مشخصات کتاب

سرشناسه: کتابخانه ملی ایران

عنوان و نام پدیدآور: فهرست نسخ خطی کتابخانه ملی ایران/ فراهم آورنده جعفر طباطبایی یزدی... [و دیگران].

مشخصات نشر: تهران: کتابخانه ملی ایران. 1365-

مشخصات ظاهری: ج

شابک: دوره: 0-047-446-964-978

جلد46: 4-544-446-964-978

یادداشت: ص. ع. به انگلیسی: .National Library of Iran. A catalogue of the manuscripts in the national library of Iran

یادداشت: جلدهایی از کتاب حاضر عنوان «فهرست نسخ خطی کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران» و «فهرست نسخه های خطی کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران» نیز منتشر شده است.

یادداشت: چاپ اول جلد نخست از کتاب حاضر در سال 1343 تحت عنوان «فهرست نسخ خطی کتابخانه ملی» توسط وزارت فرهنگ و هنر منتشر شده است.

یادداشت: کتابخانه ملی ایران از سال 1369 به کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران و از سال 1381 به سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران تغییر نام یافته است.

یادداشت: ج. 46. (چاپ اول: 1397) (فیپا)

مندرجات: ج. 46. از شماره 16301تا 16600/ تألیف جعفر طباطبایی یزدی

موضوع: نسخه های خطی فارسی- فهرست ها

موضوع: نسخه های خطی عربی- فهرست ها

موضوع: نسخه های خطی- ایران- تهران- فهرست ها

شناسه افزوده: انوار، سیدعبد الله، 1303- ، گردآورنده

شناسه افزوده: کتابخانه ملی ایران

شناسه افزوده: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران

رده بندی کنگره: 1365 2 ک 72م/ Z6621

رده بندی دیویی: 011/31

شماره کتابشناسی ملی: 11-65م

اشاره

فهرست نسخ خطی

سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران

جلد 46

از شماره 16301تا16600

تألیف جعفر طباطبایی یزدی

بانظارت

معاونت کتابخانه ملی

اداره کل کتاب های خطی و نادر

سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران

1397

فهرست نویسی پیش از انتشار کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران

سرشناسه: کتابخانه ملی ایران

عنوان و نام پدیدآور: فهرست نسخ خطی کتابخانه ملی ایران/ فراهم آورنده عبد الله انوار... [و دیگران].

مشخصات نشر: تهران: کتابخانه ملی ایران. 1365-

مشخصات ظاهری: ج

شابک: دوره: 0-047-446-964-978

جلد46: 4-544-446-964-978

یادداشت: ص. ع. به انگلیسی: .National Library of Iran. A catalogue of the manuscripts in the national library of Iran

یادداشت: جلدهایی از کتاب حاضر عنوان «فهرست نسخ خطی کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران» و «فهرست نسخه های خطی کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران» نیز منتشر شده است.

یادداشت: چاپ اول جلد نخست از کتاب حاضر در سال 1343 تحت عنوان «فهرست نسخ خطی کتابخانه ملی» توسط وزارت فرهنگ و هنر منتشر شده است.

یادداشت: کتابخانه ملی ایران از سال 1369 به کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران و از سال 1381 به سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران تغییر نام یافته است.

یادداشت: ج. 46. (چاپ اول: 1397) (فیپا)

مندرجات: ج. 46. از شماره 16301تا 16600/ تألیف جعفر طباطبایی یزدی

موضوع: نسخه های خطی فارسی- فهرست ها

موضوع: نسخه های خطی عربی- فهرست ها

موضوع: نسخه های خطی- ایران- تهران- فهرست ها

شناسه افزوده: انوار، سیدعبد الله، 1303- ، گردآورنده

شناسه افزوده: کتابخانه ملی ایران

شناسه افزوده: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران

رده بندی کنگره: 1365 2 ک 72م/ Z6621

رده بندی دیویی: 011/31

شماره کتابشناسی ملی: 11-65م

شابک: 4-544-446-964-978

فهرست نسخ خطی سازمان اسناد کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران (جلد 46)

تألیف: جعفر طباطبایی یزدی

ناشر: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران

شمارگان: 500 نسخه/ چاپ اول 1397

چاپ و صحافی: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران

مهدی ادیبی

ناظر فنی: پرویز بختیاری

صفحه آرایی: پروین دالوند

بها: 600000 ریال

نشانی: تهران، بزرگراه شهید حقانی (غرب به شرق)، بعد از ایستگاه مترو، بلوار کتابخانه ملی

تلفن فروشگاه: 81623315

دورنگار: 81623301

وب گاه: www.nlai.ir

پست الکترونیک: publication@nlai.ir

خیراندیش دیجیتالی: کانون فرهنگی اندیشه اصفهان

ویراستار کتاب: حدیثه کریمی

فهرست نسخ خطی

سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران

سخن نخست

به نام آن که جان را فکرت آموخت

الحمد لله الذی انزل علی عبده الکتاب و لم یجعل له عوجا

نسخه های خطی آینه تمام نمای پیشینه فرهنگی یک ملّت است. دست نوشت های برجای مانده از پیشینیان ایران اسلامی خود دلیل محکمی بر برخورداری این مرز و بوم زرخیز از هویت درخشان و غنی فرهنگی است. بزرگانی چون: فارابی، ابن سینا، خوارزمی، خیام، ابو ریحان بیرونی، رازی و صدها اندیشمند دیگر ایرانی که چون ستارگانی در آسمان دانش بشری می درخشند و از افتخارات جامعه ما به شمار می آیند. نادره هایی که گنجینه های ستبری از معارف بشری را در دست نوشت های خود برای همگان به یادگار گذاشتند. اما بدیهی است که نخستین گام در مسیر بهره برداری از این ذخایر گران بها شناسایی آن ها در قالب فهرست های نسخ خطی است.

فهرست نویسان نسخه های خطی در ایران از سال 1305ش، گام در مسیر تدوین فهرست ها گذارده اند. هر فهرست نویس با تکیه بر تجربه و دانش خود در زمینه نسخه شناسی و کتاب شناسی، به تدوین فهرست خود پرداخته است. به همین دلیل چگونگی و شیوه تدوین در این فهرست ها یکسان نیست.

کتابخانه ملی در مقام کتابخانه مادر، از جمله نخستین کتابخانه هایی بود که اقدام به انتشار فهرست مدون و استانداردی از مجموعه نسخ دستنویس خود کرد. این اقدام ارزشمند با رهنمودهای زنده یادان ایرج افشار، مجتبی مینوی، محمد معین و همت دکتر مهدی محقق آغاز شد و با پشتکار عالمانه استاد سید عبد الله انوار در نگارش نخستین فهارس نسخ خطی، لباس نشر پوشید و با تلاش دیگر فهرست نگاران ادامه یافت.

با بازنگری شیوه های پیشین و با رویکرد جدی به روش های نوین ارائه اطلاعات و فهرست نگاری، کاربرگه جدیدی طراحی شد و فهرست نسخه های این کتابخانه از جلّد پانزده به بعد بر اساس آن تدوین گردید که به طور طبیعی با شیوه معمول تفاوت داشت و از این رو با نگاه انتقادی شماری از فهرست نگاران روبرو شد.

امید است با استفاده از نظرات و انتقادات مفید و سازنده استادان و با همفکری و تبادل نظر متخصصان حوزه های فهرست نویسی و اطلاع رسانی بتوان در یافتن شیوه علمی در فهرست نویسی نسخه های خطی گام های مؤثّرتری برداشت.

و الحمد لله الذی ارسل الینا رسو لا حامل کتاب و کتابه ام الکتاب و السلام علی من اتبع سبیله و کتابه

سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

اداره کل کتاب های خطی و نادر

بسم الله الرحمن الرحیم

آن چه در برابر دیدگان شما قرار دارد، مجلّد 46 فهرست نسخه های خطی کتابخانه ملی ایران است که پس از سال ها اینک به زیور طبع آراسته می شود.

شماری از نسخه های معرفی شده در این فهرست متعلق به مجموعه شخصی روان شاد حجة الاسلام و المسلمین سید محمد جزائری شوشتری است که پیش از این در تملّک سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی قرار داشته و پس از ادغام این سازمان با کتابخانه ملی در سال 1379ش. در اختیار سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران قرار گرفته است. همچنین در این فهرست برخی نسخه های کهن و نفیس و از جمله کهن ترین نسخه خطی کتابخانه ملی معرفی شده است.

روش فهرست نویسی در این مجلد علاوه بر رعایت سنت متعارف فهرست نویسی، همچون تنظیم مطالب در دو بخش کتاب شناسی و نسخه شناسی و رعایت ایجاز و اختصار و پرهیز از اطاله کلام و موارد متعارف دیگر، پیروی از شیوه نوین کتابخانه ملی در نگارش فهرست همچون مستندسازی اعلام و موضوع ها استفاده شده است.

در بخش کتاب شناسی، عنوان هر کتاب با استناد به متن کتاب و یا مراجعه به منابع انتخاب شد. مستند نام مؤلفان در قسمت سرشناسه و برخی اعلام و اسامی مرتبط در قسمت شناسه افزوده بر اساس مستند مشاهیر نوشته شده و موضوع نسخه ها نیز بر اساس سرعنوان های موضوعی کتابخانه ملی ثبت شده است. هر کتاب تنها یک بار معرفی شده و کتاب های مکرر به نخستین شماره همان کتاب در فهرست، ارجاع داده شده است. از آن جا که کتابخانه همچنان در مسیر رسیدن به شیوه واحد و استاندارد فهرست نویسی است، از این رو مطالبی که در معرفی نسخه ها آمده علی رغم میل باطنی نگارنده گاه طو لانی است.

در بخش نسخه شناسی، اعداد مربوط به ابعاد نسخه، به میلی متر است. عدد پس از تعداد سطر، ابعاد متن یا همان اندازه سطور نسخه است. حرف «ر» نشانه صفحه رو و حرف «پ» نشانه پشت آن است.

شماره رکورد، شماره اختصاصی منابع و مواد کتابخانه ملی در بانک اطلاعات رسا است. شماره پیشین، اشاره به شماره مالکان قبلی نسخه دارد.

نظر به این که غلط های املایی قابل توجهی عمدتاً توسط کاتبان غیر مسلط به زبان عربی و بیش تر در انجامه آنان راه یافته تا آن جا که امکان داشت از بکار بردن عبارت [کذا] پرهیز کردیم و برای حفظ امانت، غلط های صریح به حال خود رها کردیم.

در پایان بر خود لازم می دانم از ریاست محترم سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران سرکار خانم دکتر اشرف بروجردی، معاونت محترم کتابخانه ملی جناب آقای دکتر غلامرضا امیرخانی و مدیر کل محترم اداره کتاب های خطی و نادر جناب آقای علی اوجبی تشکر و قدردانی نمایم.

بدیهی است علی رغم سعی و تلاش نگارنده، کاستی هایی نیز به چشم تیزبین پژوهشگران این حوزه آید که یادآوری آن ها بر کمال اثر حاضر خواهد افزود.

سید جعفر طباطبائی یزدی

16301

طباطبائی کربلائی، علی بن محمّد علی، 1161-1231ق.

حدیقة المؤمنین/ علی بن محمّد علی طباطبائی حائری؛ نویسنده متن: نجم الدین جعفر بن حسن معروف به محقق حلی

زبان: عربی

معرفی کتاب: شرحی آمیخته با متن بر المختصر النافع محقق حلی در گذشته سال 676ق. است. شارح شرح مفصّل دیگری نیز بر المختصر النافع به نام ریاض المسائل دارد. و برای تمییز بین این دو شرح، حدیقة المؤمنین را شرح صغیر و دیگری را شرح کبیر می گویند. عباراتی در این شرح دیده می شود که عیناً در ریاض المسائل آمده است. به همین جهت این شرح را برگرفته و کوتاه شده ریاض المسائل دانسته اند. مؤلّف این شرح را در دو مجلّد تنظیم نموده و در روز چهارشنبه شانزدهم جمادی الثانیه 1204 ق. در کربلا به انجام رسانده است. این تاریخ در الذریعة ششم جمادی الثانیه یاد شده است که با توجه به این که در غالب نسخه ها این تاریخ مطابق نسخه ما شانزدهم جمادی الثانیه آمده احتمال می رود در انجامه نسخه آقابزرگ بعد از کلمه (السادس) کلمه (عشر) توسط کاتب افتاده یا اشتباه چاپی باشد.

این کتاب توسّط انتشارات کتابخانه آیه الله مرعشی نجفی در قم در سال 1409ق. با تصحیح سید مهدی رجائی در سه مجلّد به چاپ رسیده است.

نسخه مورد گفتگو شامل هر دو مجلد این شرح است و از آغاز چند برگی افتادگی دارد. این نسخه در زمان مؤلّف نوشته شده و اجازه ای به خط او به ملا حسن قائنی مورخ 1227ق. بین مجلد اول و دوم نسخه دیده می شود.

آغاز موجود: الاجماع و علی الأشهر فی الثانی و کذا قال الثلاثة فی موت الفرس و البقره...

انجام:... حائزاً بذلک منّی شکراً جمیلاً و من الله تعالی أجراً جزیلاً.

انجامه مؤلّف: و فرغ من تسویده مؤلّفه المفتقر إلی رحمة ربّه الغنی علی بن محمّد علی الطباطبائی لیلة الأربعاء و هی السادسة عشر من شهر جمادی الثانی [کذا] سنة ألف و مائتین و أربعة من الهجرة النبویة فی حائر الحسینیة علی صاحبها ألف صلاة و تحیة.

انجامه کاتب: قد و فّقنی الله لتسوید هذه النسخة الشریفة یوم الجمعة العاشر من الثلث الثالث من الشهر الأوّل من السنة السادسة من العشر الثانی من المائة الثالثة من الألف الثانی فی حائر الحسینیة إلاّ قلیلاً منه علی صاحبها ألف سلام و تحیة و أنا الأقل إبن زین العابدین حسین الموسوی البهبهانی مسکناً و مولداً غفر الله لهما و لوالدیهما بحرمة محمّد و آله الطاهرین.

منابع: ریحانة الأدب 2: 428؛ الذریعة 6: 389 و 14: 360؛ دانشگاه 5: 1939؛ فیضیه 1: 98

خط: نسخ متوسط، کاتب: حسین بن زین العابدین موسوی بهبهانی، تاریخ کتابت: 30 محرم 1216ق. محل کتابت: عراق: کربلا؛ امتیاز: نسخه در زمان مؤلّف نوشته شده است؛ حواشی: حاشیه هایی از مؤلّف با نشان (منه دام ظله) دارد. یادداشت ها: اجازه صاحب ریاض به ملا حسن قائنی مورخ سال 1227ق. بقلم مجیز و مهر خشتی نیمه پاک شده او بین مجلد اول و دوم دیده می شود، تاریخ و لادت مورخ 1227 و نام بعضی از مشایخ ثقه الاسلام کلینی در صفحه آخر نوشته شده است؛ آرایه ها: عناوین با شنگرف، بر روی عبارات متن اصلی با شنگرف خط کشی شده؛ مهرها: مهر خشتی نیمه خوانای مؤلف که در آن «لا اله الا الله الملک الحق المبین» خوانده می شود بین مجلد اول و دوم، مهر خشتی که در آن «الله محمّد علی حسن» خوانده می شود در صفحه آخر؛ آسیب ها: جلد آسیب دیده، دو برگ اول به جلد چسبیده و تلف شده؛ آثار آبدیدگی در برگ های آخر نسخه دیده می شود. کاغذ فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی ساده، آستر کاغذ فرنگی

404 برگ، 21سطر، اندازه متن 100×155؛ قطع: 150×210

عنوان های دیگر: شرح المختصر النافع؛ الشرح الصغیر

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 7ق-- نقد و تفسیر؛ 2. فقه جعفری-- قرن 13ق. 3. محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق. النافع فی مختصر الشرایع-- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 2120154

16302/1

ابن طاوس، علی بن موسی، 589-664ق.

مهج الدعوات و منهج العنایات/ رضی الدین علی بن موسی حلی معروف به سید ابن طاووس

زبان: عربی

معرفی کتاب: کتابی در دعاها و تعقیبات نماز و حرزها و حجب و مانند آن است. سید ابن طاووس در سعد السعود از آن یاد کرده است. تاریخ انجام آن بر اساس نسخه ما در روز جمعه هفتم جمادی الاولی سال 664ق. می باشد (برگ 153) ولی به گفته صاحب الذریعه این تاریخ در بعضی نسخه های آن روز جمعه هفتم جمادی الاولی 662ق. آمده است. از تاریخ انجام این اثر و یاد کردن آن در سعد السعود که در سال 651ق. تألیف شده چنین به نظر می رسد که ساخت این اثر بر خلاف دیگر تألیفات سید ابن طاووس بیش از ده سال به درازا کشیده است.

این اثر در بمبئی و در سال 1318ق. در ایران چاپ سنگی شده و پس از آن بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است. محمد تقی بن علی نقی طبسی آن را به فارسی ترجمه کرده که بارها توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است. در روضات الجنات از ترجمه فارسی آن توسط علی بن محمّد بن اسد الله اصفهانی یاد شده است.

آغاز موجود: یقول سیدنا و مو لانا رضی الدین... أبو القاسم علی بن موسی... إنّ من العجب أن یبلغ طلب الدنیا بالعبد...

انجام:... و هذا آخر ما أردناه من کتاب مهج الدعوات و منهج العنایات و الحمد لله أوّلاً... فی یوم الجمعة السابع جمیدی فی سنة أربع و ستّین و ستمائة من الهجرة.

انجامه: فی یوم الأربعاء الثامن و العشرین شهر جمادی الأوّل [کذا] کتاب مستطاب مهج الدعوات تمام شد من ید أقل الکتّاب ابن المرحوم عبد النبی الأحقر أسد الله 1296.

منابع: الذریعة 23: 287؛ کتابخانه ابن طاووس 85، سعد السعود 175، روضات الجنات 4: 213؛ أعیان الشیعة 8: 363

خط: نسخ متوسط، کاتب: اسدالله بن عبد النبی، تاریخ کتابت: چهارشنبه 28 جمادی الاولی سال 1296ق. آرایه ها سرعنوان ها به سرخی است؛ یادداشت ها: بر برگ اول دعای منسوب به مقاتل بن سلیمان نوشته شده؛ برگ های 2 تا 8 سفید، صفحات 153پ-155پ اذکار و اورادی است منقول از مؤلّف، برگ 195 تا آخر سفید؛ در آخر کتاب (برگ

1ر-154پ (193برگ)؛ سطر: 14؛ اندازه متن: 80×180؛ قطع: 155×215

موضوع: 1. دعاها

شماره رکورد: 1060000

16302/2

ابن طاوس، علی بن موسی، 589-664ق.

المجتنی من الدعاء المجتبی/ رضی الدین علی بن موسی بن طاووس حلی

زبان: عربی

معرفی کتاب: یکی از کتاب های ادعیه سید ابن طاووس است که ظاهراً از تألیفات متأخر اوست. دعاهای آن را از کتاب هایی چون دفع الهموم و الاحزان و قمع الغموم و الاشجان از داود بن احمد نعمانی و بعض سیر الائمه و الأمالی شیخ مفید و المستغیثین خلف بن عبد الملک بن مسعود و دیگر کتاب ها نقل کرده است. نام کتاب در این نسخه المجتنی من الدعاء المختبی آمده است.

شخصی گمنام این کتاب را به فارسی ترجمه کرده است. نسخه ای از این ترجمه در کتابخانه آیه الله مرعشی در قم در اولین رساله مجموعه ای از قرن یازدهم هجری قمری به شماره 12402 نگهداری می شود. این کتاب بارها چاپ شده است، از چاپ های آن می توان به چاپ بمبئی در سال 1317ق.، چاپ ایران به همراه مهج الدعوات در سال 1323ق. نام برد؛ همچنین در سال های اخیر توسط دارالذخائر الاسلامیه در قم در سال 1411ق. و توسط بنیاد پژوهش های اسلامی در مشهد در سال 1413ق. با تصحیح صفاء الدین بصری چاپ و منتشر شده است.

آغاز: یقول مو لانا السعید المرحوم... أحمد الله جلّ جلاله بحسب ما یهدینی إلیه و یقوّینی علیه... بعد فانّی وجدت دعوات لطیفة ومهمّات شریفة و قد سمّیتها بالمجتبی من الدعاء المجتبی...

انجام موجود: فانفعنی بطبّک و داو دائی بدوائک یا رحیم فانه إذا قال ذلک صرفت عنه ضره عافیته منه.

منابع: روضات الجنات 4: 330؛ کشف الحجب 487؛ کتابخانه ابن طاووس 90؛ أعیان الشیعة 8: 262؛ الذریعة 1:20

تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق.

155پ-193پ (193برگ)؛ 14سطر؛ اندازه متن: 80×130؛ قطع: 155×215

عنوان های دیگر: المجتبی من الدعاء المجتبی

موضوع: 1. دعاها

شماره رکورد: 2120176

16303

بحرانی، علی بن حسن، -1340ق.

أنوار البدرین فی ترجمة البحرین و علماء البحرین/ علی بن حسن بن علی بن سلیمان بلادی بحرانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: کتابی درباره بحرین و شرح حال دانشمندان آن دیار و معرفی آثار آنان است. این اثر در یک مقدّمه و سه باب و یک خاتمه تنظیم یافته و در دهم جمادی الثانیه سال 1327ق. به انجام رسیده است. ترجمه فارسی عناوین مقدمه و ابواب آن چنین است:

مقدّمه درباره بحرین و معرفی شهرهای آن است.

باب یکم: در شرح حال علمای بحرین که همان (اوال) است.

باب دوم: در شرح حال علمای قطیف که همان (خط) است.

باب سوم: در شرح حال علمای احساء که همان (هجر) است.

خاتمه: در ذکر چهل حدیث از پیامبر اکرم در فضیلت أهل بیت علیهم السلام به روایت أهل سنت.

نسخه مورد گفتگو ارزشمند و عمدتاً به قلم مؤلّف نوشته شده و در جاهایی پسرش شیخ حسین او را در کتابت یاری کرده است. البته یک برگ آن ظاهراً توسط شخص دیگری نوشته شده، بدین شرح: کتاب از صفحه 10پ آغاز می شود و تا نیمه برگ 78 به خط مؤلّف است. از نیمه دیگر برگ 78 تا برگ 133 به قلمی دیگر و گویا به خط فرزند مؤلّف «حسین» نوشته شده است. از برگ 133پ تا 163پ که پایان باب دوم

کتاب است مجدّداً بخط مؤلّف است و در حدود سال 1325ق. نوشته شده است. برگ های 164 تا 180 مجددا به همان خط دیگری (ظاهراً حسین فرزند مؤلّف) و از برگ 180 تا یک برگ مانده به آخر کتاب به خط مؤلّف نوشته شده است. و آخرین برگ نسخه الحاقی بنظر می رسد. در آخرین صفحه نسخه که آخر کتاب نیز هست آمده: (و قد تشرّف بتحریر تمامه تراب أقدامه قنّه الأذل الأحقر حسین و فّقهما الله المراضیه و جعل مستقبل حالهما خیراً من ماضیه بمحمّد و آله المعصومین صلوات الله و سلامه علیهم أجمعین... آمین رب العالمین) البته این مطلب با برخی از آن چه یاد کردیم مغایرت دارد. مگر آن که احتمال دهیم عبارت (تحریر تمامه) سهوا بجای (تحریر اتمامه) نوشته شده باشد. این نسخه را مرحوم شیخ آقابزرگ تهرانی دیده و در الذریعة از آن یاد کرده و آن را به خط مؤلّف دانسته است. ولی نام کتاب در الذریعه با عنوان أنوار البدرین و مطلع النیرین فی تراجم علماء الاحساء و القطیف و البحرین یاد شده و به همین نام نیز به چاپ رسیده است. شاید این نام در بعضی از نسخه های آن چنین آمده باشدّ ولی در نسخه حاضر خود مؤلّف، هم در دیباچه و هم در وقفنامه نام کتاب را به صورتی که یاد کردیم نوشته است.

این کتاب در چاپخانه النعمان در نجف با تصحیح محمّد علی بن محمّد رضا طبسی در سال 1377ق. و 1380ق. به چاپ رسید، و در سال 1407ق. کتابخانه آیةالله مرعشی در قم آن را از روی چاپ نجف افست کرده است.

آغاز: الحمد لله الذی بعث محمّداً المصطفی صلّی الله علیه و آله رحمة للعالمین و أرسله بشیراً و نذیراً...

انجام:... أن یختم لنا و لاخواننا المؤمنین بأحسن عُقبی و ختام... و الحمد لله رب العالمین.

انجامه: و قد تشرّف بتحریر تمامه تراب أقدامه قنّه الأذل الأحقر حسین و فّقهما الله... آمین رب العالمین.

منابع: أعیان الشیعة 8: 185؛ الذریعة 2: 420؛ معجم المطبوعات النجفیة 99

خط: نسخ و رقعی، کاتب: مؤلّف و حسین (ظاهراً فرزند او)، تاریخ کتابت: دهم جمادی الثانیه 1327ق. امتیاز: نسخه بقلم مؤلّف و پسرش شیخ حسین است. نسخه در اختیار سید حسن صدر عاملی در گذشته 1354ق. از مراجع شیعه و علمای بزرگ عهد خود بوده و حاشیه هایی نیز به خط وی در بعضی صفحات این نسخه دیده می شود. آرایه ها: ساده؛ حواشی: حاشیه هایی از فرزند مؤلّف (ظاهراً شیخ حسین) و حاشیه هایی پراکنده به خط

سید حسن صدر عاملی از مراجع شیعه و علمای بزرگ در گذشته 1354ق. دارد. یادداشت ها: یادداشتی در معرفی مؤلّف بخط فرزندش در برگ 3، صورت وقفنامه کتاب به خط مؤلّف مورخ سال 1330ق. و در آن نسخه را برای استفاده عموم وقف نموده و در اختیار فرزندش «حسین» قرار داده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج عنابی ضربی مجدول.

205برگ؛ سطرها متغیر، اندازه متن: 95×160؛ قطع: 155×210

عنوان های دیگر: انوار البدرین و مطلع النیرین

موضوع: 1. شیعه-- کشورهای اسلامی-- سرگذشتنامه؛ 2. مجتهدان و علما-- بحرین-- سرگذشتنامه؛ 3. مجتهدان و علما-- عربستان-- قطیف-- سرگذشتانمه؛ 4. مجتهدان و علما-- عربستان-- احساء-- سرگذشتنامه

شماره رکورد: 2120234

16304

مجلسی، محمّد باقر بن محمّد تقی، 1037-1111ق.

زاد المعاد/ محمّد باقر بن محمد تقی مجلسی

زبان: فارسی

معرفی کتاب: اثری معروف از علاّمه مجلسی در دعاهای سال، در چهارده باب و یک خاتمه به نام سلطان حسین صفوی؛ بگفته شیخ آقا بزرگ تهرانی علامه مجلسی حاشیه های زیادی به کتاب افزوده که در برخی نسخه های خطی آن وجود دارد و در چاپ های کتاب نیامده. عبد الله بن صالح سماهیجی بحرانی در گذشته 1135ق. این کتاب را به عربی ترجمه کرده و آن را ذخیرة العباد نام نهاده، همچنین عدّة العباد فی تعریب زادالمعاد نام ترجمه عربی دیگری از این کتاب است که توسط سید محمّد حسین موسوی بوشهری معروف به بحرانی در گذشته 1355ق. صورت گرفته است. این اثر بارها توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است.

آغاز: الحمد لله الذی جعل العبادة وسیلة لنیل السعادة...

انجام:... منتفع گردد در حال حیات یا بعد از وفات این شکسته به دعای رحمت و مغفرت این مستحق دعا را یاد کند.

انجامه: و ختم بفضل الله سبحانه و تأییده فی شهر الله المعظّم شهر رمضان من سنة سبع و مائة و ألف من الهجرة المقدسة علی ید مؤلّفه الراجی رحمة ربّه الکریم...

الأطهرین الأقدمین و لعنة الله علی أعدائهم أجمعین.

منابع: الذریعة 12: 11 و 10: 16 و 15: 230؛ کشف الحجب 302؛ إیضاح المکنون 1: 607؛ دانشگاه 16: 465

خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: قرن 12ق. آرایه ها: صفحه آغاز دارای سرلوح و کتیبه مذهّب و مرصّع، حاشیه های تشعیری زرین در صفحات افتتاح، صفحات مجدول به شنگرف و زر و مشکی و آبی، بر روی سرعنوان ها خط سرخ کشیده شده، ترجمه فارسی دعاها زیر سطور به قلم نستعلیق خوش نوشته شده است. یادداشت ها: فهرست ابواب کتاب در یک جدول در برگ 1 و 2، یادداشت تولد میرزا شریف احمد در بیست و سوم صفر 1147ق. به خط پدرش محمّد صالح الشریف به فارسی در برگ 2؛ آسیب ها: جلد آسیب دیده، شیرازه گسسته، آثار آبدیدگی در بسیاری از صفحات دیده می شود. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای تیره، جدول زرین.

289برگ، 19سطر، اندازه متن: 90×170؛ قطع: 145×225

موضوع: 1. دعاها؛ 2. اعمال السنة؛ زیارت نامه ها

شماره رکورد: 1060051

16305/1

کاظمی، اسدالله بن اسماعیل، -1273ق.

اللؤلؤ المسجور فی معنی الطهور من شبهات بعض الجمهور/ اسدالله بن اسماعیل کاظمی دزفولی

زبان: عربی

معرفی کتاب: مؤلّف از فقها و مجتهدین بزرگ عصر خود و شاگرد و داماد شیخ جعفر کاشف الغطا و استاد شیخ انصاری است. آثار متعدد و ارزشمندی به ویژه در اصول فقه از وی بجا مانده است. رساله مورد معرفی یکی از آن ها است که آن را در رد بر حنفی های اهل سنت که ظهور را مبالغه در طهارت می دانند و نه مطهریت ساخته، و در بیست و چهارم ذیقعده 1216ق. به انجام رسانده است. نظر به گفته مؤلّف در دیباچه: (هذه رسالة لامعة السطور مرفوعة الستور...) به آن لامعه السطور نیز گفته اند. به گفته شیخ آقابزرگ تهرانی این نام وصفی است بر رساله، نه اسم علمیّت.

آغاز: الحمد لله الذی أنزل من السماء ماءً طهوراً...

انجام:... و طهّر قلبک بالتقوی و الیقین عند طهارة جوارحک بالماء.

انجامه مؤلّف: و قد فرغ المؤلّف من تسوید هذه الرسالة بیده الجانیة فی الیوم الرابع و العشرین من شهر ذی القعدة الحرام من شهور سنة مائتین و ستّة عشر بعد الألف الهجریة... یا أرحم الراحمین و أکرم الأکرمین.

انجامه کاتب: و فرغت لله الحمد من کتابته لمخدومی الأوحد السید عبد الصمد وفّقه الله... فی یوم الخمیس العاشر من شهر شوّال سنة إثنان و سبعین و مائتین بعد الألف و أنا الجانی محمّد بن أحمد الموسوی غفر الله له. این نسخه را کاتب برای شخصی به نام عبد الصمد که از او با احترام یاد کرده نوشته و نظر به این که نسخه در تملک بعضی از افراد خاندان جزائری شوشتری بوده و اخیراً نیز در اختیار مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری قرار داشته و یادداشتی بقلم او در آن دیده می شود، به نظر می رسد که منظور از عبد الصمد، عبد الصمد بن احمد بن محمّد بن طیب جزائری شوشتری درگذشته 1337ق. صاحب کتاب فصل الخطاب است که از علمای زمان خود بوده و جد سید محمّد جزائری مذکور است باشد.

منابع: الکرام البررة 1: 122؛ الذریعة 18: 384 و 270

خط: نسخ متوسط، کاتب: محمّد بن أحمد موسوی، تاریخ کتابت: پنجشنبه دهم شوال 1272ق.، محل کتابت: مسجد حسین؛ حواشی: دارای حاشیه های پراکنده است. یادداشت ها: نسخه جزو کتاب های مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری بوده و بر روی صفحه عنوان یادداشتی به خط او مورخ اول جمادی الثانیه 1373ق. مبنی بر این که این نسخه از عموی خود سید جلال به او رسیده است دیده می شود. یادداشت تملک وی بر روی برگ دوم مورخ 28 محرم 1373ق. نیز وجود دارد. این نسخه را کاتب برای شخصی به نام عبد الصمد که از او با احترام یاد کرده نوشته است. نظر به این که نسخه در تملک بعضی از افراد خاندان جزائری شوشتری بوده و اخیراً نیز در اختیار مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری قرار داشته، به نظر می رسد که منظور از عبد الصمد، عبد الصمد بن احمد بن محمّد بن طیب جزائری شوشتری در گذشته 1337ق. صاحب کتاب فصل الخطاب است که از علمای زمان خود، و جدّ سید محمّد جزائری مذکور است باشد. آسیب ها: شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوائی، روکش تیماج قرمز، عطف تیماج قهوه ای روشن.

1ر-47ر (307برگ)؛ 17سطر؛ اندازه متن: 100×150؛ قطع: 155×215

عنوان های دیگر: لامعة السطور

موضوع: 1. طهارت (فقه)-- دفاعیه ها و ردیه ها؛ طهارت (فقه اهل اسنت)-- دفاعیه ها و ردیه ها

شماره رکورد: 2120695

16305/2

بهبهانی، محمّد باقر بن محمّد اکمل، 1118-1205ق.

حاشیة علی معالم الاصول/ محمّد باقر بن محمّد أکمل معروف به وحید بهبهانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: درباره معالم الاصول بنگرید به شماره بازیابی 16353/1 در همین فهرست.

وحید بهبهانی این حاشیه را برای فرزندش عبد الحسین ساخته است. شیخ آقابزرگ تهرانی به نقل از بعضی از علما می نویسد: بهبهانی که همواه به تدریس معالم الاصول اشتغال داشته بیست بار این کتاب را تدریس نموده و هر بار حاشیه جدیدی بر معالم الاصول می ساخته و این حاشیه آخرین حاشیه او بر معالم بلکه آخرین تألیف بهبهانی به شمار می رود. این حاشیه به همراه رساله های دیگری از مؤلّف بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.

آغاز: الحمد لله الذی شرح صدورنا بأنوار معرفة معالم الدین... فیقول راجی عفو ربّه الغافر ابن محمّد أکمل محمّد باقر إنّه سألنی الولد العزیز بل الرکن الحریز عبد الحسین... حین قرائته علیّ کتاب معالم الدین...

انجام:... فی الذی مثل الموقت لیس کل وجهه واضح...

انجامه: تمّت الحمد لله رب العالمین فی یوم الخمیس الثامن عشر من شهر شعبان المعظم سنة الثمانین و المائتین بعد الألف بید الجانی محمّد بن أحمد الموسوی غفر له ولوالدیه و وفّقه لما یحب.

منابع: روضات الجنات 1: 124؛ الفوائد الرضویة 404؛ معجم رجال الحدیث 15: 320؛ مصفّی المقال 86؛ الکرام البررة 1: 171؛ کشف الحجب 189؛ هدیة العارفین 2: 350؛ الذریعة 6: 205؛ مشار عربی 296

تاریخ کتابت: پنجشنبه 18 شعبان 1280ق.

47پ-137ر (307برگ)؛ سطر: 17؛ اندازه متن: 100×150؛ قطع: 155×215

عنوان های دیگر: تعلیقه علی معالم الاصول

موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 13ق؛ 2. ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین، 959-1011ق. معالم الاصول-- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 2120714

16305/3

جزائری، نعمت الله بن عبد الله، 1050-1112ق.

منبع الحیاة فی حجّیة قول المجتهدین من الأموات/ سید نعمه الله جزائری

زبان: عربی

معرفی کتاب: رساله ای در احکام اجتهاد و تقلید است؛ در آن به دو بحث فقهی در این موضوع پرداخته شده، بحث ادامه تقلید از مجتهدین فوت شده و دیگری درباره این که انسان یا باید مجتهد باشد یا مقلد؛ مؤلّف آن را در دو اصل تنظیم نموده و در مدرسه خود در شوشتر در روز دوشنبه ششم جمادی الثانیه سال 1100ق. به انجام رسانده است. این رساله در سال 1348ق. به چاپ رسیده است.

آغاز: الحمد لله الذی رفع قواعد الشریعة المصطفویة بعلماء أهل البیت علیهم السلام...

انجام:... لیرفع هذا النزاع من البین و یوقع الصلح بین الفریقین.

انجامه: قال هذه الأحرف بلسانه و حرّرها ببنانه مؤلّفها المذنب... نعمة الله الحسینی الجزائری... و کان الفراغ منها یوم الاثنین سادس جمادی الثانیة سنة المائه بعد الألف فی دارالمؤمنین شوشتر فی مدرستنا الواقعة بجوار مسجدها الجامع حامدا لله... صلوات الله علیهم أجمعین.

منابع: إیضاح المکنون 2: 566؛ أعیان الشیعة 10: 226؛ الذریعة 22: 358

خط: نسخ جلی، تاریخ کتابت: 1274ق.

137پ-255ر (307برگ)؛ 14سطر، اندازه متن: 90×155؛ قطع: 155×215

عنوان های دیگر: منبع الحیاة فی جواز التقلید من الأموات

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 12ق؛ 2. اجتهاد و تقلید

شماره رکورد: 2120735

16305/4

انصاری، مرتضی بن محمّد امین، 1214-1281ق.

رضاعیه/ مرتضی بن محمّد امین انصاری

زبان: عربی

معرفی کتاب: رساله ای در احکام رضا علیه السلام (شیردهی) است. نامی از رساله و مؤلّف در آن نیامده، ولی پس از جستجو معلوم شد که رساله رضاعیه شیخ انصاری قدس سره است. این نسخه چهارمین و آخرین رساله مجموعه است، یادداشتی به عربی در صفحه اول مجموعه به قلم مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری در معرفی مجموعه دیده می شود، وی موفّق به شناسائی مؤلّف نشده ولی در معرفی کاتب می نویسد: (بخط المرحوم العالم الورع جدی من طرف الام و والد السید جلال المذکور، السید محمّد حسین الموسوی المتوفی سنة 1336 نجل العلاّمة الأوحد الحاج السید عبد الصمد الجزائری... و أنا الأقل محمّد الموسوی الجزائری عفی عنه، سلخ ج 2 سنة 1373). شرح حال کاتب در نقباء البشر (1: 596) آمده؛ وی دانشمند و اهل فضل بوده، در 1273ق. زاده شده و نزد پدر و دیگر علمای روزگار خود دانش فراگرفته و چندین کتاب به خط خود نوشته، و در زمان حیات پدرش در سال 1336ق. در گذشته است.

این رساله همراه با ملحقات طهارت شیخ انصاری به چاپ رسیده، در سال های اخیر نیز به همراه رساله های دیگر مؤلّف به مناسبت کنگره بزرگداشت شیخ انصاری در قم چاپ شده است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین... أجمع علماء الاسلام ظاهراً علی أنّ من جملة أسباب تحریم النکاح الرضا علیه السلام فی الجملة و الأصل فی هذا الحکم...

انجام:... و لو حصلت من جهة النسب کما مر مراراً فراجع و الحمد لله أولاً و آخراً.

انجامه: و قد تمّت الأوراق فی عصر یوم الجمعة یوم الثامن من شهر رمضان المبارک بید المذنب العاصی محمّد حسین الموسوی فی أرض کربلا و الملتمس ممن ینتفع من هذه الأوراق او یستفید منها أن لا ینسانی من الدعاء... فی سنة 1327.

منابع: الذریعة 11: 194؛ نقباء البشر 1: 59؛ مجلس 710:22

کاتب: محمّد حسین موسوی، تاریخ کتابت: هشتم رمضان 1327ق.، محل کتابت: کربلا 255پ-307ر (307برگ)، سطر: 17؛ اندازه متن: 90×135؛ قطع: 155×215

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 13ق؛ 2. رضا علیه اسلام

شناسه افزوده: الف. جزائری، محمّد حسین بن عبد الصمد، 1273-1336ق. کاتب

شماره رکورد: 2120738

16306

طباطبائی کربلائی، علی بن محمّد علی، 1161-1231ق.

ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل (ج1)/ علی بن محمّد علی طباطبائی حائری؛ نویسنده متن: محقق حلی

زبان: عربی

معرفی کتاب: شرحی آمیخته با متن، گسترده و دقیق بر المختصر النافع محقق حلی است و از بهترین شروح آن به شمار می رود. صاحب ریاض شرح دیگر و کوتاه شده ای بر المختصر النافع نیز به نام حدیقه المؤمنین دارد که به آن شرح صغیر نیز می گویند و معرفی آن در همین فهرست به شماره 16301 گذشت؛ به این شرح شرح کبیر نیز می گویند.

دوره کامل این کتاب را مؤسسه آل البیت در قم بین سال های 1418-1422ق= 1379-1381ش، چاپ و منتشر کرد. این نسخه جلد اول ریاض است و از کتاب صلاة تا پایان خمس را در بر می گیرد؛ تاریخ سنة 1226 در پایان کتاب الصلاة قید گردیده، گویا نسخه در زمان حیات مؤلّف نوشته شده است. نسخه های دیگری نیز از این کتاب در این کتابخانه نگهداری می شود، که هر کدام در جای خود معرفی شده اند.

آغاز: الحمد لله رب العالمین... کتاب الصلاة و هی لغة الدعاء و شرحاً العبادة المخصوصة...

انجام:... و إنّه إحسان محض لیس شیء علی [کذا] و الحمد لله أولاً و آخراً و ظاهراً و باطناً و صلّی الله علی محمّد و آله الطاهرین.

انجامه: تمّت الکتاب بعون الملک الوهّاب.

منابع: الذریعة 6: 98 و 11: 336؛ کشف الحجب 300؛ إیضاح المکنون 1: 603؛ ملی 8: 89

خط: نسخ متوسط؛ آرایه ها: ساده، بر روی بعضی عبارات خط سرخ کشیده شده است. حواشی: حاشیه های مختصر و پراکنده دارد. مهرها: مهر خشتی «الواثق بالله الغنی محمّد بن محمّد علی» در صفحه 1پ؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی، ضربی، جدول منقط، یک لا.

438برگ؛ 21سطر؛ اندازه متن: 80×145؛ قطع: 125×210

عنوان های دیگر: الشرح الکبیر

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 7ق.، 2. فقه جعفری-- قرن 13ق. 3. محقق حلی، جعفربن حسن، 602-676ق. النافع فی مختصر الشرایع-- نقد و تفسیر؛ 4. رضا علیه السلام

شماره رکورد: 1060088

16307

مجلسی، محمّد باقر بن محمّد تقی، 1037-1111ق.

تحفة الزائر/ محمّد باقر بن محمد تقی مجلسی

زبان: فارسی

معرفی کتاب: علاّمه مجلسی هنگام تألیف بحار الأنوار آن چه از زیارتنامه هایی که به آن ها دسترسی پیدا کرده بود در کتاب المزار آن آورد، پس از آن در سال 1085ق. این اثر را ساخت و در آن تنها زیارت نامه هایی که از نظر او مورد اعتماد و وثاقت است گردآوردی نمود و آن را در یک مقدّمه و دوازده باب و یک خاتمه تنظیم نموده آن را تحفة الزائر نام نهاد.

این کتاب بارها چاپ شده است. سید عبد الله شبر در گذشته 1242ق. آن را به زبان عربی ترجمه کرده و ترجمه آن نیز بارها توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است.

آغاز: کبوتر ستایشی که از بروج مشیده افواه حاملان آهنگ...

انجام:... البته رحمت الهی به او فرو گیرد و گناهانش آمرزیده می شود.

انجامه: این جا ختم می نماییم کتاب را... و کان ذلک [فی] بیست و چهارم شهر دی الحجه الحرام هزار و دویست و هفتاد، کاتب الکتاب حقیر فقیر المذنب محمّد یوسف ابن حاجی ملا رجبعلی.

منابع: الذریعة 3: 238؛ أمل الآمل 2: 348؛ کشف الحجب: 105؛ ایضاح المکنون 1: 249

خط: نسخ و نستعلیق (متن فارسی به نستعلیق و دعاها به نسخ)، کاتب: محمّد یوسف بن حاجی ملا رجب علی، تاریخ کتابت: 24 ذی الحجه 1270ق. یادداشت ها: صورت وقفنامه نسخه در حاشیه برگ اول بنام سید مسیح الحسینی مورخ شوال المکرم سنة 1328ق.، در ظهر برگ آخر زیارت نامه حضرت معصومه علیها السلام نوشته شده است. مهرها: مهر بیضی کوچک با سجع ناخوانا در ظهر جلد؛ آسیب ها: آسیب دیدگی جزئی دارد، حاشیه های برگ های 164 و 165 کمی 165 کمی صدمه دیده ولی به متن آسیب نرسیده؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج تریاکی، ترنج و سرترنج، مجدول، گل دار.

240برگ؛ سطرها متغیر؛ اندازه متن: 80×150؛ قطع: 145×220

موضوع: 1. دعاها-- قرن 11ق 2. زیارت نامه ها-- قرن 11ق.

شماره رکورد: 2120742

16308

تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق.

مختصر المعانی فی شرح تلخیص المفتاح/ سعدالدین مسعود بن عمر تفتازانی؛ نویسنده متن: یوسف بن ابی بکر سکاکی؛ خلاصه نویس: محمّد بن عبد الرحمن خطیب قزوینی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2427/ع در فهرست همین کتابخانه. این کتاب بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.

آغاز: نحمدک یا من شرح صدورنا لتلخیص البیان فی إیضاح المعانی... و بعد فیقول... مسعود بن عمر المدعو بسعد التفتازانی... إنّی قد شرحت فیما مضی تلخیص المفتاح... الحمد، الحمد هو الثناء باللسان علی قصد التعظیم...

انجام: و منطو علی حسن الخاتمة ختم الله لنا بالحسنی و یسّر لنا بالفوز بالذهن الأسنی بحق النبی محمّد... الطاهرین.

انجامه: تمّت الکتاب الشریف اللطیف المسمّی بالمختصر فی شرح الفتاح بعون عنایة الکتاب الفتاح [کذا] فی التاریخ یوم الخمیس حادی عشر شهر شوال المکرم سنة 1260، تمّت علی ید الأحقر ابن میرزا حسین سید میرزا... [ناخوانا]

منابع: کشف الظنون 1: 473؛ مشار عربی 21؛ ملی 18: 15 و 14: 22 و 12: 231

خط: نسخ متوسط، کاتب: سید میرزا بن میرزا حسین، تاریخ کتابت: شوال 1260ق. سه برگ اول و بعضی از برگ های میانی نونویس شده؛ آرایه ها: بر روی عبارات متن اصلی خط سرخ کشیده شده؛ یادداشت ها: در ظهر آخرین برگ یادداشت خرید نسخه، بایع: ملا حسین فرزند مرحوم مشهدی محمّد، خریدار: مریم خاتون بنت حاج عبد محمّد مورخ دهم رجب 1338ق. آسیب ها: برخی از برگ های نسخه نونویس و وصالی شده، برگ های 5 تا 9 آسیب دیده و ترمیم شده، نسخه کامل است ولی برگ های جدیدی در چندین جای آن الحاق شده که معلوم می گردد برگ های نسخه در این جاها تلف شده بوده، حاشیه های برگ های پایانی نیز ترمیم شده است. کاغذ: فرنگی شکری و نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور سرمه ای ساده، عطف: گالینگور زیتونی.

238برگ؛ 12-14سطر؛ اندازه متن: 85×150؛ قطع: 150×210

عنوان های دیگر: شرح تلخیص المفتاح، شرح مختصر تلخیص مفتاح العلوم، مختصر تفتازانی، المختصر فی شرح تلخیص المفتاح

موضوع: 1. سکاکی، یوسف بن ابی بکر، 555-626ق. مفتاح العلوم-- نقد و تفسیر؛ 2. خطیب قزوینی، محمّد بن عبد الرحمن، 666-739ق. تلخیص المفتاح-- نقد و تفسیر؛ 3. زبان عربی-- معانی و بیان

شماره رکورد: 1060107

16309

استر آبادی، محمّد بن حسن، -686ق.

شرح الکافیة فی النحو/ رضی الدین، محمّد بن حسن استرآبادی؛ نویسنده متن: عثمان بن عمر معروف به ابن الحاجب

زبان: عربی

معرفی کتاب: الکافیة فی النحو اثری مشهور در نحو زبان عربی از جمال الدین، ابو عمرو، عثمان بن عمر بن ابی بکر معروف به ابن الحاجب 570-646ق. از فقهای مالکی و از بزرگان علمای زبان عربی است. بر این کتاب شرح های متعددی ساخته شده که معروف ترین آن ها همین شرح استرآبادی است که همگان آن را ستوده و به گفته سیوطی: تفصیل و دقتی که این شرح دارد شرح دیگری ندارد، بلکه میان شروحی که بر کتاب های نحوی شده همتا ندارد. این کتاب بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.

این نسخه جلد اول این شرح است و از آغاز چند برگی افتادگی دارد.

آغاز موجود:... کالعلم و الظن قو له بعد جملة اسمیة اراد به...

انجام:... فی الوقف لم یعلم انه... عن النون او... المردود.

منابع: درّة الحجّال 1: 273؛ الذریعة 14: 30؛ مجلس 9: 1559، 14: 19؛ دانشگاه 7: 157؛ کوپریلی 2: 163؛ ظاهریه (نحو): 329

خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: قرن 9ق. یادداشت ها: حاشیه هایی به قلم خفی با نشان های: (احمد عفی عنه) (برگ92) و (محمّد باقر) با سربند (قال جدی سید احمد) (برگ100) و (لجدی السید احمد) (برگ های 104 و 147 و 198) و (منه) و (لمحرره محمّد باقر الموسوی) (برگ137) و (السید احمد معلم) (برگ197) دارد. آسیب ها: جلد آسیب دیدگی زیادی دارد، در چندین جا سوراخ و در یک جا مرمت شده؛ برگ ها همه

آسیب دیده و گویا چیزی به نسخه فشار آورده و بیش تر برگ ها سوراخ شده که متاسفانه به متن آسیب رسانده و قسمتی از متن از بین رفته است. کاغذ: بخارایی نخودی؛ جلد: تیماج عنابی با ترنج و سرترنج، مجدول.

208برگ؛ 27سطر؛ اندازه متن: 75×140؛ قطع: 120×225

عنوان های دیگر: شرح رضی بر کافیه؛ شرح استرآبادی

موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق. 2. ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570-646ق.

الکافیه فی النحو-- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 2120757

16310

استرآبادی، محمّد بن حسن، -686ق.

شرح الکافیة فی النحو (ج2)/ رضی الدین، محمّد بن حسن استرآبادی؛ نویسنده متن: عثمان بن عمر معروف به ابن الحاجب

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره پیشین. این نسخه مجلد دوم کتاب است.

آغاز: قوله المبنی ما ناسب مبنی الأصل... المبنی کما مرّ فی حد المعرب ضربان إمّا مبنی لفقدان...

انجام:... هاء السکت بخلاف زیادة الانکار لأن هذه إنما یزاد إذا لم تقصد الوقف و الله أعلم بالصواب.

انجامه: وقع الفراغ من کتابته یوم الأربعاء الخامس من جمادی الأوّل الواقع فی سنة إحدی و خمسین و ثمانمائة هجریة ببلدة یزد حماها الله و اهالیها من الغم و الهم علی ید افقر خلق الله الغنی عطاء الله بن محمّد بن نظام الحسنی العمی ⁽¹⁾مولداً البخاری محتداً غفر الله له و لوالدیه و لجمیع المؤمنین و المؤمنات.

منابع: درّة الحجال 1: 273؛ الذریعة 14: 30؛ مجلس 9: 1559، 14: 19؛ دانشگاه 7: 157؛ کوپریلی 2: 163؛ ظاهریه (نحو): 239

خط: نستعلیق متوسط، کاتب: عطاء الله بن محمّد بن نظام الحسنی العمی البخاری، تاریخ کتابت: چهارشنبه، پنجم جمادی الاولی 851ق.، محل کتابت: یزد، آرایه ها: عبارات متن اصلی به سرخی، حواشی: حاشیه هایی با نشان (منه)، (محمّد باقر) و (السید احمد) دارد. مهرها: مهر بیضی کوچک با سجع ناخوانا در آخرین برگ؛ آسیب ها: گوشه برگ ها آسیب دیده، ترمیم و وصالی شده ولی آسیبی به متن نرسیده، شیرازه گسسته؛ کاغذ: بخارایی نخودی؛ جلد: تیماج عنابی با ترنج و سر ترنج، مجدول، عطف تیماج قهوه ای.

246برگ؛ 27سطر؛ اندازه متن: 75×140؛ قطع: 120×225

عنوان های دیگر: شرح استرآبادی؛ شرح رضی بر کافیه

موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق. 2. ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570-646ق، الکافیه فی النحو-- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1060134

16311

حویزی، غالب بن قعود، -1317ق.

منهج الانتفاع فی أحکام الرضا علیه السلام/ غالب بن قعود بن صالح حویزی

زبان: عربی

معرفی کتاب: رساله ای در احکام رضا علیه السلام (شیردهی) در سه مطلب تنظیم یافته، مؤلّف از اهالی حویزه و از خاندان آل مانع است، وی آثار دیگری چون کشف المرام فی الصوم و ما یلحقه من الأحکام و کشف اللثام عن سرائر مراسم الاسلام و بغیة الحویزیین من خمس العلویین و درر الحویزیة فی العقائد الجعفریة نیز دارد، درگذشت او را در سال 1317ق. نوشته اند.

این نسخه در تا تملّک مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری بوده و در یادداشتی به قلم او در صفحه 3ر می نویسد که مؤلّف معاصر جد ما عبد الصمد بوده است؛ عبد الصمد شوشتری جد مادری سید محمّد جزائری است و در سال 1337ق. در گذشته است. این نسخه در زمان حیات مؤلّف نوشته شده، شیخ آقابزرگ تهرانی آن را نزد سید محمّد جزائری دیده و در الذریعه از آن یاد کرده است.

آغاز: الحمد لله الذی خلق من الماء بشراً سویاً... فیقول... ابن قعود الحویزی غالب... و سمّیته منهج الانتفاع فی أحکام الرضا علیه السلام...

انجام:... و اتّفق الفراغ فی الیوم العاشر من شهر جمادی الأوّل لألف و مائتین و ثلاث و تسعین من هجرة سید المرسلین... و الحمد لله رب العالمین.

منابع: الذریعة 18: 55 و 61، 33: 183، 24: 136

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: دهم جمادی الاولی 1293ق. آرایه ها: ساده بر روی سر عنوان ها خط کشی شده است. یادداشت ها: این نسخه در ملکیت مرحوم سید محمّد جزائری بوده و یادداشت ایشان در برگ 3 در معرفی کتاب و مؤلّف مورخ روز شنبه 18 ماه رجب سال 1371ق. دیده می شود، همچنین قبل از آن نسخه از آن این عبد الصمد الموسوی بوده که مهر وی به صورت بیضی و کوچک با سجع ناخوانا بر روی برگ اول نسخه موجود است، وی باید یکی از فرزندان سید عبد الصمد بن احمد جزائری شوشتری در گذشته 1337ق. باشد. آسیب ها: 2 برگ اول سفید و کتاب از برگ چهارم آغاز می شود، برگ چهارم پاره بوده و مرمت شده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، ساده، روکش کاغذی لیمویی، عطف تیماج قرمز.

107برگ؛ 18سطر؛ اندازه متن: 85×135؛ قطع: 160×215

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 14ق. 2. رضا علیه السلام

شماره رکورد: 2120755

16312

فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.

الوافی (ج4)/ محمّد بن شاه مرتضی فیض کاشانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: کتاب الوافی اثری گسترده در حدیث و فقه شیعه و از آثار معروف فیض کاشانی و یکی از کتاب های چهارگانه محمّدین ثلاثه متاخر به شمار می رود. فیض کاشانی احادیث کتب اربعه را در آن گردآوری نموده که پیرامون پنجاه هزار حدیث است. نویسنده علاوه بر بیان احادیث به شرح و توضیح برخی از روایت های مشکل آن که نیاز به توضیح دارند نیز پرداخته است. این اثر در پانزده جزء و هر جزء در چندین باب تنظیم یافته که هر یک از اجزاء آن بگونه کتابی جداگانه در برگیرنده دیباچه و

خاتمه مستقل می باشد و در سال 1068ق. برابر با عبارت (جمعت الاحادیث) به انجام رسیده است.

نسخه مورد معرفی جزء چهارم این کتاب و در (الطهاره و التزین) است و شامل 87 باب است. باب اول: طهارة الماء و طهوریته، و باب هشتاد و هفتم: باب النوادر است. در ابتدای نسخه فهرست ابواب آن یاد شده و در برگ های 1-3 فهرست رجال این کتاب نوشته شده که فرزند مؤلّف آن ها را استخراج نموده است.

آغاز: الحمد لله و الصلاة و السلام علی رسول الله... کتاب الطهارة و التزیّن و هو الرابع من أجزاء کتاب الوافی...

انجام:... آخر أبواب قضاء النفث و التزین و بتمامها قد تم کتاب الطهارة و التزین... و یتلوه فی الجزء الخامس من کتاب الصلاة و الدعاء و القرآن إنشاء الله تعالی و الحمد لله أو لاً و آخراً و ظاهراً و باطناً.

انجامه: و قد تشرّفت بکتابة هذه النسخة الشریفة و مقابلته و تصحیحه بقدر الطاقة فی الألف الثانی من عشر الأوّل من المائة الثالثة فی العشر الأوّل من الشهر العاشر العاشر فی السنة العاشر [کذا] من الهجرة النبویة علیه ألف ألف تحیة و أنا العبد الأقل العاصی محمّد مهدی بن عبد الله غفر الله له ولوالدیه و جعله ذخراً لیوم المعاد له بفضله و الحمد لله رب العالمین و صلّی الله علی محمّد و آله أجمعین.

منابع: کشف الحجب 598؛ الذریعة 25: 13؛ إیضاح المکنون 2: 700

خط: نستعلیق متوسط، کاتب: محمّد مهدی بن عبد الله، تاریخ کتابت: 1210ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به سرخی؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان «منه» و «م.ج.ق.» دارد. یادداشت ها: برگ های 1-3 فهرست رجالی کتاب وافی که فرزند مؤلّف آن را تدوین کرده نوشته شده است. مهرها: بر آخرین برگ مهر خشتی با سجع ناخوانا وجود دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج یشمی و قهوه ای، ساده.

155برگ، 16سطر، اندازه متن: 75×140؛ قطع: 160×215

موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 11ق. 2. احادیث احکام-- قرن 11ق.

شماره رکورد: 1060153

16313

کرمانی محمّد کریم بن ابراهیم، 1225-1288ق.

حقائق الطب/ محمّد کریم خان بن ابراهیم کرمانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: در این اثر مجموعه ای از احادیث أهل بیت علیهم السلام در زمینه بهداشتی و درمانی گردآوری شده است. کرمانی آن را در یک مقدّمه و ده باب و یک خاتمه تنظیم نموده و در دهه سوم ماه رجب 1264ق. به انجام رسانده است. نویسنده کتاب دیگری در طب به نام دقائق العلاج دارد که به گونه جلد دوم این کتاب به شمار می رود.

آغاز: الحمد لله الذی خلق الانسان و علمه البیان... أما بعد فیقول... کریم بن إبراهیم ان هذه کلمات شریفة...

انجام:... و قد فرغ من تألیف هذا الکتاب کاتبه و مؤلّفه فی ضحوة یوم الأربعاء من العشر الآخر من شهر رجب من شهور سنة أربع و ستّین بعد المائتین و الألف حامداً مصلیاً مستغفراً أوّلاً و آخراً.

انجامه: و قد فرغ من تسویده علی ید کاتبه العبد الآثم سید هاشم فی شهر شعبان المعظم سنة إحدی و ثمانین بعد المائتین و الألف.

منابع: الذریعة 7: 34 و 8: 235؛ فهرست کتب مشایخ عظام 419

خط: نسخ متوسط، کاتب: سید هاشم، تاریخ کتابت: شعبان 1281ق. آرایه ها: بر روی سر عناوین با مرکب قرمز خط کشی شد؛ یادداشت ها: منقو لاتی از کتاب طریق النجات در صفحات 149پ-153پ؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی مجدول.

153برگ، 17سطر، اندازه متن: 75×140؛ قطع: 155×220

موضوع: 1. پزشکی-- احادیث-- قرن 13ق. 2. بهداشت-- احادیث-- قرن 13ق.

شماره رکورد: 2120749

16314

طبرسی، حسن بن فضل، قرن 6ق.

مکارم الأخلاق/ ابو نصر، رضی الدین، حسن بن فضل بن حسن طبرسی

زبان: عربی

معرفی کتاب: کتابی در اخلاق و آداب و رفتار، مؤلّف آن که فرزند امین الاسلام طبرسی صاحب تفسیر معروف مجمع البیان است در زمان پدر دست به نگارش این کتاب می زند و از سیرت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) و أهل بیت علیهم السلام و روایاتی که در

زمینه اخلاق و رفتار اسلامی از ایشان نقل شده گردآوری نموده در 12 باب می سازد. فرزند مؤلّف علی بن حسن نیز تتمیمی بر کتاب پدرش نوشته که به مشکوة الأنوار معروف است.

این کتاب در سال های 1300 و 1303 و 1304 و 1361 چندین بار در مصر به صورت تحریف شده و پر غلط توسط ناشرین مختلف چاپ شده است؛ پس از آن نسخه تصحیح شده آن بارها در ایران چاپ و منتشر شده است. این اثر چندین بار به فارسی ترجمه شده است.

نسخه مورد گفتگو تاریخ کتابت ندارد ولی احتمالا از قرن یازدهم هجری قمری است، برگ آخر نسخه که چند سطری از انجامه مؤلّف را داشته از بین رفته و مجدداً نونویس و به آن الحاق شده، تاریخ این الحاق یاد نشده ولی از انجامه کاتب و اشاره او به چاپ مغلوط این کتاب در بو لاق، معلوم می گردد که برگ الحاقی در نیمه دوم قرن سیزدهم هجری قمری نوشته شده است.

آغاز: الحمد لله الواحد الأحد الصمد... و بعد فان الله سبحانه و تعالی لما جعل التأسی بنبیه مفتاحاً إلی رضوانه...

انجام:... هذا ما اردنا ان نجمع من السیر النبویة و الآداب المرویة، و قد و فینا بما شرطنا نسأل الله سبحانه و تعالی أن یوفقنا للعمل... علیه توکلت و إلیه أنیب.

انجامه: قد وقع تتمیم هذا السقط من الکتاب الشریف الموسوم بمکارم الأخلاق تألیف الامام رضی الدین... الطبرسی... و قد ترک الأسماع منذ تألّف إلی هذه السنة و تقرب من خمس و عشرین و ثمانمائة بفوائده مشحونة... یلازم السجیة الانسانیة من السهو النسیان بل یحاکی عن الفطرة الشیطانیة فی الاثم و العدوان.

منابع: کشف الحجب 548؛ الذریعة 22: 146؛ معجم المطبوعات العربیة 2: 1228

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: روی برخی عبارات با مرکب قرمز خط کشی شده است؛ حواشی: حاشیه های فراوان ادبی و رجالی دارد که معمو لا از منهج المقال و منتهی المقال نقل شده اند. یادداشت ها: بر روی برگ چهارم یادداشت تملک با این عبارت «تملکته ابتیاعا و انا احقر العلماء محمّد علی الشیرازی» با مهر بیضی ناخوانا دیده می شود. یک برگ به آخر مانده (برگ 156پ) یادداشت تملک بنام محمّد علی بن محمّد مهدی شیرازی دیده می شود. آسیب ها: شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوائی، روکش تیماج مشکی، عطف تیماج مشکی.

157برگ، 15سطر، اندازه متن: 130×150؛ قطع: 180×215

موضوع: 1. احادیث اخلاقی-- قرن 6ق. 2. اخلاق اسلامی-- قرن 6ق، 3. محمد (صلی الله علیه و آله)، پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت- 11ق-- فضایل

شماره رکورد: 1060163

16315

امین، محمود بن علی، -1327ق.

جنگ اشعار/ محمود بن علی بن محمّد امین عاملی

زبان: عربی

معرفی کتاب: جنگی حاوی اشعاری از شاعران گوناگونی چون سید کاظم امین عاملی، شیخ عبد المحسن صوری عاملی، شیخ صالح تمیمی، سید حیدر حلی، حسن بن علی بن جابر که ظاهراً همان شاعر زیدی یمانی در گذشته 1079ق. باشد، شیخ عبد الحسین محی الدین، ابو نواس، ابو العتاهیه، شریف مرتضی، شیخ بهایی و دیگران است؛ خود گردآورنده که نامی از خود در این مجموعه نبرده نیز اشعاری در آن دارد و نظر به این که اشعار زیادی از افرادی از خانواده امین عاملی در آن آورده به خصوص از سید کاظم امین که از آن با عبارت «سیدنا العلاّمه دام بقاه» یاد کرده، و در ص 81 پ شعری از برادر خود بنام سید امین که برای گردآورنده سروده، و همچنین از قرائنی دیگر پی به گردآورنده آن بردیم.

شرح حال سید محمود امین را برادرزاده اش علاّمه سید محسن امین در أعیان الشیعة آورده و سال در گذشتش را در 1327ق. یاد کرده و او را در علم و فضل و دیانت و تهجد ستوده و اشعار زیادی از او در شرح حالش ضمیمه نموده که برخی از آن ها در این جنگ دیده می شوند.

گردآورنده از سید کاظم امین در چندین جا همراه با عبارات (أدام الله ظلّه) و (أدام الله بقائه) و (دام بقائه) یاد کرده است. سید کاظم فرزند سید احمد فرزند سید محمّد امین در گذشته 27 ربیع الثانی 1303ق. است؛ مورخ نامی سید محسن امین در أعیان الشیعة اشعار زیادی از او در شرح حالش آورده که بعضی از آن ها در همین جُنگ نیز یاد شده است؛ بنابراین تاریخ گردآوری این جُنگ باید پیش از سال 1303ق. باشد؛ در صفحه 79پ تاریخ (فی اوائل شعبان 1260) دیده می شود، شاید تاریخ این جُنگ باشد؛ سید محمود امین برادری بنام سید امین و برادرزاده ای بنام ابو الحسن داشته که آنان نیز ادیب و شاعر بوده، بعضی از اشعار آنان نیز هم در این جُنگ و هم در شرح

حالشان در أعیان الشیعة آمده است. با توجه به برخی قرائن مانند خط کتابت و خط خوردگی و اصلاح و قرائنی دیگر گمان می رود نسخه اصل و به خط گردآورنده باشد.

آغاز: بسم الله... و السیادة سیدنا العالم الفاضل السید کاظم سلمه الله تعالی یا بلدة اصبحت الیوم ناظرة...

انجام موجود: امام له فی جبهة المجد انجم * علت فعلت ان یدنو هاتیک راصد... * و فی عنق الجوزاء منها قلائد.

منابع: أعیان الشیعة 3: 494 و 8: 458 و 10: 107

خط: نسخ تحریری، کاتب: ظاهراً مؤلّف؛ محل کتابت: قرن 13ق. یا اوایل قرن 14ق. امتیاز: ظاهراً نسخه اصل به خط مؤلّف و منحصر بفرد باشد. یادداشت ها: یادداشت تملک در چند جای نسخه با امضای (عبده الجانی محمود الامین عفی عنه) دیده می شود. مهرها: مهر خشتی ناخوانا در صفحه عنوان؛ آسیب ها: نسخه فرسوده، جلد و اوراق صدمه دیده، میانه تمامی برگ ها پارگی وجود دارد و بخشی از متن در صفحات آغازین از بین رفته، لبه های برگ ها پاره شده، آثار آبدیدگی و لک و پاشیدگی مرکب در برخی صفحات دیده می شود، بعضی از صفحات وصالی شده و بر اثر وصالی به متن آسیب رسیده، متن در محل آسیب دیدگی مجددا نونویس شده، در میانه کتاب بعضی از برگ ها کنده شده است. کاغذ: شامی نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای ساده، عطف تیماج قهوه ای.

92برگ، سطرها متغیر، اندازه متن متغیر؛ قطع: 155×225

موضوع: 1. شعر عربی-- مجموعه ها-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره رکورد: 2154719

16316

نوری مازندرانی، محمّد تقی بن علی محمّد، -1263ق.

دلائل العباد علی سبیل الرشاد فی شرح الارشاد/ محمد تقی بن علی محمّد نوری؛ نویسنده متن: علاّمه حلّی

زبان: عربی

معرفی کتاب: شرحی آمیخته با متن و گسترده بر کتاب إرشاد الأذهان علاّمه حلی است. شارح پدر محدث نوری صاحب مستدرک الوسائل است؛ در کتاب دیگر خود دارالسلام از این کتاب یاد کرده و مجلدات آن را بدین گونه معرفی کرده است: سه جلد در طهارت، چهار

جلد در صلات، یک جلد در زکات و خمس و صوم، یک جلد در مکاسب، یک مجلد در اجاره، یک مجلد در میراث و قضا و یک جلد در صید و ذباحه و اطعمه و اشربه و دیگر ابواب فقهی آن ناتمام مانده است. از این کتاب یک مجلد در کتابخانه آیة الله مرعشی و یک مجلد در کتابخانه مجلس وجود دارد که هر دو در صلاة می باشند.

این نسخه مجلد دوازدهم کتاب است. از مبحث غصب آغاز و تا پایان مبحث وصیت را در بر می گیرد. نویسنده آن را در بعضی نواحی مازندران در روز یکشنبه ماه رجب سال 1248ق. به انجام رسانده است.

آغاز: الحمد لله الذی سنّ لعباده... أما أما بعد فهذا هو المجلّد الثانی عشر من کتابنا دلائل العباد علی سبیل الرشاد فی شرح الارشاد...

انجام: و الأحوط ترک هذه الوصیة هذا آخر الکلام فی کتاب الوصیة و لله الحمد او لاً و آخراً.

انجامه: و قد وقع الفراغ عن تسویده علی ید مؤلّفه الخاطی الجانی محمّد تقی بن محمّد علی النوری المازندرانی فی بعض نواحیه یوم الأحد فی شهر رجب فی ثمان و أربعین و مائتین بعد الألف من الهجرة النبویة علی مهاجرها ألف سلام و تحیة.

منابع: الذریعة 8: 251؛ مجلس 31: 269؛ مرعشی 18: 223

خط: نستعلیق متوسط، کاتب: محمد تقی بن علی محمّد نوری، تاریخ کتابت: یکشنبه ماه رجب 1248ق.، محل کتابت: مازندران؛ امتیاز: نسخه به خط مؤلّف است. آرایه ها: بر روی عبارت های ماتن با مرکب سیاه خط کشیده شده است. حواشی: تصحیحات مؤلّف در حواشی وجود دارد، بر تمام برگ ها عبارت (اللهم افض علینا انوار علمک بحق محمّد و عترته الطاهرین) نوشته شده؛ آسیب ها: برخی از حواشی در برش صحافی از بین رفته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، مجدول، ترنج و چهار نیم ترنج با گل و بوته الوان.

264برگ؛ 21سطر؛ اندازه متن: 100×170؛ قطع: 160×220

عنوان های دیگر: شرح ارشاد الاذهان

موضوع: 1. علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق؛ ارشاد الاذهان الی احکام الایمان-- نقد و تفسیر 2. فقه جعفری-- قرن 7ق. 2. فقه جعفری-- قرن 13ق.

شماره رکورد: 1060177

16317

شریف الرضی، محمّد بن حسین، 359-406ق.

تلخیص البیان فی مجازات القرآن/ ابو الحسن، محمّد بن حسین بن موسی موسوی معروف به شریف رضی

زبان: عربی

معرفی کتاب: واژه هایی که در قرآن کریم به صورت مجازی و کنایه ای آمده در این اثر معرفی شده و نویسنده به توضیح و معنی کردن آن ها پرداخته است، وی این واژه ها را به همان ترتیبی که در سوره های قرآن کریم آمده یاد کرده است. بر اساس تصریح مؤلّف در انجامه آغاز نگارش آن در روز پنجشنبه ده شب مانده از ماه شعبان سال 401ق. بوده و در روز یکشنبه سیزده شب از ماه شعبان گذشته همان سال نگارش آن به پایان رسیده است. شریف رضی در دیباچه این کتاب از کتاب دیگر خود حقایق التأویل نام می برد. به این کتاب مجازات القرآن نیز می گویند.

نسخه ای از این کتاب که احتمال داده شده تاریخ آن به قرن ششم بر می گردد و از آغاز و انجام و میانه افتادگی داشته نزد مرحوم سید محمّد مشکاه بوده و ایشان نظر به کمیاب بودن این کتاب آن را با این که ناقص بود به چاپ می رساند، پس از آن یکی از ادبای مصر بنام محمّد عبد الغنی حسن نسخه چاپ شده مشکاه را به دست آورده و او نیز کتاب را با اضافاتی از خود مجدداً به چاپ می رساند. مرحوم سید محمد جزائری شوشتری نسخه ای کامل از این کتاب که به دستور نیایش سید عبد الصمد نوشته شده بود به دست می آورد و آن را به نجف منتقل و به چاپ می رساند. نسخه حاضر همین نسخه جزائری است.

آغاز: أما بعد فان بعض الاخوان جارانی و ذکر ما یشتمل علیه القرآن من عجائب الاستعارات و غرائب المجازات التی هی أحسن حسن من الحقائق...

انجام:... و کان الابتداء بتصنیف هذا الکتاب فی یوم الخمیس بعشر [کذا] لیال تبقی من شعبان سنة إحدی و أربعمائة و الفراغ فی یوم الأحد لثلاث عشر لیلة یخلو [کذا] من شوال من هذه السنة علی ما تخلل [کذا] هذه المدة من اعتراضات... و صلواته علی سیدنا محمّد و آله الطاهرین.

انجامه: و قد فرغ عن تسوید هذا الکتاب المستطاب العبد المحتاج إلی ربه القوی محمّد بن احمد الموسوی للمخدوم الأوحد الحاج آقا سید عبد الصمد دام عمره و فضله

و توفیقه بدوام الأبد بمحمّد و آله فی یوم الثلاثاء الثامن من شهر رجب سنة السابع و الثمانین بعد المائتین و الألف و التمس الدعاء بالمغفرة ممن ینظر إلیه و السلام.

منابع: الذریعة 4: 431 و 19: 351؛ دانشگاه 1: 67

خط: نسخ متوسط؛ کاتب: محمّد بن احمد موسوی، تاریخ کتابت: سه شنبه 8 رجب1287ق. آرایه ها: عناوین به سرخی؛ آسیب ها: نسبتاً سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی ساده، آستر کاغذ فرنگی شکری

165برگ، 17سطر، اندازه متن: 85×140؛ قطع: 155×220

عنوان های دیگر: مجازات القرآن

موضوع: 1. قرآن-- استعاره-- قرن 5ق. .2 قرآن-- مجاز-- قرن 5ق. 3. قرآن-- مسائل ادبی-- قرن 5ق.

شماره رکورد: 2120759

16318

صدرالدین قونیوی، محمّد بن اسحاق، 607-673ق.

مفتاح الغیب/ صدرالدین محمّد بن اسحاق قونوی

زبان: عربی

معرفی کتاب: کتابی در تصوّف راجع به خداشناسی و خودشناسی و شناخت حقایق اشیاء و موجودات و تهذیب نفس بر اساس یافته های اهل کشف و شهود و نه بر پایه گفتارهای اهل استدلال و علوم ظاهری. نسخه ساده و بدون حواشی است و در برخی جاها سقط های متن در حاشیه نوشته شده است. نسخه ای از این کتاب در مرکز احیاء فرهنگ اسلامی در قم به شماره 1932 نگهداری می شود که در فهرست آن مرکز به نام مفاتیح الغیب یاد شده است.

آغاز: و صلّی الله علی الصفوة من عباده... اللهم أحمد نفسک عمّن أمرته أن یتّخذک وکیلا... فان العلوم منها امّهات أصلیة و فروع تفصیلیة...

انجام:... عن حضرات قدسک و حلاوة شهودک آمین آمین و الحمد لله و سلام علی عباده... تم کتاب المفتاح و الحمد لرب الأرباب... هو حسبنا و نعم الوکیل.

انجامه: قد تم یوم الأربعاء الثانی من شهر ربیع الثانی سنة 1297 و أنا العبد الأقل الآثم الجانی محمّد ابن المرحوم المغفور حسین نهاوندی.

منابع: طبقات الشافعیة (سبکی) 5: 19؛ کشف الظنون 2: 1768؛ مرکز احیاء 5: 364

خط: نسخ متوسط جلی، کاتب: محمّد بن حسین نهاوندی، تاریخ کتابت: چهارشنبه2 ربیع الثانی 1297ق.، آرایه ها: ساده؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای مجدول.

121برگ، 12سطر، اندازه متن: 85×130؛ قطع: 175×215

موضوع: 1. تصوف-- آداب و اعمال-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره رکورد: 1060202

16319

سعدی، مصلح بن عبد الله، -691؟ق.

نصیحة الملوک/ مصلح الدین سعدی

زبان: فارسی

معرفی کتاب: رساله ای اخلاقی نسبتا کوتاه در پند و اندرز به پادشاهان و صاحب منصبان به نظم و نثر ادیبانه، نام رساله و نویسنده در نسخه نیامده است.

این اثر در سال 1358م. در وین به چاپ رسید و پس از آن بارها در ضمن کلیات شیخ اجل سعدی چاپ و منتشر شد. دانشگاه آزاد اسلامی واحد سراب شرحی بر این اثر توسط سید محمود انواری را در همین سال (1392ش) منتشر کرد.

آغاز: الحمد لله رب العالمین... بدان که پادشاهایی که مشفق درویشند نگهبان ملک...

انجام:... و شکرانه بر مزید و کارها بمراد و الله رؤف بالعباد.

انجامه: فی شهر شعبان المعظم سنه 1283 بجهت نور چشم گرامی میرزا محمد جعفر حفظه الله تعالی قلمی شد کتبه الحقیر الجانی محمود بن میرزا نصر الله المستوفی غفر لهما.

منابع: الذریعة 24: 183؛ الهیات تهران 1: 341؛ گلستان 183

خط: نستعلیق جلی، کاتب: محمود بن میرزا نصرالله مستوفی، تاریخ کتابت: شعبان 1283ق، آرایه ها: صفحه افتتاح آراسته به سرلوح و کتیبه مرصع و مذهب، دو صفحه اول آراسته به حاشیه تشعیری با نقوش اسلیمی مذهب و الوان و شرفه های عمودی، ابری سازی و طلااندازی بین سطور، صفحات کمند کشی شده و مجدول به جداول مضاعف عنابی و زنگار و لاجورد و تسمه زرین، کاغذ: فرنگی شکری آهار مهره؛ جلد: تیماج قهوای مجدول و یکلا، آستر کاغذ فرنگی.

31برگ، 8سطر، اندازه متن: 65×130؛ قطع: 110×133

موضوع: 1. اخلاق-- قرن 7ق. 2. نثر فارسی-- قرن 7ق.

شماره رکورد: 1060202

16320

یافعی، عبد الله بن أسعد، 698-768ق.

الدر النظیم فی فضائل القرآن العظیم/ منسوب به عفیف الدین عبد الله بن اسعد یافعی یمنی شافعی

زبان: عربی

معرفی کتاب: کتابی در خواص سوره ها و آیه های قرآنی و همچنین فواتح السور (پیش آوندها) با ذکر فصل هایی در فضیلت خواندن و حفظ کردن قرآن کریم و دعای هنگام ختم قرآن در ابتدای آن. مؤلّف که در این کتاب نامی از خود نیاورده در دیباچه می گوید: من در این کتاب مطالب دو کتاب البرق اللامع و الغیث الهامع قاضی ابوبکر غسالی و کتاب خواص من الآیات و فواتح السور ابو حامد غزالی را جمع نموده و آن را الدر النظیم فی فضائل القرآن العظیم نام نهادم. صاحب کشف الظنون این کتاب را به محمّد بن احمد عبد الله بن بن سهیل خزرجی معروف به ابن الخشاب یمنی در گذشته سال 567ق. نسبت داده، ولی مرحوم شیخ آقا بزرگ تهرانی و برخی مورخان دیگر نویسنده این اثر را عفیف الدین ابو محمّد عبد الله بن اسعد یافعی یمنی درگذشته در مکه به سال 768ق. معرفی کرده اند. حاج خلیفه معتقد است که یافعی کتاب ابن الخشاب را مختصر نموده و اصل کتاب از آن ابن الخشاب است. سال درگذشت ابن الخشاب را چنان که گفتیم حاج خلیفه در کشف الظنون و بغدادی در هدیة العارفین در سال 567ق. یاد کرده اند، اما خیرالدین زرکلی درگذشت او را به نقل از بروکلمن حدود سال 560ق. می داند.

نویسنده، سوره های قرآنی را به همان ترتیبی که در قرآن آمده ذکر می کند و معمو لا از عرفای مختلف آن دوره (قرن هفتم) هم چون ابو محمّد عبد المهیمن حضرمی ⁽¹⁾(10ر) و عارف معروف ابو الحسن شاذلی در گذشته سال 656ق. (61پ) و محی الدین

نووی در گذشته سال 676ق. (69 ر و 70ر) و محب الدین طبری در گذشته سال 694ق. (51ر) نقل می کند، و از این اخیر با عبارت (قدّس سره) یاد کرده که این امر احتمال نسبت کتاب به ابن الخشاب را منتفی می سازد و باید در این مورد تحقیق بیش تری شود.

به این کتاب الدر النظیم فی خواص القرآن العظیم و همچنین خواص القرآن نیز می گویند و چندین بار شرح و ترجمه شده و مکرراً چاپ شده است؛ یکی از چاپ های آن توسط انتشارات دار المحجة البیضاء در بیروت با تصحیح محسن عقیل در سال 1419ق=1999م. می باشد. نسخه از انجام افتادگی دارد و از آغاز تا سوره یاسین را در بر می گیرد.

آغاز: الحمد لله الذی اطلع من آفاق کتابه العزیز... و بعد فان الله سبحانه جعل کتابه العزیز للادواء شفاء... فرایت أن أجمع هذا الکتاب بین کتاب البرق اللامع و الغیث الهامع تالیف القاضی أبی بکر الغسانی و بین کتاب فیه خواص الآیات من القرآن و فواتح من السور للامام أبی حامد حجه الاسلام الغزالی و سمیته بالدر النظیم فی فضائل القرآن العظیم...

انجام:... و من قرأ عند مسلم إذا نزل به الموت أنزل الله بعدد کل حرف منها بملائکة.

منابع: الذریعة 7: 270 و 8: 83؛ کشف الظنون 736؛ معجم المطبوعات 2: 1953؛ الأعلام 5: 321

خط: نسخ متوسط؛ آرایه ها: بر روی سر عنوان ها با مرکب قرمز خط کشی شده؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، مجدول، ترنج و سرترنج.

88برگ، 17سطر، اندازه سطور: 85×140؛ قطع: 150×220

عنوان های دیگر: خواص القرآن؛ الدر النظیم فی خواص القرآن العظیم

موضوع: 1. قرآن-- سوره ها و آیه ها-- خواص

شماره رکورد: 1060214

16321/1

حسینی خلخالی، علی بن محمّد، قرن 11ق.

شرح خلاصة الحساب/ شمس الدین علی بن محمّد بن علی حسین بن علی حسینی خلخالی؛ نویسنده متن: شیخ بهائی

زبان: عربی

معرفی کتاب: شرحی بر کتاب خلاصه الحساب شیخ بهائی است، شارح از شاگردان معروف شیخ بهائی بوده و کتاب تشریح الافلاک استادش را نیز در سال 1008ق. شرح کرده است.

آغاز: الحمد لله الفرد بلاند... أما بعد فاعلم ایها الزکی المتوقد إن الحساب علم لا یخفی علو شأنه و سمو مکانه....

انجام:... هذا [کذا] وصیتی إلیک یوفّقک و یهدی لدیک و الحمد لله علی تم الکتاب و الصلاة علی من اوتی الحکمة و فصل الخطاب و علی آله خیر آل و أصحاب.

انجامه: تم بید الحقیر أبوالحسن بن محمّد هادی الموسوی فی سادس شهر رجب سنة 1314 حسب الأمر قبلة الأنام و مجتهد الأیام و ملاذ الأرامل و الأیتام جناب عمو آقا حاج سید عبد الصمد مد ظله العالی.

منابع: الذریعة 13: 231؛ نقباء البشر 1132؛ طبقات أعلام الشیعة (قرن11) 397؛ کتابشناسی شیخ بهائی 302

خط: نسخ متوسط؛ کاتب: ابو الحسن بن محمّد هادی موسوی؛ تاریخ کتابت: 6 رجب 1314ق. آرایه ها: عبارت های متن اصلی به سرخی؛ کاغذ: فرنگی نخودی؛ جلد: تیماج خردلی، یکلا، مجدول.

1ر-90پ (121برگ)؛ 18سطر؛ اندازه متن: 90×160؛ 150×215

موضوع: 1. شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 1030-953ق؛ خلاصه الحساب-- نقد تفسیر؛ 2. حساب-- قرن 11ق.

شناسه افزوده: الف. جزائری شوشتری، عبد الصمد بن احمد، 1243-1337ق.

شماره رکورد: 2120765

16321/2

جزائری شوشتری، حسن بن جعفر، -1323ق.

رسالة الحسام فی معرفه قبلة الاسلام/ سید حسن بن سید جعفر جزائری شوشتری

زبان: فارسی

معرفی کتاب: رساله ای در معرفت جهت قبله است؛ نویسنده آن سید حسن بن سید جعفر بن محمّد رضا بن علی اکبر بن سید عبد الله جزائری شوشتری در گذشته بیست و

چهارم ربیع الاوّل سال 1323ق. است؛ وی در ذیقعده سال 1310ق. به خدمت شاهزاده قاجار ابو نصر محمّد میرزا حسام السلطنه که آن هنگام حاکم خوزستان بوده می رسد و به درخواست او این رساله را در یک مقدّمه و دو مقاله و یک خاتمه ساخته، و آن را در روز چهارشنبه هجدهم جمادی الثانیه 1311ق. به انجام رسانده است. علامة امین در دو جای أعیان الشیعة از مؤلّف یاد کرده، در ص 39 شرح حال کوتاهی از او آورده و در آن از این رساله یاد کرده و می نویسد که نویسنده آن را بنام مراد میرزا حسام السلطنه ساخته و درگذشت مؤلّف را در سال 1311ق. یاد کرده؛ سپس در ص 114 نام و نسب او را همان گونه که آوردیم یاد کرده ولی یادی از این اثر نکرده است.

مقدّمه: در دانستن معنی و ماهیت قبله و سمت آن، مقاله اول: در طریقه دانستن خط قبله، مقاله دوم: در طریق دانستن مقدار انحراف قبله بعضی از بلاد مشهوره، خاتمه: در بیان انحراف قبله بعضی از بلاد مشهوره؛ در آن جدول هایی در تعیین مسافت های بین شهرها و درجه انحراف آن ها نیز آورده است. این رساله در الذریعه با عنوان الرسالة الحسامیة فی القبلة الاسلامیة یاد شده است.

آغاز: الحمد لله الذی جعل الکعبة البیت الحرام قبلة مرضیة للمسلمین... و بعد چنین گوید اقل السادات النوریة المحتاج إلی ربّه الغنی حسن بن جعفر الموسوی الشوشتری الجزائری که چون شناختن قبله و معرفت سمت آن...

انجام:... و جهت سهولت ماخذ بترتیب حروف تهجی در جدول نوشته شده.

انجامه: و قد وقع الفراغ من تسوید هذا الکتاب المستطاب فی یوم الأربعاء ثامن عشر شهر جمادی الثانیة من شهور سنة 1311هجریة.

منابع: أعیان الشیعة 5: 39 و 114؛ نقباء البشر 1: 392؛ الذریعة 7: 12

خط: نستعلیق خفی؛ تاریخ کتابت: قرن 14ق. آرایه ها: سرعنوان ها به شنگرف

91ر-110ر (121برگ)؛ 19سطر؛ اندازه متن: 90×150؛ 150×215

عنوان های دیگر: الرسالة الحسامیة فی القبلة الاسلامیة

موضوع: 1. قبله و قبله یابی-- قرن 14ق.

شماره رکورد: 2120767

16321/3

جزائری، عبد الله بن نور الدین، 1112-1173ق.

رساله در قبله شوشتر/ عبد الله بن نورالدین بن عبد الله بن نعمه الله بن عبد الله موسوی

زبان: فارسی

معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در یک مقدّمه و شش فصل درباره قبله شوشتر و نواحی آن است. نویسنده نوه بلا فصل محدّث جزائری و صاحب کتاب معروف الاجازة الکبیرة و تألیفات متعدد دیگر است، وی این رساله را برای شخصی که در جستجوی این مطلب بوده ساخته و در دیباچه می نویسد: چون فقهای گذشته در مورد قبله اکثر شهرهای اسلامی مطالب کافی نوشته ولی در مورد قبله شوشتر اهمال ورزیده اند من دست به تالیف این رساله نمودم؛ مؤلّف نامی از شخصی که این رساله را برای او نوشته در آن نیاورده ولی به گفته شیخ آقابزرگ تهرانی مؤلّف از این رساله خود در کتاب دیگرش تاریخ شوشتر یاد کرده و در آن تصریح کرده که آن را برای اسفندیار بیک میرشکار ساخته است. جزائری به جز این اثر آثار دیگری در مورد قبله هم چون قبله هویزه و کاشف (کاشفة) الحال فی معرفة القبلة و الزوال نیز دارد. وی این رساله در روز دوشنبه چهارم ماه صفر ⁽¹⁾سال 1140ق. در یک روز ساخته است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین... و بدان که تحقیق قبله از مسائل مهمه و مطالب عظیم است...

انجام:... و مناسب شریعت سمحه سهله همین است و الله یعلم حقایق احکامه و حججه الطاهرین فی یوم السبت رابع شهر صفر سنة 1140 و الحمدلله.

انجامه: و در یوم الأربعاء رابع عشر شهر ربیع الأوّل سنة 1220 بقلم اضعف عباد الله القوی ابو الحسن بن محمّد محسن بن ابو الحسن بن عبد الله الموسوی مؤلّف الرسالة تغمّده الله بغفرانه از نسخه اصل بلا واسطه سمت ارقام یافت و الحمدلله المنعم المشکور. کذا و جدته فکتبته و ختمته امتثالا لأمر من فرض الله طاعته ادام الله ظله العالی، فتم بعون الله و حسن توفیقه فی یوم الاثنین رابع شهر رجب الاصب سنة 1318 علی ید الأحقر علی اصغر الموسوی الجزائری و الحمدلله و الصلاة علی سید المرسلین و آله الطاهرین اجمعین.

منابع: الذریعة 17: 44؛ أعیان الشیعة 8: 78

خط: نسخ خفی؛ کاتب: علی اصغر موسوی جزائری؛ تاریخ کتابت: دوشنبه 4 رجب 1318ق. از روی نسخه 1220ق. امتیاز: این نسخه از روی نسخه ای که نواده مؤلّف ابو الحسن بن محمّد محسن بن ابو الحسن بن عبد الله الموسوی در ربیع الاوال سال 1220ق. از روی نسخه اصل مؤلّف کتابت کرده نوشته شده است. آرایه ها: ساده؛ آسیب ها: شیرازه گسسته.

110ر-114ر (121برگ)؛ 20سطر؛ اندازه متن: 75×155؛ قطع: 150×215

موضوع: 1. قبله و قبله یابی-- ایران-- شوشتر-- قرن 12ق.

شماره رکورد: 2120772

16321/4

رساله ای در اخترشناسی

زبان: فارسی

معرفی کتاب: رساله ای کوتاه بدون عنوان و نام مؤلّف، در آن چند قاعده اخترشناسی در شناخت ساعات روز و رؤیت هلال یاد شده است.

آغاز: قاعده: چون در هر روزی که بخواهیم بدانیم که در آن روز ساعات نهار چقدر است...

انجام:... و عدم رؤیت هلال در آن افق و در آن بلد که استخراج شده جاری بشود و الله اعلم.

انجامه: تمت الکتابة فی مرح شعبان سنة 1318.

خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: شعبان 1318ق. آرایه ها: ساده

114پ-120پ (121برگ)؛ 16سطر؛ اندازه متن: 85×140؛ قطع: 150×215

موضوع: 1. نجوم اسلامی-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره رکورد: 2120773

16322

جزائری، نعمت الله بن عبد الله، 1050-1112ق.

مدینة الحدیث/ نعمه الله موسوی حسینی جزائری؛ نویسنده متن: محمّد بن علی بن ابی جمهور احسائی

زبان: عربی

معرفی کتاب: شرحی بر کتاب عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة محمّد بن علی احسائی معروف به ابن ابی جمهور در گذشته حدود 907ق. است. به گفته مؤلّف علاّمه مجلسی ابتدا به علت مرسل بودن روایات کتاب عوالی اللئالی به این کتاب توجهی نداشته و پس از بررسی متوجه شده که منابع آن از کتاب های معتبر بوده، بنابراین کتاب را پسندیده و مورد توجه او قرار گرفته است ⁽¹⁾. جزائری این شرح را در دو جلد قرار داده و نامش را نخست الجواهر الغوالی و سپس به مدینة الحدیث تغییر داده است.

این نسخه جلد دوم این کتاب است و از باب نکاح تا پایان شرح را در بر می گیرد، جزائری آن را در شهر خود شوشتر عصر روز شنبه روزهای پسین ربیع الثانی سال 1105ق. به پایان رسانده است. نسخه ای از این کتاب را مرحوم شیخ آقابزرگ تهرانی دیده که در زمان مؤلّف کتابت شده و تاریخ فراغت از تألیف در آن صبح روز چهارشنبه ماه رجب سال 1105 بوده است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین حمداً کثیراً... و بعد فیقول المذنب... نعمة الله الموسوی الحسینی الجزائری... لما و فقنی الله سبحانه فراغی من الجلد الأوّل من مدینة الحدیث شرح الکتاب المشتهر بعوالی اللئالی...

انجام:... هذا مجمل ما فصّلناه فی ذلک الکتاب تفصیلا نرجوا من الله سبحانه ان یکون فیه الحق و السعادة اللهم اسعدنا فی الدارین...

انجامه: و قد تم الشرح الموسوم بمدینة الحدیث فی عصر یوم السبت فی اواخر ربیع الثانی من شهور العام السادس بعد المائة و الألف الهجریة فی محروسة شوشتر فی دارنا القریبة من جامعها الأعظم، قال هذه الأحرف بلسانه وحرّرها ببنانه مؤلّف الکتاب الفقیر إلی رحمة ربه الغنی نعمة الله الموسوی الحسینی الجزائری عفی الله تعالی عن جرائمه حامداً مصلیاً... و الحمد لله رب العالمین.

منابع: الذریعة 5: 273، 251: 20؛ خاتمة مستدرک الوسائل 1: 343؛ عوالی اللئالی: مقدمه مصحح

خط: نسخ متوسط؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ آرایه ها: ساده، بر روی عبارات متن اصلی با مرکب سیاه خط کشی شده؛ جلد: مقوائی، روکش گالینگور ساده، عطف تیماج مشکی.

191برگ؛ 21سطر؛ اندازه متن: 110×150؛ 160×215

عنوان های دیگر: شرح عوالی اللئالی؛ الجواهر الغوالی فی شرح عوالی اللئالی

موضوع: 1. ابن ابی جمهور، محمّد بن زین الدین، -907؟ق، عوالی اللئالی العزیزیه فی الاحادیث الدینیه-- نقد و تفسیر 2. احادیث شیعه-- قرن 12 ق. 3. احادیث احکام-- قرن 12ق.

شماره رکورد: 1060227

16323

طباطبائی کربلائی، علی بن محمّد علی، 1161-1231ق.

ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل (ج2)/ علی بن محمّد علی طباطبائی حائری؛ نویسنده متن: جعفر بن حسن معروف به محقق حلی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16306 در همین فهرست.

آغاز: کتاب المواریث هو اعم من الفرایض ان ارید بها المفروض بالتفصیل...

انجام:... علی ضمان العاقلة من الفتوی و الروایة بجنایة الآدمی علی مثله خطاء

انجامه مؤلّف: و فرغ من تألیفه الفقیر... علی بن محمّد علی الطباطبائی منتصف لیلة الجمعة و هی السابعة و العشرون من شهر صفر سنة اثنین و تسعین و مائة بعد الألف من الهجرة النبویة علی صاحبها أفضل صلاة و تسلیمات و تحیة.

انجامه: قد فرغ من تسوید هذا الکتاب... ابن قاسم مرحوم محمّد رضائی الکرکری فی اواخر العشر الثانی من الشهر السابع من السنة الثامنة من العشر السابع من المائة الثالثة من الألف الثانی من الهجرة النبویة علی صاحبها أفضل صلاة و تحیة.

منابع: الذریعة 6: 98 و 11: 336؛ کشف الحجب 300؛ إیضاح المکنون 1: 603؛ ملی 8: 89

خط: نسخ خوش؛ کاتب: محمّد رضائی بن قاسم کرکری؛ تاریخ کتابت: 1262ق. امتیاز: نسخه در زمان مؤلّف کتابت شده، تصحیح شده و حواشی با نشان «منه» و «منه سلمه الله تعالی» و «منه دام ظله العالی» دارد. آرایه ها: عناوین به شنگرف، روی عبارات متن اصلی مرکب سیاه کشیده شده؛ مهرها: مهر خشتی ناخوانا در صفحه اول. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی، ترنج و سرترنج گل و بوته، مجدول.

270برگ؛ 21سطر؛ اندازه متن: 100×150؛ قطع: 100×215

عنوان های دیگر: الشرح الکبیر

موضوع: 1. محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق، المختصر النافع-- نقد و تفسیر؛ 2. فقه جعفری-- قرن 7ق-- نقد و تفسیر؛ 3. فقه جعفری-- قرن 13ق.

شماره رکورد: 2120779

16324

شهید ثانی، زین الدین بن علی، 911-966ق.

الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة/ زین الدین بن علی بن احمد عاملی معروف به شهید ثانی؛ نوسنده متن: محمّد بن مکی عاملی معروف به شهید اول

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2032 در فهرست همین کتابخانه.

نسخه جلد اول الروضة البهیة است که دو جزء در یک مجلد است.

آغاز: الحمد لله الذی شرح صدورنا بلمعة من شرائع الاسلام...

انجام:... و فی المدة یحلف المنکر الاصالة عدم ما یدعیه الآخر من الزیادة. تم الجزء الأوّل من الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة یتلوه فی الثانی کتاب الاجارة علی ید مصنفها العبد الفقیر إلی الله تعالی زین الدین بن علی بن أحمد الشامی العاملی عامله الله بلطفه و عفی عنه و عنهم بمنّه و کرمه.

انجامه: و قد فرغ من تنمیقه العبد العاصی بدیع بن مصطفی الموسوی فی یوم الاثنین الرابع من النصف الآخر من العشر الأول من الشهر الرابع من السنة الخامس [کذا] من العشر السابع من المائة الثالثة من الألف الثانی من الهجرة المقدسة النبویة المصطفویة علی هاجرها ألف ألف سلام و تحیة سنة 1265.

منابع: الذریعة 11: 290؛ ملی 11: 118

خط: نسخ خفی، کاتب: بدیع بن مصطفی موسوی، تاریخ کتابت: 9 ربیع الثانی 1265ق. آرایه ها: بر روی گفتار ماتن با مرکب قرمز خط کشی شده است. کاغذ: فرنگی نخودی؛ جلد: تیماج مشکی، ضربی، مجدول، ترنج و سرترنج با گل و بوته.

281برگ؛ 19سطر؛ اندازه متن: 75×135؛ 140×215

عنوان های دیگر: شرح اللمعة الدمشقیة

موضوع: 1. شهید اول، محمّد بن مکی، 734-786ق. اللمعة الدمشقیة-- نقد و تفسیر؛ 2. فقه جعفری-- قرن 8ق-- نقد و تفسیر؛ 3. فقه جعفری-- قرن 10ق.

شماره رکورد: 1060237

16325

مدنی، علی خان بن احمد، 1052-1120؟ق.

الدرجات الرفیعة فی طبقات الامامیة من الشیعة/ صدر الدین علی بن نظام الدین احمد مدنی شیرازی

زبان: عربی

معرفی کتاب: صدرالدین علی بن نظام الدین احمد بن محمّد معصوم حسینی حسنی مدنی شیرازی معروف به سید علیخان مدنی و ابن معصوم، از علمای شیعه قرن یازدهم و دوازدهم هجری قمری و از نوادگان میر صدرالدین دشتکی و غیاث الدین منصور شیرازی است و نسبش به زید بن علی بن الحسین بن علی بن ابیطالب علیهم السلام می رسد. در نیمه جمادی الاولی 1052ق. در مدینه منوره زاده شد، پس از آن مجاورت مکه را برگزید و سپس به هند رفته و به پدرش نظام الدین احمد که از عالمان حیدرآباد و مقرّبان سلطان عبد الله قطبشاه هفتم بوده پیوست، پس از درگذشت پدرش از سوی سلطان ابو الحسن قطبشاه هشتم مورد آزار قرار گرفت و به برهانپور گریخت و مورد توجه و عنایت سلطان محمّد اورنگ زیب پادشاه آن سامان قرار گرفت و منزلتی والا یافت و از سوی سلطان لقب خان گرفت و حکومت لاهور و مناطق مجاور را به او سپرد و پس از را کناره گیری از آن ریاست دیوان برهانپور را به عهده گرفت. سید علی خان در سال 1113ق. از سمت های خود کناره گیری نموده به زیارت عتبات مقدس در عراق و از آن جا به ایران رفت و در اصفهان سلطان حسین صفوی مقدم او را گرامی داشت و مورد عنایت سلطان قرار گرفت؛ وی نیز شرح صحیفه سجادیه خود ریاض السالکین را به شاه صفوی اهدا نمود. سید علی خان پس از آن به شهر پدران خود شیراز رفت و به تدریس

و تالیف خود ادامه داد و در همان جا در سال 1120ق. درگذشت و در حرم احمد بن موسی شاهچراغ به خاک سپرده شد.

سید علی خان آثار متعددی در علوم گوناگونی هم چون تاریخ، لغت، معانی و بیان، فقه، شعر، نحو عربی، اخلاق و دعا ساخته که بعضی از آن ها به چاپ رسیده است. اثر مورد گفتگو یکی از آن ها است که در آن به شرح حال رجال شیعه از صدر اسلام تا روزگار خود پرداخته و آنان را در دوازده طبقه تنظیم نموده: 1- در اصحاب پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) 2- تابعین، 3- راویانی که از ائمه علیهم السلام نقل حدیث کرده اند، 4- علما و دیگر محدثین و مفسرین و فقها، 5- حکما و متکلمین، 6- ادیبان، 7- صوفیان، 8- پادشاهان و سلاطین، 9- امیران، 10- وزراء، 11- شعراء، 12- زنان.

متاسفانه از این کتاب تنها طبقه اول و بخشی از چهارم و اندکی از طبقه یازدهم به دستمان رسیده و نسخه حاضر نیز همین مقدار را در بر می گیرد. اگر چه احتمالا یک برگ از آغاز آن افتادگی دارد.

این کتاب در سال 1381 یا 1382ق. با تصحیح مرحوم سید محمّد صادق بحرالعلوم در نجف اشرف به چاپ رسیده، پس از آن انتشارات بصیرتی در قم در سال 1397 ق. آن را به صورت افست از روی چاپ نجف چاپ و منتشر کرد.

آغاز موجود: لا سیما التوفیق للاقرار بالنبوة المحمّدیة و الامامة العلویة... أما بعد فیقول العبد الفقیر إلی ربّه الغنی علی صدر الدین بن أحمد نظام الدین الحسینی الحسنی... إنی منذ ارتضعت درّ الفضل و العلم...

انجام:... فلما انصرفت قال رجل من القوم هذه زینب بنت معیقیب الأنصاریة

منابع: أمل الآمل 2: 176؛ خاتمة مستدرک الوسائل 1: 343؛ أعیان الشیعة 8: 152؛ إیضاح المکنون 1: 463؛ الذریعة 8: 60

خط: نسخ خوش؛ تاریخ کتابت: ظاهراً قرن 13ق. آرایه ها: سرعنوان ها به شنگرف؛ آسیب ها: برگ ها گسسته، از آغاز کتاب یک برگ افتادگی دارد؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج عنابی، مجدول.

264برگ؛ 19سطر؛ اندازه متن: 95×150؛ 150×215

موضوع: 1. شیعه-- سرگذشتنامه

شماره رکورد: 2120782

16326/1

طالع نامه

زبان: فارسی

معرفی کتاب: اولین رساله در یک مجموعه ای که همگی در علوم غریبه و به زبان فارسی است.

نسخه فاقد دیباچه و مقدّمه است و از طالع حمل تا طالع حوت را در بر می گیرد و در پایان بابی در دانستن غالب و مغلوب که بر اساس حساب جمل و طالع هر کس مشخص می شود آمده است. نسخه ای در طالع بینی و با همین آغاز در کتابخانه مجلس به شماره 12603 نگهداری می شود.

آغاز: طالع حمل سلیمان علیه السلام فرمود که بروید و دیو ستاره حمل را بیاورید پریان در حال برفتند...

انجام:... سنبله مع فرس مهربان باشند و همدل و همزبان و فراخ روزی و کم فرزند باشند.

منابع: مجلس 36: 157

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: سرعنوان ها به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های پراکنده به فارسی دارد. یادداشت ها: این مجموعه در تملک مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری بوده و دست خط وی مورخ 50/9/17 بر برگ 4 دیده می شود، دستوری به فارسی برای باز کردن بخت بسته در برگ های 12 و 13، برگ 14 سفید، در برگ 15 یک جدول نجومی کشیده شده؛ آسیب ها: شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوائی، روکش گالینگور مشکی، عطف تیماج قهوه ای.

1ر- 12پ (357برگ)؛ 22 و 24سطر؛ اندازه متن: 90×150؛ قطع: 150×215

موضوع: 1. اخترگویی-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره رکورد: 1060262

16326/2

رساله ای در علوم غریبه

زبان: فارسی

معرفی کتاب: بخشی از رساله ای در علوم غریبه که گویا در ده فصل تنظیم شده است. این نسخه از فصل هشتم در تحصیل هیبت و مهابت تا پایان فصل دهم را در بر

می گیرد. مؤلّف در تألیف این کتاب از کتاب هایی چون الدر النظیم- که ظاهراً کتاب الدر النظیم فی خواص القرآن العظیم منسوب به محمّد بن احمد خزرجی معروف به ابن الخشّاب در گذشته 650ق. یا عفیف الدین یافعی در گذشته 768ق. است- و از کتاب حرز الأمان- که گویا کتاب حرز الأمان من فتن الزمان که آن هم در همین موضوع و در علم حروف و خواص آن ها است- بهره گرفته است.

آغاز موجود: فصل هشتم در تحصیل هیبت و مهابت در نظر خلق و غلبه بر اعدا، صاحب در النظیم آورده که هر که آیه فالق الاصباح را...

انجام:... اتقوا الله ان الله علیم بذات الصدور.

13ر-14ر (357برگ)؛ 25سطر؛ اندازه متن: 95×150؛ قطع: 150×215

موضوع: 1. علوم غریبه اسلامی-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره رکورد: 2120785

16326/3

رساله ای در علوم غریبه

زبان: عربی

معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در علوم غریبه و خواص حروف و اسم اعظم است. دارای جداول حروف و اعداد نجومی. رساله در صفحه 49 پایان می یابد. نسخه های متعددی از این رساله (به قرینه آغاز آن ها) در بعضی کتابخانه ها نگهداری می شود که در فنخا ذیل عنوان الواح الجوهر= جواهر الألواح تألیف افلاطون از آن ها یاد شده است. در صفحات 50 و51 دعایی از امیرالمؤمنین علیه السلام در رزق و روزی منقول از کتاب مهج الدعوات و نیز دعایی از آن حضرت که به فرزندش امام حسن علیه السلام فرمود تا چنان چه برای حاجتی به دیدار کسی رود بخواند. در صفحه 52 یادداشت های پراکنده: حساب تاریخ دنیا از موقع خروج حضرت آدم و حوا از بهشت تا زمان پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)، همچنین تاریخ آمدن فتحعلی شاه به شوشتر در نهم ماه رمضان 1245.

آغاز: الحمد لله الذی خلق الانسان و هداه إلی بیان البیان و جعله خلیفة علی سایر الحیوان و بعد قال الحکیم افلاطون وجدت فی بعض الکنوز ألواحاً من الجوهر علیها کتابة غریبة...

انجام:... الاسم الأعظم فی الغیبیات فمن أراد شیئا غیبیا لم یکن شیء أعظم منه.

منابع: فنخا 4: 776؛ الذریعة 2: 300

17پ-52پ؛ 22سطر؛ اندازه متن: 95×150؛ قطع: 150×215

موضوع: 1. علوم غریبه اسلامی-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره رکورد: 2120870

16326/4

مرعشی شوشتری، فتح الله بن محمّد رضا، -1293 یا 1298ق.

وفق المراد/ فتح الله بن محمّد رضا حسینی مرعشی شوشتری

زبان: فارسی

معرفی کتاب: رساله ای در اوفاق اعداد و طلسمات، در یک مقدّمه و دوازده فصل و یک خاتمه. مقدّمه: در بیان واضع علم اعداد و کیفیت عمل طلسم که در چهار مطلب است. فصل های یکم تا دوازدهم در مربع های اعداد 3 در 3 تا مربع های شانزده در شانزده و خاتمه: در فواید متفرقه و اعمال طلسمیه شامل دو منهج. بنا به نوشته الذریعة این اثر در 14 محرم 1245ق. به انجام رسیده و در 29 شعبان همان سال پاکنویسی آن به پایان رسیده است؛ این مطلب در این نسخه دیده نمی شود.

آغاز: الحمد لله الذی رسم علی وفق حکمته أعداد أشکال الموجودات...

انجام: و به نمک که وفق علی است ختم کردیم این رساله مبارکه را و الحمد لله علی الاتمام.

انجامه: بحمد الله و حسن توفیقه تمام شد نوشتن این رساله شیرین مقاله فی سنة 1272.

منابع: الذریعة 25: 161 و 21: 360؛ مرعشی 21: 298 و 24: 324

تاریخ کتابت: 1272ق. امتیاز: نسخه در زمان مؤلّف نوشته شده؛ آسیب ها: گوشه برخی از برگ ها ترمیم و وصالی شده است.

53ر-165ر؛ 16سطر؛ اندازه متن: 90×150؛ قطع: 150×215

عنوان های دیگر: علم الحروف

موضوع: 1. علوم غریبه اسلامی-- قرن 13ق. 2. طلسم ها و تعویذها-- قرن 13ق. 3. عددشناسی-- قرن 13ق.

شماره رکورد: 2120878

16326/5

زاهدی، عبد الحی، قرن 11ق.

حل المسائل/ قطب الدین عبد الحی (عبد الحسین) لاری زاهدی کبیری

زبان: فارسی

معرفی کتاب: کتابی در احکام نجوم و طالع بینی است. مؤلّف آن را به درخواست یکی از دانشمندان در یک مقدّمه شامل 12 فصل و دوازده باب و یک خاتمه ساخته است. نسخه هایی از آن در کتابخانه های مختلفی مانند دانشگاه، ملک و وزیری نگهداری می شود. نام مؤلّف در دیباچه این نسخه و همچنین نسخه های ملک و وزیری (قطب الدین بن عبد الحی الحسینی) آمده ولی در برخی فهرست ها (قطب الدین عبد الحی (عبد الحسین) لاری) یاد شده، آقای منزوی در فهرست نسخه های خطی فارسی چندین نسخه از آن در مجلس و دانشگاه و ملک و غیره معرفی کرده و نام کامل مؤلّف را قطب الدین عبد الحی فرزند عزالدین لاری زاهدی کبیری حسینی شیعی زنده در 1027ق. ذکر کرده است مؤلّف در این کتاب از دو اثر دیگر خود حل و عقد در نجوم و سراج السائلین در اعتقادات یاد کرده است. نویسنده کتاب دیگری نیز در اخترگویی بنام تحفه معینیه دارد که نسخه ای از آن در همین کتابخانه به شماره 12157 (2157/ف) نگهداری می شود. مؤلّف از علمای قرن یازدهم هجری قمری است و در سال 1036ق. در قید حیات بوده، چنان که در این کتاب ص 218 می گوید: (سؤالی از مؤلّف نموده اند در روز چهارشنبه سیم رمضان سنة 1036...) که دلالت بر زنده بودن وی در تاریخ یاد شده دارد. فهرست کتاب در دیباچه آمده است.

آغاز: بعد حمد الله سبحانه... بر ارباب خبرت و اصحاب بصیرت پوشیده و مستور نماند که اقل خلق الله الغنی قطب الدین ابن عبد الحی الحسینی...

انجام:... از بیماری ها دلیل است بر نقرس و بدن بخواب رفتن و اختلاجات و الله اعلم بالصواب.

انجامه: تم الکتاب بعون الملک الوهاب فی الثامن و العشرین من شهر جمادی الاولی سنة 1277.

منابع: الذریعة 7: 74؛ فهرست حضرت معصومه 2: 13؛ نشریه 7: 704؛ سنا 1: 267؛ خطی فارسی 1: 287

تاریخ کتابت: 28 جمادی الاولی 1277ق. آرایه ها: در برگ های متعددی جداول نجومی با مرکب قرمز و مشکی رسم شده است. عناوین و سر فصل ها به شنگرف، روی برخی عبارات با مرکب قرمز خط کشیده شده است؛ حواشی: حاشیه های پراکنده منقول از کتاب هایی چون روضه المنجمین (ص173)، و کفایه التعلیم و برهان الکفایه (صفحات 204 و 221 و 261) و کتاب أبی علی الخیّاط (ص 267) و حاشیه ای با نشان «ملا احمد» (ص 274) دارد. صفحات 287-293 جداول نجومی است. آسیب ها: نسبتا سالم است.

165پ-294پ؛ 19سطر؛ اندازه متن: 95×145؛ قطع: 150×215

موضوع: 1. اخترگویی-- قرن 11ق.

شماره رکورد: 2120880

16326/6

چغمینی، محمود بن محمّد، -745؟ق.

قانونچه/ محمود بن محمّد بن عمر چغمینی

زبان: عربی

معرفی کتاب: شرف الدین، ابو علی، محمود بن محمّد بن عمر خوارزمی معروف به چغمینی، منسوب به «چغمین» از توابع خوارزم، ستاره شناس و ریاضی دان آگاه به علوم پزشکی است. از زندگانی او اطلاعی در دست نیست، تاریخ درگذشتش نیز به درستی معلوم نیست. با این که کتاب الملخّص او در علم هیئت چنان مشهور گشته که نام مؤلّفش بر نام کتاب غلبه کرده، با این حال مورخین پیشین هیچ اطلاعی از او در کتاب های خود نیاورده اند؛ تنها شرح حال نویسان معاصر و آنان که چند دهه بر ما مقدمند از او آن هم به اختصار یاد کرده و در مواردی تنها به معرفی آثار او بسنده کرده اند. تاریخ درگذشت وی و دوره ای که در آن زندگی می کرده و حتی نام او نیز در این منابع به اختلاف یاد شده است. هوارت خاورشناس فرانسوی درگذشت او را در سال 515ق. ثبت کرده، خاورشناس آلمانی بروکلمن درگذشتش را در حدود سال 618ق. می داند و سوتر خاورشناس سویسی سال 745ق. را در تاریخ درگذشت چغمینی ترجیح داده است؛ اسماعیل پاشا در هدیة العارفین از کتاب الملخّص وی یاد کرده و تاریخ

نگارش آن را در سال 808ق. دانسته، الیان سرکیس نیز از اسماعیل پاشا پیروی نموده و وی را از علمای قرن نهم هجری قمری معرفی کرده است ⁽¹⁾.

از چغمینی دو اثر معروف بجا مانده است، یکی کتاب الملخّص در هیئت است که مورد توجه بسیاری از دانشمندان قرار گرفته، شروح و حاشیه های زیادی بر آن نوشته به زبان آلمانی ترجمه شده و سال ها مورد تدریس دانشجویان قرار گرفته است. دیگری همین اثر مورد معرفی است که کتابی در پزشکی است؛ مشتمل بر ده مقاله و هر مقاله شامل چندین فصل است.

از این کتاب نسخه های متعددی در کتابخانه های جهان وجود دارد و بارها به چاپ رسیده است. پزشک ایرانی محمّد اکبر معروف به شاه ارزانی این کتاب را به فارسی ترجمه کرده و آن را مفرّح القلوب نام نهاده، نسخه ای از این ترجمه در کتابخانه موزه افغانستان به شماره 240 نگهداری می شود؛ ترجمه فارسی دیگری از آن دیدم که توسّط شخصی به نام محمّد تقی میر انجام شده و در سال 1291ق. در شیراز به چاپ رسیده است. ترجمه های فارسی دیگری نیز از آن به سال 1330ق. در لاهور به چاپ رسیده است.

این اثر شرح های متعددی نیز دارد، یکی از آن ها شرحی به فارسی است که در سال 1214ق. توسط شخصی به نام محمّد اشرف (یا مشرف) بن غوث معروف به سید لطف رسول صورت گرفته و در کتابخانه دانشگاه علیگره در هند از آن نگهداری می شود. این کتاب بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین... أما بعد فهذا مختصر مشتمل علی زبدة ما یجب إستحضاره من صناعة الطب...

انجام:... فالعسل معین علی الهضم و العجینی غلیظ مولد السدد.

منابع: هدیة العارفین 410؛ معجم المطبوعات العربیة 702؛ الأعلام 7: 181؛ نشریه 3: 380 و 5: 99؛ فهرست کتاب های چاپی طبی 234 و 408 و 739؛ التراث الطبی العربی 423؛ فهرست علیگره 2: 8؛ مخطوطات افغانستان 98

خط: نسخ جلی، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ آسیب ها: نسبتا سالم است.

295ر- 365پ؛ 14سطر؛ اندازه متن: 100×150؛ قطع: 150×215

موضوع: 1. پزشکی سنتی-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. داروهای گیاهی-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره رکورد: 2120882

16327/1

کرمانشاهی، محمّد علی بن محمّد باقر، 1144-1216ق.

فتاح المجامع بمفاتیح الشرائع/ محمّد علی بن محمّد باقر بهبهانی کرمانشاهی؛ نویسنده متن: ملا محسن فیض کاشانی

زبان: عربی

معرفی کتاب شرحی گسترده و مستدل بر کتاب مفاتیح الشرائع ⁽¹⁾. ملا محسن فیض کاشانی در گذشته 1091ق. است. شارح در آن به مطالب اصولی، رجالی و درایه ای پرداخته است.

همان گونه که در دیباچه این کتاب آمده: شارح پیش از این کتاب المطاعم و المشارب مفاتیح الشرائع را شرح نموده ولی تصمیم می گیرد تا ابتدا دیباچه ابتدا دیباچه آن را شرح نماید سپس به شرح مفاتیح ادامه دهد. کرمانشاهی نام این اثر را در دیباچه بصراحت آورده و تاریخ آن را برابر (خمد الشروح) یعنی 1189 یاد کرده و بنا بر برابر شدن کلمه (خمد) با کلمات مرادف آن (خدم)، (مدخ)، (مخد) و (دمخ) این ماده تاریخ را به خواننده واگذار کرده است. (و سمیته فتاح المجامع بمفاتیح الشرایع، واتفق لتلقیبه و تاریخه خمد الشروح و لک أن تصحّف الجزء الأوّل بدمخ و خدم و مدخ و مخد و خمد) و خود معنی این واژه ها را در حاشیه توضیح داده است.

شیخ آقابزرگ در الذریعه از این کتاب با عنوان مفتاح المجامع بمفاتیح الشرایع یاد کرده و می نویسد: در بعضی نسخه های آن نام کتاب فتّاح المجامع آمده، همچنین عبارتی از شارح نقل می کند که در نسخه ما دیده نمی شود و شاید در دیباچه برخی

از اجزاء شرح خود مفاتیح باشد که می گوید (و رسمته بعد الاختتام بختام الکلام لشرح مفاتیح شرایع الاحکام) که بنابراین عبارت احتمال داده (ختام الکلام) نامی بر شرح خود مفاتیح باشد نه شرح دیباچه، سپس احتمال داده که ختام الکلام نام دیگری است بر همین شرح و شاید شارح از نام اول آن عدول کرده باشد.

نسخه ای از این شرح که شامل جزء آخر از جلد دوم است در کتابخانه مجلس به شماره 14008 نگهداری می شود که در حاشیه باب دوم کتاب ارث آن یادداشتی از عبد الله بن محمد جعفر بن محمّد علی کرمانشاهی (نوه شارح) این عبارت نوشته شده: (از اول کتاب شرح الارث تا (قو له و اذا اعتق الخ) از مرحوم آقا است قدس سره و از این جا تا آخر کتاب از جناب والد ماجد دام ظلّه إلا مفتاح حبوة که آن هم از مرحوم جد أمجد است رحمة الله)، از این عبارت معلوم می گردد شرح ناتمام مانده و باقی آن را فرزند شارح ملا محمّد جعفر کرمانشاهی انجام داده است. بنا به نوشته الذریعة صاحب منتهی المقال نیز به ناتمام بودن این شرح اشاره کرده است.

نسخه ما در روزگار مؤلّف نوشته شده و شامل شرح دیباچه و جزء یکم از شرح مجلد دوم مفاتیح الشرایع است که هر کدام خطبه ای جداگانه دارند.

آغاز (شرح دیباچه): أحمده علی نواله مصلیاً علی أحمده... إنه قد هدانی قائد التوفیق إلی منهل التحقیق...

آغاز: (شرح کتاب): أحمده علی نواله مصلیاً علی أحمده... و بعد فیقول القاصر محمد علی بن محمّد باقر الاصفهانی الشهیر بالبهبهانی...

انجام موجود: و لم یذکرهما الأکثر فی ألفاظ التوثیق و منهم هو ره بل قال.

منابع: الذریعة 16: 106 و 21: 347؛ مجلس 38: 20

خط: نستعلیق زیبا؛ تاریخ کتابت: قرن 12 یا 13ق. امتیاز: این نسخه در زمان حیات شارح نوشته شده است. حواشی: حاشیه هایی با نشان (منه) و (منه دام ظله العالی) دارد. مهرها: بر اولین برگ مهر بیضی ناخوانا وجود دارد. آسیب ها: شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی روکش تیماج قهوه ای روشن ساده آستر کاغذ شکری

202برگ؛ 15سطر؛ اندازه متن: 100×145؛ قطع: 150×210

عنوان های دیگر: مفتاح المجامع بمفاتیح الشرایع؛ ختام الکلام لشرح مفاتیح شرائع الاحکام

موضوع: 1. فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق. مفاتیح الشرائع-- نقد و تفسیر؛ 2. فقه جعفری-- قرن 12ق.

شماره رکورد: 2120886

16328/1

ابو نصر فراهی، مسعود بن ابی بکر، 640ق.

نصاب الصبیان/ مسعود بن ابی بکر فراهی

زبان: فارسی

معرفی کتاب: کتابی معروف در آموزش زبان عربی به نظم فارسی از بدرالدین ابو نصر مسعود بن ابی بکر بن حسین بن جعفر فراهی سجزی در گذشته 640ق است. این کتاب سال ها مورد استقبال دانش پژوهان قرار گرفت چنان چه از بدو تالیف تا چند قرن در مدارس ایران و هند و افغانستان و عثمانی برای آموزش زبان عربی به جوانان مورد استفاده قرار می گرفت. تعداد ابیات آن حدود دویست بیت است، در دیباچه آن آمده: (چون مجموع آن دویست و بیست آمد آن را نصاب الصبیان نام کردیم) گویا بعدها ابیاتی به آن افزوده شد چنان چه تعداد ابیات آن در برخی نسخه ها به دو برابر نیز رسیده است. بر این کتاب شرح ها متعددی نوشته شده و بارها توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است.

آغاز: الحمد لله علی نعمه و آلائه... بعد همی گوید ابو نصر فراهی * کتاب من بخوان گر علم خواهی حسد حاقد حقد و حاسد...

انجام:... ناس و انس اناس آدمیان * پدر آدم مادر حوا

انجامه: اتمم هذا الکتاب النصاب الصبیون فی یوم العشرین فی شهر ربیع الأوّل سنة 1313 برکه این دست محمّد حسن پسر ملا محمّد باقر، التماس دعا دارد سنة 1313 تمت الکتاب.

منابع: الذریعة 24: 165؛ مشار فارسی 5: 5218

خط: نسخ جلی متوسط، کاتب: محمّد حسن پسر ملا محمّد باقر، تاریخ کتابت: 20 ربیع الأول 1313ق. آرایه ها: سر عنوان ها به شنگرف است. مهرها: در برگ 53پ دو مهر بیضی ناخوانا وجود دارد. آسیب ها: شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی ساده، اندرون مقوایی، عطف تیماج قهوه ای.

1ر-32پ (156برگ)؛ 8 سطر؛ اندازه متن: 120×160؛ قطع: 150×210

موضوع: 1. زبان عربی-- واژه نامه های منظوم-- فارسی؛ 2. شعر عربی-- قرن 7ق. 3. منظومه های علمی و آموزشی-- قرن 7ق.

شماره رکورد: 1060285

16328/2

زنجانی، عبد الوهاب بن ابراهیم، -660ق.

التصریف/ عزالدین، عبد الوهاب بن ابراهیم بن عبد الوهاب زنجانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: متن مختصر و مشهوری در صرف زبان عربی است که به العزی فی التصریف یا التصریف العزِی نیز شهرت دارد. این کتاب یکی از متون درسی مقدماتی طلاب علوم دینی در فراگیری علم صرف عربی به شمار می رود و ضمن جامع المقدّمات بارها و توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.

مؤلّف آن عبد الوهاب بن ابراهیم بن عبد الوهاب خزرجی زنجانی معروف به عزّی یا عزالدین از دانشمندان زبان عربی در قرن هفتم هجری قمری است؛ نام او در کشف الظنون 2: 1139 و بعضی از منابع دیگر ابراهیم بن عبد الوهاب و سال درگذشتش 655ق. یا پس از آن یاد شده، در صورتی که مورخ معروف جمال الدین ابن الفُوّطی که با مؤلّف هم روزگار بوده در تلخیص مجمع الآداب از او با نام عبد الوهاب بن ابراهیم یاد کرده و تاریخ درگذشتش را در سال 660ق. ثبت کرده است.

آغاز: إعلم إن تصریف [کذا] فی اللغة التغییر و فی الصناعة التحویل...

انجام:... فتقول هو حسن الطعمة و الجلسة و الرکبة.

انجامه: أتم بالخیر بقلم أحقر عباد الله و أضعفهم کاتب إسماعیل الموسوی.

منابع: بغیة الوعاة 318؛ تلخیص مجمع الآداب 1: 234؛ کشف الظنون 2: 1139؛ ملی 12: 21 و 1: 353

کاتب: اسماعیل الموسوی، تاریخ کتابت: ظاهراً قرن 14.

33ر-53ر (156برگ)؛ 9سطر؛ اندازه متن: 95×150؛ قطع: 150×210

عنوان های دیگر: التصریف العزّی؛ العزّی فی التصریف

موضوع: 1. زبان عربی-- صرف-- قرن 7ق.

شماره رکورد: 2120840

16328/3

جرجانی، عبد القاهر بن عبد الرحمن، -471؟ق.

العوامل المائة/ عبد القاهر بن عبد الرحمن جرجانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 3/2712 (3/2712ع) در فهرست همین کتابخانه.

این اثر بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.

آغاز: العوامل فی النحو علی ما ألفّه الفاضل عبد القاهر... مائة عامل و هی لفظیة و معنویة...

انجام:... فهذه مائة عامل لا یستغنی الصغیر و الکبیر عن معرفتها و العلم بها.

انجامه: تمت الکلمة فی یوم شهر محرم الحرام سنة 1312.

منابع: تاریخ الاسلام 32: 54؛ کشف الظنون 1179؛ معجم المطبوعات العربیة 1: 681؛ معجم المؤلفین 5: 310؛ ملی 13: 174

خط: نسخ جلی، تاریخ کتابت: 1312ق. کاغذ: اصفهانی نخودی.

53پ-56ر؛ 8سطر؛ اندازه متن: 90×130؛ قطع: 150×210

عنوان های دیگر: العوامل

موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- قرن 5ق. 2. زبان عربی-- واژه های نقش نما

شماره رکورد: 2120839

16328/4

ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600؟-672ق.

الألفیة/ محمّد بن عبد الله طائی جیانی معروف به ابن مالک

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 12460 (2460/ع) در فهرست همین کتابخانه 12: 184. این کتاب بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.

آغاز: قال محمّد هو ابن مالک * أحمد ربّی الله خیر مالک...

انجام:... و آله العز الکرام البررة * و صحبه المنتجبین الخیرة

منابع: بغیة الوعاة 59؛ البدایة و النهایة 13: 312؛ الوافی بالوفیات 3: 285؛ کشف الظنون 1: 151 و 720

56پ-156پ؛ 5سطر؛ اندازه متن: 95×130؛ قطع: 150×210

عنوان های دیگر: الخلاصة فی النحو

موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره رکورد: 2120838

16329

جامی، عبد الرحمن بن احمد، 817-898ق.

الفوائد الضیائیة فی شرح الکافیة/ نورالدین، عبد الرحمن بن احمد بن محمّد جامی؛ نویسنده متن: عثمان بن عمر مشهور به ابن الحاجب

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 1985(1985/ع) در فهرست همین کتابخانه. عصام الدین ابراهیم بن محمّد اسفرائینی از علمای قرن دهم قمری شرحی بر این کتاب نوشته و این شرح در استانبول به سال 1256ق. و 1306ق. چاپ شده است، نسخه ای از آن نیز در این کتابخانه به شماره 2906/ع نگهداری می شود. نسخه ناتمام و تا بخشی از حروف التخصیص را در بر می گیرد؛ با خطوط مختلف نوشته شده و عمدتاً بدخط است و برگ های آن نیز متفاوت است.

این اثر بارها چاپ شده است.

آغاز: الحمد لولیّه و الصلاة علی نبیّه... أما بعد فهذه فوائد وافیة تحل مشکلات الکافیة... و سمّیتها بالفوائد الضیائیة...

انجام:... و تجمع أیضاً الصفة إن کان الموصوف جمعاً.

منابع: الذریعة 16: 346؛ هدیة العارفین 1: 534، ملی 17/11 و 14: 7؛ معجم المطبوعات العربیة 672

خط: نسخ و نستعلیق متوسط، خفی و جلی، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: بر روی عبارات ماتن با مرکب سیاه خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه هایی با خطوط مختلف و نشان های: «نعمه الله» و «سید نعمه الله» و «چلبی» و «منه» دارد.

یادداشت ها: به چند قلم نوشته شده، نسخ و نستعلیق، خفی و جلی، بد و متوسط؛ مهرها: مهر بیضی ناخوانا با نقش گنبد و منار بر برگ 151ر؛ آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در بسیاری از صفحات دیده می شود، کاغذ: فرنگی شکری و اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، مجدول.

152برگ؛ سطرها متغیر؛ اندازه متن: 105×1555 و 85×150 و 95×150؛ قطع: 150×210

عنوان های دیگر: شرح ملا جامی؛ ملا جامی علی الکافیه؛ شرح جامی

موضوع: 1. ابن الحاجب، عثمان بن عمر، 570-646ق، الکافیة فی النحو، نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو

شماره رکورد: 2120836

16330

اصول فقه

زبان: عربی

معرفی کتاب: کتابی ظاهراً گسترده در اصول فقه است؛ متأسفانه به دلیل افتادگی نسخه از آغاز و میانه، نام کتاب و نگارنده بدست نیامد، ولی از متن کتاب چنین بر می آید که مؤلّف از علمای قرن سیزدهم هجری قمری و با شیخ انصاری هم روزگار بوده؛ از وی به عنوان (بعض فضلاء المعاصرین سلمه الله تعالی) نام می برد (ص437)، همچنین در صفحه 49 عبارت (و قال بعض فضلاء المعاصرین فی فصو له) با امضای (محمّد حسین) آمده که ظاهراً منظور شیخ محمّد حسین تهرانی اصفهانی در گذشته 1250ق. صاحب کتاب الفصول الغرویة در اصول فقه باشد که آن را در 1232ق. به انجام رسانده است. سید محمّد جزائری شوشتری که گویا مالک نسخه بوده در یادداشتی در صفحه عنوان به نقل از آقای معزی احتمال داده مؤلّف کتاب شیخ عبد الکریم دزفولی معاصر صاحب جواهر که از او نیز اجازه اجتهاد گرفته است، باشد.

نسخه از مبحث اوامر و نواهی آغاز می گردد، مبحث ضد ناتمام مانده و از مقاله سوم در ادله شرعیه مجددا شروع می شود. نویسنده کتاب خود را تا آخر مبحث استصحاب به پایان برده و آن را در روز جمعه اول ماه رجب 1254ق. به انجام رسانده است.

آغاز: المقصد الأوّل فی الأوامر و النواهی و فیه مقالتان الاولی فی الأوامر و فیها مطالب الأول فی الأمر و فیه مباحث...

انجام:... فاطلاق الاصولیین علی ظاهره و لا حاجة إلی نسبة التسامح إلیهم و هو ادری بما قال سلّمه الله تعالی.

انجامه: هذا ما أردنا ذکره فی مسألة الاستصحاب و لحمد لله علی ما وفّق للاتمام علی وجه الکمال و التمام و لعمری لقد جائت علی أحسن الوجوه و لو لا شغل البال و اضطراب الأحوال... فان المعصوم من عصمه الله تعالی تم یوم الجمعة فی اول شهر رجب المرجب سنة 1254.

خط: نستعلیق خوش، تاریخ کتابت: قرن 13 یا 14ق. آرایه ها: روی بسیاری از عبارات با مرکب مشکی خط کشی شده است. یادداشت ها: یادداشتی بقلم سید محمّد جزائری شوشتری مورخ 15 جمادی الثانیه 284ق. و یادداشتی دیگر مورخ 7 شعبان همان سال در صفحه عنوان دیده می شود. آسیب ها: دو برگ از شیرازه جدا شده، در چند جا برگ ها وصالی شده، صفحات 256-259 با صفحه 247 جا به جا شده اند، و از صفحه 42 افتادگی دارد که معلوم نیست چند برگ افتاده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوائی، روکش تیماج مشکی، ترنج و سرترنج، ضربی، مجدول، عطف تیماج قهوه ای.

483برگ؛ 18سطر؛ اندازه متن: 90×155؛ قطع: 140×210

موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 13ق.

شماره رکورد: 1060307

16331

جزائری، نعمت الله بن عبد الله، 1050-1112ق.

زهر الربیع فی الطرائف و الملح و المقال البدیع (ج1)/ نعمت الله بن عبد الله جزائری شوشتری

زبان: عربی

معرفی کتاب: اثری کشکول مانند شامل حکایات و لطایف و مطایبات و مطالب اخلاقی است. محدث جزائری پس از درگذشت فرزند جوانش سید حبیب الله که به او علاقه فراوانی داشته دست به نگارش این کتاب در یک جلد نمود و غالب مطالب آن را حکایات و لطایف و مطایبات قرار داد تا بلکه با طنز و لطیفه غم و اندوه را از خود بزداید. این کتاب مورد پسند عامه مردم قرار گرفت و برخی از او تقاضای نگارش جلد دوم می کنند؛ جزائری جلد دوم را نیز می نویسد ولی در آن صرفا به نثر ادبی و مطالب

اخلاقی پرداخت و از حکایات و لطایف پرهیز نمود؛ جلد اول بیش تر مورد توجه قرار گرفت و بارها در نجف و تهران و بیروت چاپ و منتشر شد.

در سال 1231ق. یکی از نواده های مؤلّف به نام سید نورالدین محمّد بن سید نعمت الله این کتاب را به فارسی برگردانده، این ترجمه نیز بارها در تهران و تبریز و بمبئی چاپ شده است؛ در زمان ما نیز ابراهیم نبوی گزیده ای از لطایف آن را به فارسی ترجمه نمود.

این نسخه جلد اول کتاب است و از دو طرف چند برگی افتادگی دارد. براساس یادداشتی به قلم مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری در صفحه عنوان، نسخه بخط مؤلّف است.

آغاز موجود: و آخرین من بنی عدتی * و خمسة کانوا علی الطویی * و سته جائوا مع العشیی * و غیر ترکی و نصرانیی...

انجام موجود:... حکی أن رجل [کذا] أتی إلی بقّال یشری منه دهناً

منابع: الذریعة 12: 69 و 4: 106؛ مشار 1: 1294؛ نشریه 11 و 12: 235؛ مجلس 3: 10 ص139

خط: نسخ متوسط؛ کاتب: نعمت الله بن عبد الله جزائری؛ امتیاز: نسخه به خط مؤلّف است. آرایه ها: ساده؛ حواشی: حاشیه های پراکنده با نشان های «منه عفی عنه» (ص360) و «احمد عفی عنه» (صفحات 403 و 381 و 170) و «عبد اللطیف» (ص373) دارد. یادداشت ها: نسخه ظاهراً در تملک مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری بوده، یادداشت ایشان مبنی بر این که نسخه به خط مؤلّف است بر نخستین برگ دیده می شود. آسیب ها: چند برگ از آغاز و انجام نسخه افتاده، بیش تر حاشیه ها و گوشه های بسیاری از برگ ها ترمیم و وصالی شده اند به صورتی که در بسیاری از صفحات به متن آسیب رسیده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج قهوه ای، ضربی، مجدول، عطف تیماج سبز.

282برگ؛ سطر 19-21؛ اندازه متن: 110×165 و 120×165؛ قطع: 140×210

موضوع: 1. ادبیات عربی-- لطایف و حکایات-- قرن 12ق. 2. داستان های طنز آمیز عربی-- قرن 12ق. 3. لطایف و حکایات-- مجموعه ها

شماره رکورد: 2120831

16332/1

جرجانی، ابو الفتح بن مخدوم، -976ق.

حاشیة شرح تهذیب المنطق/ ابو الفتح بن محمّد علی معروف به میر مخدوم بن شمس الدین محمّد بن سید شریف گرگانی؛ نویسنده متن: مسعود بن عمر تفتازانی؛ حاشیه نویس اول: محمّد ین اسعد دوانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: حاشیه ای بر حاشیه جلال الدین محمّد بن اسعد دوانی در گذشته سال 907ق. بر شرح تهذیب المنطق تفتازانی است. نویسنده آن را برای سلطان ابو الغازی احمد بهادر حسینی ساخته و در 972ق. نونویس کرده است. بعضی از این حاشیه ها به همراه حاشیه ملا عبد الله یزدی در تهران در سال 1323ق. به چاپ رسیده است.

آغاز: الحمد لله علی تهذیب المنطق و الکلام عن غیابب الشکوک و الأوهام... أما بعد فهذه تعلیقات بل تحقیقات علی قسم المنطق...

انجام:... المطلقة أیضاً بناء علی القدر المذکور و هوان الدوام.

منابع: کشف الظنون 1: 516؛ الذریعة 6: 59؛ دانشگاه 3: 37

خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: سربندها به سرخی نوشته شده؛ حواشی: غالب برگ ها حاشیه هایی با نشان (محمود) دارد، حاشیه هایی نیز با نشان (عصام الدین)، (ع ب)، (للاستاد) و حاشیه ای بی نشان دارد. یادداشت ها: یادداشت تملک یحیی ولد مرحوم ملا ابراهیم آخوندی بر روی برگ اول؛ مهرها: مهر بیضی با سجع ناخوانا بر برگ دوم؛ آسیب ها: نسخه فاقد جلد، آثار آبدیدگی و لک در بیش تر صفحات دیده می شود، شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: بدون جلد، عطف تیماج قهوه ای سوخته.

گ1ر-88ر (138برگ)؛ 20سطر، اندازه متن: 75×130؛ قطع: 175×210

عنوان های دیگر: حاشیة حاشیة الدوانی علی تهذیب المنطق

موضوع: 1. تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق. تهذیب المنطق و الکلام-- نقد و تفسیر 2. دوانی، محمّد بن اسعد، 830-908؟ق. حاشیه تهذیب المنطق-- نقد و تفسیر؛ 3. منطق اسلامی-- قرن 10ق.

شماره های پیشین: 188-103957

شماره رکورد: 1060328

16332/2

دوانی، محمّد بن اسعد، 830-908؟ق.

شرح تهذیب المنطق/ جلال الدین محمّد بن اسعد دوانی؛ نویسنده متن: مسعود بن عمر تفتازانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: یکی از شروح معروف بخش منطق از کتاب تهذیب المنطق و الکلام سعد الدین تفتازانی است. دوانی موفّق به اتمام این شرح نشده و تا میانه مبحث قضایا بیش نرفته.

نظر به این که نگارنده شرح خود را با سربندهای (قو له) بیان کرده برخی آن را به عنوان حاشیه معرفی کرده اند. صاحب ذریعه هم در بخش شروح و هم در بخش حواشی از آن یاد کرده است. بگفته صاحب ریاض العلماء بر اساس عبارت مؤلّف در آغاز (فهذه عجالة نافعة) این اثر را بنام العجاله یاد کرده است؛ شیخ آقابزرگ پس از نقل گفته عبد الله افندی می نویسد: و به همین جهت ملا عبد الله یزدی شرح خود را الخرارة نام نهاده است. این حاشیه ها به همراه حاشیه ملا عبد الله یزدی در تهران در سال 1323ق. به چاپ رسیده است.

آغاز: تهذیب المنطق و الکلام توشیحه بذکر المفضل المنعام... و بعد فهذه عجالة نافعة...

انجام:... فی ملتقی الخطین الخارجین من غیر کلیهما تسهیلا للضبط علی المبتدی.

انجامه: تمت هذه الحاشیة المنسوبة إلی أفضل المتأخرین... مو لانا جلال الدوانی وطناً و الصدّیقی نسباً علی ید أضعف العباد... خان محمّد بن ولی غفر الله تعالی له... فی خدمة مولی الموالی و الأهالی مو لانا نبی سلّمه الله فی الدارین... فی تاریخ سنة خمس و سبعین و ألف.

منابع: کشف الظنون 1: 516؛ الذریعة 6: 54، 7: 145، 13: 163؛ ملی 12: 551

تاریخ کتابت: 1075ق. کاتب: خان محمّد بن ولی؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان (جمال الدین)، (فخرالدین)، (احمد قزوینی)، و (خلخالی) دارد.

89پ-138پ؛ 13سطر، اندازه متن: 60×120؛ قطع 175×210

عنوان های دیگر: العجالة؛ حاشیة تهذیب المنطق

موضوع: 1. تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق. تهذیب المنطق و الکلام-- نقد و تفسیر؛ 2. منطق اسلامی-- قرن 10ق.

شماره رکورد: 2135343

16333

ابن طاوس، علی بن موسی، 589-664ق.

مهج الدعوات و منهج العبادات/ رضی الدین علی بن موسی حلی معروف به سید بن طاووس

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16302/1 در همین فهرست.

آغاز: یقول مو لانا أفضل العالم العلاّمة الفقیه... أحمد الله الذی إبتدأ بالحسان و دعا عباده إلی معرفته...

انجام: ناتمام:... و إذا قرأت القرآن جعلنا بینک و بین الذین لایؤمنون.

منابع: الذریعة 3: 287؛ کتابخانه ابن طاووس 85؛ سعد السعود 175؛ روضات الجنات 4: 213؛ أعیان الشیعة 8: 363

خط: نسخ خوش و متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به سرخی؛ حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. آسیب ها: تا برگ 7 اوراق پارگی دارد و به متن آسیب رسیده، شیرازه گسسته، بالای تمامی اوراق موریانه خوردگی دارد، نسخه فاقد جلد و از انجام ناتمام است و 2 برگ افتادگی دارد؛ کاغذ: فرنگی و اصفهانی نخودی.

222برگ، 14سطر، اندازه متن: 80×130

موضوع: 1. دعاها

شماره رکورد: 2134017

16334/1

انصاری، مرتضی بن محمّد امین، 1214-1281ق.

فرائد الاصول/ مرتضی بن محمّد امین انصاری

زبان: عربی

معرفی کتاب: کتابی در اصول فقه شامل پنج رساله در قطع و ظن، براءت، استصحاب و تعادل و تراجیح که به همین جهت به رسائل نیز شهرت یافته، این کتاب سال ها از کتب مهم درسی در حوزه های دینی بوده و از بدو تالیف تاکنون همواره مورد توجه علمای دینی بوده و حواشی زیادی بر آن نوشته شد.

این کتاب چندین بار در تهران، قم، تبریز و نجف چاپ و منتشر شده که در فهرست مشار از آن ها یاد شده است؛ در سال های اخیر نیز بوسیله انتشارات مصطفوی در قم در سال 1411ق=1369ش، انتشارات سماء قلم در قم در سال 1430ق=1388ش. و بنیاد پژوهش های اسلامی وابسته به آستان قدس رضوی به مناسبت کنگره دویستمین سال و لادت شیخ انصاری در سال 1419ق=1377ش. چاپ و منتشر شده و از آن پس نیز توسط همین بنیاد چندین بار تجدید چاپ گردید.

آغاز موجود: و رافعاً للحکم الثابت بالدلیل الآخر عن بعض أفراد موضوعه...

انجام:... الاجماع المنقول او غیره من الظنون الخاصة لو وجد و الله أعلم.

انجامه: هذه صورة ما رسمه المصنّف دام ظله العالی محروساً من طوارق اللیالی علی ما تیسّر لنا من تحریر ما استفدناه بالفهم القاصر من الأخبار و کلمات علمائنا الأبرار فی باب التراجیح... و الحمد لله رب العالمین.

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: 1272ق. امتیاز: نسخه در زمان حیات مؤلّف نوشته شده و از انجامه چنان معلوم می شود که کاتب اهل فضل بوده است. آرایه ها: بر روی برخی عبارات خط قرمز کشیده شده است. حواشی: حاشیه های تصحیحی دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج عنابی، مجدول.

1ر- 50ر (128برگ)، 21سطر، 80×150؛ قطع: 150×210

عنوان های دیگر: الرسائل؛ رسائل شیخ انصاری

موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 13ق.

شماره رکورد: 1060365

16334/2

انصاری، مرتضی بن محمّد امین، 1214-1281ق.

رسالة فی العدالة/ مرتضی بن محمّد امین انصاری دزفولی

زبان: عربی

معرفی کتاب: شیخ انصاری در این رساله ابتدا به مساله عدالت از نظر لغوی پرداخته و سپس دیدگاه فقهی و آرای علمای گذشته را در این زمینه بررسی کرده است.

این رساله بارها همراه با کتاب مکاسب مؤلّف چاپ شده؛ اخیراً نیز در سال 1414ق. توسط کنگره جهانی بزرگداشت شیخ انصاری در قم بمناسبت دویستمین سالروز و لادت او با تصحیح شیخ صادق کاشانی چاپ و منتشر گردید.

آغاز: العدالة لغةً الاستواء کما یظهر...

انجام:... لبطل أمر التعدیل و به تتعطل الحقوق کما لا یخفی.

انجامه: تم و الحمد لله او لاً و آخراً و ظاهراً و باطنا... محمّد و آله الطاهرین.

منابع: الذریعة 15: 226؛ دانشگاه 16: 411؛ مجلس 19: 333

51پ-71پ؛ 21سطر، اندازه متن: 80×150؛ قطع: 150×210

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 13ق؛ عدالت

شماره رکورد: 2135267

16334/3

انصاری، مرتضی بن محمّد امین، 1214-1281ق.

قاعده من ملک/ مرتضی بن محمّد امین انصاری دزفولی

زبان: عربی

معرفی کتاب: قاعده من ملک از قواعد فقهی مطرح شده بین فقها است و آن بر اساس قول (من ملک شیئا ملک الاقرار به) که از زمان شیخ طوسی قدّس سرّ تا امروزه در مباحث فقهی به آن استناد می کنند و در این باره رساله های مستقلی ساخته اند. اثر مورد معرفی یکی از آن ها است. این رساله در ضمن ملحقات المتاجر از مؤلّف به چاپ رسیده است.

دوست محقق ما حجه الاسلام شیخ محمّد رضا انصاری این رساله را تصحیح و همراه با رساله های دیگری از مؤلّف توسط کنگره جهانی بزرگداشت شیخ انصاری در قم به مناسبت دویستمین سالروز و لادت ایشان در سال 1414ق. با عنوان رسائل فقهیة به چاپ رسید.

آغاز: الحمد لله رب العالمین... مسالة قد اشتهر فی ألسنة الفقهاء من زمان الشیخ إلی زماننا قضیة کلیّة یذکرونها...

انجام:... بل یحتاج إلی قیام دلیل علیه او استنباطه من أدلة بعض القواعد الاخر.

انجامه: إلی هنا تم ما کتبه دام ظلّه العالی.

منابع: دانشگاه 16: 411؛ مجلس 19: 333

72ر-78پ؛ 21سطر، اندازه متن: 80×150؛ قطع: 150×210

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 13ق. 2. فقه-- قواعد 3. قاعده من ملک

شماره رکورد: 2135232

16334/4

انصاری، مرتضی بن محمّد امین، 1214-1281ق.

رسالة فی قضاء الصلاة عن المیت/ مرتضی بن محمّد امین انصاری

زبان: عربی

معرفی کتاب: این رساله در ضمن ملحقات کتاب المتاجر از مؤلّف به چاپ رسیده است. دوست محقق ما حجة الاسلام شیخ محمّد حسوّن این رساله را تصحیح و همراه با رساله های دیگری از مؤلّف توسط کنگره جهانی بزرگداشت شیخ انصاری در قم به مناسبت دویستمین سالروز و لادت ایشان در سال 1414ق. با عنوان رسائل فقهیة به چاپ رسید.

آغاز: الحمد لله رب العالمین... فی قضاء الصلاة عن المیت و الکلام فیه تارةً فی نفس القضاء و اخری فی القاضی...

انجام:... هو الانفساخ لعدم تمکّنه من العمل المستأجر علیه، تمّت الرسالة بحمد الله.

منابع: الذریعة 17: 139؛ دانشگاه 16: 411؛ مجلس 19: 321

79پ-94پ؛ 21سطر، اندازه متن: 80×150؛ قطع: 150×210

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 13ق؛ 2. مردگان-- نماز قضا 3. مردگان (فقه)

شماره رکورد: 2135111

16334/5

انصاری، مرتضی بن محمّد امین، 1214-1281ق.

رسالة فی المواسعة و المضایقة/ مرتضی بن محمّد امین انصاری دزفولی

زبان: عربی

معرفی کتاب: این رساله در ضمن ملحقات (المتاجر) از مؤلّف به چاپ رسیده است. همچنین در سال 1414ق. توسط کنگره جهانی بزرگداشت شیخ انصاری به مناسبت دویستمین سال و لادت ایشان با تصحیح آقایان سید محمّد کاهانی و علی اصغر موسوی قوچانی همراه با رساله های دیگری از مؤلّف با عنوان رسائل فقیهه چاپ و منتشر گردید.

آغاز: اختلفوا فی وجوب تقدیم الفائتة علی الحاضرة علی أقوال أحدها عدم الوجوب...

انجام:... و جهان لا یخفی الترجیح بینهما علی الخبیر بالقواعد.

انجامه: هذا آخر ما تیسّر تحریره علی وجه الاستعجال مع تشویش البال و الحمد لله أو لاً و آخراً علی کل حال و الصلاة علی محمّد و آله... تم فی ثانی سنة 1272 [کذا].

منابع: دانشگاه 16: 411؛ مجلس 19: 333

گ95ر-127ر؛ اندازه متن: 80×150؛ قطع: 150×210

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 13ق؛ 2. نماز-- وقت

شماره رکورد: 2135178

16335

کتاب دعا

زبان: عربی

معرفی کتاب: کتابی در دعاها و اعمال سال است؛ دعاها بدون ذکر سند و صرفا به صورت مرسل از امام معصوم نقل گردیده، در آن از کنوز النجاح (ظاهراً همان کتاب طبرسی) و مصبح المتهجّد شیخ طوسی و کتاب النجاة نقل شده است. نسخه از دو طرف افتادگی دارد و معلوم نیست چند برگ ناقص است؛ اعمال سال تا برگ 192پ است و پس از آن دعاهای کمیل و سمات و عبرات و دعاهی دیگر یاد شده است.

آغاز موجود: فی عمل رجب و یستحب فی لیلة سبع و عشرین و عشرین الغسل و هی لیلة المبعث...

انجام: ناتمام:... اهل بیتک و شیعتک فقد علمّنیها جبرئیل علیه السلام و ینبغی.

خط: نسخ متوسط جلی، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به سرخی؛ آسیب ها: لبه های سه برگ اول و پنج برگ آخر پارگی دارد، آثار آبدیدگی در

لبه بیش تر برگ ها دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری آهار مهره؛ جلد: تیماج قهوه ای سوخته.

241برگ، 13سطر، اندازه متن: 85×140؛ قطع: 140×205

موضوع: 1. دعاها 2. اعمال السنه

شماره رکورد: 2134106

16336

تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق.

مختصر المعانی فی شرح تلخیص المفتاح/ سعدالدین مسعود بن عمر تفتازانی؛ نویسنده متن: یوسف بن ابی بکر سکاکی؛ خلاصه نویس: محمّد بن عبد الرحمن خطیب قزوینی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2427 (2427/ع) در فهرست همین کتابخانه. این کتاب بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.

آغاز: نحمدک یا من شرح صدورنا لتلخیص البیان فی إیضاح المعانی... و بعد فیقول... مسعود بن عمر المدعو بسعد التفتازانی... إنّی قد شرحت فیما مضی تلخیص المفتاح... الحمد، الحمد هو الثناء باللسان علی قصد التعظیم...

انجام:... و منطو علی حسن الخاتمة ختم الله لنا بالحسنی و یسّر لنا بالفوز بالذهن الأسنی و الحمد لله رب العالمین.

منابع: کشف الظنون 1: 473؛ مشار عربی 21؛ ملی 18: 15 و 14: 22 و 12: 231

خط: نسخ متوسط؛ تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: بر روی عبارات متن اصلی خط سرخ کشیده شده؛ آسیب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: بخارایی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی ساده، آستر کاغذ شکری

160برگ، 19سطر، اندازه متن: 85×140؛ قطع: 140×205

عنوان های دیگر: شرح تلخیص المفتاح، شرح مختصر تلخیص مفتاح العلوم، مختصر تفتازانی، المختصر فی شرح تلخیص المفتاح

موضوع: 1. ،سکاکی، یوسف بن ابی بکر، 555-626ق. مفتاح العلوم-- نقد و تفسیر؛ 2. خطیب قزوینی، محمّد بن عبد الرحمن، 666-739ق. تلخیص المفتاح-- نقد و تفسیر 3. زبان عربی-- معانی و بیان-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره های پیشین: 192-87159

شماره رکورد: 1060386

16337

علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق.

إرشاد الأذهان إلی أحکام الایمان/ حسن بن یوسف بن مطهر، علاّمه حلی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره های بازیابی 402 (402/ع) و 2394 (2394/ع) در فهرست همین کتابخانه. فهرست 7: 343 و 12: 164.

نسخه از انجام افتادگی دارد و تا چند سطری از مقصد چهارم از کتاب نکاح را در بر می گیرد؛ این کتاب را دوست گرانقدر و محقق ما مرحوم حجة الاسلام و المسلمین شیخ فارس حسّون تصحیح و توسط دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین قم در سال 1410ق. چاپ و منتشر گردید.

آغاز: الحمد لله المتفرد بالقدم و الدوام و المتنزه عن مشابهة الأعراض و الأجسام... انجام موجود: ... إن لم یمنع الوطی فلا فسخ.

خط: نسخ خوش و متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12 و 13ق. حواشی: حاشیه های تصحیحی دارد، حاشیه های تعلیقی با نشان های (ماجد دام ظله) و (ج ع ب) و (ج ل) و (ح ع) دارد. آسیب ها: شیرازه گسسته، وصالی شده و ترمیم شده اند و باعث از بین رفتن بخشی از حاشیه ها شده است. کاغذ: مختلف (فرنگی شکری، فرنگی شکری، اصفهانی نخودی) تا برگ 18 فرنگی شکری است و با خط نسخ تحریری نوشته شده، از برگ 19 تا 25 با کاغذی کهنه تر و خطی دیگر (نسخ متوسط)، مجددا برگ های 26 و 27ر با نسخ تحریری و همان کاغذ. صفحات 27پ تا 44پ با خطی دیگر و کاغذ اصفهانی است. صفحات 60ر تا 110پ به همان خط صفحات 27-46؛ صفحات 111ر تا 120پ با خط نسخ متوسط و کاغذ فرنگی شکری و نوتر از قبل؛ جلد: مقوایی ساده صورتی.

120برگ، سطرها متغیر، اندازه متن مختلف: 100×140 و 80×115 و 100×120؛ قطع: 140×200

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 7ق.

شماره رکورد: 2134164

16338

عاملی، محمّد بن علی، قرن 11ق.

شرح شواهد شرح الفیه/ محمّد بن علی بن محی الدین موسوی عاملی؛ نویسنده متن: محمّد بن عبد الله بن مالک جبائی؛ شارح: بدرالدین محمّد بن محمّد بن عبد الله بن مالک

زبان: عربی

معرفی کتاب: الألفیة یا الخلاصة کتابی معروف در نحو به نظم عربی از جمال الدین محمّد بن عبد الله بن مالک جبائی طائی اندلسی در گذشته سال 672ق. است، شرح های متعددی بر آن نوشته شده، از معروف ترین آن ها شرحی است که فرزند سراینده بدرالدین محمّد بن محمّد در گذشته 686ق. در گذشته 686ق. بر آن نوشته و بدین جهت به شرح ابن الناظم معروف شده است. اثر مورد گفتگو شرحی بر شواهد شعری شرح ابن الناظم است؛ مؤلّف شعرها را توضیح و واژه های سخت را معنی و تفسیر کرده و نام سراینده هر شعر را نیز یاد کرده است. مؤلّف این کتاب سید محمّد بن علی بن محی الدین موسوی عاملی از علمای قرن یازدهم هجری قمری و از شاگردان بدرالدین بن احمد حسینی (زنده در 1060ق) و سید حسین بن محمّد بن علی عاملی فرزند صاحب مدارک بوده و در مشهد مقدس منصب شیخ الاسلامی داشته است. محدّث نامی شیخ حرّ عاملی که با مؤلّف هم روزگار بوده، از وی در أمل الآمل یاد کرده و او را با عباراتی چون: دانشمندی فاضل، ادیبی ماهر و شاعری محقق، مورد ستایش قرار داده است. حر عاملی همچنین از این کتاب یاد کرده و آن را ستوده است.

مؤلّف در دیباچه می گوید: چون کتاب فرائد القلائد ابو محمّد بن احمد عینی دارای اشتباهات زیادی است بر آن شدم که خود شرحی بر ابیات شواهد شرح ابن الناظم بنویسم و عبارات مشکل آن را توضیح دهم؛ وی این کتاب را به اشاره استاد خود بدرالدین عاملی مذکور ساخته و آن را در مشهد مقدس شب چهارشنبه یازدهم ربیع الأوّل سال 1057ق. به انجام رسانده است.

این اثر را اشتباهاً به صاحب مدارک یا فرزند او حسین بن محمّد عاملی نسبت داده اند، در سال 1344ق. در نجف به چاپ رسیده و در آن، کتاب به صاحب مدارک

نسبت داده شده است. علامه سید محسن امین شرح حال مؤلّف را در أعیان الشیعة آورده و به این چاپ نیز اشاره کرده و علّت این اشتباه را از تشابه نام، نام پدر و فامیلی مؤلّف با صاحب مدارک دانسته است؛ شیخ آقا بزرگ تهرانی در طبقات خود در ذیل شرح حال مؤلّف چاپ این کتاب را در نجف در همان سال ولی اشتباها منسوب به فرزند صاحب مدارک حسین بن محمّد عاملی یاد کرده است؛ در الذریعه نیز از این کتاب یاد کرده و به انتساب آن به صاحب مدارک یا پسر او اشاره کرده و آن را اشتباه دانسته است.

نسخه از آغاز یک برگ ناقص و از انجام نیز افتادگی دارد. نسخه ای دیگر از این کتاب در همین کتابخانه به شماره 2498/ع نگهداری می شود، نسخه ای نیز در کتابخانه سپهسالار به شماره 6861 نگهداری می شود که در سال 1081ق. از روی نسخه مؤلّف نوشته شده است.

آغاز موجود: لم یصل إلیهم من الشرح ما یکشف قناعها...

انجام موجود:... و منیرة بالنصب حال مؤکدة لتضیئنی مضیته و قو له کجمانة الجری حال مبنیة من فاعل.

منابع: أمل الآمل 1: 337؛ الذریعة 13: 337؛ طبقات أعلام الشیعة (قرن11): 529؛ أعیان الشیعة 10: 5؛ مجلس 2: 32؛ ملی 12: 359؛ سپهسالار 5: 263

خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: بر روی اشعار با مرکب سیاه خط کشیده شده، موضوع شواهد نیز در گوشه صفحات نوشته شده است. حواشی: حاشیه توضیحی با نشان (احمد عفی عنه) در صفحه 26پ، حاشیه بی نشان در صفحه 24پ، و حاشیه ای با امضای (محمّد رضی) در صفحه 22پ دارد. یادداشت ها: یادداشت تملک علی بن محمّد بن طیب الموسوی با مهر بیضی شکل او دارد. آسیب ها: لت روی جلد پاره شده و فقط یک طرف نسخه جلد دارد، نسخه از طرفین افتادگی دارد، شیرازه گسسته، بعضی از برگ ها وصالی شده؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج قرمز، مجدول گل و بوته زرین.

164برگ، 17سطر، اندازه متن: 85×140؛ قطع: 155×210

عنوان های دیگر: شرح شواهد ابن الناظم؛ شرح شواهد شرح الفیه؛ شرح شواهد شرح ابن الناظم

موضوع: 1. ابن الناظم، محمّد بن محمّد، -686؟ ق. شرح الفیه-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- شواهد شعری؛ 3. زبان عربی-- صرف و نحو

شماره های پیشین: 194-84852

شماره رکورد: 1060399

16339/1

بحرانی، علی بن حسن، -1340ق.

أنوار البدرین فی ترجمة البحرین و علماء البحرین/ علی بن حسن بن علی بن سلیمان بلادی بحرانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16303 در همین فهرست.

آغاز: الحمد لله الذی بعث محمّداً المصطفی صلّی الله علیه و آله رحمة للعالمین و أرسله بشیراً و نذیراً...

انجام:... لم اعرف أکثرهم کثّر الله أمثالهم... و الحمد لله رب العالمین... و آله الطاهر [ین] الأکرمین.

انجامه: تم الکتاب علی ید الأحقر عبد الله بن محمّد حسن التبریزی النجفی غفر لهما و لاخواننا المؤمنین سنة 1351 و کانت النسخة التی کتبت علیها کذا: تم الکتاب علی ید الحقیر الفقیر المقصر المقر بالذنب و التقصیر علی بن الشیخ محمّد رضا ابن الشیخ موسی بن الشیخ جعفر مؤلّف کتاب کشف الغطاء یوم الجمعة الرابع و العشرین من شهر ذی الحجة الحرام سنة 1327 من الهجرة النبویة و حیث ان المؤلّف دام بقاه لم یتمم الخاتمة لهذا الکتاب التی ذکرها فی الدیباجة فالحقیر اسقطتها بأجمعها ولم تکن لنا حاجة فی نسخها فلذا نعتذر من عدم کتابتها رأساً و الحمد لله رب العالمین.

خط: نسخ متوسط، کاتب: عبد الله بن محمّد حسن تبریزی، تاریخ کتابت: 1351ق. امتیاز: نسخه از روی نسخه ای که در زمان مؤلّف نوشته شده کتابت شده و کاتب نسخه قبلی شیخ علی کاشف الغطاء است که خود از علمای بنام بوده و از حاشیه ای که کاتب این نسخه در صفحه 104پ نوشته معلوم می گردد که او نیز اهل فضل بوده؛ آرایه ها: سرعنوان ها به قلم جلی و نام مترجمین در حاشیه برگ ها نیز نوشته شده؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش کاغذی مشجر سبز و قرمز، عطف تیماج عنابی.

1پ-145ر (168برگ)؛ 19سطر، اندازه متن: 100×140؛ قطع: 160×210

عنوان های دیگر: انوار البدرین و مطلع النیرین

موضوع: 1. شیعه-- کشورهای اسلامی-- سرگذشتنامه؛ 2. مجتهدان و علما-- بحرین-- سرگذشتنامه؛ 3. مجتهدان و علما-- عربستان-- قطیف-- سرگذشتانمه؛ 4. مجتهدان و علما-- عربستان-- احساء-- سرگذشتنامه

شماره رکورد: 2134308

16339/2

ابن شهر آشوب، محمّد بن علی، 488-588ق.

معالم العلماء/ رشیدالدین محمّد بن علی بن شهر آشوب مازندرانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: رشیدالدین، ابو جعفر، محمّد بن علی بن شهر آشوب ساروی مازندرانی، درگذشته 588ق. از بزرگان علمای شیعه در قرن ششم هجری قمری است. وی این اثر را در شناساندن مؤلّفین شیعه و ذکر نام کتاب های ایشان که شیخ طوسی در فهرست خود یادی از آن ها نکرده ساخته و همانند فهرست منتجب الدین به صورت تکمله ای بر فهرست شیخ طوسی تألیف کرده است.

روش تنظیم این کتاب نیز هم چون فهرست طوسی و به شیوه آن روزگار به ترتیب حروف الفبا تنظیم یافته به گونه ای که اشخاص مورد شناسایی به ترتیب تنها حرف اول نام خود یاد شده اند؛ برای هر حرف یک باب و هر نام در یک فصل قرار گرفته است. از ابراهیم بن محمّد بن سعید ثقفی آغاز می گردد و آخرین آن ها یاسر الخادم می باشد. سپس یک باب در اشخاصی که به کنیه معروفند و پس از آن اشخاصی که شهرت آنان به لقب یا شهر یا قبیله خود باشد و سرانجام بابی در معرفی شعرای اهل بیت علیهم السلام قرار داده و آنان را در چهار طبقه بخش بندی نموده است: مجاهدین، مقتصدین، متقین و متکلفین.

این کتاب اولین بار به کوشش مرحوم عباس اقبال در سال 1353ق. در تهران به چاپ رسید؛ سید محمّد صادق بحر العلوم نیز آن را تصحیح و در سال 1385ق. در نجف منتشر نمود؛ مؤسسه آل البیت در مشهد آن را در سه جلد تصحیح و امسال (1390ش) دو جلد آن چاپ و منتشر گردید. همچنین برادرم حجه الاسلام سید محمّد طباطبائی کتاب را به درخواست مؤسسه ابن شهر اشوب در ساری به تازگی تصحیح کرده و هم اکنون آماده چاپ از سوی مؤسسه مذکور می باشد.

آغاز: الحمد لله رب العالمین... قال محمّد الشیخ الامام الأجل الأوحد رشیدالدین فخر العلماء بن علی بن شهر اشوب...

انجام:... و منصور الفقیه.

منابع: الوافی بالوفایت 4: 164؛ لسان المیزان 5: 310؛ الذریعة 21: 201؛ کشف الظنون 1: 6؛ کشف الحجب 532، مشار عربی 867

146ر-168ر؛ 20سطر، اندازه متن: 100 ×150؛ قطع: 160×210

موضوع: 1. شیعه-- سرگذشتنامه و کتاب شناسی-- از آغاز تا قرن 6ق.

شماره رکورد: 2134223

16340

حسینی، محمّد خلیل بن محمّد شفیع، قرن 13ق.

سبائک العقیان/ محمّد خلیل بن محمّد شفیع حسینی

زبان: عربی

معرفی کتاب: تفسیر عرفانی و اخلاقی سوره مبارکه حمد است که ظاهراً در دو جزء تنظیم یافته. این نسخه جزء دوم است و از تفسیر آیه کریمه (إیّاک نعبد وَ إیّاک نستعین) آغاز می گردد و تا آخر تفسیر سوره مبارکه را در بر می گیرد؛ مؤلّف آن محمّد خلیل بن محمّد شفیع حسینی ظاهراً از شاگردان شیخ حسن کاشف الغطاء صاحب أنوار الفقاهة در گذشته 1262ق. می باشد. شیخ حسن که خود از علما و مجتهدین بنام زمان خود در حوزه علمیه نجف بوده و شاگردان زیادی چون شیخ انصاری و سید حسین کوهکمری و دیگران داشته، اجازه ای روائی و حسبیه به مؤلّف این کتاب داده که اصل آن و به خط و امضا و مهر او در آخرین برگ این نسخه دیده می شود و او را با عباراتی چون (المولی الجلیل و الفاضل النبیل الحری بالتعظیم و التبجیل و الفائق بمحاسن صفاته و مکارم أخلاقه کل قبیل مو لانا الحاج میرزا خلیل...) مورد ستایش قرار داده که دلالت کافی بر منزلت مؤلّف دارد. یادی از این کتاب و مؤلّفش در منابع نیافتم.

آغاز: بسم الله الرحمن... ربنا آتنا من لدنک رحمة... قال الله تعالی شأنه إیّاک نعبد و إیّاک نستعین تفسیر هذه الآیة یشتمل و یعتمد علی أرکان أربعة...

انجام:... و نرجوا أن نکون من المهتدین بهداة الطاهرین حامدین لله مصلّین علی حبیبه و أولیائه و ملائکته... علی محمّد و آله.

خط: شکسته نستعلیق، تاریخ کتابت: 1235ق. امتیاز: نسخه احتمالاً منحصر بفرد است. آرایه ها: بر روی پاره ای عبارات با مرکب سیاه خط کشی شده است. حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. یادداشت ها: اجازه روائی و حسبیه استاد مؤلّف شیخ حسن بن جعفر کاشف الغطاء صاحب انوار الفقاهه در گذشته 1262ق. به مؤلّف به خط استاد و با مهر وی بر پشت برگ ما قبل آخر نوشته شده است. مهرها: بر پشت برگ ما قبل آخر مهر خشتی شیخ حسن فرزند کاشف الغطاء «الحسن بن جعفر» دارد. آسیب ها: آثار لک و پاشیدگی مرکب دارد، در چند جا برگ ها جا به جا شده و در جاهایی افتادگی دارد. کاغذ: فرنگی الوان شکری و سبز و آبی؛ جلد: تیماج قهوه ای ساده، مجدول.

82برگ، 17-19سطر، اندازه متن: 125×155؛ قطع: 170×210

موضوع: 1. تفاسیر شیعه-- قرن 13ق. 2. تفاسیر عرفانی-- قرن 13ق. 3. تفاسیر (سوره فاتحه)

شماره های پیشین: 196-75676

شماره رکورد: 1060465

16341

حسینی قائینی، ابو طالب بن ابو تراب، 1230-1293ق.

الفوائد الغرویة/ ابو طالب بن ابو تراب قائنی

زبان: عربی

معرفی کتاب: اثری در علم درایه، حدیث و رجال است. نویسنده از علما و مجتهدان قرن سیزدهم قمری است که در روز پنجشنبه 6 شوال سال 1293ق. هنگام مراجعت از حج در کراچی درگذشته و در همان جا به خاک سپرده شده است. قائنی این کتاب را در سال 1268ق. به انجام رسانده، وی کتاب های متعددی در فقه و اصول و عقاید و کلام نیز دارد که در الذریعه از آن ها یاد شده است.

شاگرد مؤلّف شیخ محمّد باقر قائنی بیرجندی شرحی بر این کتاب به نام العوائد الغرویة فی شرح الفوائد الغرویة ساخته است.

نسخه ای از این کتاب در کتابخانه ملک به شماره 3486 نگهداری می شود که در سال 1274ق. نوشته شده است. این نسخه نیز در زمان حیات مؤلّف نوشته شده است. این اثر هنوز به چاپ نرسیده است.

آغاز: الحمد لله الذی هدانا إلی تمییز صحیح الأقوال بدرایة أحوال الرجال...

انجام:... و قد تقدّم أحوال المحمّدین الستة رضی الله عنهم و بیان کتبهم فتذکّر.

منابع: الذریعة 16: 351؛ الکرام البررة 1: 40؛ ریحانة الأدب 3: 278؛ مصفی المقال 30؛ ملک 1: 407

خط: نسخ خوش و متوسط، تاریخ کتابت: 1292ق. امتیاز: این نسخه در زمان حیات مؤلّف نوشته شده است. آرایه ها: بر روی برخی عبارات به سرخی خط کشی شده است. حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. آسیب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای مجدول.

74برگ، 17سطر، اندازه متن: 90×160؛ قطع: 170×210

موضوع: 1. محدثان شیعه-- سرگذشتنامه؛ 2. علم رجال؛ 3. حدیث-- علم الدرایه؛ 4. حدیث-- علم الرجال

شماره رکورد: 2134347

16342

مجاهد طباطبائی، محمّد بن علی، -1242ق.

الإصلاح/ محمّد بن علی طباطبائی حائری معروف به مجاهد

زبان: عربی

معرفی کتاب: کتابی در فقه از احکام طهارت تا دیات است؛ سید محمد مجاهد آن را برای مقلدین خود به زبان عربی ساخته و برگرفته از کتاب فقهی دیگر و گسترده او به نام المصابیح است و چنان که خود در دیباچه می نویسد شامل حلال و حرام و سنن و احکام است.

این اثر در یک مقدّمه و چند کتاب و یک خاتمه تنظیم یافته، هر کتاب نیز شامل چندین باب است؛ در برخی فهرست ها شمار کتاب های آن را 32 کتاب یاد کرده اند. نویسنده کتاب های طهارت و صلات را بر خلاف سایر کتاب های دیگر آن به تفصیل پرداخته است. مؤلّف خود این کتاب را کامل نموده و آن را الاکمال نام نهاده است. تعدادی از شاگردان مؤلّف هر کدام به صورت مستقل به دستور استاد خود این کتاب را مختصر نموده و برخی دیگر آن را به فارسی برگردانده که از جمله آنان: 1- حسن بن محمّد علی یزدی حائری، از شاگردان عمده مؤلّف این کتاب را به فارسی ترجمه نموده و آن را اکمال الصلاح نامیده است، وی در این ترجمه می گوید که چون سید محمّد

مجاهد رساله ای به فارسی برای مقلدین خود نداشته، استاد به او دستور نمود تا این کتاب را به فارسی ترجمه نماید، نسخه ای از این ترجمه در کتابخانه آیةالله گلپایگانی در قم به شماره 1924 نگهداری می شود. 2- همو این ترجمه را در پنج مطلب طهارت و صلات و صوم و زکات و خمس مختصر نموده و آن را مصباح الطریق نام نهاده است. این ترجمه در بمبئی به چاپ رسیده است 3- همو کتاب های اصلاح و مصابیح استاد خود را در سه مطلب طهارت و صلات و صوم گزین کرده و به فارسی ترجمه نموده آن را مفتاح الطریق نام نهاده. 4- حسین بن حاج محمّد واعظ شوشتری یکی دیگر از شاگردان مؤلّف به دستور استاد خود این کتاب را گزین نموده و آن را تحفه المقلّدین نام نهاده. همین کتاب تحفه را میرزا محمّد بن ابو الفتح خان مرعشی شوشتری متخلص به رونق به نظم در آورده است. 5- حسین بن حسن بن علی بن علی ظاهراً معروف به نجار از شاگردان مؤلّف به دستور استاد آن را مختصر نموده. 6- شاگرد دیگر مؤلّف بنام شیخ علی بن ابو علی محمّد بن اسماعیل حائری به دستور استاد این کتاب را خلاصه نموده و آن را مفتاح النجاح فی تلخیص الإصلاح نام نهاده است. 7- گزیده دیگری از شاگرد دیگر مؤلّف بنام حسین بن حسن علی واعظ شوشتری به نام منهاج الفلاح المستخرج من کتاب الاصلاح. 8- منتخب تلخیص اصلاح العمل" از یکی دیگر از شاگردان سید محمد مجاهد بنام سید ابو الحسن حسینی اصفهانی معروف به خوشمزه. 9- ترجمه فارسی دیگری از شاگرد دیگر مؤلّف بنام سید ابو القاسم بن محمّد زمان قزوینی.

به این کتاب اصلاح العمل نیز گفته اند، شاید به خاطر وجود این عبارت در دیباچه آن.

آغاز: الحمد لله الذی مهّد لنا طریق إصلاح العمل... أما بعد: فیقول المذنب الخاطی محمّد بن علی الطباطبائی هذا کتاب جمعت فیه مسائل الحلال و الحرام... و سمّیته بالاصلاح و فیه الفوز و الفلاح...

انجام:... و هل الأولی ترک النوم فی الصوم أو لا المعتمد هو الأخیر بل الأولی اتیان به.

انجامه: قد وقع الفراغ من کتابة هذه الرسالة الشریفة تألیف السید العالم الفاضل ابن السید الجلیل سید علی السید محمّد الطباطبائی مدّ الله ظلاله علی رؤوسنا فی ظهر یوم الأحد الثامن من شهر ربیع الأوّل فی سنة 1240... علی ید الفقیر... ابن السید الجلیل زین العابدین محمّد باقر الموسوی غفر الله لهما... و الحمد لله لحمد لله رب العالمین.

منابع: الذریعة 2: 170 و 2: 281 و 2: 470 و 5: 70 و 20: 179 و 21: 112 و 21: 326 و 21: 356 و 23: 170؛ گلپایگانی 3: 108 و 109؛ کشف الحجب 48؛ هدیة العارفین 2: 363؛ فهرست فیضیه 2: 28؛ الکرام البررة 1: 346

خط: نسخ متوسط، کاتب: محمّد باقر بن زین العابدین موسوی، تاریخ کتابت: یکشنبه هشتم ربیع الأوّل 1240ق؛ امتیاز: این نسخه در زمان حیات مؤلّف نوشته شده و کاتب آن عالم و مورخ معروف سید محمّد باقر موسوی خوانساری صاحب روضات الجنات می باشد. آرایه ها: سرعنوان ها به شنگرف است، نام ابواب و کتب در حاشیه صفحات به شنگرف نوشته شده و بر روی دعاهایی که در متن آمده با مرکب قرمز خط کشی شده است. یادداشت ها: بر روی نخستین برگ یادداشتی به خط سیّد محمد جزائری مورخ ذیقعده 1403ق. در تهران در معرفی نسخه و همچنین یادداشتی به عربی در معرفی کتاب گویا از یکی از نواده های صاحب روضات باشد. بر برگ نخستین یادداشت تملک با مهر بیضی ناخوانا وجود دارد. آسیب ها: دو برگ اول و آخر نسخه ظاهراً کهنه تر از باقی اوراق است. برگ نخستین پارگی دارد و وصالی شده است، صفحات 11پ و 12ر و 44پ بر اثر پاشیدگی مرکب به متن لطمه خورده؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، مجدول.

135برگ؛ 25سطر؛ اندازه متن: 90×150؛ قطع: 150×210

عنوان های دیگر: اصلاح العمل

موضوع: 1. فقه جعفری-- رساله عملیه-- قرن 13ق.

شناسه افزوده: الف. خوانساری، محمّد باقر بن زین العابدین، 1226-1313ق.، کاتب؛ ب. سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی

شماره رکورد: 1060481

16343

شمنی، احمد بن محمّد، 801-872ق.

المنصف من الکلام علی مغنی ابن هشام/ تقی الدین، ابو العباس، احمد بن محمّد شمنی؛ نویسنده متن: جمال الدین، عبد الله بن یوسف مصری معروف به ابن هشام

زبان: عربی

معرفی کتاب: مغنی اللبیب عن کتب الأعاریب نام کتابی معروف در نحو عربی از جمال الدین عبد الله بن یوسف مصری معروف به ابن هشام است. بر این کتاب شرح های

متعددی نوشته شده است. اثر مورد معرفی یکی از همین شرح ها است. این کتاب در سال 1273ق. به صورت رحلی در تهران چاپ سنگی شده و در مصر نیز در سال 1305ق. در 2 جلد به همراه تحفة الغریب دمامینی چاپ شده است.

آغاز: الحمد لله الذی خصّ کتابه بعدم المعارضة بالاعجاز...

انجام:... علی إنه فاعل الصفة و قد مرّ ذلک یعنی فی آخر القاعدة الاولی و الله أعلم بالصواب و إلیه المرجع و المآب.

انجامه: و الحمد لله علی التمام و علی نعمه العظام و نسأله حسن الختام و أن یحشرنا فی زمرة نبیّنا محمّد... بحق الملک العلاّم. تمت 1263.

منابع: کشف الظنون 1751؛ معجم المطبوعات العربیة 1: 1143؛ تراثنا 32: 213

خط: نسخ خوش و متوسط، تاریخ کتابت: 1263ق. آرایه ها: عبارت های قو له به شنگرف نوشته شده؛ حواشی: حاشیه هایی با امضای (عبده کاظم) در صفحه 27ر، حاشیه ایی بی نشان نیز دارد. یادداشت ها: بر روی نخستین برگ یادداشت تملک علی بن محمّد طبیب موسوی، در صفحه 4ر: نظرت فیه و لم أفهم شیئا من مطلبه و انا العبد...، همچنین: نظر فیه الاقل احمد الموسوی، و یادداشت محسن آل سید الجزائری و یادداشتی دیگر بدین صورت: نظر فیه من لم یدعی فهم معانیه الواثق بالله کاظم ابن الشیخ صادق ابن الشیخ احمد ایلمش رحم الله الداعی له بالتوفیق بالفاتحه؛ مهرها: در صفحه نخستین مهر بیضی «علی بن محمّد طبیب موسوی»؛ آسیب ها: جلد کنده شده و یک طرف آن جلد ندارد، شیرازه گسسته، آثار آبدیدگی و لک در برخی صفحات دیده می شود، بعضی از برگ ها وصالی شده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج عنابی، ضربی، مجدول، ترنج و سرترنج با گل و بوته.

369برگ؛ سطر: 21 و 23؛ اندازه متن: 95×160؛ قطع: 130×200

عنوان های دیگر: شرح مغنی اللبیب

موضوع: 1. ابن هشام، عبد الله بن یوسف، 708-761ق. مغنی اللبیب عن کتب الأعاریب-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره رکورد: 2123042

16344

متنبی، احمد بن حسین، 303-354ق.

دیوان متنبی/ ابو الطیب، احمد بن حسین بن حسن کندی جعفی کوفی معروف به متنبی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بعضی از سروده های ابو الطیب احمد بن الحسین کوفی جعفی مشهورترین شاعر عرب معروف به متنبی است. این نسخه دیوان کامل متنبی نیست و از طرفین افتادگی دارد. دیوان متنبی بارها چاپ شده است.

آغاز: فاطلب العزّ فی لظی و ذر * الذل ولو کان فی جنان الخلود...

انجام:... و اسعد مشتاق و اظفر و اصل * همام إلی تقبیل الملک و اصل

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آسیب ها: فرسودگی جلد، پاره شدن عطف؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای ساده، ضربی، مجدول.

139برگ، 12سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 147×218

موضوع: 1. شعر عربی-- قرن 4ق.

شماره های پیشین: 200-104266

شماره رکورد: 1060505

16345

فاضل هندی، محمّد بن حسن، 1062-1135؟ق.

کشف اللثام عن قواعد الأحکام/ بهاء الدین محمّد بن تاج الدین حسن اصفهانی معروف به فاضل هندی، نویسنده متن: علاّمه حلی

زبان: عربی

معرفی کتاب: قواعد الأحکام فی مسائل الحلال و الحرام کتاب معروفی در فقه از علاّمه حلی در گذشته 726ق. است. بر این کتاب شرح های متعدی نگاشته شده و از جمله آن ها کتاب جامع المقاصد فی شرح القواعد می باشد، که توسط نورالدین علی بن عبد العالی معروف به محقق کرکی در گذشته سال 940ق. ساخته شده است. محقق کرکی تا کتاب نکاح از قواعد را توانست شرح کند و باقی کتب فقهی آن ناتمام ماند. فاضل هندی بر آن شد که این شرح را کامل سازد، بنابراین شروع به شرح کتاب نکاح تا آخر قواعد نمود، پس از آن تصمیم گرفت تا قواعد را از ابتدا شرح کند، وی کتاب

طهارت و صلاه تا حج را به صورت مفصل شرح کرده آن را کشف اللثام عن قواعد الأحکام نام نهاد.

این شرح یکی از مشهورترین شرح های قواعد الأحکام است چه خود یک دوره فقهی نسبتا کامل و در برگیرنده آرا و نظریات غالب علمای شیعه از متاخرین و متقدمین می باشد.

این نسخه شامل کتاب نکاح و افتراق و عتق است. در پایان کتاب نکاح (ص 199پ) چنین آمده است: (هذا تمام ما أولدته من الأقلام و انفقته من کنوز التحقیق علی الأحلام وحبرته من موجز الکلام فی کتاب النکاح من کشف اللثام عن قواعد الأحکام و اتفق الفراق عشرین ربیع الثانی لألف وست و تسعین من هجرة سید النبیین وصفوة الصفیین).

نسخه ای از همین کتاب نکاح در کتابخانه مجلس شورای اسلامی به شماره 3489 نگهداری می شود. و انجامه آن با انجامه نسخه ما برابر است. مرحوم شیخ آقابزرگ تهرانی تألیف این کتاب را پیش از دوران بلوغ مؤلّفش یاد کرده که این گفته با آن چه در ترقیمه این دو نسخه آمده سازگاری ندارد. شاید هم پیش نویس کتاب پیش از سن بلوغ بوده یا انجامه این دو نسخه مربوط به کاتب باشد که بعید به نظر می رسد. نام این کتاب در کشف الحجب کشف لثام الابهام عن قواعد الأحکام یاد شده و به همین نام نیز در سال 1271ق. در تهران در دو جلد به چاپ رسیده است. این کتاب در سال 1271ق. در دو جلد بزرگ چاپ شده است. همچنین جامعه مدرسین حوزه علمیه قم این کتاب را از روی 12 نسخه معتمد تصحیح نمود و بین سال های 1416ق. تا 1420ق. در 12 مجلد چاپ و منتشر کرد.

آغاز: ربّ اشرح صدری... کتاب النکاح و هو فی اللغة الوطوء علی الأشهر...

انجام:... لا یسقط بالمعسور و یحتمل العدم لاصاله البراءة.

منابع: الذریعة 5: 72 و 17: 176 و 18: 52؛ کشف الحجب 345؛ مجلس 10: 1448؛ إیضاح المکنون 2: 365؛ هدیة العارفین 2: 318؛ تراثنا 61: 223 و 51: 464

خط: نسخ خوش؛ آرایه ها: تا برگ 54پ روی عبارت های متن اصلی با مرکب قرمز خط کشیده شده است؛ آسیب ها: نسبتا سالم است، عطف کمی آسیب دیده، شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی، ضربی، مجدول، ترنج و نیم ترنج با گل و بوته.

322 برگ؛ 21سطر؛ اندازه متن: 90×140؛ قطع: 145×205

عنوان های دیگر: شرح قواعد الأحکام؛ کشف اللثام و الابهام عن قواعد الأحکام

موضوع: 1. علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق. قواعد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام-- نقد و تفسیر؛ 2. فقه جعفری-- قرن 8ق.-- نقد و تفسیر؛ 3. فقه جعفری-- قرن 12 ق.

شماره رکورد: 1060513

16346/1

میرزا جان باغنوی، حبیب الله، قرن 10ق.

حاشیة إثبات الواجب/ حبیب الله شیرازی معروف به میرزا جان باغنوی

زبان: عربی

معرفی کتاب: حاشیه ای به صورت قو له- اقول بر رساله قدیم جلال الدین دوانی در اثبات باری تعالی معروف به اثبات الواجب است. باغنوی بر هر دو رساله دوانی حاشیه دارد.

نسخه شامل دیباچه نمی شود و از ابتدای اصل حاشیه شروع شده است. تاریخ تألیف این حاشیه در بسیاری از نسخه ها نیمه ذی حجة 983 آمده است. این تاریخ در نسخه ما به قلمی غیر از قلم کاتب و همراه با تاریخ کتابت نسخه آمده که ظاهراً دست خط مالک قبلی نسخه مرحوم سید محمد جزائری شوشتری است.

آغاز: قو له منهم من زعم أن جمیع براهین هذا المطلب یتوقف علی إبطال الدور...

انجام:... ولیکن هذا آخر ما قصدنا إیراداً فی حاشیة الرسالة و شرحها مع التزام محاورة الطلاب و حل کتب أخر غیر هذا الکتاب.

انجامه: وقع الفرتغ من تصنیفه فی منتصف ذی الحجة عام ثلاث و ثمانین و تسعمائة هجریة و تاریخ کتابة النسخة سنة 1106.

منابع: الذریعة 6: 10؛ ریحانة الأدب 6: 63؛ مجلس 3: 11؛ دانشگاه 3: 228

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: 1106ق. امتیاز: نسخه نسبتاً کهن و آکنده از حواشی است. آرایه ها: واژه های (قو له) به شنگرف نوشته شده است. حواشی: تا برگ 41 حواشی مفصلی دارد با نشان های (عبد الرحمن) و (منلا چلبی) و (ج ی) و (چلبی) و (ع ن) و (منه) و (قاسم) و (محی الدین) و (م ک) و (رسول) و (عبد الله) و (م م)؛ مهرها: مهر «سید محمّد جزائری شوشتری» در برگ دوم وجود دارد. آسیب ها: برگ های پایانی نسخه از عطف و

شیرازه جدا شده اند، صفحات 67پ-68ر سفید می باشند. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور سبز، عطف تیماج سرخ.

2پ-67ر (142برگ)؛ 19سطر؛ اندازه متن: 65×140؛ قطع: 145×205

موضوع: 1. دوانی، محمّد بن اسعد، 830-908؟ق. اثبات الواجب (قدیم)-- نقد و تفسیر؛ 2. فلسفه اسلامی-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 3. خدا-- اثبات

شماره رکورد: 1060568

16346/2

شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 1030-953ق.

الفرائض البهائیة/ محمد بن حسین حارثی عاملی معروف به شیخ بهائی

زبان: عربی

معرفی کتاب: الحبل المتین اثری در فقه از شیخ بهائی است که در چهار منهج تنظیم یافته و هر منهج در برگیرنده چندین کتاب است که تنها کتاب طهارت و صلاة و کتاب سوم از منهج چهارم که در احکام ارث است به دستمان رسیده است و ظاهراً در اصل نیز بیش از این نیست و مؤلّف موفّق به اتمام آن نشده است. بخش احکام ارث این کتاب از زمان مؤلّفش شیخ بهائی توسط کاتبان به صورت جداگانه استنساخ شده و به الفرائض البهائیة معروف شده و در سال 1321ق. در تهران به چاپ رسیده است. این مجموعه به نظر مرحوم شیخ آقابزرگ تهرانی رسیده و رساله های آن را هر یک در جای خود در الذریعة یاد کرده است.

آغاز: الباب الثالث فی المنهج الرابع من حبل المتین فی المواریث و فیه مقدمة و خمس مطالب...

انجام:... و هذا الجدول کاف فی توضیح هذه الاجمال و تنقیح هذه الأعمال و من الله العصمة و به التوفیق.

منابع: الذریعة 16: 148

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: قرن 11ق. امتیاز: نسخه در زمان مؤلف نوشته شده و حاشیه های (منه دام ظله) دارد. آرایه ها: سربندها با شنگرف است، رسم جداول ارث با شنگرف دارد. حواشی: نسخه آکنده از حواشی است و غالباً با نشان (شرح) است.

68پ- 74پ (142برگ)؛ 12سطر؛ اندازه متن: 63×115

عنوان های دیگر: الحبل المتین

موضوع: 1 فقه جعفری-- قرن 11ق؛ 2. ارث (فقه)

شماره رکورد: 2121932

16346/3

جامعی، محی الدین بن عبد اللطیف، قرن 11ق.

شرح الفرائض البهائیة/ محی الدین بن عبد اللطیف جامعی؛ نویسنده متن: شیخ بهائی

زبان: عربی

معرفی کتاب: شرحی آمیخته و کوتاه بر احکام ارث از کتاب الحبل المتین شیخ بهائی است که به الفرائض البهائیة معروف شده است (رساله قبل).

نام مؤلّف در این شرح نیامده و ما بر اساس آن چه در الذریعه آمده نامش را ثبت کردیم. مرحوم شیخ آقابزرگ به استناد نامه مرحوم آیةالله مرعشی نجفی به ایشان نام این کتاب را در الذریعة الحبل المتین فی الفقه و أحکام الدین آورده، و نام مؤلّفش را محی الدین ابن الشیخ عبد اللطیف الجامعی یاد کرده است. ولی مجدداً در دو جای دیگر الذریعة (13: 379 و (149/16) به همین نام که آوردیم بدون ذکر نام مؤلّف یاد کرده و همین نسخه را که پیش از این به نظر ایشان نیز رسیده بود معرفی کرده است. از این اثر دو نسخه در کتابخانه آیةالله مرعشی نجفی در قم به شماره های 10/22362 و 4/1118 نگهداری می شود ولی در فهرست آن کتابخانه نیز با عنوان شرح الفرائض البهائیة معرفی شده است.

آغاز: الحمد لله الذی لا یحیط بجمع نعمه عدد العادین...

انجام:... و نحن نحمد الله علی توفیقه و تسهیله لتألیف هذا التعلیق و نسأله فضله و کرمه... الغفور الرحیم.

انجامه: هذا کلام المصنّف من نسخة کتبها و قد وقع الفراغ من نسخ هذا المنتسخ فی الیوم الثامن من شهر ربیع الأوّل سنة ثلاث و ثمانین و ألف 1083 بقلم أقل عباد الله تعالی و أحوجهم إلی غفرانه نجم الدین ابن السید محمّد ابن المرحوم السید عبد الرضا الحسینی الجزائری فی بلدة شوشتر حرست بالخیر و الظفر و الأمن و الأمان و الحمد لله رب العالمین.

منابع: أمل الآمل 2: 334؛ ریاض العلماء 5: 240؛ معجم رجال الحدیث 20: 139؛ الذریعة 3/241، 16: 148 و 14: 379، طبقات أعلام الشیعة (قرن 11)610

خط: نسخ متوسط، کاتب: نجم الدین بن محمّد حسینی جزائری، تاریخ کتابت: 8 ربیع الأوّل 1083 ق.، محل کتابت: شوشتر، امتیاز: کاتب نسخه از علما و فضلا و از شاگردان سید نعمة الله جزائری شوشتری بوده و از او دو اجازه دریافت نموده که یکی مختصر و دیگری مفصل می باشد، اجازه مفصل أو مورخ جمادی الاولی سال 1086ق. است و جزائری در آن او را با عبارت هایی چون (جلیل، نبیل، تقی، نقی، ورع، فاضل، محقق، مدقق) و جز آن مود ستایش قرار داده است. محدث معروف شیخ حر عاملی نیز که با کاتب هم روزگار بوده در أمل الآمل از او با عبارت های (عالم، فاضل، معاصر...) یاد کرده است.

75پ-19پ (142برگ)؛ 19سطر؛ اندازه متن: 75×125

عنوان های دیگر: شرح الحبل المتین؛ الحبل المتین فی الفقه و أحکام الدین

موضوع: 1. شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 1030-953ق. الفرائض البهائیه-- نقد و تفسیر 2. فقه جعفری-- قرن 11ق-- نقد و تفسیر؛ 3. ارث (فقه)

شناسه افزوده: الف. جزائری، نجم الدین بن محمّد، قرن 11ق. کاتب

شماره رکورد: 2121932

16346/4

قائنی: محمّد جعفر بن محمّد کاظم، قرن 13؟ق.

تحفة اللئالی= تحفة اللبید= تحفة اللبیب== اللئالی/ محمّد جعفر بن محمّد کاظم قائنی

زبان: فارسی

معرفی کتاب: نویسنده شواهد شعری کتاب قطر الندی و بل الصدی ابن هشام مصری را در این اثر شرح کرده است. معمو لاً شرح لغوی شواهد است. شرح حال قابل توجهی از مؤلّف در منابع نیافتم، شیخ آقابزرگ تهرانی در طبقات قرن سیزدهم از او یاد کرده و به این شرح هم در طبقات و هم در الذریعة اشاره کرده است. نسخه های متعددی از این اثر در کتابخانه ها نگهداری می شود که در فنخا از آن ها یاد شده است.

آغاز: الحمد لله الملک الغفّار... اما بعد چنین گوید محرّر این اوراق محمّد جعفر بن محمّد اظم القاینی... که این چند کلمه ای است مسمّی به تحفة اللئالی...

انجام:... پس الحاق کن به فعل تاء خطاب را و مایست و همان پوشیدگی و نادانی

انجامه: تمت الکتاب بعون الملک الوهّاب بتاریخ جمعه سیم ماه ربیع الثانی سنة 1226 حررّه العبد المذنب الفقیر الحقیر المحتاج محمّد کریم اصفهانی.

منابع: الذریعة 3: 463؛ الکرام البررة 1: 238؛ ملی 16: 219؛ دانشگاه 16: 297؛ ملک 2: 111؛ فنحا 27: 209

خط: نستعلیق، کاتب: محمّد کریم اصفهانی، تاریخ کتابت: 1226ق. آرایه ها: بر روی ابیات شعری قطر الندی با مرکب قرمز خط کشی شده است. یادداشت ها: یادداشت تملک سید محمّد جزائری شوشتری به دست خط وی بر روی برگ 97ر مورخ 1366ق. دیده می شود؛ آسیب ها: برگ اول این رساله مرمت شده، در برخی اوراق آثار لک دیده می شود.

97پ-123پ؛ 15سطر؛ اندازه متن: 95×45

عنوان های دیگر: شرح شواهد قطر الندی وبل الصدی

موضوع: 1. ابن هشام، عبد الله بن یوسف، 708-761ق. قطرالندی و بل الصدی-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- شواهد شعری-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره رکورد: 2122483

16346/5

شرح کبری/ نویسنده متن: میر سید شریف گرگانی

زبان: فارسی

معرفی کتاب: شرحی آمیخته با متن بر کتاب کبری در منطق از میر سید شریف گرگانی است.

آغاز: الحمد لله الذی خلق السماوات و الأرضین... اما بعد بدان که آدمی را قوتیست...

انجام:... لیکن لاحجر نیست پس نتیجه دهد که لاشجر است.

انجامه: تمّت الکتاب بعون الملک الوهّاب کتبه محمّد کریم بن إسماعیل الفارسی غفر الله له و لوالدیه.

منابع: الذریعة 14: 31

خط: نستعلیق، کاتب: محمّد کریم بن اسماعیل فارسی، تاریخ کتابت: قرن 13ق. آرایه ها: بر روی عبارت های متن اصلی با مرکب قرمز خط کشی شده است.

123پ-139پ؛ 15سطر؛ اندازه متن: 95×145

موضوع: 1. جرجانی، علی بن محمّد، 740-816ق. کبری-- نقد و تفسیر؛ 2. منطق-- قرن 9ق-- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 2122544

16346/6

معرفت تقویم

زبان: فارسی

معرفی کتاب: رساله ای در گاه شماری مشتمل بر بیست فصل است. متن آن ساده و جاهایی خالی دارد که ظاهراً محل نوشتن سر فصل ها است. شاید نام رساله بیست فصل باشد.

آغاز: این مختصری است در معرفت تقویم مشتمل بر بیست فصل...

انجام موجود:... حرکت شبانه روزی و دیگر افلاک

140ر-141ر؛ 18سطر؛ اندازه متن: 105×155

موضوع: 1. گاه شماری اسلامی؛ 2. نجوم اسلامی-- گاه شماری-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره رکورد: 2122649

16347

ملک یوسف، شاه نظر، قرن 13ق.

کتابی در صرف و نحو عربی/ ملک یوسف شاه نظر

زبان: عربی

معرفی کتاب: کتابی در نحو و صرف عربی است؛ مؤلّف آن را به سه زبان عربی، فارسی و ترکی نگاشته است. در هر یک از صفحات کتاب، در یک صفحه متن عربی و در صفحه مقابل ترجمه فارسی و ترکی آن را هر یک در یک ستون قرار داده است. نام مؤلّف در آخر نسخه (حاجی ملک یوسف شاه نظر من سلاله الشاپور) نوشته شده؛ وی که در قرن سیزدهم قمری می زیسته این کتاب را در دو طریق، هر یک در چند باب و هر باب در چند فصل قرار داده و آن را بنام (سلطان عبد العزیز خان بن سلطان محمود خان پادشاه ممالک عثمانی و غیره) نوشته است. از دیباچه کتاب پیداست که مؤلّف تسلطی بر زبان عربی نداشته، حال چگونه کتابی در صرف و نحو عربی نوشته؟ چنان چه

خود در این کتاب یاد کرده وی در تألیف آن از بیست و شش کتاب در این موضوع استفاده کرده و نام آن ها را نیز در دیباچه آورده است. مؤلّف از کتاب دیگر خود بنام مفتاح الألسنة و المحاورات که آن نیز در همین موضوع و به عربی و فارسی و ترکی است و در دو قسم تنظیم یافته یاد کرده و بگفته او یک قسم آن با ترجمه انگلیسی و فرانسوی و روسی است و قسم دیگر بدون ترجمه می باشد.

کتابی بدین نام در منابع کتاب شناسی نیافتم، ولی در کتابخانه فرهنگستان علوم تاجیکستان نسخه ای از این کتاب نگهداری می شود که در آن نام مؤلّف (یوسف بن ملک لالام بن ملک شاه نظر) آمده است (بنگرید به نشریه 10: 317). در 2 برگ پایانی نسخه دوازده بیت شعر ناشیانه به فارسی در مشخصات کتاب آمده گویا از خود مؤلّف، بدین صورت:

بگویم من شما را تألیفاتم * همه نه جلد گشته تصنیفاتم * اگر خواهند بدانند ابتدایش * ز اول تا باخر انتهایش * هزار و صد صد و چهل ابتدایش * هزار صد صد و هشتاد تمامش * در آن مدت همیشه دور بودم * ز اهل و هم عیال مهجور بودم...، از این ابیات بر می آید که تاریخ تألیف این کتاب 1280ق. بوده و تا آن تاریخ مؤلّف نُه کتاب نوشته؛ همچنین در آخرین برگ چند بیت شعر و مطلبی به عنوان (ختم و اختتام) نوشته شده بدین صورت: (بنام نامی شهریار اکرم و پادشاه اعظم سلطان ابن السلطان الخاقان ابن الخاقان سلطان البرین و خاقان البحرین سلطان عبد العزیز خان بن سلطان محمود خان پادشاه ممالک آل عثمان و غیره و غیره و غیره) و پس از آن چهار بیت شعر فارسی به شاه.

آغاز: الحمد لله الذی من معادن علمه علم الانسان... أما بعد بعد إتمام کتاب المفتاح [کذا] الألسنة و المحاورات...

انجام:... الطمانینة بضم الطائین و تشدید الیاء تشبیه الکلام العجم.

خط: ثلث خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: سرعنوان ها و سر فصل ها به شنگرف، روی بسیاری از عبارات با مرکب قرمز خط کشی شده است. آسیب ها: عطف پاره شده، شیرازه گسسته؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور، مشجر سبز و مشکی.

230برگ، 8 و 15سطر، اندازه متن: 90×140؛ قطع: 150×210

موضوع: 1. زبان عربی-- صرف و نحو؛ 2. نثر عربی-- ترجمه شده به فرسی؛ 3. نثر عربی-- ترجمه شده به ترکی

شماره های پیشین: 203-103954

شماره رکورد: 1060583

16348

میرزای قمی، ابو القاسم بن محمّد حسن، 1151-1231ق.

القوانین المحکمة (ج1)/ ابو القاسم گیلانی معروف به محقق قمی یا میرزای قمی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 3071 (3071/ع) در فهرست همین کتابخانه. نسخه ناتمام است و تا آخر مباحث الفاظ را در بر می گیرد.

آغاز: الحمد لله الذی هدانا إلی اصول الفروع و فروع الاصول...

انجام موجود:... هل من مبشرات یعنی به الرؤیا و فی معناه روایات آخر، تمت مباحث الألفاظ و یتلوها أدلة [کذا] العقلیة إنشاء الله.

انجامه: تم الجلد الأوّل من القوانین علی ید الحقیر الخاطی أقل الخلیقة محمّد طاهر ابن المرحوم علی أصغر ماسولئی أصلاً و الجیلانی لقباً و الحسیناوی مسکناً و مدفنا بجاه محمّد و آله أمجداً و أطهراً.

منابع: الذریعة 17: 204؛ سپهسالار 1: 604؛ ملی 12: 155؛ مشار عربی 717

خط: نسخ خفی، کاتب: محمّد طاهر بن علی اصغر ماسولئی گیلانی، تاریخ کتابت: 1232ق. آرایه ها: بر روی بسیاری از عبارات با مرکب قرمز خط کشی شده است. حواشی: حاشیه های بسیار کم تصحیحی دارد. آسیب ها: نسخه نسبتا سالم است، برگ اول تقریبا از شیرازه جدا شده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج قهوه ای، ضربی، مجدول.

201برگ؛ 24سطر؛ اندازه متن: 85×145؛ قطع: 150×210

موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 13ق.

شماره رکورد: 1060613

16349/1

قمی، محمّد سعید بن محمّد مفید، 1049-1103؟ق.

شرح حدیث الغمامة/ محمّد سعید بن محمّد مفید قمی

زبان: عربی

معرفی کتاب: حدیث الغمامة یکی از احادیث فضائل است که در منقبت و فضیلت امیر المؤمنین علی علیه السلام روایت شده و به حدیث الغمام یا حدیث السحابة یا حدیث البساط نیز معروف است؛ این حدیث را بسیاری از محدّثان بزرگ هم چون محمّد بن اسحاق نیشابوری معروف به ثعلبی درگذشته 427ق. یا 437ق. در تفسیر خود و ابن مغازلی در مناقب، یحیی بن حسن اسدی معروف به ابن بطریق درگذشته 600ق. در کتاب العمدة (ص372)، شاذان بن جبریل قمی در گذشته 660ق. در الروضة (ص204)، سید ابن طاووس در گذشته 664ق. در الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف (ص83) و سعد السعود (ص113)، حسن بن سلیمان حلی از علمای قرن هشتم هجری قمری در المحتضر (ص129) به نقل از کتابی به نام منهج التحقیق الی سواء الطریق به گونه های مختلفی در لفظ روایت کرده اند؛ شروح متعددی بر این حدیث ساخته شد و بعضی از شاعران آن را به نظم فارسی درآوردند.

اثر مورد معرفی شرحی عرفانی و نسبتاً مفصلی بر این حدیث است. قاضی سعید قمی این شرح را زمان اقامتش در اصفهان در سال 1099ق. هنگامی که 61 سال از عمر خود می گذشت ساخته است.

آغاز: الحمدلله مدیر الأدوار و معید الأکوار طبقاً عن طبق...

انجام:... و لنا العیاد من الشک و الارتیاب إنّه ولی الخیر و ملهم الصواب.

انجامه: ولیکن هذا آخر ما أردنا إیراده من بعض أسرار هذا الخبر... اتفقت عنآیة الله عزّ شأنه لتمام هذه النعمة فی خامس عشر شهر رسول الله الخاتم شعبان المعظّم سنة مائة إلاّ واحدة من الألف الثانی علی یدی ناقدها الجانی... وقع ذلک أیام و قوفی بدار السلطنة اصبهان صینت عن الحدثان تمت بعون الملک المنان.

منابع: الذریعة 13: 190؛ دانشگاه 3: 453؛ مرعشی 4: 244

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: بر روی بسیاری عبارت ها و همچنین عبارات اصل حدیث با مرکب قرمز خط کشیده شده است. یادداشت ها: بر روی اولین برگ یادداشت تملک مورخ 20 ربیع الأوّل 1288ق. وجود دارد. مهرها: بر روی

اولین برگ مهر بیضی ناخوانا وجود دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، مجدول.

1پ-62پ (201 برگ)؛ 21سطر؛ اندازه متن: 90×150؛ قطع: 150×205

عنوان های دیگر: شرح حدیث البساط؛ شرح حدیث الغمام؛ شرح حدیث السحابه

موضوع: 1. احادیث خاص (غمامه)-- نقد و تفسیر؛ 2. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اوّل، 23 قبل از هجرت-40ق-- فضائل

شماره رکورد: 1060635

16349/2

میبدی، حسین بن معین الدین، -911ق.

شرح هدایة الحکمة/ حسین بن معین الدین حسینی میبدی

زبان: عربی

معرفی کتاب: کتاب هدایة الحکمة از اثیرالدین مفضل بن عمر ابهری در گذشته 660ق. در سه بخش منطق و طبیعیات و الهیات تألیف شده است. شرح های متعددی بر آن نوشته شده، و به عنوان کتاب درسی برای طالبان علوم فلسفی به شمار می آمد. اثر مورد معرفی یکی از معروف ترین شرح های آن است. بر همین شرح نیز حاشیه های متعددی نوشته شده است. این اثر همراه با متن در هند در سال 1278ق. به چاپ رسیده است.

آغاز: الهدایة أمر من لدیه و کل شیء یعود إلیه... یقول المعتصم بفضله الأبدی حسین بن معین الدین المیبدی... لما رأیت کمال عین الأعیان...

انجام:... غریب قدره کالکبریت الأحمر و توفیق الوصول إلیه من الله.

انجامه: قد وقع الخلاف (کذا- و باید فراغ باشد) من تسوید هذه الرسالة فی خمسة عشر شهر ربیع الأولی (کذا) فی عام الست و مائتین بعد الألف من الهجرة النبویة و علیه ألف ألف صلاة و آله، تمام شد این رساله در پانزدهم شهر ربیع الأولی سنة 1206.

منابع: الذریعة 14: 174؛ اکتفاء القنوع 199

خط: شکسته نستعلیق، تاریخ کتابت: 15 ربیع الأوّل 1206ق. آرایه ها: سر فصل ها و عناوین به شنگرف، بر روی برخی عبارات در بعضی صفحات با مرکب قرمز خط کشیده

شده و در بعضی دیگر با مرکب سیاه؛ حواشی: حاشیه هایی با امضای (عبد الرحیم الهروی) و (منه) و (محی الدین) دارد. در صفحه پایانی چند بیت به فارسی به چلیپا نوشته شده است. آسیب ها: بعضی برگ ها وصالی شده، آثار پاشیدگی مرکب در برگ 70 دیده می شود، برگ 110 از شیرازه کنده شده و در شمارش صفحات نسخه به حساب نیامده است.

63پ-127پ؛ 20سطر؛ اندازه متن: 80×140؛ قطع: 150×205

عنوان های دیگر: شرح الهدایة الأثیریة

موضوع: 1. اثیرالدین ابهری، مفضل بن عمر، -660ق، هدایة الحکمة-- نقد و تفسیر؛ 2. فلسفه اسلامی-- قرن 7ق-- نقد و تفسیر؛ 3. فلسفه اسلامی-- قرن 10ق.

شماره رکورد: 2121733

16349/3

غزالی، محمّد بن محمّد، 450-505ق.

معارج القدس فی مدارج معرفة النفس/ ابو حامد، محمّد بن محمّد غزالی

زبان: عربی

معرفی کتاب: یکی از کتاب های فلسفی معروف منسوب به غزالی است. در یک مقدمهّ و ده بیان و شانزده سؤال تنظیم یافته و پس از آن مطالب فلسفی و عرفانی دیگر آمده است. نویسنده خود موضاعات کتاب را در آن یاد کرده است. این نسخه بخش اندکی- احتمالاً به مقدار نیم صفحه- از ابتدای دیباچه را ندارد. فهرست مطالب را خود مؤلّف در دیباچه یاد کرده است. این اثر توسط دار الکتب العلمیة در بیروت در سال 1409ق. به چاپ رسیده است.

آغاز موجود: ما رأی لقد رأی من آیات ربه الکبری فینبغی لکل عاقل أن یکون...

انجام:... هذا ما أردنا أن نذکره فی هذا الکتاب و قد کشفت الغطاء عن وجوه الأسرار المخزونة و أبدیت فیه العلوم... و الحمد لله رب العالمین... المعصومین.

انجامه: الحمدلله و سلامه علی الذین اصطفی، و بعد: فقد منّ الله تعالی علی هذا المسکین بکتابة هذا الکتاب المتین خزانة الأسرار و مصباح الأنوار... ثم صحّحه عن آخره بالنسخه المأخوذه عنه و إن کانت لا تخلو من الغلط، و کتب العبد الفقیر الأثیم عند ربّه الغنی الکریم [نام کاتب پاک شده]... عفی الله عنهما فی عام السابع و مائتین بعد الألف الهجری و الحمد لله رب العالمین.

منابع: وفیات الأعیان 1: 463؛ طبقات الشافعیة (سبکی) 4: 101؛ هدیة العارفین 2: 81

خط: نستعلیق، تاریخ کتابت: 1207ق. آرایه ها: روی برخی عبارات با مرکب قرمز خط کشیده شده است. مهرها: بر برگ 186پ سه مهر بیضی ناخوانا وجود دارد. آسیب ها: بعضی برگ ها وصالی شده اند، نام کاتب در ترقیمه ظاهراً به عمد پاک کرده اند. چند سطری از دیباچه افتادگی دارد.

128ر، 201ر؛ اندازه متن: 80×135؛ قطع: 150×205

موضوع: 1. فلسفه اسلامی-- قرن 6ق. 2. نفس (فلسفه)

شماره رکورد: 2121556

16350

انجدانی، حسینقلی خان بن یعقوب خان، قرن 14ق.

وسیلة الفلاح/ حسینقلی خان بن یعقوب خان انجدانی سلطان آبادی

زبان: فارسی

معرفی کتاب: کتابی در بیان فضایل أهل بیت علیهم السلام و ذکر مصیبت هایی که بر ایشان وارد شده است. این اثر در چندین مجلس تنظیم یافته، مؤلّف در هر مجلسی ابتدا ابیاتی از سروده های خود و دیگران متناسب با موضوع آورده و سپس به بیان مطالب می پردازد؛ وی ابتدا مصیبت های وارده بر امام حسین علیه السلام را از بدو فرستادن نامه های کوفیان به آن حضرت و خروج ایشان از مدینه تا شهادت حضرت و مصیبت های وارده بر خاندان و تا دفن شهدا توسط بنی اسد را در هفتاد و پنج مجلس بیان می کند، و آن گاه به فضایل حضرت زهرا علیها السلام می پردازد.

مؤلّف که خود را میرزا حسین قلی خان واعظ فرزند یعقوب خان انجدانی الاصل سلطان آبادی معرفی کرده، گویا شاعر نیز بوده و دیوان اشعاری بنام اسرار البلاء دارد که آن نیز در مراثی و مصایب اهل بیت علیهم السلام است؛ نسخه ای از این دیوان در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران به شماره 2883 نگهداری می شود که کاتب آن همین کاتب نسخه ما می باشد. نویسنده همچنین گزیده هایی از مجلد هشتم و نهم بحارالانوار که در حوادث و فتن بعد از رحلت پیامبر است دارد که آن را در سال 1315ق. به انجام رسانده است؛ نسخه ای از آن در کتابخانه آیةالله مرعشی در قم به شماره

13713 نگهداری می شود که آن نیز توسط کاتب نسخه ما نوشته شده و دست خط مؤلف برآن دیده می شود که زنده بودن او را در سال 1350ق. نشان می دهد.

کاتب نسخه آقای رضا قلی بن حسین قلی فراهانی الاصل سلطان آبادی است که ظاهراً اهل فضل و از شاگردان مؤلّف بوده است. و طبق یادداشتی که در سال 1320ق. در صفحه 3پ این نسخه و قبل از صفحه عنوان نوشته شده، کاتب در سال 1316ق. نزد مؤلّف به تحصیل مشغول بوده و مجالس این کتاب را که متفرق بوده گردآوری نموده و بدون زیاد و کم آن ها را منظم و مرتّب کرده است. نسخه از انجام افتادگی دارد و به مجلس چهل و هشتم در خطبه حضرت زهرا علیها السلام در مورد غصب فدک می انجامد.

آغاز: مجلس اول نامه نوشتن اهل کوفه...

انجام موجود:... علی نیرانها عابدة لأوثانها منکرة لله مع.

منابع: مرعشی 24: 652؛ دانشگاه 10: 1727

خط: نسخ و نستعلیق، کاتب: رضا قلی بن حسین قلی فراهانی سلطان آبادی تاریخ کتابت: 339ق. امتیاز: این نسخه توسط شاگرد مؤلّف و احتمالا در زمان او کتابت شده؛ آرایه ها: صفحات مجدول به شنگرف و مشکی، عناوین مجالس به قلم جلی داخل کتیبه ساده مجدول به شنگرف و سیاه، بر روی عبارات عربی با مرکب سیاه خط کشیده شده است. یادداشت ها: در صفحه 3پ قبل از صفحه عنوان یادداشتی از کاتب نسخه در معرفی کتاب مورخ شوال 1320ق. دیده می شود. آسیب ها: جلد فرسوده، شیرازه گسسته، برگ 124 از بالا پارگی دارد و متن از بین رفته، نسخه از انجام افتادگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری و سبز و آبی؛ جلد: تیماج قهوه ای، مجدول، با نقش گل و بوته، اندرون مقوایی، روکش کاغذی بنفش.

131گ، 13سطر، اندازه متن: 85×150؛ قطع: 125×200

موضوع: 1. حسین بن علی (علیه السلام) امام سوم، 4-61ق-- مصائب؛ 2. فاطمه زهرا (سلام الله علیها)، 8؟ قبل از هجرت-11ق-- فضایل؛ 3. واقعه کربلا، 61 ق. 4. ائمه اثناعشر-- فضایل

شماره های پیشین: 206-75656

شماره رکورد: 1060652

16351/1

حکایات و طرائف

زبان: عربی

معرفی کتاب: بخشی از یک کتاب ادبی است، دارای حکایت های کوتاه و طرائف و طنز، همراه با گزیده هایی از اشعار شاعران عرب به سبک عقد الفرید ابن عبد ربه؛ مطالب آن به صورت فصل فصل است، در این بخش فصل فی عجائب الدنیا، فصل نذکر فیه للولدان نوادر عجزت الکهول ذوی البصایر، فصل نذکر فیه اخبار الاذکیاء و ذکر المجانین دارد. از کتاب هایی چون نثر الدر منصور بن حسن آبی در گذشته 421ق. (7پ)، تاریخ علاءالدین برازلی در گذشته 739 (8ر)، مرآة الزمان سبط ابن الجوزی در گذشته 654ق. (9ر)، و کتاب الأذکیاء ابن الجوزی در گذشته 597 ق. (30ر) نقل می کند. از متن کتاب چنین بر می آید که مؤلّف از علمای اهل سنت است و پس از قرن هشتم هجری قمری می زیسته.

نسخه از آغاز افتادگی دارد و در اول مجموعه ای جنگ مانند است که مطالب آن عمدتاً گزینشی از چند اثر است هم چون اثر حاضر و بخشی از کتاب خریدة العجائب منسوب به عمر بن الوردی که این دو چون بخش عمده این جنگ را تشکیل داده بصورت جداگانه معرفی کردیم، و گزینشی از کتاب الذهب المسبوک فی سیر المبلوک از ابو الفرج عبد الرحمن بن علی مصری معروف به ابن الجوزی، مسائل عبد الله بن سلام، گزینشی از مفتاح القلوب فی قضایا امیر المؤمنین علی علیه السلام و کتاب الجواهر همگی به یک قلم نوشته شده.

آغاز موجود:... احضر من زوجه بها واعطه المهر من خزانته...

انجام:... لما خرجت فی ذلک قالت و الله ما یسوئنی أن یجری الله قتلی علی ید من یسعدنی بشقائه.

خط: نستعلیق، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: سرعنوان ها و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: حواشی پراکنده دارد. آسیب ها: نسخه آسیب دیده، گوشه های تمامی اوراق پارگی دارد، شیرازه گسسته، آثار لک و آبدیدگی در بیش تر صفحات وجود دارد، و برخی از آن ها بر اثر مواد رنگ آن ها تغییر کرده، یک طرف نسخه جلد ندارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوائی، روکش تیماج قهوه ای، ترنج و سرترنج با گل و بوته.

گ1ر-43پ (131برگ)؛ 23سطر؛ اندازه متن: 75×140؛ قطع: 140×200

موضوع: 1. نثر عربی-- متون قدیمی تا قرن؛ 2. ادبیات عربی-- لطایف و حکایات-- مجموعه ها

شماره رکورد: 1060673

16351/2

ابن وردی، عمر بن مظفر، 691-749ق.

خریدة العجائب و فریدة الغرائب/ سراج الدین ابو حفص عمر بن الوردی

زبان: عربی

معرفی کتاب: نوعی کتاب در جغرافیا، تاریخ طبیعی و مسائل کیهان نگاری است و بخش عمدة آن درباره کشورها و سرزمین ها و معرفی شهرهای مختلف، جزیره ها، دریاها، رودها و کوه ها اختصاص یافته ولی در فصول کتاب بیش تر به شگفتی ها توجه شده است.

مؤلّف کتاب به درستی شناخته نشده و در مورد او اختلاف نظر است. حاج خلیفه و گروهی دیگر آن را به زین الدین، ابو حفص، عمر بن مظفر بن عمر بن محمّد بن ابی الفوارس حلبی معروف به زین الدین ابن الوردی از فقها و ادیبان شافعی حلب درگذشته 749ق. نسبت داده اند، ولی اکثر محققان مؤلّف را سراج الدین ابو حفص عمر بن مظفر ابن الوردی در گذشته ظاهراً 850ق. می دانند، که شاید از همان دودمان باشد و در جایی دیدم که متاسفانه منبع آن را در خاطر ندارم کتاب را به دومی نسبت داده و او را نوه اولی دانسته است. ولی با توجه به این که مؤلّف، این کتاب را برای شاهین مؤید که در نیمه اول قرن نهم هجری می زیسته فراهم آورده، انتساب آن به زین الدین ابن الوردی نمی تواند درست باشد. نویسنده منابع خویش را در دیباچه این کتاب شرح تذکره خواجه نصیرالدین طوسی، جفر الأنبیاء بطلمیوس، تقویم البلاد بلخی، مروج الذهب مسعودی، عجایب المخلوقات ابن اثیر، مسالک و ممالک مراکشی و کتاب الابتداء یاد کرده است. نظر به این که بخش قابل توجهی از کتاب را قصه های خیالی و به دور از واقعیت و شگفتی ها فراگرفته، بسیاری آن را فاقد ارزش علمی می دانند.

بخش جغرافیایی این اثر را هیلاندر دانشمند سوئدی به لاتین ترجمه کرده و به همراه متن عربی آن در سال 1823م. به چاپ رسانده است. ترجمه لاتین پنج قسم اول کتاب را به همراه متن عربی آن نیز توسط ترنبرگ در ابسالای سوئد چاپ و منتشر شد. همچنین محمّد یا محمود خطیب کاتب ترکی رومی این کتاب را در سال 970ق.

بنام عثمان شاه پسر اسکندر پاشا از نزدیکان سلطان سلیمان عثمانی به ترکی ترجمه کرده است؛ نسخه ای از این ترجمه در کتابخانه دانشگاه لس انجلس نگهداری می شود که مربوط به قرن یازدهم هجری قمری است. ترجمه ترکی دیگری نیز از مترجمی به نام عثمان نظمی در همان کتابخانه نگهداری می شود که تاریخ تألیف یا کتابت آن در سال 1065ق. صورت گرفته است. همچنین این کتاب را نورالدین محمّد بن مرتضی کاشانی برادر فیض کاشانی خلاصه نموده و نسخه ای از این خلاصه که در سال 1116ق. کتابت شده در کتابخانه ملک نگهداری می شود.

متن عربی این کتاب بارها توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده که از جمله آن ها چاپ سنگی در مصر در سال 1289ق. و پس از آن چاپ حروفی در سال های 1300ق، 1302ق، 1303ق. 1316ق. و در ذیقعده سال 1341ق. در چاپخانه بابی حلبی در مصر بوده که در آخر آن قصیده ای از مؤلّف به نام قلادة الدر المنثور فی ذکر البعث و النشور نیز چاپ شده است.

این نسخه بخشی از این کتاب و دومین اثر در مجموعه است و شامل نیمه میانی کتاب می باشد، از معرفی شهر یثرب- که دومین شهر مورد معرفی مؤلّف در این کتاب پس از مکه است- تا معرفی خوارزم را دربر می گیرد.

آغاز موجود:... الشمال یثرب و هی مدینة النبی صلی الله علیه و سلّم و دار هجرته الشریفة...

انجام موجود: مدّة تزید علی الشهرین لکنها تصیر کالأرض الیابسة الجلدة انتهی البلدان

منابع: کشف الظنون 1: 701؛ هدیة العارفین 1: 789؛ معجم المطبوعات العربیة 1: 282؛ الأعلام 5: 67؛ الهیات تهران 1: 769؛ دانشگاه 7: 2761؛ نشریه 10: 105، 11، 12: 403، 405؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی 5: 78

43پ-112ر؛ 23سطر، اندازه متن: 75×140؛ قطع: 140×200

عنوان های دیگر: خریدة العجائب؛ رسالة عمر بن الوردی فی رسم الدائرة

موضوع: 1. جغرافیا-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. شگفتی های جهان-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره رکورد: 2135369

16352/1

جرجانی، عبد القاهر بن عبد الرحمن، -471؟ق.

العوامل المائة/ عبد القاهر بن عبد الرحمن جرجانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 3703 (3703/2ع) در فهرست همین کتابخانه. این کتاب بارها ضمن کتاب های جامع المقدّمات توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین... العوامل فی النحو علی ما ألّفه... الشیخ عبد القاهر بن عبد الرحمن الجرجانی...

انجام:... و الضیع عن معرفتها و أعمالها فی معمو لاتها حسب ما کان علمها و ذلک آخر ما أردنا بیانه علی طریق الاختصار.

انجامه: و لله رب المستعان... کتبه العبد المجرم العاصی تراب الأقدام شور (نور) علی بن الحمزة التنکابنی اللهم اغفر له و لوالدیه بحق محمّد خاتم الأنبیاء سنة 1247.

خط: نستعلیق، کاتب: نور علی بن حمزه تنکابنی، تاریخ کتابت: 1247ق. حواشی: دارای حاشیه های پراکنده؛ آسیب ها: آثار آب دیدگی در غالب اوراق ولی به متن آسیب نرسیده است. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای یک لا، مجدول، اندرون روکش کاغذی.

1پ-14ر (15برگ)؛ 9سطر، اندازه متن: 80×140؛ قطع: 140×200

موضوع: 1. زبان عربی-- نحو؛ 2. زبان عربی- واژه های نقش نما

شماره رکورد: 1060684

16352/2

جرجانی، عبد القاهر بن عبد الرحمن، 471؟ق.

العوامل المائة/ عبد القاهر بن عبد الرحمن جرجانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: نسخه ای دیگر از عوامل جرجانی است ولی ناقص تنها سه صفحه از اول آن است.

آغاز: الحمد لله علی جزیل نواله... هذا مختصر فی حصر العوامل علی ما ذکره الشیخ الامام عبد القاهر...

انجام موجود:... بالمدح و الذم و هی أربعة نعم و بئس و شاء.

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. یادداشت ها: برگ آخر این کتاب (15پ) یادداشت تملک بنام غلام حسین پسر علی شیر کرزی دارد. آسیب ها: آثار آب دیدگی در غالب اوراق ولی به متن آسیب نرسیده است.

14پ-15پ؛ 12سطر، اندازه متن: 75×145؛ قطع: 140×200

موضوع: 1. زبان عربی-- نحو؛ 2. زبان عربی-- واژه های نقش نما

شماره رکورد: 2130146

16353/1

ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین، 959-1011ق.

معالم الاصول/ حسن بن زین الدین عاملی

زبان: عربی

معرفی کتاب: متنی نسبتاً کوتاه در اصول فقه ساخته شیخ حسن بن زین الدین عاملی 959-1011ق. فرزند شهید ثانی است که آن را در اول کتاب فقهی خود معالم الدین و ملاذ المجتهدین به صورت مقدمه گونه ای بر این کتاب آورده و به دلیل شیوایی و ایجاز و متانت مورد توجه بسیاری از دانشمندان علوم اسلامی از آغاز تألیف تاکنون قرار گرفت، شروح و حواشی نسبتاً زیادی بر آن ساخته و چندین بار به فارسی نیز ترجمه شد و همواره یکی از کتب درسی در حوزه های علمیّه بشمار می رود؛ از این رو کاتبان بصورت جداگانه آن را استنساخ و تکثیر کرده و به صورت کتابی مستقل درآمد و معالم الاصول نام گرفت و به علت شهرت آن مؤلفش نیز به (صاحب المعالم) معروف شد.

این اثر بارها توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است. نسخه مورد گفتگو اولین رساله مجموعه است که شامل حاشیه خلیفه سلطان و وحید بهبهانی بر معالم نیز می باشد، از آغاز افتادگی تقریبا کمی دارد، بخشی از مقصد اول مقدّمه را ندارد، کتاب از صفحه 4ر در این مجموعه شروع می شود، در برگ قبل از آن یک صفحه از آغاز کتاب شرح جامی سید نعمه الله جزائری نوشته شده است.

آغاز: موجود الموسوی أدام الله تأییده و الشیخ الفاضل عزالدین الحسین بن عبد الصمد...

انجام:... و أظهر ذلک کاف فی الترجیح کلام الشیخ رحمة الله عندی هو الحق.

انجامه: تمت هذا الکتاب فی 22 شهر جمادی الآخر بأیدی أقل عباد الله زین العابدین غفر الله [له] و لوالدیه سنة 1236.

منابع: أمل الآمل 1: 57؛ تکمله أمل الآمل 144؛ طرائف المقال 2: 398؛ معجم رجال الحدیث 5: 326؛ الفوائد الرجالیه 2: 195؛ أعیان الشیعة 5: 96؛ الذریعة 21: 198

خط: نسخ متوسط، کاتب: زین العابدین، تاریخ کتابت: 22 جمادی الاخره 1236ق. آرایه ها: سرعنوان ها به شنگرف، بر روی عناوین و سر فصل ها با مرکب سیاه و سرخ خط کشیده شده است، برخی سر فصل ها به شنگرف است. حواشی: حاشیه هایی با نشان (ملا صالح)، (ملا میرزا) و (م ج ص) و همچنین حاشیه هایی بی نشان با خطوط مختلف نسخ و نستعلیق دارد. حاشیه های پراکنده تصحیحی نیز دیده می شود. یادداشت ها: بر روی برگ 3 که مربوط به این کتاب نیست یادداشت خرید کتاب با امضای (اقل الطلاب ابو القاسم) وجود دارد و زیر آن مهر بیضی شکل با سجع (ناظم الشریعه) دارد. مهرها: مهر بیضی شکل با سجع «ناظم الشریعه» در چند جای نسخه دیده می شود. :آسیب ها: فرسودگی جلد، پاره شدن عطف، شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی و پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات، از بین رفتن بخشی از حواشی در یک صفحه در برش صحافی، مرمت و وصالی بعضی از برگ ها که باعث از بین رفتن بخشی از متن شده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی، ضربی، مجدول.

گ1ر-84پ (1383برگ)؛ 20سطر؛ اندازه متن: 85×155؛ قطع: 140×204

عنوان های دیگر: المعالم

موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 10ق.

شماره های پیشین: 220-84973

شماره رکورد: 1060697

16353/2

سلطان العلماء، حسین بن محمّد، 1001-1064ق.

حاشیه معالم الاصول/ علاءالدین حسین بن رفیع الدین مرعشی آملی معروف به خلیفه سلطان و سلطان العلماء؛ نویسنده متن: حسن بن زین الدین عاملی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2418 (2418/ع) در ج12، ص211 فهرست همین کتابخانه.

آغاز: الحمد لله رب العالمین... و بعد یقول العبد الغریق فی بحر العصیان... إنی قد کتبت حین مطالعة کتاب معالم الدین...

انجام:... فاحتمال التفقه فی أحدهما دون الآخر یوجب الترجیح فما ذکره ساقط.

انجامه قد فرغت من تسوید هذه الرسالة الشریفة الموسومة بالحاشیة السلطان... علی المعالم بأیدی أقل الطلاب زین العابدین الملایری فی دار الشوکة بروجرد... فی یوم السبت ثانی عشر شهر ذی القعدة الحرام سنة 1244.

منابع: الذریعة 6: 206؛ الکرام البررة 168؛ مجلس 17: 272؛ ملی 12: 211

خط: نستعلیق خوش، کاتب: زین العابدین ملایری، تاریخ کتابت: 12 ذیقعده 1244ق.، محل کتابت: بروجرد؛ آرایه ها: دیباچه با مرکب سرخ اعراب گذاری شده، تا صفحه 94ر سربندهای (قو له) و عبارات معالم با شنگرف نوشته شده؛ حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. مهرها: مهر بیضی «محمّد علی» بالای صفحه 90ر دیده می شود.

گ85پ-133ر؛ 20سطر؛ اندازه متن: 80×140؛ قطع: 140×204

موضوع: 1. ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین، 959-1011ق. معالم الاصول-- نقد و تفسیر؛ 2. اصول فقه شیعه-- قرن 11ق.

شماره های پیشین: 220-84973

شماره رکورد: 2142276

16353/3

بهبهانی، محمّد باقر بن محمّد اکمل، 1118-1205ق.

حاشیه معالم الاصول/ محمّد باقر بن محمد اکمل وحید بهبهانی؛ نویسنده متن: حسن بن زین الدین عاملی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16305/2 در همین فهرست.

آغاز: الحمد لله الذی شرح صدورنا بأنوار معالم الدین و فتح مسامع قلوبنا بالاقتداء بالأئمة...

انجام موجود:... أن یکون داخلا فی الموضوع له و جزئه و یکون الموضوع له.

منابع: روضات الجنات 1: 124؛ الفوائد الرضویه 404؛ معجم رجال الحدیث 15: 320؛ مصفی المقال 86؛ الکرام البررة 1: 171؛ کشف الحجب 189؛ هدیة العارفین 2: 350؛ الذریعة 6: 20؛ مشار عربی 296

خط: نستعلیق خفی، تاریخ کتابت: شعبان 1271ق.، محل کتابت: بروجرد؛ مهرها: در صفحه 137پ مهر بیضی شکل کوچک «عبده میرزا» و مهر بیضی شکل بزرگ تر «میرزا عبد الوهاب بن زین العابدین» دارد. همچنین در آخرین برگ دو مهر بیضی شکل با سجع «عبده العاصی محمّد علی» دیده می شود. آسیب ها: فرسودگی جلد، پاره شدن عطف، آثار لک و آب دیدگی در لبه های بعضی صفحات، برگ136 مرمت و وصالی شده و در این قسمت متن از بین رفته است. نسخه از پایان افتادگی دارد.

گ133پ-137پ؛ 17سطر؛ اندازه متن: 90×145؛ قطع: 140×204

موضوع: 1. ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین 959-1011ق. معالم الاصول-- نقد و تفسیر؛ 2. اصول فقه شیعه-- قرن 12ق.

شماره های پیشین: 220-84973

شماره رکورد: 2142738

16354

جرجانی، علی بن محمّد، 740-816ق.

حاشیة تحریر القواعد المنطقیة فی شرح الشمسیة/ میر سید شریف گرگانی؛ نویسنده متن: علی بن عمر دبیران کاتبی قزوینی؛ شارح: قطب الدین محمّد بن محمّد رازی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 1989/1 (1989/1/ع) در فهرست همین کتابخانه ج 11، ص24.

آغاز: قو له و رتّبته علی مقدّمة و ثلاث مقالات و خاتمة أقول هکذا وجد عبارة المتن فی کثیر...

انجام:... فلا یکون أیضاً جزءاً علی حده بل مندرجاً فی المبادی التصدیقیة.

انجامه: قد فرغ من تسوید هذا الدر النضید البدیع الجوهر العجیب... بهاء الدین ابن محمّد سعید وقاه الله عن العقاب... و قد کان حین الفراغ فی الأوّل من الأوّل من الرابع من الأوّل من الثامن من العاشر من التاسع من الثالث من الثانی من الهجرة النبویة.

منابع: الذریعة 3: 388 و 6: 34؛ مجلس 14: 14؛ ملی 11: 24

خط: نسخ خوش، کاتب: بهاءالدین بن محمّد سعید، تاریخ کتابت: 1289ق. آرایه ها: سربندهای قو له و اقول به شنگرف است، بر روی عبارات متن اصلی با مرکب قرمز خط کشیده شده است. حواشی: حواشی مفصلی با نشان (ملا دواوود) و همچنین حاشیه ای بی نشان دارد. یادداشت ها: بر روی برگ نخستین چند بیت شعر عربی منسوب به صاحب بن عباد در مدح حضرت علی علیه السلام و اشاره به روز غدیر دارد. دو بیت شعر نیز از ابو العلای معری نوشته شده. آسیب ها: شیرازه گسسته، نسخه نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای ضربی مجدول.

97گ؛ 17سطر؛ اندازه متن: 55×150؛ قطع: 135×215

عنوان های دیگر: حاشیه شریفی بر شرح قطبی شمسیه؛ حاشیه شریفی؛ حاشیه صغری

موضوع: 1. کاتبی قزوینی، علی بن عمر، 600-675ق، شمسیه-- نقد و تفسیر؛ 2. قطب الدین رازی، محمّد بن محمّد، 694-776ق.، تحریر القواعد المنطقیه-- نقد و تفسیر؛ 3. منطق-- قرن 9ق.

شماره های پیشین: 210-87168

شماره رکورد: 1060709

16355/1

خراسانی، محمّد ابراهیم، قرن 13ق.

الصیحة بالحق/ محمّد ابراهیم خراسانی؛ نویسنده متن: محمّد بن عبد النبی نیشابوری اخباری

زبان: عربی

معرفی کتاب: کتابی در رد بر کتاب کشف الغطاء عن میهمات الشریعة الغراء اثر معروف شیخ جعفر کاشف الغطاء در گذشته 1228ق. است ⁽¹⁾. شیخ آقابزرگ تهرانی در الذریعة از این کتاب بنام کامل الصیحة بالحق علی من الحد و تزندق یاد کرده و آن را به محمّد بن عبد النبی نیشابوری اخباری کشته شده در 1232ق. نسبت داده و به نقل از شاگرد او فتحعلی در الفوائد الشیرازیة آن را ردّی بر کتاب الحق المبین کاشف الغطاء معرفی کرده است؛ اما این مطلب با آن چه که در دیباچه این کتاب به آن تصریح شده مغایرت دارد و پس از مطابقت آن چه در این کتاب به شیخ جعفر کاشف الغطاء نسبت داده شده و آن چه در کتاب کشف الغطاء آمده، معلوم گردید که این کتاب در رد بر کتاب کشف الغطاء ساخته شده نه الحق المبین مگر آن که فرض شود اثر مورد گفتگو جز آن است که در الذریعة یاد شده و دو اثر بنام الصیحة بالحق در رد بر شیخ جعفر کاشف الغطاء ساخته شده که بسیار بعید به نظر می رسد.

گفتنی است که در زمان کاشف الغطاء و کمی پیش از آن بحث ها و درگیری ها بین اخباری ها و اصولی ها شدت یافته بود و کتاب ها و رساله هایی بر علیه یکدیگر می نوشتند. مرحوم کاشف الغطاء کتابی به نام الحق المبین فی تصویب المجتهدین و تخطئة الأخباریین در دفاع از اصولیین و رد اخباری ها نوشت؛ آنان نیز کتاب الصیحة بالحق علی من الحد و تزندق را ساخته و در آن کاشف الغطاء و اصولیین را مورد حمله شدید قرار دادند. پس از آن، هنگامی که میرزا محمّد اخباری از عراق گریخت و به ایران آمد و به فتحعلی شاه قاجار پناه آورد، کاشف الغطاء مجدداً کتابی در نقد و سرزنش میرزا محمّد به نام کشف (کاشف) الغطاء عن معایب میرزا محمّد عدو العلماء نگاشت و آن را برای شاه فرستاد و به گفته علامه سید محسن امین ماده تاریخ آن را خطاب به مردم تهران چنین گفته: (میرزا محمّد کم لا مذهب له) البته این ماده تاریخ با آن دوره سازگاری ندارد. کتاب الدردمه الکبری فی الرد علی الزنادقه الصغری نیز یکی دیگر از کتاب های میرزا محمّد اخباری است که بر علیه اصولیین نوشته است.

کتاب مورد گفتگو یکی از همین آثار است و همان گونه که یاد شد در رد بر شیخ جعفر کشاف الغطاء و کتاب معروف او کشف الغطاء است. مؤلّف این کتاب که خود را محمّد ابراهیم خراسانی معرفی نموده، نامی از میرزا محمّد اخباری به صراحت در آن نیاورده، ولی از شخصی به عنوان استاد خود بدون ذکر نامش یاد کرده که ظاهراً منظور

همان میرزا محمّد اخباری نیشابوری است. وی پس از مقدّمه ای کوتاه که در آن از شیخ جعفر کاشف الغطاء به صراحت یاد کرده و او را مورد حمله و انتقاد شدید قرار داده، می نویسد: استادم (ظاهراً همان میرزا محمّد اخباری) در حاشیه های کتاب کشف الغطاء مطالبی در رد بر عقاید شیخ جعفر نوشته و به من دستور داد تا آن ها را در کتابی گردآوری کرده نام آن را الصیحة بالحق بگذارم، بنابراین من آن ها را در این کتاب گردآوری کرده و مطالبی از خود نیز برای توضیح به آن افزودم. گردآورنده پس از ذکر بندی از کتاب کشف الغطاء، حاشیه استاد خود را با عنوان (قال الاستاد ادام الله ظلاله) یاد می کند و پس از آن مطالب خود را نیز بدان افزوده است. وی در پایان کتاب از کاشف الغطاء خواسته تا نزد او رود یا چنان چه برای او سخت باشد خود نزد کاشف الغطاء رود تا مطالب خود را بیش تر توضیح دهد.

نسخه مورد گفتگو کمیاب و شاید نایاب است، پس از انجامه مؤلّف مطالب مجدداً به همان قلم در حدود دو صفحه ادامه یافته است.

آغاز: الحمد لله الذی کلّف العباد بالمصالح الأزلیة... فان أبالفضل المظفر الشیخ جعفر بن القناتی ⁽¹⁾أصلاً و النجفی شهرةً ألّف کتاباً مشتملاً علی المطالب الکلامیة و الاصولیة و الفقهیة و سمّاه بکشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغرّاء...

انجام:... إن رضی بالمجالسة و المکالمة فی تحقیق الدین و إلاّ فله دینه ولی دین.

انجامه: و قد فرغ من تألیفه و ترقیمه مؤلفه الجانی محمّد إبراهیم الخراسانی فی الساعة السابعة من الیوم الثانی من الاسبوع الثانی من أسابیع الشهر الرابع من السنة الرابعة من العشر الثالث من المائة الثالثة من الألف الثانی من الهجرة النبویة علیه و آله أفضل السلام و الصلاة و التحیة.

منابع: الکرام البررة 252؛ إیضاح المکنون 2: 362؛ هدیة العارفین 1: 256؛ أعیان الشیعة 4: 104؛ الذریعة 7: 37، 15: 104، 16: 16، 17: 238، 18: 45

خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. امتیاز: نسخه کمیاب و احتمالا منحصر بفرد است. حواشی: حاشیه های پراکنده دارد. آسیب ها: نسخه پاکیزه ولی از میانه

افتادگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی، مجدول، اندرون مقوایی، آستر کاغذی شکری.

گ1ر- 48پ (122برگ)؛ 17سطر، اندازه متن: 95×155؛ قطع: 155×212

موضوع: 1. اخباریه-- دفاعیه ها و ردیه ها-- قرن 13ق؛ 2. کاشف الغطاء، 1156-1228ق-- کشف الغطاء-- نقد و تفسیر

شناسه افزوده: الف. کاشف الغطاء، جعفر بن حضر، 1156-1228ق. ب. اخباری، محمّد بن عبد النبی، 1178-1232ق.

شماره های پیشین: 211-76013

شماره رکورد: 1060716

16355/2

رساله ای در علم غیب امام

زبان: فارسی

معرفی کتاب: رساله ای در بیان علم غیب امیرالمؤمنین حضرت علی علیه السلام است، مؤلّف آن را در جامع کبیر اصفهان نگاشته.

آغاز: الحمد لله رب العالمین و سلام علی من اتّبع الهدی و بعد معروض ضمایر ارباب بصایر که جام جهان نمای حقایق است...

انجام:... ولکن أکثر الناس لا یعلمون و لنختم بالصلاة علی محمّد سید المرسلین... و التسعة من ذریة الحسین.

خط: شکسته نستعلیق، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: بر روی عبارات قرآنی و حدیثی با مرکب سیاه خط کشیده شده است. آسیب ها: نسبتا سالم است، آثار لک در بعضی صفحات دیده می شود.

گ49ر-54 پ؛ 21سطر، اندازه متن: 95×155؛ قطع: 155×212

موضوع: 1. ائمه اثناعشر-- معجزات؛ 2. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اوّل، 23 قبل از هجرت-40ق-- علم؛ 3. علم امام

شماره های پیشین: 211-76013

شماره رکورد: 2147559

16355/3

شرح اللمعة الدمشقیة/ نویسنده متن: محمّد بن مکی عاملی معروف به شهید اول

زبان: عربی

معرفی کتاب: شرحی بر اللمعة الدمشقیة شهید اول، با سربندهای قو له، قو له؛ نسخه از طرفین افتادگی دارد و فقط شامل بخشی از شرح کتاب متاجر است. شارح معلوم نگردید؛ در این شرح از شیخ جعفر قاضی کمره ئی در گذشته 1115ق. یاد شده؛ نسخه ظاهراً در زمان مؤلّف نوشته شده است.

آغاز موجود: من الثمن بمعنی إن المشتری یرجع علی البایع...

انجام موجود:... فأن القول بالکراهة مطلقا تسامحاً نظراً إلی المرسل و ما مرّ من حکایته.

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: بر روی عبارات متن اصلی با مرکب سیاه خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه هایی با نشان (منه سلمه الله) دارد.

گ 55ر-122ر؛ 21سطر، اندازه متن: 95×155؛ قطع: 155×212

موضوع: 1. شهید اول، محمّد بن مکی، 734-786ق. اللمعة الدمشقیهة-- نقد و تفسیر؛ 2. فقه جعفری-- قرن 8ق-- نقد و تفسیر

شماره های پیشین: 211-76013

شماره رکورد: 2147694

16356/1

خاتون آبادی اصفهانی، احمد بن محمّد مهدی، -1154ق.

رسالة فی معرفة التقویم/ احمد بن محمّد مهدی شریف اصفهانی خاتون آبادی

زبان: عربی

معرفی کتاب: رساله ای در گاه شماری مشتمل بر یک مقدمه و ده فصل؛ خاتون آبادی آن را به خواهش دوستان خود هنگامی که جهت زیارت به کربلا رفته بود ساخته و در اواخر ماه ربیع الأوّل 1126ق. به انجام رسانده است.

شیخ آقا بزرگ در الذریعة (1: 250) از این رساله یاد کرده و می نویسد که مؤلّف دو اثر در این موضوع دارد و دوم آن به فارسی و در هشت فصل است که از همین کتاب گزین کرده است؛ ولی خاتون آبادی در این رساله به کتاب های دیگر خود که در آن

مفصل تر به این موضوع پرداخته ارجاع می دهد، معلوم می گردد که کتاب های مفصل تری جز این رساله در این زمینه دارد.

نسخه هایی از این اثر در کتابخانه های مجلس، سپهسالار، دانشگاه و جز آن نگهداری می شود؛ در این کتابخانه نیز دو نسخه دیگر نگهداری می شود. بنگرید به فهرست همین کتابخانه 6: 16 و 467.

نسخه دارای حواشی از مؤلّف با نشان (منه عفی عنه) است و طبق نوشته کاتب، این نسخه با نسخه خط مؤلّف مقابله شده است. نسخه دیگری از این اثر به شماره 2: 16414 در همین فهرست معرفی خواهیم کرد. در فهرست مشار 9 چاپ از سال 1275ق. تا 1319ق. برای این کتاب یاد شده و همگی در تهران چاپ شده اند.

آغاز: نحمدک یا خالق الشمس و القمر و نصلی علی نبیّک فارق الخیر و الشر... و بعد فیقول الفقیر... أحمد بن محمّد المهدی الشریف الاصفهانی الخاتون آبادی هذه رسالة و جیزة و عجالة عزیزة فی معرفه التقویم...

انجام:... و لک إستخراج باقی الأمثلة إلی ما لا ینتهی و لنقتصر علی هذا القدر فی هذا المختصر و لیرجع من أراد الزیادة علیه إلی سائر مؤلّفاتی المبسوطة... هو الموفّق المستعان.

انجامه مؤلّف: و قد وصل إلی هنا تألیفه و ترقیمه مع کثرة الاشغال و تفّرق البال و وفور الملال و عدم جمعیة الحواس و الحال فی أواخر شهر ربیع الأوّل سنة ست و عشرین و مائة بعد الألف سنة 1126 فی مشهد مو لانا أبی عبد الله الحسین صلوات الله و سلامه علیه فی البستان الشهیر بخیمه گاه علی ید مؤلّفه الراجی إلی عفو ربّه الصمد ابن محمّد المهدی الشریف أحمد حامداً مصلیاً مسلماً.

انجامه کاتب: قد وقع الفراغ من تسوید هذه الرسالة الوجیزة و مقابلتها من خط المؤلّف بلدة تستر صانها الله تعالی من آفات الدهر فی تاریخ عشرین شهر جمادی الاولی سنة سبع و ثلاثین و مائة بعد الألف سنة 1137 من جملة کتب أقل خلق الله العلی ابن المرحوم الحاج محمّد زمان عنآیة الله التاجر الشوشتری.

منابع: الذریعة 21: 250؛ ملی 6: 21 و 467؛ سپهسالار 5: 604؛ مجلس 22: 129؛ مشار عربی 475

خط: نسخ خوش، کاتب: عنایت الله بن محمّد زمان تاجر شوشتری، تاریخ کتابت: 20 جمادی الاولی 1137ق.، محل کتابت: شوشتر؛ امتیاز: این نسخه با نسخه خط مؤلّف مقابله شده؛ آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف، بر روی برخی از عبارات خط سرخ

کشیده شده است. حواشی: حاشیه هایی با نشان (منه عفی عنه) دارد. آسیب ها: آثار لک در بعضی صفحات دیده می شود، بخشی از حاشیه در برگ 8 به علت برش صحافی از بین رفته، شیرازه گسسته؛ از صفحه 36پ تا 39پ اوراق سفید است. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، مجدول، اندرون مقوایی روکش کاغذی شکری ساده، عطف تیماج خردلی.

گ5پ-36پ (139برگ)؛ 15سطر، اندازه متن: 78×127؛ قطع: 145×205

عنوان های دیگر: معرفة التقویم

موضوع: 1. نجوم اسلامی-- گاه شماری-- قرن 12ق.

شماره های پیشین: 212-75678

شماره رکورد: 1060728

16356/2

تقویم نجومی

زبان: فارسی

معرفی کتاب: تقویم سال 1148 شمسی به افق شوشتر است که در آن- طبق آن چه در این رساله ذکر شده- روز نوروز آن چهارشنبه پنجم ربیع الثانی 1196 قمری است و مطابق است با اول فروردین ماه جلالی سال 704 ملکشاهیه، دهم آذار ماه رومی سال 2093 اسکندریه، هشتم ماه ترکی سال 676 غازانیه.

این تقویم شامل 12 جدول، هر جدول مربوط به یک برج، از فروردین آغاز و به اسفند ختم می شود، جدول ها دارای خانه های بروج و کواکب و ایام و دیگر مسائل مربوط به تقویم فلکی می باشد.

آغاز: اتفاق حکمای ایغور و دشت قبچاق متفقند که چون سال پلنگ درآید...

انجام:... منتظر باش که از پرده چه آید بیرون احکام آن.

تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق.

گ40پ-52پ؛ قطع: 145×205

موضوع: 1. گاه شماری اسلامی-- قرن 12ق.

شماره های پیشین: 212-75678

شماره رکورد: 2143675

16356/3

اختیارات ایام

زبان: فارسی

معرفی کتاب: رساله ای است در اختیارات ایام و بیان سعد و نحس روزها و اختلاجات اعضاء و جز آن همراه با جداول مختلفی در اختیارات با عناوینی مانند: جدول معرفة رؤیة الأهلة، جدول معرفة الاختیارات علی حالات القمر، جدول اختیارات کون القمر خالی السیر، جدول اختیارات سهم الحوادث، جدول الاختیارات مبنی علی مزاجات القمر بالکواکب الستة الباقیة... الخ. جدول ها و عناوین بروج به شنگرف، و عناوین جداول با مرکب سیاه و به قلم جلی نوشته شده و پس از آن تقویم نجومی است مانند رساله قبل، احتمالا نویسنده اش با رساله قبل یکی باشد.

خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آسیب ها: فرسودگی اوراق، پارگی بعضی برگ ها و وصالی بعضی صفحات. صفحه های 75پ تا 79ر سفید و بعضا جدول های خالی دارند. صفحات 110پ-111ر سفید.

گ54پ-110ر؛ قطع: 145×205

موضوع: 1. اخترگویی-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. سعد و نحس

شماره های پیشین: 2143675

شماره رکورد: 2143917

16356/4

خاتون آبادی، محمّد صالح بن عبد الواسع، 1058؟- 1116ق.

تقویم شرعی/ محمّد صالح بن عبد الواسع حسینی خاتون آبادی

زبان: فارسی

معرفی کتاب: رساله ای در اختیارات ایام و شناخت سعد و نحس و خیر و شر روزها، نویسنده مطالب خود را در جدول هایی بیان کرده و پیش از آن مطالبی در همین زمینه و سبب تألیف کتاب همراه با معرفی جدول هایی که در کتاب آمده آورده است. وی پیش از این کتاب تقویم المؤمنین را در همین موضوع و به صورت گسترده ای ساخته

بود و برای راحتی مراجعه به آن و شناخت سعد و نحس روزها و استخراج ساعات نیک و بد این مطالب را از آن استخراج نموده و به صورت جدول هایی مرتب ساخته است. مؤلّف نام کتاب خود را در آن به صراحت یاد کرده است. تاریخ نگارش این اثر در الذریعة در سال 1110ق. یاد شده که این مطلب در نسخه ما دیده نمی شود.

آغاز: الحمد لله رب العالمین... چنین گوید افقر العباد إلی رحمة ربه الغنی محمّد صالح بن عبد الواسع الحسینی... که چون مراعات ساعات شرعی از لوازم ایمان... و این جداول را به تقویم شرعی موسوم گردانید...

انجام:... در این زمان چاره بجز رجوع بانچه منجمان در تقاویم خود ضبط نموده اند نیست.

انجامه: مسود این اوراق گوید که علمای عظام و فضلای کرام از سلف و خلف تا اکنون چنان کتابی و چنین رساله جمع و تألیف ننموده اند و چون ببرکات بندگان... و هو الهادی إلی الصواب و الرشاد؛ حرره احمد فی سنة 1137.

منابع: الذریعة 4: 397 و 403

خط: متن نسخ تحریری، جداول نستعلیق متوسط، کاتب: احمد، تاریخ کتابت: 1137ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به سرخی، جدول ها به سرخی و مشکی؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان (منه طاب ثراه) دارد. یادداشت ها: در صفحه 2 مجموعه یادداشتی به خط مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری در معرفی رساله های مجموعه مورخ 42/8/14 نوشته شده؛ آسیب ها: اوراق فرسوده و بعضی از آن ها وصالی شده اند. صفحات 138پ-144پ سفید می باشند.

گ111پ-138؛ 18سطر، اندازه متن: 90×155؛ قطع: 145×205

موضوع: 1. اخترگویی-- قرن 12ق. 2. سعد و نحس

شماره رکورد: 2143942

16357/1

فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.

العوامل فی النحو/ محمّد محسن بن شاه مرتضی فیض کاشانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در بیان عوامل سماعی و قیاسی که در زبان عربی در اعراب کلمات تاثیرگذار هستند.

این اثر در غالب منابع و فهارس از جمله در الذریعة (15: 359) به ملا محسن فرزند محمّد طاهر قزوینی نسبت داده شده، ولی وجود برخی شواهد و قرائن دلالت بر انتساب به ملا محسن فیض کاشانی دارد، گرچه کتابی بدین نام در فهرست های خودنوشت فیض دیده نمی شود. یکی این که میرزا محمّد تنکابنی در قصص العلماء در شرح حال فیض کاشانی (ص328) ضمن معرفی مؤلّفات ایشان می نویسد (و از جمله تألیفات اوست کتاب عوامل ملا محسن در علم نحو و این کتاب در میان طلاب دایر است که به آن تدریس می کنند، و ملا محسن بن محمّد طاهر قزوینی که مؤلّف کتاب زینة السالک است در شرح الفیة ابن مالک در چهار مجلد، شرحی بر عوامل سماعیه عوامل ملا محسن نوشته و این فقیر شواهد اشعار ملا محسن را به فارسی نوشته ام...)؛ قرینه دیگر در شرحی بر همین اثر از محمّد علی بن حسن ارانی کاشانی از شاگردان میرزا احمد نراقی که در سال 1217ق. از استاد خود اجازه دریافت کرده، شارح در دیباچه کتاب خود به صراحت عوامل را از آن ملا محسن فیض معرفی کرده است؛ نسخه ای از این شرح در همین کتابخانه به شماره 16678 نگهداری می شود و نگارنده در فهرست همین کتابخانه (جلد47) آن را معرفی کرده ام. شاید قزوینی نیز کتابی در عوامل داشته باشد، ولی انتساب عوامل معروف که با (أحمدک یا من یرفع صالح العمل...) آغاز می گردد به ملا محسن قزوینی با توجه به قرائن یاد شده قابل تأمّل است و نیاز به تحقیق بیش تر دارد.

این اثر بارها به همراه کتاب های جامع المقدمات چاپ و منتشر شده است.

آغاز: أحمدک یا من یرفع صالح العمل و اصلّی علی نبیّک...

انجام:... لا ینفع مالاً و لا بنون إلاّ من أتی الله بقلب سلیم و لمثل هذا فلیعمل العاملون.

منابع: قصص العلماء 328؛ الذریعة 15: 359؛ ملی 12: 285؛ آستان قدس 13: 412

خط: نسخ تحریری و شکسته نستعلیق، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. حواشی: حاشیه های پراکنده بی نشان دارد. آسیب ها: فرسودگی اوراق و جلد، آثار لک و آبدیدگی در صفحات، بعضی برگ ها مرمت و وصالی شده و به متن آسیب رسیده است. کاغذ: فرنگی سبز کمرنگ؛ جلد: تیماج مشکی، ضربی، مجدول.

گ3پ-23ر (107برگ)، 13سطر، اندازه متن: 95×150؛ قطع 160×195

عنوان های دیگر: عوامل ملا محسن

موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- قرن 11ق. 2. زبان عربی-- واژه های نقش نما

شناسه افزوده: الف. قزوینی، محسن بن محمد طاهر، قرن 12ق. پدیدآور مشکوک

شماره های پیشین: 213-87180

شماره رکورد: 1060739

16357/2

قزوینی، محسن بن محمّد طاهر، قرن 12ق.

شرح ثمانا بعدما جاوزت الاثنین/ محسن بن محمّد طاهر قزوینی

زبان: عربی

معرفی کتاب: رساله کوتاهی در شرح ابیاتی که در مورد تمییز اعداد سروده شده است. در نحو عربی تمییزهای بعد از عدد 2 تا 10 که 8 (ثمان) عدد هستند- إعراب یکسان دارند؛ قزوینی در این رساله به شرح آن ها پرداخته است.

آغاز: قال المفتاق إلی الله القادر محمّد محسن بن محمّد طاهر... قو له ثماناً مفعول مقدّم...

انجام:... کذا باقی الأحکام و أمّا البواقی... و غیره فیطلب فی غیر هذا الکتاب... و إلی الله المرجع و المآب.

منابع: الذریعة 13: 170؛ ملی 16: 108؛ دانشگاه 16: 501؛ گلپایگانی 82

خط: شکسته نستعلیق، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آسیب ها: فرسودگی اوراق و جلد، آثار لک و آب دیدگی در صفحات، بعضی برگ ها مرمت و وصالی شده و به متن آسیب رسیده، شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی پسته ای؛ جلد: تیماج مشکی، ضربی، مجدول.

گ23پ-26پ (107برگ)؛ 13سطر؛ اندازه متن: 95×150؛ قطع: 160×195

موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- قرن 12ق. 2. زبان عربی-- اعداد

شماره های پیشین: 213-87180

شماره رکورد: 2143991

16357/3

اردبیلی، محمّد بن عبد الغنی، -647ق.

شرح الانموذج فی النحو/ جمال الدین محمّد بن عبد الغنی اردبیلی؛ نویسنده متن: محمود بن عمر زمخشری

زبان: عربی

معرفی کتاب: شرحی با عنوان قال، اقول، بر کتاب «الانموذج فی النحو» جارالله محمود بن عمر زمخشری است؛ اردبیلی آن را برای علاءالدین احمد بن عماد مفضّل کاشانی ساخته است. این شرح مورد توجه طلاب علوم دینی قرار گرفته و همواره یکی از کتاب های اولیه فراگیری نحو عربی در حوزه ها بوده و بارها ضمن کتاب های «جامع المقدمات» چاپ شده است.

آغاز: الحمد لله الذی جعل العربیة مفتاح البیان و صیّرها...

انجام:... صحة الأضداد و عصمنا الله شرورهم ورد إلیهم.

انجامه: تمّت الکتاب الانموذج بعون الله الملک الوهّاب فی ید العبد الحقیر الفقیر المحتاج العاصی أقل طلبة علوم دینیة محمّد حسن اللهم اغفر له و لوالدیه.

منابع: الذریعة 13: 155؛ ملی 16: 169؛ سپهسالار 2: 342؛ ملک 1: 85؛ مشار عربی 542؛ معجم المطبوعات العربیة 974

گ27پ-105پ (107برگ)؛ 13سطر، اندازه متن: 95×150؛ قطع: 160×195

عنوان های دیگر: شرح انموذج

موضوع: 1. زمخشری، محمود بن عمر، 467-538 ق.، الانموذج فی النحو-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- قرن 6ق. 3. زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق-- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 2146752

16358

سیوطی، عبد الرحمن بن ابی بکر، 849-911ق.

البهجة المرضیة فی شرح الألفیة/ جلال الدین، عبد الرحمن بن ابی بکر سیوطی؛ نویسنده متن: محمّد بن عبد الله بن مالک

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2062 (2062/ع) در فهرست همین کتابخانه. این کتاب توسط ناشرین مختلف بارها چاپ شده است.

آغاز: أحمدک اللّهم علی نعمک و آلائک... و بعد هذا شرح لطیف مزجته بألفیة ابن مالک...

انجام:... فدونک مؤلّفاً کأنّه سبیکة عسجداً و درّ منضد... و صلّی الله علی محمّد و آله أجمعین و سلّم تسلیما.

انجامه: قد فرغت من تسوید هذه النسخة الشریفة یوم أحد [کذا] فی شهر ذی حجّة الحرام فی شهور ئیلان ئیل سنة 1261.

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: 1261ق. حواشی: تا برگ 25 دارای حواشی توضیحی بی نشان؛ مهرها: آخرین برگ ممهور به چند مهر بیضی ناخوانا؛ آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی و پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات وجود دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی، ترنج و سرترنج با نقش با گل و بوته زرین.

124گ، 14سطر، اندازه متن: 80×140؛ قطع: 150×210

عنوان های دیگر: شرح الفیه؛ شرح سیوطی؛ سیوطی؛ النهجة المرضیة فی شرح الألفیة

موضوع: 1. ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600-672ق. الفیه-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق. 3. زبان عربی-- نحو-- قرن 10ق.

شماره های پیشین: 214-87160

شماره رکورد: 1060748

16359

کتابی در اصول فقه

زبان: عربی

معرفی کتاب: کتابی نسبتاً مفصّل در اصول فقه و گویا تقریرات درسی یکی از اساتید حوزه نجف باشد و به خط مقرّر نوشته شده. بسیار بد خط نوشته شده و در بسیاری از صفحات آن خط خوردگی در متن دیده می شود. در آن از شیخ بهائی قدس سره و صاحب ریاض یاد شده است. احتمال می دهم تقریرات اصولی سید محمّد حسین کوهکمری در گذشته سال 1299ق. معروف به سید حسین ترک باشد؛ وی از شاگردان معروف شیخ انصاری و از علمای بزرگ و مراجع دوران خود بوده است.

آغاز: أصل فیما یثبت به اللغة فی امور الأوّل تنصیص الواضع بأن یقول وضعت کذا...

انجام:... و موافقة الأمر سواء کان علی سبیل الاستحباب أو الوجوب کما لا یخفی.

انجامه: تم الکتاب بعون الملک العلاّم فی شهر ربیع الثانی... [ناخوانا]... الله التوفیق باتمام مسألة إجتماع الأمر و النهی.

خط: تحریری بد، تاریخ کتابت: قرن 13ق. امتیاز: ظاهراً نسخه اصل به خط مؤلّف است.

یادداشت ها: یادداشتی به خط سید محمّد جزائری شوشتری در صفحه عنوان دارد، ظاهراً نسخه در تملک او بوده؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج یشمی، عطف تیماج قهوه ای.

323برگ، 26سطر، اندازه متن: 110×170؛ قطع: 140×205

موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره رکورد: 1060771

16360

سیوطی، عبد الرحمن بن ابی بکر، 849-911ق.

البهجة المرضیة فی شرح الألفیة/ عبد الرحمن بن ابی بکر سیوطی؛ نویسنده متن: محمّد بن عبد الله بن مالک

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2062 (2062/ع) در فهرست همین کتابخانه. این کتاب توسط ناشرین مختلف بارها چاپ شده است.

آغاز: أحمدک اللّهم علی نعمک و آلائک... و بعد هذا شرح لطیف مزجته بألفیة ابن مالک...

انجام:... الحمد لله الذی هدانا لهذا و ما کنّا لنهتدی... اغفر للمؤمنین و المؤمنات و والدی و لجمیع المسلمین تم بالخیر.

انجامه: قد تمّ هذا الکتاب الموسوم بالسیوطی علی ید الحقیر... محمّد حسین بن محمّد جان التنکابنی غفر الله له و لوالدیه، تحریراً فی سادس و عشرین شهر جمادی الآخر [کذا] من شهور سنة سبع و مائتان بعد ألف من الهجرة النبویة.

خط: نسخ خوش، کاتب: محمّد حسین بن محمّد جان تنکابنی، تاریخ کتابت: 1207ق. حواشی: حاشیه های بی نشان، و با نشان (شیخ بهاءالدین بن علی) دارد. مهرها: مهر بیضی «نافع بن محمّد حسین» در برگ اول و آخر دیده می شود. آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار لک و آبدیدگی و پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات وجود دارد. جلد و عطف فرسوده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی.

134گ، 15سطر، اندازه متن: 85×140؛ قطع: 140×205

عنوان های دیگر: شرح الفیه؛ شرح سیوطی؛ سیوطی

موضوع: 1. ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600-672ق. الفیه-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق. 3. زبان عربی-- نحو-- قرن 10ق.

شماره های پیشین: 214-87160

شماره رکورد: 1060775

16361/1

ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570-646ق.

الشافیة/ جمال الدین، عثمان بن عمر بن ابی بکر بن یونس مالکی معروف به ابن الحاجب

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 3015 (3015/ع) در فهرست همین کتابخانه این اثر بارها همراه با شروح آن چاپ شده است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین... و بعد فقد التمس من لا یسعنی مضایقته و لا یوافقنی مخالفته إن الحق بمقدمتی فی الاعراب...

انجام:... من قضیت قض و مثل قز عملة قضیة کمعیة فی التصغیر و مثل قد عمیلة.

منابع: کشف الظنون 2: 1020؛ معجم المطبوعات العربیة 1: 71؛ ملی 4: 125

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. حواشی: سه برگ اول حاشیه های توضیحی بی نشان دارد. آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در لبه های برخی صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای ساده، اندرون مقوایی آستر کاغذی طوسی.

1پ-16پ (207برگ)؛ 24سطر؛ اندازه متن: 95×160؛ قطع: 140×210

موضوع: 1. زبان عربی-- صرف-- قرن 7ق.

شماره های پیشین: 217-84838

شماره رکورد: 1060785

16361/2

سیوطی، عبد الرحمن بن ابی بکر، 849-911ق.

البهجة المرضیة فی شرح الألفیة/ عبد الرحمن بن ابی بکر سیوطی؛ نویسنده متن: محمّد بن عبد الله بن مالک

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2062 (2062/ع) در فهرست همین کتابخانه. این کتاب توسط ناشرین مختلف بارها چاپ شده است.

آغاز: أحمدک اللّهم علی نعمک و آلائک... أمّا بعد فهذا شرح لطیف مزجته بألفیة ابن مالک...

انجام:... و قد قال ابن عباس رضی الله ما اوتی عالمُ علماً... فالحمد لله الذی هدانا... و الحمد لله رب العالمین.

انجامه: تمّت الکتاب فی یوم الخمیس أوّل شهر ذی القعدة الحرام من شهور سنة 1217 سابع عشر و مائتین بعد الألف من الهجرة النبویة علی ید الضعیف... حسنعلی بن إسماعیل... اصفهانی اللّهم أرنی [کذا] الهموم و الغموم آمین ربّ العالمین.

کاتب: حسنعلی بن اسماعیل اصفهانی، تاریخ کتابت: پنجشنبه اول ذی قعده 1217ق. آرایه ها: بر روی عبارات این مالک با مرکب سیاه خط کشیده شده، برخی سر فصل ها به شنگرف است، ابیات الفیه در بالای صفحات نوشته شده است. حواشی: حاشیه های تعلیقی به عربی با امضای (خالد) و (شواهد) و (شواهد ملا احمد اردبیلی) دارد. یادداشت ها: در صفحه 124ر مطالبی در صرف و نحو و یک حدیث قدسی و یک حدیث مرسل نوشته شده. آسیب ها: فرسودگی اوراق، شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در بسیاری از برگ ها دیده می شود.

19پ-123پ؛ 17سطر؛ اندازه متن: 80×140؛ قطع: 140×210

عنوان های دیگر: شرح الفیه؛ سیوطی

موضوع: 1. ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600-672ق؛ الفیه-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- قرن 10ق.

شماره رکورد: 2125116

16361/3

قطب الدین رازی، محمّد بن محمّد، -776ق.

تحریر القواعد المنطقیه فی شرح الشمسیة/ قطب الدین محمّد بن محمّد بویهی رازی؛ نویسنده متن: علی بن عمر کاتبی قزوینی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2412 (2412/ع) در فهرست همین کتابخانه.

آغاز: إنّ أبهی درر تنظم ببنان البیان و أزهر زهر تنشر فی أردان الأذهان حمد مبدع أنطق الموجودات بآیات وجوب وجوده...

انجام موجود:... قد اجیب عن النظر یمنع الحصر و هو إنا لانرید بکون الموضوع جزءاً.

منابع: کشف الظنون 1063؛ إیضاح المکنون 1: 233؛ الذریعة 3: 388؛ معجم المطبوعات العربیة 1: 919؛ مشار عربی 164 و 165

خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: سربندهای قو له به شنگرف؛ حواشی: دو صفحه اول و 181ر حاشیه هایی با نشان (منه) و (عماد) دارد. آسیب ها: افتادگی در پایان. فرسودگی جلد و اوراق، آثار لک و آب دیدگی در لبه های بیش تر اوراق، شیرازه گسسته.

124پ-207ر؛ 17سطر؛ اندازه متن: 80×140؛ سطر: 23-24 اندازه متن: 70×165؛ قطع: 145×210

عنوان های دیگر: شرح شمسیه

موضوع: 1. کاتبی قزوینی، علی بن عمر، 600-675ق. الشمسیه-- نقد و تفسیر؛ 2. منطق-- قرن 8ق.

شماره رکورد: 2125308

16362

عاملی، حسین بن عبد الصمد، 918-984ق.

شرح الفیة الشهید/ عز الدین حسین بن عبد الصمد حارثی عاملی

زبان: عربی

معرفی کتاب: کتاب الألفیة اثری در احکام نماز یومیه از محمّد بن مکی عاملی معروف به شهید اول است که معرفی آن در فهرست همین کتابخانه به شماره 16400/1

خواهد آمد؛ نظر به اهمیت این کتاب و مؤلّف آن بسیاری از علما به آن پرداخته، شروح و حواشی متعددی بر آن ساخته شده. اثر مورد معرفی یکی از همین شرح ها است که آن را حسین بن عبد الصمد پدر شیخ بهائی ساخته و در هرات در سال 981ق. به انجام رسانده است.

این نسخه را سید محمّد بن احمد موسوی برای استاد خود سید عبد الصمد موسوی نوشته است. بر اساس یادداشت سید محمّد جزائری که در صفحه عنوان نسخه نوشته (کاتب سید محمّد بن احمد موسوی جزائری معروف به معلّم است که معلم ادبیات بوده و این لقب همچنان در او لاد و نواده های وی بر جا مانده است). کاتب این نسخه را برای استاد خود سید عبد الصمد موسوی جزائری شوشتری که خود از علمای حوزه نجف و همچنین شهر خود شوشتر بوده و در سال 1337ق. وفات یافته نوشته است. در این نسخه حاشیه های پراکنده ای با نشان (لمحرره) دیده می شود که معلوم می گردد کاتب نیز اهل فضل بوده است.

گفته شده که در بعضی نسخه ها نام کتاب المحاکمات الجلیة بین شارحی الألفیة یاد شده، در برگ اول همین نسخه نیز یادداشتی ظاهراً به خط کاتب وجود دارد که کتاب را به نام جواهر السنة فی شرح الرسالة الألفیة [باید الجواهر السنیة فی شرح الرسالة الألفیة باشد] معرفی کرده که نمی دانم این نام از کجا بدست آمده است.

آغاز: أللّهم إنّا نحمدک حمداً یدرس و لا یندرس بل یسرد ما تعاقبت الدروس...

انجام:... و قصر فی الاتیان به ثم حصل الشفاء.

انجامه مؤلّف: اللّهم اشف صدورنا من أمراض المجازات... و اتّفق الفراغ من مشقه و تألیفه فی أواخر العشر الثانی من الشهر الأوّل من السنة الاولی من العشر التاسع من المائة العاشرة من هجرة سیّد المرسلین... علی ید مؤلّفه الفقیر... حسین بن عبد الصمد الحارثی أصلح الله أحواله... بمحروسة هراة حرست عن الآفات... مَن لا نبی بعده.

انجامه کاتب: و قد فرغ من کتابته محمّد بن أحمد الموسوی فی یوم السبت الحادی و العشرین من شهر محرم سنة 1287 للمخدوم الأمجد... سید عبد الصمد دام عمره و عزّه و توفیقه دوام الأبد بمحمّد و آل محمّد صلی الله علیه و آله.

منابع: الذریعة 13: 109؛ عکسی مرکز احیاء میراث اسلامی 2: 146؛ سپهسالار 1: 442

خط: نسخ متوسط، کاتب: محمّد بن احمد موسوی، تاریخ کتابت: شنبه 21 محرم 1287ق. آرایه ها: بر روی بعضی عبارات متن اصلی با مرکب سیاه و بعضی دیگر با مرکب

سرخ خط کشی شده و بعضی از آن ها خود عبارت به سرخی؛ حواشی: حاشیه های پراکنده با امضای (عبد الصمد موسوی) دارد، وی همان عبد الصمد بن احمد بن محمّد جزائری شوشتری در گذشته 1337ق. است که از علما بوده و در الذریعة چند اثر تالیفی از او یاد شده، همچنین حاشیه های پراکنده با امضای (لمحرره) دارد. مهرها: مهر «المکتبه الصمدیه الموسویه الجزائریه» در برگ دوم؛ آسیب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش کاغذی قهوه ای مشجر، عطف تیماج سرخ.

99برگ، 17سطر، اندازه متن: 90×140؛ قطع: 150×210

عنوان های دیگر: جواهر السنة؛ المحاکمات الجلیة فی شرح الرسالة الألفیة

موضوع: 1. شهید اول، محمّد بن مکی، 734-786ق. الالفیه فی الفقه-- نقد و تفسیر 2. فقه جعفری-- قرن 8ق-- نقد و تفسیر؛ 3. فقه جعفری-- قرن 10ق. 4. نماز

شماره های پیشین: 218-75635

شماره رکورد: 1060793

16363

محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق.

المختصر النافع/ نجم الدین، جعفر بن حسن بن یحیی هذلی حلی، معروف به محقق حلی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2470 (2470/ع) در فهرست همین کتابخانه. این اثر در لکهنو و بخشی از آن در سال 1376ق. در قاهره به چاپ رسید، در سال 1383ق. در نجف چاپ شد و در سال 1416ق. بنیاد بعثت در قم آن را تصحیح و توسط همان بنیاد چاپ و منتشر گردید.

آغاز: الحمد لله الذی صغرت فی عظمته عبادة العابدین و حصرت عن شکر نعمته السنة الحامدین...

انجام:... و جمیع ذلک مذکور فی... من کتب الأصحاب رحم [کذا] الله تعالی فلیطلب من هناک.

انجامه: ولیکن هذا آخر الرسالة و الحمد لله رب العالمین و الصلاة و السلام علی رسو له و آله الطاهرین.

منابع: الذریعة 20: 213؛ ریحانة الأدب 5: 235؛ ملی 12: 313

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: صفحات راده گذاری شده است. حواشی: حاشیه هایی با نشان (رس) و (ع ل) و جز آن دارد. یادداشت ها: بر روی نخستین صفحه عبارت: اللهم اغفر لسلیمان الاسترابادی سنة 1189، همچنین در همین صفحه یک بیت شعر به فارسی با امضای (الکاتب کم ترین خلق رجبعلی طهرانی 20 شهر محرم الحرام سنة 1185). باز در همین صفحه نوشته ای با نام صادق نخچوانی دیده می شود، یادداشت بلاغ مقابله نسخه در صفحه آخر دیده می شود. مهرها: مهر بیضی «...محسن بن محمّد» در صفحه اول و مهر بیضی کوچک با سجع «الله المحمود» در برگ آخر دیده می شود. آسیب ها: جلد فرسوده، شیرازه گسسته، آثار لک در بعضی صفحات دیده می شود. بعضی از حاشیه ها در برش صحافی آسیب دیده است. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج، ضربی، مجدول.

132برگ؛ 18سطر؛ اندازه متن: 95×140؛ قطع: 140×200

عنوان های دیگر: النافع فی مختصر الشرایع

موضوع: 1. محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق. شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام. برگزیده؛ 2. فقه جعفری-- قرن 7ق.

شماره رکورد: 1060802

16364

ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین، 959-1011ق.

معالم الاصول/ حسن بن زین الدین عاملی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16353/1 در همین فهرست.

آغاز: الحمد لله المتعال فی عزّ جلاله عن مطارح الافهام...

انجام:... و اظهر ذلک کاف فی الترجیح و کلام الشیخ عندی هو الحق.

انجامه: بحمد الله و حسن توفیقه [تم] القسم الأوّل من کتاب معالم الاصول الدین [کذا] و ملاذ المجتهدین... قد فرغ من کتابة الکتاب بعون الملک الوهّاب أقل الطلاّب لطیف فی لیلة الخمیس من شهر ربیع الآخر سنة ألف و مائتان و ثلاثون [و] إثنان بعد هجرة النبی صلی الله علیه و آله.

منابع: أمل الآمل 1: 57؛ تکملة أمل الآمل 144؛ طرائف المقال 2: 398؛ معجم رجال الحدیث 5: 326؛ الفوائد الرجالیة 2: 195؛ أعیان الشیعة 5: 96؛ الذریعة 21: 198

خط: نسخ متوسط، کاتب: لطیف، تاریخ کتابت: پنجشنبه ربیع الثانی 1232ق. آرایه ها: عناوین در متن به شنگرف و در بالای صفحات با مرکب سیاه نوشته شده، روی برخی عبارات با مرکب قرمز خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه هایی با نشان (صالح) و (سلطان) و (علی اصغر بن الحسین الموسوی) و (ن) دارد. یادداشت ها: یادداشت سید محمّد جزائری در صفحه نخستین، یادداشت تملک مورخ 1347 در همان صفحه؛ آسیب ها: فرسودگی جلد، پارگی برگ آخر و از بین رفتن بخشی از ترقیمه، آثار لک و وصالی در برخی صفحات، 3 برگ نخست الحاقی است و از سایر برگ های نسخه نوتر می باشد و با خط دیگری نوشته شده. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای سوخته، ساده، یک لا، آستر کاغذی طوسی.

132برگ؛ 13سطر؛ اندازه متن: 75×130؛ قطع: 145×200

موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 11ق.

شماره های پیشین: 220-84973

شماره رکورد: 1060811

16365

صدرالدین حسینی، محمّد بن عبد المهدی، قرن 13؟ق.

سفینة النجاة فی مناقب الأئمة الهداة/ صدر الدین محمّد بن عبد المهدی حسینی

زبان: فارسی

معرفی کتاب: کتابی در ذکر فضایل ائمه معصومین علیهم السلام است. مؤلّف در دیباچه می گوید (ترتیب دادم او را بر مقدّمه و مقاصدی که هر یک از آن مقدّمه و مقاصد مشتمل بر چند مجلس، پس مشتمل بر پنج مجلس) در صورتی که نسخه حاضر نه مقدّمه و نه مقصد دارد. از مجلس اول شروع می شود و تا مجلس بیستم را در بر می گیرد. معلوم نیست که نسخه ناقص است یا خود کتاب تا همین حد نوشته شده، مؤلّف در دیباچه خود را صدرالدین محمّد بن عبد المهدی حسینی از او لاد قاضی نورالله شوشتری از سلسله سادات مرعشیه حسینیه معرفی کرده، و می نویسد که پس از فارغ شدن از تألیف کتاب وسیلة النجاة که در ذکر مصایب سید الشهدا علیه السلام است بر آن شدم تا کتابی در ذکر بعضی مناقب ائمه و علایم و صفات ایشان بسازم و خالی از مصائب سید الشهدا علیه السلام نیز نباشد و این کتاب را ساخته آن را سفینة النجاة نام دادم. وی در هر یک از مجالس این کتاب پس از حمد و ثنای خداوند متعال

آیه ای از قرآن کریم آورده و پس از ترجمه آن به بیان مطالب خود پرداخته است؛ مطالب این مجالس که نسبتا مختصر و هر کدام در دو سه صفحه بیش نیست، همه عمدتاً در مورد سید الشهداء علیه السلام و ذکر فضایل و مصائب ایشان با ذکر داستان هایی در همین زمینه و بدون اشاره به منبعی می باشد. هیچ یک از وسیله النجاه و سفینه النجاه در منابع یاد نشده است. این نسخه در دفتری است که کتاب اول آن چاپ سنگی دیوان منسوب به حضرت علی علیه السلام و دیگر همین اثر است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین... بر لوح اظهار می نگارد أفقر عباد... صدر الدین محمّد بن عبد المهدی الحسینی من أو لاد القاضی المرحوم المسمّی بقاضی نور الله الشوشتری... و مسمی نمودم او را سفینة النجاة فی مناقب الأئمة الهداة...

انجام:... زینب فریاد برآورد و احسیناه وا علیّاه وا فاطمتاه إنّا لله و إنّا إلیه راجعون و لا حول و لا قوه إلاّ بالله العلی العظیم.

خط: نستعلیق متوسط؛ تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: ساده؛ آسیب ها: نسبتا سالم است، در بعضی صفحات آثار لک دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، مجدول، اندرون مقوایی آستر کاغذی خردلی.

112برگ؛ 16سطر؛ اندازه متن: 85×135؛ قطع: 150×215

موضوع: 1. ائمه اثناعشر-- فضایل-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره های پیشین: 221-75642

شماره رکورد: 1060818

16366/1

نراقی، احمد بن محمّد مهدی، 1185-1245ق.

رساله در مورد ارواح پیامبر و ائمه علیهم السلام/ احمد بن محمّد مهدی نراقی

زبان: فارسی

معرفی کتاب: رساله ای کوتاه از میرزا احمد نراقی در پاسخ بعضی ها که از او پرسیده بودند آیا ارواح پیامبر اکرم و ائمه علیهم السلام پس از مفارقت از بدن بی حساب وارد بهشت می شوند یا مانند سایر انسان ها در دنیای برزخ می مانند؟

آغاز: الحمد لله رب العالمین... اما بعد در محفل مینو مشکل اعلی حضرت... الغازی فی سبیل الله... سخن مذکور شده بود از این که آیا ارواح مطهر حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله و ارواح مقدسه ائمه...

انجام موجود:... از حضرت صادق علیه السلام روایت شده که فرمود جسد هیچ پیغمبر یا وصی.

خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: قرن 13 یا 14ق. یادداشت ها: تملک علی اصغر بن الحسین الموسوی در صفحه اول؛ آسیب ها: نسبتا سالم. کاغذ: فرنگی شکری و آبی؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور آبی ساده، عطف تیماج قهوه ای.

1پ-4پ (141برگ)، 32سطر، اندازه سطور: 120×190؛ قطع: 150×215

موضوع: 1. شیعه-- عقاید-- قرن 13ق. 2. چهارده معصوم-- زندگی پس از وفات؛ 3. چهارده معصوم-- ارواح

شماره های پیشین: 222-85019

شماره رکورد: 1060824

16366/2

رساله ای در واقعه کربلا/ نویسنده متن: رضی الدین علی بن موسی بن طاووس

زبان: عربی

معرفی کتاب: اثری مختصر درباره واقعه کربلا و ظاهرا گزینشی از کتاب «اللهوف علی قتلی الطفوف» سید ابن طاووس باشد؛ نویسنده ابتدا حدیثی از امام باقر علیه السلام در مورد گریستن بر امام حسین و یارانش یاد کرده و پس از آن به واقعه کربلا پرداخته است و به گفته او در آخر این کتاب وی مطالب خود را از رساله سید ابن طاووس گزین کرده است.

آغاز: فی الخبر عن مو لانا الباقر علیه السلام إنّه کان زین العابدین یقول أیّما مؤمن ذرفت عیناه لقتل الحسین علیه السلام...

انجام:... حالت لفقدانهم أیامنا فقدت * سواداً و کانت بهم بیضاً لیالینا.

انجامه: قد انتخبت هذه الأخبار من رسالة لعلی بن موسی بن جعفر بن محمّد بن الطاوس رضی الله عنه.

خط: نسخ متوسط، محل کتابت: احتمالا قرن 14ق.

4پ-22پ؛ 24سطر، اندازه متن: 90×140؛ قطع: 140×215

موضوع: 1. حسین بن علی (علیه السلام)، امام سوم، 4-61ق-- سرگذشتنامه-- متون قدیمی تا قرن 14ق. 2. واقعه کربلا؛ 61 ق-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره رکورد: 2127756

16366/3

الأحادیث المنتخبة/ منسوب به امیرالمؤمنین علی علیه السلام

زبان: عربی

معرفی کتاب: چهل حدیث قدسی اخلاقی به روایت عبد الله بن عباس از امیرالمؤمنین (علیه السلام) است که گفته می شود حضرت آن ها را از تورات گزین و از عبری به عربی ترجمه نموده! حدیث های آن با عنوان (سوره) یاد شده و به همین جهت به نام چهل سوره «أربعون سورة» معروفند. این احادیث به نام «احادیث قدسیة» یا «الصحائف الأربعون» نیز شناخته می شوند. در نسخه ما به نام «الأحادیث المنتخبة» یاد شده و ما نیز به همین نام آوردیم.

نسخه های متعددی از این اثر در کتابخانه ها نگهداری می شود و بعضی از آن ها تفاوت اندکی با یکدیگر دارند. این اثر به همراه ترجمه فارسی احادیث بارها چاپ شده است.

آغاز: هذه فائدة جلیلة و موعظة بلیغة... السورة الأُولی یقول الله تعالی عزّوجل عجبتُ لمن أیقن بالموت...

انجام:... زدناهم عذاباً فوق العذاب... ثمّ قال محمّد بن سماک یا أهل السوق سوقکم کاسد و بیعکم فاسد و جارکم حاسد و مأویکم النار قد تمّت الأحادیث المنتخبة.

منابع: الذریعة 1: 278؛ مشار عربی 23؛ مجلس 10: 754؛ مرعشی 1: 250؛ ملک 6: 299؛ آستان حضرت معصومه 2: 329

تاریخ کتابت: قرن 13 یا 14ق. یادداشت ها: شعری از امری القیس و تفسیر غریب آن و ذکر نسب شاعر، همچنین حدیثی در مورد دیدار صقر بن ابی دلف با امام عسکری علیه السلام به نقل از کتاب جمال الاسبوع علی بن طاووس از ابن بابویه قمی در صفحه 34پ؛ آسیب ها: آثار لک در برخی صفحات دیده می شود.

22پ-33پ؛ 15سطر، اندازه متن: 95×155؛ قطع: 145×215

عنوان های دیگر: الصحائف الأربعون؛ أربعون سورة؛ الأحادیث القدسیة

موضوع: 1. احادیث قدسی-- متون قدیمی تا قرن 14 ق. 2. اربعینات

شناسه افزوده: الف. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق

شماره رکورد: 2127814

16366/4

سبزواری، محمّد بن محمّد، قرن 7ق.

جامع الأخبار/ محمّد بن محمّد سبزواری

معرفی کتاب: اثری روائی در برگیرنده مجموعه ای از احادیث گوناگون در اصول دین، خداشناسی، توحید، عدل، فضایل چهارده معصوم و همچنین احادیثی اخلاقی و فقهی و بدون ذکر سند است. نسخه های متعددی از آن در دسترس است ولی ترتیب کتاب در نسخه ها متفاوت است. در برخی از نسخه ها کتاب شامل 14 باب است، و هر باب مشتمل بر چندین فصل است. و در برخی دیگر کتاب صرفاً در چندین فصل تنظیم شده است. غالب نسخه ها 141 فصل دارد ولی بعضی از آن ها مانند نسخه ما دارای 123 فصل است. در این نسخه فهرست فصول در دیباچه یاد شده است.

درباره مولف این کتاب گفتگوهای زیادی شده، برای اطلاع بیشر مراجعه کنید به الذریعة (33: 5)، ملی (10: 43، 12: 53)، همچنین دکتر حبیب الله عظیمی مطالعاتی در شناخت مؤلف این کتاب نموده که به صورت مقاله ای در فصلنامه میراث جاویدان، سال 1373ش، شماره هفتم، صفحات 30-128 به چاپ رسیده است.

کتاب جامع الاخبار بارها چاپ شده و در غالب چاپ های قدیم به شیخ صدوق و در بعضی به محمد بن محمد شعیری نسبت داده شده، از چاپ های جدید آن چاپ موسسه آل البیت قم در سال 1414ق. با تصحیح علاء آل جعفر می باشد که مصحح آن را با چندین نسخه مقابله و تصحیح نموده و در مقدمه خود اختلاف نظر مورخین و پژوهشگران را در جهت شناخت مؤلف بیان کرده و پس از بررسی مؤلف را محمد بن محمد سبزواری معرفی کرده است.

آغاز: الحمد لله الأوّل بلا أوّل کان قبله...

انجام:... أمر السفیانی الأمر المختوم و خروجه فی شهر رجب المرجّب و هذه قصّة طویلة عظیمة من شدائد العظام.

انجامه: قد تمّ کتاب جامع الأخبار من توفیق الملک الجّبار فی قصبة الخوانسار فی زمان غلبة الأشرار بل کثیراً منهم من الکفّار وضعف الأخیار.

منابع: الذریعة 5: 3؛ مرآة الکتب 5: 38؛ مرعشی 3: 126؛ ملی 12: 453 و 10: 43؛ الأنوار الساطعة 173؛ میراث جاویدان 7: 128؛ جامع الأخبار مقدّمه مصحح

35پ-75پ؛ 25سطر، اندازه متن: 90×140؛ قطع: 145×215

موضوع: 1. احادیث شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14ق. 2. احادیث اخلاقی-- قرن 7ق. 3. احادیث احکام-- قرن 7ق.

شماره رکورد: 2127895

16366/5

گزیده ای از حیاة القلوب/ نویسنده متن: محمّد باقر بن محمّد تقی مجلسی

زبان: فارسی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 421 در فهرست همین کتابخانه. این نسخه گزیده ای از جلد دوم حیاة القلوب است.

آغاز: در حیوة القلوب مسطور است که شیخ ابو الحسن بکری در کتاب انوار...

انجام:... تو چرا دست از ما بر نمیداری مجملا آمدند تا به حضرت رسول صلی الله علیه و آله ملحق شدند.

76ر-140ر؛ 25سطر، اندازه متن: 95×155؛ قطع: 145×215

موضوع: 1. محمّد (صلی الله علیه و آله) پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت-11ق.-- سرگذشتنامه؛ 2. پیامبران-- سرگذشتنامه؛ 3. ائمه اثناعشر-- سرگذشتنامه

شناسه افزوده: الف. مجلسی، محمّد باقر، بن محمّد تقی، 1037-111ق.

شماره های پیشین: 87136

شماره رکورد: 2127934

16367

حسینی نائینی، محمّد بن محمّد باقر، 1080؟-1133؟ق.

الفوائد البهیة فی شرح الصمدیة/ بهاء الدین، محمّد بن محمّد باقر حسینی مختاری نائینی اصفهانی؛ نویسنده متن: شیخ بهائی

زبان: عربی

معرفی کتاب: شرحی آمیخته با متن بر کتاب الفوائد الصمدیة شیخ بهائی است؛ مؤلّف سه شرح بر صمدیه ساخته که این یک به شرح صغیر موسوم است، دو شرح دیگر وسیط و کبیر نام دارند که ناتمام مانده؛ مؤلّف در این شرح حدیقه پنجم را به اختصار شرح کرده و علت آن را عزیمت به سفر یاد کرده است.

نام مؤلّف در نسخه ما هم چون غالب نسخه ها نیامده. نسخه هایی از این کتاب در نسخه هایی کتابخانه های مجلس، سپهسالار و جز آن نگهداری می شود و نظر به این که شارح در این کتاب اشاره کرده که قبلا شرح مفصلی بر صمدیه نوشته، و در الذریعة 13: 362 سه شرح بر صمدیه به سید علی خان مدنی نسبت داده شده، در بعضی فهرست ها این کتاب را به سید علی خان مدنی نسبت داده اند ⁽¹⁾، شیخ آقابزرگ نسخه ای از این کتاب را نزد مرحوم آیه الله العظمی خوئی در نجف دیده که مؤلّف نام خود را در پایان آن به صراحت (بهاء الدین محمّد بن محمّد باقر الحسینی المختاری النائینی) آورده و در الذریعة 328/16 از آن یاد کرده است. اضافه بر این خود شارح در دیباچه این کتاب می نویسد (فشققت من اسمی اسمه و بنیت فی ذلک صفته فسمیته بالفواید الصمدیه...) نسخه ای دیگر از این کتاب در همین کتابخانه به شماره 3359/ع نگهداری می شود و در فهرست همین کتابخانه 171/15 به نام الألغاز البهیّة یاد شده که نمی دانم این نام از کجا آمده؟

آغاز: نحو جنابک المتعال صرف وجوه الآمال... فسمیته بالفوائد البهیة فی شرح الفوائد الصمدیة...

منابع: الذریعة 16: 134 و 328 و 13: 362؛ ملی 15: 171؛ مجلس 26: 249؛ سپهسالار 2: 354؛ آستانه حضرت معصومه 1: 65

خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: سر عنوان ها به شنگرف، روی عبارات متن اصلی با مرکب قرمز خط کشیده شده است. حواشی: حواشی تصحیحی و نسخه بدل دارد. مهرها: مهر بیضی «عبده محمود الحسینی» و دو مهر بیضی کوچک

«کاظم الحسینی» در برگ اول؛ آسیب ها: فرسودگی جلد، لک و آثار آبدیدگی در بعضی صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری و آبی؛ جلد: تیماج قهوه ای ساده، آستر کاغذی نخودی، عطف تیماج قهوه ای.

133برگ، 15سطر، اندازه متن: 90×140؛ قطع: 160×210

عنوان های دیگر: الفرائد البهیة؛ الألغاز البهیة

موضوع: 1. شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 1030-953ق. الصمدیه فی النحو-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- قرن 11ق-- نقد و تفسیر؛ 3. زبان عربی-- نحو-- قرن 12ق.

شماره رکورد: 1060843

16368

نوری مازندرانی، محمد تقی بن علی محمّد، -1263ق.

دلائل العباد علی سبیل الرشاد فی شرح الارشاد/ محمد تقی بن علی محمّد نوری؛ نویسنده متن: حسن بن یوسف بن مطهر حلی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16316 در همین فهرست.

نسخه به خط مؤلّف است و از زکات و خمس تا آخر صوم را در بر می گیرد.

آغاز: الحمد لمالک الموت و الحیاة و رازق الخلق فی العشی و الغداة... قال المصنّف أعلی الله مقامه کتاب الزکاة، الزکاة مصدر زکی یزکی...

انجام:... لا یکون عنه محیص فی الشرع أو العقل کما یظهر فتأمّل.

انجامه: هذا آخر الکلام فی الصیام و له الحمد فی الافتتاح و الاختتام و هو الهادی إلی دار السلام.

منابع: الذریعة 8: 251؛ مجلس 31: 269؛ مرعشی 18: 223

خط: نستعلیق متوسط، کاتب: محمد تقی بن علی محمّد نوری، تاریخ کتابت: قرن 13ق. امتیاز: نسخه به خط مؤلّف است. آرایه ها: بر روی عبارت های متن اصلی با مرکب سیاه خط کشیده شده است. حواشی: تصحیحات مؤلّف در حواشی دیده می شود، بر فراز تمام صفحات عبارت (اللهم افض علینا انوار علمک بحق محمّد و عترته الطاهرین) نوشته شده؛

آسیب ها: نسبتا سالم است، آثار لک در بعضی صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری و آبی پسته ای؛ جلد: تیماج قهوه ای، مجدول، اندرون مقوایی آستر کاغذی آبی.

375برگ؛ سطور متغیّر؛ اندازه متن: 105×180؛ قطع: 160×220

عنوان های دیگر: شرح ارشاد الاذهان

موضوع: 1. علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق. ارشاد الاذهان الی احکام الایمان-- نقد و تفسیر؛ 2. فقه جعفری-- قرن 7ق. 2. فقه جعفری-- قرن 13ق.

شناسه افزوده: الف. نوری مازندرانی، محمد تقی بن علی محمّد، -1263ق، کاتب

شماره رکورد: 1060968

16369

جزائری، نورالدین محمّد بن نعمه الله، 1088-1158ق.

فروق اللغات فی التمییز بین مفاد الکلمات/ نورالدین بن نعمه الله جزائری شوشتری

زبان: عربی

معرفی کتاب: در فروق مترادفات لغت عرب کتاب های متعددی ساخته شده است. هم چون فروق اللغة ابو هلال عسکری، فقه اللغة ثعالبی، لمع البرق فی معرفة الفرق تقی الدین کفعمی و فروق اللغات نصرالله بن محمّد باقر شیرازی. این کتاب نیز در همین موضوع است. مؤلّف آن را در چندین باب ساخته و ابواب آن را به ترتیب حروف الفبا تنظیم کرده است. وی پس از ذکر فرق های لغت های مترادف در زبان عربی، کتاب خود را به یک خاتمه سودمندی در چندین فصل به پایان می رساند، و در آن بحث هایی چون اضداد، منظومه ابن الحاجب در مؤنثات سماعی، شرح و تفسیر برخی مثل های مشهور منثور و منظوم و همچنین قصیده ای رائیه از خود به نام ناظمة الأحزان فی الشکوی من الزمان آورده و در بیستم جمادی الثانیه 1142ق. به انجام رسانده است.

نام کتاب در نسخه ما نیامده؛ در الذریعه از آن با نام الفروق بین المتقاربات یا فروق اللغات فی التمییز بین مفاد الکلمات یاد شده و ما بر اساس الذریعة نام کتاب را ثبت کردیم.

این اثر در سال 1294ق. به همراه کتاب السامی فی الأسامی میدانی به چاپ رسیده؛ و در سال 1373ش. دفتر نشر فرهنگ اسلامی آن را در 296 صفحه منتشر ساخت، رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در دمشق نیز در سال 1987م. این

کتاب را در 396 صفحه منتشر کرد؛ همچنین محمّد رضوان الدایة یکی از محققان و ادبای عرب این کتاب را تصحیح نمود و توسط مکتبة الراشد در ریاض عربستان سعودی در سال 2003م در 394 صفحه چاپ و منتشر شد. این کتاب به فارسی ترجمه شده است.

آغاز: الحمد لله الذی منّ علی ذوی الألباب بمنطقة البیان و شرّفهم بفصاحة اللسان...

انجام:... و یضرب الله الأمثال للناس و الله بکلّ شیء علیم.

انجامه مؤلّف: و حان الآن أن نختم الکلام حامدین لله علی التوفیق للمرام و مصلیّن علی سید الأنام... و کان الفراغ منه یوم العشرین من شهر جمادی الثانیة من السنة الثانیة و الأربعین بعد المائة و الألف سنة 1142 و الحمد لله.

انجامه کاتب: قد فرغ من کتابته محمّد علی بن عبد السلام بن عبد الله ابن المؤلّف أوّل لیالی البیض من شعبان سنة 1245.

منابع: الذریعة 16: 186؛ معجم المطبوعات العربیة 696

خط: نسخ متوسط، کاتب: محمّد علی بن عبد السلام بن عبد الله بن نورالدین بن نعمه الله جزایری شوشتری، تاریخ کتابت: شعبان 1245ق. امتیاز: نسخه به خط نوه مؤلّف که خود نیز از علمای عصر خود بوده می باشد. آرایه ها: سر عنوان ها و لغات مورد بحث به شنگرف و در بعضی جای ها بر روی آن ها با مرکب سیاه خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه ای تعلیقی با امضای حاج محمّد ابراهیم یزدی حائری مورخ 1267ق. د صفحه 26ر؛ آسیب ها: برگ اول سفید و الحاقی است، برگ دوم آسیب دیده و وصالی شده، سایر اوراق نسخه نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج عنابی، مجدول.

81برگ، 15سطر، اندازه متن: 95×150؛ قطع: 150×210

عنوان های دیگر: الفروق بین المتقاربات؛ فروق اللغات

موضوع: 1. زبان عربی-- مترادف ها و متضادها-- قرن 12ق. 2. زبان عربی-- مسائل لغوی

شماره های پیشین: 225-75639

شماره رکورد: 1060970

16370

چلبی، حسن بن محمّد، 840-886ق.

حاشیه مطول/ حسن بن محمّد چلبی؛ نویسنده متن: یوسف بن ابی بکر سکاکی؛ خلاصه کننده: محمّد بن عبد الرحمن خطیب قزوینی؛ شارح: سعدالدین مسعود بن عمر تفتازانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 4235 (4235/ع) در فهرست همین کتابخانه 18: 191. این حاشیه در سال های 1254ق. و 1270ق. و 1309ق. در آستانه، همچنین در 1261ق. و 1273ق. در تهران چاپ شده است.

آغاز: الحمد لله الذی شرح صدور أرباب الأذهان لایضاح معانی الکلام ببدیع البیان و نوّر قلوب أصحاب التحقیق و التبیان...

انجام:... إنّما لم یتعرّض للبدیع لکونه خارجاً عن البلاغة و الحمد لله رب العالمین.

منابع: کشف الظنون 474؛ مشار عربی 296؛ معجم المطبوعات العربیة 757؛ ملی 18: 191

خط: نسخ خوش، کاتب: تقی بن عبد الرشید رضوی، تاریخ کتابت: پنجشنبه 9 ربیع الثانی 1181ق. آرایه ها: سربندهای (قو له) به شنگرف، روی عبارات متن اصلی با مرکب قرمز خط کشیده شده است. حواشی: در اوایل نسخه حاشیه های تصحیحی و بعضی حاشیه ها با نشان (منه) دارد. یادداشت ها: عبارت (وقف خاص) بر روی اولین صفحه نوشته شده. بر روی صفحه عنوان یادداشتی به نام محمّد مهدی مورخ شنبه 28 ربیع الاول 1229ق.، همچنین در همین صفحه یادداشت تملک رحمت الله شوشتری ،بدون تاریخ وجود دارد. مهرها: مهر بیضی «عبده علی بن محمّد علی الموسوی» و دو مهر خشتی مختلف و ناخوانا بر روی برگ اول دیده می شود؛ همچنین پشت اولین برگ دو مهر خشتی ناخوانا وجود دارد. دو مهر بیضی «عبده الراجی محمّد» باقر و یک مهر بیضی ناخوانا در آخرین صفحه (261ر)؛ آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار لک در بعضی صفحات دیده می شود، بعضی برگ ها وصالی شده اند. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، ترنج و سرترنج، گل و بوته، مجدول، آستر کاغذی نخودی.

261برگ، 21سطر، اندازه متن: 90×165؛ قطع: 140×215

عنوان های دیگر: حاشیه شرح تلخیص المفتاح

موضوع: 1. تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق. مطول-- نقد و تفسیر؛ 2. خطیب قزوینی، محمّد بن عبد الرحمن، 666-739ق. تلخیص المفتاح-- نقد و تفسیر؛ 3. زبان عربی-- معانی و بیان-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره رکورد: 1060980

16371

فیض کاشانی، محمّد بن بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.

قرة العیون فی أعز الفنون/ محسن بن شاه مرتضی فیض کاشانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: کتابی در موضوعات اعتقادی و عرفانی مشتمل بر 12 مقاله و هر مقاله دارای 5 کلمه می باشد؛ مؤلّف تاریخ تألیف آن را مطابق عبارت (مکنونة الکلمات) یاد کرده، یعنی 1088ق. و می گوید شایسته است که به همین نام خوانده شود، بر همین اساس به آن الکلمات المکنونه نیز گفته می شود.

به گفته صاحب الذریعة شیخ احمد احسائی گزارشی بر این کتاب نوشته و در آن به فیض ایراداتی گرفته، ملا هادی سبزواری در برخی از تألیفات خود ایرادهای احسائی را پاسخ داده است. در بیش تر نسخه ها فهرست مطالب در آغاز کتاب آمده، ولی نسخه ما فاقد این فهرست است.

این کتاب در سال های 1299ق. و 1378ق. در تهران به همراه کتاب الحقایق از همین مؤلّف و توسط انتشارات مدرسه عالی شهید مطهری در تهران در سال 1387ش. با تصحیح حسن قاسمی و اشراف آیةالله امامی کاشانی چاپ و منتشر گردید. همچنین محسن عقیل آن را تصحیح و به همراه کتاب «الحقایق» در سال 1409ق. در بیروت به چاپ رسید؛ انتشارات جامعه مدرسین قم همین چاپ بیروت را در سال 1409ق. تجدید چاپ و منتشر کرد.

آغاز: یا مبدع الأرکان و الأصول و واهب النفوس و العقول یا مفیّض القلوب و الأرواح...

انجام:... إلی قو له عزّوجل یقولون آمنّا به کل من عند ربّنا و لنختم الکتاب حامدین مصلّین... کان ینبغی أن یکون [کذا] الکلمات المشتمل علیها مقالات هذا الکتاب المسمّی بقرّة العیون مفنوناً علی غیر أهلها ناسب أن یلقّب [کذا] المقالات بمکنونة الکلمات الذی هو تاریخ تألیفه و لله الحمد علی [ما] هدانا.

انجامه: و فرغت من تسوید هذا الکتاب فی یوم الخمیس فی شهر ربیع الثانی سنة 1241 و أنا العبد محمّد حسین.

منابع: الذریعة 17: 75؛ فهرست های خودنوشت فیض 81؛ مرعشی 2: 130؛ ملی 12: 9؛ تراثنا 19: 225

خط: نستعلیق متوسط، کاتب: محمّد حسین، تاریخ کتابت: پنجشنبه ربیع الثانی 1241ق. آسیب ها: برگ 43 از گوشه مقداری پاره شده ولی به متن آسیب نرسیده، باقی اوراق نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی لیمویی ساده.

108برگ، 14سطر، اندازه سطور: 85×150؛ قطع: 150×210

عنوان های دیگر: الکلمات المکنونه؛ قرة العیون فی المعارف و الحکم

موضوع: 1. شیعه امامیه-- عقاید-- قرن 11ق. 2. عرفان اسلامی-- قرن 11ق. 3. نثر فارسی-- قرن 11ق.

شماره رکورد: 1060990

16372/1

رشتی، کاظم بن قاسم، 1212-1259ق.

دلیل المتحیرین/ سید کاظم رشتی؛ مترجم: محمّد رضی بن محمّد رضا

زبان: فارسی

معرفی کتاب: سید کاظم رشتی در گذشته سال 1259ق. که ریاست فرقه شیخیه را بعد از شیخ احمد احسائی بر عهده داشته مورد پرسش هایی از بعضی افراد این فرقه درباره عقاید ایشان قرار می گیرد و او در پاسخ به این پرسش ها کتابی به نام دلیل المتحیرین به زبان عربی می سازد. وی در این کتاب علاوه بر بیان عقاید، به شرح حال شیخ احمد احسائی مؤسس فرقه شیخیه و بیان مؤلّفات و اجازه های ایشان نیز پرداخته است. اثر مورد معرفی ترجمه فارسی این کتاب است که توسط یکی از مریدان مؤلّف به نام محمّد رضی بن محمّد رضا صورت گرفته و چندین بار چاپ شده است.

آغاز: الحمد لله الذی أرشد من استرشده إلی سبیل الرشاد... چنین گوید بنده جانی و اسیر فانی... کاظم بن قاسم الحسینی الرشتی که حضرت باری جل شأنه بر وفق حکمت بالغه...

انجام:... إنی أقول الصبح لیل أیعمی الناظرون عن الضیاء و صلّی الله علی محمّد و آل محمّد... یوم الدین.

انجامه: بتاریخ غرّة شهر جمادی الآخر سنة هزار و دویست و شصت و یک هجری صورت اتمام پذیرفت کتبه محمّد علی بن علینقی التبریزی اللهم اغفر لهما.

منابع: الذریعة 8: 360؛ إیضاح المکنون 1: 479؛ گلپایگانی 2: 75

خط: نسخ خوش، کاتب: محمد تقی بن علی نقی تبریزی، تاریخ کتابت: یکم جمادی الثانیه 1261ق. آسیب ها: نسبتا سالم، چند برگ اول آثار لک و آب دیدگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای یک لا مجدول.

1ر-73پ (149برگ)؛ 21سطر، اندازه متن: 80×145؛ قطع: 130×205

موضوع: 1. شیخیه-- عقاید-- قرن 13ق.

شماره های پیشین: 228-75689

شماره رکورد: 1060996

16372/2

فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.

النخبة/ محمّد بن شاه مرتضی ملا محسن فیض کاشانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 11386 (1386/ع) در فهرست همین کتابخانه (395/9)

بر اساس گفته مؤلّف در دیباچه (هذه نخبة و جیزة فی الحکمة...) به این کتاب النخبة الوجیزة نیز گفته می شود. بر این کتاب شرح های متعددی نوشته شده که در الذریعة 14/ 102-103 معرفی شده اند. این اثر در سال 1330ق. در ایران به چاپ رسیده است. در این زمان نیز دوست ما حجه الاسلام شیخ مهدی انصاری قمی آن را تصحیح نموده و توسط معاونت پژوهشی سازمان تبلیغات اسلامی در قم در سال 1418ق.= 1377ش. چاپ و منتشر شد.

آغاز: الحمد لله الذی أوضح بالأئمة الهدی من أهل بیت النبّوة عن دینه القویم... أمّا بعد فیقول خادم العلوم الدینیة... هذه نخبة و جیزة فی الحکمة العملیة و الأحکام الشرعیة علی ما ورد به الکتاب و السنّة...

انجام:... یورث بالقرعة و ذو الرأسین بالانتباه و العلم عند الله.

انجامه مؤلّف: هذا آخر ما أردنا ذکره فی هذا الکتاب و قد ألف فی ألف و خمسین من الأعوام الهجریة و الحمد لله و الصلاة علی محمّد و أهل بیته و السلام.

انجامه کاتب: قد نقلت هذه الکلمات من کتاب عورض علی الأصل فصح بحمد الله تعالی و أنا الفقیر الذلیل عبد الحمید بن محمّد رضا... فی ثانی شهر شوال المکرّم سنة 1263 و الحمد لله أو لاً و آخراً و ظاهراً و باطناً.

منابع: الذریعة 24: 97 و 14: 203؛ ملی 9: 395؛ مجلس 2: 23؛ مشار عربی 948

خط: شکسته نستعلیق، کاتب: عبد الحمید بن محمّد رضا، تاریخ کتابت: دوم شوال 1263ق. امتیاز: این نسخه از روی نسخه ای که با نسخه اصل مقابله شده نوشته شده است. آرایه ها: عناوین به شنگرف است، بر روی عناوین و سر فصل ها با مرکب سیاه خط کشی شده است. حواشی: حاشیه های اندک تصحیحی و با نشان (منه ره) دارد. آسیب ها: نسبتا سالم، صفحات 91پ و 92ر سفید می باشند.

73پ-140پ (149برگ)؛ سطر18، اندازه سطور 80×140؛ قطع: 135×200

عنوان های دیگر: النخبة الوجیزة؛ النخبة الکبری

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 11ق. 2. اخلاق عرفانی-- قرن 11ق.

شماره رکورد: 2131181

16372/3

احسائی، احمد بن زین الدین، 1166-1241ق.

رسالة فی الاکسیر/ احمد بن زین الدین احسائی

زبان: عربی

معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در عمل اکسیر از شیخ احمد بن زین الدین احسائی است که آن را برای شخصی بنام سید محمّد باقر گلپایگانی نوشته است. در حاشیه غالب صفحات پرسش هایی در مورد بحث های همین رساله که شمار آن ها به 69 سؤال می رسد و توسط همین گلپایگانی سؤال شده نوشته شده و در آخر بیش تر پرسش ها عبارت (ادا الله ظلالکم) و (ادام الله ظلکم) دارد، بدین گونه: مو لای من این یصل التفل...، تفضلوا و منوا علی ببیان کیفیه التقطیر...، سیدی و مو لای هل الوضع علی النار مفتوح الراس... اشیروا الی کل المسائل لعبدکم ادام الله ظلالکم... پس از این رساله پاسخ پرسش هایی که در حاشیه این رساله آمده نوشته شده است. نامی از مؤلّف و شخصی که رساله برای او نوشته شده و سؤال کننده پرسش ها هیچ یک در این نسخه نیامده است. اما نسخه دیگری از این اثر در همین کتابخانه به شماره 16582 نگهداری می شود که در همین فهرست شناسایی کرده ام. در آغاز آن نسخه نامه محمّد باقر گلپایگانی به شیخ احمد احسائی وجود دارد که ماجرای این پرسش و پاسخ ها در آن نوشته شده است یادی از این اثر در فهرست مشایخ عظام نشده است.

آغاز: إعلم إنّ الحجر معمول و نسبته إلی الاکسیر کنسبة النطفة من المنی إلی الانسان...

انجام:... و لا تسمعه من خطاب فخذ ما آتیتک و کن من الشاکرین.

منابع: مجلس 16: 351؛ ملک 6: 361؛ مرکز احیاء 6: 40

خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. امتیاز: نسخه احتمالا در زمان مؤلّف نوشته شده است. حواشی: در حاشیه غالب صفحات مجموعه ای از پرسش ها در مورد مطالب این رساله که توسط یکی از شاگردان مؤلّف نوشته شده است.

141پ-149پ (149برگ)؛ 14سطر، اندازه متن: 80×150؛ قطع: 140×205

عنوان های دیگر: عمل اکسیر؛ اکسیر

موضوع: 1. کیمیا و کیمیاگری

شماره رکورد: 2131412

16373/1

کاظمی، محمّد امین بن محمّد علی، قرن 11ق.

جامع المقال/ فخرالدین بن محمّد علی بن طریح رماحی نجفی 979-1085ق.

زبان: عربی

معرفی کتاب: کتابی است در علم حدیث و رجال از فخرالدین بن محمّد بن علی بن احمد بن طریح رماحی مسلمی نجفی درگذشته 1085ق. یا 1087ق از علما و ادبای قرن یازدهم هجری قمری. نام کامل آن به صورت جامع المقال فیما یتعلّق بأحوال الحدیث و الرجال و جامع المقال فی تمییز المشترکه من الرجال یاد شده است. این اثر در یک مقدمه و 12 باب و یک خاتمه تنظیم یافته و در روز یکشنبه هفتم جمادی الثانیه .1053ق. به انجام رسیده است. طریحی باب دوازدهم آن را به مشترکات رجال ⁽¹⁾اختصاص داده و دوازده فائده در مشترکات نام و لقب، و کنیه و سپس نسب آورده و به

گفته محدّث نوری ظاهراً نخستین کسی باشد که کتابی در مشترکات ساخته است؛ این باب توسط شاگرد مؤلّف محمّد امین کاظمی گزارش شده که نسخه آن در همین مجموعه موجود است و پس از این معرفی خواهد شد.

نسخه مورد معرفی فقط همین باب دوازدهم است. از انجام افتادگی دارد و فقط تا باب عمرو بن سعید از بخش دوم در مشترکین در نام و نام پدر را دربر می گیرد.

آغاز: الباب الثانی عشر ممّا ذکره الشیخ... فخرالدین طریح سلّمه الله... فی ذکر المهم من أسماء الرجال و طبقاتهم...

انجام موجود:... موسی بن جعفر عنه و بالطبقة أیضاً فان هذا معدود من رجال.

منابع: أمل الآمل 2: 246؛ کشف الحجب 331؛ الذریعة 5: 73، 13: 172

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: قرن 11ق. آرایه ها: ابواب به شنگرف، بر روی عبارات متن اصلی با شنگرف خط کشی شده. حواشی: حاشیه های پراکنده دارد. یادداشت ها: یادداشت وقف این نسخه به عربی مورخ 1245ق. با امضای محمّد حسین الفراهی با مهر بیضی او در پایین یادداشت در صفحه اول، وی این نسخه را به فرزند برادر خود جعفر بن شیخ باقر بن شیخ علی فراهی و هر کس از فرزندان خودش یا فرزندان برادرزاده اش که بتوانند استفاده کنند وقف کرده، در زیر اولین صفحه یادداشت انتقال این موقوفه به هاشم بن حسن بن علی بن ابراهیم عاملی دیده می شود. مهرها: بر روی نخستین برگ مهر بیضی «محمّد حسین الفراهی» دارد. آسیب ها: فرسودگی، شیرازه گسسته، از بین رفتن بعضی از حاشیه ها در برش صحافی، وصالی و ترمیم در بعضی برگ ها دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: میشن خردلی، روکش مقوایی، آستر کاغذی نخودی، عطف پارچه ای کرم.

2ر-39پ (178برگ)، 20سطر، اندازه سطور: 90×150؛ قطع: 145×200

موضوع: 1. علم رجال-- قرن 11ق. 1. محدثان شیعه-- سرگذشتنامه-- قرن 11ق.

شماره رکورد: 1061006

16373/2

کاظمی، محمّد امین بن محمّد علی، قرن 11ق.

هدایة المحدّثین إلی طریقة المحمّدین/ محمّد امین بن محمّد علی کاظمی

زبان: عربی

معرفی کتاب: اثری ارزشمند در رجال حدیث است. مؤلّف از شاگردان فخرالدین طریحی صاحب جامع المقال بوده و در سال 1079ق. باب دوازدهم کتاب استاد خود را گزارش کرده است (نسخه قبل)؛ پس از آن شارح همان شرح را با انجام تغییراتی در آن و افزودن احادیثی مربوط به هر راوی شرح خود را به صورت کتابی مستقل درآورد و آن را در 25 ربیع الاوّل 1085ق. که همان سال درگذشت طریحی است به انجام رسانده است. این تاریخ باید اندکی قبل از درگذشت استادش باشد، چون در دیباچه از فخرالدین طریحی همراه با عبارت (سلمه الله تعالی) یاد کرده است. شیخ آقا بزرگ ضمن اشاره به تاریخ تالیف این کتاب از نسخه ای که نزد مرحوم شیخ عبد الله مامقانی دیده و در آن تاریخ تألیف در سال 1088ق. آمده یاد کرده است. بگفته علامه سید محسن امین، مؤلّف، کتاب خود را در سال 1088ق. پاکنویس کرده است. این مطلب را در منبع دیگری نیافتم.

کاظمی این کتاب را در سه بخش تنظیم نموده: 1- رجالی که در نام مشترکند، 2- رجالی که در نام و نام پدر مشترکند، 3- رجالی که در کنیه، لقب و یا نسب با هم شراکت دارند. به همین جهت به آن مشترکات الرجال یا مشترکات کاظمی نیز گفته می شود.

این اثر توسط انتشارات کتابخانه آیه الله مرعشی در قم با تصحیح سید مهدی رجائی در سال 1405ق. در 420 ص چاپ و منتشر شده است.

آغاز: الحمد لله الذی أنقذنا من شفا جرف الظنون... و بعد فیقول الفقیر إلی الله الغنی محمّد أمین بن محمّد علی الکاظمی إنی نظرت فی الکتاب المسمّی بجامع المقال...

انجام:... و فیه کفایة لمن رام الاطلاع علی درایة هذه الأوضاع.

انجامه مؤلّف: و فرغ مؤلّف هذه الکلمات محمّد أمین فی الخامس و العشرین من ربیع الأول سنة خمس و ثمانین و ألف.

انجامه کاتب: وقع الفراغ من تسویده فی الثالث عشر فی الشهر المبارک شهر رمضان و الحمد لله وحده بقلم الفقیر إلی ربّه أحمد... الغطاوی رحم الله من دعا له بالتوفیق.

منابع: أمل الآمل 2: 246؛ خاتمة مستدرک الوسائل 2: 150؛ أعیان الشیعة 1: 152 و 217؛ الکنی و الألقاب 3: 203؛ الذریعة 10: 97، 13: 172، 25: 190؛ دانشگاه 2: 656

کاتب: احمد... (ناخوانا) الغطاوی؛ تاریخ کتابت: قرن 11ق. امتیاز: نسخه در زمان مؤلّف نوشته شده است؛ حواشی: حاشیه های تصحیحی، و تعلیقی از مؤلّف با نشان (ام) و (ام سلّمه الله) دارد. یادداشت ها: تملّک علی بن ملا محمّد الفراهی و تملکی دیگر (ثم انتقل

الی ولده محمّد حسین) در صفحه آغاز (40ر)؛ مهرها: مهر بیضی کوچک «علی الفراهی» در صفحه آغاز (40ر)؛ آسیب ها: شیرازه گسسته، بخشی از حاشیه ها بر اثر برش صحافی از بین رفته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: میشن خردلی، اندرون مقوایی، روکش کاغذی نخودی، عطف پارچه ای کرم.

گ40پ-175ر، 19سطر، اندازه متن: 95×140؛ قطع: 145×200

عنوان های دیگر: رجال کاظمی، مشترکات الرجال، مشترکات کاظمی

موضوع: 1. علم رجال-- قرن 11ق. 1. محدثان شیعه-- سرگذشتنامه-- قرن 11ق.

شماره رکورد: 2131756

16373/3

طریحی، فخرالدین بن محمّد، 979-1085ق.

ترتیب مشیخة الفقیه/ فخرالدین بن محمّد بن علی طریحی نجفی

زبان: عربی

معرفی کتاب: فخرالدین طریحی مشیخه ای که شیخ صدوق در آخر کتاب من لا یحضره الفقیه آورده را به ترتیب حروف اول نام راویان و سپس کنیه آنان تنظیم نموده و وضعیت سند از نظر ضعف و قوت را نیز به اختصار بیان کرده است.

آغاز: أما بعد حمد الله و الصلاة علی محمّد و آله الطاهرین فهذا إلحاق نذکر فیه جمیع طرق الصدوق التی فی الفقیه مرتّبة...

انجام:... و بمقتضی ذلک یوصف بالضعف بالاصطلاح المذکور و الله اعلم.

انجامه: و نختم الکلام بحمد الله و الصلاة علی محمّد و آله.

منابع: الذریعة 4: 69؛ ریحانة الأدب 4: 53

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: ظاهراً قرن 11ق. آرایه ها: ابواب و نام راویان اول به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. همچنین حاشیه های تعلیقی با نشان (ح ی) دارد. مهرها: بر روی آخرین برگ رساله (175ر) مهر بیضی کوچک «علی الفراهی» دیده می شود. آسیب ها: نسخه فرسوده، شیرازه گسسته، بخشی از حاشیه ها بر اثر برش صحافی از بین رفته؛ صفحات 175پ- 178پ سفید است.

135پ-175ر؛ 19سطر؛ اندازه سطور: 90×150؛ قطع: 145×200

موضوع: 1. حدیث-- علم الدرایه-- قرن 11ق. 2. حدیث-- علم الرجال-- قرن 11ق. 3. ابن بابویه، محمّد بن علی، 306-381ق. مشیخه الفقیه-- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 2131774

16374/1

عاملی، علی بن محمّد، 1014؟-1104ق.

منتخب نسیم الصبا/ نویسنده متن: بدرالدین حسن بن عمر بن حبیب حلبی دمشقی

زبان: عربی

معرفی کتاب: نسیم الصبا کتابی ادبی به زبان عربی از منشآت ادیب و مورخ دمشقی الأصل حلبی، ابو محمّد بدرالدین حسن بن عمر بن حسن بن حبیب حلبی شافعی 710-779ق. است. در آن انواع صنایع ادبی و فنون بدیعی شاعران همراه با نمونه هایی از اشعار آنان آورده، آن را در سی فصل قرار داده و در سال 756ق. به انجام رسانده است. شیخ ابو منصور حسن بن زین الدین عاملی صاحب معالم ده فصل آن را گزین کرده و بخشی از دیباچه مؤلّف را در آغاز و بخشی از انجامه او را در آخر کتاب خود آورده آن را الفصول الأنیقة نام نهاده؛ نوه صاحب معالم شیخ علی بن محمّد مجدداً این فصول را در کتاب خود الدر المنثور آورده و در آخر آن دیباچه نیای خود صاحب معالم را نیز آورده است. مؤلّف در آخر آن می نویسد: من نسخه کاملی از این کتاب را در جوانی نوشته بودم ولی مانند دیگر کتاب های من از بین رفته، نیای من مرحوم محقق الحسن ابو منصور فصل هایی از آن را بدون رعایت ترتیب گزین کرده است.

نسخه مورد معرفی در واقع بخش هایی از الدر المنثور می باشد که توسط یکی از کاتبان به صورت جداگانه استنساخ شده یا در اصل نسخه کاملی بوده که این بخش ها از آن بجا مانده است. نسخه ای مانند همین منتخب در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران به شماره 3594/4 نگهداری می شود، آغاز و انجام در هر دو برابر است و آن نیز بی تاریخ است.

اصل کتاب نسیم الصبا در سال 1289ق. در اسکندریه، در سال 1302ق. در آستانه، در سال 1883ق. در بیروت و در سال 1320ق. در مصر چاپ شده است.

آغاز: من کتاب نسیم الصبا و الکتاب ثلاثون فصلاً و منشئه الحسن بن عمر بن حبیب حضر فصول العام مجلس الآداب...

انجام:... و هو الذی یتوفاکم باللیل و یعلم ما جرحتم بالنهار.

انجامه: أقول إن هذا الکتاب کنت قد کتبته کلّه فی أیام الشباب ثمّ إنه ذهب فیما ذهب من الکتب و کان جدّی المرحوم المبرور الحسن أبو منصور قدّس الله روحه قد انتخب هذه الفصول منه و هی عندی و الترتیب مختلف و کتب فی أو له هذه فصول أنیقة تشتمل علی فقر فی البلاغة عریقة إنتخبتها من الکتاب المسمّی بنسیم الصبا للفاضل البارع الأدیب الحسن بن عمر... یهدی علی سواء السبیل و هو حسبنا و نعم الوکیل.

منابع: الدرر الکامنة 2: 208؛ سیر أعلام النبلاء 5: 66؛ الذریعه 16: 237، 22: 441، 24: 155؛ معجم المطبوعات العربیة 74؛ کشف الظنون 1951؛ ملی 10: 13؛ دانشگاه 12: 2605؛ ملک 1: 776

خط: شکسته نستعلیق، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آسیب ها: آثار لک و پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات دیده می شود، شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش کاغذی مشجر کرم و سبز، عطف تیماج قهوه ای.

2پ-13ر (59برگ)؛ 19سطر، اندازه متن: 85×140؛ قطع: 140×190

موضوع: 1. زبان عربی-- بدیع-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. زبان عربی-- صنایع ادبی

شناسه افزوده: الف. ابن حبیب؛ حسن بن عمر، 710-779ق.

شماره های پیشین: 230-75756

شماره رکورد: 1061013

16374/2

شامی عاملی، محمّد بن حسن، 980-1030ق.

تحفة الدهر فی مناظرة الغنی و الفقر/ فخرالدین محمّد بن حسن بن زین الدین شامی عاملی

زبان: عربی

معرفی کتاب: رساله ای کوتاه به نثر ادبی در مناظره بین توانمندی و تنگدستی آمیخته با اشعار بعضی از شاعران، ساخته فخرالدین محمّد بن حسن بن زین الدین عاملی پسر صاحب معالم است. وی اشعاری از نظم خودش نیز در این رساله آورده است. پسر مؤلّف شیخ علی این رساله را عیناً در کتاب خود الدر المنثور آورده. این نسخه نیز ظاهراً این بخش از در المنثور است ولی چون جدا استنساخ شده ما نیز به

صورت جداگانه معرفی کردیم. نسخه ای از آن در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران به شماره 3594/5 نگهداری می شود.

آغاز: الحمد لله الغنی فکل مَن سواه فقیر المتنزّه بکماله عن الشریک... أمّا بعد فیقول کاتب هذه الکلمات المرتجی من مو لاه...

انجام:... کما جعلتهم فی البرایا أشرف البشر.

انجامه مؤلّف: جزت الرسالة الموسومة بتحفة الدهر فی المناظرة بین الغنی و الفقر فی ساعات یسیرة و لعلّها فی الجملة غیر حقیرة و الحمد لله وحده و صلّی الله علی مَن لا نبی بعده و آله و صحبه.

انجامه کاتب: إنتهی کلامه أعلی الله مقامه، حرّرها العبد الحقیر الفانی علی أکبر النوش آبادی الکاشانی فی اصفهان فی شعبان سنة 1290.

منابع: الذریعة 3: 432؛ أعیان الشیعة 9: 171؛ دانشگاه 12: 2605

خط: نسخ خوش؛ کاتب: علی اکبر کاشانی؛ تاریخ کتابت: 1290 شعبان ق.، محل کتابت: اصفهان؛ آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار لک و پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات دیده می شود.

13ر-21پ؛ 16سطر، اندازه متن: 85×130؛ قطع: 140×195

موضوع: 1. ادبیات عربی-- تمثیلات-- قرن 11ق.

شماره رکورد: 2132354

16374/3

منتخب اشعار

زبان: عربی

معرفی کتاب: مجموعه ای از اشعار عربی شاعران مختلف و عمدتاً اشعار صاحب معالم جمال الدین حسن بن زین الدین شامی عاملی در گذشته 1011ق. و بعضی مکاتبات و مقامات اوست. نسخه از طرفین ناقص است و نامی از گردآورنده در آن نیامده ولی از قرائنی که در کل مجموعه دیده شده احتمال می رود بخشی از الدر المنثور شیخ علی بن فخر الدین محمّد عاملی نوه صاحب معالم باشد.

آغاز موجود: هو الدهر لا یلقی لدیه سرور * فتأمیل صفو العیش فیه غرور...

انجام موجود:... و هی فی مثل الأوّل ظرف و فی مثل الثانی غیر ظرف.

منابع: أعیان الشیعة 5: 99

تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آسیب ها: آثار لک و پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات دیده می شود؛ صفحات 48 ر- 51ر و 53ر- 58ر سفید است. آخرین برگ کنده ظاهراً به عمد کنده شده است.

گ22ر-47پ؛ 11 و 14سطر، اندازه متن: 85×130؛ قطع: 140×190

موضوع: 1. شعر عربی-- مجموعه ها-- قرن 11ق. 2. ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین، 959-1011ق. نامه ها

شماره های پیشین:

شماره رکورد: 2132802

16375

قرآن

زبان: عربی

معرفی کتاب: بخشی از آیه 68 سوره مبارکه انعام تا بخشی از آیه 47 سوره مبارکه اعراف است. نسخه اندکی مغلوط، علائم تجویدی و نشانه های آخر آیات به درستی در جای خود قرار نگرفته است.

آغاز موجود: ینسیک الشیطان فلا تقعد بعد الذکری...

انجام موجود:... و إذا صرفت أبصارهم تلقاء أصحاب النار قالوا ربّنا لا تجعلنا مع.

خط: نسخ متوسط؛ آرایه ها: عنوان سوره ها، و نشانه های تجویدی به شنگرف، علائم آخر آیات دایره سرخ؛ آسیب ها: نسخه فرسوده، لبه برگ ها پاره شده، جلد فرسوده و پارگی دارد، آثار لک و آبدیدگی در صفحات دیده می شود. کاغذ: هندی نخودی؛ جلد: پوست قهوه ای، یک لا، مجدول.

16برگ، 11سطر، اندازه متن: 100×145؛ قطع: 140×195

شماره های پیشین: 231-76156

شماره رکورد: 1061026

16376

خطائی، عثمان بن عبد الله، قرن 10ق.

حاشیة مختصر المعانی/ نظام الدین عثمان بن عبد الله خطائی ⁽¹⁾؛ نویسنده متن: یوسف بن ابی بکر سکاکی؛ خلاصه نویس: محمّد بن عبد الرحمن خطیب قزوینی؛ شارح: سعدالدین مسعود بن عمر هروی تفتازانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 1998 (1998/ع) در فهرست همین کتابخانه (11: 58)

آغاز موجود: ره فی العقول مأونة و ذکر ما یدل علیه بل ربّما یدعی...

انجام موجود:... و أنت خبیر بأن الحمل علی الانقطاع مما له مساع فالاعتبار إذن قیل المراد بالفعل فی قو له یرجع إلیه.

منابع: کشف الظنون 1: 476؛ الذریعة 6: 70؛ ملی 11: 58؛ دانشگاه 2: 376؛ مجلس 7: 84 و 17: 194

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: سربندهای (قو له) به سرخی؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان های (ع ه) و (عبد الله) و (منه) و (واقف) و (ه ح م) و (ف ق.) و (م ن) و (ط ح) و جز این ها دارد. آسیب ها: یک برگ از اول نسخه ظاهراً به عمد کنده شده، در بیش تر برگ ها آثار آبدیدگی و لک دیده می شود، تعدادی از صفحات مرمت شده که بر اثر آن بخش هایی از متن از بین رفته؛ کاغذ: فرنگی شکری و دولت آبادی نخودی؛ جلد: تیماج مشکی، مجدول، با حواشی ریسه ای منگنه.

215برگ؛ 19سطر؛ اندازه سطور: 65×145؛ قطع: 125×200

عنوان های دیگر: حاشیه شرح مختصر تلخیص المفتاح؛ حاشیه خطائی

موضوع: 1. تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق . مختصر المعانی-- نقد و تفسیر؛ 2. خطیب قزوینی، محمّد بن عبد الرحمن، 666-739ق. تلخیص المفتاح-- نقد و تفسیر؛ 3. سکاکی، یوسف بن ابی بکر، 555-626ق. مفتاح العلوم-- نقد و تفسیر؛ 4. زبان عربی-- معانی و بیان-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره رکورد: 1061033

16377

علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق.

تهذیب الوصول إلی علم الاصول/ علامه حلی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 3021 (3021/ع) در فهرست همین کتابخانه.

این کتاب را دوست گرامی ما حجة الاسلام سید محمّد حسین رضوی کشمیری تصحیح نموده و توسط مؤسسه امام علی علیه السلام در قم در سال 1381ش. به چاپ رسید. همچنین انتشارات ذوی القربی در قم کتاب را با تصحیح محمّد باقر ناصری در سال 1384ش=2005م چاپ و منتشر کرد.

آغاز: الحمد لله رافع درجات العارفین... أمّا بعد فهذا تهذیب الوصول إلی علم الاصول... و رتّبت هذا الکتاب علی مقاصد...

انجام:... فی الأصل و الفرع معاً و هو سؤال الفرق.

انجامه مؤلّف: ولیکن هذا آخر ما نذکره فی هذا الکتاب و من أراد التطویل فی هذا الفن فلیطلبه من کتابنا المسمّی بنهایة الوصول فانه بلغ الغایة و تجاوز النهایة.

انجامه کاتب: وقع الفراغ من کتابته فی یوم الجمعة أوّل شهر الشوال فی دار العلم الشیراز علی ید الفقیر عبد علی بن محمّد الکربلائی غفر ذنبه فی سنة 1064.

منابع: الذریعة 4: 511؛ مکتبة العلامه الحلی 109؛ ملی 14: 133

خط: نسخ متوسط، کاتب: عبد علی بن محمّد کربلائی، تاریخ کتابت: 1064ق.، محل کتابت: شیراز؛ آرایه ها: تا صفحه 74ر روی بسیاری از عبارات با مرکب قرمز خط کشیده شده؛ حواشی: تا صفحه 12پ حاشیه هایی به خط سید نعمة الله جزائری دارد. یادداشت ها: یادداشتی به عربی در صفحه عنوان بقلم محدث معروف سید نعمة الله جزائری که آن را در شوال 1064ق. در مدرسه منصوریه شیراز نوشته مبنی بر این که این نسخه را

کاتب برای او نوشته و در تملک او می باشد، یادداشتی نیز به همین مضمون به خط او در صفحه آخر دیده می شود. مهرها: مهر بیضی کوچک سید نعمة الله جزائری با سجع «الواثق بالله نعمة الله» در صفحه عنوان؛ آسیب ها: آثار آب دیدگی در صفحات پایانی وجود دارد، پایین برگ های نیمه دوم نسخه موریانه خوردگی دارد ولی خوشبختانه به متن آسیب نرسیده، گوشه بعضی از حاشیه ها در برش صحافی از بین رفته است. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی الحاقی، روکش گالینگور سبز، آستر کاغذی سفید.

181برگ، 9سطر، اندازه متن: 65×100؛ قطع: 140×155

عنوان های دیگر: تهذیب طریق الوصول إلی علم الاصول؛ تهذیب الاصول

موضوع: 1. اصول فقه شیعه قرن 8ق.

شماره رکورد: 1061046

16378

جزائری، نعمت الله بن عبد الله، 1050-1112ق.

نور الأنوار فی إیضاح کلام خیر الأخیار/ نعمت الله بن عبد الله جزائری شوشتری؛ دعاها از: امام سجّاد زین العابدین علی بن الحسین علیه السلام

زبان: عربی

معرفی کتاب: شرحی بر صحیفه سجادیه امام سجّاد علیه السلام است. بنگرید به شماره بازیابی 2783 (2783/ع) در فهرست همین کتابخانه (261/13)

این کتاب در سال 1371ق. با تصحیح عبدالعلی بن محمّد بسطامی به چاپ رسیده است.

آغاز موجود:... لاستحالة خلاف معلوم الله تعالی و قد سبق العلم بوجود کل ممکن...

انجام:... قد کتبتنی فی الألواح و الدفاتر من الأخیار اللهم اجعلنا من الأخیار بحق النبی و آله الأطهار.

انجامه: تم الشرح المبارک الموسوم بنور الأنوار للمحدّث الجزائری بعون الله و حسن توفیقه و الحمد لله.

منابع: الذریعة 24: 359؛ مرعشی 5: 352؛ ملی 13: 261

خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: قرن 12ق. آرایه ها: بر روی عبارات دعاها به شنگرف خط کشیده شده؛ حواشی: حاشیه هایی از مؤلّف با نشان (منه عفی عنه) و همچنین

حاشیه های تصحیحی بی نشان دارد. یادداشت ها: یادداشتی به قلم سید محمّد جزائری شوشتری از نوادگان مؤلّف مورخ 46/1/16 در صفحه عنوان دیده می شود، یادداشت تملک به عربی (قد انتقل إلیّ بالمصالحة الارثیة الشرعیة فی 8 شهر جمادی الثانیة من شهور سنة 1321) با مهری بیضی کوچک «الراجی محمّد الأنصاری»؛ آسیب ها: فرسودگی بعضی اوراق، آثار لک و آب دیدگی در لبه های غالب صفحات، وصالی و ترمیم بعضی برگ ها دیده می شود، حاشیه های آخرین برگ بر اثر ترمیم و وصالی آسیب دیده و بخشی از آن از بین رفته است، 4 برگ از اول نسخه و یک برگ از آخر آن سفید است و کتاب از برگ پنجم شروع می شود، بخشی از حاشیه ها بر اثر برش صحافی از بین رفته است. کاغذ: فرنگی شکری. چهار برگ اول و یک برگ آخر هندی و الحاقی می باشد. جلد: تیماج قهوه ای روشن مجدول، اندرون مقوایی، آستر کاغذ شکری.

260برگ، 15سطر، اندازه متن: 90×130؛ قطع: 135×220

عنوان های دیگر: شرح صغیر؛ شرح صحیفه سجادیه

موضوع: 1. علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم، 38-94ق. صحیفه سجادیه-- نقد و تفسیر؛ 2 دعاها

شماره های پیشین: 234-75981

شماره رکورد: 1061058

16379

انطاکی، داود بن عمر، -1008ق.

تذکرة اولی الألباب و الجامع للعجب العجاب/ داود بن عمر انطاکی

زبان: عربی

معرفی کتاب: کتابی در پزشکی در بیان بعضی بیماری ها و راه های درمان آن ها و معرفی بعضی از داروهای و چگونگی آمیختن داروهای ترکیبی و موارد کاربرد آن ها مشتمل بر یک مقدّمه و چهار باب و یک خاتمه؛ نویسنده آن را در سال 976ق. ساخته است. باب اول: فی تعریف هذا العلم و المدخل إلیه، باب دوم: فی قوانین الافراد و الترکیب و أعماله العامة و ما ینبغی أن یکون علیه من الخدمة، باب سوم: فی المفردات و المرکبات وما یتعلق بها، باب چهارم: فی الأمراض و ما یختصها من العلاج و بسط العلوم المذکورة، خاتمه: فی نکت و غرائب و لطائف و عجایب. نگارنده در کتاب خود التراث الطبی العربی به صورت گسترده به معرفی این اثر پرداخته ام.

این نسخه فقط باب چهارم از ابواب تذکره است و از روی نسخه ای که از نسخه مؤلّف رونویسی شده نوشته شده است. در آخر نیز بندی درباره بزدره و مرغ داری است که شامل یک مقدّمه و سه مبحث و یک خاتمه می باشد. این کتاب بارها چاپ شده است. از جمله چاپ های آن توسط مکتبه الثقافة الدینیة در قاهره در سال 1416ق.=1375ش، و توسط دار الکتب العلمیة در بیروت در سال 1998م با تصحیح احمد شمس الدین انجام شده است.

آغاز:... أبواب التذکرة فی تفصیل أحوال الأمراض الجزئیة و استقصاء أسبابها و علاماتها و ضروب معالجاتها...

انجام:... الحاجة إلیه من هذه الصناعة و ما عداه فتطویل بلا فائدة و الله سبحانه و تعالی هو المستعان بالتوفیق و العنایة.

انجامه: هذا آخر ما وجد بنسخة المصنّف نقلاً عن النسخة المنقولة منها و الحمد لله لمستحقه [کذا] صلی الله علی سیّدنا محمّد و آله و صحبه.

منابع: الذریعة 29: 4؛ کشف الظنون 1: 386؛ التراث الطبی العربی 125؛ دانشگاه 6: 2446؛ ملی 14: 43

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: قرن 11 یا 12ق. امتیاز: این نسخه از روی نسخه ای که از نسخه خط مؤلّف نوشته شده، کتابت شده است. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به سرخی نوشته شده؛ حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. یادداشت ها: نسخه در تملک شرف الدین محمّد مکی عاملی که از شهید اول نسب می برد بوده و دست خط او همراه با مهر خشتی او در صفحه آخر نسخه مورخ 1158ق. دیده می شود؛ وی از عالمان به نام زمان خود و با صاحب حدائق هم روزگار و هم طبقه بوده و آثار متعددی از او بجا مانده، شرح حال او را سید حسن صدر در تکمله خود آورده و از او با عباراتی چون (من أعلام العلماء) و (شیخ الاجازة فی عصره) مورد ستایش قرار داده است. وی کتابخانه نفیسی داشته که بیش تر آن ها را صاحب الذریعة دیده و بگفته او یادداشت تملک او بخط خودش در همه آن ها دیده می شود؛ وی در یادداشت این نسخه نسب خود چنین یاد کرده: (بسمه تعالی، فی ملک أفقر الوری إلی الواحد المجید محمّد مکی بن محمّد بن شمس الدین بن الحسن زین الدین من سلالة الشریف أبی عبد الله الشهید محمّد بن مکی بن أحمد بن محمّد بن حامد طاها المطلبی الحارثی الهمدانی الخزرجی العاملی الحانینی الجزینی سنة (1158) سپس توضیحاتی در مورد این نسبت ها می نویسد که نظر به سودمندی آن این جا نقل می کنیم: (المطلبی نسبة إلی المطلب أخو هاشم بن عبد مناف جد الرسول صلی الله علیه و آله، الحارثی الهمدانی نسبة إلی الحارث

و هو صاحب علی علیه السلام... و الخزرجی نسبة إلی قیس بن سعد بن عبادة و قیس و والده سعد من عظماء العرب و ساداتها وکبارها و لهم ذکر عظیم مشهور فی التواریخ) سپس در مورد نسبت های شهید اول می نویسد: (فان له نسبة إلی کل قبیلة من هذه القبائل، بعضها من أجداد الآباء و بعضها من طرف أجداد الام)؛ شبیه این یادداشت در اجازه ای که به محمّد رضا بن عبد المطلب صاحب کتاب «الشفا فی أخبار آل المصطفی» در نجف در روز غدیر سال 1178ق. داده است نیز آمده، این اجازه بخط او نزد سید حسن صدر بوده و از آن در تکمله خود یاد کرده است. مهرها: دو مهر خشتی ناخوانا در صفحه عنوان و یک مهر خشتی ناخوانا در آخرین برگ دارد، همچنین مهر چها گوش «یا مسیح» در جاهای مختلف نسخه دیده می شود. آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در لبه های بالایی برگ ها دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای تیره، مقوایی، عطف تیماج مشکی، اندرون جلد آستر کاغذی.

227برگ، 20سطر، اندازه سطور: 72×145؛ قطع: 140×195

عنوان های دیگر: تذکره داوود انطاکی

موضوع: 1. پزشکی سنتی-- قرن 10ق. 2. گیاهان دارویی-- قرن 10ق. 3. مرکبات پزشکی

شماره های پیشین: 104271

شماره رکورد: 1061062

16380

قرآن

زبان: عربی

خط: نسخ خوش، کاتب: ابن میرزا احمد خوانساری، تاریخ کتابت: 1251ق. آرایه ها: دو صفحه افتتاح آراسته و مزین به سرلوح و کتیبه بازوبندی صدر و ذیل مرصع و مذهب، صفحات کمندکشی شده، داخل جداول ترنج های زرین با نقش گل و بوته الوان شنگرف و لاجورد و عنابی، عناوین سوره ها با شنگرف بقلم ثلث داخل بیضی زرین در کتیبه نوشته شده، علائم آخر آیات دوایر زرین؛ آسیب ها: نسبتا سالم؛ کاغذ: فرنگی شکری.

239برگ، 21سطر، اندازه متن: 70×35؛ قطع: 50×90

شماره های پیشین: 236-76142

شماره رکورد: 1061074

16381

ابن بابویه، محمّد بن علی، 306-381ق.

کتاب من لا یحضره الفقیه/ محمّد بن علی بن حسین بن بابویه قمی معروف به شیخ صدوق

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 6280 در فهرست همین کتابخانه.

نسخه از دو طرف افتادگی دارد و فقط بخشی از طهارت تا سجود را در بر می گیرد.

آغاز موجود: و الدبر من غائط أو بول أو منی أو ریح و النوم حتّی یذهب العقل...

انجام موجود:... و قال علیه السلام السجود علی طین قبر الحسین علیه السلام ینوّر إلی الأرض السابعة.

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: عناوین و نشان ها به سرخی، روی برخی عبارات با مرکب قرمز خط کشیده شد. حواشی: تمامی صفحات آکنده از حاشیه هایی با نشان های (م ت ق ره)، (م ح ق سلمه الله)، (سلط ره)، (منه ره) و (شیخ محمّد رحمة الله) و جز آن می باشد. آسیب ها: نسخه بدون جلد، شیرازه گسسته، آثار آبدیدگی در میانه همه صفحات دیده می شود. لکه های پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات وجود دارد که به حاشیه ها آسیب رسانده؛ کاغذ: اصفهانی و فرنگی شکری آهار مهره.

36برگ، 20سطر، اندازه متن: 90×190؛ قطع: 200×290

عنوان های دیگر: الفقیه؛ من لا یحضره الفقیه

موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 4ق.؛ 2. احادیث احکام-- قرن 4ق.

شماره رکورد: 1061084

16382

ابن بابویه، محمّد بن علی، 306-381ق.

کتاب من لا یحضره الفقیه/ محمّد بن علی بن حسین بن بابویه قمی معروف به شیخ صدوق

زبان: عرب

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 6280 در فهرست همین کتابخانه.

نسخه از دو طرف افتادگی دارد و شامل بخشی از قصاص و دیات و حدود است.

آغاز موجود: فی السجن و وقع علی رأسه یحبس عمره و یضرب کلّ سنة خمسین جلدة...

انجام موجود:... خمسون دیناراً و فی الرکبة إذا کسرت فجبرت علی غیر عثم.

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: عناوین و نشان ها به قلم جلی؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان های (م ض)، (ق.)، (ص)، (قاموس)، (المصباح)، (الاستبصار)، همچنین حاشیه های تصحیحی و نسخه بدل دارد. آسیب ها: نسخه بدون جلد، شیرازه گسسته، فرسودگی و آثار آبدیدگی در میانه همه صفحات دیده می شود. لکه های پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات وجود دارد که به حاشیه ها آسیب رسانده؛ کاغذ: اصفهانی نخودی.

36برگ، 23سطر، اندازه متن: 90×190؛ قطع: 200×290

عنوان های دیگر: الفقیه؛ من لا یحضره الفقیه

موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 4ق. 2. احادیث احکام-- قرن 4ق.

شماره رکورد: 1061104

16383

شهید ثانی، زین الدین بن علی، 911-966ق.

الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة/ زین الدین بن علی بن احمد شامی عاملی معروف به شهید ثانی؛ نویسنده متن: محمّد بن مکی عاملی جزینی معروف به شهید اول

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2032 (2032/ع) در فهرست همین کتابخانه (11: 118)

این نسخه بخشی از جلد اول شرح لمعه است. از دو طرف افتادگی دارد و از مبحث قبله تا نماز قصر را در بر می گیرد؛ نسخه کامل این کتاب بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.

آغاز موجود: صلاة رکعتین نافلتها حینئذ و فی الحقیقة هذا الاستثناء منقطع...

انجام موجود:... لا یحتسب علیهما و متی یحکم باللحوق بأحد المنزلین اعتبرت الاستطاعة.

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: بر روی عبارات متن اصلی خط سیاه کشیده شده؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان های (ع ل ره)، (سلطان) (ح)، (محمّد کریم رحمة الله)، (استادی دام ظله العالی)، (محمّد کریم عفی عنه) و (منه ره) دارد، بعضی حاشیه های نسخه بدل نیز دیده می شود. آسیب ها: شیرازه گسسته، لبه ها وصالی شده، فرسودگی و آثار لک در بعضی صفحات وجود دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی، حاشیه ها فرنگی شکری.

21برگ، 25 و 26سطر، اندازه متن: 130×225؛ قطع: 200×290

عنوان های دیگر: شرح لمعه

موضوع: 1. شهید اول، محمّد بن مکی، 734-786ق. اللمعة الدمشقیة-- نقد و تفسیر؛ 2. فقه جعفری-- قرن 8ق.-- نقد و تفسیر؛ 3. فقه جعفری-- قرن 10ق.

شماره رکورد: 1061137

16384

بحرانی، یوسف بن احمد، 1107-1186ق.

الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة/ یوسف بن احمد بن ابراهیم درازی بحرانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: یک دوره فقه غیر کامل ولی گسترده و استدلالی و در برگیرنده آراء فقیهان بزرگ شیعه است؛ مؤلّف آن شیخ یوسف بحرانی در گذشته 1186ق. از علمای معروف و به نام شیعه در قرن 12ق. و از خاندان آل عصفور است؛ این خاندان، عالمان معروفی در بحرین، قطیف و نواحی جنوب ایران دارند که نویسنده از معروف ترین آن ها است؛ بحرانی مدّتی در شیراز اقامت داشته و گفته شده در آن جا اقدام به ساخت این

کتاب نمود ⁽¹⁾، پس از آشفتگی های سیاسی به کربلا منتقل شد و در آن جا به تألیف آن ادامه داد ولی باز ناتمام ماند و فقط از طهارت تا وصیت را شامل می شود.

این کتاب مورد توجه علمای معاصر و متاخر از او قرار گرفت و حاشیه هایی بر آن ساختند. شاگرد و برادرزاده مؤلّف حسین بن محمّد بن احمد عصفوری درگذشته سال 1216ق. تتمه ای بر این کتاب در دو جلد بنام عیون الحقائق الناضرة نوشته، این تتمیم در سال 1342ق. در نجف به چاپ رسید، و در سال 1409ق. نیز در قم چاپ و منتشر شد. مرحوم پدرم محقق طباطبائی سال ها پیش هنگامی که در نجف اقامت داشته شرح حال گسترده ای از شیخ یوسف بحرانی نوشته و در آن به معرفی کتاب حدائق و ابعاد گوناگون زندگی مؤلّف پرداخته که در مقدّمه چاپ این کتاب به چاپ رسیده است. میرزا محسن آل عصفور نیز مقدّمه ای بنام المقدّمة الفاخرة لکتاب الحدائق الناضرة بر کتاب حدائق نوشته که در اول این کتاب در سال 1409ق. در قم به چاپ رسید.

این اثر در سال های 1315 تا 1381ق. در نجف و تبریز در 10 جلد به چاپ رسیده، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین قم نیز آن را از سال 1409 تا 1421ق. سه بار چاپ و منتشر کرد. این نسخه چند برگی از کتاب صلاه است و مشتمل بر بخشی از نماز میت و نماز عیدین است.

آغاز موجود: المتقدّمة أمّا القول بالکراهة مطلقاً کما هو المشهور...

انجام موجود:... و لم یرجح شیئاً منهما و قال فی الذکری لو نسی التکبیرات أو بعضها

منابع: الذریعة 6: 289 و 15: 379؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی 2: 71

خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. آسیب ها: شیرازه گسسته، بعضی برگ ها پارگی دارد ولی به متن آسیب نرسیده است. کاغذ: فرنگی شکری.

22برگ، 27سطر، اندازه متن: 110×215؛ قطع: 210×300

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 12ق.، 2. احادیث احکام-- قرن 12ق.

شماره های پیشین: 240-85033

شماره رکورد: 1061286

16385

نراقی، مهدی بن ابی ذر، 1128-1209ق.

محرق القلوب

زبان: فارسی

معرفی کتاب: کتابی در وفیات چهارده معصوم علیهم السلام، در دو مقدّمه در اثبات جواز تعزیه و سپس بیست مجلس، مؤلّف آن را به خواهش شخصی بنام عبد الرزاق خان ساخته است. در سال 1239ق. که منوچهرخان معتمدالدو له گرجی ⁽¹⁾نخستین چاپخانه را در تهران تأسیس کرد و به چاپخانه معتمدی معروف شد، این کتاب اولین کتابی بود که در آن چاپخانه به چاپ رسید و در واقع این کتاب نخستین کتابی است که در تهران چاپ شده است. پس از آن این اثر بارها چاپ شد.

آغاز: حمد و سپاس بی نهایت تحفه بارگاه حکیمی است...

انجام... لعنة الله علیه و علی سائر ظالمی آل محمّد صلی الله علیه و آله، و عذّبهم عذاباً ألیماً عقبهم الله عقاباً شدیداً.

انجامه: تمّت الکتاب بعون الملک الوهّاب بتاریخ یوم جمعه بیست و سیم شهر صفر سنة 1257، کتبه محمّد باقر الفراهانی خدا رحمت کند... شاد سازد.

منابع: الذریعة 20: 149؛ إیضاح المکنون 2: 443؛ هدیة العارفین 2: 352؛ تراثنا 32: 155

خط: نستعلیق خوش، کاتب: محمّد باقر فراهانی؛ تاریخ کتابت: جمعه بیست و سوم صفر 1257ق. آرایه ها: روی بسیاری از عبارات با مرکب قرمز خط کشیده شده است. آسیب ها: شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور صورتی، اندرون آستر کاغذی شکری، عطف پارچه ای کرم.

163برگ، 22سطر، اندازه متن: 135×225؛ قطع: 180×280

موضوع: 1. حسین بن علی (علیه السلام)، امام سوم، 4-61ق. سوگواری ها؛ 2. واقعه کربلا، 61ق. 3. خاندان نبوت-- مصائب

شماره های پیشین: 241-84949

شماره رکورد: 1061299

16386

شهید ثانی، زین الدین بن علی، 911-966ق.

مسالک الافهام إلی تنقیح شرائع الاسلام/ زین الدین بن علی عاملی معروف به شهید ثانی؛ نویسنده متن: جعفر بن حسن هذلی معروف به محقق حلی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 8515 (8515/ع) در فهرست همین کتابخانه.

نسخه از دو طرف افتادگی دارد و مشتمل بر بخشی از کتاب عتق و کتاب های غصب و نذر و احیاء الموات است.

آغاز موجود: یتبعها بالطلاق ما دامت فی عدّة و لا یخفی إن الراوی الأوّل فطحی و الآخران واقفیان...

انجام موجود:... قوله... لیکون علیها ید المسلم فان ذلک یمنع من.

منابع: الذریعة 20: 378؛ ملی 8: 153 و 13: 401

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عبارات قو له به شنگرف، بر روی عبارات متن اصلی به شنگرف خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. آسیب ها: نسخه بدون جلد، شیرازه گسسته، آثار لک و آبدیدگی در غالب صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری.

64گ، 29سطر، اندازه متن: 125×190؛ قطع: 197×280

عنوان های دیگر: شرح شرائع الاسلام

موضوع: 1. محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق. شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام-- نقد و تفسیر 2. فقه جعفری-- قرن 10ق؛ 3. فقه جعفری-- قرن 7ق-- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1061313

16387/1

شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 1030-953ق.

رساله فی الکر/ محمّد بن حسین عاملی معروف به شیخ بهائی

زبان: عربی

معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در مورد کُر و بیان اشکال گوناگون و توصیف هندسی آن در پنج مساله بنام شاه طهماسب صفوی. شیخ بهائی در آن می گوید که من چهار مساله از آن را در خلاصه الحساب آورده ام؛ شیخ بهائی رساله دیگری نیز در همین موضوع دارد.

این رساله همراه با مشرق الشمسین شیخ بهایی در سال 1321ق. در تهران به چاپ رسیده، و در سال 1409ق. در مجله فقه أهل بیت شماره 29 با تصحیح محمّد جواد جلالی نیز چاپ شده است.

آغاز موجود: النهار یبلغ الکریة لیتوضاء منه فطریق إستخراج هذه المسألة...

انجام:... و مَن أتقنها سهل علیه إستخراج کثیر من مسائل هذا الباب و من الله العصمة و التوفیق.

انجامه: هذا الکتاب و إن تضاغن حجمه فیه جمیع مکارم الأخلاق کتاب حوی من کل علم لبابه و عن غیره قد أغلق العلم بابه أحاط بأنواع العلوم... و عن علی علیه السلام قال تعطروا بالاستغفار لا تفضحکم روائح الذنوب.

منابع: الذریعة 17: 288؛ مجلس 9: 359 و 10: 695؛ سپهسالار 1: 502

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آسیب ها: نسخه نسخه در مجموعه ای است که فقط در چند برگ از هم گسسته و بدون جلد و شیرازه است. از آغاز افتادگی دارد و بخشی از مساله اول را ندارد.

1پ-2پ (6برگ)؛ 29سطر، 145×240

عنوان های دیگر: الرساله الکریه؛ رساله فی تقدیر الکر

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 11ق؛ 2. آب کر؛ 3. طهارت (فقه)

شماره های پیشین: 243-85025

شماره رکورد: 1061356

16387/2

محقق کرکی، علی بن حسین، -940ق.

صیغ العقود و الایقاعات/ علی بن حسین بن عبد العالی معروف به محقق کرکی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بسیاری از فقیهان به احکام عقود و ایقاعات ⁽¹⁾- مانند سایر احکام دیگر فقهی- به صورت جداگانه پرداخته و کتاب ها و رساله های مستقلی ساخته اند. یکی از آن ها همین رساله مورد معرفی است که آن را علی بن حسین بن عبد العالی عاملی معروف به محقق کرکی و محقق ثانی، از فقهای نامدار شیعه در قرن دهم هجری ساخته است. محقق کرکی در این اثر نه تنها به الفاظ صیغ و عقود بلکه به خود صیغ و عقود نیز پرداخته و در ابتدا بصورت مفصل شرایط مختلف و انواع گوناگون آن ها را بیان کرده است. نسخه حاضر از انجام افتادگی دارد و تقریبا یک سوم رساله را دربر می گیرد. نسخه ای کامل از این رساله در همین کتابخانه به شماره 3515/4ع نگهداری می شود. این اثر در ضمن مجموعه کلمات المحققین در 1315ق. به چاپ رسیده، در سال 1409ق. نیز انتشارات کتابخانه آیةالله مرعشی در قم آن را با تصحیح حجه الاسلام شیخ محمّد حسون ضمن رساله های دیگری از مؤلّف به عنوان رسائل المحقق الکرکی چاپ و منتشر کرد.

آغاز: الحمد لله حمداً کثیراً کما هو أهله... و بعد فهذه جملة کافلة ببیان صیغ العقود و الایقاعات...

انجام موجود:... شرع لقطع تنازع المختلفین و هو علی أنواع صلح المسلمین.

منابع: الذریعة 15: 110؛ کشف الحجب 272؛ ملی 16: 31

2پ-6پ (6برگ)؛ 29سطر، 145×240

موضوع: 1. عقود و ایقاعات (فقه) صیغه ها

شماره های پیشین: 243-85025

شماره رکورد: 2135402

16388

فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.

الوافی/ محمّد محسن بن شاه مرتضی معروف به فیض کاشانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16312 در همین فهرست.

نسخه از دو طرف افتادگی دارد و فقط بخشی از کتاب اول در عقل و جهل را در بر می گیرد.

آغاز موجود: شرح تمام الحدیث کا محمّد عن أحمد عن ابن فضّال کا جماعة من أصحابنا...

انجام موجود:... شیء قبله و لا شیء معه فی دیمومیته فقد بان.

منابع: کشف الحجب 598؛ الذریعة 25: 13؛ إیضاح المکنون 2: 700

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عناوین و رموز به شنگرف، بر روی برخی عبارات با شنگرف خط کشیده شده است. آسیب ها: نسخه فاقد جلد، شیرازه گسسته، از طرفین ناقص است، تقریبا یک سوم صفحات آن موریانه خوردگی دارد و بخشی از متن آسیب دیده و از بین رفته است. کاغذ: فرنگی شکری.

94گ، 22سطر، اندازه متن: 105×192؛ قطع: 185×271

موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 11ق؛ 2. احادیث احکام-- قرن 11ق.

شماره های پیشین: 244-85011

شماره رکورد: 1061373

16389

فخر المحققین، محمّد بن حسن، 682-771ق.

إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد/ فخرالدین محمّد بن حسن بن یوسف حلی معروف به فخر المحققین؛ نویسنده متن: علاّمه حلی

زبان: عربی

معرفی کتاب: شرحی بر کتاب قواعد الأحکام علاّمه حلی است که توسط فرزند او محمّد بن حسن معروف به فخر المحققین در گذشته سال 771ق. و به دستور او ساخته شده؛ نویسنده نیمه نخست آن را در زمان حیات پدرش ساخته است. شیخ آقا بزرگ می گوید در برخی نسخه ها تاریخ فراغت از کتاب سال 760ق. یاد شده و معلوم می شود که نیمه دیگر، سال ها پس از فوت علاّمه ساخته شده است.

شیخ بهائی این کتاب را ستوده و معتقد است که کتابی مانند آن در فقه استدلالی ساخته نشده است. نام این شرح در یکی از نسخه ها إثبات الفوائد یاد شده، به همین جهت احتمال می رود شارح ابتدا این نام را برای شرح خود انتخاب کرده و سپس آن را تغییر داده است.

این کتاب در سال های 1387-1389 با تصحیح آقایان آیةالله شیخ علی پناه اشتهاردی و سید حسین موسوی کوهکمری و عبد الرحیم بروجردی در قم در چهار جلد به چاپ رسیده است. نسخه از دو طرف افتادگی دارد و از بخش پایانی کتاب نکاح تا بخشی از کتاب خلع را در بر می گیرد.

آغاز موجود: فان أنفذنا عتق المرتهن مع الاجازه فالأقرب هنا الصحة...

انجام موجود:... و لو شرط کونه إبریسم فبان کتاناً فله قیمة الابریسم و لیس له.

منابع: أمل الآمل 2: 262؛ الکنی و الألقاب 3: 16؛ الذریعة 2: 496، 5: 67

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: تا برگ 18 عناوین و سر فصل ها به شنگرف و پس از آن به روی عناوین با مرکب سیاه خط کشی شده است. حواشی: حاشیه هایی با نشان های (رش)، (ع ر)، (یر)، (د م)، (ع)، (ق)، و (محمّد) دارد. آسیب ها: نسخه بدون جلد، شیرازه گسسته، برگ ها فرسوده، آثار لک و آب دیدگی در غالب صفحات دیده می شود، بعضی برگ ها پاره شده و باعث از بین رفتن بخشی از متن شده، بعضی صفحات ترمیم شده؛ کاغذ: فرنگی شکری.

127گ، 20سطر، اندازه متن: 100×180؛ قطع: 298×208

عنوان های دیگر: ایضاح الفوائد فی شرح اشکالات القواعد؛ اثبات الفوائد

موضوع: 1. علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 726-648ق. قواعد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام-- نقد و تفسیر؛ 2. فقه جعفری-- قرن 8ق.

شماره های پیشین: 245-8534

شماره رکورد: 1061383

16390/1

اصول فقه

زبان: عربی

معرفی کتاب: اولین رساله مجموعه است در چند برگ، ظاهراً بخشی از تقریرات اصول فقه استاد مؤلّف است؛ نویسنده احتمالا از شاگردان شیخ انصاری بوده و درس اصول استاد را تقریر نموده؛ در آن از صاحب قوانین با عبارت (طاب ثراه) یاد شده است.

آغاز: مقالة الخبر ینقسم باعتبار المخبر إلی متواتر و آحاد...

انجام:... فعلیک بالتأمّل حتّی لا یختلط الأمر. الحمد لله رب العالمین... و السلام علی من اتبع الهدی.

انجامه: قد فرغت منه فی سحر لیلة السبت (صار صبحا) سبع و عشر شهر صفر المظفّر فی دار السلطنة اصفهان سنة 1285.

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: 17 صفر 1285ق.، محل کتابت: اصفهان؛ آرایه ها: روی بعضی عبارات خط سیاه کشیده شده است. یادداشت ها: بالای هر یک از صفحات یک سطر دعا نوشته شده است. آسیب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور قهوه ای ساده.

3ر-8پ (179برگ) 179×20سطر، اندازه متن: 120×192؛ قطع: 160×220

موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره های پیشین: 246-75685

شماره رکورد: 1061405

16390/2

کتابی در فقه

زبان: عربی

معرفی کتاب: بخشی از یک کتاب در فقه استدلالی است در چند برگ، در این بخش احکام غسل های واجب بیان شده و در آن از (السید الطباطبائی البروجردی دام عزّه فی المواهب) یاد شده که باید منظور المواهب السنیة میرزا محمود طباطبایی بروجردی در گذشته 1300ق. باشد؛ بنابراین تألیف این کتاب باید قبل از 1300ق.

باشد. این نسخه با همان قلم رساله اول مجموعه نوشته شده و آثار خط خوردگی و اصلاح دارد، احتمال می رود بخط مؤلّف باشد.

آغاز: و من الأغسال الواجبة غسل الجنابة و تتمیم الکلام فیه یقتضی رسم مقامات...

انجام:... ثم استدل الخصم بشواهد عرفیة و غفل عن الآیات.

تاریخ کتابت: قرن 13ق. آرایه ها: بر روی بعضی عبارات خط مشکی کشیده شده؛ حواشی: حاشیه هایی بی نشان دارد. یادداشت ها: بالای هر یک از صفحات نسخه یک سطر دعا نوشته شده است.

9ر-16پ؛ 21سطر، اندازه متن: 120×200؛ قطع: 160×220

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 13ق.

شماره های پیشین: 246-75685

شماره رکورد: 2136327

16390/3

رساله ای در استصحاب

زبان: عربی

معرفی کتاب: رساله ای در مبحث استصحاب از مباحث اصول فقه است. مؤلّف آن شناخته نشد؛ وی در این رساله از بعضی علمای شیعه چون محقق خوانساری، محقق سبزواری، صاحب قوانین و دیگران نام برده که متاخرترین آنان شیخ انصاری است و با عبارت (طاب ثراه) از او یاد کرده است، بنابراین تألیف آن باید پس از فوت شیخ انصاری در سال 1281ق. باشد.

نسخه از انجام افتادگی دارد و معلوم نیست چند برگ آن ناقص است. بین برگ های 22 و 43 رساله دیگری قرار گرفته است.

آغاز: القول فی الاستصحاب، الاستصحاب فی اللغه أخذ الشیء مصاحباً کقولک استصحبت الکتاب...

انجام موجود:... فی المسائل الاصولیة لیس بحجة الرابع ما أفاده المحقق الخوانساری من التعارض بین قو له کل شیء.

تاریخ کتابت: قرن 14ق؛ آرایه ها: بر روی بعضی عبارات خط مشکی کشیده شده؛ حواشی: حاشیه هایی تصحیحی دارد. آسیب ها: آثار پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات دیده می شود.

17ر-22پ و 43ر-48پ؛ 16-20سطر، اندازه متن: 130×160؛ قطع: 160×220

موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره های پیشین: 246-75685

شماره رکورد: 2136753

16390/4

رساله ای در اصول فقه

زبان: عربی

معرفی کتاب: اثری در اصول فقه است، نسخه آشفته و از طرفین و میانه افتادگی دارد، مؤلّف آن احتمالا همان مؤلّف رساله قبل باشد و ممکن است این اثر نیز بخشی از آن رساله قبل باشد ولی نظر به این که هم مباحث آن جداگانه و هم مطالب این دو دنبال هم نیامده، به صورت جداگانه معرفی شد.

آغاز موجود: و ما الداعی علی إرتکاب هذا التکلّف کیف و ظاهر رفع المؤاخذة عن الشیء رفع...

انجام موجود:... المحتملین إذا ترتب علیه حکم شرعی من غیر واسطة.

23ر-74پ؛ 23سطر، اندازه متن: 130×210؛ قطع: 160×220

موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره های پیشین: 246-75685

شماره رکورد: 2136963

16390/5

رسالة فی المواسعة و المضایقة

زبان: عربی

معرفی کتاب: المواسعه و المضایقه از مباحث فقهی استدلالی است که بعضی از فقها رساله های جداگانه ای در آن نوشته اند. مؤلّف نامی از خود نیاورده و باید از علمای قرن 13ق. به بعد باشد. در آن از علامه حلی، محقق خوانساری، محقق سبزواری و برخی دیگر یاد شده است.

آغاز: رسالة فی المسالة المعروفة بالمواسعة و المضایقة و حیث إن کلمات الفقهاء فی هذه المسألة فی غایة الاغتشاش...

انجام:... و یحتمل أن یکون کلام العلاّمة أعلی الله مقامه الشریف فی التذکرة مفیداً لما ذکر أیضاً.

تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آسیب ها: آثار پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات دیده می شود، بعضی از برگ ها جا به جا شده و از میانه افتادگی دارد، دو برگ پس از پایان رساله سفید است.

75ر-112پ؛ 23 و 24سطر، اندازه متن: 130×210؛ قطع: 160×220

موضوع: 1. فقه جعفری-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. نماز-- وقت

شماره های پیشین: 246-75685

شماره رکورد: 2137023

16390/6

بهبهانی، محمّد باقر بن محمّد اکمل، 1118-1205ق.

إصالة البراءة/ محمّد باقر بن محمّد اکمل وحید بهبهانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 14/ 2125 (14/ 2125/ع) در فهرست همین کتابخانه 11: 340.

آغاز: فی إصالة أصل البرائة و نتکلّم فیه بالقیاس إلی مواضع...

انجام:... إن أمر الفرج شدید و منه یکون الولد و نحن نحتاط.

انجامه: قد سوّدت هذا [کذا] الرسالة بنفسی لنفسی و أنا العبد الأحقر الأذل کثیر الزلل قلیل العمل علی ابن مو لانا المحسن البروجردی أدام الله أیّام إفضاله العلی فی الحائر الحسینی فی 20 شهر جمادی الثانی سنة 1288.

منابع: الذریعة 2: 113؛ ملی 11: 340 و 12: 57؛ مرعشی 2: 62

خط: نسخ متوسط، کاتب: علی بن مو لانا المحسن البروجردی، تاریخ کتابت: 20 جمادی الثانیه 1288ق.، محل کتابت: کربلا؛ آرایه ها: عناوین به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های توضیحی بدون نشان دارد؛ آسیب ها: آثار پاشیدگی مرکب و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود؛ برگ های 123-125 رساله دیگری است که بین اوراق این رساله قرار گرفته. همچنین برگ آخر رساله در برگ شماره 160 قرار گرفته است.

گ115ر-132پ و 160ر-160پ؛ 18سطر، اندازه متن: 110×170؛ قطع: 160×220

موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 13ق. 2. برائت (اصول فقه)

شماره های پیشین: 246-75685

شماره رکورد: 2137098

16390/7

رساله ای در عقاید

زبان: فارسی

معرفی کتاب: بخشی از یک کتاب در مسائل مختلف اعتقادی است، نسخه ناقص و فقط دو برگ میانی از کتاب است و به صورت پاسخ هایی است که مؤلّف به پرسش هایی که از او شده می دهد. احتمالا ترجمه ای از متن عربی است. بحث های این بخش راجع به مقام انسان ها و انبیاء در بهشت و بحث دیگر درباره اعیاد ادیان مختلف و روزه گرفتن آنان است، مؤلّف شناخته نشد، در آن عبارت (قال السید فی المدارک) آمده که ظاهراً منظور مدارک الاحکام سید محمّد بن علی عاملی درگذشته 1009ق. باشد.

آغاز موجود: و اوقات تحقیقیه رعایت کنند احوط خواهد بود...

انجام موجود:... و فی الفصل الخامس عشر من سفر الأخیار و فی نسخه أخری فی الاصحاح الحادی عشر هکذا أی رجل خرجت.

خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 14ق. آسیب ها: نسبتا سالم است.

133ر-133پ؛ 17سطر، اندازه متن: 105×170؛ قطع: 160×220

موضوع: 1. عقاید شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره های پیشین: 246-75685

شماره رکورد: 2137282

16390/8

الرسالة التسامحیة

زبان: عربی

معرفی کتاب: رساله ای در مساله اصالت برائت از مسائل اصول فقه است. متاسفانه از آغاز افتادگی دارد و مؤلّف شناخته نشد؛ رساله ای به این نام در اصول فقه در منابع نیافتم. از بعضی قرائن و حاشیه هایی که در این نسخه آمده معلوم می شود که این نسخه از روی خط مؤلّف و حاشیه های آن توسط شاگرد او نوشته شده است.

آغاز موجود: فی معارضته بجواز ذلک فی سائر القواعد الاصولیة...

انجام:... فالوجه عدم الفارق فتدبّر و الله الهادی إلی سبیل الرشاد و هدانا الله و الطالبین بمحمّد و آله... إلی یوم المعاد.

انجامه: تمّت الرسالة التسامحیة علی یدی و أنا الأقل... علی ابن مو لانا المحسن البروجردی أدام الله أیّام اظلاله العالی فی النجف الأشرف زاده الله شرفاً فی یوم الثلاثاء الثالث شهر ذی القعدة الحرام مطابق سنة [0]129 و الحمد لله أو لاً و آخراً.

خط: نسخ متوسط، کاتب: علی بن مو لانا المحسن البروجردی، تاریخ کتابت: ذیقعده 1290ق.، محل کتابت: نجف؛ امتیاز: این نسخه ظاهراً بقلم شاگرد مؤلف نوشته شده و با نسخه اصل مؤلف مقابله شده است؛ آرایه ها: بر روی بسیاری از عبارات به سرخی خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه های نسخه بدل و تصحیحی دارد که در بعضی از آن ها عبارت (کذا فی نسخه الاصل) آمده، ظاهراً این نسخه با نسخه خط مؤلّف مقابله شده و بعضی عبارات آن نشان دهنده این است که حاشیه نویس از شاگردان مؤلف بوده، حاشیه نویس در صفحه آخر چنین حاشیه زده: (و الذی بالبال ما ذکره لسانا فی وجه التفصیل هو ان هنا جف قلمه الشریف و منها النسخه تکون بخطه الشریف و لم یعهد غیر هذه النسخه بخطه فی حیاته طاب ثراه فاستکتبه الناسخ، فلعله من ملحقاته لا انه من افاداته)؛ آسیب ها: از آغاز افتادگی دارد، برگ 140 پارگی دارد و متن از بین رفته است، بعضی برگ ها جا به جا صحافی شده اند.

134ر-141پ؛ 17سطر، اندازه متن: 105×170؛ قطع: 160×220

عنوان های دیگر: إصالة البراءة

موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. برائت (اصول فقه)

شماره های پیشین: 246-75685

شماره رکورد: 2137438

16390/9

فوائد فی الاستصحاب

زبان: عربی

معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در یک صفحه در مبحث استصحاب از بحث های اصول فقه با عناوین فائده، فائده؛ معلوم نیست که از آغاز افتادگی دارد یا همین مقدار است، در آن از شرح وافیه سید صدر و الزبدة شیخ بهائی که باید همان زبدة الاصول باشد نقل شده است. محمّد باقر وحید بهبهانی در گذشته 1205ق. فوائدی در اصول و در فقه دارد، بعضی از رساله های او در همین مجموعه آمده است، احتمالا این نیز از وحید باشد.

آغاز: فائدة قال شیخنا البهائی فی الزبدة الاستصحاب إثبات الحکم فی الزمان الثانی تعویلاً علی ثبوته...

انجام:... أو بوقت لا یتعدّی الحکم إلی غیره و فی الثالث إنّما هو من النص لا من الاستصحاب. تمت.

142ر؛ 17سطر، اندازه متن: 110×170؛ قطع: 160×220

موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. استصحاب

شماره های پیشین: 246-75685

شماره رکورد: 2137456

16390/10

بهبهانی، محمّد باقر بن محمّد اکمل، 1118-1205ق.

رسالة فی القیاس/ محمّد باقر بن محمّد اکمل وحید بهبهانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در بحث قیاس از بحث های اصول فقه است؛ بهبهانی آن را به صورت تتمه ای بر حاشیه خود بر ذخیرة المعاد محمّد باقر سبزواری ساخته است. به این اثر ابطال القیاس نیز می گویند.

آغاز: الحمد لله رب العالمین... أمّا بعد فهذا تحقیق فی القیاس خطر بالخاطر الفاتر القاصر... و هو من تتمة حاشیة کتبتها علی الذخیرة...

انجام:... عن موضع النص و موضع الحکم و ربما نوضح الحال أزید من هذا فی موضع الاحتیاج إنشاء الله و الله الموفق للسداد و المسدّد للصواب و خیر معین و مآب.

انجامه: تمّت الکتاب المستطاب فی سابع و عشرین شهر ج ن سنة 1288.

منابع: کشف الحجب 33؛ الذریعة 1: 70، 16: 331، 17: 221؛ ملی 11: 340

تاریخ کتابت: 1288ق. حواشی: در صفحه آخر، مطالبی در قیاس به نقل از کافی و احتجاج طبرسی نوشته شده.

142پ-143پ؛ 17سطر، اندازه متن: 110×170؛ قطع: 160×2220

عنوان های دیگر: ابطال القیاس

موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. قیاس (اصول فقه)

شماره های پیشین: 246-75685

شماره رکورد: 2137465

16390/11

طباطبائی، علی بن محمّد علی، 1161-1231ق.

حجیة الشهرة/ علی بن محمّد علی طباطبائی حائری

زبان: عربی

معرفی کتاب: اثری در مساله حجیت شهرت از مسائل اصول فقه از سید علی طباطبائی صاحب ریاض است. مؤلّف در آن از شهید اول پیروی نموده و آن را در اثبات احکام شرعی مورد اعتماد دانسته است. به گفته شیخ آقابزرگ تهرانی صاحب ریاض دو رساله در این موضوع ساخته است.

این رساله را فرزند مؤلّف سید محمّد مجاهد در کتاب خود «مفاتیح الاصول» که در سال 1270ق. به چاپ رسیده گنجانده است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین... أمّا فیقول الفقیر إلی ربّه الغنی علی بن محمّد علی أن هذه رسالة مفردة فی بیان حجّیة الشهرة...

انجام:... و إن کان فیها کلام للعبد لکنه بذکره یطول الکلام و یخرج عمّا هو الغرض من تحریر الرسالة.

انجامه: تمّت الکتاب بعون الملک الوهّاب فی یوم الثامن من رجب المرجب سنة 1288.

منابع: الذریعة 6: 272؛ کشف الحجب 255؛ ملی 10: 461، 11: 688

تاریخ کتابت: 1288ق. حواشی: حاشیه های توضیحی زیادی دارد.

144ر-152پ؛ 17سطر، اندازه متن: 110×170؛ قطع: 160×220

موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 13ق. 2. حجیت (اصول فقه)

شماره های پیشین: 246-75685

شماره رکورد: 2137479

16390/12

بهبهانی، محمّد باقر بن محمّد اکمل، 1118-1205ق.

رسالة فی عبادة الجاهل/ محمّد باقر بن محمّد اکمل بهبهانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 12/2125 (12/2125/ ع) در فهرست همین کتابخانه 11: 340

آغاز: الحمد لله رب العالمین... و بعد یا أخی إن من یقول بصحّة عبادة الجاهل...

انجام:... و احتیاط علی کل حال لو علم إنّه احتیاط و الله هو عالم بأحکامه و رسو له و خلفائه صلوات الله علیهم أجمعین إلی یوم الدین.

منابع: الذریعة 2: 113؛ سپهسالار 5: 35؛ ملی 11: 340

تاریخ کتابت: 1288ق. آرایه ها: روی برخی عبارات با مرکب قرمز خط کشیده شده است.

153ر-156پ؛ 17سطر، اندازه متن: 110×170؛ قطع: 160×220

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 13ق.

شماره های پیشین: 246-75685

شماره رکورد: 2137486

16390/13

بهبهانی، محمّد باقر بن محمّد اکمل، 1118-1205ق.

اصالة الطهارة/ محمّد باقر بن محمّد اکمل وحید بهبهانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 17/2125 (17/2125/ع) در فهرست همین کتابخانه.

آغاز: وجدت بخط الاستاد دام ظلّه العالی الأصل طهارة الأشیاء و هو من المسلّمات عند المجتهدین و الأخباریین...

انجام:... حتّی یعلم إنّه شرب و صار بو لاً و أمثال ذلک کثیراً [کذا] إنتهی کلامه.

انجامه: تم ما نقله أیضاً الاستاد الکل فی 15 رجب سنة 1288 فی الحائر الحسینی علیه السلام.

منابع: الذریعة 2: 117؛ ملی 11: 341

خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: 1288ق.، محل کتابت: کربلا؛ آرایه ها: عناوین به شنگرف.

157ر -157پ؛ 17سطر، اندازه متن: 110×170؛ قطع: 160×220

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 13ق. 2. محقق سبزواری، محمد باقر بن محمد مؤمن، 1090-1017ق. ذخیرة المعاد-- نقد و تفسیر؛ 3. طهارت (فقه)

شماره های پیشین: 246-75685

شماره رکورد: 2137494

16390/14

بهبهانی، محمّد باقر بن محمّد اکمل، 1118-1205ق.

رؤیة الهلال قبل الزوال/ محمّد باقر بن محمّد اکمل وحید بهبهانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: رساله ای کوتاه درباره حکم دیدن هلال قبل از ظهر که آیا آن روز سلخ ماه قبل است یا غره ما بعد.

آغاز: مسألة إذا رأی الهلال قبل الزوال فالمشهور بین الفقهاء...

انجام:... و الاحتیاط وضح و الحمد لله رب العالمین.

انجامه: تمّت علی ید الأقل علی بن مو لا المحسن البروجردی فی الحائر الحسینی فی رجب سنة 1288.

منابع: الذریعة 11: 308؛ ملی 11: 337؛ مجلس 23: 767؛ مرعشی 22: 144

خط: نستعلیق متوسط، کاتب: علی بن مو لا المحسن البروجردی، تاریخ کتابت: 1288ق.، محل کتابت: کربلا؛ آرایه ها: عناوین به شنگرف؛ آسیب ها: آثار لک و آب دیدگی در بعضی دیده می شود، لبه صفحات پارگی جزئی دارد.

157پ-160پ؛ 17سطر، اندازه متن: 110×170؛ قطع: 160×220

موضوع: 1. رؤیت هلال ماه (فقه)

شماره های پیشین: 246-75685

شماره رکورد: 2137499

16390/15

اصالة البراءة

زبان: عربی

معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در یک صفحه در مبحث اصالت برائت از مباحث اصول فقه، در آن از شهید دوم یاد شده است.

آغاز: الکلام فی البرائة الأصلیة و یقال له إصالة البرائة و أصله النفی و هو غیر إستصحاب النفی...

انجام:... بالأحکام الشرعیة عند عدم الدلیل السمعی أو تعذّره أصل مقطوع به.

خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عناوین به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های توضیحی بدون نشان دارد

161ر؛ 18سطر، اندازه متن: 110×170؛ قطع: 160×220

موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. برائت (اصول فقه)

شماره های پیشین: 246-36175685

شماره رکورد: 2137571

16390/16

بهبهانی، محمّد باقر بن محمّد اکمل، 1118-1205ق.

الاستصحاب/ محمّد باقر بن محمّد اکمل وحید بهبهانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 15/2125 (15/2125/ع) در فهرست همین کتابخانه 11: 340

آغاز: الحمد لله رب العالمین... و بعد الاستصحاب عبارة عن الحکم باستمرار أمر کان یقینی الحصول فی وقت أو حال و مشکوک البقاء...

انجام:... فلابد للمجتهد ملاحظة ذلک و الله تعالی هو العالم بأحکامه و رسو له و الائمة القائمون مقامه صلوات الله علیهم أجمعین.

انجامه: کتبه بنفسه لنفسه... الأحقر علی ابن مو لا المحسن البروجردی فی حائر الحسینی فی بیست و هفتم شهر جمادی الثانی سنة 1288.

منابع: الذریعة 2: 24؛ ملی 15: 9 و 12: 29 و 7: 203 و 11: 340؛ مجلس 23: 29؛ حقوق 1: 347

خط: نستعلیق متوسط، کاتب: علی بن مو لا محسن بروجردی، تاریخ کتابت: 27 جمادی الثانیه 128ق.، محل کتابت: کربلا؛ حواشی: حاشیه های توضیحی بی نشان دارد؛ کاتب این نسخه را برای خودش نوشته و معلوم می شود اهل فضل بوده است

161پ-166پ؛ 17سطر، اندازه متن: 105×170؛ قطع: 160×220

عنوان های دیگر: رسالة فی الاستصحاب

موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. استصحاب

شماره های پیشین: 246-75685

شماره رکورد: 2137577

16390/17

طوسی، محمّد بن حسن، 385-460ق.

الخلاف/ شیخ طوسی

زبان: عربی

معرفی کتاب: از کتاب های معروف و پر ارزش فقهی شیعه امامیه است. شیخ طوسی احکام فرعی مورد اختلاف بین همه علمای مذاهب اسلامی را در این کتاب مورد بررسی قرار داده است. وی با مطرح کردن هر یک از مسائل مورد اختلاف، ابتدا وجه اختلاف و نظر هر یک از مخالفین و ایراد استدلال های آنان را آورده، و در نهایت نظر خود را با

استدلال و استناد به قرآن کریم و سنت پیامبر اکرم و احادیث اهل بیت علیهم السلام ارائه داده است. مسائل یاد شده در این اثر به ترتیب اعداد شماره بندی شده است.

این اثر توسط انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در سال 1407ق. با تصحیح حجج اسلام سید جواد شهرستانی و سید علی خراسانی و شیخ مهدی طه نجف و اشراف آیةالله شیخ مجتبی عراقی در شش جلد چاپ و منتشر شد، پس از آن نیز بارها توسط همین ناشر تجدید چاپ گردید.

نسخه مورد معرفی از دو طرف افتادگی دارد و فقط 4 صفحه از بخش میانی کتاب است و پس از تحقیق و تفحّص شناخته شد، و در برگیرنده 9 مساله از مبحث وضوء و تیمم از شماره 81 تا 99 می باشد.

آغاز موجود: أن یجوز التیمم به إذا ترک شیئاً من المقدار الذی یجب مسحه...

انجام موجود:... حال وجوب الصلاة و تضیق وقتها و الخوف من.

منابع: الذریعة 7: 235؛ الکنی و الالقاب 2: 396

167ر-168پ؛ 23 و 24سطر، اندازه متن: 125×180؛ قطع: 160×220

عنوان های دیگر: الخلاف فی الاحکام، مسائل الخلاف

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 5ق. 2. فقه تطبیقی-- قرن 5ق.

شماره های پیشین: 246-75685

شماره رکورد: 2137654

16390/18

ورام، مسعود بن عیسی، -605ق.

نزهة النواظر و تنبیه الخواطر فی الترغیب و الترهیب و المواعظ و الزواجر/ ورام بن ابی فراس بن حمدان

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2368 (2368/ع) در فهرست همین کتابخانه (12: 127)

این اثر بارها چاپ شده است. محمّد رضا عطایی آن را به فارسی ترجمه کرده و بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی چاپ سوم آن را در سال 1384ش. منتشر کرد. نسخه مورد گفتگو چند صفحه پایانی از جزء یکم مجموعه ورام است.

آغاز موجود: عنجات عطرات امنات من الهرم و البؤس و قصورات فی قصور من الیاقوت...

انجام:... إن التوراة و الانجیل و الزبور و الفرقان و سائر الکتب ترجع إلی... مسائل.

انجامه: تم الجزء الأوّل من مجموع السعید ورام بن أبی فراس قدّس الله روحه و نوّر ضریحه بمحمّد و آله و نبدأ فی الجزء الثانی حدّثنا محمّد بن الحسن القصبانی عن إبراهیم بن محمّد مسلم... و قد وقع الفراغ منه علی ید أقل العباد و أذلهم المجرم المسمی محسن بن عبد الرزاق غفر الله تعالی لهما بجاه محمّد و آله فی یوم الجمعة من الصفر المظفر من شهور سنة 1271ق.

منابع: الذریعة 109: 20، 24: 130؛ کشف الحجب 579؛ ملی 12: 127 و 9: 461

خط: رقعی، کاتب: محسن بن عبد الرزاق، تاریخ کتابت: صفر 1271ق.

169ر-170پ؛ 24سطر، اندازه متن: 110×190؛ قطع: 160×220

عنوان های دیگر: مجموعه ورام

موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 7ق؛ 2. احادیث اخلاقی-- قرن 7ق.

شماره های پیشین: 246-75685

شماره رکورد: 2137689

16390/19

ابن بابویه، محمّد بن علی، 306-381ق.

معانی الأخبار/ محمّد بن علی بن حسین بن بابویه قمی معروف به شیخ صدوق

زبان: عربی

معرفی کتاب: کتابی معروف از شیخ صدوق است. در آن معنی کلمات و عبارات گوناگونی که توسط معصومین علیهم السلام روایت شده گردآوری شده و در آخر آن تفسیر آیه نور، خطبه های شقشقیه و البیان امیرالمؤمنین علیه السلام و مطالب گوناگون دیگر نیز آمده است. شیخ صدوق در این کتاب از کتاب های ادبی دانشمندانی چون ابن الانباری، اصمعی، ابو عبیده، قاسم بن سلام و دیگران نقل کرده است. این کتاب در دو جزء است، نخستین آن در 181 باب و جزء دوم آن در 245 باب تنظیم شده است. شیخ آقابزرگ تهرانی به نقل از طرائف سید ابن طاووس تاریخ فراغت مؤلّف از این کتاب را سال 331ق. یاد کرده، نسخه ای از این کتاب در کتابخانه سپهسالار به شماره

5561 نگهداری می شود که تاریخ فراغت مؤلّف از آن در سال 316ق. آمده و به گفته استاد دانش پژوه نباید صحیح باشد. شیخ داوود بن حسن بن یوسف اوالی بحرانی این کتاب را مرتب ساخته، و واژه هایی که در آن معنی شده به ترتیب حروف تنظیم کرده است. همچنین برخی این اثر را خلاصه و بعضی دیگر آن را شرح کرده اند.

این کتاب بارها چاپ شده است، از جمله چاپ های آن در سال 1311ق. همراه با «علل الشرائع» در تهران، همچنین در قم با تصحیح علی اکبر غفاری، در سال 1408ق.=1366ش. توسط بنیاد پژوهش های اسلامی وابسته به آستان قدس رضوی و مجددا با تصحیح غفاری توسط دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین قم در سال 1416ق.=1374ش. می باشد. بخش امامت این اثر را خانم فرح توحیدی به فارسی ترجمه کرده و در سال 1378ش. دانشگاه رازی آن را به چاپ رساند، همچنین متن کامل آن را حمید رضا شیخی به فارسی ترجمه کرده و در قم توسط نشر ارمغان طوبی در سال 1389 ش. چاپ و منتشر شد.

نسخه از آغاز افتادگی دارد و فقط بخشی از جزء یکم این کتاب است.

آغاز موجود: معنی قول المریض اه، حدّثنا أبو عبد الله الحسین بن أحمد العلوی...

انجام:... فأجاز النکاح و قال السنا نبر الدواب.

انجامه: تمّ کتاب معانی الأخبار من مصنفات الشیخ السعید أبو جعفر محمّد بن علی بن الحسین بن موسی بن بابویه القمی رضی الله عنه.

منابع: رجال نجاشی 390؛ فهرست شیخ طوسی 238؛ معالم العلماء 147؛ الذریعة 4: 70، 14: 74، 16: 395، 21: 204؛ ملی 10: 11؛ مجلس 10: 816؛ سپهسالار 5: 598

خط: رقعه، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق؛ آسیب ها: نسبتا سالم است.

171ر-178پ؛ 23 و 20سطر، اندازه متن: 120×165؛ قطع: 160×220

عنوان های دیگر: معانی الأخبار المرویه عن سادات الاخیار

موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 4ق.

شماره های پیشین: 246-75685

شماره رکورد: 2137876

16391

تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق.

مختصر المعانی فی شرح تلخیص المفتاح/ مسعود بن عمر تفتازانی؛ نویسنده متن: یوسف بن ابی بکر سکاکی؛ خلاصه کننده: محمّد بن عبد الرحمن خطیب قزوینی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2427 (2427/ع) در فهرست همین کتابخانه (12: 231)

آغاز موجود: صفة لمعنیین أحدهما الکلام کما فی قولک قصیدة فصیحة أو بلیغة...

انجام موجود:... و فی کل واحد منهما شیء غیر الذی فی الآخر یؤکد أمر الدّقة.

منابع: کشف الظنون 1: 473؛ مشار عربی 215؛ ملی 18: 15 و 14: 22 و 12: 231

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 10 و 11ق. آرایه ها: بر روی عبارات ماتن با مرکب قرمز خط کشیده شده است. حواشی: آکنده از حاشیه های تعلیقی، توضیحی و نسخه بدلی است، ترجمه فارسی برخی واژه های سخت در بین سطور نوشته شده؛ آسیب ها: نسخه بدون جلد، عطف تقریبا از بین رفته، شیرازه گسسته، لبه بعضی برگ ها پاره شده، بعضی صفحات مرمت شده و بر اثر آن بخش هایی از متن آسیب دیده، نسخه کامل است ولی برگ های جدیدی در چندین جای آن الحاق شده که معلوم می گردد برگ های نسخه در این جاها تلف شده بوده؛ کاغذ: هندی نخودی.

133برگ؛ 19 و 14سطر؛ اندازه متن: 83×160؛ قطع: 150×243

عنوان های دیگر: شرح تلخیص المفتاح، شرح مختصر تلخیص مفتاح العلوم، مختصر تفتازانی، المختصر فی شرح تلخیص المفتاح

موضوع: 1. سکاکی، یوسف بن ابی بکر، 555-626ق. مفتاح العلوم-- نقد و تفسیر؛ 2. خطیب قزوینی، محمّد بن عبد الرحمن، 666-739ق. تلخیص المفتاح-- نقد و تفسیر؛ 3. زبان عربی-- معانی و بیان-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره رکورد: 1061449

16392

شهید ثانی، زین الدین بن علی، 911-966ق.

الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة/ زین الدین بن علی عاملی معروف به شهید ثانی، نویسنده متن: احمد بن مکی عاملی معروف به شهید اول

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2032 (2032/ع) در فهرست همین کتابخانه (11: 118). نسخه از اول شرح لمعه تا بخشی از مزارعه و مساقات است و چند سطری از دیباچه را ندارد. این کتاب بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است؛ از چاپ های اخیر آن چاپ دارالهادی در قم در سال 1403ق.=1361ش. و چاپ دارالعلم قم در سال 1430ق.=1388ش با تصحیح مصطفی نصراللهی و ابراهیم محمّدی است.

آغاز موجود: ینتفع به المبتدی و یستمد منه المتوسط... بسم الله الرحمن الرحیم الباء للملابسة و الظرف مستقر...

انجام:... و فی المدة یحلف المنکر لاصالة عدم ما یدعیه الآخر من الزیادة.

انجامه: تم ما نقص من هذه [کذا] الکتاب بعون الملک الوهّاب فی النجف الأشرف علی ید المذنب الخاطی محمّد بن محمّد هادی دامغانی غفر الله لهما حسب الأمر عالیجناب مقدس الألقاب سلالة السادات و النجباء العظام میرزائی میرزا محمّد شفیع تبریزی دام توفیقاته و رفع درجاته قلمی امید که... حرّره فی غرّة شهر شوال المکرّم سنة إثنان و ثمانین و مائة ألف بعد من الهجرة النبویة سنة 1172 [کذا]

خط: نسخ خوش، کاتب: محمّد بن محمّد هادی دامغانی، تاریخ کتابت: یکم شوال 1182ق. یا 172. محل کتابت: نجف؛ آرایه ها: عناوین به شنگرف، بر روی عبارات متن اصلی به شنگرف خط کشی شده است. حواشی: صفحات آکنده از حواشی با نشان های (ح م ل) و (ه ی مد ظله العالی) و (جم مد ظله) و (عبد الصمد الموسوی) می باشد. آسیب ها: نسخه فاقد جلد است، عطف فرسوده و از بین رفته، چند برگ آغازین از شیرازه جدا شده و پارگی دارند، آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود. کاغذ: اصفهانی نخودی.

229گ، 19سطر، اندازه متن: 90×165؛ قطع: 170×260

عنوان های دیگر: شرح لمعه

موضوع: 1. شهید اول، محمّد بن مکی، 734-786ق. اللمعة الدمشقیة-- نقد و تفسیر؛ 2. فقه جعفری-- قرن 8ق-- نقد و تفسیر؛ 3. فقه جعفری-- قرن 10ق.

شماره های پیشین: 248-84964

شماره رکورد: 1061464

16393

علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق.

إرشاد الأذهان إلی أحکام الایمان/ جمال الدین، حسن بن یوسف حلی معروف به علاّمه حلی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره های بازیابی 2394 (2394/ع) و 2032 (2032/ع) در فهرست همین کتابخانه (12: 163 و 11: 118). این کتاب بارها و توسط ناشرین مختلف چاپ شده است. دوست گرانقدر و محقق ما مرحوم حجة الاسلام شیخ فارس الحسّون این کتاب را تصحیح و توسط دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین قم در سال 1416ق. به چاپ رسید.

آغاز: الحمد لله المتفرد بالقدم و الدوام... أمّا بعد فان الله تعالی أوجب علی الولد طاعة أبویه...

انجام موجود:... و لو إعترف الجانی الحیویة ضمن العاقلة جنینا غیر حی.

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 10 و 11ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: صفحات آکنده از حواشی با نشان های (ع ل)، (منه)، (منه رحمه الله)، و جز آن می باشد. حاشیه هایی توضیحی نیز میان سطرها دارد. یادداشت ها: چهار برگ ابتدای نسخه یادداشت های گوناگون، چند مساله فقهی، حدیث، رموز نام های مجتهدین، حدیثی راجع به فضیلت ساختن مسجد منقول از جامع عباسی شیخ بهائی و جز آن دارد. یادداشت تملک علی اصغر بن حسین الموسوی مورخ 1338 در برگ چهارم دیده می شود؛ مهرها: دو مهر بیضی ناخوانا در صفحه 4پ وجود دارد. آسیب ها: نسخه بدون جلد، عطف فرسوده و از بین رفته، شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در غالب صفحات آن دیده می شود. چند برگی از آخر افتادگی دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی.

190گ، 18سطر، اندازه متن: 85×150؛ قطع: 165×260

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 8ق.

شماره های پیشین: 249-84965

شماره رکورد: 1061477

16394

ابن بابویه، محمّد بن علی، 311-381ق.

کتاب من لا یحضره الفقیه/ محمّد بن علی بن بابویه قمی مشهور به شیخ صدوق

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 6280 در فهرست همین کتابخانه. سید صدرالدین بلاغی این کتاب را از روی نسخه تصحیح شده علی اکبر غفاری به فارسی ترجمه کرده و توسط دارالکتب اسلامیه در سال 1388ش. در قم به چاپ رسید. نسخه ما از دو طرف افتادگی دارد و شامل بخشی از کتاب میراث است.

آغاز موجود: المواریث فقال إبن أبی لیلی هذا عندک فی کتاب...

انجام موجود:... و الأّمور بیدی فإن شاء عذّبنی و إن شاء عفی عنّی.

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان (ع ق.)، (م ق. ره) و حاشیه های تصحیحی دارد. آسیب ها: نسخه بدون جلد، شیرازه گسسته، فرسودگی و آثار آبدیدگی در میانه همه صفحات دیده می شود. قسمت پایین غالب اوراق موریانه خورده و به متن آسیب رسیده است. کاغذ: اصفهانی نخودی.

40برگ، 19سطر، اندازه متن: 120×172؛ قطع: 195×255

عنوان های دیگر: الفقیه؛ من لا یحضره الفقیه

موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 4ق. 2. احادیث احکام-- قرن 4ق.

شماره رکورد: 1061488

16395

ابن بابویه، محمّد بن علی، 311-381ق.

من لا یحضره الفقیه/ محمّد بن علی بن حسین بن بابویه قمی، مشهور به شیخ صدوق

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 6280 در فهرست همین کتابخانه. نسخه شامل بخشی از کتاب بیع و از باب التجاره و آداب ها تا آخر را در بر می گیرد.

آغاز موجود: ذلک الحق من یده أن یفتقر کان الله عزّ وجل أقدر علی...

انجام:... و أهل بیتی و ثقلی فأذهب عنهم الجس و طهّرهم تطهیرا.

انجامه: تمت کتاب من لا یحضره الفقیه تألیف الشیخ العالم الفاضل... أبی جعفر محمّد بن علی بن بن الحسین.

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف، بر روی نخستین کلمه هر حدیث خط قرمز کشیده شده است. حواشی: حاشیه هایی پراکنده دارد. مهرها: صفحه آخر دو مهر بیضی و دو مهر خشتی ناخوانا دارد. آسیب ها: نسخه بدون جلد، شیرازه گسسته، فرسودگی و آثار آبدیدگی در میانه همه صفحات دیده می شود. لبه های بیش تر برگ ها پارگی دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی.

69برگ، 17سطر، اندازه متن: 105×142؛ قطع: 195×245

عنوان های دیگر: الفقیه من لا یحضره الفقیه

موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 4ق.، 2. احادیث احکام-- قرن 4ق.

شماره رکورد: 1061500

16396

بیضاوی، عبد الله بن عمر، -685ق.

أنوار التنزیل و أسرار التأویل/ ناصر الدین عبد الله بن عمر بیضاوی شیرازی شافعی

زبان: عربی

معرفی کتاب: یکی از تفاسیر معروف قرآن کریم است، ساخته ناصرالدین ابو سعید یا ابو الخیر عبد الله بن عمر بن محمّد بیضاوی شیرازی، از علمای معروف شافعی مذهب که با علاّمه حلی و خواجه نصیرالدین طوسی هم روزگار بوده و به علت داشتن منصب قضا در شیراز به قاضی بیضاوی معروف است. بیضاوی در این تفسیر با استفاده از تفسیر کشاف زمخشری و تفسیر رازی و اضافاتی از خود به تطبیق قرآن با قواعد نحوی، معانی و بیان و حکمت و کلام پرداخته است.

این تفسیر مورد توجه بسیاری از علما قرار گرفت، شروح و حواشی متعددی بر آن ساخته و به فارسی و آلمانی نیز ترجمه شده و چندین بار توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است. این نسخه از آغاز قرآن کریم تا آخر تفسیر آیه 92 سوره یوسف را در بر می گیرد.

آغاز: الحمد لله الذی نزّل الفرقان علی عبده لیکون للعالمین نذیراً... أمّا بعد فان أعظم العلوم مقداراً و أرفعها شرفاً و مناراً علم التفسیر...

انجام موجود:... أو بقو له و یغفر الله لکم لأنّه صفح عن جریمتهم و اعترفوا به.

منابع: البدایة و النهایة 13: 309؛ بغیة الوعاة 286؛ طبقات الشافعیة (سبکی) 5: 59؛ کشف الظنون 1: 186

خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: بر روی آیات قرآنی به شنگرف خط کشیده شده است. حواشی: صفحات آکنده از حواشی با نشان های (ع م)، (مطهر)، (س ع د) و (س ع) و جز آن است. آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف است، شیرازه گسسته، در بعضی صفحات آثار لک دیده می شود، لبه های بعضی صفحات فرسوده و بعضی از آن ها مرمت شده، صفحه اول از پایین وصالی شده و متن در آن قسمت از بین رفته، چند برگ آخر آثار لک شدید دارد و به متن آسیب رسانده، دو برگ آخر پاره شده است. کاغذ: اصفهانی نخودی.

253گ، 25سطر، اندازه متن: 90×190؛ قطع: 160×285

عنوان های دیگر: تفسیر بیضاوی

موضوع: 1. تفاسیر اهل سنت-- قرن 7ق.

شماره رکورد: 1061517

16397

محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق.

شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام/ نجم الدین جعفر بن حسن هذلی حلی معروف به محقق حلی

زبان: عربی

معرفی کتاب: اثری بسیار معروف در فقه شیعه شامل تمامی ابواب فقه و یکی از بهترین کتاب های فقهی نزد شیعه از نظر ترتیبی و شامل ترین آن ها از نظر مباحث فقهی است. محقق حلی آن را در چهار بخش (عبادات، عقود، ایقاعات و احکام) تنظیم نموده و در دو جزء قرار داده است. این کتاب مورد توجه بسیاری از علما از زمان تألیف تا عصر ما قرار گرفته، شرح ها و حاشیه ای زیادی بر آن ساخته شد و همواره از کتاب های درسی در حوزه های علمیه بوده است.

این کتاب بارها توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است. از جمله آن ها چاپ اسماعیلیان در قم (چاپ سوم آن در سال 1373ش.)، انتشارات استقلال در

تهران در سال های 1403ق. و 1409ق. و 1415ق. است. همچنین محقق وارسته مرحوم شیخ عبد الحسین محمّد علی بقال آن را تصحیح و از سوی بنیاد معارف اسلامی در قم چندین بار چاپ و منتشر گردید، یکی از آن ها در سال 1420ق. بوده است. نسخه جای گفتگو از آغاز افتادگی دارد، و از تتمه فصل هفتم (کتاب تجارت) از جزء دوم آغاز، و تا آخر کتاب را در بر می گیرد.

آغاز موجود: کذا البحث فی کل رطب مع یابسة، الثالث یجوز بیع الدقة بعضها ببعض...

انجام:... و لو قیل یعقل عصبته المسلمون کان حسناً لأن میراثه لهم علی الأصح.

انجامه: و حیث أتینا بما قصدنا و وفینا بما و عدنا فلنحمد الله الذی جعلنا عند تبدد الأهواء... و الحمد لله وحده و صلواته علی سیدنا النبی... و سلّم تسلیماً.

منابع: ریاض العلماء 1: 106؛ الکنی و الالقاب 1: 434؛ طبقات أعلام الشیعة (قرن8) 43؛ الذریعة 13: 47

خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: قرن 1ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های پراکنده با نشان های (زین)، (ع ل)، (ر س) دارد. یادداشت ها: یادداشت تملک به عربی با امضای (ابن محمّد بدیع محمّد علی الرضوی) بدون تاریخ در صفحه آخر، در همین صفحه نیز یادداشتی به عربی و بدون امضا مبنی بر این که این کتاب را در خدمت شیخ کامل فاضل شیخ علینقی خوانده و در تاریخ چهارشنبه دهه سوم ماه شعبان سال 1089 خواندن آن باتمام رسیده است. مهرها: مهر بیضی کوچک با سجع «محمّد علی الرضوی» در صفحه آخر؛ آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف است، شیرازه گسسته، آثار آب دیدگی در لبه های برگ ها دیده می شود، چهار برگ نخست نونویس شده و به نسخه الحاق شده است. کاغذ: اصفهانی نخودی.

293گ، 17سطر، اندازه متن: 85×160؛ قطع: 190×245

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 7ق.

شماره های پیشین: 253-84950

شماره رکورد: 1061531

16398

ابن ام قاسم، حسن بن قاسم، -749ق.

توضیح المقاصد و المسالک بشرح ألفیة ابن مالک/ بدرالدین، حسن بن قاسم مرادی

زبان: عربی

معرفی کتاب: یکی از شروح منظومه معروف به الألفیة یا الخلاصة اثر محمّد حمد بن عبد الله طائی جیانی معروف به ابن مالک در گذشته 672ق. است که آن را ابو محمّد، بدر الدین ⁽¹⁾حسن بن قاسم بن عبد الله بن علی مرادی، معروف به ابن ام قاسم، در گذشته 749ق. ساخته است.

شارح مفسر و ادیب از علمای مالکی مذهب قرن هشتم است. در مصر زاده شد، در مراکش اقامت گزید و در همان جا به شهرت رسید. نسخه های کمی از این کتاب در دست است.

این کتاب را عبد الرحمن علی سلیمان استاد ادبیات در دانشگاه الازهر تصحیح کرده و دارالفکر العربی در قاهره آن را در سال 1428ق.= 2008م با تصحیح وی در سه جلد به چاپ رسانید. این نسخه بخشی از جزء دوم کتاب است. از تنبیه پنجم باب ابدال آغاز و به بخشی از تنبیه یکم باب نعت پایان می پذیرد.

آغاز موجود: المضاف و تنویه فاذا قلت أکلت الرغیف ثلثه...

انجام موجود:... فی ذلک کحکم الفصل الواقع موقعه و هذا معنی قو له.

منابع: الدرر الکامنة 2: 32؛ غایة النهایة 1: 22؛ کشف الظنون 1: 152

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف است. حواشی: حاشیه های پراکنده توضیحی و تصحیحی دارد. آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف است، شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود، قسمت پایینی برگ های 2 و 3 پاره شده و متن در آن قسمت از بین رفته است؛ کاغذ: هندی نخودی.

39گ، 31سطر، اندازه متن: 130×202؛ قطع: 174×257

عنوان های دیگر: شرح الفیه

موضوع: 1. ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600-672ق. الفیه-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق-- نقد و تفسیر؛ 3. زبان عربی-- نحو-- قرن 8ق.

شماره های پیشین: 254-84837

شماره رکورد: 1061536

16399/1

ابن طاوس، علی بن موسی، 589-664ق.

مهج الدعوات و منهج العنایات/ رضی الدین علی بن موسی حلی معروف به ابن طاووس

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16302/1 در همین فهرست.

این نسخه از دو طرف چند برگی افتادگی دارد و از دعاء الاتقاد آغاز و به فصل نماز هنگام ریزش باران از فصول خاتمه کتاب می انجامد.

آغاز موجود: ضرّ و لا نفع و أنا خلو من ذلک کلّه بجودک و کرمک...

انجام موجود:... ملائکة الله تعالی یتحرفون شکک [کذا، باید سکک باشد] المدینة.

منابع: الذریعة 23: 287؛ کتابخانه ابن طاووس 85؛ سعد السعود 175؛ روضات الجنات 4: 213؛ أعیان الشیعة 8: 363

خط: نسخ خوش معرب، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: سرعنوان ها به شنگرف؛ آسیب ها: نسخه فاقد جلد، عطف و شیرازه است، اوراق از هم گسسته ولی نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری.

1ر-77ر (277گ)؛ 18سطر؛ اندازه متن: 90×160؛ قطع: 170×230

موضوع: 1. دعاها

شماره رکورد: 1061540

16399/2

ابن مالک، محمّد بن محمّد -686؟ق.

شرح الفیه ابن مالک/ بدرالدین، محمّد بن محمّد طائی، نویسنده متن: محمّد بن عبد الله طائی جیانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: الخلاصه فی النحو اثری معروف در نحو عربی تألیف محمّد بن عبد الله طائی جیانی معروف به ابن مالک در گذشته 672ق. است که در آن نحو عربی را در

هزار بیت به نظم بیان کرده و به همین سبب به الفیه شهرت یافته است؛ این اثر مورد توجه بسیاری از دانشمندان قرار گرفته، شرح های متعددی بر آن ساخته شد، کتاب حاضر یکی از این شرح ها است که فرزند مؤلّف بدرالدین محمّد بن محمّد ساخته و به همین جهت به شرح ابن الناظم نیز معروف است. شارح شواهدی از آیات قرآن کریم در آن آورده و در بعضی موارد به پدر خود اشکالاتی وارد کرده است. بر این شرح نیز شرح ها و حاشیه های متعددی ساخته شده است. برخی آن را بهترین شرح الفیة می دانند؛ صلاح الدین صفدی این شرح را بسیار ستوده و در الوافی بالوفیات درباره آن می گوید (ولم تُشرح الخلاصة بأحسن و لا أسد و لا أجزل علی کثرة شروحها و أراها فی الشروح کالشرح الذی لابن یونس للتنبیه).

این اثر بارها توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است. نسخه حاضر از طرفین افتادگی دارد و فقط چند برگی از این شرح است.

نسخه از آغاز چند برگی افتادگی دارد و احتمال می رود در قرن یازدهم هجری قمری نوشته شده باشد. سه برگ آخر نیز ناقص بوده که در جمادی الاولی 1332ق. توسّط کاتب دیگری نونویس شده است. این اثر به صورت کامل بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.

آغاز موجود: أو ظرفاً أجزو لم یعب أی أجز فعل مضاف شبه فعل عما اضیف...

انجام:... ثمّ ختم الکلام بحمد الله تعالی و الصلاة علی رسو له صلی الله علیه و آله.

انجامه: و قد تمّت نقیصة هذه النسخة من أوّله و آخره علی أضعف العباد و أفقرهم إلی رحمة ربّه و عفوه و غفرانه علی اصغر بن الحسین الموسوی فی عصر یوم الجمعة السادس من شهر جمادی الاولی سنة ألف و ثلاثمائة و إثنتین و ثلاثین سنة 1332 برج حمل قمر در سرطان حامداً مصلیاً مسلماً.

منابع: کشف الظنون 1: 151؛ الذریعة 6: 112؛ دانشگاه 17: 351؛ ملک 1: 399

کاتب: سه برگ آخر به قلم علی اصغر بن حسین موسوی نونویس شده؛ تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. سه برگ آخر در ششم جمادی الاولی 1332ق. نونویس شده؛ آرایه ها: سرعنوان ها به شنگرف، بر روی عبارات متن اصلی با شنگرف خط کشی شده، دنباله متن در حاشیه نوشته شده؛ آسیب ها: آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود، برخی برگ ها مرمت شده، بخشی از متن در حاشیه ها بر اثر برش صحافی از بین رفته.

77پ-277ر؛ 16سطر؛ اندازه متن: 90×160؛ قطع: 170×230

عنوان های دیگر: شرح ابن الناظم؛ شرح الخلاصة النحویة؛ شرح الخلاصة الألفیة

موضوع: 1. ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600-672ق. الفیه-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق.

شماره رکورد: 1061540

16400/1

شهید اول، محمّد بن مکی، 734-786ق.

الألفیة/ محمّد بن مکی جزینی عاملی معروف به شهید اول

زبان: عربی

معرفی کتاب: رساله ای در بیان احکام نماز یومیه است، در آن هزار حکم به صورت فشرده در یک مقدمه و سه فصل و یک خاتمه بیان شده است. مقدّمه: در تعریف و اقسام نماز، فصل اول: در مقدّمات نماز، فصل دوم: در مقارنات نماز، فصل سوم: در منافیات نماز، خاتمه: شامل دو بحث، اول: در اقسام خللی که در نماز واقع می شود، دوم: در خصوصیات نماز یومیه نسبت به سایر نمازها. نظر به این که هزار حکم در آن یاد شده این رساله به نام ألفیة شهرت یافته؛ محدّث معروف شیخ حرّ عاملی در أمل الآمل از با عنوان الألفیة فی فقه الصلاة الیومیة یاد کرده و به پیروی از او در بسیاری از منابع به همین عنوان یاد شده است، در صورتی که مؤلّف نه نام اثر خود را در آن یاد کرده و نه به تعداد فرائض یاد شده در آن اشاره ای کرده است؛ دانسته نیست این نام از کجا بدست آمده است.

این اثر به جهت ایجاز و شمولیت، مورد توجه بسیاری از دانشمندان از زمان تألیف قرار گرفته، شرح ها و حاشیه های متعددی بر آن ساخته شد و برخی آن را به فارسی ترجمه کرده اند؛ در الذریعة بجز شروح بی نام، 31 شرح که صرفا نام خاص دارند معرفی شده است. در کتابخانه آیةالله مرعشی در قم دو ترجمه فارسی از این رساله در دو مجموعه به شماره های 4208 و 5924 نگهداری می شود. این اثر چندین بار توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است. یکی از چاپ های آن توسط دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با تصحیح شیخ علی فاضل قائنی در سال 1364ش. می باشد.

آغاز: الحمد لله رب العالمین... أما بعد فهذه رسالة و جیزة فی فرض الصلاة إجابة لالتماس من طاعته حتم و إسعافه غنم و الله المستعان و هی مرتّبة علی مقدّمة و فصول ثلاثة و خاتمة...

انجام:... و لو أطلق القضاء علی صلاة الطواف و الجنازة فمجازاً و کذا النذر المطلق.

انجامه: تمّت الرسالة فی یوم السبت من شهر ربیع الاولی [کذا] سنة 1239.

منابع: أمل الآمل 1: 181؛ طرائف المقال 2: 429؛ معجم رجال الحدیث 18: 286؛ الذریعة 2: 296؛ ریحانة الأدب 3: 277؛ أعیان الشیعة 10: 59؛ ملی 12: 217؛ مشار عربی 83

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: 1239ق. آرایه ها: بر روی عناوین و سر فصل ها به مشکی خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه های توضیحی پراکنده با نشان (ع ل) دارد. یادداشت ها: صفحات 13پ- 15پ سفید می باشند، سوره مبارکه حمد و توحید همراه با ترجمه فارسی آن در صفحه 16ر بین سطور نوشته شده است. آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف است، شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در لبه برگ ها دیده می شود.

1پ-13ر (30 برگ)؛ 14سطر، اندازه متن: 100×150؛ قطع: 170×220

عنوان های دیگر: ألفیة الشهید؛ الألفیة فی فقه الصلاة الیومیة؛ الوجیزة فی الصلاة

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 8ق. 2. نماز

شماره های پیشین: 256-87167

شماره رکورد: 1061546

16400/2

جرجانی، عبد القاهر بن عبد الرحمن، -471؟ق.

العوامل المائة/ عبد القاهر بن عبد الرحمن جرجانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 3701 (3701/ع) در فهرست همین کتابخانه (16: 302)

آغاز: الحمد لله رب العالمین و الصلاة... العوامل فی النحو علی ما ألّفه الشیخ... عبد القاهر بن عبد الرحمن الجرجانی...

انجام:... و لذلک أورد بابها علی طریق الاختصار و الله أعلم بالصواب.

انجامه: قد فرغ من تسوید هذه النسخة الشریفة فی یوم الأحد عشرون من شهر صفر المظفّر من شهور سنة مائتا و ثلاثین و تسعة بعد ألف من هجرة النبویة علی مرقده ألف التحیة سنة 1239.

منابع: تاریخ الاسلام 32: 54؛ کشف الظنون 1179؛ معجم المطبوعات العربیة 1: 681؛ معجم المؤلفین 5: 310؛ ملی 13: 174

حواشی: دارای حواشی پراکنده؛ یادداشت ها: ترجمه بسیاری از عبارات به فارسی در زیر سطور.

17ر-29ر؛ 13سطر، اندازه متن: 90×142؛ قطع: 140×200

موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- قرن 5ق. 2. زبان عربی-- واژه های نقش نما

شماره رکورد: 2141383

16401

فاضل مقداد، مقداد بن عبد الله، -826ق.

النافع یوم الحشر فی شرح الباب الحادی عشر/ مقداد بن عبد الله سیوری حلی؛ نویسنده متن: علاّمه حلی

زبان: عربی

معرفی کتاب: علاّمه حلی کتاب مصباح المتهجّد شیخ طوسی را در ده باب کوتاه نموده آن را منهاج الصلاح فی مختصر المصباح نام نهاد، پس از آن یک باب در عقاید و کلام و اثبات وجود خداوند و صفات او با عنوان الباب الحادی عشر فیما یجب علی المکلفین من مسائل اصول الدین بر ابواب دهگانه آن افزود. باب یازدهم مورد توجه بسیاری از علما قرار گرفت و بصورت مستقل نسخه نویسی، شرح، ترجمه و چاپ گردید. اثر مورد گفتگو یکی از شرح های معروف آن است. مؤلّف آن شرف الدین، ابو عبد الله، مقداد بن عبد الله بن محمّد بن حسین بن محمّد سیوری حلی معروف به فاضل مقداد، از علمای معروف شیعه در قرن نهم هجری قمری و از شاگردان بنام شهید اول است. وی آن را به درخواست شخصی که از او با (عنوان بعض السادات الأجلاء) یاد کرده ساخته و نام او را به صراحت نیاورده است. علامه سید حسن صدر در تکملة أمل الآمل از این شخص با عنوان (علی بن أبی المرجح العلوی الحسینی) نام برده و می نویسد: فاضل مقداد نام او را در کتاب نیاورده، ولی در حاشیه بعضی نسخه های آن

نام او به صراحت آمده است. این مطلب را من در جای دیگری ندیدم و یادی از این شخص نیز در منابع نیافتم.

این کتاب بارها چاپ شده است، از چاپ های اخیر آن: همراه با اصل و شرحی دیگر بر باب حادی عشر از میرابو الفتح شریفی عربشاهی به نام مفتاح الباب با تصحیح دکتر مهدی محقق از سوی مرکز مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل کانادا شعبه تهران در سال 1407ق.، و توسط نشر نوید عقیقی بخشایشی در قم در سال 1412ق.، و انتشارات دار الاضواء در بیروت، چاپ دوم در سال 1417ق. می باشد.

این شرح توسط میرزا علی بن محمّد حسین بن محمّد علی شهرستانی در گذشته 1344ق. به نام مفتاح الجامع به فارسی ترجمه شده، همچنین شخصی بنام سید تصدق حسین آن را به زبان اردو ترجمه کرده و در هند به چاپ رسیده است.

آغاز: الحمد لله الذی دلّ علی وجوب وجوده افتقار الممکنات...

انجام:... و لا ینتقل إلی الأصعب مع إنجاع الأسهل؛ فهذا ما تهیّأ لی تنمیقه و کتابته واتّفق لی جمعه و ترتیبه مع ضعف باعی و قصر ذراعی... و الحمد لله ربّ العالمین.

انجامه: و قد فرغ من تسویده کاتبه المفتاق إلی رحمة الملک الخلاّق فی غُرّة شهر شعبان المعظّم من شهور سنة ألف و مائتان و إثنا و ثلاثون حامداً و مصلیاً و الحمد لله رب العالمین و السلام علی خیر خلقه محمّد و آله أجمعین... بحق محمّد و آله المعصومین سنة 1232.

منابع: تکملة أمل الآمل 1: 355؛ مصفی المقال 462؛ تذکرة المتبحرین 18؛ تنقیح المقال 3: 245؛ الذریعة 3: 5 و 13: 117 و 24: 18؛ مشار عربی 942

خط: نستعلیق، تاریخ کتابت: 1232ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها و سربندهای قال و اقول به شنگرف نوشته شده است. حواشی: حاشیه هایی با نشان های (نظر علی جیلانی)، (شرح)، (ه)، (ن)، (شرح طوالع) دارد. آسیب ها: شیرازه گسسته، برگ ها ظاهراً قبلا از شیرازه جدا شده بوده و مجددا دوخته شده، بخش هایی از حواشی بر اثر برش صحافی از بین رفته، آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی پسته ای؛ جلد: تیماج قهوه ای سوخته، ضربی، مجدول.

32گ، 15سطر، اندازه متن: 90×143؛ قطع: 140×205

عنوان های دیگر: شرح باب حادی عشر

موضوع: 1. علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق. الباب الحادی عشر-- نقد و تفسیر؛ 2. کلام شیعه امامیه-- قرن 8 ق.-- نقد و تفسیر؛ 3. کلام شیعه امامیه-- قرن 9ق.

شماره های پیشین: 87162

شماره رکورد: 1061549

16402

طوسی، محمّد بن حسن، 385-460ق.

الاستبصار فیما اختلف من الأخبار/ محمّد بن حسن طوسی

زبان: عربی

معرفی کتاب: یکی از کتاب های چهارگانه معتبر شیعه امامیه است. پس از نگاشتن کتاب تهذیب الاحکام از شیخ طوسی خواسته شد تا اثری کوتاه تر بسازد و در آن تنها به روایت های مختَلَف (ناهمخوان) بپردازد، از این رو به ساخت این اثر همت گماشت. وی در این کتاب احادیث مربوط به هر باب را در یک جا فراهم آورده و آن را در 3 جزء تنظیم نمود. دو جزء آن در عبادات و جزء سوم در دیگر ابواب فقهی است.

شیخ طوسی در این کتاب چنان چه اشاره شد احادیث ناهمخوان را آورده و آن گاه آن ها را از نظر سندی و محتوایی نیز مورد بررسی قرار داده و سپس پیشنهاد خود را برای رفع اختلاف ظاهری میان آن ها یا ترجیح گروهی بر دیگری ارائه کرده است. بعضی از پژوهشگران تعداد ابواب آن را 925 و یا 915 باب و شمار روایت های آن را 6531 حدیث دانسته که این سخن با تصریح خود شیخ طوسی در آخر کتاب که شمار احادیث آن 5511 حدیث است مغایرت دارد.

این کتاب در سال 1307ق. در لکهنو در 3 جلد به چاپ رسید و پس از آن بارها توسط ناشرین مختلف در نجف و تهران چاپ و منتشر شد. این نسخه از دو طرف افتادگی دارد، و بخشی از طهارت و زکات را در بر می گیرد.

آغاز موجود: یبول فیها الصبی أو أو یصب فیها بول أو خمر فقال ینزح الماء کله...

انجام موجود: متهاوناً بذلک کان علیه القضاء و الکفّارة إذا صام الحاضر.

منابع: رجال نجاشی 403؛ معالم العلماء 149؛ کشف الحجب 42؛ الذریعة 2: 14؛ معجم المطبوعات العربیة 2: 1248؛ دائره المعارف بزرگ اسلامی 8: 160

خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین ابواب به قلم جلی و با شنگرف نوشته شده؛ آسیب ها: نسخه بدون جلد، شیرازه گسسته، آثار آبدیدگی اندکی

دارد، گوشه های بالایی برگ ها سوراخ شده ولی آسیبی به متن نرسیده است. کاغذ: اصفهانی نخودی.

132گ، 27سطر، اندازه متن: 80×180؛ قطع: 138×242

موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 5ق.؛ 2. احادیث احکام-- قرن 5ق.

شماره های پیشین: 258-85030

شماره رکورد: 1061557

16403

جغمینی، محمود بن محمّد، -745؟ق.

قانونچه/ محمود بن محمّد بن عمر چغمینی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی16326/6 در همین فهرست.

این نسخه چند سطر پایانی فصل هفتم از مقاله ششم به بعد را در بر می گیرد.

آغاز موجود: البنفسج بدهن اللوز و إن لم یکن معه دلائل الحر و کان الذی ینحدر بلغماً غلیظاً...

انجام:... و أمّا الحلو فالعسلی معین علی الهضم و العجینی غلیظ مولد للسدد.

انجامه: قد وقع الفراغ من کتابة هذا الکتاب فی یوم الثلاثاء التاسع و العشرین من شهر رمضان المبارک سنة 1251 واحد و الخمسین بعد المائتین و الألف 1251 علی ید أقل الخلیقة بل لا شیء فی الحقیقة خدّام الطلبة ابن آقا محمّد بن شیخ صالح الآثم علی و کتبته لخلف الأکبر الأرشد الحسیب علی بن آقا عوض الطبیب حفظه الله تعالی من آفات الأیّام و اللیالی... بمحمّد النبی و العلی الولی.

منابع: هدیة العارفین 410؛ معجم المطبوعات العربیة 702؛ الأعلام 7: 181؛ نشریه 3: 380 و 5: 99؛ فهرست کتاب های چاپی طبی 234 و 408 و 739؛ التراث الطبی العربی 423؛ فهرست علیگره 2: 8؛ مخطوطات افغانستان 98

خط: نسخ تحریری، کاتب: علی بن آقا محمّد بن شیخ صالح، تاریخ کتابت: 29 رمضان 1251ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف، بر روی بسیاری از عبارات به سرخی خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه های پراکنده دارد. آسیب ها: نسخه فاقد جلد،

شیرازه گسسته، لبه ها موریانه خوردگی دارد و بخشی از حاشیه ها از بین رفته است. کاغذ: فرنگی شکری.

12گ، 15سطر، اندازه متن: 80×145؛ قطع: 140×200

موضوع: 1. پزشکی اسلامی-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره های پیشین: 259-84985

شماره رکورد: 1061564

16404

نوری، حسین بن محمّد تقی، 1254-1320ق.

الصحیفة الثانیة العلویة/ حسین بن محمّد تقی میرزای نوری

زبان: عربی

معرفی کتاب: شیخ عبد الله بن صالح سماهیجی بحرینی در گذشته 1135ق. دعاهای منسوب به امیرالمومنین علیه السلام را در یک کتابی گرد آورده نام آن را الصحیفة العلویة نهاد. وی دعاها را از منابع شیعه گرفته بدون ذکر سند نقل کرده است؛ البته در بعضی نسخه ها حاشیه هایی بر کتاب خود دارد که سند دعاها را در آن یاد کرده است. مرحوم محدّث نوری صاحب مستدرک الوسائل تتمه ای بر آن نوشته و دعاهایی که سماهیجی در صحیفه نیاورده نقل کرده و آن را الصحیفة الثانیة العلویة نامید. این صحیفه شامل 103 دعا است و مؤلّف خود عناوین دعاها را در دیباچه یاد کرده است. نسخه از انجام افتادگی دارد و فقط شامل 23 دعای اول صحیفه است.

آغاز: الحمد لله الذی جعل الاجابة مقرون بالدعاء... و سمّیته بالصحیفة الثانیة العلویة...

انجام موجود:... قال الحسین علیه السلام و جاء الاعرابی إلی أمیر المومنین علیه السلام فی العام المقبل و قال.

منابع: الذریعة 15: 23؛ أعیان الشیعة 6: 144؛ منازل الآخره (عربی) 61

خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: قرن 14ق. آرایه ها: عناوین دعاها به شنگرف است. آسیب ها: نسخه فاقد جلد، اوراق از هم گسسته و شیرازه ندارد ولی نسبتا سالم هستند. از پایان افتادگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری.

32گ، 14سطر، اندازه متن: 70×145؛ قطع: 160×220

عنوان های دیگر: الصحیفة العلویة الثانیة

موضوع: 1. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اوّل، 23 قبل از هجرت-40ق. دعاها

شماره های پیشین: 260-85008

شماره رکورد: 1061572

16405

ابن ابی جمهور، محمّد بن زین الدین، -904؟ق.

عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة/ محمّد بن علی بن ابراهیم بن ابی جمهور احسائی

زبان: عربی

معرفی کتاب: کتابی در احادیث احکام و حدیث های گوناگون دیگر از محمّد بن زین الدین علی بن حسام الدین ابراهیم بن حسن بن ابراهیم احسائی یا لحصاوی، معروف به ابن ابی جمهور، فقیه، محدّث، متکلم و ادیب صوفی مشرب شیعه امامی در قرن نهم و اوایل قرن دهم هجری قمری است.

این کتاب در یک مقدّمه و دو باب و یک خاتمه تنظیم یافته، مقدّمه شامل ده فصل است که در فصل اول آن مؤلّف طرق هفتگانه روایت های خود را یاد کرده است. باب اول شامل احادیث فقهی بدون ترتیب متداول در کتب فقه در چهار مسلک، باب دوم شامل احادیث فقهی به ترتیب ابواب فقه، و خاتمه آن شامل دو جمله است، جمله اول در احادیث متفرقه و جمله دوم در روایت های متعلق به علم و اهل علم است. همه احادیث این کتاب به گونه مرسل روایت شده، بعضی از آن ها غلو آمیز بوده و برخی احادیث آحاد نیز در آن دیده شده، روایت هایی از کتاب های اهل سنت نیز در آن روایت شده است.

نظر به این که ابن ابی جمهور به داشتن مسلک اخباری و مشرب تصوفی و عرفانی و مذاق فلسفی معروف بوده، همه این عوامل باعث شده تا بعضی از علما هم چون صاحب روضات الجنات و صاحب لؤلؤة البحرین او را به غلو، تساهل در نقل حدیث و به گفته آنان آمیختن غث و سمین و مواردی از این قبیل متهم سازند، وثاقتش را زیر سؤال برده و مرویات او را غیر قابل اعتماد بدانند؛ اما بسیاری از علمای بزرگ شیعه او را مورد ستایش قرار داده، فضل و دانش و مقام علمی و دینی او را بسیار ستوده اند. محدّث نوری در خاتمة مستدرک الوسائل از وی به تفصیل دفاع کرده و گفته های علمای شیعه

در ستایش او را یاد کرده است، همچنین مرحوم آیةالله العظمی شهاب الدین مرعشی نیز در مقاله ای به دفاع از مؤلّف پرداخته و هر یک از اتهام های وارد شده به او را با استدلال رد و آن ها را باطل کرده است که در آغاز جلد اول یکی از چاپ های این کتاب که در سال 1403ق. در قم صورت گرفته به چاپ رسیده است. همچنین محدث معروف سید نعمه الله جزائری در شرح خود بر این کتاب که جواهر الغوالی یا مدینة الحدیث نامیده نیز به مواردی از انتقادهایی که به ابن ابی جمهور شده اشاره نموده و آن ها را بی اساس دانسته و از نظر مثبت علامه مجلسی در تایید این کتاب سخن گفته است. ⁽¹⁾

احسائی این اثر را برای شخصی که از او با عنوان (السید النقیب الطاهر عزیز الحسینی الرضوی) یاد کرده ساخته و به گفته صاحب ذریعه بر اساس نوشته ای بخط مؤلّف بر ظهر نسخه ای از آن، ابن ابی جمهور این اثر را در مدت چهار ماه هنگام اقامتش در مشهد مقدس در منزل سید محسن رضوی ساخته و در شب یکشنبه 23 رمضان 972ق. به انجام رسانده است. این تاریخ با توجه به تاریخ درگذشت مؤلّف قطعاً اشتباه است، بر اساس یادداشتی دیگر به نقل از خط مؤلّف، این اثر در استرآباد سال و در 898 ق. به انجام رسیده است.

به این کتاب عوالی اللئالی الحدیثیة علی مذهب الامامیة و یا غوالی اللآلی نیز گفته شده، ولی محدّث نوری پس از تحقیق در نسخه های کهن آن، نام درست این کتاب را عوالی اللئالی دانسته است.

این اثر بارها چاپ و منتشر شده است. یکی از چاپ های آن با تصحیح مرحوم حاج شیخ مجتبی عراقی و مقدمه ای از مرحوم آیةالله مرعشی نجفی در چاپخانه سید الشهداء در قم در سال 1403ق= 1983م= 1361ش. می باشد. نسخه اندکی از آغاز و چند برگی از انجام افتادگی دارد.

آغاز موجود: صلّی الله علیه و آله قال فی الکلاب إنها أمّة من الجن...

انجام موجود:... و عمدت إلی السوق ثم إنّی رجعت إلی منزلی و نزع الله من قلبی.

منابع أمل الآمل 2: 253 و 280؛ لؤلؤة البحرین 167؛ ریاض العلماء 5: 5؛ مجالس المؤمنین 1: 581؛ الاجازة الکبیرة 19؛ روضات الجنات 7: 33؛ طرائف المقال 1: 88؛

خاتمة مستدرک الوسائل 1: 331؛ الکنی و الألقاب 1: 192؛ الذریعة 15: 358 و 16: 71؛ إحیاء الداثر 213

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عناوین بقلم جلی، سر احادیث نشان شنگرف دارد؛ آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف است، گسستگی اوراق از شیرازه، آثار لک و آبدیدگی در بعضی صفحات دیده می شود؛ کاغذ: فرنگی شکری.

271گ، 17سطر، اندازه متن: 80×130؛ قطع: 150×203

عنوان های دیگر: عوالی اللآلی الحدیثیه علی مذهب الامامیه؛ غوالی اللآلی

موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 9ق. 2. احادیث احکام-- قرن 9ق.

شماره های پیشین: 261-85010

شماره رکورد: 1061581

16406

جزائری، نعمت الله بن عبد الله، 1050-1112ق.

نور الأنوار فی إیضاح کلام خیر الأخیار/ نعمه الله بن عبد الله جزائری شوشتری

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2783 (2783/ع) در فهرست این کتابخانه (13: 261). این کتاب در سال 1371 با تصحیح عبدالعلی بن محمّد بسطامی به چاپ رسیده است.

آغاز: الحمد لله الذی اطلع أبناء التراب علی أسرار ملکوته الخفیة... و بعد فیقول تراب نعال أهل العلم نعمة الله بن عبد الله الحسینی الجزائری... و وسمناه بنور الأنوار فی شرح کلام خیر الأخیار...

انجام موجود:... فخطر له خاطر هل فوق العرش شیء فزاده الله تعالی مثلها أجنحة اخری فکان.

منابع: الذریعة 24: 359؛ مرعشی 5: 352؛ عکسی مرکز احیاء 4: 318؛ ملی 12: 261

خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 14ق. امتیاز: این نسخه یا نسخه ای که از روی آن این نسخه نوشته شده با نسخه خط مؤلّف مقابله شده؛ آرایه ها: عناوین و دعاها به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد، حاشیه های توضیحی نیز با نشان

(علی اصغر) دارد شاید علی اصغر جزائری باشد. آسیب ها: نسخه فاقد جلد، عطف و شیرازه است، شیرازه گسسته، از انجام افتادگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری.

40گ، 21سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×215

عنوان های دیگر: شرح صغیر صحیفه سجادیه

موضوع: 1. علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم، 38-94ق. صحیفه سجادیه-- نقد و تفسیر؛ 2. دعاها

شماره های پیشین: 262-85007

شماره رکورد: 1061591

16407

محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق.

شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام (ج1)/ نجم الدین، جعفر بن حسن محقق حلی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16397 در همین فهرست.

این نسخه جلد اول شرایع است. از آغاز افتادگی دارد و از فصل دوم رکن دوم کتاب طهارت در غسل حیض شروع می شود.

آغاز موجود: وجب علیه وصح منه و لو اغتسل ثم ارتد ثم عاد لم یبطل غسله...

انجام:... و فی ثبوت مهر المثل تردد علی القول الآخر فصح الجمع الأشبه لازم.

انجامه: تم تسوید المجلّد الأوّل من کتاب شرائع الاسلام بعون الله الملک العلاّم فی سلخ شهر رمضان المبارک سنة تسعة و ستّین و مائتین بعد الألف من الهجرة النبویة المصطفویة علیه و آله أفضل التحیة و الثناء.

منابع: ریاض العلماء 1: 106؛ الکنی و الألقاب 1: 434؛ طبقات أعلام الشیعة (قرن8) 43؛ الذریعة 13: 47

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: 1269ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف است. حواشی: حاشیه هایی با نشان (ع ل)، (زین)، (التماس دعا دارم م) و حاشیه هایی منقول از مسالک دارد. کاغذ: فرنگی شکری.

225گ، 13سطر، اندازه متن: 80×130؛ قطع: 155×212

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 7ق.

شماره های پیشین: 263-76004

شماره رکورد: 1061593

16408

ابن مالک، محمّد بن محمّد، -686؟ق.

شرح ألفیة ابن مالک/ بدرالدین، محمّد بن محمّد طائی، نویسنده متن: محمّد بن عبد الله طائی جیانی

زبان: عربی

معرفی نسخه: بنگرید به شماره بازیابی 16399/2 در همین فهرست.

آغاز موجود: لعدم الرابط بالمخصص فتعین الثالث...

انجام موجود:... بقو له فصل مضاف شبه فعل ما نصب مفعو لا.

منابع: الوافی بالوفیات 1: 205؛ الذریعة 6: 112؛ کشف الظنون 1: 151؛ دانشگاه 17: 351؛ ملک 1: 399

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: بر روی بسیاری از عبارات به سرخی خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه هایی بی نشان دارد. آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی و پاشیدگی مرکب در غالب صفحات دیده می شود. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج مشکی ساده، اندرون مقوایی، استر کاغذ اصفهانی

6 برگ، 15سطر، اندازه متن: 75×120؛ قطع: 120×205

عنوان های دیگر: شرح ابن الناظم؛ شرح الخلاصة النحویة؛ شرح الخلاصة الالفیة

موضوع: 1. ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600-672ق. الفیه-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق.

شماره های پیشین: 264-84843

شماره رکورد: 1061602

16409

شوشتری، نورالله بن شریف الدین، 956-1019ق.

احقاق الحق/ نورالله بن محمّد شریف شوشتری مرعشی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره های بازیابی 8640 (8640/ع) و 8509 (8509/ع) در فهرست همین کتابخانه.

آغاز موجود: الأوّل غیر العلم لا یعلم الاّ بالعلم فلو علم العلم بغیره لزم الدور...

انجام موجود:... العاشر إذا تعارض خبران... راوی أحدهما ما قد رواه.

منابع: امل الآمل 2: 337؛ معجم رجال الحدیث 20: 202؛ کشف الحجب 27؛ إیضاح المکنون 1: 34؛ الذریعة 1: 290؛ فیض الاله و بنگرید به فیض الاله که آن را مرحوم جلال الدین محدث ارموی در زندگینامه مؤلّف نوشته است.

خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. حواشی: صفحات آکنده از حواشی بی نشان و با نشان های (ه د) و (ه م) و (ابهری) است. آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف است، شیرازه گسسته، آثار آبدیدگی و لک در بعضی صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری.

148گ، 15 و 17سطر، اندازه متن: 60×130؛ قطع: 130×210

موضوع: 1. کلام شیعه امامیه-- قرن 11ق. 2. شیعه-- دفاعیه ها و ردیه ها-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 3. اهل سنت-- دفاعیه ها و ردیه ها-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره های پیشین: 265-85029

شماره رکورد: 1061613

16410/1

تالشی، محمد بن موسی، -887ق.

حاشیة شرح الایساغوجی/ محی الدین محمد بن موسی تالشی؛ نویسنده متن: اثیرالدین ابهری، شارح: حسام الدین کاتی

زبان: عربی

معرفی کتاب: حاشیه ای به شیوه قال، اقول، بر شرح منسوب به حسام الدین کاتی بر ایسا غوجی اثیرالدین ابهری است که معرفی آن پس از این خواهد آمد.

نسخه از آغاز افتادگی دارد و نامی از این اثر و مؤلّف در آن نیامده است. ولی کاتب در انجامه از آن به نام رساله محی الدین یاد کرده است. نسخه دیگری از این رساله در این کتابخانه به شماره 10328/1 (1/328/رف) نگهداری می شود و استاد عبد الله انوار

در جلد یکم فهرست کتابخانه آن را به نام کتاب محی الدین از مؤلّفی به نام محی الدین معرفی کرده است. نسخه های متعددی از این حاشیه در کتابخانه ها نگهداری می شود. در فهرست فنخا 44 نسخه از این اثر معرفی شده است و نام مؤلّف به قرینه آغاز بعضی از نسخه های آن ثبت شده است.

آغاز موجود: علیه إلی ما خلق له و لم یتحقق الحمد اللغوی فیه...

انجام:... و الغرض من المغالطة تغلیط الخصم و دفعه.

انجامه: تمّت الرسالة المسمّی [کذا] بمحی الدین بعون الملک المعین علی ید أضعف الطلاّب و أحقرهم، إسحاق بن ملا محمّد بن محمود، غفر له و لوالدیه و أحسن إلیهما و إلیه، فی تاریخ سنة خمس و عشرین و مائة و ألف فی یوم الثالثة بعد الظهر فی مدرسة یوسف پاشا رحمة الله علیه.

منابع: فنخا 11: 875؛ سنا 1: 363؛ ملی 1: 322؛ آستانه حضرت معصومه 1: 91

خط: نسخ تحریری، کاتب: اسحاق بن ملا محمّد بن محمود، تاریخ کتابت: 1125ق.، محل کتابت: مدرسه یوسف پاشا؛ آرایه ها: تا نیمه کتاب عبارت های قال و اقول به شنگرف است، سر جمله ها به شنگرف علامت گذاری شده است. حواشی: حاشیه هایی بی نشان دارد. آسیب ها: شیرازه گسسته و فاقد جلد و عطف است. کاغذ: فرنگی شکری.

1ر-50ر (58برگ)؛ 15سطر، اندازه متن: 85×155؛ قطع: 140×195

عنوان های دیگر: رساله محی الدین

موضوع: 1. منطق-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. اثیرالدین ابهری، مفضل بن عمر، -660؟ق. ایسا غوجی-- نقد و تفسیر

شماره های پیشین: 266-85027

شماره رکورد: 1061622

16410/2

اثیر الدین ابهری، مفضل بن عمر، -660؟ق.

ایسا غوجی/ اثیر الدین مفضل بن عمر ابهری

زبان: عربی

معرفی کتاب: «ایسا غوجی» کلمه معرّب شده از واژه یونانی به معنای مدخل یا مقدّمه، ساخته فیلسوف یونانی فرفوریوس صوری گزارش دهنده کتاب های ارسطو است

و این نیز در واقع مدخلی بر مقو لات ارسطو درباره مفاهیم کلی پنجگانه (کلیات خمس) یا منطق که عبارتند از جنس و نوع و فصل و خاصه و عرض عام، چنان چه گفته اند: جنس و فصل و نوع و خاصه عرض عام * جمله را ایسا غوجی کردند نام مقاله فرفوریوس به جز فیلسوفان یونانی مورد توجه دانشمندان اسلامی نیز قرار گرفت، و پس از ترجمه به سریانی و از آن به عربی به شرح و تفسیر آن پرداختند، یکی از شرح های مشهور آن شرح اثیرالدین مفضل بن عمر ابهری در گذشته حدود سال 663ق. است که به آن الرسالة الأثیریة فی المنطق نیز گفته می شود، بر این رساله شرح های متعددی نوشته شده، از شروح معروف آن شرح شمس الدین فناری در گذشته 834ق. که به الفوائد الفناریة معروف است و شرح نورالدین علی بن ابراهیم شیرازی در گذشته 862ق. و شرح زین الدین زکریا بن محمّد انصاری در گذشته 910ق. می باشند.

این اثر بارها همراه با حواشی و تعلیقات آن در هند و قاهره و استانبول چاپ شده، در سال 1244ق. توسط ابو الفتح شیرازی به نام مرآه المنطق به فارسی ترجمه و بارها چاپ شده است. ترجمه لاتینی و انگلیسی آن نیز چاپ و منتشر شده است.

آغاز: قال الشیخ الامام العلاّمة... أثیر الدین الأبهری... ألحمد لله علی توفیقه و نسأله هدایة طریقه...

انجام:... أو مقدّمات و همیة کاذبة و العمدة هو البرهان، ولیکن هذا آخر الرسالة.

انجامه: تمّت الکتاب بعون الله الملک الوهّاب فی تاریخ خمسة و عشرین و ألف سنة من الهجرة.

منابع: فهرست ندیم 313؛ الأعلام 7: 279؛ الکنی و الألقاب 2: 11؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی 6: 587؛ ملک 9: 345؛ الهیات تهران 1: 283

آرایه ها: بر روی بسیاری از عبارات خط سرخ کشیده شده بر روی بسیاری از عبارات خط سرخ کشیده شده؛ حواشی: حاشیه هایی پراکنده بی نشان دارد.

50پ-54ر؛ 15سطر، اندازه متن: 85×155؛ قطع: 140×195

عنوان های دیگر: الرسالة الأثیریة فی المنطق

موضوع: 1. منطق-- قرن 7ق.

شماره های پیشین: 266-85027

شماره رکورد: 2150003

16410/3

انصاری، طاهر بن قاسم، قرن 8ق.

جواهر/ الفقه طاهر بن قاسم بن احمد انصاری خوارزمی حنفی مشهور به سعید نمد پوش

زبان: عربی

معرفی کتاب: کتابی است شامل مطالبی در توحید و اثبات خالق و احکام طهارت و روزه و فواید پراکنده و مطالبی در تصوف. مؤلّف که به سعید نمدپوش معروف بوده از فقهای حنفی مذهب قرن هشتم هجری قمری است، نام او در الفوائد البهیة طاهر بن سلام بن قاسم یاد شده، از این کتاب بر می آید که نویسنده صوفی مسلک بوده، وی پس از سفر حج به روم (ترکیه کنونی) رفته و از آن جا به قاهره می رود و در همان جا اقامت می گزیند، نگارش این کتاب را در روم آغاز کرده و در مصر در غره ماه رمضان سال 771ق. به پایان رسانده است. برخی نیز گفته اند که این کتاب در مصر تألیف شده است. این اثر در ده باب تنظیم یافته: باب اول: فی اثبات الصانع و توحیده و کتبه و رسله. باب دهم: فی آداب السالکین من اهل الطریقه.

آغاز: الحمد لله الذی هدانا لمعرفته و أکرمنا بتقواه و طاعته و شرّفنا بحمل أمانته...

انجام موجود:... و التمانع دلیل حدوثهما أو حدوث أحدهما لو أراد أن یخلق.

منابع: الفوائد البهیة 84؛ کشف الظنون 1: 115؛ الأعلام 3: 222؛ ملک 1: 21؛ مرعشی 9: 162

تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین ابواب به شنگرف است. حواشی: حاشیه بی نشان دارد. آسیب ها: نسخه فقط مشتمل بر بخشی از باب یکم است.

56پ-57پ؛ 14سطر، اندازه متن: 65×132؛ قطع: 140×195

عنوان های دیگر: الجواهر

موضوع: 1. فقه حنفی-- قرن 8ق. 2. تصوف-- قرن 8ق 3. کلام اهل سنت-- قرن 8ق.

شماره های پیشین: 266-85027

شماره رکورد: 2150201

16411

محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق.

المختصر النافع/ نجم الدین، جعفر بن حسن محقق حلی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16363 در همین فهرست. نسخه از دو طرف افتادگی دارد و از بخشی از رکن سوم کتاب طهارت تا یک برگ از کتاب القصاص را دربر می گیرد.

آغاز موجود: و لا یغتسل بغسالة الحمّام إلاّ أن یعلم خلوّها...

انجام موجود:... و إن قصرت إسترق منه بنسبة الجنایة أو یباع فیأخذ من.

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: صفحات آکنده از حواشی با نشان های (ع ل) و (ح ر) و (ع ح) و (ل ف) و جز آن؛ آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف است، شیرازه گسسته، آثار لک و آبدیدگی در بسیاری از صفحات دیده می شود. کاغذ: اصفهانی نخودی.

162گ، 15سطر، اندازه متن: 00×140؛ قطع: 140×200

عنوان های دیگر: النافع فی مختصر الشرایع؛ مختصر شرایع الاسلام

موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 7ق.

شماره های پیشین: 267-85031

شماره رکورد: 1061630

16412

برسی، فضل بن حسن 468-548ق.

جوامع الجامع (ج1)/ امین الدین فضل بن حسن بن فضل طبرسی

زبان: فارسی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 755 (755/ع) در فهرست همین کتابخانه (8: 271 و 445). این نسخه جلد اول کتاب است و از طرفین افتادگی دارد؛ از تفسیر آیه شریفه (إیّاک نعبد و إیّاک نستعین) تا اوایل سوره کهف را در بر می گیرد، از میانه نیز در چند جا افتادگی دارد؛ از آیه 137 تا 155 سوره نساء و از آیه 30 تا 41 سوره مائده، و از آیه 66 تا 90 سوره نحل را ندارد.

آغاز موجود: اسم الفاعل إلی الظرف علی طریق الاتساع... إیّاک نعبد و إیاک نستعین إیّا ضمیر منفصل...

انجام موجود:... و یختلفون فی البعث فکان یقول بعضهم تُبعث الأرواح دون الأجساد.

منابع: معالم العلماء 135؛ أمل الآمل 2: 216؛ کشف الحجب 165؛ معجم رجال الحدیث 14: 304؛ الذریعة 5: 248، ملی 8: 271 و 445

خط: نستعلیق متوسط، آیات ثلث، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: آیات قرآنی به قلم ثلث جلی و بر روی آن ها خط سرخ کشیده شده است. حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. یادداشت ها: بر روی نخستین برگ یادداشت تملک علی بن محمّد بن طیب الموسوی با مهر بیضی او دیده می شود، وی عالم و فقیه از نوادگان محدث جزائری سید نعمة الله شوشتری است و در 1305ق. در گذشته است. مهرها: مهر بیضی شکل با سجع «علی بن محمّد بن... الموسوی» بر روی اولین برگ دیده می شود، که مربوط به همان علی بن محمّد بن طیب جزائری شوشتری در گذشته 1305ق. است. آسیب ها: جلد فرسوده، اوراق از عطف و شیرازه جدا شده، بعضی از برگ ها وصالی و ترمیم شده اند، آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود، نسخه از طرفین ناقص و در میانه های نسخه افتادگی هایی دارد. کاغذ: هندی نخودی؛ جلد: تیماج مشکی، مجدول، اندرون مقوایی روکش کاغذی نخودی.

207گ، 24سطر، اندازه متن: 75×150؛ قطع: 120×215

موضوع: 1. تفاسیر شیعه-- قرن 6ق.

شماره های پیشین: 268-85000

شماره رکورد: 1061642

16413/1

زنجانی، عبد الوهاب بن ابراهیم، -655ق.

التصریف/ عزالدین عبد الوهاب بن ابراهیم زنجانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16328/2 در همین فهرست. این نسخه اولین رساله مجموعه دو رساله ای است و از آغاز چند برگی افتادگی دارد. کاتب در پایان آن تاریخ کتابت را 128 نوشته که باید 1208 یا 1280 باشد.

آغاز موجود: النقاء الساکنین إنّما یجوز إذا کان الأوّل حرف...

انجام:... هو حسن الطعمة و الجلسة.

منابع: بغیة الوعاة 318؛ تلخیص مجمع الآداب 1: 234؛ کشف الظنون 2: 1139؛ ملی 12: 21 و 1: 353

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: قرن 13ق. آرایه ها: بر روی بعض عبارات با جوهر سرخ خط کشیده شده است. حواشی: ترجمه فارسی بعضی کلمات در لابلای سطور؛ آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف، شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات وجود دارد. کاغذ: فرنگی شکری.

1ر-21پ (59برگ)؛ 8سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 135×200

عنوان های دیگر: التصریف العزی؛ العزی فی التصریف؛ تصریف الکلام

موضوع: 1. زبان عربی-- صرف-- قرن 7ق.

شماره های پیشین: 269-84855

شماره رکورد: 1061668

16413/2

ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600؟-672ق.

الألفیة/ محمّد بن عبد الله طائی جیانی معروف به ابن مالک

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16408 در همین فهرست.

آغاز: قال محمّد هو ابن مالک * أحمد ربّی الله خیر مالک...

انجام موجود:... کذا الحروف غیر ما تحصلا * به جواب کنعم وکبلی

منابع: بغیة الوعاة 59؛ البدایة و النهایة 13: 312؛ الوافی بالوفیات 3: 285؛ کشف الظنون 1: 151 و 720

خط: نسخ جلی، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. حواشی: حاشیه های توضیحی در لابلای سطور دارد.

22پ-59پ؛ 8سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 140×200

عنوان های دیگر: الخلاصة فی النحو؛ الفیة

موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق.

شماره رکورد: 2156913

16414/1

نصیرالدین طوسی، محمّد بن محمّد، 597-672ق.

آداب المتعلمین/ منسوب به خواجه نصیرالدین طوسی

زبان: عربی

معرفی کتاب: اثری کوتاه و مشهور منسوب به خواجه نصیرالدین طوسی در بیان روش آموزش و چگونگی فراگیری علوم برای دانش آموزان در 12 فصل، نام مؤلّف در آن یاد نشده، بلکه در دو جای آن نام (محمّد بن الحسن) آمده و در پایان آن، مؤلّف خواندن کتاب طب النبی أبو العباس مستغفری را سفارش می کند. بنا به گفته شیخ آقا بزرگ، علاّمه مجلسی نسبت این رساله را به خواجه نصیر مسلم می دانسته، همچنین در پایان بعضی از نسخه های این رساله عبارتی منقول از خواجه نصیرالدین طوسی دیده می شود که در آن به مطالعه و نوشتن و اندیشیدن و اموری دیگر سفارش شده است. محمّد علی مولوی در مدخل آداب المتعلمین دائره المعارف بزرگ اسلامی کتاب را به برهان الدین زرنوجی حنفی در گذشته 519ق. نسبت داده و معتقد است که کتاب در چهارده فصل است و در فصل چهاردهم از شاعران و دانشمندان اهل سنت بسیار یاد شده، و اشعاری مربوط به کتاب آمده است و به گفته او برخی از نسخه نویسان فصل های چهارم و چهاردهم و نام و سخنان این دانشمندان را حذف و یا دگرگون کرده و آن را را به خواجه نصیر نسبت داده اند. در صفحه عنوان نسخه ما با شنگرف نوشته شده (هذا کتاب آداب المتعلمین من کلام الشیخ ابو العباس).

این اثر بارها ضمن کتاب های جامع المقدّمات و بارها بصورت مستقل توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است. همچنین چندین بار به فارسی ترجمه شده، و برخی آن را به نظم فارسی در آورده، بعضی از ترجمه های فارسی آن به چاپ نیز رسیده است.

آغاز: الحمد لله علی آلائه و أشکره علی نعمائه... أمّا بعد فکثیر من طلاّب العلم لا یتیسّر لهم التحصیل...

انجام:... بالاثار الواردة فی الطب الذی جمعه الامام الشیخ أبوالعبّاس المستغفری فی کتابه المسمّی بطب النبی صلوات الله علیه و آله و سلّم تجده من یطلبه فی طلبه تم بالخیر بعون رب العالمین.

منابع: الذریعة 1: 26؛ دائره المعارف بزرگ 1: 165؛ مجلس 4: 406؛ ملی 10: 215 و 8: 303

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: سر فصل ها به شنگرف، بر روی بعضی عبارات به شنگرف خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف، اوراق گسسته و لبه های آن پاره شده، بعضی صفحات ترمیم و وصالی شده است. کاغذ: هندی نخودی.

1پ-12پ (24برگ)؛ 14سطر، اندازه متن: 83×135؛ قطع: 145×200

موضوع: 1. اسلام و آموزش و پرورش متون-- قدیمی تا قرن 14

شماره های پیشین: 270-84979

شماره رکورد: 1061675

16414/2

خاتون آبادی اصفهانی، احمد بن محمّد مهدی، -1154ق.

رسالة فی معرفة التقویم/ احمد بن محمّد مهدی شریف اصفهانی خاتون آبادی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16356/1 در همین فهرست. نسخه از آخر افتادگی دارد و تا بخشی از فصل سوم را در بر می گیرد.

آغاز: نحمدک یا خالق الشمس و القمر و نصلّی علی نبیّک فارق الخیر و الشر... و بعد فیقول الفقیر... أحمد بن محمّد المهدی الشریف الاصفهانی الخاتون آبادی هذه رسالة و جیزة و عجالة عزیزة فی معرفة التقویم...

انجام موجود:... و مقابلة النیرین یسمی إستقبالاً لاستقبال القمر بعدها.

منابع: الذریعة 21: 250؛ ملی 6: 467 و 21؛ سپهسالار 5: 604؛ مجلس 22: 129؛ مشار عربی 475

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به سرخی، بر روی برخی از عبارات خط سرخ کشیده شده. حواشی: یک حاشیه عربی و یک حاشیه فارسی بی نشان دارد.

13ر-24پ (24برگ)؛ 14سطر، اندازه متن: 80×132؛ قطع: 150×200

موضوع: 1. نجوم اسلامی-- گاه شماری-- قرن 12ق.

شماره رکورد: 2163381

16415

استرآبادی، محمّد بن حسن، -686ق.

شرح الکافیة فی النحو/ رضی الدین، محمّد بن حسن استرآبادی؛ نویسنده متن: عثمان بن عمر معروف به ابن الحاجب

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16309 در فهرست همین کتابخانه. این نسخه از آغاز چند برگی افتادگی دارد. کتاب تا صفحه 83پ پایان می یابد و در صفحات 84ر به بعد مطالبی به ترکی در نحو عربی همراه با چند بیت شعر نوشته شده.

آغاز موجود: کالعلم و الظن، قو له بعد جملة إسمیة...

انجام:... إضربی فی الوقف لم یعلم إنّه بدل عن النون أو المحذوف المردود.

انجامه: ولیکن آخر الکلام فی هذا الکتاب و الحمد لواجب الوجود و الشکر لمفیض الخیر و الجود... الذی لا إله إلاّ هو. وافق الفراغ منه یوم الخمیس واحد و عشرین من صفر و الحمد لله رب العالمین.

منابع: درّة الحجال 1: 273؛ الذریعة 14: 30؛ مجلس 9: 1559، 14: 19؛ دانشگاه 7: 157؛ کوپریلی 2: 163؛ ظاهریه (نحو): 329

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: سربندهای (قو له) در چند برگ اول با شنگرف است. حواشی: حاشیه های تصحیحی و حاشیه های توضیحی با نشان های (س)، (ع ب) و (سعیدی) دارد. آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف است، شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در بیش تر صفحات دیده می شود، بعضی از برگ ها مرمت شده، بخشی از حاشیه ها بر اثر برش صحافی از بین رفته. کاغذ: فرنگی شکری.

89گ، 21سطر، اندازه متن: 90×160؛ قطع: 150×205

عنوان های دیگر: شرح رضی بر کافیه؛ شرح استرآبادی

موضوع: 1. ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570-646ق.، الکافیه فی النحو-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق.

شماره های پیشین: 271-84858

شماره رکورد: 1061684

16416

زنجانی، عبد الوهاب بن ابراهیم، -655ق.

التصریف/ عزالدین عبد الوهاب بن ابراهیم زنجانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16328/2 در همین فهرست.

آغاز: إعلم إن التصریف فی اللغة التغییر و فی الصناعة...

انجام:... هو حسن الطعمة و الجلسة و الحمد لله رب العالمین.

منابع: بغیة الوعاة 318؛ تلخیص مجمع الآداب 1: 234؛ کشف الظنون 2: 1139؛ ملی 12: 21 و 1: 353

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 14ق. آرایه ها: بر روی بعضی عبارات با مرکب سیاه خط کشیده شده است. حواشی: بسیاری از عبارات در لابلای سطور به فارسی ترجمه شده است. آسیب ها: نسخه فرسوده فاقد جلد، عطف و شیرازه است، شیرازه گسسته، لبه برگ ها پارگی دارد و بخشی از حاشیه از بین رفته است. کاغذ: فرنگی شکری.

33گ، 7سطر، اندازه متن: 105×145؛ قطع: 170×210

عنوان های دیگر: التصریف العزی؛ العزی فی التصریف

موضوع: 1. زبان عربی-- صرف-- قرن 7ق.

شماره رکورد: 1061693

16417

قمی مشهدی، محمّد بن محمّد رضا، قرن 12ق.

شرح الصحیفة السجادیة/ محمّد بن محمّد رضا قمی مشهدی، دعاها از: امام زین العابدین علی بن الحسین (علیه السلام)

زبان: عربی

معرفی کتاب: شرحی آمیخته با متن بر صحیفه سجادیه است. نگارش آن در اول ماه مبارک رمضان سال 1090ق. آغاز و در هشتم ماه شوال همان سال در مشهد به پایان رسیده است. این تاریخ در نسخه آمده است. شارح میرزا محمّد بن محمّد رضا بن اسماعیل بن جمال الدین قمی الاصل مشهدی، از علمای قرن یازدهم و اوایل قرن دوازدهم هجری قمری و از شاگردان مجلسی دوم است. وی دارای چند تألیف دیگر نیز

هست، معروف ترین آن ها تفسیر قرآن کریم به نام کنز الدقائق و بحر الغرائب است که اخیرا توسط بنیاد پژوهش های آستان قدس در چندین جلد منتشر شده، علاّمه مجلسی و آقا جمال خوانساری بر این تفسیر تقریظ نوشته و مؤلّف را بسیار ستوده اند، متن این دو تقریظ را علاّمه محسن امین در شرح حال مؤلّف در أعیان الشیعة آورده است.

آغاز: الحمد لله الذی کتب فی صحیفة بصائرنا محبّة أولیائه...

انجام:... یناسب حالی أن یؤنسنی موحشاً عنّی و الحمد لله أوّلاً و آخراً.

انجامه مؤلّف: و قد وقع الفراغ من تسوید هذه الأوراق یوم الجمعة ثامن شوال بعد الشروع فیه فی أوّل شهر رمضان المبارک بعد مضی ألف و تسعین سنة من الهجرة النبویة فی مشهد ثامن الأئمة علی مشرّفها ألف ألف سلام و تحیة علی ید مؤلّفه المفتاق إلی الله العزیز الغنی میرزا محمّد بن محمّد رضا بن إسماعیل بن جمال الدین.

انجامه کاتب: راقمه عبد الواسع بن غلام حسن عفی عنهما.

منابع: ریاض العلماء 4: 145؛ روضات الجنات 4: 319؛ أعیان الشیعة 10: 407؛ الذریعة 13: 356؛ إیضاح المکنون 2: 315

خط: نسخ تحریری، کاتب: عبد الواسع بن غلام حسن، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: بر روی عبارات صحیفه به شنگرف خط کشیده شده؛ حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. یادداشت ها: بر روی نخستین صفحه (صفحه عنوان) چندین یادداشت تملک با مهرهای مالکین وجود دارد بدین صورت «صار هذا من ممتلکات الحقیر عبد الرزاق الحلی» با مهر گرد ناخوانا، «ثم انتقل الی هذا بالاشتراء الشرعی و کتب هذا محمّد بن عبد الغنی الشهیر یعبد العظیم الحسینی» با مهر «ذلک الفوز العظیم»، یادداشت تملک دیگر با امضای حسن بن عبد الغنی الحسینی با مهر «بالله حسن ظنی»، یادداشت تملکی دیگر بنام عبد الباقی بن عبد الغنی الحسینی، و تملکی دیگر بنام حسین بن عبد الغنی الحسینی؛ مهرها: مهر بیضی «عبده محمّد حسین بن محمّد» و مهر بیضی «ذلک الفوز العظیم» و مهر بیضی «بالله حسن ظنی» و مهر خشتی «عبده محمّد حسین الحسینیی» و یک مهر خشی و دیگری بیضی ناخوانا در صفحه عنوان دیده می شود. آسیب ها نسخه فاقد جلد، لبه های چند برگ وصالی و ترمیم شده، آثار لک در برگ اول وجود دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی.

95گ، 19سطر، اندازه متن: 80×185؛ قطع: 128×218

موضوع: 1. علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم، 38-94ق. صحیفه سجادیه-- نقد و تفسیر

شماره های پیشین: 273-75687

شماره رکورد: 1061705

16418

این مالک، محمّد بن محمّد، -686؟ق.

شرح ألفیة ابن مالک/ بدر الدین، محمّد بن محمد طائی، نویسنده متن: محمّد بن عبد الله طائی جیانی

زبان: عربی

معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16408 در همین فهرست.

آغاز موجود: شعیث بن سهم أم شعیث بن منقر تقدیره ما أدری...

انجام موجود:... أبدلت من مجالستها نحو أبان و أعان.

منابع: کشف الظنون 1: 151؛ الذریعة 6: 112؛ دانشگاه 17: 351؛ ملک 1: 399

خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: بر روی عبارات متن اصلی به شنگرف خط کشی شده. حواشی: حاشیه هایی با نشان (احمد)، (زکریا)، و نقل هایی از مآخذی چون مغنی اللبیب، منهج، بیضاوی و صحاح دارد. آسیب ها: نسخه فرسوده و آفت زده، فاقد جلد و عطف، شیرازه گسسته، آثار لک، آب دیدگی، موریانه خوردگی در بسیاری از صفحات دیده می شود، بعضی برگ ها مرمت شده، موریانه خوردگی در بعضی صفحات به متن آسیب رسانده، تا برگ 19 سفید و چهار برگ قبل از آغاز متن و دو برگ از آخر نسخه پاره شده، متن از برگ بیستم شروع می شود. کاغذ: فرنگی شکری.

102گ، 19سطر، اندازه متن: 73×140؛ قطع: 117×200

عنوان های دیگر: شرح ابن الناظم؛ شرح الخلاصة النحویة؛ شرح الخلاصه الألفیة

موضوع: 1. ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600-672 ق.، الفیه-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق.

شماره های پیشین: 274-84854

شماره رکورد: 1061719

16419/1

رستمداری، محمّد بن علی، قرن 10؟ق.

مرآة التحقیق/ محمّد بن فخرالدین علی رستمداری معروف به مشکک

زبان: عربی

معرفی کتاب: رساله ای کلامی، در مبحث افعال بشر و مساله جبر و اختیار انسان در اعمال خود که یکی از مباحث کلامی پر گفتگو میان مذاهب است؛ در یک مقدّمه و دو مسلک و یک خاتمه، به نام شاه سلیمان صفوی؛ مؤلّف محمّد بن فخرالدین علی رستمداری از علمای شیعه اواخر قرن دهم هجری قمری بوده و شاید اوایل قرن یازدهم را نیز درک کرده باشد، ساکن مشهد و از مدرسان مدارس آستان بوده؛ وی رساله کلامی دیگری در رد بر اهل سنت نوشته و آن هنگامی است که عبد الله ازبک حاکم ماوراءالنهر در سال 998ق. شهر مشهد را محاصره کرده و از علمای اهل تسنن آن دیار فتوای عدم حرمت قتل شیعیان را گرفته بود، مؤلّف رساله ای بر ضد آن فتوی نوشته و به آنان ارسال نموده؛ نسخه ای از آن در همین کتابخانه نگهداری می شود و من در جلد چهل و هفتم فهرست این کتابخانه آن را معرفی کرده ام.

آغاز: سبحان من تفضّل علی عباده بمواهب التمکین و الأقدار... أمّا بعد فیقول أدون الموجودات محمّد بن فخرالدین الرستمداری ... و جاءت بتوفیقه علی ما یلیق أن یسمی بمرآة التحقیق...

انجام:... و عند ذلک یندفع التأمّل فی التأیید و الحمد لله الّذی أیّدنا بهذا و الصلاة علی محمّد سیّد الوری و آله أعلام الهدی.

انجامه: تمّت الرسالة علی ید العبد المذنب المحتاج... إبن إبراهیم خلیل الله فی لیلة الأربعاء المسفر صباحها عن سابع عشر من شهر شوّال من سنة إحدی و ثمانین و تسعمائة.

منابع: احیاء الدائر 222؛ أعیان الشیعة 10: 36

خط: نستعلیق متوسط، کاتب: خلیل الله بن ابراهیم موسوی، تاریخ کتابت: 981ق. امتیاز: نسخه در زمان مؤلّف نوشته شده و حاشیه هایی از او دارد. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی، و توضیحی با نشان (منه سلمه الله) دارد. آسیب ها: جلد آسیب دیده، روکش آن که ظاهراً تیماج بوده از دو طرف کنده شده، شیرازه گسسته، لبه بعضی از برگ ها پاره شده ولی به متن آسیب نرسیده؛

کاغذ: هندی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش کاغذی زرد ساده، عطف تیماج عنابی، آستر کاغذی شکری.

1ر-15ر (45برگ)؛ 19سطر، اندازه متن: 80×115؛ قطع: 130×185

موضوع: 1. کلام شیعه امامیه-- قرن 10ق.

شماره های پیشین: 275-75690

شماره رکورد: 1061734

16419/2

جرجانی، ابو الفتح بن مخدوم، -976ق.

حاشیه شرح آداب البحث/ ابو الفتح بن مخدوم حسینی؛ نویسنده متن: عضدالدین عبد الرحمن بن احمد ایجی، شارح: محمّد حنفی تبریزی بخاری

زبان: عربی

معرفی کتاب: حاشیه ای است بر شرح محمّد حنفی بخاری رومی در گذشته حدود سال 900ق. بر کتاب آداب البحث و المناظرة عضدالدین عبد الرحمن بن احمد ایجی در گذشته 756ق.

مؤلّف از دانشمندان قرن دهم هجری قمری و از نواده های میر سید شریف گرگانی است. مدّتی ساکن مشهد بوده و به گفته روملو در احسن التواریخ در سال 976ق. در اردبیل در گذشته است. آثار متعددی در علوم مختلفی چون تفسیر، منطق، کلام و اعتقادات و جز آن دارد و اغلب آن ها هم چون آثار نیای خود میر سید شریف حاشیه هایی بر کتاب های دیگران است.

اکثر مورخین و شرح حال نویسان در کتاب های خود از او یاد کرده اند. اما متاسفانه آشفتگی و مغایرت هایی در بعضی از آن ها دیده می شود که مطرح کردن و بررسی آن ها در حوصله این فهرست نمی گنجد و ما فقط به برخی موارد کلی اشاره می کنیم. غالب مورخین او را نواده میر سید شریف گرگانی و فرزند میر مخدوم شریفی سنّی متعصب و نویسنده کتاب ضد شیعه نواقض الروافض دانسته اند، ولی در عین حال او را از علمای شیعه شمرده اند؛ برخی او را نوه پسری میر سید شریف و بعضی دیگر نوه دختری او دانسته اند. حاج خلیفه از او با نام (میر ابو الفتح محمّد معروف به تاج سعیدی اردبیلی) یاد کرده است. محقق و مورخ نامی میرزا عبد الله افندی شرح حال او را در ریاض العلماء با عنوان (الامیر ابو الفتح بن الامیر المخدوم الحسینی القزوینی العربشاهی)

آورده و از او با عباراتی چون عالم، متکلم، محدث، فقیه، اصولی... مورد ستایش قرار داده، و آثار متعددی از او را برشمرده، ولی به این حاشیه اشاره ای نکرده، ولی از حاشیه او بر شرح عصام الدین اسفرائینی یاد کرده که آن را نزد برادرزاده اش دیده است. که باید تحقیق دقیق تری شود. صاحب ریاض در جایی دیگر به شرح حال (امیر ابو الفتح شرفه) به نقل از احسن التواریخ روملو پرداخته و او را با ابو الفتح بن مخدوم یکی دانسته که طبق بعضی قرائن صحیح به نظر می رسد.

طبق گفته مؤلّف در انجامه، این حاشیه در ماه رمضان سال 953ق. در مشهد به انجام رسیده؛ تعدادی از تالیفات او نیز در مشهد ساخته شده، بر این اساس وی باید از مقیمان مشهد مقدس یا مدتی را در آن جا سپری کرده باشد که مورخین به این مطلب اشاره ای نکرده اند. اجازه ای (از سیف الدین الخادم ابن مخدوم الحسینی) که آن را در مشهد مقدس در ماه رمضان 961ق. بر روی نسخه ای از اربعون حدیث شهید اول برای (جعفر بن امام الدین تهرانی) نوشته در مقدمه این کتاب به چاپ رسیده است و ممکن است مؤلّف همین اثر مورد معرفی باشد. نسخه ای از این حاشیه در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران به شماره 1523 نگهداری می شود که در فهرست کتابخانه به عنوان حاشیه بر شرح محمّد حنفی بخاری از آن یاد شده، آغاز و انجام آن با نسخه ما یکی است، ولی چنان چه در فهرست دانشگاه آمده تاریخ فراغت مؤلّف در آن سال 996ق. یاد شده که این تاریخ با گفته روملو در تاریخ درگذشت مؤلّف سازگاری ندارد، البته بعید نیست که این تاریخ در اصل 976ق. باشد و این اختلاف ناشی از تصحیف دو کلمه (سبعین) و (تسعین) در این تاریخ باشد که معمو لاً در زبان عربی صورت می گیرد.

آغاز: الحمد لله علی إفهام الخطاب... فهذا أمر عجاب بل أمر لا یدخل فی الحساب...

انجام:... و غیرها عن غیرها الطالبون إنّ الله مع الذین اتقوا و الذین هم محسنون.

انجامه مؤلّف: نقله من السواد إلی البیاض بعون الله الحکیم المبدی الفیّاض مؤلّفه العبد الضعیف المرتاض أبو الفتح بن مخدوم الحسینی وفّقه الله لتصحیح الأغراض فی الاقبال و الأعراض فی المشهد المقدسة الرضویة علی مشرّفها الصلاة و التحیة سنة ثلاثة و خمسین و تسعمائة.

انجامه کاتب: و قد فرغ عن تحریره جلال الدین بن محمّد عفی عنهما سنة 977.

منابع: أحسن التواریخ 2: 571؛ ریاض العلماء 1: 86، 492؛ أعیان الشیعة 2: 394؛ ریحانة الأدب 3: 220؛ إحیاء الدائر 176؛ روضات الجنات 1: 180 و 5: 206؛ مرآة الکتب 207؛ الکنی و الألقاب

2: 468؛ کشف الحجب 335؛ کشف الظنون 1: 41؛ الذریعة 2: 202، 3: 206، 9: 77، 6: 59، 5: 525، 21: 314؛ کشّاف الفهارس 352؛ دانشگاه 8: 155

خط: نستعلیق خفی، کاتب: جلال الدین بن محمّد، تاریخ کتابت: 977ق. آسیب ها: جلد آسیب دیده، روکش آن که ظاهراً تیماج بوده از دو طرف کنده شده، شیرازه گسسته، پارگی در لبه های بعضی صفحات وجود دارد ولی متن سالم است.

15پ-25ر؛ 26سطر، اندازه متن: 65×130؛ قطع: 130×185

موضوع: 1. منطق-- قرن 10ق. 2. عضدالدین ایجی، عبد الرحمان بن احمد، 700؟-756ق.، آداب البحث و المناظره-- نقد و تفسیر؛ 3. مو لا حنفی، محمد، -900 ق. شرخ آداب البحث -- نقد و تفسیر

شماره های پیشین: 275-75690

شماره رکورد: 2161663

16419/3

رساله ای در علوم مختلف

زبان: عربی

معرفی کتاب: رساله ای مختصر در علوم گوناگون، بنام احمد خان حاکم گیلان ساخته شده؛ در آن از علوم نحو، معانی و بیان، تفسیر، اصول، منطق، حکمت، هیئت و فلسفه سخن گفته؛ نام نگارنده در آن نیامده، ولی در پایان رساله با مرکب نوشته شده (تألیف ملا میرزا جان است) بر روی صفحه اول نیز یادداشتی است که در آن رساله را به میرزا جان نسبت داده؛ مؤلّف می نویسد که پس از آن که خداوند به من نیکی فرموده و مرا از زندان آزاد نمود و مورد لطف و محبت سلطان احمد خان قرار گرفتم بر آن شدم که از جواهر فواید و نفایس فرایدی که در دست دارم برسم هدیه به سلطان تقدیم کنم، بنابراین از علوم عقلی و نقلی آن چه نفیس تر بود جمع نمودم و به جهت اختصار از هر علمی یک مساله آوردم.

آغاز: الحمد لله الذی جعل العلوم و سیلة للاهتداء...

انجام:... قائم بالمجموع إذ المجموع ههنا موجود واحد فتأمّل

انجامه: تمّت الرسالة فی 22 شهر جمادی الأّولی سنة 986 علی ید العبد الفقیر إلی الله الغنی إبن إبراهیم خلیل...

25پ-37؛ 19سطر، اندازه متن: 65×120؛ قطع: 130×185

موضوع: 1. علوم اسلامی-- مطالب گوناگون

شماره های پیشین: 275-75690

شماره رکورد: 2162780

16419/4

حاشیة آداب البحث و المناظرة/ نویسنده متن: عضدالدین عبد الرحمن بن احمد ایجی

زبان: عربی

معرفی کتاب: یکی از حاشیه هایی است که بر کتاب آداب البحث و المناظرة عضدالدین ایجی نوشته شده است. نامی از مؤلّف در آن نیامده، نسخه های متعددی از آن در کتابخانه ها نگهداری می شود و غالباً در فهرست ها به ملا محمّد حنفی درگذشته 900ق. نسبت داده شده است. پایین آخرین صفحه این نسخه نیز نوشته شده (ملا حنفی بر رساله قاضی عضد). در برخی نسخه ها، این حاشیه به می رسید شریف گرگانی نسبت داده شده است.

در برگ آخر این نسخه دو بیت منسوب به امیرالمؤمنین و منظومه ای هشت بیتی در طب که به ابو علی سینا نسبت داده شده نوشته شده است. شیخ الرئیس ابو علی سینا چندین منظومه در طب دارد و من آن ها را در کتاب خود التراث الطبی العربی معرفی کرده ام ولی این منظومه را در جایی ندیدم.

آغاز: لک الحمد جعل الله تعالی مخاطباً تنبیها علی القرب...

انجام:... و لنختم الکلام علی هذا القدر لئلا ینجر إلی الاملال.

انجامه مؤلّف: إعلم إنّ الحواشی المنسوبة إلی المحقق الشریف قدّس سرّه لهذه الرسالة لمّا لاحظتها فی نسخ متعدّده و وجدت بعضها سقیما و لم یبق إعتماد علیها لم ألتزم نقلها بل قرّرت الکلام علی وجه لاحظته و وقع بعض تقریراتنا موافقاً لتقریره قدّس سره و بعضها غیر موافق فتأمّل، و انصِف فان وجدته حقاً فأتبعه و إلاّ فأصلحه فان الله لا یضیّع أجر المحسنین.

انجامه کاتب: تمّت الرسالة و الحمد لله علی الاتمام و الصلاة علی رسو له و آله علیهم السلام علی ید الفقیر إلی الله الغنی إبن ابراهیم خلیل الله الموسوی فی 5 صفر سنة 978.

منابع: الذریعة 6: 9؛ تراثنا شماره 66 و 256/67؛ مجلس 10: 288؛ دانشگاه 8: 155؛ ملی 9: 17؛ سپهسالار 4: 137؛ فهرست کتابخانه امیرالمؤمنین نجف: خطی (نسخه خط مؤلّف نگهداری شده در کتابخانه محقق طباطبایی).

38پ-44پ؛ 12سطر، اندازه متن: 72×112؛ قطع: 130×185

موضوع: 1. منطق-- متون قدیمی تا قرن 14؛ عضدالدین ایجی، عبد الرحمن بن احمد، 670-756ق. آداب البحث و المناظرة-- نقد و تفسیر

شماره های پیشین: 275-75690

شماره رکورد: 2162849

16420

رساله ای در علوم غریبه

زبان: فارسی

معرفی کتاب: دفتری شامل مطالب پراکنده ای در علوم غریبه، اخترگویی، دعاهایی در رفع بیماری ها و حوائج و مانند آن؛ برگ های آن پراکنده و با خطوط مختلف نوشته شده و نواقص و افتادگی بسیاری دارد.

آغاز موجود: زعفران بنویسد و به آب فر شوید... بسم الله الرحمن الرحیم یا کریم یا رحیم...

انجام موجود:... الکریم نجّنا و خلّصنا بالحق باسم الله الرحمن الرحیم.

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آسیب ها: نسخه فرسوده، از یک طرف جلد ندارد، اوراق گسسته و پراکنده و در جای خود قرار نگرفته، ناقص و افتادگی دارد آثار لک و آب دیدگی در بیش تر صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی پسته ای و فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج قهوه ای، مجدول، ترنج و نیم ترنج، آستر کاغذی کرم رنگ.

43گ، سطرها متغیر، اندازه متن: 70×135 و 60×125؛ قطع: 105×170

موضوع: 1. اخترگویی-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. علوم غریبه اسلامی-- متون قدیمی تا قرن 14

شماره های پیشین: 276-87176

شماره رکورد: 1061747

16421/1

عضدالدین ایجی، عبد الرحمان بن احمد، 700؟-756ق.

آداب البحث و المناظرة/ عضدالدین عبد الرحمن بن احمد ایجی

زبان: عربی وصلت

معرفی کتاب: متنی کوتاه در مورد آداب و چگونگی گفتگو مناظره کردن است. بعضی از دانشمندان اسلامی در این موضوع رساله هایی ساخته اند. رساله قاضی عضدالدین ایجی با این که بسیار کوتاه است، ولی از دیگر رساله ها شهرت بیش تری یافت و شرح ها و حاشیه های متعددی بر آن نگاشته شد.

این رساله به آداب البحث معروف است ولی کاتب از آن به نام الرسالة البحثیة یاد کرده است. این اثر در سال 1368ق. در قاهره به چاپ رسیده است.

آغاز: لک الحمد و المنّة و علی نبیّک الصلاة و التحیّة إذا قلت بکلام إن کنت ناقلاً فتطلب الصحّة...

انجام:... جعل اللسان الکلام علی الفؤاد دلیلا.

انجامه: تمّت الکتابة الرسالة المسمّاة بالبحثیة فی یوم الجمعة ستة عشرین رجب سنة سبع خمسین و ألف.

منابع: کشف الظنون 1: 41؛ دائره المعارف بزرگ 1: 159؛ مشار عربی 3؛ دانشگاه 3: 1773؛ ملک 9: 375؛ مجلس 23: 7

خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: 1075ق. حواشی: حاشیه هایی در گوشه صفحات و لابلای سطور با امضای (س) دارد. یادداشت ها: مطلبی به فارسی در منطق در صفحه 3پ نوشته شده؛ مهرها: مهر بیضی «عبده حسن الموسوی» در صفحه 3پ؛ آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف، شیرازه گسسته، آثار لک و آبدیدگی در صفحات دیده می شود، بعضی برگ ها ترمیم شده؛ کاغذ: فرنگی شکری.

1پ-3ر (11برگ)؛ 6سطر، اندازه متن: 45×122؛ قطع: 100×200

عنوان های دیگر: الرساله البحثیة؛ آداب المناظره؛ العضدیة

موضوع: 1. منطق-- قرن 8ق.

شماره های پیشین: 277-76044