مشخصات کتاب

سرشناسه:عبداللهی خوروش، حسین، 1299 - 1367.

عنوان و نام پدیدآور:تاثیر موسیقی بر اعصاب و روان/مولف حسین عبداللهی خوروش.

مشخصات نشر:اصفهان: بادران، 1386.

مشخصات ظاهری:288 ص.

شابک:978-600-5067-00-2

وضعیت فهرست نویسی:فیپا

یادداشت:کتابنامه: ص. 283.

یادداشت:واژه نامه.

موضوع:موسیقی -- تاثیر.

موضوع:موسیقی درمانی.

موضوع:موسیقی -- جنبه های روان شناسی.

رده بندی کنگره:ML3920/ع2ت21386

رده بندی دیویی:615/85154

شماره کتابشناسی ملی:1178873

تأثیر موسیقی بر اعصاب و روان

زنده یاد حسین عبدالهی خوروش

1299 - 1367 هش

تأثیر موسیقی بر اعصاب و روان

مؤلف ··· زنده یاد حسین عبدالهی خوروش

ناشر ··· بادران

محقق ··· مهندس فاضل عمومی

نوبت چاپ ··· اول 1338 / چاپ هشتم 1352

نوبت چاپ ··· نهم(اول محقق) / بهار 1387

شمارگان ··· 3000

حق چاپ و هر نوع کپی برداری برای محقق محفوظ است.

تلفن مراکز پخش 09131114288 - 03113373922

tasir_moosighi@yahoo.com

tasir.moosighi@gmail.com

m.f.omoomi@gmail.com

اشاره

تاثیر موسیقی بر اعصاب و روان

مولف حسین عبداللهی خوروش.

بسم الله الرحمن الرحیم

فهرست مطالب

مقدمه چاپ جدید ··· 11

زندگی نامه مؤلف ··· 15

مقدمه چاپ ششم ··· 23

پیشگفتار ··· 27

پیشرفت علم حقایق را کشف می کند ··· 27

ما منکر لذّت موسیقی نیستیم ··· 28

توجه به حالات موسیقیدانان ··· 28

موسیقی چیست؟ ··· 29

به آثار علمی واقعی به دیده واقعی می نگریم ··· 31

گزارش کمیته علوم و تکنولوژی آمریکا ··· 35

اهمیت روان و اعصاب ··· 37

نخستین شرط آسایش و آرامش بشر ··· 37

اعصاب و روان چه می کند ··· 38

اهمیت اعصاب ··· 39

نقش موسیقی در بیماری های روانی و اعصاب ··· 41

تعادل سمپاتیک و پاراسمپاتیک ··· 43

عواقب عدم تعادل اعصاب ··· 43

تعادل روحی ضامن سلامتی انسان ··· 45

موسیقی بر هم زننده تعادل روحی ··· 46

موسیقی نشاط انگیز ··· 47 موسیقی حزن انگیز ··· 49

آثار تحریکات ناگهانی موسیقی ··· 51

1- بهت (جلب توجه غیر طبیعی) ··· 53

2 - ازدست دادن توانایی های فکری وامتیازات بشری ··· 55

3 - تضییع نیروی قضاوت ··· 59

4 - افسردگی و خمودی ··· 60

5 - ضعف اعصاب ··· 63

آزمایش علمی پروفسور موسو روانشناس ایتالیایی ··· 65

آزمایش علمی پروفسور هالپرن ··· 66

چرا اعصاب ما خسته می شود؟ ··· 68

قسمتی از یک مقاله جالب علمی ··· 71

6 - تضییع حس باصره ··· 79

7 - اختلالات مغزی ··· 83

چرا موسیقی دیوانه می کند؟ ··· 95

جنون موسیقی شدیدتر می شود ··· 97

8 - تأثیرات قلبی ··· 101

9 - فشار خون ··· 107

10 - واسطه انتحار ··· 113

11 - تهییج عشق ··· 116

آمار خودکشی از شکست در عشق ··· 120

12 - شکست عمر و جوان مرگی ··· 121

راز درازی عمر ··· 124

موسیقی دشمن سرسخت طول عمر است ··· 127

نوازندگان ایتالیای ··· 128

نوازندگان فرانسوی ··· 129

نوازندگان آلمانی ··· 131

نوازندگان روسی ··· 132

نوازندگان اطریشی ··· 132

نوازندگان انگلیسی و آمریکایی ··· 134

نوازندگان اروپای شرقی و چین ··· 134

نوازندگان ایرانی ··· 135

عصر ما عصر آمار و حساب است ··· 136

13 - زنجیر بردگی ··· 138

14 - بیهودگی و لغو ··· 142

15 - اتلاف وقت ··· 147

ارزش وقت دانشمند و نادان ··· 147

16 - ابزار استعمار ··· 153

دیدگاه دانشمندان ومتفکران بزرگ جهان درباره موسیقی167

دکتر ولف آدلر ··· 167

دکتر آلکسیس کارل ··· 168

هگل ··· 168

آلفرد دوموسه ··· 169

موسورسکی ··· 169

ویکتور هوگو ··· 169

ماهاتما گاندی ··· 169

تئوفیل گوته ··· 170

ولتر ··· 170

کانت ··· 171

دکتر ز.هاکوپیان ··· 171

ناپلئون هیل ··· 171

موسورسکی ··· 172

دکتر آلکسیسس کارل ··· 172

یکی از نویسندگان معاصر ··· 173

ارسطو ··· 173

فراوان ترین نوع بیماری ··· 175

علل بیماری ··· 177

بشر سرگردان است ··· 180

بتو ای خواننده عزیز ··· 186

ضمائم چاپ هفتم ··· 187

فیلیپس آکرمان ··· 187

در جهان هنر و ادبیات ··· 188

ضمائم چاپ هشتم ··· 193

نسب جوان را باید هوشیار کرد ··· 193

نامه ها ··· 195 ضمائم چاپ جدید ··· 207

ضمیمه شماره 1 ··· 209

آلودگی صوتی را بشناسیم ··· 209

ضمیمه شماره 2 ··· 213

آلودگی صوتی ··· 213

ضمیمه شماره 3 ··· 217

ضمیمه شماره 4 ··· 219

پیامدهای آلودگی صوتی برای دانش آموزان ··· 219

ضمیمه شماره 5 ··· 222

موسیقی و ایدئولوژی ··· 222

ضمیمه شماره 6 ··· 225

تشکیل فرق و گروه های موسیقی و اهداف استعمار··· 225

ضمیمه شماره 7 ··· 239

تاویستاک و عملیات پژوهش ··· 239

ضمیمه شماره 8 ··· 254

نظرات دانشمندان وپزشکان عالیقدردرمورداین کتاب ··· 262

دکتر جلال مصطفوی ··· 263

دکتر مجذوب صفا ··· 264

دکتر غیاث الدین جزائری ··· 265

دکتر حسین صائبی ··· 268

دکتر عطاء ... شهاب پور ··· 269

دکتر درچه ای ··· 270

دکتر عباس حاتم زاده ··· 272

دکتر اصغر رحیمی ··· 274

دکتر موحدیان ··· 276

دکتر نوری ··· 277

دکتر عنایت ... تابش ··· 279

دکتر سید عباس شفتی ··· 280

دکتر سید محمد هوائی ··· 282

مدارک و مآخذ ··· 283

فرهنگ اصطلاحات خارجی ··· 285

مقدمه

بسم اللّه الرحمن الرحیم

چندی پیش در حالی که مشغول مرتّب نمودن کتاب های پدرم بودم ناگهان چشمم به کتابی افتاد تحت عنوان «تأثیر موسیقی بر اعصاب و روان»، ابتدا توجّهی نکردم و آن را جزء کتب ضایعاتی قرار دادم زیرا در مورد موسیقی زیاد کتاب نوشته شده است. اما پس از چند دقیقه انگار کسی به من نهیب زد که ببین چه مطلبی در این کتاب مورد بررسی قرار گرفته است. بنابراین با کمال ناباوری کتاب را دوباره برداشتم. ابتدا به نام نویسنده توجّه کردم، اصلاً او را نمی شناختم، حتّی تا به حال، نام او به گوشم نخورده بود. بعد کتاب را باز نمودم هرچه بیشتر ورق می زدم تعجّب من فزون تر می شد، چرا که ابتدا فکر می کردم این کتاب در مورد ترویج موسیقی نوشته شده است و از آن جایی که شخصا علاقه ای به موسیقی نداشتم کتاب را کنار گذاشته بودم، اما اکنون می دیدم شخص مهجور و گمنامی آن قدر زیبا و محققانه مطالبی در مورد تأثیرات مخرب موسیقی بر اعصاب و روان نگاشته است که انسان را به حیرت وا می دارد.

لذا کتاب را برای مطالعه بیشتر به داخل اتاق مطالعه شخصی خود بردم و از همان روز مشغول مطالعه دقیق آن شدم، هر چه بیشتر مطالعه می کردم، نویسنده را بیشتر تحسین و تعظیم می نمودم تا اینکه فکری به ذهنم خطور کرد و آن اینکه مدتها است در عرصه فرهنگی کشور به خاطر

جوّ تبلیغاتی و غیر علمی حاکم بر رسانه ها، مجلاّت، فیلم ها و غیره جای چنین موضوعاتی خالی است و عملاً موسیقی و آلودگی صوتی

ناشی از آن در جامعه حاکم گشته است و با توجه به اینکه در سال نشر کتاب حدود هشت بار تجدید چاپ شده است، این مطلب به ذهن می رسد در آن سال ها که فساد و تباهی بر جامعه ایران مستولی بوده است، چگونه این کتاب ارزنده جای خود را در محافل علمی باز نموده است؟

پس بهتر است امروز نیز این کتاب پس از حدود پنجاه سال دوباره چاپ گردد تا نسل جدید با مطالعه آن کمی به خود بیایند! ابتدا موضوع را با چند تن از دوستانم در میان گذاشتم و از میان ایشان جناب آقای سید محمد فقیه امامی و جناب آقای محمد حسین گلپایگانی جهت همکاری اعلام آمادگی نمودند. برای اینکار اول باید شناختی نسبت به نویسنده آن پیدا می کردیم، به سراغ بزرگان شهر اصفهان رفتیم و متوجه شدیم متأسفانه ایشان دار فانی را وداع گفته اند بنابر این تصمیم گرفتیم تا خانواده این عزیز را پیدا کنیم.

متوجه شدیم که وی یک کتاب فروشی کوچک در خیابان چهارباغ پایین داشته اند از کسبه و همسایه این فقید سراغ فرزندانشان را گرفتیم و یکی از آنها آدرس یکی از دامادهای نویسنده را به ما داد و از این طریق توانستیم با فرزند آقای خوروش تماس بگیریم و اولین جلسه آشنایی بر قرار شد در آن جلسه با حضور آقای نریمانی و دختر آقای عبداللهی خوروش متوجّه شدیم که ایشان نوشته های دیگری هم داشته اند که بعضی هنوز دست نویس است و کسی اقدام به چاپ آنها نکرده است. بنابر این با کسب اجازه از

خانواده مرحوم حسین عبداللهی خوروش که کمال همکاری را با ما داشته اند عملیّات چاپ کتاب حاضر آغاز گردید. در ابتدا لازم بود نثر کتاب به روز گردد البته تا جایی که آسیبی به نوع نثر و قلم و طبع

نویسنده وارد نشود. با یاری خدا این کار انجام شد در مرحله بعد لازم بود کلیّه آمارها، عکس ها و گزارشات و تحقیقات علمی کتاب بهنگام گردد. از آنجا که متأسفانه مدت ها است در محافل علمی آثار مخرّب موسیقی مورد بررسی قرار نمی گیرد، جستجو در این مورد بسیار مشکل می نمود اما با یاری خداوند و همیاری دوستان و آشنایان مطالبی از گوشه و کنار جمع آوری گردید که به جهت ادای امانت و عدم دست کاری و دخالت در متن اصلی کتاب این مطالب به عنوان پاورقی و یا ضمیمه ارائه شده است. مطالبی بسیار تخصصی و علمی هم از مقالات محافل و سمینارهای علمی در مورد مهندسی صوت، هوش، و آسیب های صداهای بلند به دست آمد که به دلیل بسیار تخصصی بودن از ارائه آن ها خودداری شد چرا که این کتاب در حدّی است که می بایست تمام اقشار جامعه از آن استفاده ببرند و وجود اصطلاحات و قواعد فوق تخصصی پزشکی و غیره باعث کم حوصلگی خوانندگان می شود. در مورد عکس های کتاب از محضر خانم دکتر مهدی نژاد استفاده شد که ایشان با زحمات فراوان عکس های مربوطه را از منابع پزشکی استخراج نموده و متن آن ها را ترجمه نمودند. همین جا از زحمات فراوان ایشان تقدیر و تشکّر می نمایم. در پایان از کلیه کسانی که ما را در احیاء این اثر پر ارزش یاری

نمودند به خصوص از کمک های شایان و بی دریغ و خالصانه آقایان سید محمد فقیه امامی و محمد حسین گلپایگانی که با همه وجود و علی رغم محدودیت شدید زمانی و مشغله فراوان ما را یاری نمودند کمال تشکر و قدردانی را داریم.

و از خداوند متعال تقاضای علوّ درجات و هم نشینی با اولیاء و انبیاء را برای مرحوم حسین عبداللهی خوروش خواستاریم. امید است این اثر ارزشمند چراغی فرا راه جوانان و نسل آینده گردد.

والسلام

محمد فاضل عمومی

1386/2/2

زندگی نامه

نویسنده، محقق و شاعر معاصر شهر اصفهان

مرحوم حسین عبدالهی خوروش

متخلص به «همت»

تولد: سال 1299 (ه. ش)

وفات: سال 1367 (ه. ش)

بسمه تعالی

در طلوع فجر یکی از شبهای ماه رجب سال 1339 قمری برابر با 1299 شمسی در اصفهان طفلی ناآگاه از مصائب دهر به دنیا آمد که پس از چند روزی نام او را «حسین» نهادند.

حسین، فرزند غلامعلی پسر محمدرضا پسر حبیب اله با نام خانوادگی خوروش بود که او را عبدالهی نیز می خواندند. در سن سه سالگی بود که پدرش به سرای پایدار شتافت. گویند وی مرد بسیار خیرخواه و نیک فطرتی بود و اهل علم را فوق العاده گرامی می داشت. مادرش نیز بسیار اهل زهد و عبادت و تقوی بود و در سن 85 سالگی به رحمت حق پیوست.

حسین پنج ساله بود که مادر، او را به مکتب سپرد و به واسطه استعداد و بهره هوشی که داشت خیلی زود الفبا و خواندن و نوشتن را آموخت و پس از گذشت یک سال و نیم در مکتب، به سطح شاگردانی رسید که قرآن و گلستان و تاریخ معجم و معراج السعاده

نراقی می خواندند و معلم استعداد او را نمونه می دانست. دیگر سالی می گذرد، تازه مدرسه ای به نام «دارالعلم اسلامی» تأسیس شده که نسبت به مکاتب قدیم مزایایی داشته، «مرحوم رمضان خوروش» که بزرگ فامیل و مرد دانشوری بوده او را به این دبستان می سپارد تا به کلاس سوم رود، در آن زمان فارسی سوم ابتدایی از لحاظ محتوا به قدری سنگین بوده که حتی گاه معلمین هم در معنی بعضی لغات می مانده اند، با این وجود وی دو کلاس را یک سال طی کرده به کلاس پنجم می رود در حالی که نفرات این کلاس تا آن تاریخ بیش از شش نفر نبوده اند. باز تغییر مکان داده به مدرسه دیگری می رود که بسیار مجهز بوده، در کلاس پنجم دبستان آنروز درس فرانسه می داده اند پس از اخذ گواهی نامه، در دبیرستان سعدی اصفهان مشغول به تحصیل می شود در آن زمان یعنی حدود سالهای 1311 و 1312 زبان خارجی در دبیرستانها فقط فرانسه شناخته می شد که آن را هم معلمینی که از پاریس استخدام شده بودند تدریس می کردند و در ابتدا سخنی از تعلیم زبان انگلیسی در کار نبود. دروس عربی از کلاس سوم ابتدایی آغاز می گردید و در دوره دبیرستان برای پیشرفت آن از کتاب جامع المقدمات استفاده می شد. پس از آن برای تحصیل علوم دینی چند سال در یکی از مدارس علمیه حجره ای داشت و تا حدی که مقدّر و مقدور بود بهره هایی یافت. در زیر بنای اصول اعتقادات خود پیرو مکتب پدر و مادر و

معلم و استاد نبوده و اسلام را فقط به مطالعه کتاب نشناخته و شخصا با ارباب مذاهب مسیحی و کلیمی و زردشتی مصاحبه کرده و با

مطالعه و بررسی کامل در کتب آنان، حقیقت اسلام را به خوبی دریافت کرده بود. از سال 1320 به تأسیس کتابخانه ای به نام «مطهر» توفیق یافت تا از یک سو در کارهای خود استقلالی داشته باشد و از راه دیگر مجالی بیشتر برای مطالعه و تحقیق در کتب و مطبوعات پیدا کند. برای کسب اطلاعات بیشتر نسبت به «بهداشت روح و روان» و جهت نگارش کتاب ارزشمند «تأثیر موسیقی بر اعصاب و روان» که در زمان خود کتاب برگزیده سال شناخته شده بود، مدتی در دانشگاه تهران و زیر نظر دو تن از اساتید در رشته روان و اعصاب دوره ای را گذرانید.

از سال 1322 به بعد، به منظور توجه به اصلاحات اجتماعی و جلوگیری از برخی مفاسد معمول در آن دوران سلسله مقالاتی را در نشریات تهران از جمله: «روزنامه ندای حق»، «پرچم اسلام»، «دنیای اسلام»، «مجلات نور دانش» و «آئین اسلام» و در اصفهان در روزنامه های «نقش جهان»، «عرفان» و «اصفهان» می نوشت تا سهمی از وظیفه خویش را ادا کرده باشد. در همین راستا در سال 1329 با اخذ امتیاز روزنامه ای به نام «پیک عدالت» مدتی با نوشتن مقالات اجتماعی و انتقادی در روشنگری جامعه سهمی داشته است. در علم شعر و ادبیات نیز زحماتی کشیده و تخلص خود را

«همت» نهاد، تا آنجا که از کلاس سوم ابتدایی طبع خویش را به آزمایش درآورد و حتی در کلاس پنجم ابتدایی به تشویق اولیاء مدرسه، اشعارش در یکی از روزنامه های شهری اصفهان به نام

«کامکار» به چاپ می رسید. از آن پس بیشتر اشعارش را در روزنامه ها و مجلات وقت بر حسب وقایع و رویدادهای روز و نیز در مدح ائمه اطهار علیهم السلام منتشر می کرد که در حال حاضر مجموعه دست نویس آنها موجود می باشد. اشعار وی نیز همچون مقالاتش بیشتر پیرامون معضلات سیاسی و مفاسد اجتماعی بود و حالت انتقادی، و مذهبی داشت و معتقد بود شاعر مقام والایی دارد که باید جهت روشنگری مردم زمان خویش خورشید هدایت باشد نه سبب اغوا و ضلالت که در این صورت مشمول خطاب عتاب آمیز الهی شده که فرمود: «وَ الشُّعَرآءُ یَتَّبِعُهُمُ الْغاوُنَ»⁽¹⁾.

در انجمنهای ادبی آن زمان نیز شرکت داشت و بر خلاف روش معمول آنها که سرودن غزلیات عشقی و تعریف و تمجید از می و مطرب و یار و نگار و زلف پریشان و ... بود به سرودن اشعار اجتماعی انتقادی می پرداخت. از سال 1320 به بعد که انتشار کتب اسلامی رونقی به خود گرفت، به بعضی نوشته های دانشمندان غیر مسلمان برخورد کرد که هر یک به عناوینی در آثار خود از عظمت آیین اسلام و پیامبر گرامی آن شرحی نگاشته بودند که نظر به اهمیت موضوع مشتاق جمع آوری و

بررسی آنها گردید و بالاخره این مجموعه پس از سی سال مطالعه و تحقیق و تلاش طاقت فرسا در سال 1362 شمسی در کتابی تحت عنوان «فرهنگ اسلام شناسان خارجی» به چاپ رسید که دائرة

المعارفی است از شرح حال و زحماتی است که بیش از دو هزار نفر از دانشمندان خارجی با ملیّت های مختلف پیرامون آیین بزرگ اسلام کشیده اند.⁽¹⁾

پس از فراغت از این اثر، اقدام به آفریدن اثر اعجاب انگیز دیگری تحت عنوان «گلهای مطهر» یا «دیوان اشعار بدون نقطه» کرد که چنانچه خود وی در مقدمه این اثر آورده است، عامل اصلی و محرک آن فرزند نوجوانش بوده است که برای کلاس درس ادبیات از پدر ابیاتی شعر بدون نقطه می خواسته است. وی به دلیل طبع روان، دقت نظر و احاطه ای که بر کلمات فارسی و عربی داشت و استعدادی که در بداهه سرایی داشت، و نیز به قول خود وی به مدد الهامات فکری، همچنین به دلیل همان رسالت سنگینی که معتقد بود شاعر در هدایت جامعه دارد، شروع به سرودن اشعار بدون نقطه ای نمود که از مرز سرودن یکی دو شعر برای کلاس درس فرزند فراتر رفته و به حدود هشت هزار بیت از ابیات بدون نقطه ی پر معنی حاوی نکات اجتماعی، انتقادی، ادبی، عرفانی،

مذهبی، طنز، حکایات شیرین و خواندنی رسید. البته بنا به اظهار خود ایشان در مقدمه این دیوان هر چند این امر، به ظاهر مشکل و حتی محال و نشدنی به نظر می رسد، لیکن از وی وقت زیادی را

نگرفته و سرودن این اشعار چه در وزن و در قافیه و چه در محتوا و معنی با اشعار معمولی برایش تفاوت چندانی نداشته است، به طوری که روی هم، چیزی در حدود یک ماه از وقت خویش را صرف سرودن این شاهکار ادبی نموده است. و بالاخره از آنجا که هر آمدنی را رفتنی و هر طلوعی را غروبی است، خورشید زندگی این نویسنده محقق و شاعر بزرگ اصفهانی نیز در شام 22 آذر ماه 1367 هجری شمسی به دنبال یک دوران بستری کوتاه به دلیل خونریزی معده در بیمارستان آیه اللّه کاشانی اصفهان، غروب کرد و پس از 68 سال تلاش بی وقفه و ارزشمند برای مطالعه و تحقیق، به آرامش ابدی دست یافت. در دوران عمر نه چندان طولانیش از مال و ثروت دنیا به قناعت، بی نیاز بود و بنا به خاطرات فرزندانش در خوراک و پوشاک و سایر لوازم زندگی قلیل المعونه بود و از بسیاری مطالعه و عبادت و تهجّد او فرزندانش می گویند که اغلب اوقات در نیمه های شب چراغ مطالعه پدر روشن بود و او را سرگرم نماز شب و راز و نیاز و یا مشغول مطالعه و نوشتن می دیدیم. وی همچنین از جمله معدود کسانی بود که در زمان خویش بر علم جفر احاطه کامل داشت. آرامگاه او در باغ رضوان اصفهان، قطعه 16 واقع می باشد. روحش شاد و قرین رحمت باد.

از جمله آثار او که هر یک به نوبه خود جزء بهترین آثار مطرح در زمان خویش بوده است عبارتند از: 1 - عدالت اجتماعی یا بهترین راه مبارزه با کمونیسم و کاپیتالیسم 2- انقلاب یا نهضت سید جمال الدین اسد آبادی

3- سید جمال الدین و سازمان فراماسونری

4- تأثیر موسیقی بر اعصاب و روان

5- موسیقی و اسلام

6- فرهنگ اسلام شناسان خارجی

7- گلهای مطهر یا مجموعه اشعار بدون نقطه

8- برخی آثار دست نویس که متأسفانه بعد از رحلتشان هنوز چاپ نشده است.

مقدمه چاپ ششم

دانشمندان ایران بینانگذار علوم هستند. در دنیای امروز که از دید سیاسی و اقتصادی، بزرگترین دوران پر غوغا و هیاهوی تاریخ و عصر رنج آفرین و قرن عصیانها بشمار می رود و از یکسو جنگها و ننگها و فریب سازی و حقه بازی و دروغ پردازی در سر لوحه حیات دولتها و برنامه صلح دوستان بشری قرار گرفته، به طوریکه روان و اعصاب انسانها و آرامش خاطر آنها را همه روزه تهدید می کند، و از سوی دیگر، پرونده زندگانی اکثریت مردم، در دادگاه فشار اقتصادیات، تحت بررسی و پیگرد زمان بوده و همه را در تلاش معاش مجبور ساخته است، از رهگذر دیگر سیاست برده گیری استعمار جدید برای زندانی ساختن اندیشه ها، بلکه ترور افکار، شاهکارهایی به کار انداخته که گروهی را سرگرم مطالعه داستانها و مجلات عشقی و سکسی و گروه دیگری را سرمست پیمانه های خردزدای ویسکی، و عده ای را دلباخته فیلمهای رهزنان حیات و فرهنگ نموده، افکار و اندیشه توده های بسیار دیگری را در بست، مسحور و مقهور صفحات و نغمات موسیقی قرار داده تا آنجایی که لانه و کاشانه و سیاست بیگانه را فراموش کرده اند، در چنین زمانی، اگر کتابی منتشر شود که اصولاً بر خلاف تمایلات و مسیر اجتماعی اکثریت مردم باشد و در هر چاپ به اندک وقت

نسخه های آن نایاب و یا به چند برابر قیمت اصلی فروش رود، برای

ما این استقبال بی نظیر، از نظر درک حقایق زندگی، امید و نومیدی است، چرا که با همه سیاستهای ضد اخلاقی و معنوی، هنوز روح تحقیق و اندیشه و آزادی فکر در این سامان، حیات خردمندانه خود را از دست نداده و اگر از طرف دانشوران و میهن دوستان روحیه ها و روانها تقویت شود، ملت پژوهشگر ما می تواند در برابر ملل متفکر و مبتکر باز هم خودنمایی کرده بلکه با یک درجه ارتقاء فکر، در مبانی مختلف علمی به رهبری دیگران هم قیام نماید. برای ما ایرانیان موجب ارزش و افتخار است که در بسیاری ازمنه پرچمدار دانش، و پیشرفتهای علمی و فکری بوده، و حتی می توان ادعا کنیم، قسمتهای شگرفی از زیر بنای کاخهای دانش بشری، به دست ما ایجاد و استوار گردیده و همین جامعه خرد پژوه ما بوده که امثال بوعلی سینا که به قول محققان اروپایی پدر دانش زمان بوده است را به دنیای شرق و غرب تحویل داده ایم، همین ما بوده ایم که در اغلب علوم و صنایع و هنرهای حقیقی، تا مرحله استادی رهنمای ملل دیگر بوده ایم، در اینجا ذکر یک به یک رشته های علمی دانشمندان ما از عهده بحث در این کتاب خارج است، کسانی که بیشتر مایلند به تاریخ پر افتخار علمی ایران پی برند باید به کتب ایران شناسی و نوشته های بعضی از محققین و مستشرقین رجوع کرده تا به خوبی بدانند علماء و دانشمندان ایرانی چگونه در بیشتر مراحل فرهنگی پایه گذار حتی علوم جدید بوده اند و به خصوص در علم پزشکی سهم بسیار پر ارزش و مقام اول را دارا هستند.⁽¹⁾

هم اکنون ما وارث همان استعداد هستیم که اگر در هر زمان تحت رهبری صحیح قرار گیریم، باز در همین روز و فردای این روز می توانیم از نظر استعداد و لیاقت فکری، مردان فکور و دانشمندی به دنیا ارائه دهیم که بر افتخار خود و این کشور باستانی بیفزاییم. نگارنده در چاپ قبل این کتاب، شاهد استقبال کم نظیری بودم به علاوه مؤسسات مطبوعاتی اغلب از کانونهای تربیتی به شهادت نامه ها گاهی تقاضای بیش از صدها جلد کتاب می نمودند. نمی خواهم با ذکر این مطلب ارزش و اهمیّت کتاب را معرفی کنم، بلکه می خواهم بگویم این استقبال بیشتر از آن است که فکر می کردم. استعداد مردم این کشور باز هم برای مطالعه و پیشرفتهای علمی آماده است از طرفی این استقبال تحرّکی در نگارنده ایجاده کرد، نه تنها در این بحث علمی بلکه در موضوعات اجتماعی دیگر باز به تحقیقات خویش ادامه داده و با اینکه اکنون بیشتر اوقاتم مصروف تألیف کتاب مفصل دیگری می باشد باز در اثر کثرت نامه ها و درخواست تجدید چاپ این کتاب، توفیقی حاصل شد که با دقت و تحقیقات وسیع تری از نو کتاب حاضر را در اختیار دوستداران دانش گذارم و به حقیقت وقتی کتاب یا نوشته ای روش تکامل و اهمیّت و ارزش را پیموده است که خوانندگان آن با دیده دقت و اندیشمندی و آزاد فکری در آن بنگرند تا اگر سودمند باشد در تأیید و تبلیغ آن بکوشند و اگر بی سود

باشد آنرا به اطاق بایگانی و فراموشی سپارند - در پایان چقدر

خوبست مخصوصا جوانان ما در تمام امور اجتماعی اهل مطالعه و تحقیق بوده و مسلم بدانند اگر در کارها همیشه با اندیشه باشند در آینده هر یک مردان خود ساخته و هوشیاری تحویل جامعه خواهند داد که در طراز اول، خود نمونه ممتاز آن قرار خواهند گرفت. اصفهان - اسفند ماه 1346 (مؤلف)

پیشگفتار

پیشرفت علم حقایق را کشف می کند

پیشرفت روز افزون دانش و تجربیات و کشفیّات شگرف دنیای علم و توجه دانشمندان به جزئیات مسائل اجتماعی و دقایق علمی، هر روز نورافکنهای نیرومندی را فرا راه زندگی بشر قرار می دهد. چه بسیار حقایق و مطالب مجهولی که از ادوار قدیم تا سنوات اخیر، از نظر دانش پژوهان و دانشمندان و متفکرین جامعه پنهان بوده که پیشرفت و ترقی علم امروز، پرده از روی آنها برداشته و اسرار شگفتی را بر دیده دانشوران آشکار ساخته است. یکی از آن مطالب مجهول که شاید تا همین اواخر، حقیقت آن حتی بر دیده اغلب دانشمندان پوشیده بوده و سیر ترقی علم ماهیت حقیقی آنرا کشف کرده است، آثار زیان بخشی است که نغمات دل فریب و ارتعاشات عجیب و غریب موسیقی⁽¹⁾روی سلسله اعصاب پدید آورده، و نتیجه افراط در این عمل، قسمتی از بیماریهای روانی را به ارمغان آورده است!. بدیهی است نواهای موسیقی در بدو امر،

دارای کشش و لذّتی است که گاهی در اعماق روح آدمی نفوذ کرده و شنونده را از خود بی خود می سازد، لذتی که گاهی انسان را به دیار دیگر می برد. در دیاری که حتی دردِ یار و یار را هم فراموش می کند.

ما منکر لذّت موسیقی نیستیم

کدام اهل ذوقی است که بتواند منکر بدیهیات شده و موسیقی را لذت بخش نداند و همین لذت سحرانگیز است که گروهی را (بدون توجه به حقیقت و ماهیت و تأثیر زیان بخش آن) به طرفداری از نواهای موسیقی برانگیخته و آنرا در ردیف هنرهای زیبا در آورده است.

توجه به حالات موسیقیدانان

توجه دقیق به بیوگرافی مشاهیر موسیقی، که در طول زندگی به تدریج دچار ناراحتیهای روحی گردیده اند، تا آنجایی که رفته رفته اعصاب خود را از دست داده و عده ای مبتلا به بیماریهای روانی شده، و گروهی مشاعر خود را از دست داده و به دیار جنون رهسپار شده اند و دسته ای فلج و ناتوان گردیده، بعضی هنگام نواختن موسیقی، درجه فشار خون آنها بالا رفته، دچار سکته ناگهانی شده، عده ای دیگر نیروهای حساس سمعی و بصری خود را از کف داده و برای ابد از نعمت شنوایی و بینایی محروم گردیده اند، خود بهترین دلایل حسی است که موسیقی تا چه اندازه در تحریک و تخریب روان و بدن مدخلیت دارد.

موسیقی چیست؟

در اینجا لازم است برای بیان حقیقتی به تعریف موسیقی اشاره کنیم:

«موسیقی عبارتست از اصوات و آهنگهایی که در روان آدمی تحریکاتی⁽¹⁾ایجاد کرده که گاهی شخص از آن لذّت می برد و زمانی با آهنگی به غم و افسردگی دچار می شود». و به عبارت دیگر: «موسیقی فن ایجاد آهنگهایی است که تولید شادی یا اندوه مصنوعی و موقّت در آدمی می نماید». این آهنگها را می توان بر دو بخش تقسیم کرد:

آهنگهای طبیعی عبارت است از: نغمه جویبارها و آبشارها، صدای وزش بادهای ملایم در درختان، نوای پرندگان یا آواز قمری و کبک و هزاردستان، اینگونه نواهای طبیعی چون غالبا یک رنگ و یک نواخت و بر یک آهنگ و میزان ملایم مسرت بخش است و مانند آهنگهای غیر طبیعی دارای ارتعاش و زیر و بم های عجیب و غریب نیست علاوه بر آنکه زیانی به همراه ندارد، مفرح روح نیز می باشد و استفاده از این نوع نواهای طبیعی قسمتی از خستگیهای روحی را به طور واقعی بر طرف کرده و بر نشاط و انبساط آدمی می افزاید.

شنوندگان را به حرکت درمی آورد و خلاصه مانند آهنگهای طبیعی یکنواخت و بر یک میزان مستقیم نیست، بنابراین همان زیر و بم ها و ارتعاشات و تحریکات و همین تغییر لحن⁽¹⁾است که بر سلسله اعصاب مؤثر بوده و به تدریج اثرات زیان بخشی را برای شنوندگان و نوازندگان ایجاد می کند. در صفحات این کتاب ما سعی کرده ایم در هر مبحث که به زیان موسیقی اشاره می شود سه قسمت را مورد توجه خوانندگان قرار دهیم:

به آثار علمی واقعی به دیده احترام می نگریم

گروهی که توجه دقیق به موضوع بحث ما ندارند و شاید از مطلعین نیز باشند، وقتی که نسبت به زیان موسیقی گفتگو می شود بدون دقت اظهار می دارند که: «اکنون به وسیله موسیقی، در بعضی کشورهای خارج، بیماران روحی را معالجه می کنند ...»⁽²⁾

اولاً: در این مورد باید دقت کرد که این مطلب تا چه اندازه جنبه تبلیغاتی و تشریفاتی دارد و از جنبه تبلیغاتی آن که بگذریم در کدامیک از مراکز علمی جهان تاکنون موسیقی دیوانگان و بیماران روحی را معالجه کرده و نتیجه مثبت آن در هر سال برابر آمار روز افزون بیماریهای روانی چند نفر بوده است.

ثانیا: اغلب روانپزشکان خود معتقدند که نتیجه درمان با موسیقی بسیار ضعیف است، چنانچه اسکریل⁽¹⁾که در شارنتون آزمایشهایی در این زمینه به عمل آورده است، در کتاب بیماریهای روانی (جلد دوم صفحه 577) می نویسد: «من اقرار می کنم که عدم موفقیتهایی در زمینه درمان با موسیقی وجود دارد ولی باید در ضمن اثر تسکین دهنده و مشغول کننده آنرا نیز در نظر داشت» و نگارنده در سفر اخیر تهران که با بعضی متخصصین در این باره مصاحبه کردم، آقایان معتقد بودند معالجه بیماریهای روانی به وسیله موسیقی بعید به نظر می رسد و اگر نتیجه ای داشته باشد بسیار کوچک و منحصر به عدّه مخصوص و معدودی است و ما دلیل قاطعی از نظر تجربی راجع به

این موضوع نداریم جز آنکه مشاهده می کنیم آمار بیماریهای روحی مخصوصا در ممالک غربی روز به روز بیشتر نشان داده می شود و اگر موسیقی در آمریکا نتیجه قاطعی در معالجه بیماریهای روانی داشت باید در هر سال آمار این نوع بیماریها اگر کم نشود؛ زیادتر نگردد⁽¹⁾، با این حال نگارنده معتقد است اگر اثرات آنهم بسیار ضعیف باشد و مثلاً از صد نوع بیماریهای مختلف روانی یکی را هم تخفیف داده یا معالجه کند تازه این یک نوع صدای روح بخش برگرفته از طبیعت است و هیچ ربطی به موسیقیهایی که مورد بحث ما است، ندارد؛ زیرا از یک طرف طبق نظریه عموم روانپزشکان تعداد بیماریهای روانی به اندازه ای زیاد است که گاهی تشخیص آن حتی برای کارشناسان و متخصصین روانی نیز مشکل است. حال این نغمه های طبی کدامیک از انواع بیماریهای روحی را تخفیف می دهد باید منتظر تجربیات روانکاوان و روانپزشکان در آینده بود، از طرف دیگر نواهای علمی و طبی با بحث ما فرسنگها فاصله دارد، زیرا آن مجموعه صداهایی که می خواهند به وسیله آن بعضی بیماران روانی را معالجه کنند. زیر نظر

دانشمندان روانشناس و پزشکان متخصص اعصاب و روان تهیه و اجرا می گردد و هیچ ربطی به موسیقی و آهنگ هایی که فلان مطرب بازاری یا ویالون زن حرفه ای می نوازد، ندارد. زیرا این نوازندگان

علاوه بر آنکه از جهان پزشکی و بهداشت و روانشناسی اطلاعی ندارند، اغلب خود دچار بیماریهای روحی بوده و بدون اغراق باید گفت جسمشان از آلودگی به مواد مخدر مانند هروئین و کوکائین نیروی حیاتی را از دست داده، و روحشان از مواد مسموم و سوزاننده الکل که مخصوصا هنگام اجرای موسیقی اغلب خود را بدان سرگرم می کنند، از محیط علم و آزمایش و معالجات روانی به کلی دور است. بنابراین نباید آن نواهای آرام بخش که زیر نظر روانپزشکان و دانشمندان پسیکانالیز قرار دارد، با این موسیقی که به دست شکست خوردگان زندگی و معتادین به هروئین و الکل تهیه و اجرا می شود در یک ردیف آورد و به دنیای علم توهین نمود و با این تبلیغ، گوش دادن به هر نوع موسیقی زیان بخشی را برای افراد سالم تجویز کرد!... نگارنده از عموم دانشمندان و مخصوصا متخصصین بیماریهای روانی تقاضا دارد، پس از مطالعه و بررسی مطالب این کتاب، هر گاه سهو و اشتباه و یا اشکالی به نظرشان رسید مؤلّف را آگاه نموده تا با تشریک مساعی آقایان بهتر بتوانیم در راه انجام وظیفه مقدسی که اجتماع بر عهده ما گذاشته و مخصوصا به منظور بیداری نسل جوان، گامهای مؤثرتری برداریم.

حسین عبداللهی خوروش

اصفهان - خرداد ماه 1343

گزارش کمیته علوم و تکنولوژی آمریکا

«دورنمای وحشتناک صدا» کمیته علوم و تکنولوژی آمریکا اعلام کرد به طور تقریبی در هر سال صداهای مضر برای گوش و سلامتی روان انسان، دو برابر سال پیش می شود و اگر صداها به همین ترتیب افزایش یابد و برای جلوگیری از ایجاد آنها و یا شنیدنشان اقدامی نشود دیری نخواهد گذشت که انسانها دیگر قادر به زندگی در شهرها نخواهند بود، واحد اندازه گیری فشار صدا «دسیبل» نامیده می شود و برای اینکه کمیّت هر دسیبل را بدانیم لازمست ذکر شود که هر هواپیمای جت هنگام پرواز 150 و در زمان تماس چرخهایش با باند فرودگاه 120 دسیبل صدا تولید می کند، کمیته نامبرده در گزارش خود افزوده که اگر فشار صدا بیش از 100 دسیبل باشد برای گوش انسان و سلامت روانی او زیان آور خواهد بود این کمیته اشاره کرده است که تنها یک ارکستر کوچک «راک اند رول» 150 دسیبل صدا بر صداهای دیگر می افزاید کمیته مزبور اظهار نگرانی کرده است که صداها علاوه بر زیانی که به سلامتی گوش وارد آورده قدرت شنوایی را کاهش می دهند و اثرات نامطلوب روانی و جسمانی هم دارند و تعادل روانی افراد عصبی را بر هم می زند و در بسیاری موارد دیده شده است که موجب دیوانگی و از دست دادن حس تشخیص و شناسایی انسان ها، و کاهش نیروی

حافظه آنها شده است.⁽¹⁾

با توجه دقیق در گزارش بالا نتیجه به دست می آید که صدای یک ارکستر ولو کوچک هم باشد باعث بر هم زدن تعادل روحی و عصبی شده و اثرات نامطلوب روانی و جسمانی دارد.

اهمیّت روان و اعصاب

نخستین شرط آسایش و آرامش بشری: در جهان دیروز بلکه امروز و فردا بشری که دارای عقل سالم و کامل باشد پیدا نمی شود که بهبود و آسایش زندگی خویش را در آرامش فکری و سلامت روانی نداند. اگر شما روزی قدرت پیدا کردید که تمام دانشگاهها، کانونهای علمی و مراکز پزشکی و بهداشتی جهان را گردش نموده و حضور تمام اساتید عالیقدر، پزشکان و دانشمندان گیتی به خصوص روانشناسان⁽¹⁾، روانکاوان⁽²⁾، متخصصین بیماریهای اعصاب⁽³⁾و آسیب شناسان اعصاب و روان ⁽⁴⁾و حتی پزشکان طب دفاعی ⁽⁵⁾(روانشناسی متعارف) را درک نمایید و از یکایک آنها اولین شرط آسایش و آرامش فکر و بهره وری از زندگی و طول عمر و مقاومت در برابر حوادث را جویا شوید همه به اتفاق آرا، به شما می گویند: نخستین شرط آسایش و آرامش در زندگی حفظ سلامت و صحت و تعادل اعصاب و روان است. و در این جمع حتی یک نفر مخالف هم پیدا نخواهید کرد.

اگر اعصاب و روان انسان، صحت خود را از دست دهد، بشر باید

در طول عمر خود برای لحظه ای آسایش، ثانیه شماری کند. عناوین درست و نادرست جهان (از قبیل عشق به ریاست، شهرت، پول و یا کاخهای آسمان خراش و ... یا آبرو، شرافت، شخصیت، بزرگواری، یاری مظلوم و ...) برای فردی قابل اهمیت است که دارای اعصاب و روانی سالم باشد و چنانچه این تعادل زنگ ناراحتی نواخت دیگر تمام آن زوایای زندگی برای چنین بشری، پشیزی ارزش نخواهد داشت. اعصاب و روان چه می کنند: اگر ساختمان بدن انسان را به کشوری تشبیه کنیم باید بگوییم این کشور بی نهایت دارای تشکیلات وسیع و سازمانهای اداری و سیاسی بسیار منظم و مرتبی می باشد که هر کدام زیر نظر کارمندانی متخصص و دقیق اداره می شوند و اگر تحریکات خارجی نفوذ نکنند، تمام دستگاههای انتظامی این کشور در کمال راستی و درستی، سازمانهای کشور را اداره کرده و طبق مقررات و آیین نامه های بهداشتی و پزشکی با دقت کامل وظیفه خود را انجام می دهند. در اینجا خوانندگان خواهند پرسید زمامدار این سرزمین پهناور و منظم کیست؟ اگر بخواهید زمامدار با اقتدار و گرداننده صاحب اختیاری که حافظ مصالح این مملکت و باعث بقاء و استقلال آن است، بشناسید، روح و روان آدمی را به شما معرفی می کنیم. اعصاب نیز حکم کارمندان و خدمتگزاران این کشور را دارند که در

تمام مراکز و سازمانهای آن برای مقاصد معینی گماشته شده اند. برای متخصصین اعصاب و روان اثبات شده که برای پا برجا بودن این حکومت و استقلال آن باید از تحریکات مضر خارجی مخصوصا نسبت به خدمتگزاران حساس این کشور که همان اعصاب هستند جلوگیری گردد. زیرا تکرار تحریکات و مداخلات بی جا به تدریج زمامدار بدن (روان) را هم به ناراحتی و وحشت انداخته و ممکن است با ادامه آن تحریکات و ضعف کارمندان روان نیز خسته و پریشان شده و عاقبت از اضطراب و وحشتِ بیش از حد ناگهان سقوط کند و به انقراض کلی این کشور منتهی گردد. آشکار است همانگونه که روان احتیاج کامل به صحت و استقلال دارد و نباید دستخوش عوامل خارجی قرار گیرد اعصاب نیز باید به همان اندازه بلکه افزون تر، از هر نوع تحریک مضر در امان و آسایش باشند.

اهمیت اعصاب:

اهمیت اعصاب در سلامت بدن و حفظ بهداشت زیستی آن به اندازه ای است که حتی به قلب نیز سایه برتری گسترده است زیرا اولاً قلب خود نیز دارای اعصابی است که نظم و صحت حرکاتش بستگی به درستی کار آن اعصاب دارد و ثانیا اگر قلب در انجام وظیفه خود سستی کرده و از کار بایستد در یک لحظه انسان را از همه ناراحتیهای جهان فارغ می سازد. اما اگر اعصاب تعادل خود را از دست داد، عوارضی به وجود می آید که یک عمر آسایش انسان را به مخاطره خواهد

انداخت.

نتیجه گیری: با توجه به مطالب ذکر شده هر بشری که به آرامش فکر و آسایش زندگی خود علاقه مند بوده و خواهان سلامت جسم و جان خویش باشد باید در برنامه زندگی و آزمایشهای علمی و عملی خود صحت اعصاب و روان خویش را در اولویت قرار داده و از انجام هر عملی که اندک زیانی را متوجه آنها نماید، خودداری کند. در اینجاست که خوانندگان عزیز ما - که غالبا افراد فهمیده و دارای عقل رسا و سالم بوده و به طول عمر و صحت و سلامت خود علاقه دارند - باید در مطالب این نوشته که درسی برای زندگی و حفظ بهداشت روانی آن است، توجه کرده و پس از آنکه حقایق علمی کتاب بر آنها روشن شد به وسیله شعور خودآگاهشان، پی می برند که درسی را فرا گرفته اند که عمل به آن در تندرستی و حفظ سلامت آنان کمک شایانی خواهد کرد.

نقش موسیقی در بیماریهای روانی و اعصاب

دانشمندان فیزیولوژیست دستگاه عصبی انسان را به دو قسمت تقسیم نموده اند. 1- سلسله اعصاب ارتباطی⁽¹⁾2- سلسله اعصاب نباتی⁽²⁾سلسله اعصاب ارتباطی همان متون مرکزی اعصاب است که از نیم کره های مغز تا نخاع و نیز اعصاب محیطی را در بر دارد اما سلسله اعصاب نباتی فقط شامل سیستم سمپاتیک⁽³⁾و پاراسمپاتیک⁽⁴⁾می باشد. سیستم اعصاب سمپاتیک تنها از بالای ستون فقرات آغاز گردیده

و در سایر اعضاء تقسیم می گردد. اما اعصاب پاراسمپاتیک از مغز شروع شده، از ستون فقرات عبور می کند و سپس به موازات سمپاتیک در تمام بدن تقسیم می گردد. گر چه مراکز حرکت اولیه اعصاب سمپاتیک و پاراسمپاتیک از یکدیگر جداست ولی به خاطر انجام اعمال خاصی در همه اعضای حساس بدن مانند چشم، گوش، بینی، معده و رگهای تناسلی به هم نزدیک شده و همراه با یکدیگر آن اعمال را انجام می دهند. اعمال دستگاه سمپاتیک و پاراسمپاتیک درست مخالف یکدیگر است.

عمل سمپاتیک عبارت است از تنگ کردن رگها، انبساط عضلات صاف، جلوگیری از ترشخ غدد، بالا بردن فشار خون و ... ولی کار پاراسمپاتیک گشاد کردن رگها، انقباض عضلات صاف، ایجاد ترشح، تقلیل فشار خون و ... می باشد. البته در بعضی از اعضاء سمپاتیک باعث انقباض عضلات و پاراسمپاتیک موجب انبساط آنها می گردد. ولی در هر حال به خاطر بسپارید که اعمال آنها کاملاً با یکدیگر متضاد است.

تعادل سمپاتیک و پاراسمپاتیک

پاراسمپاتیک پس از اینکه از دِماغ جدا شده و با سمپاتیک (یعنی همان اعصابی که از ستون فقرات شروع می شود) مصادف گردید به موازات آن در تمام اعضای بدن حرکت کرده و انجام وظیفه می کند: چون اعمال این دو عصب بر روی اعضاء مخالف یکدیگر است تا هنگامی که تحریکی از خارج بر آنها وارد نشود تعادل بدن را حفظ می کنند. این تعادل در صحت و سلامت روحی و جسمی انسان مدخلیت تام دارد. هر گاه یکی از این دو عصب به علت تحریکات خارجی تعادل و توازن خود را از دست داد به مقدار عدم تعادل حاصله اختلال کالبدی و روانی (جسمی و روحی) برای شخص ایجاد می کند. کار حساس اعصاب سمپاتیک ایجاد امور فعال بدن از قبیل بیداری و جدیت، فعالیت در کارها و امثال آن است که در اصطلاح طب قدیم صاحب این صفات را حرارتی مزاج و خون گرم می نامیده اند.

اما کار اعصاب پاراسمپاتیک درست مخالف سمپاتیک است یعنی عمل آن ایجاد سستی، بی حالی، خواب، غفلت، سهو، نیسان، اندوه و بیهوشی است که در اصطلاح طب قدیم صاحب آن را رطوبتی و سرد مزاج یا خونسرد می نامیدند.

عواقب عدم تعادل اعصاب

در بسیاری از بیماریها آثار و علائمی دیده می شود که از اختلال

اعصاب نباتی (سمپاتیک و پاراسمپاتیک) حکایت می کند، گروهی از

این بیماریها و اختلالات شامل اضطراب و دردهای گوناگونی است که از عکس العمل یک منشاء تحریک⁽¹⁾ایجاد می شود و عوارض آن زمانی خفیف و گاهی به صورت شدید جلوه می کند. آغاز این حالات (که یکی از بیماریهای عصبی است) در اثر بهم خوردن تعادل موسوم به واگوسمپاتیک⁽²⁾به وجود می آید.

مواردی که فقط فعالیت یکی از اعصاب بیش از مقدار طبیعی گردد بسیار کم و نادر است، زیرا در اغلب اوقات هر دو سیستم عصبی به طور هم زمان دچار بی نظمی می گردند. کمترین امراضی که به علت تحریک این دو دستگاه پدیدار می شود عبارت است از: اضطرابات گوناگون، عصبانیت، سستی، بی ارادگی، سرگیجه، صُداع، مالیخولیا، نفخ معده، تحریکات قلبی، تپش قلب، آنژین صوری، انقباضات عروقی، اختلال غدد مترشحه داخلی مخصوصا تیروئید و تخمدان، اسپاسم لوله گوارش، آسم، نزله انقباضی و بیماریهای گوناگون دیگر.

تعادل روحی ضامن سلامتی انسان

طبق کشفیات جهان پزشکی و تحقیقات روانپزشکان اگر بشر برنامه زندگی خود را طوری تنظیم کند که تحریکی بر روی سیستم

اعصاب او ایجاد نگردد و تعادل آنها بر هم نخورد، سلامت و صحت و آرامش وی در برابر بسیاری از امراض گوناگون تضمین می شود و در نتیجه از تمام بیماریهای نامبرده که منشاء آن عدم تعادل اعصاب است محفوظ می ماند. وقتی که تحریکات خارجی شروع می شود، اعصاب متناسب با شدت تحریک تعادل خود را از دست داده و به اندازه ای که اختلال بین این دو سیستم ایجاد گردد به همان اندازه بهم ریختگی و عدم تعادل روحی آغاز می شود.

نموداری از اعصاب سمپاتیک و پارا سمپاتیک و طرز انتشار و مراکز عصبی آن از نظر دستگاه مغز و نخاع

موسیقی بر هم زننده تعادل روحی

این مطلب نیز ثابت و روشن است که چون موسیقی دارای ارتعاشات بیشمار و زیر و بم ها و نواهای گوناگون است یک محرک شدید خارجی به شمار می رود و بر روی سلسله اعصاب به خصوص اعصاب نباتی (سمپاتیک و پاراسمپاتیک) اثر مستقیم دارد به همین دلیل با دریافت هر چه بیشتر این تحریکات تعادل خود را از دست

داده و در اعمال جسم و روح اختلال ایجاد می کند. با پیشرفت علم روانشناسی، ضمن آزمایشهای علمی به تدریج ثابت شده که یکی از عوامل تحریک اعصاب موسیقی است که امروزه اثرات سوء آن مورد توجه کارشناسان قرار گرفته و خوانندگان

گرامی در مباحث آینده با قسمتی از آنها آشنا خواهند شد.

موسیقی نشاط انگیز

موسیقی وقتی از آهنگهای نشاط انگیز و یا نواهای حزن آمیز تشکیل شود به خصوص اگر با ارتعاشات عجیب و غریب سمفونیک و جاز همراه گردد، مسلما تعادل لازم بین اعصاب نباتی را بر هم زده و این عمل اصول حساس زندگی اعم از هضم، جذب، دفع، و ترشحات، ضربان قلب و وضع فشار مایعات بدن و ... را مختل ساخته و رفته رفته شخص را به امراضی نزدیک می کند که پزشکی امروز با تمام پیشرفتهای چشمگیرش از معالجه آن عاجر می ماند. مثلاً آهنگ های نشاط انگیز افراطی می تواند باعث نوعی تحریک اعصاب گردیده و به گونه ای آن ها را تهییج نماید که به تدریج منجر به ناراحتی روانی مانند بیداری های شبانه (شب بیداری بیش از حد)، فعالیت های بی موقع، خوشی های ناگهانی، خنده های بی جا، پرگویی، ادای سخنان مسخره و هذیان گویی، حالت عصبانیت و ناراحتی های دیگری شده که تکرار و جلسات موسیقی برای دلباختگان آن پدید می آورد. البته با ارائه این وضع ممکن است شخص دچار نوعی جنون به

نام مانی⁽¹⁾گردد و در مواقعی که با موسیقی سر و کار ندارد آواز بخواند و دست و پایش را حرکت داده و با میز و صندلی ضرب گرفته و حرکات مسخره انجام دهد⁽²⁾.

در بعضی از مواقع این نوع جنون شدت پیدا کرده و شخص را به بیماری پارانویا⁽³⁾گرفتار می نماید به صورتی که ادعاهای بیمورد نموده و خود را شریفتر و بالاتر از همه می داند.⁽⁴⁾اگر در زندگی کسانی که علاقه زیادی به شنیدن موسیقی، مخصوصا موسیقی نشاط انگیز دارند، حوادثی رخ دهد که باعث نگرانی روحی آنها شود بردباری و تحمل برای آنها مقدور نبوده و در بعضی از مواقع به خاطر سانحه کوچکی اقدام به خودکشی نمایند.

موسیقی حزن انگیز

موسیقی های غم انگیز هم به نوبه خود باعث تحریک اعصاب شده و اغتشاشات دیگری از قبیل خواب زیاد یا کم خوابی زیاد، سستی و بی حالی غفلت و فراموشی، بی رغبتی به دنیا، بدبینی به جامعه، غم و غصه های بی مورد، سیر شدن از زندگانی، افکار درهم و برهم، و امثال آن ایجاد می کند که ممکن است در اثر ناراحتی و فشار عصبی زیاد منجر به سکته قلبی شود.

آثار تحریکات ناگهانی موسیقی

اشاره

در صورتی که آهنگ موسیقی گاهی نشاط انگیز و زمانی حزن آمیز باشد (مانند برنامه های شبانه روزی رادیو و تلویزیون)، و شنوندگان از هر دو قسمت استفاده نمایند، خطر از دو سو شروع می شود. یعنی گاهی بر اعصاب سمپاتیک فشار می آورد و زمانی پاراسمپاتیک را ناراحت می کند. در حالی که شنونده تحت تأثیر موسیقی نشاط انگیز قرار گرفته، ناگهان موسیقی غم انگیزی، انقلاب عصبی ایجاد می کندو همین تغییر لحن⁽¹⁾برای شنونده بسیار خطرناک است و بعضا وی را به مرض سیکلوتیمی⁽²⁾گرفتار می نمایند⁽³⁾

ولی گاهی ممکن است این اختلالات ده برابر شده، دوره خرسندی به دوره حرکات شدید و اعمال غیر منظم، وضع جنون آمیز و تمایل به خودکشی تبدیل گردد. در این صورت بیماری به دو شکل جنون و مالیخولیا جلوه می کند که این حالت سیکلوتیمی شدید محسوب می شود. نگارنده خود شاهد بیماری سیکلوتیمی خانمی بودم که داستان او چنین است: بانویی کودک خردسال خود را از دست داده بود و چون دچار تأثر شدیدی شده بود، اطرافیانش وی را به موسیقی های مختلف مشغول نموده بودند. بعد از مدتی دچار همین عارضه روحی گردید به گونه ای که گاهی به شدت می خندید و ناگهان در حین خنده به گریه می افتاد و باز پس از مدتی حالت طرب و نشاط پیدا کرده و مشغول خنده می شد. باز طولی نمی کشید که حالت نشاط او مبدل به اندوه می شد، و باز به گریه می افتاد و ... قریب یکسال دچار این بیماری بود. بسیار روشن است که چون بیمار قبلاً به علت فقدان فرزندش به یک ناراحتی روحی مبتلا بوده و در عوضِ امور معنوی با موسیقی نشاط انگیز به مبارزه با حالت اول برخواسته، اعصاب و روان در کشمکش بین دو حالت متضاد قرار گرفته و در نتیجه این بیماری در او پدید آمده و آثار خود را ظاهر ساخته است. حال ببینید چه سرنوشت خطرناک و ناراحت کننده ای در انتظار اعصاب و روان و زندگانی بشر خواهد بود ...!؟

در اینجا لازم است به تعدادی از بیماریهای روحی و عصبی که در اثر تحریکات موسیقی به وجود می آید اشاره کنیم:

1 - بهت (جلب توجه غیر طبیعی)

1 - بهت (جلب توجه غیر طبیعی):⁽¹⁾

یکی از تأثیرات موسیقی ایجاد حالت جلب توجه غیر طبیعی و نسبتا شدیدی است که در اثر ارتعاشات صوتی ایجاد می شود. گاهی این حالت به اندازه ای تقویت می شود که توجه شخص را از امور مادی و معنوی باز داشته و با ادامه آن شنونده چنان تحت نفوذ عوامل مرموز یا کششهای صوتی قرار گرفته که متوجه فعالیتهای لحظه ای بدن خویش نیست به گونه ای که حتی خودش هم نمی تواند حالتی که در وی پدید آمده را تشریح کند و نمی داند در کدام عالم سیر می کند. (حالتی شبیه تخدیر). این خود یکی از تغییر و تحولات مرموزی است که در اثر جلب توجه زیاد ایجاد می گردد. این حالت در مراتب اولیه به صورت موقت یعنی فقط در هنگام شنیدن موسیقی پدیدار می گردد، اما هر گاه بهت زدگی تکرار شود مانند اینکه بیمار نوازنده یا شنونده ای سمج باشد، این حالت به تدریج وفاداری خود را نسبت به صاحبش اعلام نموده و پس از چندی هنگامی که بیمار بخواهد به امری توجه کند چنین می پندارد که با نوعی مستی و بی حالی روبرو شده و تلاش برای مبارزه با آن به جایی نخواهد رسید. این علامت نشان دهنده یک حالت ضعف عصبی و پاتالوژیک⁽²⁾و مقدمه ای برای بیماریهای روانی است. در درجه بعد شخص علاوه بر آن احساسات ذهنی که در خود

تصور کرده و از آنها می نالد اعمال روحی وی نیز دستخوش کندی گشته، در حدی که سؤالات روزمره را هم پس از مکث زیادی پاسخ می دهد. این حالت غالبا با اختلال حواس، خواب آلودگی و گیجی همراه است. دکتر هنری باروک⁽¹⁾درباره این بیماری می گوید: «در اینجا سر و کار پزشک با جدولی از بیماریهای روحی (آشفتگیهای فکری) است. و در این صورت حالت کلی بیمار بسیار کند به نظر می آید. اگر این حالت شدت پیدا کند به فقدان کلی اراده منجر می گردد.» برای اثبات این موضوع بیش از این فلسفه و دلیل لازم نیست زیرا دقت در شرح حال موسیقیدانان به ویژه استادان این فن ما را از هر گونه دلیل دیگر بی نیاز خواهد کرد، زیرا آنها اغلب دچار همین حالت حیرت و بهت زدگی گردیده و بعضی از این حالت گذشته و پا به دایره جنون نهاده اند.⁽²⁾

2 - از دست دادن توانایی های فکری و امتیازات بشری

2 - از دست دادن توانایی های فکری و امتیازات بشری:⁽¹⁾

یکی دیگر از تأثیرات موسیقی علاوه بر تضییع توانایی های فکری و تدبیر در امور، از دست دادن ملکات فاضله و صفات عالیه انسانی است، اصولا وجه امتیاز بشر از حیوانات نیروی اراده و فکر، اخلاق عالی، تفاوت معنویت و توانایی های خرد و دانش او است، بیان موسیقی سعی دارد تمام صفات عالیه انسانیت را در حالت توقف و ناتوانی در آورد که در آخر به محو آنها منجر می شود. او به علاوه شیفتگان و دوستداران دلباخته خود را در ردیف ناتوانترین افراد از نظر فکر و اخلاق و معنویت به جامعه معرفی می کند. در اینجا باید به توجیه علمی این قسمت به دقّت توجه کرد: چنانچه اشاره شد موسیقی در اثر ارتعاشات حساس، حالت جلب توجه شدیدی در شنوندگان پدید آورده که با ایجاد این حالت حکومت مطلقه خود را بر اعصاب اعلام می دارد، در نتیجه تسلط بر اعصاب، بر تمام نیروهای دماغی و فکری نیز مسلط گردیده و در ضمن این حکومت دیکتاتوری، تمام مملکت بدن را مختل نموده، توانایی های فکری و نیروهای ذهنی و فهمی و در نتیجه یک نوع توقف و جمود فکری⁽²⁾پدید می آورد، یعنی در آن ساعت که شخص مجذوب نواهای لذت بخش و زیر و بم موسیقی است، تمام افکار عالی و اندیشه های بزرگ در حال سستی و ناتوانی شدید درآمده و مثل اینست که پرده استتاری روی تمام ادراکات و صفات عالیه

کشیده شود، بدیهی است، وقتی این عمل تکرار شد و برای هر نوبت تکرار، تأثیری روی مغز و نیروهای فکری گذاشت، به تدریج نیروی خرد و اراده و اندیشه های عالی و اخلاق و معنویت ناتوان گردیده تا آنجایی که به سر حد زوال و سقوط در می آید. روی همین اصل، وقتی شما با یک نوازنده و یا یک مشتری دائمی موسیقی روبرو شوید و درسی از زندگی و امور اجتماعی یا مطلبی از اخلاق و صفات عالیه مطرح کنید، در مقابل جز سکوت و تشویش خاطر و بی رغبتی چیز دیگری مشاهده نخواهید کرد. جامعه شناس معروف موسوروسکی در اینباره می گوید: «بگویید بدانم چرا زمانی که با نقاشان و حجاران جوان گفتگو می کنم، می توانم به اعماق فکر و اندیشه آنان پی برم و تمایلات آنان را دریابم و خیلی به ندرت از خود سخن به میان می آورند در صورتی که وقتی با موسقیدانان هم صحبت می شوم، هرگز یک فکر زنده اظهار نمی کنند و فقط از اصول و قواعد و فکر فورمولهای موسیقی سخن می رانند.»⁽¹⁾بلی این در اثر همان تسلط و تأثیر موسیقی بر اعصاب و نیروهای فکری است که وقتی شنونده را مسحور نواهای فریبنده خود نمود تمام آثار خرد، دانش، نیروهای ذهنی، معنویت و شعور بشری را محو می نماید.

در تصویر مربوط به ذهن خوب دقت کنید، چگونه هنگام استماع موسیقی تمام اندیشه های عالی و پدیده های مفید اخلاقی (تفکر، اراده، حافظه، ابتکار، شجاعت، فکر آزادیخواهی، امید، استقامت، حس میهن دوستی، سخاوت، شوق به مطالعه و تحصیل و غیره) همه در حال کرختی و یا اسارت جذبه مغناطیسی آهنگهای موسیقی قرار می گیرد گویی پرده استتاری روی هر کدام را فراگرفته است، در حالی که نیروهای حیوانی مانند (فرح، خنده خوانندگی، تعشق، عیاشی و شهوت پرستی و غیره) در کمال آزادی و آمادگی و جلوه و

قوّت می باشند.⁽¹⁾⁽²⁾

3 - تضییع نیروی قضاوت

3 - تضییع نیروی قضاوت:⁽¹⁾

موسیقی در اثر تسلط یافتن بر اعصاب و روان، حالتی در شخص ایجاد می کند که انسان را به کلی از قضاوتهای صحیح و اندیشه های درست باز داشته و گاهی می شود همه چیز را در نظر یکسان نمایش می دهد: راست و دروغ، نیکی و بدی، فقر و غنا، خوشی و ناخوشی و خدا و غیر خدا همه در آن ساعت که روح در جذبه آهنگهای موسیقی قرار گرفته است به کلی یکسان و خوب و بد اجتماع در اندیشه های مجذوب، مساوی جلوه می کند، در اینجا نیروی قضاوت و اندیشه به طور کلی اسیر نیروهای مغناطیسی آهنگهای موسیقی است و هیچگاه نیروی اندیشه نمی تواند حقایق اجتماع را آن طور که وظیفه یک انسان پاک و بی آلایش است تجزیه و تحلیل نماید. در این صورت نیز هر گاه شنونده خود را پیوسته خاطر خواه موسیقی دانست و بیش از پیش اصرار در شنیدن نواهای فریبنده آن به خرج داد با تکرار و ادامه این عمل بدون شک باید در انتظار روزی باشد که هیچگاه نتواند اندیشه پاک، فکر درست، روش بی آلایش و قضاوت صحیح خود را روی کوچکترین امور فردی و اجتماعی متمرکز کند. دکتر آلکسیس کارل دانشمند زیست شناس معروف می گوید: «کاهش عمومی هوش و نیروی عقل سلیم، از تأثیر الکل و همه قسم افراط و بالاخره از بی نظمی در عادت ناشی می گردد ... بدون تردید سینما، رادیو و نواقص برنامه های درسی در بحران فکری سهیمند ...»

4 - افسردگی و خمودی

4 - افسردگی و خمودی:⁽¹⁾یکی از اثرات موسیقی ایجاد حالت افسردگی و خمودی است، کسیکه به موسیقی دلباخت و علاقه مفرط (از نظر نوازندگی یا شنوندگی) به این عمل پیدا کرد، به تدریج یک نوع حالت سستی و رخوت در وی پدید می آید که علاقه او نسبت به انجام کارهای خود و دیگران کم می شود، چنین فردی در دنیا زندگی می کند، اما مثل اینکه از راه و رسم زندگی به دور است، با مردم روبرو می شود، نسبت به کارها وعده می دهد، برای انجام امور آمادگی خود را اعلام می دارد. اما هنگام عمل مردِ کار نیست و گویا همه را به دست فراموشی سپرده است، رغبت او نسبت به ضروریات زندگی کم و گاهی اتفاق می افتد به همه چیز پشت پا زده و به هر اندازه موسیقی بر اعصاب او مسلطّ شده باشد، به همان اندازه روح کاهلی و افسردگی و خمودی بر او مستولی خواهد شد، مخصوصا برای دانش آموزان آموختن موسیقی و یا اوقات خود را در برابر رادیو، تلویزیون و رایانه صرف کردن فوق العاده از نظر روانی زیان بخش است، رغبت آنها را به مطالعه کم می کند، استعداد آنها را ضعیف کرده در ریاضیات و دروس علمی و عملی نیروی فکری آنها را ناتوان ساخته و با توجه به تأثیرات عمیق و زیان بخشی که موسیقی بر روی مغز و اعصاب دارد، نبوغ فکری و استعداد فطری آنها را برای پیشرفت در تحصیل به کلی از بین

می برد.⁽¹⁾

یکی از دانش آموزان برای نگارنده حکایت می کرد: «دوست دانش آموزی دارم که در تعطیلات سه ماهه تابستان اوقات بیکاری خود را صرف شنیدن آهنگهای موسیقی در منزل کرده است، در اواخر ماه دوم حالتی برای او پدید آمده که حتی دیگر هیچ به فکر امور عادی زندگی از قبیل نظافت بدن و لباس و اصلاح سر و صورت هم نیست به طوریکه بستگانش در منزل او اظهار می داشتند چنان به زندگی بی رغبت شده که حتی از رفتن به حمام خودداری می کند، با کسی حرف نمی زند و زود عصبانی می شود، من پیش بینی کردم که اگر این فرد برنامه خود را نسبت به استماع موسیقی و رادیو ادامه دهد به زودی کار او به تیمارستان خواهد کشید، اتفاقا برای اولین ماه تحصیلی که این دانش آموز عزیز باید بر سر کلاس درس حاضر شود، به جای دبیرستان به تیمارستان راه یافت، تا به کمک پزشکان دانشمند روان و اعصاب، اگر میّسر بود جان او را از خطر نجات بخشند. دانش آموزان عزیز باید دقت داشته باشند که چون در مواقع تحصیل، مغزشان بیشتر با فورمولهای ریاضی و دروس مختلف سر و کار دارد، باید در مواقع راحتی از هر نوع اعمالی که باعث تحریک اعصاب و هیجانات روحی آنها شود خودداری کنند. بهترین تفریحات سالم برای دانش آموزان گردش در باغها و صحراها و مشاهده مناظر فرح بخش طبیعت، و مسافرتها، آنهم به اتفاق نزدیکترین اهل خانواده مانند پدر و برادر و اقوام خواهد بود و

خلاصه باید بدانند موسیقی علاوه بر آنکه تفریح سالم برای آنها نیست بلکه موجب ناراحتی اعصاب و عامل موثری در کاهلی و جلوگیری از پیشرفت تحصیلی آنها است⁽¹⁾. روانشناس معروف دکتر الکسیس کارل در کتاب «راه و رسم زندگی» می نویسد:

«برخی دانش آموزان می خواهند با توجه به رادیو درس خود را یاد بگیرند و در راه تحصیل پیشرفت کنند، باید گفت رادیو نیز مانند سینما و موسیقی کاهلی کاملی می بخشد به کسانی که به آن سرگرمند»

5 - ضعف اعصاب

اشاره

5 - ضعف اعصاب:⁽¹⁾

این بیماری نوعی واکنش نوروتیک⁽²⁾می باشد که سرچشمه آن از اختلالات عصبی است. و به علت تحریک بیش از حد اعصاب باعث خستگی مزمن، درد و ناراحتیهای مبهمی می گردد که شامل سستی، بیحالی، گاهی بی میلی به کار و زندگی و عدم توجه به اطرافیان خود می باشد، بعضی اوقات ممکن است به حدی شدت گیرد که بیمار را از کار و فعالیت بازداشته و حتی او را نیازمند به استراحت در بیمارستانهای روانی و اعصاب نماید. نوراستینی یا ضعف اعصاب علایم زیادی دارد که اهم آنها عبارتست از: تحریک پذیری، حساسیت، ناتوانی قوای فکری، حالات دائمی یا موقت اضطراب، گیجی، بیخوابی، گاهی احساس فشار مخصوص در سر، ضعف عضلانی، اختلالات مختلف گوارشی، ناراحتیهای قلبی و عروقی، مبتلایان در اثر کوچکترین فعالیت بدنی یا فکری احساس خستگی و کوفتگی نموده گاهی خواب برایشان مفید است و زمانی حتی در خواب هم ناراحت هستند. از دیدن مناظر و شنیدن حوادث غم انگیز سخت ناراحت می شوند، در برابر نواهای نشاط انگیز از حال معمولی خود کمی خارج و در برابر نواهای غم انگیز پریشان و گریان می شوند، نشاطی اگر پیدا کنند موقتی است و بهر حال خیلی زود رنج

و ناشکیبا هستند.

موسیقی یکی از عوامل بسیار حساس و مؤثر در ایجاد نوراستنی و ضعف اعصاب⁽¹⁾و اختلالات عصبی است، چنانچه گفته شد سابق گفتیم، به علل تحریکات خارجی که ارتعاشات موسیقی روی سلسله اعصاب دارد: تعادل بین دو سیستم اعصاب سمپاتیک و پاراسمپاتیک را بر هم زده و چون این دو دسته اعصاب در تمام اعضاء بدن: چشم، گوش، قلب، اعصاب محرکه عروق معده⁽²⁾، کبد، روده، کلیه، مثانه و غیره به موازات یکدیگر هر یک مشغول انجام وظیفه ای هستند و چون اعمال آنها مخالف و متضاد یکدیگر است، همواره تعادل بین آنها برقرار است، موسیقی با تحریکات خارجی خود تعادل آنها را بر هم می زد و این در حقیقت عدم تعادل بین این دو سیستم اعصاب است که بیماری ضعف اعصاب را به ارمغان می آورد.

طبق تحقیقات پزشکی و آزمایش هایی که محققین علم اعصاب و روانشناسان روی اعصاب انجام داده اند به خوبی ثابت شده که کوچکترین صدا (حتی صدای زنگ ساعت و سرفه افراد)، روی اعصاب مؤثر بوده تحریکاتی ایجاد می نماید، از آن مهمتر، اعصاب

آدمی به اندازه ای ظریف و زود رنج و حساس بوده و به سرعت تحت تأثیرات کوچکترین عوامل خارجی قرار می گیرند، که حتی مشاهده

رنگهای مختلف که صدایی هم به همراه ندارد، تأثیر شگفتی روی سلسله اعصاب می گذارند برای اطلاع خوانندگان به چند آزمایش علمی پزشکان دانشمند و متخصصین روان و اعصاب اشاره می کنیم: آزمایش علمی پروفسور موسو روانشناس ایتالیایی «در یک بیمارستان ساکت و آرام در ایتالیا، بیماری روی تخت خوابیده، در حالی که جمجمه او برداشته شده و مغز او نمایان است. در کنار این بیمار، دکتر موسو بزرگترین روانشناس و پزشک اعصاب نشسته است و کاملا به وضع بیمار دقیق شده است. همه جا ساکت و آرام است و ابدا کوچکترین صدایی نیست و تمام وسایل تولید کننده صدا را مخصوصا از این نقطه و اطراف آن دور کرده اند، تا به هیچوجه مانعی برای این آزمایش ایجاد نشود. در این هنگام با اشاره پروفسور ساعت دیواری به کار افتاد و پس از چند ثانیه شروع به زنگ زدن نمود. در این موقع با نهایت تعجب دیده می شود که به طور ناگهانی یک موج خون به طرف مغز بیمار که در حال خواب است روان شد، پس از آن دستیار پروفسور، سرفه ای کرد و بار دیگر مشاهده شد که خون به طرف مغز بیمار هجوم آورد. و در این لحظه آزمایش کوتاه ولی پر ارزش و دقیق پروفسور خاتمه یافت و معلوم شد که کوچکترین صداها را بیمار حتی در حال خواب احساس کرده و تحت تاثیر آن قرار می گیرد.

این آزمایش ها بعدا در روی اشخاص متعددی که دارای هیچگونه

ناراحتی و بیماری نبودند در حال خواب و بیداری به عمل آمد و نتیجه این طور به دست آمد که: صداها هر چه باشند، بر روی اعصاب تأثیر گذاشته و خواب را از شخص می گیرند و او را همیشه در حال ناراحتی و به هم ریختگی اعصاب نگه می دارد»⁽¹⁾آزمایش علمی فوق به روانشناسان و پزشکان اعصاب نشان می دهد که اعصاب تا چه اندازه در برابر هر نوع صدا (حتی صداهای ضعیف) تسلیم بوده و به تدریج قدرت و اراده خود را در برابر وظائف خطیری که باید انجام دهند از دست می دهند.

آزمایش علمی پروفسور هالپرن (متخصص معروف روان و اعصاب)

اعصاب انسانی بیش از حدّ تصور آماده برای از دست دادن تعادل هستند.

طبق نظریه کارشناسان و متخصصین اعصاب، لطافت و نازکی اعصاب به اندازه ای است که نه تنها موسیقی و کوچکترین سر و صدا روی سلسله اعصاب مؤثر است، بلکه حتی دیدن رنگها نیز بر روی اعصاب بیننده اثر محسوسی دارد. روزنامه اطلاعات در خبرهای علمی جهان در شماره 12034 زیر عنوان «رنگ و اعصاب» پیرامون این آزمایش علمی چنین می نویسد: یک پرفسور متخصص اعصاب، تاثیر رنگها را روی سلسله اعصاب

تایید کرد.

به موجب آخرین تحقیقاتی که انستیتو پزشکی دانشگاه اورشلیم به عمل آورده معلوم شده است که رنگها بر روی سلسله اعصاب اثرات مختلفی دارند؛ مثلا رنگهای آبی و سبز سبب تسکین اعصاب بوده و رنگهای قرمز و سیاه باعث تشنج و عدم تعادل سلسله اعصاب می گردد.

متخصصین این دانشگاه در آزمایشهای خود متوجه شدند که وقتی عینکی با شیشه قرمز یا زرد به چشم راست بیمار بگذارند فورا در او عکس العملی ایجاد شده و این عکس العمل دائما تشدید و تا سر حد فقدان تعادل می رسد، در صورتیکه همین آزمایش با چشم چپ بیمار به عمل آید. نیز عکس العمل عدم تعادل در قسمت راست بدن او نمایان می شود ولی اگر آزمایش را با شیشه ای به رنگ آبی یا سبز تجدید کنیم فورا آرامش و تسکین در اعصاب پیدا می شود. آزمایشهای مذکور که تحت نظر پروفسور «هالپرن» متخصص معروف صورت گرفته، نشان می دهد که رنگ قرمز بیش از رنگ زرد بر روی اعصاب اثر منفی می گذارد و اثر مثبت و مؤثر رنگ آبی نیز بیش از رنگ سبز می باشد⁽¹⁾. وقتیکه مشاهده رنگها که در کمال آرامش و بدون سر و صدا انجام می گیرد تا این اندازه روی سلسله اعصاب مؤثر باشد، پژوهشگران به خوبی دقت خواهند نمود سر و صدای سرسام آور 24 ساعت

موسیقی تا چه حد در بر هم زدن تعادل عصبی و روحی تأثیر و مدخلیت خواهد داشت.

یک مقاله طبی:

چرا اعصاب ما خسته می شوند؟

اخیرا روانشناسان پی برده اند که بیشتر دردهای روزانه، مثل درد سر، درد معده، درد حالت زنانه، عصبانیت و خیلی از دردهای دیگر، در نتیجه تأثیر صدا است. اثر صدا از الکل و توتون به مراتب شدیدتر است و بدن را بیشتر از آنها مسموم می نماید. بهترین درمان خستگی روحی و جسمی سکوت مطلق است و هیچ دارویی نمی تواند جانشین آن شود، انواع و اقسام صداها که ما را از هر طرف احاطه کرده اند به اندازه ای برای ما زیان بخش می باشد که به هیچوجه قابل تصور نیست. ما تمام مغرب زمین را به کشور خود آورده ایم، هزاران اتومبیل به راه انداخته ایم، صدها وسیله صوتی و تصویری بکار انداخته ایم بدون اینکه مقرراتی برای آنها وضع کرده باشیم، در کشورهای پیشرفته از ساعت معینی به بعد نه موسیقی می نوازند و نه در کوچه ها آواز می خوانند و نه با صداهای ناهنجار مردم را معذب و بد خواب می کنند. باور کنید قسمت عمده خستگی جسمی و روحی ما از این صداها است. اگر چه ما شخصا به این صداها عادت کرده ایم و چندان اهمیت نمی دهیم ولی بدن و اعصاب ما نمی توانند به آن عادت کنند و آنرا تحمل نمایند و بالاخره عوارض و بیماریهای نامطلوبی در نتیجه اینگونه صداها تولید می شود.

اثر صدا از الکل و توتون به مراتب شدیدتر است و در واقع بدن را بیشتر مسموم می نماید. اگر چه ما به این سموم عادت می کنیم ولی بدن در نتیجه همین مسمومیت مستعد ابتلاء به خیلی از بیماریها خواهد شد. ما به اندازه ای عاشق صدا هستیم که حتی در منزل مواقع استراحت باید به «موسیقی» گوش دهیم و این صدا موقع غذا، موقعی که اطفال مشغول انجام تکلیف خود هستند، موقع صحبت در گوش ما طنین انداز است. برای اینکه بدانید نبودن صدا و سکوت چه اندازه برای بدن مفید است باید گفت که بهترین درمان خستگی روحی و جسمی سکوت مطلق است و هیچ دارویی نمی تواند جانشین آن شود. اخیرا روانشناسان پی برده اند که بیشتر دردهای روزانه مثل سردرد، دردهای میگرنی، درد معده، درد حالت زنانه، عصبانیت، و خیلی دردهای دیگر در نتیجه تاثیر صدا است و درمان این دردها فقط سکوت است. در یک محیط بی سر و صدا، اعصاب و جسم شما می توانند استراحت و رفع خستگی روزانه نمایند، سکوت، مونس اعضاء و روح ما می باشد و فقط در حال سکوت است که بدن به تمام معنی استراحت می نمایند، پس اگر ما بخواهیم تعادل روحی و جسمی خود را حفظ نماییم باید متوسل به زندگی ساکت و بی سرو صدا شویم.

برای چاره جویی، اولاً: وظیفه دولت است که مقررات سختی وضع

کند که مردم در کوچه ها ایجاد سر و صدا نکنند ولگردان عربده و

فریاد نکشند و حتی فروشندگان کالاهای خود را با صداهای بلند عرضه ندارند. ثانیا: هر کس مکلف باشد تا می تواند در اداره و منزل از ایجاد صدا احتراز کند، مثلا اهل اداره و منزل را مجبور نمایند بلند حرف نزنند، در را آهسته ببندند، کفشهای بیصدا در منزل بپوشند، در دالان و راهروها فرش بیندازند کمتر صدای لوازم صوتی و تصویری را باز کنند، بلکه فقط از اخبار آنهم در مواقع خاص و ضروری به صورت جمعی استفاده نمایند؛ مخصوصا به خوانندگان توصیه می شود در موقع غذا کمتر در معرض سر و صدا قرار گیرند، زیرا: اولاً اعصاب شما را خسته می کند ثانیا مانع سلامتی می شود زیرا در این صورت شما غذا را با سرعت، بدون جویدن میل می نمایید و نیز موقعی که اطفال مشغول کارهای درسی خود هستند، ابدا تلویزیون روشن نکنید چرا که طفل با صداها و تصاویر ناهنجار و ناراحت کننده مواجه می شود و فکرش پریشان می گردد.⁽¹⁾نتیجه آن که: سر و صدا و موسیقی و غیره اعصاب را خسته و ناتوان کرده و آدمی را مستعد برای ابتلا به بیماریهای روحی می نماید.

قسمتی از یک مقاله جالب علمی

سر و صدا دشمن سلامتی و جان شما است. تا می توانید از تولید و شنیدن سر و صدا خودداری کنید بسیاری از امراض اعصاب از سر و صدا تولید می شود سر و صدا مهمترین عامل تولید بیماریهای «ضعف اعصاب» و «پرخاشگری» و سایر حالات منفی روانی است و باعث ابتلا به بیماری رعشه و لکنت زبان و ضعف چشم می گردد. سر و صدا، یک نوع ترس از زندگی و وحشت از آینده و حوادث نامطلوب را در شخص تولید می کند و او را دائما در انتظار پیش آمدهای سوء و نامطلوب قرار می دهد، و کری موقت یا دائم، طپش یا ضعف قلب، فشار خون و تنبلی دستگاه گوارش از عوارض دیگر آن است.

در موقعی که شما خوابیده اید چنانچه در اطراف شما سر و صداهای ناراحت کننده ای باشد، در همان حال اعصاب و عضلات خود به خود کشیده شده و تا مدتی که آن سر و صدا باقی باشد، اعصاب و عضلات شما نیز در این وضع باقی خواهند ماند، و این خود نشان می دهد کسانی که ظاهرا موسیقی را در حال خواب لذّت بخش و مفید می دانند تا چه اندازه در اشتباهند. ما نباید تعجب کنیم که چرا در شهرهای بزرگ مردم این قدر داروهای

خواب آور استعمال می کنند، اینها تماما کسانی هستند که بدون اینکه

خودشان بدانند، سر و صداهای مداوم و زیاد (که قسمت مهم آن موسیقی و گوش دادن MP3 و ... می باشد) آنها را مریض کرده و استراحت و خواب را از آنها گرفته است. پس از این به بعد از سر و صدا تا می توانید فرار کرده و از تولید آن جلوگیری کنید. در کشورهای اروپا و آمریکا، دیگر خوانندگانی که به اصطلاحِ موسیقی، دارای صدای «بم» هستند به اندازه پشیزی ارزش ندارند. چه معلوم شده که سر و صدا و فریاد خوانندگانی که در رسانه و سایر جاها می خوانند مردم را به طرف عصبانیت و اختلال اعصاب می کشاند.⁽¹⁾

در جدول زیر مقدار دقیق آنچه در طول روز صدای آن شما را آزار می دهد اندازه گیری شده است: صدای تیک تاک ساعت db 9 صدای دفاتر ادارات بدون ماشین تحریر db 18 صداهای پرندگان از db 27 تا db 54 صداهای معمولی db 63 صدای پاره کردن کاغذ db 72 ماشین تحریر db 50 شیر آب باز شده db 55 قیل و قال سر میز نهار db 60 صداهای معمولی خیابان db 65

صداهای مغازه های مکانیکی db 70

صدای ترمز اتومبیل db 75 بوقهای مختلف db 80 اگزوز موتور سیکلت db 85 صدای بلند رادیو db 90 موتور سیکلت بدون اگزوز db 95 بوق پلیس و آتش نشانی db 95 صدای هواپیما db 100 صدای غرش شیر db 105 سر و صدای کارخانجات بزرگ db 110 مته های مخصوص کندن خیابانها db 115 صدای گلوله db 120 نجوا db 20 خودروهای سبک db 85 خودروهای سنگین db 95 کنسرت راک اند رول db 150 حد مجاز آلودگی صوتی 70-75 دسی بل می باشد و در صورتی که صدایی بالاتر از 120 دسی بل به گوش برسد بسیار دردناک خواهد بود و اگر صدایی با 150 دسی بل به گوش برسد فورا پرده گوش را پاره خواهد کرد. «شورای ملی تحقیقات کانادا»: صدای موسیقی، هر قدر هم ضعیف باشد، آشفتگی فوق العاده

شدیدی در کار مغز ایجاد می کند، صدای ملایم موسیقی حتی در موقع خواب دشمن سلامت است.

هرگز هنگام خواب لوازم صوتی را روشن مگذارید، از پخش موسقیهای خیلی ملایم هم پرهیز کنید، بر سر بستر کسی که به خواب رفته است آهسته هم صحبت نکنید، از سکونت در خانه هایی که در نزدیکی قطار راه آهن قرار دارند خودداری کنید، زیرا سر و صدای خفیف هم برای کسانی که در خواب هستند فوق العاده خطرناک است این نتیجه آزمایشهای دقیقی است که کارشناسان «شورای ملی تحقیقات کانادا» به عمل آورده اند. به عقیده این کارشناسان، خطرناکترین و بدترین عذاب برای کسی که به خواب رفته است، صدای آهسته موسیقی در حال پخش است. آزمایشهای این دانشمندان نشان داده است که صدای موسیقی ولو هر قدر هم ضعیف باشد آشفتگی فوق العاده شدیدی در کار مغز ایجاد می کند.⁽¹⁾با توجه به آزمایشات علمی⁽²⁾: 1 - پروفسور دکتر موسو 2 - پروفسور دکتر هالپرن 3 - و مقاله طبی تندرست 4 - قسمتی از یک مقاله جالب علمی 5 - تحقیقات جدید کارشناسان «شورای ملی تجسسات کانادا»

6 - و بحث علمی مربوط به تحریکات خارجی روی دو سیستم اعصاب سمپاتیک و پاراسمپاتیک.

به خوبی روشن می شود که آهنگها و نواهای موسیقی اعم از بلند و آهسته (به خصوص اگر حد افراط و تکرار را بپیماید) تا چه اندازه برای اعصاب زیان بخش بوده و در ضعف و ناتوانی آنها کمک می نماید.

ضعف اعصاب را نمی توان موضوع کوچکی دانست، زیرا طبق علم پزشکی امروز، ثابت شده که یکی از پیامدهای ضعف اعصاب این است که خود سازنده و ایجاد کننده بیماریهای گوناگون دیگری خواهد بود که برای تمام عمر کافی است، تا آسایش را از صاحب آن صلب نماید. مهمترین مدرک قابل توجه در مورد اینکه موسیقی تا چه اندازه در ایجاد ضعف اعصاب مدخلیت دارد، همان دقت به شرح احوال موسیقی دانان است وقتی به تاریخچه زندگی مشاهیر این فن مراجعه کنید، شاید برای نمونه یک نفر موسیقیدان پیدا نکنید که دچار ضعف اعصاب و عوارض آن نباشد، و این ناراحتیها تا آنجایی است که بعضی از آنها ناگزیر در نوشته ها و نامه های خویش از سختی بیماری های عصبی و روحی خود و عوارض آن فوق العاده شکایت داشته اند تا آنجایی که تنها راه نجات خویش را در رسیدن مرگ خویش دانسته اند. بتهون⁽¹⁾(1770-1826) که به عقیده تمام طرفداران موسیقی از

بزرگان و مشاهیر موسقیدانان درجه اول می باشد، در نامه ای که به برادران خود کارول و یوهان نوشته و در وصیتنامه ای که به عنوان

«وصیتنامه هیلیگن شتات» ضبط گردیده می نویسد: «شما ای مردمانی که مرا دیوانه و تندخو دانسته از اجتماع گریزان می خوانید از اینکه نسبت به من بدبین هستید، بسیار دلگیر بوده و زجر می کشم ... من از شش سال پیش گرفتار بیماری سختی شده ام که به جای بهبودی روز به روز بدتر شده در نتیجه روح آتشین من افسرده شده و میبایستی پیش از وقت از اجتماع کنار بکشم ... برای من رفت و آمد در مجامع همگانی و نشست و برخاست با دوستان و همه جور خوشی های دیگر ممنوع است. من باید مثل یک مطرود زندگی کنم، هر وقت به گروهی از شما بر می خورم، ناگهان ترس شدیدی مرا فرا می گیرد که مبادا مرا بشناسید به راستی زندگی من پر اندوه می باشد من اکنون برای همیشه انتظار زمانی را می کشم که زندگی من به انتها رسد و رشته حیاتم پاره شود ...»⁽¹⁾ریشارد واگنر⁽²⁾که از مشاهیر بنام موسیقی است در یکی از نامه های خود می نویسد: «تندرست نیستم، دستگاه اعصابم از ضعف روز افزون مرا آسوده نمی گذارد، زندگی سراسر پندار آمیزم که از عمل کافی

بی بهره است مرا به اندازه ای خسته می کند که جز با وقفه های طولانی نمی توانم کار کنم و بیشتر بر اثر رنجی دردناک و پایدار، کارم را قطع می کنم، خیلی تنها هستم بیشتر دلم می خواهد

بمیرم»⁽¹⁾

درباره چایکوفسکی نوازنده روسی نوشته اند: صحنه های «بی بی پیک» احساسات هیجان انگیز و دردناکی در آهنگساز پدید آورد به طوریکه طی نامه ای به برادر خود مُدست⁽²⁾چنین نوشت: «در بعضی قسمتها مثلا در پرده چهارم چنان ترس و وحشتی احساس می کنم که ممکن نیست شنوندگان حتی قسمتی از آنچه را که من احساس می کنم درک کنند.»⁽³⁾توجه داشته باشید که این افسردگی شدید مربوط به سالها قبل است که هیچ یک از مظاهر تمدن پیشرفته به شکل امروزی وجود نداشته است و تقریبا همه جوامع از سلامت روانی مطلوبی برخوردار بوده اند.

بدیهی است صحت اعصاب در سلامت مزاج و تعادل اعضاء و درازی عمر و آسایش زندگی نقش اصلی را داراست و با سرنوشت زندگی بشر رابطه مستقیم دارد از همه مهم تر نیروی خرد و شعور آدمی که اساس قدرت زندگی فردی و اجتماعی هر جامعه و ملتی

است، بستگی تام به حفظ تعادل و توانایی های اعصاب دارد. دکتر کارل راجع به این قسمت در کتاب «راه و رسم زندگی» می نویسد: «شخصیت آدمی قبل از هر چیز از شعور ساخته شده است،

ولی شعور در عین حال به مغز و خون و غدد داخلی و سیستم عصبی سمپاتیک و قلب بستگی دارد.»

6 - تضییع حس باصره

6 - تضییع حس باصره:⁽¹⁾از نظر ساختاری، حرکت عضلات چشم⁽²⁾توسط دو دسته اعصاب سمپاتیک و پارسمپاتیک صورت می گیرد، و حرکت کره چشم، توسط چهار عضله مستقیم و دو عضله مایل انجام می گیرد. این ماهیچه ها وظیفه کنترل حرکات بالا و پایین، داخل و خارج، چرخش به داخل و چرخش به خارج کره چشم را بر عهده دارند. ولی تنها این دو دسته عضله برای نیروی باصره و عملیات چشم کافی نیستند، بلکه توسط سیستم عضلانی که در پلک و کپسول تنون⁽³⁾وجود دارد، حرکات چشم تکمیل می گردد. که تمام این فرایند تحت تأثیر اعصاب سمپاتیک می باشد. گفتیم وقتی تحریکات خارجی تعادل بین دو سیستم عصبی سمپاتیک و پاراسمپاتیک را بر هم زد، اعصاب به تدریج فرسوده و ناتوان شده و در نتیجه ضعف اعصاب تولید می گردد، و با توجه به مراحل بعدی، وقتی تحریکات خارجی، روی اعصاب مکرر شد، این تکرار، به خصوص بر روی اعضاء حساسی مانند: چشم و گوش تأثیرات بیشتر و عمیقی خواهد داشت، که ضعف نیروی باصره، یکی از آثار شوم آن است. بدیهی است چون موسیقی دارای تحریکات خارجی است، وقتی

این تحریکات روی اعصاب ادامه یافت، یعنی شنونده اغلب اوقات خود را صرف شنیدن موسیقی نمود، یا در مجالس کنسرت گذرانید، یا در راه آموختن موسیقی، ساعات زیادی را صرف نوازندگی نمود و یا برای سرگرمی مردم و دریافت پول و پاداش، اغلب ساعات شبانه روز خود را در نواختن موسیقی طی کرد، افراط و تکرار در عمل، علاوه بر آنکه بر تمام اعصاب او اثرات سوء و زیان بخشی خواهد داشت، برای اعصاب چشم نیز که از نظر فیزیولوژی جزء اعصاب حساس بدن به شمار می رود، تأثیرات ناگوار و جبران ناپذیری خواهد داشت که ضعف توان چشم یکی از آنها است، این ضعف ممکن است، تا فقدان نیروی بینایی و ایجاد کوری، صاحبش را تعقیب نماید.

از طرف دیگر اکثر نوازندگان، به علت ضعف اعصابی که به آنها دست می دهد، ناچار متوسل به مواد مخدر می شوند، تا شاید از ضعف آنها کاسته شود و بتوانند با تحریک موقتی که بر اعصاب به وجود می آورد، نقش خود را به خوبی ایفا نمایند، در صورتی که متوجه نیستند این تحریک موقت، زیان و مضراتی در پی دارد و در مقابل هر تحریک بیجا روی عصب باید منتظر ضعف دیگری باشند از طرف دیگر اصرار در استعمال مواد مخدر موجب می شود برای حصول نتیجه بهتر از مواد مخدر، به تدریج بر مقدار آن بیفزایند و همین افزایش باعث مسمومیت دائمی می گردد. اغلب موسیقیدان ها الکل را واسطه بهتری برای تخدیر و سرگرمی و

بی خبری تشخیص داده اند، از اینرو عصب اپتیک⁽¹⁾که عصب بینایی و یکی از اعصاب بزرگ و حساس بدن است در معرض خطر قرار گرفته و اغلب دچار بیماری «کوچکی عصب باصره»⁽²⁾گردیده و در نهایت منجر به کوری آنها می شود. گاهی علاوه بر الکل، مواد دیگری مانند، [قرصهای روان گردان و شادی آور، LSD، ماری جوانا، کوکائین، کراک و ...] را ضمیمه می نمایند که آنهم به خصوص وقتی توام با الکل شد، یکی از بزرگترین خطراتی می باشد که به عنوان مسمومیتِ «الکلی تابانیک»⁽³⁾مشهور است و چشم را در معرض ابتلا به کوری قرار می دهد. به طور کلی آثاری که موسیقی روی اعصاب دارد، به خصوص وقتی با مسمومیت الکل و مواد مخدر همراه گردید، اعصاب باصره را از بین برده و کوری را به عاملین آن تقدیم می نماید! بر همین اساس، اغلب موسیقیدانان دچار ضعف شدید باصره گردیده، تا آنجایی که عده زیادی از آنها به کلی کور، و برای ابد از نعمت بینایی محروم گردیده اند. چنانکه فردریک هندل (موسیقیدان آلمانی)، باخ (موسیقیدان اطریشی)، ماریا آلتاویلا (خواننده و نوازنده ایتالیایی)، موریس راول (موسیقیدان فرانسوی اهل پیرنه) اسحق موصلی (موسیقیدان معروف عصر هارون الرشید) به کلی کور

گردیدند و بتهوون (موسیقیدان آلمانی) علاوه بر فقدان حس سامعه کور گردیده و (شومان) و (کووینسی) و (مالیبران) دچار ضعف شدید باصره (نزدیک به کوری) شدند. البته در صورتی که بگوییم همه اینها مبتلا به مشروبات الکلی نبوده اند، به خوبی می توانیم درک کنیم که زیان موسیقی به تنهایی بر روی اعصاب، تا چه اندازه مؤثر و قابل توجه می باشد.⁽¹⁾

«وزیری تبار از نعمت بینابی محروم شد: با کمال تأسف اطلاع حاصل کردیم وزیری تبار موسیقیدان معروف و استاد قره نی که خدمات زیادی به موسیقی ایران کرده است و برای معالجه بیماری چشم خود به اروپا مسافرت کرده بوده از نعمت بینایی محروم شده است، به علاوه وضع مزاجی و سلامت جسمی او نیز بر اثر ضعف زیاد مختل شده است.» (مجله تهران مصور شماره 779 صفحه 42)

7 - اختلالات مغزی

اشاره

7 - اختلالات مغزی: (اغتشاشات مغزی، هیجانات روحی - جنون) در این قسمت، برای روشن شدن ذهن خوانندگان به طور ساده و اجمالی در مورد سیستم عصبی بدن انسان مطالبی را بیان می نماییم: بدن انسان، مانند کارخانه وسیعی، دارای دستگاههای مختلف و منظمی است، که هر کدام قسمتی از اعمال بدن را انجام می دهند، دستگاه گوارش مواد مورد نیاز را برای سلولهای بدن آماده کرده، دستگاه تنفس اکسیژن مورد لزوم را از هوا می گیرد، دستگاه گردش خون، این مواد حیاتی را به سلولها می رساند، دستگاه دفع، سموم و مواد زائد را از بدن خارج می نماید، بدیهی است این دستگاه ها هر کدام قسمتی از اعمال مفید بدن را انجام می دهند، ولی هنگامی از این کارخانه بزرگ و دستگاههای مختلف، استفاده می شود. که تمام حرکات این دستگاهها زیر نظر یک هیئت مدیره کاردان قرار گیرد و با یک برنامه منظم و دقیق و هم آهنگی کامل به کار خود ادامه دهند، در اینجا باید گفت آن هیئت مدیره که حفظ نظام تمام این دستگاه را به عهده دارد، سلسله اعصاب می باشد.

نمایش نقش مهم دستگاه عصبی در ارتباط بین اندامهای بدن سلسله اعصاب، برنامه کار دستگاههای دیگر از مراکز اعصاب گرفته با یک تعادل و هم آهنگ سازی سایر دستگاهها را اداره می نمایند. روشن است هر گاه اعصاب سالم و منظم باشند، می توان گفت تعادل و نظم سایر دستگاهها از قبیل: دستگاه تنفس، گوارش، گردش خون، جذب و دفع و غیره نیز برقرار خواهد بود. علاوه بر این انسان ناچار است برای اداره زندگی و بهتر زیستن از محیطی که در آن زندگی

می کند آگاه باشد و حقایقی را دریابد. که این عمل نیاز به اعصاب سالم دارد. بنابراین می توانیم مسئله اعصاب را در فرمول زیر خلاصه کنیم: محیط سالم + اعصاب سالم = تندرستی و زندگی سالم در مقدمه کتاب اشاره کردیم که از نظر فیزیولوژی، اعصاب بر دو قسم اند. یکی اعصاب نخاعی یا ارتباطی که ارتباط کامل انسان یا حیوان را با محیط خارج فراهم می سازد. و دیگر سلسله اعصاب نباتی که اداره فرایند تغذیه و اصول زندگی و حفظ تعادل دستگاههای بدن را به عهده دارند. اعصاب نخاعی، از راست و چپ نخاع جدا شده و پس از عبور از مسیرهای ارتباطی به قسمتهای مختلف بدن منتشر می شوند، این اعصاب مختلط اند، یعنی هم حرکتی و هم حسی می باشند و به علاوه رشته های اعصاب سمپاتیک نیز در آنها وجود دارند. قسمتی از

دستگاه اعصاب در جمجمه جای گرفته و قسمتی دیگر در درون مجرای ستون فقرات قرار دارد بنابراین مغز و نخاع، مراکز اعصاب بدن محسوب می گردند. مغز از سه قسمت تشکیل شده است که عبارتست از مخ و مخچه و بصل النخاع - مخ دارای دو نیمکره است، که بخش عمده ای از کاسه سر را پر می کند، همین محل است که علاوه بر اداره اعمال حیاتی، مرکز شعور، اراده، حافظه، فهم، ادراک، و قوای معنوی می باشد، مخچه نیز در زیر مخ جای گرفته و کارش حفظ تعادل حرکات بدن است و بصل النخاع که زیر مخ، بالای مغز تیره جای دارد، کارش نظم بخشیدن به ضربان قلب و حرکات تنفسی می باشد.

با توجه به شرح بالا، مغز یکی از مراکز انتشار اعصاب است و سلسله اعصاب در حس و حرکت و نظم و انضباط خود تابع فرمان و دستور مغز می باشند. روشن است، مغز مرکز عقل و تدبیر و فرهنگ و دانشگاه تن، و جایگاه نشر امور معنوی و اخلاقی، و مجلس شورای واقعی تفکر و تدبر برای حفظ مصالح بدن، و دایره انتظامات و اطلاعات و بررسی در امور سیاسی جان و تن و محل اداره کننده تمام احساسات بدن بشمار می رود.

بنابراین در هر حال باید مغز از هر گونه حادثه و شک و تحریکاتی که کوچکترین آفتی متوجه آن شود مصون و محفوظ باشد. بدیهی است، موسیقی وقتی با تحریکات خارجی خود بر اعصاب مسلط شد. نخستین فشار و تهاجم و تخریب خود را متوجه مغز که

پایگاه عقل و مرکز اعصاب است می نماید، زیرا کلیه اعصاب حسی

بدن پیوسته به دستگاه مرکزی خود که مغز است متصل اند. و در حقیقت هر گاه تحریکات خارجی روی هر کدام از این سلسله اعصاب وارد آید، به سرعت اثرات آن مانند سیگنالهای تلفن به مرکز عصبی مغز مخابره شده و آثار خود را منعکس می نماید. در اینجا گوش یکی از سرویسهای اطلاعات و مخابرات بدن بشمار می رود که به وسیله اعصاب خود، تحریکات خارجی را هر چه سریعتر به مرکز عصبی می رساند. مرکز درک تحریکات خارجی کجا است؟ در سابق گفتیم قشر مخ که منطقه بزرگ و وسیع و شامل حدود نه دهم از مغز می باشد، مرکز شعور و هوش و اراده و حافظه و ادراک است، این مرکز یعنی قشر مخ از نظر فیزیولوژیکی دارای سه عمل مهم است:

1- درک احساسات، توسط حسگرهای مربوطه 2- ایجاد عکس العمل مناسب، در برابر احساسات مختلف، توسط مراکز حرکتی 3- تجمع احساسات توسط مراکز ارتباطی؛ بدیهی است هر نوع فشار و تنش روی مخ؛ با نقصان هوش همراه است و توقف رشد قشر مخ و یا اعمال هر گونه فشاری در آن، باعث ضعف اعصاب و بیماری روانی می گردد؛ در نیم کره های مخ مراکزی یافت شده است که عبارتست از: 1 - مراکز حسی. 2 - مراکز حرکتی. 3 - مراکز خاطره ها 4 - مراکز تکلم و

نوشتن 5 - مرکز ارتباطی و مراکز انعکاسهای مخصوص. 1 - مراکز حسی، در مناطق مختلف سلولهای خاکستری مخ قرار

گرفته اند که رشته های حسی از اندام به آنها منتهی می گردند و در اینجا است که تحریکات خارجی درک می شوند؛ این مراکز عبارتند از: مرکز بینایی که در منطقه پسِ سر قرار گرفته و اختلال آن موجب نابینایی می شود. مرکز شنوایی که در ثلث فوقانی منطقه گیجگاهی قرار دارد و تخریب آن باعث کر شدن می گردد. مرکز چشایی مرکز بویایی مرکز لامسه که هر کدام جایگاه خود را دارند. 2 - مراکز حرکتی که شامل سه قسمت سر و گردن؛ تنه و دستها می باشد و در جلو شیار (رلاندو) قرار گرفته است. 3 - مراکز خاطره ها: این مراکز در مجاورت مراکز حسی و حرکتی قرار دارد و احساسات مختلف در آن پردازش شده و در مرکز مذکور به صورت خاطره ها ضبط می گردد. 4 - مرکز گفتار و نوشتار: این مرکز خود شامل چهار مرکز مختلف می باشد که خرابی هر کدام یک نوع بیماری خاص به نام «آفازی»⁽¹⁾ایجاد می نماید که قدرت فهم و بیان را از شخص می گیرد و چهار مرکز مختلف آن عبارتند از:

1 - منطقه فهم معانی کلمات شنیده شده، که نابودی این مرکز، فهم کلمات شنیده شده را مختل می کند.

2 - منطقه فهم معانی نوشته شده: از بین رفتن این مرکز، فهم کلمات نوشته شده را ناممکن می کند. 3 - منطقه تکلم که ناکارآمدی آن قدرت بیان مطلب را از راه گفتگو متوقف می سازد. 4 - منطقه حرکات مخصوص نوشتن که خرابی آن قدرت نوشتن را محو می نماید. 5 - مراکز ارتباطی که در انسان قسمت عمده قشر خاکستری مغز را تشکیل می دهد. عمل این مراکز ارتباط دادن و تجمع احساساتی است که آدمی از هر چیز معینی در مناطق مختلف ضبط کرده است، بخشهای مهم مراکز ارتباطی عبارتند از: مراکز ارتباطی بخش قدامی که در ناحیه پیشانی مخ قرار دارد و کار این مرکز، کنترل حرکات انسان و تخفیف دادن واکنشهای نخاعی است.

مراکز ارتباطی خلفی که در قسمت عقب سر قرار دارد، این مراکز در نوابغ و دانشمندان رشد و نمو فراوانی دارد، به طور کلی مجموع مراکز خاطره ها تکلم، کتابت و مراکز ارتباطی را مرکز روحی گویند. خوب دقت فرمودید، مراکزی که در بالا اشاره کردیم، چه سیستم گسترده ای برای انتظامات داخلی و خارجی بدن، و شرافت جان و تن، در فهم حوادث، فرمان حرکت و دستور بایگانی امور، جایگاه تنظیم سخنرانیها و مقالات، ارتباط دادن احساسات، کنترل حرکات،

منطقه نبوغ دانشمندان و خلاصه مرکز عقل و تدبیر و امتیازات تامه بشری است، و همین اداره وسیع و مناطق مهم است که بر روی هم در مغز به نام «مخ» نامیده می شود و بخش بزرگی در حدود نه دهم مغز را

اشغال کرده. بیش از یکدهم دیگر آن شامل دو قسمت دیگر «مخچه و بصل النخاع» می باشد که به ترتیب کار آنها، حفظ تعادل حرکات بدن و نظم و انتظام قلب و حرکات تنفسی است. و از همین مرکز مهم (مغز) است که بخش اعظم سلسله اعصاب جدا، و در تمام بدن منتشر گردیده، تا در مواقع معین اطلاعات و گزارشهای لازمه را به مرکز عصبی مغز رسانیده و در برابر کوچکترین تحریکات خارجی، به صورت آماده باش انجام وظیفه کنند. قبلا اشاره شد که یکی از سرویسهای اطلاعات و مخابرات بدن،

گوش است که اخبار واصله و صداها را به وسیله کارگزاران خود به مغز می رساند، بدیهی است نوع اخباری که این سرویس به مرکز عصبی خود مغز مخابره می کند، از سه حال بیرون نیست. یا اطلاعات و اخبار مفید است و به نفع جان و تن تمام می شود، از قبیل شنیدن سخنرانیهای سودمند، مطالب جالب علمی، سخنان بزرگان و دانشمندان و مسائلی که مربوط به حیات اجتماعی و فردی بشر است، در اینصورت پس از مخابره به مغز، چون جنبه مثبت دارد، نیروی فهم و شعور و مراکز مربوطه با کمال دقت و آرامش روی آنها بررسی کرده و در مرکز خاطره ضبط می گردد تا در همان موقع یا مواقع لزوم به آنها جامه عمل بپوشند. یا سخنانی است که جنبه منفی دارد، یعنی مفید بنظر نمی رسد؛ مانند

شنیدن داستانهای بی مایه، تبلیغات مضر یا موضوعاتی که به ضرر اجتماع و فرد تمام می شود، یا دشنام و تهمتها و مطالبی که موجب ناراحتی می گردد. این نوع گزارشهای غیر مفید نیز در مناطق مربوطه شعور بررسی شده و در نیروی تفکر و مراکز مربوط به آن، با کمال دقت و آزادی عمل، در برابر اینگونه گزارشها عکس العمل نشان می دهند.

اما گاهی گزارشها و اخبار واصله بسیار گیج کننده است؛ یعنی نه دارای جنبه مثبت است که معلوم باشد به نفع انسان تمام می شود و نه جنبه منفی دارد که مراکز مربوطه مغز در بررسیهای لازم علیه آن عکس العملی نشان دهند، در اینجا است که قوای متفکره و نیروی

پردازش مغز متوقف می ماند و یک نوع حالت کرختی⁽¹⁾برای مراکز مربوطه ایجاد می کند و آنها را از اراده مستقیم و انجام وظایف حقیقی خود باز می دارد. بدیهی است گزارش آهنگهای موسیقی نیز از راه اعصاب گوش به مرکز عصبی مغز، برای پردازشگر مغز نه جنبه مثبت دارد، یعنی مثلاً نه دارای مطالب علمی و اجتماعی است تا در مراکز مربوطه، روی آن عکس العمل مثبت ایجاد گردد، و نه از جنبه منفی مطالبی را آشکارا به زیان بدن و یا روح عرضه می دارد تا در مناطق مربوطه شعور علیه آن عکس العملی انجام گیرد، موسیقی از نوع گزارشات گیج کننده است، دارای خواص تخدیری است و نیروی اندیشه را پریشان و در برابر عکس العمل متوقف می سازد و از همین رو است که موسیقی

یک نوع حالت جلب توجه شدید و غیر طبیعی در شنوندگان ایجاد می کند، به طوریکه در مواقع استماع زیر و بم ها نیروی اراده را از دست داده و آهنگ موسیقی چنان بر اعصاب و مغز مسلط می شود که مراکز مربوط به اختیار و اراده را متوقف و از انجام وظائف اصلی و خطیر و مستقیم خود باز می دارد و استقلال تصمیم گیری را چنان از افراد سلب می کند، که گاهی شنونده در برابر آهنگ محرکی، بدون اراده می رقصد و حرکت می کند. و شانه ها را تکان می دهد، (و حال آنکه ممکن است شخص مؤدب و محجوبی باشد)، در برابر آهنگهای نشاط انگیز بدون اراده می خندد و به طرب در می آید (در حالی که در محیط خارج امری که باعث خوشحالی باشد برای او

پیش نیامده) و در برابر آهنگهای غم انگیز باز بدون اراده گریه می کند (حال آنکه قبلا مصیبت و ناراحتی که باعث حزن و گریه باشد برای او رخ نداده است)، اینگونه رفتار و حرکات که بدون اراده در شنوندگان موسیقی ایجاد می شود، فقط در اثر این است که مراکز شعور و اراده در حالت کرختی و ناتوانی و توقف قرار گرفته و دیگر قادر به انجام وظائف خطیر خود نمی باشد. وقتی که سرویس اطلاعات و خبرگزاری اعصاب گوش، آهنگهای زیر و بم و ارتعاشات و نواهای مبهم موسیقی را مکرر به مرکز مغز گزارش داد، در اثر تأثیری که روی این مناطق خواهد داشت، باید انتظار سه مرحله عکس العمل داشت: اول: ضعف و توقف نیروهای فکری دوم: بهت و حیرت زدگی

سوم: جنون به تدریج این تحریکات روی مراکز روحی اثر سوء داشته، ضمن گذشتن از مسیر خود اختلالات فکری و بیماری های روحی ایجاد کرده و آخرین نتیجه آن دیوانگی و بازداشت در تیمارستان خواهد بود.

آری، موسیقی در ظاهر به وسیله نواهای فریبنده و آهنگهای دلکش خویش، خود را مصلح و طرفدار آدمی معرفی می کند، ولی در زیر همین پوشش عوام فریبانه، پس از تسخیر اعصاب، اولین حمله خود را متوجه مغز که جایگاه عقل و ادراک و مرکز معلومات است، می نماید.

هدف موسیقی مانند زمامداران و سیاستمداران بزرگ دنیای کنونی که

همگی در ظاهر دم از صلح و صفا و انسانیت زده و در باطن نقشه بردگی ملل ضعیف را در سر لوحه اصلاحات خود طرح کرده اند و نزدیک ترین شاهراه برای رسیدن به این مقصد را: تضعیف فرهنگ و تضییع نیروی خرد و دانش و ضعیف کردن اعصاب ملتها می دانند، جز استعمار و تسخیر اعصاب و ویران ساختن مراکز خرد و دانش بدن، ترور افکار و عقاید و خلاصه در بند کشیدن نیروی انسانیت آدمی چیز دیگری نبوده و نیست.

چرا موسیقی دیوانه می کند؟

اگر خواننده عزیز خود یکی از شنوندگان موسیقی باشد به خوبی این مطلب را درک کرده است که هنگام استماع موسیقی، چگونه تمام افکار و اندیشه و نیروی خردمندی و تفکر و تدبر او به کلی ناتوان گردیده و در آن ساعت که مجذوب آهنگهای موسیقی است، دیگر قدرت فکری ندارد تا در صلاح و فساد زندگی خویش یا در مصالح و مفاسد اجتماعی محیط خویش، کوچک ترین تدبیر و اندیشه ای بنماید. این در اثر همان تسلط و فشار شدیدی است که ارتعاشات و تحریکات خارجی موسیقی روی اعصاب و مراکز فکری مغز وارد آورده و نیروی خرد و اندیشه را از کار بازداشته است در همین حال چون مرکز عصبی مغز در محاصره تحریکات قرار گرفته است، مثل اینکه دشمن سیم های ارتباطی مغز را با دستگاه هایی قطع کند، نظم و انضباط دستگاه های دیگر بدن نیز دستخوش تغییراتی که به زیان بدن تمام می شود قرار می گیرد، موقعی که این عمل تکرار شد، یعنی شنونده راه افراط را پیش گرفت و موسیقی مکرر تسلط خود را بر اعصاب اعلام کرد، گویی مقام خرد و اندیشه در بند ارتعاشات موسیقی بازداشت گردیده، این بازداشتهای پی در پی به تدریج نیروی تفکر را تضعیف نموده و کم کم اختلالات دماغی، اغتشاشات فکری؛ نگرانیهای روحی پدید آورده و در نتیجه روزی خواهد رسید که نیروی خرد و اندیشه به کلی فلج شده و از وظائف خطیر خود باز می ایستد، در اینجا است که آثار جنون و دیوانگی برای صاحبش

ظاهر خواهد شد.

بنابراین اگر گفته شود یکی از علل پیدایش جنون، موسیقی است، از نظر علمی خیلی روشن و واضح و مسلم است. روی همین اصل اغلب نوازندگان به تدریج دچار اغتشاشات فکری و هیجانات روحی شده و هر کدام در تعقیب موسیقی بیشتر شتافته اند، موسیقی عاقبت آنها را دچار دیوانگی و جنون نموده است؛ چنانچه بتهون، شوبرت، دووراک، شومان، نیچه و بادی بولدن بالاخره دیوانه شده و موزارت، واگنر، مندلسن، باخ، راول و شوپن از نظر اختلالات روحی و اغتشاشات فکری تا سر حد جنون، قدم نهادند. آیا بیوگرافی خود موسیقیدان در درجه اول، بهترین دلیل آماری برای ما نیست که موسیقی عامل مهمی در پیدایش جنون است؟!⁽¹⁾