مشخصات کتاب

سرشناسه:کرمی فریدنی، علی، 1334 -

عنوان و نام پدیدآور: نیم نگاهی به مدیریت و کارآفرینی خدیجه علیها السلام/ علی کرمی فریدنی.

مشخصات نشر:قم: نسیم انتظار، 1396.

مشخصات ظاهری:71 ص. ؛ 5/14 × 21 س م.

شابک:80000 ریال 978-96485-53-376 :

وضعیت فهرست نویسی:فاپا

یادداشت:چاپ سوم .

موضوع:زنان در اسلام

موضوع:مدیریت (اسلام)

موضوع:خدیجه (س) بنت خویلد، 68 - 3 قبل از هجرت-- سرگذشتنامه

رده بندی کنگره:BP230/172/ک36ن9 1396

رده بندی دیویی:297/4831

شماره کتابشناسی ملی:2310932

وضعیت رکورد:فاپا

اشاره

«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ »

نیم نگاهی به مدیریت و کارآفرینی خدیجه علیهاالسلام

استاد علی کرمی فریدنی

نمایه

دانش و هنر مدیریت و کار آفرینی ...7

اصول و ارکان مدیریت و فرماندهی ...9

نگاهی به اندیشه و منش مترقی بانوی آزادی ...17

تفسیر و تحلیل رشد و اوج این بانوان نامدار ... 21

برترین زنان روزگاران ...23

راز اوج این زنان تاریخ ساز... 28

راز گزینش خدیجه علیهاالسلام به عنوان برترین زن تاریخ ... 29

راز برگزیدگی خدیجه علیهاالسلام در آینه ی حدیث و تاریخ ... 33

پرتوی از مدیریت اقتصادی و کار آفرینی خدیجه علیهاالسلام ... 45

آثار چاپ شده ی استاد اندیشمند علی کرمی فریدنی ...69

بسم الله الرحمن الرحیم

دانش و هنر مدیریت و کارآفرینی

دهمین روز ماه مبارک رمضان، برابر با روز رحلت جانسوز بزرگ بانوی دانش و ایمان و نمونه ی کمال و پروا و سمبل آزادی و آزادگی خدیجه علیهاالسلام است.

این روز غمبار و رویداد جانسوز آن، نه تنها روز دریغ و اندوه و سوگواری و بزرگداشت برای آن بانوی خردگرا و نواندیش و کمالجو و آرمانخواه و آراسته ی به ارزش ها و فضیلت های والای انسانی است، بلکه در حقیقت روزگر امیداشت و ارج نهادن به گوهر ارزش ها و برتری ها و رادیها و سرفرازی ها و معنویت خواهی ها و حق طلبی هاست؛ چراکه این بانوی تاریخ ساز، پیشتاز همه ی این میدان های کمال و پیشرو همه ی این عرصه های پر افتخار بود و به راستی بسان مشعلی درخشان و بهارانی سرسبز و پرطراوت این گوهرهای معنوی و انسانی را در چشم انداز عصرها و نسل های خواهان رشد و رستگاری به نمایش نهاد؛ به همین جهت هم، گر امیداشت او در حقیقت گر امیداشت همه ی این گوهرهای آسمانی و زمینی است.

از سوی دیگر این روز بزرگ، برای همه انسانهای ترقیخواه و

بشردوست به ویژه زنان و دختران رشد طلب، فرصتی طلایی فراهم می آورد تا به گستره ی شخصیت پرشکوه خدیجه ای و راز شکوفایی و ماندگاری او بیندیشند و با الهام از نواندیشی و نوگرایی و حقجویی و انتخاب های خداپسندانه و اندیشاننده ی او در زندگی، از خاک تا افلاک اوج گیرند و به رستگاری این جهان و آن جهان پرکشند.

و نوشته ای که در دست شما خواننده ی گرامی است، همسفر شما در این راه و گامی است لرزان در جهت ترسیم اندیشه و منش و روش زیبا به ویژه پرتوی از مدیریت و کارآفرینی آن مدیر بامعنویت و توانمند که در قالب این سه بحث، طرح می گردد

الف. نگاهی کوتاه به اصول و ارکان مدیریت و فرماندهی؛

ب. نگاهی به اندیشه و منش و ویژگی های بزرگ بانوی خردمند و نواندیش حجاز، خدیجه ای که از پیشتازترین زنان در مدیریت و مهندسی اجتماعی و اقتصادی و کارآفرینی بود؛ همانسان که در معنویت و اخلاق و ایمان و آزادگی و آزادیخواهی و دیگر ارزش های انسانی به صورت سیمایی پیشتاز و نمونه ای درخشان جلوه کرد.

ج. پرتوی از مدیریت اقتصادی و تجاری و کارآفرینی بانوی آزادی و معنویت در آن جامعه و محیط و دنیای بسته و تاریک.

در پایان این سر آغاز، رحلت جانسوز آن بانوی خرد و آگاهی و ایمان و آزادگی را به پیامبر، امیر مؤمنان، فاطمه و دیگر پیشوایان معصوم لا ، به ویژه آخرین امید و آخرین نوید تسلیت عرض می کنیم.

قم/ دفتر فرهنگ و اندیشه / تابستان 1386 علی کرمی فریدنی

اصول و ارکان مدیریت و فرماندهی

شاید در گذر زمان، هیچ روزگاری به اندازه ی جهان معاصر، بر سر معانی و مفاهیم بحث و گفتگو نبوده و وصف و تعریف های متنوع در مورد هر موضوعی ارائه نشده است، به گونه ای که گویی اندیشمندان و صاحب نظران، با هم پیمان بسته اند که در وصف و تعریف هیچ موضوع مهم و حساسی، دیدگاه و نظر هماهنگی نداشته باشند و برای هر مفهومی ده ها و گاه صدها تعریف متفاوت و گاه متناقض ارائه دهند!

موضوع مورد بحث ما در این نوشته و این فرصت نیز - که مفهوم مدیریت و ساماندهی است . یکی از همان مفاهیم پرماجرا و پر مناقشه است که به دلایل گوناگون، از جمله، انگیزه ها، هدفها و غرض های سیاسی و اقتصادی و مذهبی، به سرنوشتی گرفتار آمده است که گویی تعریف درست و وصف دقیق برای آن بسیار دشوار و پیچیده است،⁽¹⁾اما ما در آغاز این سخن به تعریفی که از میان تعاریف برگزیده ایم، بسنده می کنیم و با اندک شرح و توضیح، به سراغ اصل بحث می رویم

مدیریت عبارت است از دانش و هنر برنامه ریزی، ایجاد تشکل و

هماهنگی و قدرت رهبری و کنترل تلاش های گوناگون به منظور رسیدن به هدفی معلوم و مقصدی مقرر.

یکی از مهم ترین کتاب های دانشکده ی علوم اداری و مدیریت بازرگانی دانشگاه تهران، مدیریت را این سان تعریف می کند: مدیریت، عبارت از دانش و هنر برنامه ریزی، ایجاد تشکل و هماهنگی و قدرت رهبری و کنترل تلاش های گوناگون به منظور رسیدن به هدفی معلوم است. ⁽¹⁾

واژه ی «مدیر» در لغت به معنای اداره کننده، و به کسی که کاری را اداره می کند، تعبیر شده و واژهی تدبیر و اداره کردن نیز به معنای کارگردانی، نظام بخشیدن به کارها و ساماندهی شئون آمده است، و واژهی «مدیریت» نیز به معنای کارگردانی و گردانندگی است.

در فرهنگ های واژه شناسی، واژه ی «مدیریت» به معنای «مدیر بودن» یا داشتن پست مدیریت و ساماندهی امور و شئون نیز آمده است؛ اما در اصطلاح به انجام کارها به وسیله دیگران و از راه به کارگیری دیگران یا به معنای کارکردن با مردم و در میان مردم و برای مردم تعبیر می شود.

منظور از این وصف و تعریف این است که هیچ نهاد اجتماعی بدون در نظر گرفتن مردم و نیازهای آنان و بدون آنکه به راستی برای مردم باشد، تأسیس نمی شود؛ پس، سیستم و یا نهادی که برای خدمت به

انسانها نباشد، اصل وجود و فلسفه ی پیدایش آن مورد پرسش خواهد بود،⁽¹⁾به همین جهت «مدیر» و مدیریت باید با افرادی که در درون و یا برون سازمان و تشکیلات هستند، همراه و همگام باشد. او نمی تواند و نباید با آنانی که کار می کنند، خواه کارمندان و کارگزاران و یا شهروندان جامعه، که سازمان و تشکیلات برای آنان و در جهت خدمت به هدف های مقرر آنان تشکیل شده است، ناهماهنگ و در جهت عکس منافع و آرزوها و آرمان های آنان باشد.

مدیر میان مردم زندگی می کند و در جمع افراد سازمان و تشکیلات عضویت دارد، و منظور از عضویت نیز این است که او یکی از اعضای جامعه است و دیگران او را یکی از خودشان به حساب می آورند.

با نگاهی دقیق به زندگی الهام بخش پیامبر، در می یابیم که آن حضرت پیش از انگیزش و دوران بعثت خویش، در میان مردم بود و همه جا

عضو اثرگذار گروه و جامعه به شمار می رفت، و با همه ی بزرگی و معنویت و شکوهی که داشت، می فرمود: من کسی جز یکی از شما نیستم؛ «ما انا الا کواحد منکم»

روشن است که برای مردم بودن، به مفهوم در خدمت مردم و خدمتگزار راستین هدفهای مقرر و مورد توافق و رضایت آنان بودن است.

اگر مدیر و مدیریت، قدر و اعتباری دارد، فقط به خاطر خدمت به مردم و تلاش در راه هدف های مردم است، به مصداق این بیان که:« رئیس القَومِ خادِمُهُم» مدیر در همه ی شرایط و در هر فراز و نشیبی باید انگیزه و نیت خدمت به انسان ها را داشته باشد، خواه مردم قلمرو مدیریت او از همکاران و هواخواهان او باشند یا منتقدان به او و روش مدیریت او.

«واَش-ْع-ِرْ ق-َلْب-َکَ الرَّحْمَةَ لِلرَّعِیَّةِ وَ الْمحَبَّةَ لَهُمْ وَ اللُّطْفَ بِهِمْ ...ف-َاِنَّه-ُمْ ص-ِن-ْف-انِ: اِمّا اَخٌ لَکَ فِی الدِّینِ وَ اِمّا نَظیرٌ لَکَ فِی الْخَلْقِ . ...»⁽¹⁾

او باید هماره بکوشد تا مشکلات آنان را با انگیزش مشارکت و اعتماد آنان با بهترین روش و منش حل نماید. حل مشکلات و رسیدگی به امور مردم، هم شامل افراد داخل سازمان و تشکیلات یعنی کارکنان و نزدیکان و همفکران می گردد و هم شامل افراد خارج از سازمان، یعنی

جامعه و مردم.

مهم تر از آنچه از بایسته هایی که برای مدیر و مدیریت گفته شد، و افزون بر همه ی مفاهیم بیان شده در تعریف فوق، این است که بگوییم: همه ی کارهای مدیر و مدیریت اگر برای فراهم آوردن خشنودی خدا و در جهت آسایش و رضایت مردم باشد، دارای ارزش است و بدون آن نه تنها فاقد گوهر حقیقت و دادگری است، که گناهی است سهمگین و خیانت به زمین و زمان و حرث و نسل و غصب حق حاکمیت آنان بر سرنوشت خویش که خدا به هر انسان خردمندی ارزانی داشته است.

اما در این میان مدیریت اگر با وصف و ویژگی اسلامی عنوان شد، افزون بر تخصص و مهارت علمی و تجربی و داشتن برنامه ی دقیق و سنجیده، باید به معنویت و اخلاق و راستی و الگو شدن در منش و رفتار و ظرافت های دیگر نیز آراسته شود؛ چراکه هدف در این نوع از مدیریت و ساماندهی، فراهم آوردن خشنودی خدا و آسایش و آرامش و خشنودی مردم است و نه ناخشنود و گریزان ساختن آنان با روش های زشت استبدادی و ابزار قدرت ساختن همه چیز ؛⁽¹⁾چراکه چنین روش فریبنده گرچه به ظاهر چیره گردد و بیاید، در حقیقت شکست خورده و

نابود است؛ «مَا ظَفِرَ مَنْ ظَفِرَ الْإِثْمُ بِهِ، وَالْغَالِبُ بِالشَّرِّ مَغْلُوبٌ.» ⁽¹⁾

آری، در مدیریت با وصف اسلامی آن، باید همه ی کارها به خاطر خدا و در جهت آزادی و آزادگی و امنیت و منافع و مصالح مردم و رسیدن به خشنودی خدا و مردم و با راستی و درستی و دادگری و مهر و اقناع مردم انجام شود و هر حرکتی باید در این جهت باشد؛ چراکه مشروعیت کارها و ارزشمندی روش ها و اهداف سازمانی و تشکیلاتی در مدیریت اسلامی، درگرو عادلانه و درست و مردمی بودن و در هر لحظه ای به همراه داشتن خشنودی و رأی آزادانه ی آنان است.

انسان ها مهم ترین عامل هر سازمان و نظامی هستند و اگر قرار باشد مدیریت و مدیری موفق شود، موفقیت او از طریق همراهی و همکاری و خشنودی و اقناع انسانها حاصل می گردد و نه روش های ابلیسی و استبدادی.

«...أَلَا وَ إِنَّ مُعَاوِیَةَ قَادَ لُمَةً مِنَ الْغُوَاةِ وَ عَمَّسَ عَلَیْهِمُ الْخَبَرَ حَتَّی جَعَلُوا نُحُورَهُمْ أَغْرَاضَ الْمَنِیَّةِ. »⁽²⁾

با این بیان، اخلاق مدیریت عبارت است از: ویژگی هایی که انجام کار

را از طریق دیگران میسر می سازد و با این ویژگی هاست که انسان می تواند دانش مدیریت را به کار بندد و به هنر مدیریت آراسته گردد. ⁽¹⁾

بر این باور، در هر مدیریت مترقی، ارکان و اصولی ضروری است که با ضعف یا فقدان هریک از آنها، آن جامعه یا آن سازمان و تشکیلات، نه تنها به هدف های مقرر خود نخواهد رسید که به سردرگمی، ضایعات و تلفات و عقب ماندگی و در نهایت فروپاشی و رسوایی خواهد انجامید.

این اصول و ارکان عبارتند از:

آنان ممکن است با 90 در صد دقت و مهارت و دلسوزی و توانایی خود، یا با 20 درصد از آن کار کنند. پس، ایجاد انگیزه و شور و شوق و

تعمیق آن در کارکنان، در مدیریت و فرماندهی کارکردی بی نهایت مهم و حیاتی است. به همین جهت مدیریت و مهندسی مترقی و ماهر، یا منحط و عقب افتاده هر کدام به سبک خود برای ایجاد انگیزه و آفرینش شور و شوق تلاش می کنند. برخی با برقرار ساختن ارتباط از ادمنشانه رهبری درست کارها، همراهی و همدلی مستقیم یا غیر مستقیم با نیروهای انجام رسان کار، مسئولیت پذیری و محاسبه، ایجاد مشارکت و پاداش و توبیخ سنجیده، در بالا بردن انگیزه می کوشند و برخی با ارعاب و خشونت و شیوه های پلیسی و منحط تر از آن.

نگاهی به اندیشه و منش مترقی بانوی آزادی

پیامبر گرامی - که به گواهی قرآن، دقیق و سنجیده و بدون گزافه و کاستی، وصف و نقد می کرد . در سخنی کوتاه فرمود:

«اِنَّ اللهَ تعالی اِختارَ مِنْ النِساءِ اربعَ: مریمَ و آسیةَ و خدیجةَ و فاطمةَ» ⁽¹⁾

خدای فرزانه از میان زنان نواندیش و مدیر و تاریخساز، چهار زن را برگزید و الگو و نمونه ی درخشان تاریخ زن و مرد قرار داد. اینان عبارتند از: مریم، آسیه، خدیجه و فاطمه علیهاالسلام .

و نیز هنگامی که به مناسبتی از خدیجه علیهاالسلام سخن به میان آمد، فرمود:

«خَدیجَةُ وَأیْنَ مِثْلُ خَدیجَةَ، صَدَّقَتْنی حِینَ کَذَّبَنی النَّاسُ وَوَازَرَتْنی عَلی دینِ اللهِ وَأعانَتْنی بِمالِها ؛...»⁽²⁾

از «خدیجه» سخن گفتید؟ کجا همانند آن بانوی خرد و پروا پیدا می شود؟ او بود که در آن شرایط بحرانی که مردم در دعوت توحیدی و آزادیخواهانه ی من، مرا دروغگو می انگاشتند - با شهامت و ابتکار و راستی و درستی، مرا در دعوت و در زندگی ام گواهی کرد، در راه دین

خدا و پیشرفت آن، بار گران وزارت و یاری و همراهی مرا با درایت و توانمندی به دوش کشید، و با دارایی و امکانات و اعتبار بسیار خویش مرا در راه هدف های خدایی و انسانی مدد رساند، و آنگاه خدا به من فرمان داد که به او بشارت دهم که به پاس رنج و تلاش و مدیریت و فداکاری هایش، خدا در بهشت پر طراوت و زیبا، خانه ای از گوهری گرانبها برای او ساخته است؛ خانهی پرشکوه و وصف ناپذیری که در آن، نه نا آرامی و هیاهویی خواهد بود و نه رنج و دردی.

و نیز فرمود:

«أربع نسوة سیدات سادات عالمهن: مریم بنت عمران، و آسیة بنت مزاحم، و خدیجة بنت خویلد، و فاطمة بنت محمد، صلی الله علیه و آله » ⁽¹⁾

چهار زن نواندیش و ستم ستیز و عدالت خواه در زندگی خویش به گونه ای با درایت و شهامت درخشیدند که سالار زنان روزگار شدند: مریم، آسیه، خدیجه و فاطمه...

و نیز فرمود:

«اشتاقت الجنة الی اربع من النساء: مریم بنت عمران، وآسیة بنت مزاحم زوجة فرعون وخدیجة بنت خویلد زوجة النبی فی الدنیا و الاخرة وفاطمة بنت محمد»⁽²⁾

بهشت زیبای خدا در شور و شوق چهار بانوی با معنویت و آزادیخواه است، که عبارتند از: «مریم»، دختر پاک منش عمران؛

«آسیه»، دختر ستم ستیز «مزاحم» و همسر استبدادگر عصر موسی، فرعون که در بهشت زیبای خدا به همنشینی پیامبر مفتخر خواهد شد؛ «خدیجه»، دخت نواندیش و کمال جوی حجاز، که در این جهان و جهان دیگر همسر و همراه پیامبر است؛ و دیگر فاطمه، دخت سرفراز محمد صلی الله علیه و آله .

و نیز فرمود:

« فضلت خدیجه علی نساء امتی کما فضلت مریم علی نساء العالمین.» ⁽¹⁾

همان گونه که مریم بر زنان جهان برتری داده شد، خدیجه نیز بر زنان جامعه و امت من برتری داده شد. و نیز «طبرسی» مفسر بزرگ قرآن آورده است که فرمود:

« کَمُلَ مِن الرِّجَالِ کَثیرٌ وَ لَم یَکمُل مِنَ النِّسَاءِ اِلا اربع:

آسیةَ بِنتِ مُزَاحِم و اِمرَاَةَ فِرعَونَ وَمَریَمَ بِنتَ عِمرَانِ وَ خَدیجَةَ بِنتِ خُوَیلد وَ فَاطِمَةَ بِنتِ مُحَمَّد صلی الله علیه و آله » ⁽²⁾

بسیاری از مردم در زندگی به سوی کمال اوج گرفتند، اما از میان زنان، این چهار زن، نمونه ی رشد و اوج و سرمشق کمال و نواندیشی و آزادیخواهی هستند: آسیه، مریم، خدیجه و فاطمه.

و نویسندهی تفسیر «قرطبی» آورده است که فرمود:

«أفضل نساء أهل الجنة خدیجة بنت خویلد ، وفاطمة بنت محمد ، وآسیة

بنت مزاحم امرأة فرعون ومریم بنت عمران ،» ⁽¹⁾

برترین و پرفضیلت ترین زنان بهشت اینانند: خدیجه، فاطمه، آسیه و مریم.

و نیز آورده اند که پیامبر خطاب به آن بانوی معنویت و کمال فرمود:

«یَا خَدیجَةُ! أَنتِ خَیرُ اُمَّهَاتِ المُؤمِنِینَ وَ أَفضَلُهَا وَ سَیِّدَةُ نِسَاءِ العَالَمینَ» ⁽²⁾

هان ای خدیجه! تو بهترین مادر توحیدگرایان و آزادیخواهان و برترین آنان هستی، و تو سالار زنان گیتی می باشی.

و باز روایات رسیده بیانگر آن است که پیامبر گرامی به هنگام دریافت دستور خدا برای انجام یک برنامه ی چهل شبانه روزی پرستش و نیایش، به یار زندگی اش پیام فرستاد که:

« فَلَا تَظُنِّی یا خَدِیجَةُ إِلَّا خَیراً فَإِنَّ اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَیبَاهِی بِکِ کِرَامَ مَلَائِکَتِهِ کُلَّ یوْمٍ مِرَاراً؛» ⁽³⁾

ای خدیجه! هرگز چنین مپنداری که دوری گزیدن من از خانه برای یک برنامه ی ویژه ی عبادی و عرفانی، به خاطر کدورت از خانه و خانواده است؛ نه، بلکه حقیقت این است که پروردگارم مرا به این کار فرمان داده است، و من تنها به انجام دستور می اندیشم و بس؛ از این رو

این دوری گزیدن را جز به نیکی و خیر مپندار، چرا که خداوند هر روز چندین مرتبه به وجود شایسته ی تو بر فرشتگان گرانمایه اش مباهات می کند.

و نیز آورده اند که فرمود: فرشته ی وحی نزد من آمد و گفت: هان ای پیامبر خدا! این خدیجه است که بندهی پراخلاص بارگاه خداست. هنگامی که نزدت آمد، سلام پروردگارت را به او برسان و به او مژده ده که در بهشت پرطراوت و زیبای خدا، سرایی شکوهبار در درون گوهری بزرگ و ناب برای او آماده است؛ سرایی که هیچ رنج و ناآرامی در آن نخواهد بود؛

«فإذا هی أَتَتْکَ فاقَرِأْ علیها السلامَ مِن ربِّها ومنِّی، وبِشِّرْهَا ببیتٍ فی الجنةِ مِن قَصَبٍ لا صَخَبٌ فیه ولا نصبٌ»⁽¹⁾

تفسیر و تحلیل رشد و اوج این بانوان نامدار

در جامعه های پیشرفته به خاطر ایجاد انگیزه و ترغیب مردم به فراگیری دانش و بینش و هنر و تخصص و مبارزه در راه حقوق و آزادی دیگران و نهادینه ساختن این ارزش های والای انسانی و جهانی، برخی را با معیارهایی سنجیده، به عنوان برترین ها برمی گزینند و از تلاش و مبارزه ی سترگ آنان تجلیل می کنند، و برابر این روایت درس آموز، آفریدگار انسان این زنان اندیشمند و با معنویت و تاریخساز را به عنوان برترین ها در درایت و مدیریت و دانش و پروا و آراستگی به معنویت و

اخلاق برگزید.

تحلیل رشد و اوج این بانوان نامدار و تاریخ ساز درگرو این حقیقت است که به خاطر داشته باشیم که سرشت بشر از دو بعد تشکیل شده است:

بعد حیوانی و بعد انسانی. زن بودن و مرد بودن وی، از بعد حیوانی بشر ریشه می گیرد. بعد انسانی انسان، زن و مرد ندارد و برتر از این دو می باشد.

عقل و خرد، نواندیشی و نوگرایی، داد و دهش، جود و کرم، عفو و گذشت، حلم و بردباری، رادی و شکیب، وفا و صفا، آینده نگری و قابلیت نامتناهی برای تکامل و درایت و مدیریت از ویژگی های انسانی انسان است و نه از بعد حیوانی انسان.

اگر فردی از بشر بتواند با مدیریت درست علمی و عملی، بعد انسانی خود را در زندگی داور و مدیر قرار دهد و بعد حیوانی خود را فرمانبردار آن سازد، و در دنیای پر اسرار وجود خود، تعادل و توازن ایجاد کند و از بلای افراط و تفریط برهد، انسانی کامل خواهد بود، چراکه او در حقیقت وجود خویشتن را حیوان زدایی کرده و به کمال آراسته است.

در آن صورت است که اگر زن باشد بالاتر از زنان و مردان و اگر مرد باشد، برتر از مردان و زنان خواهد شد. انسان، انسان است، نه زن است و نه مرد، چنانچه فرشته، فرشته است نه زن است و نه مرد و انسان کامل از فرشته برتر است؛ چراکه انسان کامل و شکوفا و ادب آموخته، از دنیای وجود و رفتار خود حیوان زدایی کرده است، اما فرشته، دارای این

فضیلت و درایت نیست.

برترین زنان روزگاران

اشاره

قرآن و روایات رسیده بیانگر این حقیقت است که در تاریخ بشر، زنانی چند با درایت و مدیریت شایسته ی دنیای وجود خویش و بهره وری درست و سنجیده از فرصت ها و امکانات روزگار خویش و مدیریت بهینه آنها و سبک سنجیده ی رویارویی با موانع و خطرات، به پرفرازترین مقام انسانی اوج گرفته اند، و نه تنها برترین زنان که برترین انسان های روزگاران شده اند؛ همانگونه که مردانی این راه دشوار را پیموده و به پرفرازترین قله ی معنویت و کمال و منش مترقی انسانی اوج گرفته اند؛ « کَمُلَ مِن الرِّجَالِ کَثیرٌ وَ لَم یَکمُل مِنَ النِّسَاءِ اِلا اربع:» ⁽¹⁾

1. مدافع حقوق کودک و کرامت بشر

نخستین این زنان کمالجو و آزادی خواه و استبدادناپذیر، آسیه همسر نواندیش و عدالت خواه فرعون مصر بود، که با دفاع از حق حیات و زندگی موسای کلیم، راه را برای نجات و سعادت و پیشرفت بشر، در آن فضای تیره و تار حاکمیت استبداد و اختناق و فریب و بهره وری ابزاری فرعون از آیین و مردم و وطن را گشود و با مراقبت و نگهداری دلسوزانه و دلیرانه از کودک بی پناه نیل و حمایت از حقوق کودک، خدمتی بزرگ و وصف ناپذیر به آیندگان کرد، و به صورت الگوی ستم ناپذیران و حق طلبان و مدافعان راه آزادی و حقوق کودک و کرامت بشر در تابلو

قرآن برای همیشه در خشیدن آغاز نمود:

«وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِینَ آمَنُوا امْرَأَتَ فِرْعَوْنَ إِذْ قَالَتْ رَبِّ ابْنِ لِی عِنْدَکَ بَیْتًا فِی الْجَنَّةِ وَنَجِّنِی مِنْ فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِ وَنَجِّنِی مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِینَ *» ⁽¹⁾

و خدا برای کسانی که ایمان آورده اند، نمونه ای آورده است؛ زن فرعون را آنگاه که گفت: پروردگارا! برای من در بارگاه خود، در بهشت [ پرنعمت و زیبا] خانه ای بساز و مرا از [بیداد] فرعون و کردار او برهان، و مرا از دست مردم ستمکار نجات بخش.

2. پا به پای مسیح برای افشاندن بذر مهر و مدار

دومین آنان مریم بود، که عیسای مسیح را در آن شرایط دشوار تاریخ پر ماجرای بشر، به همراه آیین صلح و بهروزی و روش دل انگیز مهر و مدارا و مردم نوازی، بسان نسیمی جانبخش در آن توفان بی مهری ها و بیدادها و تندخویی ها، به جهان خشن و تندخوی بشریت استبداد زده و در اسارت جهل و جنون استبدادگران و انحصارگران تقدیم داشت، و پا به پای او به تلاش فکری و فرهنگی و اخلاقی و روشنگری و الگودهی همت گماشت تا مسیر تاریخ را از ریل انحطاط و بدبختی و خشونت بی حاصل و ویرانگر، به ریل مهر و محبت و رشد و بهروزی و خردورزی و بشردوستی و صلح و آزادی هدایت کند.

«وَمَرْیَمَ ابْنَتَ عِمْرَانَ الَّتِی أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِیهِ مِنْ رُوحِنَا وَصَدَّقَتْ بِکَلِمَاتِ رَبِّهَا وَکُتُبِهِ وَکَانَتْ مِنَ الْقَانِتِینَ*»⁽²⁾