مشخصات کتاب

سرشناسه: کتابخانه ملّی ایران

عنوان و نام پدیدآور: فهرست نسخ خطّی کتابخانه ملّی ایران جلد 1 - 23/ فراهم آورنده مریم تفضلی شادپور...[و دیگران].

مشخصات نشر: تهران: کتابخانه ملّی ایران، 1365 -

مشخصات ظاهری: ج: نمونه.

شابک: دوره: 978-964-446-047-0؛ 1000 ریال: ج.1: 978-964-446-094-4؛ 1800 ریال: ج. 2، چاپ دوم: 978-964-446-095-1؛ 63000ریال: ج. 2، چاپ سوم: 964-446-095-2؛ 65000 ریال: ج. 3، چاپ سوم: 964-446-096-0؛ 145000 ریال: ج.3: 978-964-446-096-8؛ 140000 ریال: ج.4: 978-964-446-097-5؛ 3200ریال ( ج.٬4چاپ دوم)؛ 1000ریال ( ج. 5، چاپ دوم)؛ 165000 ریال: ج.5: 978-964-446-082-2؛ 250000 ریال: ج. 6: 978-964-446-048-7؛ 23000ریال: ج. 7، چاپ دوم: 964-446-049-9؛ 170000 ریال: ج.7: 978-964-446-049-4؛ 125000 ریال: ج.8: 978-964-446-047-0؛ 140000 ریال: ج.9: 978-964-446-266-5؛ 200000 ریال (ج.9: چاپ سوم)؛ 170000 ریال: ج.10: 978-964-446-052-4؛ 250000 ریال (ج.10، چاپ سوم)؛ 195000 ریال: ج.11: 978-964-446-000-5؛ 280000 ریال (ج.11، چاپ سوم)؛ 150000 ریال: ج.12: 978-964-446-267-2؛ 180000 ریال (ج.12، چاپ سوم)؛ 115000 ریال: ج.13: 978-964-446-268-9؛ 180000 ریال (ج.13، چاپ سوم)؛ 31000 ریال ( ج.9، چاپ دوم)؛ 37000 ریال: ج.10، چاپ دوم 964-446-052-9:؛ 18000 ریال (ج.11)؛ 5000 ریال ( ج.12)؛ 85000 ریال (ج.13)؛ 8000 ریال (ج. 14)؛ 22000 ریال: ج. 15 964-446-071-5:؛ 25000 ریال: ج. 16 964-446-044 -8:؛ 25000 ریال: ج. 17 964-469-450-5:؛ 25000 ریال: ج.18: 964-446-080-4؛ 23000 ریال (ج.19)؛ 470000 ریال: ج.20: 978-964-446-451-5؛ 25000 ریال: ج. 21 964-446-164-9:؛ 27000 ریال: ج. 22: 964-446-121-5؛ ج.23، ق.1 978-964-446-489-8:؛ 420000 ریال: ج.23، ق.2 978-964-446-490-4:؛ ج.25: 978-964-446-608-3؛ 77000 ریال: ج. 25: 978-622-971626-7؛ 250000 ریال: ج.26 978-964-446-326-6:؛ 440000 ریال: ج.27: 978-964-446-453-9؛ 300000 ریال: ج. 28 978-964-446-423-2:؛ 370000 ریال: ج. 29 978-964-446-536-9:؛ 420000 ریال: ج.31 978-964-446-492-8:؛ 900000 ریال: ج.32 978-964-446-624-3:؛ 400000 ریال: ج.35: 978-964-446-476-8؛ ج.37: 978-964-446-495-9؛ ج.38 978-964-446-554-3:؛ 340000 ریال:ج.39 978-964-446-461-4:؛ 560000 ریال: ج.40 978-964-446-531-4:؛ 780000 ریال: ج.41 978-964-446-606-9:؛ 420000 ریال: ج.44: 978-964-446-452-2؛ ج.45 978-964-446-366-2:؛ 600000 ریال:ج. 46 978-964-446-544-4:؛ ج.49 978-964-446-530-7:؛ 330000 ریال: ج.50 978-964-446-472-0:؛ ج. 51 978-964-446609-0:؛ ج. 2/51 978-964-446610-6:؛ 530000 ریال: ج.52 978-964-446-496-6:؛ ج.54 978-964-446-552-9:؛ ج.62 978-964-446-555-0:؛ ج.63 978-964-446-551-2:؛ ج.65 978-964-446-584-0:؛ ج.66 978-964-446-665-6:؛ ج.67 978-964-446-546-8:؛ ج. 68 978-964-446607-6:؛ 600000 ریال: ج.69 978-964-446-585-7:؛ ج.73 978-964-446-650-2:؛ 700000 ریال: ج. 74: 978-964-446-615-1؛ ج.77 978-964-446-666-3:؛ 780000 ریال: ج. 78: 978-964-446616-8؛ 1200000 ریال: ج.79: 978-964-446-661-8؛ ج. 89 978-964-446611-3:

یادداشت: ص. ع. به انگلیسی: National Library of Iran. A catalogue of the manuscripts in the national library of Iran.

یادداشت: جلدهایی از کتاب حاضر با عنوان « فهرست نسخ خطّی کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران» و «فهرست نسخه های خطّی کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران» و «فهرست نسخ خطّی سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران» نیز منتشر شده است.

یادداشت: چاپ اول جلد نخست از کتاب حاضر در سال 1343 تحت عنوان "فهرست نسخ خطّی کتابخانه ملّی" توسط وزارت فرهنگ و هنر منتشر شده است.

یادداشت: ج. 1(چاپ دوم: 1365).

یادداشت: ج. 2 و 3 (چاپ دوم: 1369).

یادداشت: ج.2و 3 (چاپ سوم: 1382).

یادداشت: ج. 4 (چاپ دوم: 1371 ).

یادداشت:ج. 5 (چاپ دوم: 1365).

یادداشت: ج. 6 (چاپ دوم: 1369).

یادداشت: ج. 7 (چاپ دوم: 1379).

یادداشت:ج.6 و 7 (چاپ سوم: 1392).

یادداشت: ج. 8 (چاپ دوم: 1379).

یادداشت: ج. 9 و 10 ( چاپ دوم: 1379).

یادداشت:ج.9 - 13 (چاپ سوم: 1393).

یادداشت:ج. 12 (چاپ اول: 1372).

یادداشت: ج.11 و 13 و 14 ( چاپ اول: 1375 ).

یادداشت: ج. 15 (چاپ اول: 1380).

یادداشت: ج. 16 و 17 (چاپ اول: 1379).

یادداشت: ج. 18 و 19(چاپ اول: 1381).

یادداشت: ج. 21 (چاپ اول: 1384).

یادداشت: ج.22 (چاپ اول: تابستان 1383).

یادداشت: ج.23، ق.1و ق.2 (چاپ اول: 1396) (فیپا).

یادداشت: ج.26 (چاپ اول: 1394).

یادداشت: ج. 39،35،27 و 50 (چاپ اول: 1395).

یادداشت: ج. 28 (چاپ اول: 1394).

یادداشت:ج.29(چاپ اول: 1397).

یادداشت: ج.31،52 (چاپ اول: 1396) (فیپا).

یادداشت: ج.37 (چاپ اول: 1396).

یادداشت: ج.38 (چاپ اول: 1397).

یادداشت: ج.41(چاپ اول: 1398).

یادداشت: ج. 45 (چاپ اول: 1393) (فیپا).

یادداشت: ج.20، 27 و 44 (چاپ اول: 1395) (فیپا).

یادداشت: ج.46 (چاپ اول: 1397).

یادداشت: ج. 51 (چاپ اول:1399) (فیپا)

یادداشت: ج. 2/51 (چاپ اول: 1399) (فیپا).

یادداشت: ج. 38، 62، 63 و 67 (چاپ اول: 1397) (فیپا).

یادداشت: ج. 65 (چاپ اول: 1398) (فیپا).

یادداشت: ج. 68 - 69 (چاپ اول: 1398).

یادداشت: ج. 25 و 68 و 89 (چاپ اول: 1399 ) (فیپا).

یادداشت: ج. 74 و 78(چاپ اول: 1399 ).

یادداشت:جلد 41 و 63 و 65 و 69 این کتاب در سال 1398 تجدید چاپ شده است.

یادداشت: جلد 32 این کتاب در سال 1400 تجدید چاپ شده است.

یادداشت: ج.32 و 73 (چاپ اول: 1400 ) (فیپا).

یادداشت:ج. 66 و 79 (چاپ اول: 1401).

یادداشت: ج. 77 (چاپ اول: 1401 ) (فیپا).

یادداشت: کتابخانه ملّی ایران از سال 1369 به کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران و از سال 1381 به سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران تغییر نام یافته است.

مندرجات: ج. 1. کتب فارسی از شماره 1 تا 500/ فراهم آورنده عبدالله انوار.- ج.2. کتب فارسی از شماره 501 - 1000 / فراهم آورنده عبدالله انوار.- ج. 3. کتب فارسی از شماره 1001-1500/فراهم آورنده عبدالله انوار.- ج.4. کتب فارسی از شماره 1501 - 2000/ فراهم آورنده عبدالله انوار.- ج.5. کتب فارسی از شماره 2001 -2500/ فراهم آورنده عبدالله انوار.- ج.6.کتب فارسی از شماره 2501-3063/ فراهم آورنده عبدالله انوار.- ج. 7. کتب عربی از شماره 1- 500/ فراهم آورنده عبدالله انوار.- ج.8. کتب عربی از شماره 501 - 1000/ فراهم آورنده عبدالله انوار.- ج.9. کتب عربی از شماره1001-1500/ فراهم آورنده عبدالله انوار.- ج. 10. کتب عربی از شماره 1501 تا 1975 و ضمیمه از ف 3064 تا 3083.- ج.11. کتب عربی از شماره 1976- 2300 /فراهم آورنده علینقی منزوی.- ج.12. کتب عربی از شماره 2301 - 2600/ فراهم آورنده حبیب الله عظیمی.-ج. 13. کتب عربی از شماره 2601 - 2900/فراهم آورنده حبیب الله عظیمی.-ج.14.کتب عربی از شماره2901-3200/ فراهم آورنده امیره ضمیری.-ج. 15.کتب عربی از شماره 3201 - 3500/ تحقیق و تدوین امیره ضمیری.- ج.16.کتب عربی از شماره3501-3800/ فراهم آورنده حبیب الله عظیمی.-ج. 17. کتب عربی از شماره 3801 - 4100/ علینقی منزوی، حبیب الله عظیمی.- ج. 18.کتب عربی از شماره 4101 - 4400/ تحقیق و تدوین زهره معیری.- ج. 19. کتب عربی از شماره 4401- 4700ع/ تحقیق و تدوین زهره معیری، امیره ضمیری.-ج.20. از شماره 4071 تا 5000/ تالیف صدیقه سلطانی فر.-ج. 21. کتب عربی (ادعیه) از شماره 5001 - 5500 ع/ رضا خانی پور، با همکاری حبیب الله عظیمی.- ج.22. کتب عربی(قرآن) از شماره 5501 - 6050ع/ گردآورنده رضا خانی پور با نظارت حبیب الله عظیمی.- ج.23، ق.1. از شماره 6051 - 6292/ تالیف مریم تفضلی شادپور.- ج.23، ق.2. از شماره 6293 - 6440 / تالیف مریم تفضلی شادپور ج. 25. از شماره 6701 تا 7000/ تالیف زهره معیری، معصومه فرشچی.-ج.26. از شماره 7000 تا 7300/ تحقیق و تدوین صدیقه سلطانی فر.-ج.27. از شماره 7301 تا 7600/ تالیف پروین متواری سورکی.- ج.28. از شماره 7601 تا 7900/ تحقیق و تدوین ناهید باقری خرمدشتی/ با نظارت معاونت کتابخانه ملّی، اداره کل کتاب های خطّی و نادر.- ج. 29. ازشماره 7901 تا 8200/ تالیف ناهید باقری خرمدشتی.- ج. 31 . از شماره 8501 تا 8800 / تالیف مریم شکوه آذین / با نظارت معاونت کتابخانه ملّی، اداره کل کتاب های خطّی و نادر.- ج.32. از شماره 8801 تا 9100 / تالیف ناهید باقری خرمدشتی با همکاری مریم شکوه آ ذین.-ج.35. از شماره 9701 تا 10000/ تالیف اکبر شریف زاده/ با نظارت معاونت کتابخانه ملّی، اداره کل کتاب های خطّی و نادر.-ج.37- از شماره 13501 تا 13800 /تالیف زهره معیری، معصومه فرشچی، امیره ضمیری/ بانظارت معاونت کتابخانه ملّی اداره کل کتاب های خطّی و نادر.- ج.38. از شماره 13801 تا 14100 / تالیف پروین متواری سورکی، زهره معیری.- ج. 39. از شماره 14101 تا 14400/ تالیف هایده چیذری.- ج.40. از شماره 14401 تا 12800 / تالیف هایده چیذری.- ج.41. از شماره 14801 تا 15100 / تالیف هایده چیذری.-ج.44. از شماره 15701 تا 16000/ تالیف هایده چیذری.- ج.45. از شماره 16300 تا 16001/ تحقیق و تدوین هایده چیذری.- ج.46. از شماره 16301تا 16600/ جعفر طباطبایی یزدی.- ج.49. از شماره 17201 تا 17500 / تالیف اکرم مسعودی.-ج.50. از شماره 17501 تا 17800/ تالیف صدیقه سلطانی فر/ با نظارت معاونت کتابخانه ملّی، اداره کل کتاب های خطّی و نادر.- ج. 1/51 ز شماره 17801 تا 17999/ مریم تفضلی شادپور/ با نظارت معاونت کتابخانه ملّی، اداره کل کتابهای خطّی و نادر.-ج 2/51 از شماره 18000 تا 18100/ مریم تفضلی شادپور/ با نظارت معاونت کتابخانه ملّی، اداره کل کتابهای خطّی و نادر.- ج.52. از شماره 18101 تا 18400 / تالیف پروین متواری سورکی.- ج.54. از شماره 18701 تا 19000 / تالیف ناهید باقری خرمدشتی.- ج.62. از شماره 21101 تا 21400 / تالیف فرزانه آب پرور.- ج.63. از شماره 21401 تا 21700 / صدیقه سلطانی فر.- ج.65. از شماره 22001 تا 22300 / سفانه زمان زاده، شهرام سعیدی مهر.- ج.66. از شماره 22301 تا 22600/ تالیف فرزانه آب پرور، سفانه زمانزاده.- ج.67. از شماره 22601 تا 22900 / تالیف سیدعلی معظمی کندی، شهرام سعیدی مهر، حمزه مرادی بهرام.- ج 68. از شماره 229001 تا 23200 / تالیف حمزه مرادی بهرام.- ج.69. از شماره 23201 تا 23500 / تالیف حمزه مرادی بهرام، سیدعلی معظمی کندی.- ج.73. از شماره 24401 تا 24700 / تالیف حمزه مرادی بهرام.- ج.74. از شماره 24701 تا 25000 / تالیف سفانه زمان زاده.- ج.77. ازشماره 25801 تا 26100 / تالیف سفانه زمان زاده.- ج.78. از شماره 26101 تا 26400/ تالیف حمزه مرادی بهرام.- ج.79. از شماره 27601 تا 27900/ تالیف ناهید باقری خرمدشتی.- ج. 89. از شماره 30601 تا 30900/ تالیف پروین متواری سورکی/ با نظارت معاونت کتابخانه ملّی اداره کل کتاب های خطّی و نادر

عنوان دیگر:فهرست نسخ خطّی کتابخانه ملّی.

عنوان دیگر: فهرست نسخ خطّی کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران.

عنوان دیگر: فهرست نسخه های خطّی کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران.

موضوع: نسخه های خطّی فارسی -- فهرست ها

Manuscripts, Persian -- Catalogs

نسخه های خطّی عربی -- فهرست ها

Manuscripts, Arabic -- Catalogs

نسخه های خطّی -- ایران -- تهران-- فهرست ها

Manuscripts -- Iran -- Tehran -- Catalogs

شناسه افزوده:انوار، سید عبدالله، 1303 -، گردآورنده

شناسه افزوده:کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران

شناسه افزوده: سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران

رده بندی کنگره:Z6621 /م72ف9 1365

رده بندی دیویی:011/31

شماره کتابشناسی ملّی:498146

دسترسی و محل الکترونیکی: آدرس الکترونیکی منبع

اطلاعات رکورد کتابشناسی: فهرست بنیادی

خیراندیش دیجیتالی: کانون فرهنگی اندیشه اصفهان

ویراستار کتاب: مریم محققیان

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

فهرست نسخ خلی

سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران

جلد 23/1

از شماره 6051 تا 6292

تألیف: مریم تفضّلی شادپور

با نظارت: معاونت کتابخانه ملّی

اداره کل کتاب های خطّی و نادر

سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران 1396

فهرست نویسی پیش از انتشار کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران

سرشناسه: کتابخانه ملّی ایران

عنوان و نام پدیدآور: فهرست نسخ خطّی کتابخانه ملّی ایران/ فراهم آورنده عبد الله انوار... [و دیگران ].

مشخصات نشر: تهران: کتابخانه ملّی ایران. 1365-

مشخصات ظاهری: ج

شابک: دوره0-047-446-964-978 جلد 23: 8-489-446-964-978

یادداشت:.ص.ع به انگلیسی National Library of Iran. A catalogue of the manuscripts in the national library of Iran

یادداشت: جلدهایی از کتاب حاضر تحت عنوان «فهرست نسخ خطّی کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران» و «فهرست نسخه های خطّی کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران» نیز منتشر شده است.

یادداشت: چاپ اول جلد نخست از کتاب حاضر در سال 1343 تحت عنوان «فهرست نسخ خطّی کتابخانه ملّی» توسط وزارت فرهنگ و هنر منتشر شده است.

یادداشت: کتابخانه ملّی ایران از سال 1369 به کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران و از سال 1381 به سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران تغییر نام یافته است.

یادداشت: ج 23/1 (چاپ اول: (1396) (فیپا)

مندرجات: ج 23/1 از شماره 6051 تا 6292/ تألیف مریم تفضلی شادپور

موضوع:

نسخه های خطّی فارسی - فهرست ها

موضوع: نسخه های خطّی عربی - فهرست ها

موضوع: نسخه های خطّی - ایران - تهران - فهرست ها

شناسه افزوده: انوار سید عبد الله، 1303 -، گردآورنده

شناسه افزوده: کتابخانه ملّی ایران

شناسه افزوده: سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران

رده بندی کنگره: 1365 2 ک 72م/ 6621 Z

رده بندی دیویی: 011/31

شماره کتاب شناسی ملّی: 11- 65 م

شابک -8-489-446-964-978

فهرست نسخ خطّی سازمان اسناد کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران (جلد23/1)

تألیف: مریم تفضلی شادپور

ناشر: سازمان استاد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران

شمارگان: 500 نسخه / چاپ اول 1396

چاپ و صحافی: سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران: مهدی ادیبی

ناظر فنی: پرویز بختیاری

صفحه آرایی: پروین دالوند

بها: 420000 ریال

نشانی: تهران، بزرگراه شهید حقانی (غرب به شرق)، بعد از ایستگاه مترو، بلوار کتابخانه ملّی

تلفن:فروشگاه 81623315 دورنگار: 81623301

وب گاه: www.nlai.ir پست الکترونیک انتشارات: Publication@nlai.ir

فهرست نسخه های خطّی

سازمان اسناد کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران

جلد 1

سخن نخست

به نام آن که جان را فکرت آموخت

الحمد لله الذی انزل علی عبده الکتاب و لم یجعل له عوجا

نسخه های خطّی آینه تمام نمای پیشینه فرهنگی یک ملّت است. دست نوشت های بر جای مانده از پیشینیان ایران اسلامی خود دلیل محکمی بر برخورداری این مرز و بوم زر خیز از هویت درخشان و غنی فرهنگی است. بزرگانی چون: فارابی، ابن سینا، خوارزمی، خیام، ابوریحان بیرونی، رازی و صدها اندیشمند دیگر ایرانی که چون ستارگانی در آسمان دانش بشری می درخشند و از افتخارات جامعه ما به شمار می آیند. نادره هایی که گنجینه های ستبری از معارف بشری را در دست نوشت های خود برای همگان به یادگار گذاشتند. اما بدیهی است که نخستین گام در مسیر بهره برداری از این ذخایر گران بها شناسایی آن ها در قالب فهرست های نسخ خطّی است.

فهرست نویسان نسخه های خطّی در ایران از سال 1305ش، گام در مسیر تدوین فهرست ها گذارده اند. هر فهرست نویس با تکیه بر تجربه و دانش خود در زمینه نسخه شناسی و کتاب شناسی، به تدوین فهرست خود پرداخته است. به همین دلیل چگونگی و شیوه تدوین در این فهرست ها یکسان نیست.

کتابخانه ملّی در مقام کتابخانه مادر، از جمله نخستین کتابخانه هایی بود که اقدام به انتشار فهرست مدون و استانداردی از مجموعه نسخ دست نویس خود کرد. این اقدام ارزشمند با رهنمودهای زنده یادان ایرج افشار، مجتبی مینوی، محمد معین و همت دکتر مهدی محقق آغاز شد و با پشتکار عالمانه استاد سید عبدالله انوار در نگارش نخستین فهارس نسخ خطّی، لباس نشر پوشید و با تلاش دیگر فهرست نگاران ادامه یافت.

با بازنگری شیوه های پیشین و با رویکرد جدی به روش های نوین ارائه اطلاعات و فهرست نگاری، کار برگه جدیدی طراحی شد و فهرست نسخه های این کتابخانه از جلد پانزده به بعد بر اساس آن تدوین گردید که به طور طبیعی با شیوه معمول تفاوت داشت و از این رو با نگاه انتقادی شماری از فهرست نگاران روبرو شد.

امید است با استفاده از نظرات و انتقادات مفید و سازنده استادان و با هم فکری و تبادل نظر متخصصان حوزه های فهرست نویسی و اطلاع رسانی بتوان در یافتن شیوه علمی در فهرست نویسی نسخه های خطّی گام های مؤثّرتری برداشت.

و الحمد لله الذی أرسل الینا رسولا حامل کتاب و کتابه ام الکتاب و السلام علی من اتبع سبیله و کتابه

سازمان اسناد و کتابخانه ملّی ایران اداره کل کتاب های خطّی و نادر

سرآغاز

دفتر پیش رو، بخش نخست جلد بیست و سوّم فهرست نسخه های خطّی کتابخانه ملّی است. این جلد به دلیل حجم مطالب، در دو مجلّد مستقل 1 و 2 چاپ می شود. سپاس خداوند بزرگ را که توفیق و توان داد با انتشار این فهرست، سهمی بسی کوچک در شناسایی نسخه های خطّی کتابخانه ملّی و به تبع آن میراث و پیشینه این سرزمین داشته باشم.

فصل نوین انتشار فهارس کتابخانه ملّی پس از وقفه ای هشت ساله با چاپ و انتشار شمارگان محدودی از جلد 46 فهرست نسخه های خطّی کتابخانه ملّی در سال 1392 و چاپ شمارگان کامل این جلد در سال 1393 و 1394 آغاز شد. در خلال این وقفه هشت ساله، بسیاری نسخه های خطّی کتابخانه ملّی (تا حدود جلد شصتم) فهرست شد و اطّلاعات آن در بانک اطلّاعات کتابخانه ملّی (رسا) در اختیار عموم قرار گرفت. از جمله موانع چاپ فهرست ها در طول این سالیان می توان به نگاه برخی مسئولان وقت کتابخانه در خصوص اکتفا به منابع دیجیتالی به جای منابع کتابی با وجود دسترسی عموم به اطّلاعات بانک خطّی رسا، تقسیم و خُرد شدن اطّلاعات نسخه ها در بلوک های متعدّد و گوناگون برنامه مارک و دور بودن ساختار بانک اطّلاعات از چارچوب متداول فهرست های نسخه های خطّی، مشکلات فنّی از جمله عدم پیش بینی ایجاد خروجی مناسب با ساختار کتاب، به خصوص ساختار فهارس خطّی، از بانک اطلاعات رسا اشاره کرد. با تغییر نگرش مدیریتی کتابخانه و پس از ابداع شیوه ایجاد خروجی از بانک اطّلاعات نسخه های خطّی رسا، با ساختاری نزدیک به ساختار متداول فهارس خطّی، کار چاپ فهارس با طرح و چارچوبی جدید از سرگرفته شد.

فهارس پیشین کتابخانه ملّی در دو چارچوب تدوین شده بود. نخست چارچوب سنّتی فهارس خطّی و نگارش اطّلاعات نسخه ها در دو بخش مستقل کتاب شناسی و نسخه شناسی (فهرست های استادان عبدالله انوار علینقی منزوی و برخی شاگردان ایشان، مجلّدات 1 تا 14 منتشره بین سال های -1343 - 1375). ⁽¹⁾دوّم چارچوب تلفیق اصول فهرست نویسی نسخه های خطّی و استانداردهای بین المللی فهرست نویسی کتاب های چاپی با استفاده از کتاب های مستند مشاهیر و سرعنوان های موضوعی کتابخانه ملّی (برخی فهارس دکتر حبیب الله عظیمی و همکاران ایشان، مجلّدات 15 تا 22 (منهای جلد 20) منتشره بین سال های 1379 - 1384)

چارچوب جدید فهرست های نسخه های خطّی ترکیبی از دو چارچوب پیشین کتابخانه ملّی است. فهرست های جدید به لحاظ ظاهری شبیه فهرست های سنّتی نسخه های خطّی با دو بخش کتاب شناسی و نسخه شناسی است. در این فهرست ها اسامی و موضوع ها بر اساس دو کتاب مستند مشاهیر و سر عنوان های موضوعی کتابخانه ملّی و برخی منابع رجالی مستند شده است. در الگوی جدید، برخی قوانین و استانداردهای کتاب های چاپی مورد استفاده در فهرست های پیشین تعدیل شده است. قوانینی که بی جهت به حجم فهارس خطّی می افزاید و در حوزه خطّی سودی بر آن مترتّب نیست. از جمله برخی تنالگان ها، عنوان های قراردادی، هرگونه تکرار غیر ضرور مانند برخی شناسه افزوده های مکرّر و گاهی هم پوشان با موضوع، پدید آوران و عنوان نسخه ها و.... لازم به ذکر است این اطّلاعات در بانک رسا و برنامه مارک، به جهت کاربردهای خاص آن برای برخی مخاطبان حفظ شده است. فرم هماهنگ فهرست نویسی، وضع شده توسّط گروه فهرست نویسان ⁽¹⁾، در فهارس جدید اعمال شده است. این فرم به وحدت رویه فهرست نویسی فهرست نگاران کتابخانه کمک می کند. در فهارس جدید عناوین بخش های کتاب شناسی و نسخه شناسی برای سهولت استفاده محقّقان و مطالعه کنندگان جهت تحقیقات موردی و فرعی، نسبت به متن پررنگ تر شده است.

دو جلد 1 /23 و 23/2 در مجموع سیصد و نود نسخه از شماره 6051 تا 6440 دارد، در فهرست پیش رو شماره های 6051 تا 6292 و در جلد 23/2 شمارههای 6293 تا 6440 را معرّفی و گزارش کرده ام. روش تدوین این فهرست روش تفصیلی با دامنه ای محدود است. در این فهرست به تمامی نسخه های موجود یک عنوان در کتابخانه، یا تمامی چاپ ها و گزارش های آن و مواردی از این دست اشاره نشده است. دسترسی عموم به بانک های واجد این اطّلاعات از جمله رسا، آقا بزرگ، مشار یا فهرست واره های دنا و فنخا ⁽²⁾ضرورتی برای تکرار به دست نداد در عوض یافته های نویسنده در حین تحقیق بر روی برخی نسخه ها، با هدف ارائه آگاهی های به دست آمده به محقّقان ذی نفع، علی رغم دور شدن از الگوی رایج فهرست نویسی،

به تفصیل گزارش شده است برخی از این اطّلاعات به این گونه محقّقان مدد می رساند تا راه رفته توسّط نویسنده را دوباره از نقطه صفر آغاز نکنند.

به جهت پرهیز از اطاله کلام در متن فهرست، سرگذشت برخی مؤلّفان گزارش ها یا چاپ برخی نسخه ها، به خصوص آخرین چاپ های کتاب، و توضیحات تکمیلی را در پانوشت بعضی نسخه ها آورده ام. معرّفی نسخه های تکراری به معرّفی های پیشین فهرست های ملّی، به شرط وجود اطّلاعات کافی، ارجاع شده است. به برخی خصوصیّات نسخه شناسی مرتبط با کتاب شناسی، مانند موجودی نسخه، به سبب نبود عنوان مستقل، در پایان معرّفی کتاب اشاره کرده ام. مؤلّف برخی عناوین در تمامی منابع ناشناس است. از مؤلّف این گونه آثار با واژه «گمنام» یاد کرده ام. مؤلّف عناوینی که موفّق به شناسایی آن نشدم را «ناشناخته» خواندم و عنوان را داخل دو گوشه قرار دادم. برخی نسخه ها گزیده صرف از یک اثر بدون هرگونه دخل تصرّف انتخاب کننده است. در چنین نسخه هایی نویسنده اصلی سرشناسه قرار گرفته است. در نسخه هایی که انتخاب کننده دخل و تصرّف ها یا افزوده هایی دارد، انتخاب کننده سرشناسه است. در این فهرست برخی عناوین منسوب به یک تا چند نفر، به سبب امکان برابر یا نبود قرینه الزام آور، بدون سرشناسه است. نام این اشخاص با شناسه افزوده مستند شده است. برخی مستندات نادرست را به صورت صحیح مستند کرده ام و به مستند صحیح برخی مستندات مشکوک در پانوشت اشاره کرده ام. در آغاز و انجام نسخه ها در حدّ توان به اشتباهات کاتبان بین دو گوشه [] اشاره کرده ام در مواردی مانند وجود یا نبود تشدید، همزه و مانند آن رسم الخط کاتب را رعایت نموده ام؛ امّا در نگارش حروف فارسی رسم الخط جدید لحاظ شده است بر اساس سیاست کتابخانه در ادوار گوناگون، برخی نسخه ها صفحه شمار و برخی برگ شمار دارد. این فهرست نیز از این دوگانگی مستثنی نیست. در نسخه های برگ شمار، حرف پ در کنار شماره برگ ها معرّف پشت برگ است. شماره برگ هایی که حرفی در کنار آن نوشته نشده، برگ الف نسخه است. با رقومی و دیجیتالی شدن نسخه ها، به شماره صفحه رقومی برخی نسخه ها اشاره شده است. در قسمت تاریخ کتابت اختصارات معمول به کوتاه نویسی تاریخ کمک کرده است. تاریخ های بدون هر گونه مشخّصه تاریخ شمسی است.

در به انجام رساندن این فهرست، از بسیاری مراجع الکترونیکی، بان کهای اطّلاعاتی و نرم افزارهای مرتبط با حوزه کتابشناسی بهره برده ام. از جمله بانک اطّلاعاتی آقا بزرگ، نرم افزار مکتبة اهل البیت، تراجم، مشار، دانشنامه های اینترنتی ویکی شیعه و ویکی فقه و ویکی پدیا، کتابخانه مدرسه فقاهت، پایگاه مجلات تخصّصی نور، سایت های کتابخانه های بزرگ به خصوص کتابخانه مجلس جهت تطبیق با تصاویر نسخه ها، بساتین و.... در برخی موارد خاص، به نام این مراجع اشاره کرده ام و در برخی موارد به سبب استفاده کلّی یا جزیی، به ذکر نام این مراجع الکترونیکی و بهره برداری از آن در مقدّمه کتاب بسنده می کنم.

از آن جایی که تمامی مراحل بازبینی فنّی خروجی رسا و ویرایش های فنّی، ساختاری و محتوایی متن و تهیّه نمایه های این فهرست را شخصاً بر عهده گرفته ام، بدون تردید کاستی های بسیاری در این فهرست مشاهده خواهد شد. تذکّر لغزش ها و نکته های جدید و راهنمایی های اساتید نکته سنج و بسیار دان، مانند همیشه دست مایه من در تحقیقات آینده خواهد بود. همواره نیازمند رهنمودهای ایشان هستم.

در پایان به رسم حق شناسی و ادب مراتب امتنان و سپاس خود را به حضور متولّیان و دست اندرکاران چاپ فهارس خطّی در کتاب خانه ملّی و همکاران خود در بخش خطّی تقدیم می کنم.

از رئیس پیشین کتابخانه ملّی جناب آقای دکتر صلاحی جهت اهتمام به چاپ فهارس خطّی و از ریاست کنونی کتابخانه جناب آقای دکتر صالحی امیری جهت اهتمام به ادامه پرشتاب این روند بسیار سپاس گزارم. از مساعی و جدیّت معاون کتاب خانه جناب آقای دکتر امیرخانی و مدیر کل پیشین بخش خطّی جناب آقای دکتر سادات و مدیر کل کنونی بخش خطّی جناب آقای شکراللّهی و معاون ایشان جناب آقای اوجبی به جهت پشتکارشان در امر چاپ فهارس قدردانی و سپاس گزاری می کنم.

در دوره مدیریت جناب آقای دکتر عظیمی کار خود را در بخش خطّی آغاز کردم. قدردان و سپاس گزار ایشان به جهت حسن اعتماد و رهنمودهایشان هستم. راهنمایی های ارزنده همکار عزیزم سرکار خانم سلطانی فر بسیار راهگشا بود. از لطف ایشان بسیار سپاس گزارم. نسخه های ترکی را با کمک سه تن از همکاران سخت کوشم، جناب آقای دکتر علی صادق زاده وایقان و سرکار خانم ها فاطمه سلطانی و زهرا طاهری فهرست کرده ام. نسخه عبری دیوان حافظ را با رهنمودهای سرکار خانم دکتر فرح زاهدی و سرکار خانم عاطفه نجفی شناسایی کرده ام. در فهرست برخی نسخه های اردو از کمک جناب آقای جعفر طباطبایی بهره برده ام. از یاری و راهنمایی این دوستان بسیار سپاس گزارم. از همکار گرامی سرکار خانم پروین دالوند جهت آماده سازی فهرست پیش از چاپ و صفحه آرایی کتاب و سرکار خانم شهره خوری جهت صفحه آرایی مقدّماتی تشکر می کنم. از جناب آقای یوسف امیری برای تسریع در چاپ و انتشار این دو جلد صمیمانه سپاس گزاری می کنم.

در پایان شکرگزار و قدردان تمامی فرهیختگانی هستم که مساعی ایشان از گذشته تا کنون، جایگاه نسخه های خطّی ایران را اعتلا بخشیده است. از رهگذر آموزه های ایشان است که توانایی این خدمت نا چیز را به دست آورده ام.

مریم تفضّلی شاد پور

تابستان 1395

6051

مولوی، جلال الدّین محمّد بن محمّد، 604 - 672 ق.

مثنوی معنوی / محمّد بن محمّد بن حسین بلخی، مشهور به مولوی (جلال الدّین-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: نسخه ای کامل و دربردارنده هر شش دفتر مثنوی ⁽¹⁾است: دفتر اوّل (گ 2پ 49 پ) دفتر دوّم (گ 50 پ - 94 پ) دفتر سوّم (گ 95 پ - (152) پ)، دفتر چهارم (گ 153 - 198پ)، دفتر پنجم (گ 199 - 247 پ)، دفتر ششم (گ 248 - 304 پ)

آغاز: هذا الکتاب المثنوی و هو اصول اصول اصول الدّین فی کشف اسرار الوصول و الیقین...

بشنو از نی چون حکایت می کند *** وز جدایی ها شکایت می کند...

انجام:...

قصّه کوته کن که رفتم در حجاب *** هین خمش و الله اعلم بالصواب

انجامه: قد فرغ من تسوید هذه الکتاب الشریف فی 26 شهر صفر المظفر من شهور سنه 1252 بقلم شکسته زین العابدین در بلده محروسه طیّبه مراغه تحریر پذیرفت.

منابع: ملّی 2: 548؛ مشار 4: 4510 - 4515؛ قدس 3: 228 مجلس 3: 458؛ الذّریعه 9: 1122؛ مرعشی 3: 116؛ کشف الظّنون 2: 1587

فهرست نسخه های خطّی کتابخانه ملّی (ج 23/1)

خط: شکسته نستعلیق، کاتب: زین العابدین، تاریخ کتابت: 1252 ق. (26 صفر-)، محل کتابت: مراغه؛ آرایه ها: عناوین به سرخی؛ حواشی: حواشی پراکنده لغوی و برخی ابیات در حاشیه نوشته شده است. آسیب ها: شیرازه از هم گسیخته و عطف جدا است. کاغذ: فرنگی نخودی آهار مهره: جلد: روغنی، بوم مشکی، با ترنج و سر ترنج گل و بوته دار الوان، جدول به زر، آستر عنّابی با نقش گل نرگس، عطف تیماج مشکی

304 برگ، 23 سطر، اندازه متن: 90 × 175؛ قطع: 160 × 265

موضوع: 1. شعر فارسی -- قرن 7 ق.

شماره رکورد: 1075955

6052

حافظ، شمس الدّین محمّد -792 ق.

دیوان حافظ/ خواجه شمس الدّین محمّد حافظ شیرازی، مشهور به لسان الغیب

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: صورت دیوان فارسی حافظ با خط عبری است. این نوع نوشتار به جهت حفظ و احیای خط عبری در میان یهودیان مرسوم بوده است. ⁽¹⁾در ابتدای نسخه به خط عبری نوشته شده است: «بسم الله الرحمن الرحیم صورت غزلیات خواجه حافظ شیرازی ترجمه از خط فارسی بعبری». ترجمه در این عبارت معنی آوا نویسی به خط عبری می دهد و به معنای برگردان اشعار حافظ به عبری نیست. مالک نسخه پیش از شروع کتاب به اشتباه نوشته «حافظ ارمنی»

این نسخه به خط راشی از انواع خطوط عبری نوشته شده است. این خط بیش تر مخصوص عالمان یهود بوده است. حاجی سیّد محمّد کاتب تاجر شیرازی این نسخه را

به سفارش شخصی به نام «معانی آیاب شرافت» نوشته است. ⁽¹⁾

خط: آوانویسی به خط راشی عبری، کاتب: حاجی سیّد محمّد کاتب تاجر شیرازی؛ تاریخ کتابت: قرن 14؛ آرایه ها: نسخه با خودنویس و جوهر آبی نوشته شده. عطف جلد طلاکوب است. در پایین لت رو، نام «دکتر فرامرز -م- سلیمانی» [شاعر، مترجم و روزنامه نگار (د: 1394) طلاکوب شده است. حواشی: بعضی افتادگی ها یا تصحیحات در حاشیه نوشته شده است. آسیب ها: برخی ابیات نانویس و برگ اوّل نونویس است. رطوبت دیدگی و پارگی اوراق دارد. کاغذ: فرنگی شطرنجی جدید؛ جلد: چرم قرمز، عطف و گوشه چرم زرشکی

135 برگ، 26 سطر، اندازه متن: 175×225 قطع: 205×270

موضوع: 1. شعر فارسی -- قرن 8 ق.

شماره رکورد: 3097474

6053

ابن هشام، عبد الله بن یوسف، 708- 761 ق.

شرح قَطر النّدی و بلّ الصّدی/ نویسنده متن و شارح: عبدالله بن یوسف بن احمد بن عبدالله بن هشام انصاری خزرجی، مشهور به ابن هشام (ابو محمّد جمال الدّین-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2444 (2444 ع) درج 12 فهرست همین کتابخانه.

نسخه در آغاز و انجام و میان ناقص است. ⁽²⁾

آغاز افتاده:... یا زیدون و تعالین یا هندات کلّ ذلک بالفتح قال الله تعالی قل تعالوا

اتل ما حرم علیکم

انجام افتاده:... یخرج للنّعت و التّاکید و عطف البیان فانّها مکمّلة للمتبوع المقصود بالحکم لا أنّها هی مقصودة بالحکم و قولی بلا...

منابع: کشف الظّنون 2: 1352؛ مرعشی 1: 64؛ قدس 12: 202 و 294، 3: 29؛ سپه 2: 356 و 306؛ مجلس 17: 195؛ مشار عربی ص 559؛ ملّی 12: 259؛ معجم المطبوعات 1: 275؛ تراث العربی 7: 415

خط: نسخ (به دو خط)، تاریخ کتابت: قرن 12 یا 13 ق.؛ آرایه ها: حروف «ص» و «ش» مخفّف «اصل» و «شرح» و پاره ای کلمات و نشان ها و برخی عناوین به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده است. حواشی پراکنده فارسی و عربی با نشان های «کنز اللغة، مصباح، مجمع، مجیب الندا، علامه، 12» دارد. مهرها مهر بیضی با نقش «عبده الرّاجی محمد حسین 1250» در حاشیه گ 1 و مهر بیضی با نقش «یا امام محمد تقی 1256» در گ 48 و دو مهر بیضی با نقش محو شده در حاشیه گ 13پ دارد. آسیب ها: افتادگی دارد. بسیاری اوراق در صحّافی جدید، جا به جا صحّافی شده است. بخش های مرمت شده نونویس و عناوین در بخش های نونویس نانویس است. با وصّالی، رطوبت دیدگی، پارگی، از بین رفتن برخی حواشی در برش لبه اوراق آسیب دیده است. کاغذ: فرنگی نخودی نامرغوب؛ جلد: میشن قرمز، عطف گالینگور زرشکی، ضربی، با ترنج و سرترنج گل و بوته دار و جدول، آستر کاغذ آبی

82 برگ، 14- 16 سطر، اندازه متن: 90× 150 - 92×160؛ قطع: 140× 187

موضوع: 1. زبان عربی --نحو؛ 2. ابن هشام، عبد الله بن یوسف، 708- 761 ق. قطر النّدی و بلّ الصّدی - نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1075933

6054

وقار شیرازی، احمد بن محمّد شفیع، 1232 - 1298 ق.

انجمن دانش/ احمد بن محمّد شفیع (وصال) شیرازی، مشهور به وقار شیرازی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: نویسنده معانی عالی حکایت های لطیف را از میان مطالب برخی کتاب های اخبار و قصص، در قالب داستان هایی نو و مطالبی بدیع، در یک مقدّمه و سه مقاله و یک خاتمه گرد آورده است. مقدّمه در بیان حکایاتی در معرفت الهی و توحید، مقاله اوّل حکایاتی در کسب صفات جمیله و سلب خصال رذیله، مقاله دوّم در حسن سلوک با برادران، مقاله سوّم حکایاتی در سیرت پادشاهان و خاتمه در بیان حکایاتی مضحک و هزلیّاتی ظریف است. عناوین حکایت، قطعه، حکمت و مانند آن دارد. نویسنده کتاب را به نام ناصرالدّین شاه (1247- حک: 1264 - 1313 ق)، در سال 1281 ق. پس از ورود به دار الخلافه طهران تدوین کرده است. ⁽¹⁾

آغاز: سپاس بی قیاس خداوندی را سزد جلّ سلطانه و عظم شانه که انعامش بی شائبه ضغّت است و احسانش بی غائله اذی و منّت...

انجام:... قطعه

آن که را آفتی بود در مغز *** دوست دارد ولی نبوید مشک

شعر شیرین تو را چه خواهد کرد *** با چنان روی ترش وان کف خشک

انجامه: قد فرغت من تسوید هذا النّسخة الشّریفة المسمّی بدائش انجمن فی یوم التّاسوعا من شهر المحرّم سنه 1315

منابع: الذّریعه 2: 365؛ مجلس 23: 617؛ نسخه ها 5: 3522؛ مشار 1: 525؛ محدّث ارموی 1: 6203؛ دنا 2: 188

خط: شکسته نستعلیق خوش، نسخ خوش، کاتب: سیّد علیجان (سیّد علیخان؟) (به قرینه یادداشت ذیل انجامه)، تاریخ کتابت: 1315 ق. (تاسوعای ماه محرّم-)؛ یادداشت ها: ذیل انجامه یادداشتی در خصوص کاتب نسخه با این عبارت نوشته شده است: «بخط عموی

والا مقام آقا سیّد علیجان [؟] حفظه الله تعالی» آسیب ها: بخشی از شیرازه از عطف جدا شده و جلد فرسوده و پاره است. کاغذ: فرنگی شکری آهار مهره: جلد: مقوّایی، رویه کاغذ ابری سبز آبی، عطف تیماج قهوه ای کم رنگ، آستر کاغذ سبز

66 برگ، 15 سطر، اندازه متن: 75×150؛ قطع: 144× 214

موضوع: 1. نثر فارسی -- قرن 13 ق.

شماره رکورد: 1075986

6055/1

[منظومه صدر شاه و اصلان]/ ناشناخته

زبان: ترکی

معرّفی کتاب: منظومه داستانی تغزّلی عامیانه به زبان آذری در قالب مثنوی است. ناظم داستان صدرشاه و اصلان را روایت می کند. بندهایی با عنوان غزل دارد. در این بندها قالب اشعار همچنان مثنوی است.

آغاز:

چوخ تماشا ایلدی اولدی گیجه *** گلوب بدر قاپوده چاقوردی اوجه

اصلانی ویرون آپاروم من غریب *** بیر وسیله روزی ایلیوم نصیب...

انجام:...

نجه که ویردین اولاره یا کریم *** ویرکنین جمعین مرادین یا رحیم

بحمد الله بو کتاب اولدی تمام *** محمد روحنه یوزمین سلام

انجامه: تمت الکتاب بعون ملک الوهاب فی یوم یکشنبه سنه 1256

خط: نستعلیق تحریری خوانا، تاریخ کتابت: 1256 ق. (یکشنبه-)؛ آسیب ها: در آغاز افتادگی دارد. لبه برخی اوراق پاره و رطوبت دیده است. اوراق جابه جا صحّافی شده است. جلد فرسوده و الحاقی است. کاغذ: فرنگی آبی نامرغوب: جلد: مقوّایی، روکش کاغذ قهوه ای طرح دار، عطف گالینگور مشکی، آستر کاغذ نخودی

برگ 12پ - 24 (24 برگ)، 8-10 سطر، اندازه متن: 90×135؛ قطع (بیاضی) 119×193

موضوع: 1. منظومه های عاشقانه ترکی؛ 2. داستان های عاشقانه ترکی -- شعر

شماره رکورد: 4241826

6055/2

منظومه مناجات حضرت موسی علیه السلام به درگاه قاضی حاجات / ناظم: گمنام

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: منظومه داستانی در بیست بیت با مضمونی این چنین است: روزی حضرت موسی علیه السلام در مناجات از خداوند می خواهد یکی از بندگان خاص خود را به او نشان بدهد. خداوند در اجابت این درخواست نشانی مردی را می دهد که جز هو هو گفتن در جواب موسی علیه السلام چیزی نمی گوید و با شنیدن نام حق از زبان موسی علیه السلام از شور عشق حق تعالی جان می دهد. «چو نام حقّ شنید آن مست حیران *** بزد هوئی بداد در راه حق جان» بر اساس بیت پایانی نسخه مورد گفتگو، این منظومه به عطّار منسوب است. در آثار عطّار نیشابوری به چنین منظومه ای دست نیافتم. ابیات این منظومه، جز بیت آخر بسیار مشابه اشعاری است که بر سنگ پیر یاهو ⁽¹⁾نوشته شده است.

آغاز:

شنیدستم که موسی در مناجات *** شبی از فضل حق می خواست حاجات

به یا رب یا رب فضل الهی *** یکی خواهم ز خاصانت نمائی

انجام:

... مرا هر گوشه چندین هزارند *** که نامم بشنوند و جان سپارند

برو عطّار خوش گفتار باشی *** ازین گفتار برخوردار باشی

انجامه: تمام شد روز دوشنبه سنه 1256

منابع: دار الحدیث 1: 216 (ضمن جنگ)

خط: نستعلیق تحریری خوانا، تاریخ کتابت: 1256 ق. (دوشنبه-)؛ آسیب ها: لبه برخی اوراق پاره و رطوبت دیده است. جلد فرسوده و الحاقی است. کاغذ: فرنگی آبی نامرغوب؛ جلد: مقوّایی، روکش کاغذ قهوه ای طرح دار، عطف گالینکور مشکی، آستر کاغذ نخودی

برگ 11پ و 12 (24 برگ)، 11 و 9 سطر، اندازه متن: 90× 135؛ قطع: (بیاضی) 119×193

موضوع: 1. منظومه های عرفانی فارسی؛ 2. منظومه های داستانی فارسی

شماره رکورد: 4241768

6055/3

سلیمی تونی، حسن بن سلیمان، - 854 ق.

حرز النّجاة فی نظم الواجبات / حسن بن سلیمان سبزواری سلیمی تونی (تاج الدّین)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: منظومه ای در احکام فقه عملّی، برخی فروع دین و نظم هشت اصل از اصول ایمان است. ناظم در آغاز به عنوان حسن مطلع، ضمن ابیاتی مختصر اصل های توحید، نبوّت و امامت را به نظم درآورده است. در الذّریعه (19: 24) عدد ابیات این منظومه دویست بیت، به انضمام مقدّمه ای منثور ذکر شده است.

نسخه مورد گفتگو بدون این مقدّمه است. در آغاز و انجام افتادگی دارد. تا یک صفحه پس از «زکوة و شرایط آن» است. صد و شصت و هفت بیت دارد.

آغاز:

تبارک خالق بی چون تعالی ربّنا الاعلا *** حکیم و عادل عالم قدیم و فرد بی همتا

سخن از واجبات آمد بنام حق ادا کردن *** که نام ذات پاک اوست مقصود همه اشیا...

در سی ششش یک شتر ماده دو سال *** در سه شده واجب بود ای مرد نکو حال

سه ساله و در چار شده دان چهل و شش *** کو ماده بود باید ادا کردن از ان مال

[گ 24 پ]...

منابع: مجلس 472؛ الذّریعه 9: 467، 19: 24 ؛دانشگاه 5: 2000، 1510:10؛

غرب همدان ص 220؛ دنا 4: 611

خط: نستعلیق تحریری خوانا، تاریخ کتابت: 1256 ق. (به قرینه یادداشت گ 11)؛ آرایه ها: عناوین به سرخی؛ آسیب ها در آغاز و انجام ناقص است. لبه های بیشتر اوراق پاره است. اوراق جا به جا صحّافی شده است. جلد فرسوده و الحاقی است. کاغذ: فرنگی نخودی و الوان نامرغوب؛ جلد: مقوّایی، روکش کاغذ قهوه ای طرح دار، عطف گالینگور مشکی، آستر کاغذ نخودی

برگ 12 پ- 24 (24 برگ)، 8-12سطر، اندازه متن: 85×130 و 98×140؛ قطع: (بیاضی)

193×119

عنوان های دیگر: ما لابدّ منه فی مذهب الامامیه؛ واجبات منظوم

موضوع:1. فقه جعفری -- قرن 9 ق. -- شعر؛ 2. شعر مذهبی -- قرن 9 ق..؛ 3. شعر فارسی -- قرن 9 ق.

شماره رکورد: 1076020

6056

[داستان های انبیا]/ ناشناخته

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: داستان هایی است بر اساس موضوع قصص انبیا در قرآن، در بسیاری

موارد با برداشتی آزاد، بسط و تفصیلی ساختگی، تحریف حقایق، داستان سرایی و افزودن اضافاتی با رنگ و لعاب داستان های عامیانه. در برخی حکایت ها به آیات قرآن استناد شده و روایاتی مجعول از رسول اکرم صلی الله علیه و آله و حضرت علی علیه السلام به نقل از ابن عبّاس آمده است. قصّه های کتاب از این قرار است: داستان های ابراهیم (گ 1 پ -10)، دقیانوس و عیسی (گ 10- 20)، اصحاف کهف و ذوالقرنین (گ 20)، یوسف (گ 20-38 پ) اسکندر ذوالقرنین (گ 38 پ -42)، صالح (گ42- 43 پ)، موسی (گ 43پ - 67)، خضر و طالوت و جالوت (گ 67- 69 پ) ایّوب (گ 69 پ- 72 پ) و داستان سلیمان و سیمرغ یا حکایت قضا و قدر به نقل از ابن عبّاس به حکایت جبرئیل برای پیامبر صلی الله علیه و آله (گ 72 پ- 88 پ). در بعضی حکایت ها داستان های فرعی نقل شده است. کتاب نثر روانی ندارد. مؤلّف با عناوین «القصّه نقل کردند» داستان پردازی می کند. عموم حکایت ها با عبارت «و الله اعلم بالصّواب» پایان می یابد. این داستان با عناوین و روایات گوناگونی نقل شده است. در هیچ فراز کتاب، به عنوان و نام مؤلّف و نه نام دیگری که بیانگر تاریخ تألیف باشد اشاره نشده است. ⁽¹⁾

آغاز: امّا راویان اخبار و ناقلان آثار شکّر شیرین گفتار چنین روایت کرده اند چون فرزندان سام ابن نوح علیه السلام از عرب و عجم خالی مانده بودند و بعضی را هلاک کردند و بعضی از میان عجم بیرون آمدند و تازی زبان بودند...

انجام:... و چون جبرئیل در نزد محمّد المصطفی صلّی الله علیه و آله و سلّم این حکایت را از اوّل تا آخر باز گفت و بعد از آن حضرت با جمله اصحاب و اولاد باز گفت تمام شد حکایت قضا و قدر پسر پادشاه مشرق و دختر پادشاه مغرب

انجامه: تمّت الکتاب فی یوم سه شنبه بعون الملک الوهّاب علی یده الحقیر... کثیر المعصیة اعنی ملا بدل ابن رجب تحریر فی شهر ذیحجّة سنه 1248...

خط: نستعلیق تحریری، کاتب: بدل بن رجب، تاریخ کتابت: 1248 ق. سه شنبه (ذ ح):

حواشی: افتادگی متن و برخی عناوین در حاشیه نوشته شده. مهرها: یادداشتهایی با دو مهر ناخوانا در آستر دفّه روی کتاب و جدول شکّیات در صفحه بدرقه آن نوشته شده است.

آسیب ها: فرسودگی، سوختگی لبه اوراق، گسیختگی شیرازه و جدایی عطف دارد. بدون دفّه زیرین جلد است. کاغذ: فرنگی آبی؛ جلد: تیماج مشکی، یک لا، ضربی، با ترنج کوچک گل بوته دار و جدول، آستر کاغذ آبی

88 برگ، 15سطر، اندازه متن: 107×165؛ قطع: 165×213

موضوع: 1. پیامبران -- داستان. 2. قرآن -- قصّه ها؛ 3. افسانه ها و قصّه ها

شماره رکورد: 1075822

6057

قرآن کریم

زبان: عربی

آغاز افتاده: بسم الله الرّحمن الرّحیم الم ذلک الکتاب ...

انجام:... اّلذی یوسوس فی صدور النّاس من الجنة و النّاس

صدق الله العظیم و صدق رسوله الکریم و نحن علی ذلک من الشّاهدین و الشّاکرین و الحمد لله رب العالمین

خط: نسخ، تاریخ کتابت: قرن 13 ق.: آرایه ها: صفحه افتتاح سرلوح و کتیبه صدر و ذیل مذهّب و مرصّع با طرح اسلیمی ها و گل های الوان، حواشی طرح های اسلیمی و گل های ختایی به شیوه تشعیر اندازی، سر سوره ها، علایم مدّات، رموز سجاوندی و تقسیمات سوره ها به سرخی، جدول کشی به زر و تحریر؛ تسمه اندازی، طلا اندازی بین سطور به شیوه دندان موشی، فواصل آیات گل های چهار پر زرّین محرر؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده آسیب ها: برگ اوّل نسخه افتاده است. وصّالی، از هم گسیختگی شیرازه، پارگی اوراق، لکه های قارچی و پارگی عطف دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج مشکی، اندرون میشن قهوه ای

331 برگ، 14 سطر، اندازه متن: 107×225؛ قطع 190×312

شماره رکورد: 3097478

6058

حکیم مؤمن، محمّد مؤمن بن محمّد زمان، قرن 11 ق.

تحفة المؤمنین/ محمّد مؤمن بن محمّد زمان تنکابنی دیلمی طبیب، مشهور به حکیم مؤمن

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: مجموع های طبّی در ذکر خواص دارو ها و چگونگی ترکیب آن ها جهت معالجه بیماری هاست. مؤلّف آن را با نگاهی به تألیفات پیشینیان و نیز تجربیّات خود و پدرش، به نام شاه سلیمان صفوی (1057: حک (1077 - 1105 ق.) در حدود 1080 ق. تدوین کرده است. دو بخش تشخیصات و دستورات دارد بخش اوّل در بردارنده پنج تشخیص است: 1. سبب اختلاف سخنان پزشکان در خصوص دارو ها،2. در ذکر صفات،دارو ها، 3. در بیان ماهیت و خواص داروهای مفرده و مرکّبه، 4. در مداوای سموم، 5. در بیان اوزان و متعلّقات آن. دستورات سه قسم دارد: 1. در بیان دستورات مربوط به ادویه مفرده در پنج طریق، 2. در بیان دستورات مربوط به ادویه مرکّبه در بیست و چهار باب.3. در معالجات.

نسخه ما ناقص است. از حدود اوایل فصل دوّم تشخیص چهارم تا اواخر باب بیست و چهار از قسم دوّم دستورات است.

آغاز افتاده:... بتدریج بدل نرسد اگر سمّ از جمله مشروبه باشد [در قی مبالغه] می کند اما... و اگر ملذوعه باشد در بستن محکم آن عضو سعی کنند و مکیدن [آن] و ریختن آب د هان و باید آن شخص ناشتا نباشد...

انجام افتاده:... امراض مفاصل و رجلین علامتش ظهور برآمدگی مفصل و عدم ضبط طعمه [اطعمه] بمخلب و عدم قیام است علاج هرگاه حرارت ملمس باشد موضع را زلو [گذا] دهند...

منابع: مجلس 17: 170؛ مشار 1: 1202؛ ملّی 1: 7 و 111 و 208؛ مقدّمه دکتر

نجم آبادی در نسخه چاپ سنگی شماره 9623؛ الذّریعه 3: 403؛ مرعشی 3: 167؛ طبقات اعلام الشّیعه ق 12: 746، ق 11: 593

خط: نسخ، تاریخ کتابت: قرن 12 ق.؛ آرایه ها: عناوین و برخی نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و در برخی صفحات حواشی پراکنده دارد. یادداشت ها: نسخه وقفی است. روی جلد عبارت «محاسبه... ممالک محروسه ایران ابوا بجمعی جناب امیر لشکری» نوشته شده است. مهرها: مهری به شکل اشک با نقش «عباس» و مهر بیضی با نقش «عباس 1263» در گ 50، مهر بیضی با نقش «از خدای ذوالمنن توفیق حسن می خواهد» و مهر بیضی با نقش «ابوالفضل» در برخی صفحات دارد. آسیب ها: نسخه در آغاز و انجام ناقص است. فرسودگی شدید، رطوبت دیدگی، چسبیدگی لبه بالای اوراق، آثار کپک، لکه های قارچی و جلد الحاقی دارد. کاغذ: فرنگی شکری و آبی؛ جلد: تیماج یشمی، با نقش جدول، عطف گالینگور قهوه ای، آستر کاغذ روغنی لاجوردی

201 برگ، 15 سطر، اندازه متن: 100×137؛ قطع 155×205

عنوان های دیگر: تحفه حکیم مؤمن

موضوع:1 پزشکی اسلامی؛ 2. داروشناسی؛ 3. مفردات پزشکی

شماره رکورد: 1076061

6059

[قرابادین (گزیده مقاله دوّم اختیارات بدیعی و گزیده ای از قرابادین شفایی با اضافات] / گردآورنده: ناشناخته؛ نویسنده متن: علی بن حسین انصاری شیرازی، مشهور به حاج زین العابدین طبیب عطّار و مظفّر بن محمّد حسینی شفایی اصفهانی کاشانی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: قرابادینی است در بیان انواع دارو های ترکیبی جهت معالجه امراض گوناگون با اشاره به کمیّت ادویه مفرده تشکیل دهنده آن و کیفیت ترکیب و ساخت ادویه مرکّبه در 44 باب و خاتمه ای در نسخه های خاص و فواید کوتاه پزشکی.

باب های 1 تا 21 ذیل عنوان داروها، بدون ترتیب الفبایی و باب های 22 تا پایان با ترتیب الفبایی داروها آمده است. خاصیت دارو در بخش اوّل ذیل عنوان «مستعمل» و در بخش دوّم بدون این عنوان آمده است. ذیل عنوان «صفة آن» طریقه ساخت دارو و در برخی نسخه ها مدّت اعتبار و میزان مصرف آن در اشخاص بالغ و نابالغ تذکّر داده شده است. بررسی و مقابله این کتاب با دیگر نسخه های مشابه نشان داد بخش اوّل این کتاب منتخبی از مقاله دوّم/ اختیارات بدیعی در مرکّبات از حاج زین عطّار علی انصاری (730 - 806 ق.) است. بخش دوّم آن منتخباتی از داروهای ترکیبی کتاب قرابادین شفایی از میر مظفّر حسینی شفایی اصفهانی (د: 963 ق.) است. اضافاتی از بخش های دارویی با ترتیب الفبایی در بخش های بدون ترتیب و برعکس دارد. اضافاتی از کتاب های دیگر به این کتاب الحاق شده است. این انتخاب ها گاهی بدون هرگونه دخل و تصرف نقل شده، به صورتی که عبارت (مستعمل مؤلّف) در برخی نسخه های ساخت مؤلّف اختیارات بدیعی، عیناً به همان صورت، بدون اشاره به نام حاج زین عطّار نویسنده کتاب آمده است. برخی اوقات در عبارت های نسخه ها تغییراتی اعمال شده است. نویسنده قرابادین شفایی به دلیل تأخّر زمانی نسبت به اختیارات بدیعی، بعضی از نسخه های اختیارات بدیعی را عیناً نقل کرده؛ لکن نام سازنده دارو را حذف نموده است. گردآورنده کتاب حاضر نیز در بیشتر داروهای مرکّب، نام سازنده را حذف کرده است. در این کتاب، تنها به برخی اسامی بدین قرار اشاره شده است: حکیم نجم الدّین شیرازی، حکیم رکن الدّین مسعود، حکیم عمادالدّین، نورالدّین حکیم، صاحب کامل الصّناعه، علامه شیرازی مولانا قطب الدّین، محمّد زکریا، یحیی بن خالد، صاحب منهاج، مولانا سعید صدرالدّین عطاء الله، حنین بن اسحاق، یحیی بن ماسویه، قانون، ذخیره دارالشّفاء شیراز. بررسی این اسامی نشان می دهد انتخاب کننده می بایست از مردمان اواخر سده 11 یا 12 ق. باشد. ⁽¹⁾

نسخه تا اواسط باب دوّم در معجونات، و بعد از گ 1 در باب دوّم و بعد از گ 33 در باب نهم افتادگی دارد. باب ها عبارتند از: جوارشیات، 4. اطریفلات، 5. مثرودیطوس، 6. تریاقات،7. أیارجات، حبوبات، 9. اقراص، 10. سکنجبین،... 15. ربوبات،... 20. حقنات... 25. زرعونات... 30. طلات،... 35.. اقراص،... 40. لعوقات، 43 وجوری، 44. یاقوتی. خاتمه در طریق خوردن بیخ چینی و آتشک،... سته ضروره، اسامی حکمای یونانی.... نویسنده یا کاتب باب های،16، 23، 24، 26، 36، 38 و 42 کتاب خود را جا انداخته و ننوشته است. کاتب سهو قلم دارد.

آغاز افتاده:... تا سال بماند مفرّح معتدل نوعی دیگر قوّة هر چه تمام تر و نشاط هر بیشتر تمام بازدید آورد صفت آن بهمن سرخ و سفید از هر یک پنجدرم پوست هلیله کابلی دو درم...

انجام:... قند سفید پنجاه مثقال دم الاخوین سه مثقال طباشیر سه مثقال نارین نموده بر سر آن شربت بعد از آن که پخته شد پاشیده ممزوج کنند.

انجامه: تمة الکتاب بعون الملک الوهاب بدست حقیر الفقیر عباس ولد کربلایی محمّد ساکن نجف آباد بتاریخ شهر صفر المظفر فی یوم پنجشنبه سنه 1228

خط: نسخ، کاتب: عبّاس بن محمّد (کربلایی) تاریخ کتابت: 1228 ق. پنجشنبه صفر)،

محل کتابت: نجف آباد؛ آرایه ها: عناوین به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده است. در هامش برخی صفحات و در صفحه پایانی خواص بعضی داروها نوشته شده است. یادداشت ها: کربلایی محمّد حسین ولد کربلایی هاشم آقا خادم به تاریخ 1229ق؟ در حاشیه گ 75 تملّک نوشته است. آسیب ها: عناوین در گ 114-122 نانوشته است. موریانه خوردگی، آب افتادگی، پارگی وصّالی و از هم گسیختگی شیرازه دارد. کاغذ: فرنگی آبی؛ جلد: تیماج قهوه ای، یک لا، عطف گالینگور قهوه ای

122برگ، 16 و 17 سطر، اندازه متن: 87×145 - 85×155؛ قطع: 162×207

موضوع: 1. مفردات پزشکی؛ 2. مرکّبات پزشکی؛ 3. داروسازی -- نسخه ها دستورالعمل ها. 4. پزشکی اسلامی

شناسه افزوده: الف: انصاری شیرازی، علی بن حسین، 729 - 806 ق. اختیارات

بدیعی. برگزیده؛ ب. اصفهانی مظفّر بن محمّد - 963 ق قرابادین شفایی. برگزیده

شماره رکورد: 1076213

6060

باذل، محمّد رفیع بن محمّد، - 1123 ق.

حمله حیدری/ محمّد رفیع بن محمّد باذل مشهدی شاه جهان آبادی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: منظومه ای در قالب مثنوی در شرح احوال حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و حضرت علی علیه السلام و غزوات ایشان، به شیوه شاهنامه فردوسی است. به نوشته الذّریعه این کتاب در عصر خود، کتاب متداوّل و مشهوری بوده است. به خوانندگان آن به واسطه نام حمله حیدری، حمله خوان گفته می شده است. نقل است باذل ⁽¹⁾این کتاب را از کتاب معارج النّبوّة فی مدارج الفتّوة مسکین فراهی اقتباس کرده است (الذّریعه 91:7 و 92) ⁽²⁾

حملة حیدری باذل با عنوان غلبه حیدری به زبان اردو ترجمه شده است (الذّریعه 7: 91، 16: 59).

آغاز نانویس:...

حمد له نباشی چو حیوان در ادراک سست *** بدانی از آن نقش های درست

که پی [بی] نقشبند این همه نقش نیست *** چنین نقش هایی [نقش هایی] پرستنده نیست

نیامد دلی از خرد این بیان *** که باید پرستیدن او را چسان...

انجام:...

کلامی ز مبعوث ربّ ودود *** کسی زاهل ملّت شنوده نبود

نخست ابتدا کرد سالار دین *** بنام خدای جهان آفرین

چنین گفت آن که شفیع امم *** که با ترجمه ذکر آن می کنم...

انجامه: حسب الاشاره عالیشان معلی نشان جلیل المرتبه و الشان زبده و یگانه خوبان بندگان حاجی آقا حسنعلی بیکای امیر آخرباشی [امیر آخورباشی] سرکار خواجه شریفه به تحریر درآورده و خدمت نموده اقل خلیقه مصطفی قلی ابن مرحوم میرزا محمّد علی نوری الگرمرودی؟ بتاریخ شهر رمضان سنه 1226

منابع: الذّریعه 7: 91 و 92، 16،59، 19: 146 و 162 و 251 و 237 و 326؛ مجلس17: 173، 26: 485؛ هدیة العارفین 2: 302؛ اعیان الشّیعه: 7: 33 ، فهرست واره 3: 1627؛ قدس7: 308 و 313؛ دنا 4: 793

خط: نستعلیق، کاتب مصطفی قلی بن محمّد علی نوری گرمرودی؟، تاریخ کتابت: 1226ق. (رمضان)؛ آرایه ها: عناوین به سرخی، برخی اشعار حمایلی نوشته شده. یادداشت ها: یادداشت هدیه به آسایشگاه دکتر محمّد یزدی مورخ 1330 و نشان وقف در پیشانی کتاب مشاهده می شود. مهر ها: مهر جدیدی با نقش «میرزا علی آقا یزدی طهران 1289» دارد. آسیب ها: هشت سطر از آغاز و حدود 75 برگ در انجام و برخی صفحات نانویس است.

رطوبت دیدگی، پارگی و وصّالی دارد. کاغذ: فرنگی آبی؛ جلد: تیماج قهوه ای سوخته، ضربی، با ترنج و سرترنج گل و بوته دار و جدول، آستر کاغذ آبی با نقش بریده ترنج و سرترنج، عطف تیماج قهوه ای

27 برگ، 8- 10و 20 سطر، اندازه متن: 167× 277 و 170 × 280؛ قطع: 210×350

موضوع: 1. شعر مذهبی فارسی -- قرن 12 ق؛ 2. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اوّل، 23 قبل از هجرت - 40 ق. -- شعر؛ 3. محمّد (صلی الله علیه و آله)، پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت 11 ق. -- شعر

شماره رکورد: 1076590

6061

حمزه اصفهانی، حمزة بن حسن، 280؟ - 360 ؟ ق.

سنی ملوک الارض و الانبیاء (ترجمه-) / نویسنده متن: حمزة بن حسن اصفهانی (ابو عبد الله-)؛ مترجم: علی المعی نژاد

زبان: فارسی عربی

معرّفی کتاب: تاریخ سنی ملوک الارض و الانبیاء در تاریخ پادشا هان و پیامبران تا سال 350 ق. (تاریخ تألیف کتاب) در ده باب است. نویسنده در هر باب علل تاریخی حوادث مربوط به آن دوره تاریخی را برشمرده است. در مقدّمه ای تحوّلات و تغییرات تاریخ ملّت ها را بررسی کرده است.

مترجم این کتاب را به عنوان پایان نامه سال سوّم رشته ادبیات دانشکده علوم معقول منقول از عربی به فارسی برگردانده است. شرح احوال مؤلّف را در ابتدای رساله افزوده است. از مترجم اطلّاعی به دست نیامد. در میان اوراق این دفتر برگه معرّفی این رساله جهت دکتر بیانی دانشیار رشته تاریخ دانشکده و نیز برگه تشکیل جلسه دفاعیه در 27 آذر 1319 و اعطای درجه متوسّط به رساله توسّط آقایان قریب، رشید یاسمی

دکتر بیانی مشاهده می شود. ⁽¹⁾

آغاز: ستایش بی حد خالقی را سزاست که خلقت آدمی نمود و او را نعمت بیان ارزانی فرمود... قدیمی ترین کتاب های تاریخی کتاب تاریخ حمزة بن حسن اصفهانی است... ستایش منحصر به پروردگار جهان است و رستگاری از برای پرهیزکاران... حمزة بن حسن اصفهانی می گوید تاریخ سال های پادشاهان روی زمین و پیغمبران عالی مقام را در این کتاب بامانت سپردم...

انجام:... از آخر سلطنت آنان تا انقضاء ماه جمادی الاخر سنه 350 هجری که همین تاریخ، تاریخ اتمام این کتاب است مدت 21 سال و دو ماه و 10 روز گذشته است. تمام شد

منابع: الذّریعه: 3: 288؛ مشار عربی ص 149؛ معجم المطبوعات 1: 455

خط: تحریری، کاتب: علی المعی نژاد، تاریخ کتابت: 1319؛ امتیاز: به خط مترجم است.

یادداشت ها: در پایان دست نویس نوشته شده «مجموع صفحات این جزوه یک صد و هفتاد و سه صفحه به اضافه یک صفحه بعد از شماره دوّم که از قلم افتاده است می باشد». آسیب ها: اندکی فرسودگی لبه اوراق، جدایی عطف از شیرازه و کمی رطوبت دیدگی دارد. کاغذ: خط دار جدید؛ جلد: مقوّای نازک، رویه کاغذ: زرشکی طرح دار، عطف پارچه مشکی

87 برگ، 14-20 سطر، اندازه متن: 150 × 180 - 160 × 190؛ قطع: 168×215

عنوان های دیگر: تاریخ سنی ملوک الارض و الانبیاء (ترجمه-)؛ تاریخ ملوک الارض (ترجمه-)

موضوع: 1. شا هان و فرمانروایان -- سرگذشت نامه -- سال شمار؛ 2. پیامبران -- سرگذشت نامه سال شمار؛. 3. تاریخ جهان -- سال شمار؛ 4. نثر عربی -- قرن 4 ق. -- ترجمه شده به فارسی؛ 5 نثر فارسی -- قرن 14-- ترجمه شده از عربی

شناسه افزوده: الف. المعی نژاد، علی، قرن 14، مترجم و کاتب؛ ب. حمزه اصفهانی، حمزة بن حسن، 280؟ - 360؟ ق.، سنی ملوک الارض و الانبیاء. فارسی

شماره رکورد: 1076600

6062

طباطبایی، علی بن محمّد علی، 1161- 1231 ق.

الشّرح الصّغیر فی شرح المختصر النّافع/ علی بن محمّد علی طباطبایی کربلایی حایری، مشهور به صاحب ریاض؛ نویسنده متن: جعفر بن حسن حلّی هذلی، مشهور به محقّق حلّی و محقّق اوّل

زبان: عربی

معرّفی کتاب: شرائع الاسلام محقّق حلّی یکی از بهترین متون فقهی در تمامی ابواب است. مؤلّف خود این کتاب را خلاصه کرده و مختصر النّافع نامیده است. سیّد علی طباطبایی در ریاض المسائل یا شرح کبیر ابتدا این کتاب را شرح کرده و سپس در حدیقة المؤمنین یا شرح صغیر به تلخیص آن پرداخته و در سال 1200 ق. آن را به پایان برده است. نسخه مورد گفتگو همان شرح صغیر صاحب ریاض و دوره کامل آن، از «طهارت» تا پایان «دیات» است. در شرح صغیر بسیاری جملات شرح کبیر عیناً نقل شده و بین این دو کتاب مشابهت زیادی وجود دارد. ⁽¹⁾

آغاز: الحمد لله ربّ العالمین... امّا بعد کتاب الطّهارة و ارکانه اربعة الاوّل فی المیاه و النّظر فی المطلق و المضاف...

انجام:... فحسب بلاخلاف فی شیء من ذالک [ذلک] اجده و حیث انتهی الکلام فی الکتاب... حائزا بذلک منّی شکراً جمیلاً و من الله اجرا جزیلا و فرغ من تسویده مؤلّفه المفتقر... سنة الف و مأتین من هجرة النّبویة صلوة الله و سلامه علیه و علی آله

اجمعین

انجامه: و فرغ من کتابته العبد الاقلّ... ابن محمّد علی مصطفی فی یوم احدی عشر من شهر رمضان المبارک فی شهور الاکبر و یسئل الله تعالی العمر الطّویل و الاجر و یطلب منه العلم فی زمان الاقصر و العمل فی یوم الجزاء و المحشر و یستشفع محمّد صلی الله علیه و آله خیر البشر و یستمسک باله فی یوم المحشر و یتبرّء من اعدائهم من قدّم و أخرّ فی سنه 1222 تمت الکتاب بعون الملک الوهاب

منابع: الذّریعه: 389:6، 360:13 ، 60:14 ؛ قدس21: 552 و ذیل 745؛ دانشگاه 5: 1939 موسوعة طبقات الفقهاء:13: 413؛ فهرس التراث 2: 112؛ التّراث العربی 59:8 ؛ دنا 4: 593

خط: نستعلیق و نسخ، کاتب: مصطفی بن محمّد علی مازندرانی، تاریخ کتابت: 1212 ق؟

(67 پ)، 1219 ق. (حاشیه گ 23)، 1222 ق. (11 رمضان-) (286 پ)؛ امتیاز: نسخه در زمان حیات مؤلّف کتابت شده است. آرایه ها: برخی عناوین و نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده است. نسخه بدل و حواشی پراکنده به فارسی و عربی با نشان های «منه دام ظله زین الدّین محمّد بن محمّد علی، شرح کبیر، شرح لمعه، ارشاد» و جز آن دارد.

یادداشت ها: کاتب در پایان «کتاب الوصایا» (گ 167پ) به تاریخ 1212 ق. تملّک نوشته است. فایده ای در خصوص صور گوناگون صیغه نکاح در گ 2 و اشعاری در صدر بیشتر صفحات نوشته شده. مهرها مهر بیضی کاتب با نقش «نتوکل علی الله عبده مصطفی 1219» در پیشانی و پایان کتاب، مهر بیضی با نقش «عبده الراجی نور محمّد» در گ 219، و سه مهر بیضی ناخوانا در پیشانی کتاب مشهود است. آسیب ها: موریانه خوردگی، سوختگی، رطوبت دیدگی، گسیختگی برخی اوراق از شیرازه و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: فرنگی آبی و نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای، با نقش جدول و زنجیره، آستر کاغذ نخودی

288 برگ، 14 و 21 و 22 سطر، اندازه متن: 115×215 - 135×235؛ قطع: 205×335

عنوان های دیگر: شرح المختصر النّافع؛ شرح صغیر؛ شرح الصّغیر للمختصر النّافع؛ حدیقة المؤمنین

موضوع: 1. فقه جعفری -- قرن 13 ق.؛ 2. فقه جعفری -- قرن 7 ق-- نقد و تفسیر؛ 3.

محقّق حلّی، جعفر بن حسن، 602-676 ق النّافع فی مختصر الشّرائع -- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1076283

6063/1

تونی، عبدالله بن محمّد - 1071 ق.

الوافیة/ عبدالله بن محمّد تونی بشروئی [بشروی شروبنی] فاضل خراسانی

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2202/2 (2202/2 ع) در ج 11 فهرست همین کتابخانه. ⁽¹⁾

آغاز: الحمد لله علی جزیل آلائه و الشکر له علی جمیل [جمیع] نعمائه... فهذه رسالة شافیة وافیة محتویة علی تحقیق المهم من المسائل الاصولیة سیما مباحث الادلة العقلیة و مباحث الاجتهاد و التقلید و باب التراجیح...

انجام:... فهو مقبول و الا فعدم الالتفات الیه احوط و اوّلی و العلم عند الله و التکلان فی المهمات علی الله و هو حسبی و نعم الوکیل و صلی الله... و هذا آخر ما اختصرناه من المطالب الاصولیة البرهانیّة بالنصوص و الادلة القطعیة و انا العبد الفقیر الی الله الغنی عبدالله بن الحاج محمّد الشروبنی الخراسانی و صلی الله علی محمّد و آله اجمعین

منابع: 13: 268؛ دنا 10: 963

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: 1233 ق. (به قرینه تشابه خط با ش 8 مجموعه)؛

حواشی: در حاشیه تصحیح شده است. یادداشت ها: یادداشت وقف مجموعه بر طلاب و محصلّین مورّخ 1325 ق. در پیشانی کتاب دارد. اشعاری از محمّد مهدی طباطبائی، یادداشت تملّک محوشده محمّد بن شیخ عبدالحسین هلال کربلائی و یادداشتی تاریخی در آستر بدرقه کتاب نوشته شده است. مهر ها: مهر بیضی به نقش «حب الحسین من حب الله 1161» با

یادداشت تملّک صاحب مهر و مهر بیضی ذیل یادداشت وقف با نقش «الواثق بالغنی عبده حسینعلی»؟ در صدر گ 1 پ دیده می شود. آسیب ها: فرسودگی، از هم گسیختگی شیرازه، رطوبت دیدگی، موریانه خوردگی وسیع دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، با ترنج و سرترنج گل و بوته دار، اجرا شده روی کاغذ نخودی الصاقی و با نقش زنجیره

گ 1 پ- 57 پ (203 برگ)، 21 سطر، اندازه متن: 95×143 ؛ قطع: 150×210

عنوان های دیگر: مختصر الاصول؛ وافیة الاصول

موضوع:1. اصول فقه شیعه -- قرن 11 ق.

شماره رکورد: 1075227

6063/2

بهبهانی، محمّد باقر بن محمّد اکمل، 1118؟ - 1205؟ ق.

الفوائد الحائریة القدیمة/ محمّد باقر بن محمّد اکمل حایری وحید بهبهانی

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 1/ 2125 (1/ 2125 ع) در ج 11 فهرست همین کتابخانه.

آغاز: الحمد لله رب العالمین حمدا لایقوی علی احصائه الا هو ربنا و الصلوة علی محمّد و اله الطاهرین صلوة... اما بعد فانه لما بعد العهد عن زمان...

انجام:... و نشاهد فی غیره مع انّ تهذیب الاخلاق من اوجب الاشیا کما لا یخفی و الله الهادی الی طریقه و لا تحصل الهدایة الا بارشاده و توفیقه تمت الفوائد و الحمد لله رب العالمین

منابع: ملّی17: 147، 14: 29، 12: 274؛ دنا 7: 1158؛ التراث العربی 9: 409

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: 1233 ق. (به قرینه تشابه خط با ش 8 مجموعه) حواشی: نشان تصحیح و حواشی پراکنده دارد. آسیب ها: با فرسودگی، جدایی عطف، موریانه خوردگی وسیع و رطوبت دیدگی آسیب دیده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، با ترنج و سر ترنج گل و بوته دار، اجرا شده روی کاغذ نخودی الصاقی و با نقش زنجیره

گ 58 - 103 پ (203 برگ)، 21 سطر، اندازه متن: 143×95 ؛ قطع: 150×210

عنوان های دیگر: الفوائد الحائریة الاصولیة القدیمة؛ فوائد عتیقة

موضوع.1. اصول فقه شیعه -- قرن 12 ق.

شماره رکورد: 1075239

6063/3

بهبهانی، محمّد باقر بن محمّد اکمل، 1118؟ - 1205 ق.

القیاس/ محمّد باقر بن محمّد اکمل حایری وحید بهبهانی

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2125/16 (2125/16 ع) در ج 11 فهرست همین کتابخانه

آغاز: تحقیق فی القیاس خطر بالخاطر الفاتر القاصر و انا العبد الاقل محمّد باقر بن محمّد اکمل و هو تتمة حاشیة کتبتها علی الذخیرة...

انجام:... ربما یکون بموضع الحال ازید هذا من موضع الاحتیاج والله الموفق و المسدد انشاءالله تع و الحمد لله ربِّ العالمین و صلی الله علی محمّد و آله الطیبین الطاهرین

منابع: الذّریعه 6: 85؛ مرعشی 2: 61 ؛ التّراث العربی 10: 172؛ دنا 8: 355

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: 1233 ق. (به قرینه تشابه خط با ش 8 مجموعه)؛ آسیب ها: فرسودگی، جدایی عطف، موریانه خوردگی وسیع و رطوبت دیدگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، با ترنج و سرترنج گل و بوته دار؛ اجرا شده روی کاغذ نخودی الصاقی و با نقش زنجیره

گ 104- 105 (203 برگ)، 21 سطر، اندازه متن: 95×143 ؛ قطع: 150×210

عنوان های دیگر: حاشیة ذخیرة المعاد؛ ابطال القیاس؛ رسالة فی تحقیق القیاس

موضوع: 1. اصول فقه شیعه -- قرن 12ق؛ 2. محقّق سبزواری، محمّد باقر بن محمّد مؤمن، 1017 - 1090ق. ذخیرة المعاد فی شرح الارشاد -- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1075243

6063/4

بهبهانی، محمّد باقر بن محمّد اکمل، 1118؟ - 1205؟ ق.

الاستصحاب/ محمّد باقر بن محمّد اکمل حایری وحید بهبهانی

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره های بازیابی2125/15 (2125/15 ع) درج 11 و 3/ 2317 (2317/3 ع) در ج 12 فهرست همین کتابخانه.

آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلی الله.... ربّ وفقنی وسددنی و ارشدنی و انفعنی جمیع المؤمنین مسئلة الاستصحاب عبارة عن استمرار امر کان یقینی الحصول فی وقت ...

انجام:... و الظن من جهة مصادمة ما هو اقوی منه او اضعف و لابد للمجتهد من ملاحظة ذلک و الله تع هو العالم بحقایق احکامه و رسوله صلی الله علیه و آله و الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی محمّد و آله الطیبین الطاهرین

منابع: ملّی 29:12، 7: 202؛ قدس16: 12؛ دنا 1: 753؛ التّراث العربی 1: 557

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: 1233 ق. (به قرینه تشابه خط با ش 8 مجموعه)؛ آسیب ها: فرسودگی، جدایی عطف، موریانه خوردگی وسیع و رطوبت دیدگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، با ترنج و سرترنج گل و بوته دار، اجرا شده روی کاغذ نخودی الصاقی و با نقش زنجیره

گ 105 - 109 پ (203 برگ)، 21 سطر، اندازه متن: 95×143؛ قطع 150×210

موضوع: 1. اصول فقه شیعه - قرن 12 ق؛ 2. استصحاب

شماره رکورد: 1075254

6063/5

طباطبایی کربلایی، علی بن محمّد علی، 1161 - 1231 ق.

حجّیة الشّهرة/ علی بن محمّد علی طباطبایی کربلایی حایری، مشهور به صاحب ریاض

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2277/8 ( 2277/8 ع) در ج 11 فهرست همین کتابخانه.

آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلی الله... اما بعد فیقول الفقیر إلی ربه الغنی علی بن محمّد بن علی ان هذه الرسا[لة] مفردة فی بیان حجیة الشهرة و جواز الاعتماد علیها فی اثبات الاحکام الشرعیة...

انجام:... بالنسبة الی افعالنا انتهی کلامه و فیه تایید لما ذکرنا و تقویة لما سطرنا و ان کان فی مواضع مما ذکره اشتباهات لیس بهذه محل نشر ها هذا اخر ما انتهی الیه و صلی الله علی محمّد و آله

منابع: التّراث العربی 5: 81؛ دنا 4: 510

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: 1233 ق. (به قرینه تشابه خط با ش 8 مجموعه): حواشی: در حاشیه تصحیح شده است. حاشیه نویسی پراکنده با امضای «محمّد» دارد. آسیب ها: فرسودگی، جدایی عطف، موریانه خوردگی وسیع و رطوبت دیدگی به نسخه آسیب رسانده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، با ترنج و سرترنج گل و بوته دار، اجرا شده روی کاغذ نخودی الصاقی و با نقش زنجیره

گ 109 پ - 116پ (203 برگ)، 21 سطر، اندازه متن: 143×95؛ قطع: 150×210

عنوان های دیگر: رسالة فی حجّیة الشّهره

موضوع: 1. اصول فقه شیعه -- قرن 13 ق.

شماره رکورد: 1075560

6063/6

طباطبایی کربلایی، علی بن محمّد علی، 1161 - 1231 ق.

خطاب المشافهة/ علی بن محمّد علی طباطبایی کربلایی حایری، مشهور به

صاحب ریاض

زبان: عربی

معرّفی کتاب: رساله ای در بیان حجّیة ادلّه اربعه، کتاب، سنّت، اجماع و عقل است. نویسنده به بیان تقدّم و تأخّر آن ها و ذکر مسئلة «خطاب المشافهة» در اثبات اختصاص خطاب شفاهی به حاضران مجلس می پردازد.

آغاز: اعلم ان الادلة عند الاصحاب اربعة الکتاب و السنة و الاجماع و العقل و منه اصل البرائة اتفاقا و الاستصحاب...

انجام:... و من اجله صرحوا بعدم تکلیفهما من غیر اشارة منهم فی بیان ان الدلیل علی تعلق التکلیف بهما الی انّ هذا القید لا مدخلیة له فی السبب تم تم و الحمد لله

منابع: دانشگاه 10: 1655؛ قدس 48:6، 16: 338؛ الذّریعه 182:7؛ دنا 4: 508؛ التّراث العربی 5: 79

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: 1233 ق. (به قرینه تشابه خط با ش 8 مجموعه)؛ آسیب ها: فرسودگی، جدایی عطف، موریانه خوردگی وسیع و رطوبت دیدگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری: جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، با ترنج و سر ترنج گل و بوته دار، اجرا شده روی کاغذ نخودی الصاقی و با نقش زنجیره

گ 116 - 123 پ (203 برگ)، 21 سطر، اندازه متن: 95×143؛ قطع 150×210

عنوان های دیگر: رسالة فی حجّیة الادلّة الاربعة حجّیة ظواهر الکتاب؛ الخطاب الشفاهی؛ الادلّة الاربعة؛ رسالة فی الادلّة عند الاصحاب؛ رساله در خطاب شفاهی

موضوع: 1. اصول فقه شیعه -- قرن 13 ق.

شماره رکورد: 1075563

6063/7

بهبهانی، محمّد باقر بن محمّد اکمل، 1118؟- 1205؟ ق.

اصالة البرائه/ محمّد باقر بن محمّد اکمل حایری وحید بهبهانی

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2525/14 (2525/14 ع) در ج 11 فهرست همین کتابخانه.

آغاز: مسئلة فی اصل البرائه و نتکلم فی ها بالقیاس الی مواضع الأول فیما لا نص فیه دلیل المعظم...

انجام:... لا حاجة الی التوجیه هیهنا تفصیلا هذا و الاحتیاط مطلوب من الائمه علهیم السلام ان امر الفرج شدید و من یحتاط منه یکون الولد و الله اعلم

منابع: ملّی 15: 8، 9: 17؛ التراث العربی 2: 61؛ دنا 1: 1031

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: 1233 ق. (به قرینه تشابه خط با ش 8 مجموعه): حواشی: حسین بن عارف طبرسی بار فروشی حاشیه ای در گ 123 پ نوشته است. آسیب ها: فرسودگی، جدایی عطف، موریانه خوردگی وسیع و رطوبت دیدگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، با ترنج و سر ترنج گل و بوته دار، اجرا شده روی کاغذ نخودی الصاقی و با نقش زنجیره

گ 123- 137پ (203 گ)، 21 سطر، اندازه متن: 95×143؛ قطع 150×210

موضوع:1. اصول فقه شیعه -- قرن 13 ق.

شماره رکورد: 1075568

6063/8

کاظمی، محمّد امین بن محمّد علی، قرن 11 ق.

هدایة المحدّثین الی طریقة المحمّدییّن / محمّد امین بن محمّد علی کاظمی

زبان: عربی

معرّفی کتاب: کتابی در تصحیح اشتباهات، تکمیل نواقص و شرح برخی مجملات کتاب های رجالی بر پایه دو کتاب جامع المقال فخر الدّین طریحی (د: 1085 یا

1088 ق.) و منتقی الجمان صاحب معالم (د: 1011 ق.) است. مؤلف ⁽¹⁾ترجمه راویان دوّم به بعد، یعنی راویان روات مذکور در جامع المقال را به کتاب خود افزوده است. سه بخش با ترتیب الفبایی کلمات هر بخش دارد: 1. تحقیق در اسامی مشترک اشخاص، 2. تحقیق در کنیه های مشترک اشخاص، 3. تحقیق در نسب ها و لقب های مشترک اشخاص. مؤلّف در مقدّمه توضیح می دهد جهت تمایز کتاب خود از کتاب های رجالی مذکور، در ضمن کلمه «اقول» به تبیین اغلاط می پردازد و با کشیدن خط قرمز روی عبارات، متن کتاب های فوق را تکمیل و تشریح می کند. تاریخ تألیف کتاب در نسخه حاضر 11 ربیع الاوّل 1079 ق، در الذ،ریعه و در نسخه شیخ عبدالله مامقانی (د: 1351 ق.) (بنابر نقل/ الذّریعه) 1085 ق. و در نسخه مجلس 1088 ق. ثبت شده است. ⁽²⁾

آغاز: الحمد لله الذی انقذنا من شفا جرف الظّنون و الاوهام بسلوک طریق اولی الوحی و الالهام... و بعد فیقول الفقیر الی الله الغنی محمّد امین بن محمّد علی الکاظمی انی نظرت فی الکتاب المسمی بجامع المقال...

انجام:... بل القصد الوقوف علی الصواب و حصول الثواب نسئل الله تع لنا و لاخواننا العافیة من الزیغ و الارتیاب و التوفیق لما وفق له اوّلوالالباب و الحمد لله اوّلا... المعصومین الاطیاب و فرغ مؤلّف هذه الکلمات منها فی الحادی عشر من ربیع الاوّل من سنة الف و تسع و سبعین بعد الهجرة حامدا مصلیا

انجامه و قد وقع الفراغ من نسختها الحادی عشر شهر جمیدی الثانیه سنة الثالثة الثلثین و المأتین و الالف من الهجرة النبویة علی.... و ذلک بخدمة؟ الامجد شیخ محمّد بن الموتمن الخلی من العیب و الرین... و الحمد لله رب العالمین و هو مالکه الان

منابع: دانشگاه 11: 190؛ مجلس4: 322؛ الذّریعه 25: 190؛ مرعشی 8: 125؛ ملّی

15: 54؛ دنا 10: 1164؛ التّراث العربی13: 393

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: 1233 ق. (11 ج 2)؛ حواشی: حواشی پراکنده با نشان «منه ام [رمز مؤلّف] و ابوعلی» دارد. یادداشت ها: حسین بن عارف طبرسی بارفروشی به تاریخ 1256 ق. روایتی از رسول اکرم صلی الله علیه و آله در فضایل حضرت علی علیه السلام در گ 203 پ نوشته است. به نظر می رسد کاتب در پایان انجامه، نسخه را به شیخ محمّد بن المؤتمن اهدا کرده است. عبارت و هو مالکه الان ظاهراً از این مسئله حکایت می کند. پیش از نسخه در گ 138 و 139 یاداشت های مختصر اصولی و رجالی نوشته شده است. آسیب ها: عناوین نانوشته است. پایان انجامه به عمد محو شده است. فرسودگی، جدایی عطف، موریانه خوردگی وسیع، رطوبت دیدگی، از بین رفتن بخشی از حواشی در برش اوراق دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، با ترنج و سرترنج گل و بوته دار، اجرا شده روی کاغذ نخودی الصاقی و با نقش زنجیره

گ 139 پ - 203 (203 برگ). 21 سطر، اندازه متن 95×143؛ قطع: 150×210

عنوان های دیگر: مشترکات الرّجال، مشترکات کاظمی؛ شرح جامع المقال

موضوع: 1. محدّثان شیعه؛ 2. حدیث -- علم الرّجال؛ 3. حدیث -- جرح و تعدیل -- شماره رکورد: 1075607

6064/1

جامی، عبدالرحمن بن احمد، 817- 898 ق.

الفوائد الضّیائیه فی شرح الکافیه/ عبدالرّحمن بن احمد جامی صوفی دشتی فارسی نقشبندی (نورالدّین-)؛ نویسنده متن: عثمان بن عمر روینی مصری دمشقی مالکی نحوی، مشهور به ابن حاجب

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 1985 (1985 ع) درج 11 فهرست همین کتابخانه.

آغاز: الحمد لولیه و الصّلوة علی نبیّه... اما بهد فهذه فواید وافیة بحلّ مشکلات الکافیة

للعلامة المشتهرة فی المشارق و المغارب...

انجام:... فان التنوین اذ الفتح [اذا انفتح] ما قبل ها تقلب الفا و اذ الضم [اذا انضم] او انکسر یحذف نحو اصبت خیرا و اصابنی خیر و اختم بخیر

انجامه: و قد وقع الفراغ من تسوید هذا الکتاب مسمّی بشرح جامی فی ید العبد العاصی محتاج الی الله الغنی احمد

منابع: دنا 7: 1187؛ التّراث العربی 9: 430

خط: نستعلیق خوانا، کاتب: احمد، ⁽¹⁾ تاریخ کتابت: قرن 13 ق؛ آرایه ها: برخی عناوین و علایم و نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و حاشیه نویسی با نشان های «عصام، سعد الله، نعمة الله، رضی، هندی، چلبی، عقیل، منه» و جز آن دارد. یادداشت ها: وقفنامه ملا احمد هراتی مورّخ 1279 ق. و یادداشت درسی در ظهریه و پس از کتاب در گ 157 پ صیغه وقف قرآن و صیغه طلاق و روایتی از امام حسن علیه السلام نوشته شده است. مهر ها: مهر بیضی واقف با نقش «تأتی من بعدی اسمه احمد» ذیل وقفنامه آمده است. آسیب ها: موریانه خوردگی، رطوبت دیدگی، سوختگی، پارگی، وصّالی و جدایی شیرازه دارد. کاغذ:

فرنگی شکری و آبی آهار مهره؛ جلد: بدون جلد

گ 3 پ- 157 (206 برگ) 16 و 17 سطر، اندازه متن: 110×153- 95×147؛ قطع: 170× 225

عنوان های دیگر: شرح الکافیه؛ شرح جامی علی الکافیه؛ الفوائد الضّیائیه فی حلّ مشکلات الکافیه

موضوع:1. زبان: عربی-- نحو؛ 2. ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570 - 646 ق. الکافیه-- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1076323

6064/2

جرجانی، علی بن محمّد، 740 - 816 ق.

حاشیة تحریر القواعد المنطقیة فی شرح الشّمسیة/ علی بن محمّد جرجانی حسینی (میر سیّد شریف -)؛ شارح: محمّد بن محمّد رازی (قطب الدّین-)؛ نویسنده متن: علی بن عمر کاتبی قزوینی

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 1989/1(1989/1 ع) در ج 11 فهرست همین کتابخانه. نسخه عنوان میر بر شمسیه دارد.

آغاز: قوله و رتّبته علی مقدمته [مقدمة] و ثلث مقالات و خاتمة اقول هکذا وجد عبارة المتن فی کثیر من النّسخ و الصواب ان لفظه ثلث...

انجام افتاده:... فنقیضها العرفیة العامة هی نقیض الجزء الاوّل من عکس ها و انما اقتصر علیها فی الخاصتین لان فیه... دوام سالبة جزئیة مطلقة عامة...

منابع دنا 4: 51؛ التّراث العربی 4: 239

خط: نستعلیق خوانا، کاتب: احمد، تاریخ کتابت: قرن 13 ق.؛ آرایه ها: عناوین و علایم و رموز و نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و حاشیه نویسی با امضای (ملا عماد، شرح مطالع، محی الدّین، سیّد علی، مظهر، فخرالدّین، منه) و جز آن دارد. یادداشت ها: تفسیر مختصری از یک آیه قرآن کریم در گ 209 پ نوشته شده است. کاتب سهو قلم دارد. آسیب ها: تا مبحث نقیض عکس است. موریانه خوردگی، رطوبت دیدگی، سوختگی، پارگی، وصّالی و جدایی شیرازه دارد. کاغذ: فرنگی شکری جلد: بدون جلد

گ 159 پ- 206 پ (206 برگ)، 17 سطر، اندازه متن: 95×150- 110×155؛ قطع: 225×170

عنوان های دیگر: حاشیة شریفیة علی شرح الشّمسیة؛ حاشیه کوچک

موضوع: 1. منطق -- قرن 9 ق.؛ 2. قطب الدّین رازی، محمّد بن محمّد، 694 -776 ق. تحریر القواعد المنطقیة فی شرح الشّمسیة - نقد و تفسیر؛ 3. کاتبی قزوینی، علی بن عمر، 600- 675 ق. الشّمسیة فی القواعد المنطقیة -- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1076353

6065

تفتازانی، مسعود بن عمر، 722- 792؟ ق.

مختصر المعانی فی شرح تلخیص المفتاح/ مسعود بن عمر هروی خراسانی تفتازانی حنفی (سعدالدّین-)؛ نویسنده متن اصلی: یوسف بن ابی بکر سکاکی؛ خلاصه نویس: محمّد بن عبدالرّحمن خطیب قزوینی دمشقی

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2121 (2121 ع) درج 11 فهرست همین کتابخانه و 6374 در همین فهرست.

آغاز: نحمدک یا من شرح صدورنا للتلخیص البیان فی إیضاح المعانی و نوّر قلوبنا بلوامع البیان من مطالع الثانی و نصلّی علی نبیّک محمّد المؤیّد ...

انجام افتاده:... کقول ابی تمام هو ضمیر الشأن الصّنع ای الاحسان و الصنع مبتداء خبره الجملة الشرطیه اعنی قوله ان تعجل ...

منابع: دنا 9: 238؛ التّراث العربی11: 177

خط: نستعلیق خوانا، کاتب: محمّد علی، تاریخ کتابت: 1244 ق. (گ 20 پ)؛ آرایه ها: تا گ 121 پ عناوین در حاشیه و نشان ها در متن به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و نسخه بدل دارد. با نشان های «چلبی، مطوّل، عصام الدّین، شرح مفتاح، شرح ایضاح، شرح مواقف، کشاف» و جز آن حاشیه نویسی شده است. یادداشت ها: شیخ احمد کفاحی بارفروشی در آستر بدرقه کتاب یادداشت تملّک نوشته است. کاتب در گ 139 در خصوص تحریر نسخه رقم زده: «نوشته شد با قلم فولادی». یادداشت هایی در شرح بعضی مطالب میان برخی صفحات الصاق شده است. مهرها: مهر چهارگوش پیشانی کتاب ناخوانا است. آسیب ها: فرسودگی، موریانه خوردگی وسیع، وصّالی و گسیختگی شیرازه دارد. کاغذ: فرنگی الوان؛ جلد: تیماج قهوه ای، با ترنج و سرترنج گل و بوته دار ضربی اجرا شده روی کاغذ الصاقی نخودی، جدول، آستر کاغذ آبی

181 برگ، 14، 15 و 19 سطر، اندازه متن: 90×130-110×140؛ قطع: 170×217

عنوان های دیگر شرح تلخیص المفتاح، المختصر فی شرح تلخیص المفتاح؛ شرح مختصر تلخیص مفتاح العلوم؛ شرح مختصر مفتاح العلوم

موضوع: 1. زبان عربی معانی و بیان؛ 2. سکاکی، یوسف بن ابی بکر 555- 626 ق. مفتاح العلوم-- نقد و تفسیر؛ 3. خطّیب قزوینی، محمّد بن عبدالرّحمن، 666- 739 ق.

تلخیص المفتاح -- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1076511

6066

ابن هشام، عبدالله بن یوسف، 708- 761 ق.

مغنی اللّبیب عن کتب الأعاریب/ عبد الله بن یوسف بن احمد بن عبدالله بن هشام انصاری خزرجی، مشهور به ابن هشام (ابو محمّد جمال الدّین-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2023 (2023 ع) در ج 11 فهرست همین کتابخانه

آغاز: قال الامام الفاضل العالم العلّامة الاوحد جمال الدّین رحلة الطالبین و... اما بعد حمد الله علی افضاله.... فان اوّلی ما تقترحه القرایح و اعلی ما تجنح الی تحصیله ...

انجام:... فاسئل الله الذی منّ علیّ بانشائه... الذین شادوا لنا قواعد الدّین و ان یسلّم تسلیماً کثیراً الی یوم الدّین و الحمد [لله] ربّ العالمین

انجامه: تمّ الکتاب بعون الملک الوهّاب علی ید اقلّ الخلیقة... میر محمّد شریف بن سیّد حسین البغدادی مولدا و الخراسانی اصلاً و همدانی مسکناً فی لیلة الخمیس من عشر الثّانی من ربیع الأوّل فی سنة احدی و تسعین بعد الالف و صلّی الله علی خیر خلقه...

منابع: دنا 9: 962؛ التراث العربی 12: 94

خط: نسخ تحریری، کاتب میر محمّد شریف بن حسین خراسانی بغدادی همدانی، تاریخ

کتابت: 1091 ق. (پنجشنبه دهه دوّم ع 1): آرایه ها: عناوین و برخی علایم و نشان ها در متن و حاشیه به سرخی و سیاهی و سبز. فهرست ابواب به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و حاشیه نویسی لغوی و معنایی مفصّلی با نشان های «دمامینی، شمنی، شرح شواهد، شرح ابیات، لکاتبه، و...» دارد. بالای گ 231 پ تاریخ فوت ملا محمّد تقی مجلسی در روز یکشنبه، تاریخ وفات ملا خلیل قزوینی در شب جمعه 4 رمضان 1089 ق.، فوت ملا محمّد باقر خراسانی در روز چهارشنبه و فوت ملا محمّد صادق صفاهانی در شب جمعه 1091 ق. ثبت شده است. یادداشت ها: وقفنامه کتاب مورخ 1314 ق. در گ 10 نوشته شده است محمّد علی [بن محمّد حسن] کاشانی در گ 3 تملّک نوشته است. یادداشت هایی در شرح بعضی مطالب میان برخی صفحات الصاق شده است. صدگان و دهگان اعداد در شماره صفحات از راست به چپ عدد نوشته شده است. مثلاً 27 را به صورت 720 نوشته اند. مهر ها: دو مهر خشتی با نقش یا «محمّد» و یا «حسین» در گ 4، مهر بیضی واقف با نقش نیمه خوانای «الدّین حسینی» در گ 10، مهری بیضی با نقش نیمه خوانای «یا رب بفضل تو...» در گ 31 و مهر یا مالک نسخه با نقش «محمّد علی بن محمّد حسن» در ابتدای نسخه دارد. آسیب ها: با موریانه خوردگی، رطوبت دیدگی، وصّالی، پارگی لبه اوراق، جدایی عطف، فرسودگی جلد، از بین رفتن حواشی در برش لبه اوراق آسیب دیده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، با ترنج و دو سر ترنج گل و بوته دار، عطف تیماج قهوه ای، آستر کاغذ نخودی

232 برگ، 18 و 21 و 23 سطر، اندازه متن: 77×150 - 95×180؛ قطع: 142×258

موضوع: 1. زبان عربی -- نحو

شماره رکورد: 1076377

6067

سیوطی، عبدالرّحمن بن ابی بکر، 849- 911 ق.

البهجة المرضیة فی شرح الالفیة/ عبد الرّحمن بن ابی بکر (کمال الدّین) اسیوطی مصری شافعی (جلال الدّین-)؛ نویسنده متن: محمّد بن عبدالله مالک

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 3011 (3011 ع) در ج 14 فهرست همین کتابخانه.

آغاز: احمدک اللّهم علی نعمک و الائک و اصلّی... اما بعد هذا شرح لطیف مزّجته بالفیة ابن مالک...

انجام:... واختم لنا شأننا کله و افعل ذلک باخواننا و احبائنا و سایر المسلمین و صلّی الله... کثیرا

انجامه: قد وقع الفراغ من تسوید هذه البیاض فی یوم الخمس من ایام شهر شوال المکرم فی سنه 1269 من الهجرة النبویة فی ید اقل طلاب حسین علی ابن آقا جان بارفروشی ملتمس من الطلّاب ان یدعوا لی و لوالدی بدعاء الخیر

منابع: دنا 2: 554؛ التّراث العربی 2: 517

خط: نستعلیق خوانا، کاتب: حسینعلی بن آقاجان بارفروشی، تاریخ کتابت: 1269 ق. (5 شوّال -) آرایه ها: عناوین و نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و حواشی

مفصّل با نشان های «خالد،تصریح، عقیل، ابن النّاظم، شمنی، جرجانی، شواهد، جامی، مغنی» و جز آن دارد. یادداشت ها: یادداشت وقف در ظهریه محو شده است. به نظر می رسد هشت برگ ابتدای نسخه با خط و مرکّبی قدیم تر نوشته شده و حواشی مفصّل دارد. این قسمت بیشتر آسیب دیده است. از گ 9 به بعد متن الفیه در بالای نسخه نوشته شده است. بیتی با تاریخ 1269 ق. در حاشیه گ 24 1 پ دیده می شود. یادداشت ها و فواید و اشعاری با عنوان «مخاطبا للنفس لمحرره» و جز آن در گ 131 و 134 - 136، با تاریخ 1302 و 1307 ق. دارد. مهر ها: مهر بیضی واقف با نقش نیمه خوانای «... الله الغنی عبده حسنعلی»؟ و دو مهر چهارگوش نیمه خوانا با نقش«.... صاحب طاهر علی» در ظهریه مشاهده می شود. آسیب ها: پارگی، وصّالی، آب افتادگی، سوختگی بیشتر در هشت برگ اوّل نسخه و موریانه خوردگی دارد. کاغذ: فرنگی نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، با ترنج و سرترنج و لچکی گل و بوته دار و زنجیره، آستر کاغذ نخودی

136 برگ، 14 و 15 سطر، اندازه متن: 85×140-70×140؛ قطع: 170×220

عنوان های دیگر: شرح الالفیة؛ سیوطی

موضوع: 1. زبان عربی-- صرف و نحو؛ 2. ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600؟- 672 ق. الالفیه -- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1076115

6068

قرآن کریم

زبان: عربی

معرّفی کتاب: نسخه نفیس و بسیار آراسته و کاملّی از قرآن کریم است. مصدر به دعای قبل از تلاوت قرآن و مذیّل به دو دعای بعد از تلاوت و یک دعای سجده است.

فضایل سور، در حاشیه صفحات توسّط عبدالحسین اصفهانی تحریر شده است. دو نمونه دیگر از از سبک خاصّ کتابت فضایل سور در حاشیه قرآن توسّط او، در نسخه بعد به شماره 6069 (مورّخ 1091 ق.) و نسخه شماره 6040 (با رقم کتابت 1101 ق.) در همین کتابخانه مشهود است. متن این فضایل در هر سه نسخه، با اندک تفاوتی در برخی کلمات، تقریبا یکسان است. به نظر می آید یکی از اشتغالات عبدالحسین اصفهانی ⁽¹⁾، همین حاشیه نویسی بر قرآن های متقدّم بر زمان خود با خط شکسته نستعلیق بوده است. وجه مشترک دیگر این سه قرآن عناصر کتاب آرایی مشابه است. آرایه های صفحات افتتاح نسخه حاضر با نسخه 6069 و حتی دست خط سرسوره ها بسیار شبیه است. به صورتی که در نگاه اوّل تصوّر می شود به دست یک مذهّب و خطّاط تزیین شده است. حتی تذهیب و ترصیع نسخه 6040 هم، صرف نظر از سرلوح آن، به این دو نسخه بسیار نزدیک است. هر سه نسخه عناصری از کتاب آرایی مکتب اصفهان وام گرفته اند. گره سازی و سنجاق نشان ها در هر سه نسخه از نزدیکی کتاب آرایی آن به زمان قاجار حکایت دارد. بنابراین به نظر میآید این هر سه نسخه نزدیک به زمان عبدالحسین اصفهانی و احتمالاً در اصفهان با الهام از مکتب اصفهان و قاجارآراسته شده اند. تعداد آیات سوره البقره در قرآن حاضر و قرآن شماره 6040،

به جای 286 آیه، 206 آیه ثبت شده است.

آغاز: بسم الله الرّحمن الرّحیم الحمد لله رب، العالمین...

انجام:... یوسوس فی صدور النّاس من الجنّة و النّاس

انجامه: [ذیل فضایل سور در حاشیه]: کتبه العبد الحقیر المحتاج الی ربه الغنی عبدالحسین الاصفهانی

منابع: احوال و آثار خوشنویسان 4: 1097؛ دانشنامه هنرمندان ایران و جهان اسلام ص 381

خط: نسخ و شکسته نستعلیق خفی عالی، کاتب حاشیه: عبدالحسین اصفهانی، تاریخ کتابت: 1239 ق. (ح-) ⁽¹⁾امتیاز: نسخه ای بسیار نفیس از نظر تزیینات و عناصر کتاب آرایی و خط و جلد است. آرایه ها: بسیار آراسته است. صفحات افتتاح مذهّب و مرصّع و متناظر، حواشی مزیّن به سر ترنج های متوالی زرّین با عناصر گیاهی و نقوش اسلیمی دور کتیبه های صدر و ذیل و متن شریف آیات تسمه اندازی و گره سازی، عناوین سوره ها، عدد آیات و محل نزول با قلم رقاع زرّین در میان کتیبه های پیشانی و آیه «لایمسّه الا المطهرون» و «تنزیل من رب العالمین» (الواقعه -80-79 )ردر کتیبه های ذیل به همان شیوه، جدول به زر و شنگرف و لاجورد با شرفه های لاجوردین، ابری سازی و طلااندازی بین سطور، دعای تلاوت آیات در دو صفحه قبل از صفحات افتتاح سور در اندرون طرح لچک ترنج به قلم رقاع زرّین، مذهّب به نقوش تشعیری اسلیمی و گل های ختایی در متن و حاشیه صفحه، با جدول زر و شنگرف و لچکی های مرصّع، فضایل سوره ها به قلم شکسته نستعلیق خفی در میان ترنج های حاشیه صفحات آغازین سوره ها با طلا اندازی بین سطور و امضای 812، سرسوره سازی مذهّب و مرصّع با عناوین سوره ها به قلم رقاع زرّین در گوشه خارجی بالای هر صفحه یک سر ترنج زرّین متضمّن حروف استخاره با قرآن در صفحات راست و عناوین و شماره سور در صفحات چپ، تقسیمات احزاب و سور در میان شمسه های مرصّع و مذهّب بسیار ظریف در حاشیه

سوره ها، علایم مدّات و رموز سجاوندی به سرخی، فواصل آیات گل های چهار پر زرّین محرّر، جدول کشی، کمند اندازی، نقوش محدود تشعیری در ذیل فواصل خالی آیات پایانی برخی سوره ها، عناوین دعا های پایانی سور در میان کتیبه هایی به همان شیوه سر سوره ها و با طلا اندازی بین سطور؛ حواشی: فضایل سوره ها به نقل از معصومین علیهم السلام در حواشی آغازین هر سوره نوشته شده است. آسیب ها: نسخه بسیار پاکیزه است. تنها آسیب در جدایی دفّه روی جلد از عطف، تقریباً تا بالای نسخه است. کاغذ: ترمه آهار مهره؛ جلد: روغنی، دو تکّه، عطف تیماج قهو های، بوم خردلی با طرح گل و بوته، آستر بوم عنّابی با نقوش اسلیمی و ختایی تشعیری و طرح گل و بوته در میان لچک ترنج با زمینه مشکی و نقش زنجیره در هر دو روی جلد

540 ص، 19 سطر، اندازه متن: 37×73؛ قطع: 63×107

شماره رکورد: 2072933

6069

قرآن کریم

زبان: عربی

معرّفی کتاب: نسخه نفیس، بسیار آراسته و کاملّی از قرآن کریم، همانند نسخه پیشین است. فضایل سوره ها در حاشیه سه صفحه، توسّط عبدالحسین اصفهانی تحریر شده است. بنگرید به شمارهٔ 6068 در فهرست همین کتابخانه.

آغاز: بسم الله الرّحمن الرّحیم الحمد لله ربّ العالمین...

انجام:... یوسوس فی صدور النّاس الجنّة و النّاس

انجامه: و تمت کلمة ربک صدقا و عدلاً لا مبدل لکلماته و هو السمیع العلیم و بعد وفّقنی الله سبحانه و تعالی لاتمام هذا الکلام المجید و الفرقان الحمید الذی یستضیئ بنوره ملکوت السموات و الارض و تستقیم باموره المستهدی فی الطول و العرض و انا اقل الخلیقة بل لا شیئ فی الحقیقة العبد المحتاج الی الرّب الغفور ابن غلام حسین محمّد صالح الکاتب المنسوب الی النیسابور و هذا هو المصحف الثامن و الثمانون و کان ذلک سنة احدی و تسعین بعد الالف من الهجرة 1091

منابع: احوال و آثار خوشنویسان 4: 1097 و 1182؛ دانشنامه هنرمندان ایران و جهان اسلام ص 735؛ سلطنتی (قرآن ها) ص 310 - 313

خط: نسخ عالی، کاتب: محمّد صالح بن غلام حسین نیشابوری، تاریخ کتابت: 1091 ق؛. امتیاز: نسخه ای نفیس از نظر تزیینات و عناصر کتاب آرایی و خط و جلد همانند نسخه پیشین است. آرایه ها: نسخه بسیار آراسته است. صفحات افتتاح مذهّب و مرصّع و متناظر، حواشی مزّین به سرترنج های متوالی زرّین، اجرا شده روی زمینه لاجورد با عناصر گیاهی الوان، دور کتیبه های صدر و ذیل و متن شریف آیات گره سازی و سنجاق نشان، عناوین سوره ها و عدد آیات با قلم رقاع زرّین در میان کتیبه های پیشانی و آیه «لایمسّه الا المطهرون» «تنزیل من رب العالمین» (الواقعه 79- 80) در کتیبه های ذیل به همان شیوه، جدول سه تحریر با تسمه سازی شنگرفی و شرفه های آبی، ابری سازی و طلا اندازی بین سطور در تمامی صفحات، دعای قبل و بعد تلاوت در دو صفحه قبل از صفحات افتتاح سور و در صفحات پایانی در اندرون طرح لچک ترنج با زمینه شنگرفی و به قلم رقاع زرّین، مذهّب به نقوش تشعیری محرّر اسلیمی و گل های ختایی در متن و حاشیه صفحه، با جدولی به زر و قهوه ای و آبی و لچکی های مرصع، سرسوره سازی مذهّب و مرصّع با عناوین سور به قلم رقاع و ثلث زرّین، تقسیمات احزاب و سور و مواضع سجدات در میان شمسه های مرصع و مذهّب بسیار ظریف در حاشیه سوره ها، جدول کشی، کمند اندازی، فواصل آیات گل های چهار پر زرّین، در حاشیه گل 311 فضیلت سوره به قلم شکسته نستعلیق عبدالحسین اصفهانی با امضای 812 در میان ترنجی با طلااندازی بین سطور و در حاشیه گ 216 و 270 بدون تزیین؛ حواشی: بعضی افتادگی های آیات در حاشیه نوشته شده و دور آن جدول کشی شده است. بنابراین جداول بعد از کتابت و تصحیحات سور رسم شده است. یادداشت ها: کاتب در انجامه نسخه حاضر اشاره می کند این قرآن هشتاد و هشتمین قرآنی است که استنساخ کرده است. در کتابخانه کاخ موزه گلستان قرآن دیگری به خط همین کاتب با رقم کتابت جمادی الاوّل 1096 ق. نگاهداری می شود. این قرآن صد و نهمین قرآن به خط کاتب است.

وی در انجامه قرآن مذکور چنین رقم زده است:«.... و هذا هو المصحف الذی کتبه بعد ثمان و المائه...» بدین ترتیب کاتب در فاصله کتابت این دو قرآن یعنی در طول پنج سال، به جز دو قرآن پیش گفته، بیست قرآن دیگر نیز استنساخ کرده است. یعنی به طور متوسّط هر سه ماه یک قرآن آسیب ها: تمامی صفحات رطوبت دیده؛ لکن خوشبختانه به متن آسیب نرسیده است. جلد الحاقی و متأخّر است. کاغذ: بخارایی آهار مهره؛ جلد: روغنی، دو تکّه،

عطف چرم مشکی، بوم قهوه ای با طرح گل و بوته، آستر عنّابی با نقوش گیاهی تشعیری و طرح گل و بوته در میان لچک ترنج با زمینه مشکی و نقش زنجیره در هر دو روی جلد

320 برگ [316 برگ] ⁽¹⁾، 14 سطر، اندازه متن: 62×122؛ قطع: 120×194

شماره رکورد: 2073794

6070

انصاری شیرازی، علی بن حسین، 729-806 ق.

اختیارات بدیعی/ علی بن حسین انصاری شیرازی، مشهور به حاج زین العابدین طبیب عطّار و حاج زین عطّار

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: کتابی است در خواص گیا هان و هر چه خاصیت دارویی دارد، جهت درمان بیماری ها، مؤلّف ابتدا در سال 767 ق. کتابی به نام مفتاح الخزائن در سه رساله مستقل مفردات، ابدال و اصلاح دارو ها، مرکّبات نوشت. در سال 771 ق. در این کتاب تجدید نظر کرد و با افزوده هایی بر آن اختیارات بدیعی را در دو مقاله تدوین کرد: 1. در ادویه مفرده، 2. در ادویه مرکّبه مؤلّف ⁽²⁾در مقاله اوّل، پس از بیان نام هر دارو به ترتیب حروف الفبا، معادل فارسی آن و گاه معادل شیرازی و گاهی سایر مواضع را به نقل از کتاب های دیگر ذکر می کند. به بیان طبیعت، خواص، کاربرد ها، منافع، مضار، جایگزین ها و چگونگی مصرف بهینه آن می پردازد. در مقاله دوّم انواع دارو های ترکیبی

را براساس شکل دارویی و فواید درمانی در 23 باب ⁽¹⁾، به عدد حروف کلمه «طبیب» معرّفی می کند. ⁽²⁾ نسخه حاوی بخشی از ادویه مفرده تا اواخر حرف میم از مقاله اوّل است. در تطبیق با نسخه 10988، از صفحه 9 تا 222 این نسخه 339 صفحه ای است. آغاز افتاده:... کوچک و بزرگ بپارسی میگ دریائی خوانند و ماهی ربیان گویند اگرچه صاحب جامع یک قول آورده است که بلغة اهل شام نوعی از بابونه است...

انجام افتاده:... و چون در روغن ها که مناسب بود حل کنند بر وقفا و پشت مالند خدر و فالج را سود دهد..

منابع: قدس 19: 6؛ گوهرشاد4: 1912؛ مجلس 1: 310؛ دانشگاه 4: 715؛ فهرست واره 5: 3267 و 3717؛ الذّریعه 1: 368؛ دنا 2: 437

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: قرن 12 ق. (احتمالاً -) آرایه ها: عناوین و نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و نسخه بدل دارد. مهر ها: در ص 143 مهر بیضی کوچکی با نقش نیمه خوانای «... لا الله» مشاهده می شود. آسیب ها: در آغاز و انجام افتادگی دارد. برخی حواشی و بیشتر راده ها در برش اوراق از بین رفته و بعضی عناوین نانویس است. رطوبت دیدگی و لکه های قارچی و پارگی لبه اوراق دارد. کاغذ: اصفهانی؛ جلد: بدون جلد 608 ص، 15 سطر، اندازه متن: 112×167؛ قطع: 190×260

عنوان های دیگر: اختیارات بدیعی فی الادویة المفردة و المرکّبة

موضوع: 1. مفردات پزشکی؛ 2. مرکبات پزشکی؛ 3. داروسازی -- نسخه ها و دستورالعمل ها 4. پزشکی ایرانی

شماره رکورد: 2073795

6071

مجلسی، محمّد باقر بن محمّد تقی، 1037- 1110 ق.

حقّ الیقین/ محمّد باقر بن محمّد تقی مجلسی اصفهانی، مشهور به علامه مجلسی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: آخرین تألیف علامه مجلسی در اصول دین شیعه در شش باب است. اصل امامت را با تفصیل بیشتری طرح کرده است. کتاب را به نام شاه سلطان حسین صفوی (حک: 1105 - 1135 ق.- د: 1141؟ ق.) تألیف کرده است. ⁽¹⁾نسخه بسیار ناقص است. در آغاز یک صفحه افتادگی دارد. در انجام تنها تا مبحث هشتم باب دوّم است.

آغاز افتاده:... ابتدای تکلیف واجبست تحصیل ایمانست و اکثر خلق از این معنی غافلند و ارکان دین را نمی دانند و قلیلی را که از ناقصی چند امثال خود فرا گرفته اند بنظر تحقیق در آن نظر نکرده اند...

انجام افتاده:... هشتم آن که حق تعالی در قدیم بودن شریک ندارد و هر چیز غیر جناب مقدّس اوست حادثست و جمیع ارباب ملل بر این معنی اتّفاق کرده اند و اگرچه حدوث و قدم را در عرف حکما بر چند معنی اطلاق می کنند امّا آن چه اتّفاقی در باب ملل است...

منابع: دنا 4: 648

خط: نستعلیق و نسخ، تاریخ کتابت: قرن 13 ق.، آرایه ها: جدول به زر و تحریر، عناوین و نشان ها به سرخی، در یک صفحه آثار کمنداندازی باقی مانده؛ آسیب ها: در آغاز و انجام افتادگی دارد. به شیوه متن و حاشیه مرمّت شده. کاغذ: فرنگی نخودی؛ جلد: بدون جلد

8 برگ، 19سطر، اندازه متن: 115× 207؛ قطع: 181×295

موضوع: 1. شیعه-- اصول دین؛ 2. شیعه -- عقاید

شماره رکورد: 3381031

6072/1

[رمل (رساله در -)/ ناشناخته

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: قواعد و احکام مثلّثات رملی تا پایان احکام مثلثّه پانزدهم است. نویسنده در پایان رساله می نویسد اگر فرصت بیشتری داشت شرحی در ده جلد بر احکام مثلثه زواید می نگاشت. سپس خود اقرار می کند چنین شرحی هرگز به جایی نمی رسد و نوشته نمی شود. در پایان آرزو می کند احکام زواید ⁽¹⁾را در یک جلد مفید بنویسد.

نسخه 1 و 2 مجموعه ش 3115 کتابخانه ملک مشابه نسخه 1 و 2 مجموعه مورد گفتگو است. با این تفاوت که ش 1 مجموعه ملک تاریخ 899 ق. دارد. نام مؤلّف در فهرست ملک نیز نا معلوم است.

آغاز: در احکام مثلثات عظیم قوتی دارند چرا که مدام جانی همراه یکدیگرند و... هر چند بهم ضرب کنی... بیرون آید پس معلوم شد که ایشان جانی بهم آمیخته اند و گواهی ایشان در حق یکدیگر قوتی باشد...

انجام:... مثلثه پانزدهم عظیم قوتی دارد و مجموع احکام از ایشان است اگر مرا فرصت مبالغه بودی شرح آن در دست حاصل بودی ده جلد: کتاب مثلثه زواید بساختمی انشاءاله توفیق مساعدت نماید یکی در خواطر است که از زواید بسازم که مفید باشد اگر چه شرح هرگز بجائی نرسد هر چه گفته و السلام

منابع: ملک 6: 224

خط: نستعلیق تحریری، تاریخ کتابت: 1287 ق. (به قرینه تشابه خط با ش 2 مجموعه): آرایه ها: جدول کشی، در بالای صفحه اوّل یک لچکی به رنگ آبی با گل های الوان دارد. آسیب ها: وصّالی شده. جلد الحاقی دارد. کاغذ: فرنگی نخودی: جلد: چرم مشکی با نقش ترنج و سر ترنج و لچکی و زنجیره

گ 1 پ- 5 پ (18 برگ)، 21 سطر، اندازه متن: 92×155؛ قطع: 143×207

موضوع: 1. رمل

شماره رکورد: 3381043

6072/2

[احکام خانه های رمل]/ ناشناخته

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: احکام خانه های شانزده گانه رمل است. شماره های دوّم مجموعه 3115 کتابخانه ملک و ش 304 دار الحدیث مشابه نسخه مورد گفتگو است. این نسخه ها نیز بدون نام مؤلّف است. نسخه مرکز دارالحدیث تاریخ تحریر 1027 ق دارد.

آغاز: خانه اوّل تعلق دارد بسلامتی بدن و نفس و بستگی کار گشوده شود از آن دانند خانه دوّم خانه مال و معاش و کسب و ترقی و تنزّل کیسه را از آن دانند خانه سیم سفر نزدیک و اقربای پدری و برادران و همشیرگان مخالفت مناسبت را از آن دانند... خانه پانزدهم میزان رمل است خانه شانزدهم عاقبت الامور آن کس است و اله اعلم بالصواب 1 آتش 2 باد 3 خاک 4 آب حساب؟ کنند تا آخر باب در بیان رمل گفته می شود بدین تفصیل دانند لحیان... قبض الداخل... قبض الخارج... جماعت... طریق

... باب اوّل در بیان خان های لحیان... اگر درخانه اوّل نشیند دلیل بر بسیاری دولت و سروری و سرکشی و حشمت و فیروزی بقدر مرتبه سائل دوّم.... دلیل است بر حصول مال و خروج برضای نفس و انعام و...

انجام: خانه چهاردهم... دلیل است که مرادش بر... و نقصان بسیار شود و سفر نباید کرد خانه پانزدهم.... دلیل است بر حرکت غایب و رسیدن خبر و کارها ثابت نباشد هر دم بنوعی باشد ... خانه شانزدهم دلیل است که عاقبت الامور بسرانجام که تو و الله اعلم

انجامه: سنه 1287

منابع: ملک6: 225 دار الحدیث 1: 281

خط: نستعلیق تحریری، تاریخ کتابت: 1287 ق؛ آرایه ها: جدول کشی؛آسیب ها: رطوبت دیدگی و جلد الحاقی دارد. کاغذ: فرنگی نخودی:جلد: چرم مشکی با نقش ترنج و سر ترنج و لچکی و زنجیره

گ 5 پ - (13 (18 برگ)، 21 سطر اندازه متن: 92×155؛ قطع: 143×207

موضوع: 1. رمل

شماره رکورد: 4244698

6072/3

داعی شیرازی، نظام الدّین محمود، قرن 9 ق.

مصطلاحات صوفیة موحّدة / محمود بن حسن حسینی آملّی واعظ شیرازی، مشهور به شاه داعی و داعی الی الله، متخلّص به داعی و نظامی ثانی (سیّد نظام الدّین-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: فصل دوازدهم رسالة مصطلاحات صوفیة موحّده داعی شیرازی ⁽¹⁾است. نویسنده در ابتدای نسخه می نویسد «این دوازده فصل است در بعضی مصطلحات صوفیه موحّده که از عبارت ایشان مفهوم گشته است بر سبیل انموذج لیکن در آن چه شرعاً در آن سخنی باشد عهده بر ناقل نیست». فصول این رساله عنوان ندارد. ⁽²⁾از این دوازده فصل، نویسنده تنها در فصل دوازدهم اصطلاحات صوفیه را به صورت خاصّ معنا کرده است. دو نسخه از این رساله در کتابخانه مجلس موجود است. مؤلّف این هر دو نسخه ناشناخته است. نویسنده در پایان نسخه ش 1803 می نویسد ⁽³⁾آن را فی المجلس و بدون مراجعه به کتاب های دیگر نوشته است. نسخه ش 631/9 مجلس

(2: 392) را مصحّحی در سال 868 ق. تصحیح کرده است. نسخه های گوناگون این رساله کمی با یک دیگر تفاوت دارد. آغاز دو نسخه مجلس هم کمی متفاوت است. ⁽¹⁾

نسخه مورد گفتگو سهو قلم دارد. پس از آن فرهنگ واژگانی در دوازده سطر نوشته شده است. ⁽²⁾پس از این فرهنگ، نقلی از کتاب کشف و البیان عن تفسیر القرآن ثعلبی (د: (427؟ ق.) در سؤالی از اخفش در خصوص علّت سقوط یا از یسر، و نقل هایی از ج 1 کتاب حیوة الحیوان دمیری (808-742 ق.) در برخی خواص انسان در ده سطر آمده است. ⁽³⁾

آغاز: رخ عبارتست از ظهور تجلّی الهی جمال عبارتست از سبب وجود اعیان عالم و سبب ظهور اسماء حق است و ذلّت [زلف] عبارتست از مرتبه امکان کلیات و جزئیات و معقولات و محسوسات و ارواح و اجسام و جواهر و اعراض فلکی و عنصری و طبیعی و الهی از قبه عرش تا تحت ثری و هر جمال که تصور کرده شود ابرو عبارتست از

حجاب ربوبیت و عبودیّت حظ عبارتست از ظهور تعلق ارواح در اجسام لعل...

انجام:... بحر عبارتست از مرتبه محیط بقدر کسب چون امکان موج معینات [تعیّنات] آن مرتبه که منع مظهر حق و حقیقت است که شیئ درو ظاهر شود گیسو عبارتست از سلسله که عقل بآن مرتبه خاکست جعد عبارتست از تمایز مراتب با آن که بهم پیوسته است نوم عبارتست از مجلس خاص که معرفت درویشانست [بزم مجلس درویشان صاحب معرفت است - یا- مجلس بزم درویشان صاحب معرفت است] اینست استعارات اهل معرفت تمام شد.

منابع: فهرست واره 7: 84؛ مشترک 3: 1270؛ مجلس 2: 392، 9: 314، 204:5؛ «داعی شیرازی»، مریم،دانشگر، دانشنامه جهان اسلام، ج 17؛ «رساله ای در اصطلاحات عرفانی»، نصر الله پورجوادی، معارف، ش3، 1364، ص 3- 17 فنخا 4: 62

خط: نستعلیق تحریری، تاریخ کتابت: 1287 ق. (ح-)؛ آرایه ها: جدول کشی؛ آسیب ها: جلد: الحاقی دارد. کاغذ: فرنگی نخودی؛ جلد: چرم مشکی با نقش ترنج و سر ترنج و لچکی و زنجیره

گ 15 (18 برگ)، 19سطر، اندازه متن: 90×140 قطع: 143×207

عنوان های دیگر: مصطلحات صوفیه؛ اصطلاحات صوفیان؛ اصطلاحات صوفیه؛ رسالة فی اصطلاح الصّوفیة الموحّدة و غیرهم

موضوع: 1. تصوّف اصطلاح ها و تعبیر ها

شماره رکورد: 4244814

6072/4

دعا

زبان: عربی

معرّفی کتاب: متن دو دعا بدون ذکر سند است: 1. بخش هایی از دعای منسوب به علی بن الحسین بن علی زین العابدین امام سجّاد علیه السلام، این دعا با عنوان «دعاؤه

علیه السّلام فی التّأوّه و المناجاة» (دعای 198) در الصّحیفة السّجّادیة الجامعة لأدعیه ⁽¹⁾آمده است. 2. دعای «الصّحیفه» یا دعای «جبرائیل» مروی از رسول اکرم صلی الله علیه و آله، این دعا در مهجّ الدّعوات سیّد بن طاوس، بلد الامین و مصباح کفعمی و در بحار الانوار با تفاوت هایی نقل شده است.

آغاز افتاده:... یا رباه ارحم من [لم] یراقبک اذا خلا یا رباه انا صاحب الذنوب و الخطایا یا رباه ارحم من عاد فی الذُّنوب مرّة أخری یا رباه اعوذ بک من نار حرّها لایطفی [ یطفأ] و دخانها لا ینقطع ابدا...

انجام:... و سبحانه من شهید ما احمده و سبحانه هو الله العظیم و بحمده و بحمده و الحمد لله و لا اله الا الله و الله اکبر و الله الحمد و لا حول و لا قوة الا بالله العلیّ العظیم دافع کل بلیّة و حسبنا الله و نعم الوکیل و الحمد لله ربّ العالمین هو حسبی و نعم الوکیل

خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: 1287 ق؛ آرایه ها جدول کشی؛ آسیب ها: وصّالی شده. جلد الحاقی دارد. کاغذ: فرنگی نخودی:جلد: چرم مشکی با نقش ترنج و سرترنج و لچکی و زنجیره

گ 16- 17(18 برگ)، 19 سطر، اندازه متن 90×140؛ قطع: 143×207

موضوع: 1. دعاها

شماره رکورد: 4244942

6073

صدرالدّین شیرازی، محمّد بن ابراهیم، 979 - 1050 ق.

حاشیة الشّفا (الهیّات) / محمّد بن ابراهیم شیرازی، مشهور به ملاصدرا و صدر المتألّهین؛ نویسنده متن: حسین بن عبدالله بن سینا، مشهور به ابن سینا

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 790 (790 ع) در ج 8 فهرست همین کتابخانه.

بخش الهیّات حاوی ده مقاله است. نسخه صفحات زیادی در انجام افتادگی دارد و تا بخش اقسام وحدت از مقاله سوّم بخش الهیّات است.

آغاز: قوله قدس سره ان العلوم الفلسفیه کما قد اشیر الیه ذکر الشیخ فی الفصل الثانی من الفن الاول من الجملة الاولی و هی المنطق ان الغرض فی الفلسفة ان یوقف علی حقایق الاشیا کلها...

انجام افتاده:... کالماء فالتکثر الواقع فی الواحد المتصل اما من جهة ان نفس طبیعته علی بعده لان یتکثر...

منابع: دنا 4: 308؛ التّراث العربی 4: 401

خط: نستعلیق مایل به تحریری، تاریخ کتابت: قرن 12 یا 13 ق.؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و اندکی حاشیه نویسی با نشان «منه رحمه الله» دارد. آسیب ها: برخی اوراق پاره و آفت دیده است. جلد الحاقی دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج مشکی

138برگ، 17 سطر، اندازه متن: 62×132؛ قطع: 133×192

عنوان های دیگر: شرح الهیّات شفا

موضوع: 1. فلسفه اسلامی -- قرن 11 ق.؛ 2. فلسفه اسلامی -- قرن 5 ق. نقد و تفسیر؛ 3. ابن سینا، حسین بن عبد الله، 370- 428 ق. شفا -- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 3381058

6074

طوسی، محمّد بن حسن، 385- 460 ق.

تهذیب الاحکام/ محمّد بن حسن بن علی طوسی، مشهور به شیخ طوسی (شیخ الطّائفه ابوجعفر-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره های بازیابی 2061/3 (2061/3 ع) در ج 11 و 2406 (2406 ع) در ج 12 فهرست همین کتابخانه.

نسخه حاوی کتاب الطّهارة (گ 1 پ- 86)، کتاب الصّلوة (گ 87 پ - 208)، کتاب الزّکوة (گ 208 پ- 235)، کتاب الصّیام (گ 235 پ - 267 پ) و کتاب الحجّ (گ 268 پ- 354) است.

آغاز: الحمد لله ولیّ الحمد و مستحقّه وصلوته علی خیرته من خلقه محمّد و آله و سلّم تسلیماً ذاکرنی بعض الاصدقاء ایّده الله تعالی ممّن اوجب حقّه علینا...

انجام: ...والعمل علی ما قدّمناه من الأخبار تم الجزء الرّابع من کتاب تهذیب الاحکام الحمد لله ربّ العالمین و صلوته علی محمّد النبّی و آله الطّاهرین

انجامه: وافق الفراغ من تعلیقه فی خامس عشر شهر صفر ختم بالخیر و الظفر من شهور اثنی عشر و الف هجریه... علی ید اقل... محمّد بن حسین طاهر کاشانی رحم الله لمن قرأه و...

منابع: دنا 3: 431؛ التّراث العربی 3: 538

خط: نسخ، کاتب: محمّد بن حسین طاهر کاشانی، تاریخ کتابت: 1012 ق. (15 صفر-)؛ امتیاز: نسخه از روی نسخه اصل و خط مصنّف تصحیح شده و نسخه بدل دارد. آرایه ها: عناوین و علایم به سرخی، برخی نشان ها به سرخی؛ حواشی: علاوه بر نسخه بدل از نسخه اصل، نسخه بدل از نسخه «شیخ ز» دارد. حواشی پراکنده ای با نشان های «ذکری، ضیا سمله الله، مهذّب، مغرب، جامع الشواهد، ایضاح و جز آن در هامش برخی صفحات نوشته شده است. یادداشت ها: در بالای گ 10 پ یادداشتی نیمه تمام مبنی بر درخواست جمعی فارسی زبان از میر سیّد علی طباطبایی در تصنیف رساله ای در احکام ط هارت و نماز و روزه و ارجاع این مهم به محمّد بن اسمعیل نوشته شده است. در بالای گ 42 پ دو سطر از کتاب تجارت تحریر شده است. یادداشت تملّکی با مهری محو شده و یاداشت ابتیاع شهاب الدّین علی بن رضی الدّین محمّد مورّخ 1093 ق. در ظهریه دارد. آسیب ها: برخی عناوین نانوشته است.

گ 73 تکراری است. آب افتادگی، از هم گسیختگی شیرازه، وصّالی، فرسودگی جلد دارد. کاغذ: اصفهانی؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، با ترنج گل و بوته دار، مرمّت شده، آستر تیماج قهوه ای روشن

354 برگ، 32 و 33 سطر، اندازه متن: 115×205؛ قطع: 180×317

موضوع: 1. احادیث احکام -- قرن 5 ق. 2. احادیث شیعه -- قرن 5 ق.؛ 3. مفید محمّد بن محمّد، 336- 413 ق. المقنعه -- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1076111

6075

عبدالحق دهلوی، عبدالحق بن سیف الدّین، 958 - 1052 ق.

اشعّة اللّمعات فی شرح المشکاة/ عبد الحق بن سیف الدّین دهلوی؛ نویسنده متن: حسین بن مسعود فراء بغوی؛ شارح اوّل: محمّد بن عبدالله خطّیب عمری تبریزی

زبان: فارسی عربی

معرّفی کتاب: حسین بن مسعود فرّاء بغوی کتابی در علم حدیث به نام مصابیح السّنه نگاشت. علمای بسیاری این کتاب را شرح کردند (کشف الظّنون 2: 1698-1702). یکی از این شروح کتاب مشکوة المصابیح محمّد بن عبد الله خطّیب عمری تبریزی است. عبدالحق دهلوی مشکوة را در اشعة اللّمعات گزارش کرد. او در مقدّمه اشعة اللّمعات توضیح می دهد، پس از کسب اجازه روایت از مشایخ حرمین شریفین و بازگشت از آن دیار، مشکو المصابیح را به عربی و فارسی به موازات هم گزارش کرد. ابتدا شرح عربی و پس از مدتی تأخیر شرح فارسی را به پایان رساند. نسخه مورد گفتگو همان شرح مزجی فارسی، با ترتیب متن مشکوة، ترجمه و شرح است. مقدّماتی در بیان بعضی مصطلحات علم حدیث، و بیان احوال جماعتی از ائمّه حدیث دارد. چهار جلد است:1. کتاب الایمان تا کتاب الجنائز، 2. کتاب الزّکوة تا کتاب المناسک، 3. کتاب البیع تا کتاب الطّب و الرّقی، 4. کتاب الآداب تا کتاب الفتن. هر کتاب مطابق اصل چندین باب، و هر باب حداکثر تا سه فصل دارد. شارح در فصل اوّل به آن چه در صحیح بخاری و مسلم آمده، در فصل دوّم به آن چه در صحاح دیگر آمده و در فصل

سوّم به مطالب مستفاد از آن باب اشاره کرده است.⁽¹⁾

نسخه ناقص است و صفحاتی بسیار آشفته دارد. حاوی این مطالب است: بخش کوتاهی از جلد 1، کتاب الصّلوة شامل فصل اوّل باب «السّنن و فضائلها» تا بخشی از فصل اوّل باب «صلوة اللّیل» (ص 444 -457)، بخش هایی از جلد2. کتاب الزّکوة شامل بخش آخر فصل سوّم باب «من تحلّ به المسئلة» و فصل اوّل کتاب فضائل القرآن با افتادگی در آخر نسخه است. (ص 420-431، 138- 239، 432 - 443، 1- 125، 240- 419، 126-137) ⁽²⁾

آغاز افتاده:... در کتب آمده با اختلاف الفاظ و نز[د] ما چهار رکعتست و در وی نیز احادیث آمده از علی و عائشه و امّ حبیبه و ترمذی گفته که بر اینست عمل نزد اکثر اهل علم... (ص 444)

انجام افتاده:... و عن ابن عباس رضی الله عنهما قال قال عمر بن الخطاب رضی الله عنه سمعت رسول الله صلی الله علیه و آله و سلّم گفت ابن عباس که گفت عمر بن خطاب (ص 137)

منابع: ایضاح1: 88؛ معجم المطبوعات 1: 627؛ ملّی 4: 115؛ کشف الظّنون 2: 1699؛ مرعشی 20: 251؛ 5: 261؛ دنا 1: 1028

خط: نستعلیق متوسّط، تاریخ کتابت: قرن 13 ق.؛ آرایه ها: نشان های بالای عبارات عربی اصل و عناوین و برخی کلمات به سرخی، جدول ها سه تحریر؛ حواشی: حواشی تصحیحی و توضیحی از فتح الله و جلال الدّین دارد. در حاشیه ص 401 تاریخ 1348ق. دیده می شود. مهر ها: مهر بیضی با نقش «بنده لطف محمّد شریف» و «بنده لطف محمّد شریف بن مصطفی» در حاشیه برخی صفحات دارد. آسیب ها: در آغاز و انجام ناقص است. اوراق نسخه مغشوش است. پارگی،آب افتادگی، سوختگی و وصّالی دارد. کاغذ: دولت آبادی؛ جلد: گالینگور قرمز،

با نقش جدول

228 برگ (456 ص)، 25 سطر، اندازه متن: 98×200؛ قطع: 165×275

عنوان های دیگر: شرح مشکاة المصابیح، اللّمعات شرح مشکوة المصابیح

موضوع: 1. احادیث اهل سنّت -- قرن 11 ق؛ 2. حدیث -- علم الرّجال؛ 3. خطیب عمری، محمّد بن عبد الله، - 741 ق. مشکاة المصابیح -- نقد و تفسیر؛ 4. بغوی، حسین بن مسعود 436 -510 ق. مصابیح السّنة - نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1076467

6076

خاقانی، بدیل بن علی، 520 - 595 ق.

ختم الغرائب = تحفة العراقین/ ابراهیم بن علی بن نجّار خاقانی شروانی (ابوبدیل -)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: مثنوی مشهوری از خاقانی در نظم سفر نخست حجّ خود، از راه عراق و شام است. ناظم این منظومه را در سال 551 یا 552 پس از بازگشت از سفر حجّ، در اصفهان سروده است. ایرج افشار در مقاله «ختم الغرائب = تحفة العراقین معرّفی نسخه 593 (وین)» این منظومه و کهن ترین نسخه شناخته شده آن در کتابخانه ملّی اتریش، تحریر زمان شاعر در 593 ق. را به کفایت معرّفی کرده است. او در این مقاله براساس ضبط نام ختم الغرائب در نسخه ثابت می کند این نام، احتمالاً نام انتخابی ناظم بر اثر خود، و نام تحفة العراقین نام انتخابی متأخّران شاعر بر منظومه است.⁽¹⁾

آغاز افتاده:... بالجمله مولد و منشأ این حکیم یگانه بلده شیروان است... المقالة الاولی و هی المسمّی بعرایس الفکر و مجالس الذکر

مائیم نظارگان غمناک *** زین حقة سبزه مهره خاک

کین حقّه و مهره و مهره تا بجایند *** سرکیسه عمر می گشایند...

انجام:...

نورالانوار رهبرش [در برش -یا- بر سرش] باد *** [رب الارباب یاورش باد]

این دعوت را [به گاه تهلیل] *** آمین آمین کناد [جبرئیل]

انجامه: کتاب تحفة العراقین بخط خود تحریر نموده... ⁽¹⁾

منابع: نشریه معارف، ش 47، 1378، ص 3 - 38؛ دنا 2: 975

خط: نستعلیق مایل به شکسته، تاریخ کتابت: قرن 13 ق.؛ آرایه ها: سربند ها و نشان های بالای برخی کلمات به سرخی، برخی ابیات در صفحات پایانی حمایلی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و نسخه بدل دارد. حواشی لغوی و توضیحی با نشان «فرهنگ جهانگیری، برهان قاطع، دستورالفصحا، کرخی، منتخب، بهاء الله،کنز» با امضای محمّد مهدی و جز او دارد. یادداشت ها: در حاشیه گ 284 طاهر محمّدی؟ یادداشتی در خصوص ارتباط ابوالعلاء و خاقانی به نقل از حمدالله مستوفی در تاریخ 1325 نوشته است. آسیب ها: یک صفحه دیباچه افتاده است. حواشی در برش اوراق از بین رفته است. آب افتادگی و وصّالی دارد. کاغذ: فرنگی طوسی؛ جلد: تیماج قهوه ای سوخته، با نقش جدول

155 برگ، 11سطر، اندازه متن: 62×140؛ قطع: 130× 197

عنوان های دیگر: منظومة تحفة العراقین

موضوع: 1 شعر فارسی - قرن 6 ق.

شماره رکورد: 1076099

6077

جامی، عبدالرحمن بن احمد، 817 -898 ق.

نفحات الانس من حضرات القدس/ عبدالرّحمن بن احمد جامی صوفی دشتی فارسی نقشبندی (نورالدّین-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 10193 (193 ف) در ج 1 فهرست همین کتابخانه.

آغاز: الحمد لله الذی جعل مرائی قلوب اوّلیائه مجالی جمال وجه الکریم... اما بعد می گوید پای شکسته زاویه خمول و گمنامی...

انجام:...

کارشان جز نفی ذات و وصف و فعل خویش نیست *** ای خدا چه بود که جامی را کنی در کارشان

این نسخه مقتبس ز انفاس کرام *** کز وی نفحات انس آید بمشام

از هجرت خیر البشر و فخر انام *** در هشتصد و هشتاد سوم گشت تمام

انجامه: تمام شد نواقص کتاب نفحات الانس در روز دوشنبه پنجم شهر صفر سنه 1366 25/10/9 بقلم حقیر طاهر الهاشمی عفی عنه بقریة دولت آباد

منابع: فهرست واره 3: 2325، 7: 1038؛ دنا 10: 756

خط: نسخ، کاتب: طاهر هاشمی (کاتب نونویس) ⁽¹⁾، تاریخ کتابت: قرن 11 ق. (احتمالاً-) و 1366 ق. (دوشنبه 5 صفر-) (نونویس)، محل کتابت: دولت آباد (قریه -) (نونویس)؛ آرایه ها: سرلوحی جدید با نقوش رنگ آمیزی شده در ابتدای نسخه دارد. اسامی در کتیبه های ساده، با

مرکّب آبی و سرخ در صفحات نونویس، جدول به زر و لاجورد، علایم و نشان ها به سرخی؛ حواشی: نسخه بدل و حواشی لغوی از کتاب صحاح دارد. طاهر هاشمی به تاریخ 1358 و دیگری نسخه را تصحیح کرده اند. یادداشت ها: طاهر هاشمی فهرست اسامی رجال و نساء کتاب را در تاریخ 1366 ق. =1325 در صفحات 756 تا 784 و اشعاری در رثای فرزندش در ابتدای نسخه نوشته است. آسیب ها: ابتدا، انتها و میان نسخه نونویس است. پارگی و آب افتادگی دارد. کاغذ: دولت آبادی؛ جلد: میشن قهوه ای سوخته، با نقش جدول و نقوش هندسی ضربی

392 برگ، 23 سطر، اندازه متن: 47×107؛ قطع: 95×165

موضوع: 1. عارفان -- سرگذشتنامه؛ 2. تصوّف؛ 3. عرفان اسلامی -- قرن 9 ق.

شماره رکورد: 1076113

6078

دعا (کتاب-)

زبان: عربی- فارسی

معرّفی کتاب: منتخبی از ادعیه، مناجات ها و زیارت ها است. حاوی مناجات حضرت امیر علیه السلام، روایات و دعاهایی منقول از ایشان، مناجات حضرت علی بن حسین علیه السلام، دعاهای سیف و سهم اللّیل، باطل شدن سحر، دفع خوف و خلاصی از مهلکه، زیارت ائمّه در روز های هفته، طریقه نماز شب (به تفصیل)، دعای کمیل با ترجمه زیر سطور از علامه مجلسی، دعای عشرات، رفیع الشأن، دفع شرّ، دفع هموم، علوی مصری، قصیده سریانی با مطلع «انا المطلوب فاطلبنی تجدنی» و حرز رسول الله صلی الله علیه و آله است.

آغاز افتاده:... و بقوة الله علی قوّتکم لا سلطان لکم علی فلان بن فلانه... [آغاز دعای کمیل (گ 63 پ)]: الحمد لله و سلام علی عباده... و بعد گوید فقیر خاطی محمّد باقر بن محمّد تقی عفی الله عن جرائمهما که چون دعای مشهور بدعای کمیل.... اللهم انی اسئلک... خداوندا بدرستی که سؤال می کنم از تو

انجام:... [انجام دعای کمیل (گ 79 پ)]: و افعل بی ما انت اهله و صلّی الله علی رسوله و الائمّة المیامین من آله و سلّم تسلیما و بکن بمن آن چه تویی سزاوار آن و

درود فرستاد خدا بر فرستاده خود و پیشوایان صاحب میمنت که آل اویند و سلام فرستاد سلام فراوان... [انجام افتاده (گ 140)]: و خیر ما تبدی و ما تخفی اللّهم انّی اعوذ باسمک...

انجامه: کتبه العبد الاقل ملا حسین فی شهر جمادی الاول سنه 1101 [گ 94]

خط: نسخ خوش، کاتب: ملا حسین، تاریخ کتابت: 1101 ق. (ج 1-) (گ 94)؛ امتیاز: ترجمه دعای کمیل در زمان حیات مترجم، یعنی محمّد باقر مجلسی نوشته شده است. عبارات توضیحی با امضای «منه مدّ ظله» دارد. آرایه ها: عناوین و پاره ای کلمات و نشان ها و ترجمه دعا به سرخی، جدول ها چهار تحریر؛ حواشی؛ در حاشیه تصحیح شده. نسخه بدل، حاشیه نویسی در خواص ادعیه، طریق برخی ختوم و بعضی فقرات ترجمه دارد. آسیب ها: آغاز و انجام نسخه افتاده است. فرسودگی، سوختگی، وصّالی، از هم گسیختگی شیرازه و جدایی متن از حاشیه دارد. کاغذ: دولت آبادی، متن حنایی، حاشیه نخودی؛ جلد: بدون جلد

140 برگ، 11 سطر، اندازه متن: 50×85؛ قطع 90×145

موضوع: 1. دعاها؛ 2. زیارت نامه ها

شناسه افزوده: الف. مجلسی، محمّد باقر بن محمّد تقی، 1037-1110 ق، مترجم

شماره رکورد: 1092994

6079

دولتشاه، دولتشاه بن بختیشاه، قرن 9 ق.

تذکرة الشّعراء/ دولتشاه ابن علاءالدوله بختیشاه غازی سمرقندی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: ذبیح الله صفا این کتاب را دوّمین کتاب معتبر فارسی در شرح احوال شاعران به طریق نظم تاریخی، بعد از لباب الالباب عوفی می داند؛ اما از نظر او عدم توجه شاعر به اتقان بسیاری اخبار و اشارات تاریخی قابل اغماض نیست. اگر چه به اخبار کتاب هر چه به زمان شاعر نزدیک می شود، بیشتر می توان اعتماد کرد. کتاب حاوی شرح احوال صد و پنجاه شاعر است (تاریخ ادبیات 4: 533). نیز بنگرید به

شماره بازیابی 10297 (297 ف) در ج 1 فهرست همین کتابخانه. ⁽¹⁾

آغاز: تحمیدی که عقاب اندیشه بساحت و فرای فضای آن پرواز نتواند نمود و تمجیدی که سیمرغ قله قاف عقل بفراز همت آن بال نتواند گشود...

انجام:... ولایت ستان باش و آفاق گیر یرحم الله عبدا قال آمنا... و له المکارم و العلی و الجود خدم بتالیف و تحریر التذکره اقل عباد الله دولت شاه بن علاء الدوله الغازی اصلح الله شانه فی تاریخ خمس و عشرین من شهر شوال سنه اثنین و تسعین و ثمانمایه اللهم اغفر.... خیر الانام و آله العظام

انجامه: بتاریخ شهر رمضان المبارک سنه 1048 نوشته شد این کتاب تذکرة الشعرا منابع: صفا 4: 533؛ دنا 2: 1069

خط: نستعلیق متوسّط تاریخ کتابت: 1048 ق. (رمضان-) ⁽²⁾آرایه ها: عناوین، برخی کلمات، علایم و نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه با خط:وط مختلف تصحیح شده و اوایل نسخه بلاغ دارد. یادداشت ها: یادداشت تملّک طاهر هاشمی مورّخ 1333 ق. در ظهریه نسخه یادداشتی در خصوص مغلوط بودن حکایات کتاب در آخر نسخه نوشته شده است. مهرها: مهری چهارگوش با نقش «یا هو یا أبا عبدالله یا علی مدد» در آخر نسخه، دو مهر بیضی با نقش «بسم الله الرحمن الرحیم» در گ 335 و مهرهایی ناخوانا در گ 29، 89، 147، 379 دارد. آسیب ها: هشت صفحه اوّل نسخه و گ 283 نونویس است. آب افتادگی، سوختگی و وصّالی دارد. کاغذ: اصفهانی؛ جلد: تیماج قهوه ای، با زنجیره، عطف تیماج مشکی، آستر کاغذ نخودی

201 برگ، 18 و 19سطر، اندازه متن: 115×175؛ قطع 170×250

عنوان های دیگر: تذکره دولتشاهی

موضوع: 1. شاعران ایرانی؛ 2. شعر فارسی -- مجموعه ها

شماره رکورد: 1076079

6080

محلّی، محمّد بن احمد، 791 -864 ق.

البدر الطّالع فی حلّ جمع الجوامع/ محمّد بن احمد بن محمّد محلّی شافعی (جلال الدّین ابو عبد الله-)؛ نویسنده متن: عبدالوهاب بن علی سبکی (تاج الدّین-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: جمع الجوامع تاج الدّین عبدالوهّاب سبکی کتابی در اصول فقه، حاوی مباحثی مقدّماتی و هفت کتاب است. پنج کتاب آن در مباحث ادلّه فقه یعنی 1. کتاب 2. سنّت 3. اجماع 4. قیاس 5. استدلال؛ کتاب ششم در مبحث تعادل و تراجیح بین این ادلّه در زمان تعارض آن ها و کتاب هفتم در مبحث اجتهاد و توابع آن هم چون مسائل تقلید و احکام مقلّدین است. بر این کتاب شروح و حواشی زیادی نوشته شده است (کشف 1: 595) یکی از بهترین شروح آن، شرح مزجی جلال الدّین محلّی است. بر این شرح نیز حواشی متعدّدی نوشته شده است. ⁽¹⁾

آغاز: الحمد لله علی افضاله و الصّلوة والسلام علی سیّدنا محمّد و آله هذا ما اشتدّت الیه حاجة المتفهّمین لجمع الجوامع من شرح یحلّ الفاظه و یبیّن مراده و یحقّق مسائله و یحرر دلائله...

انجام:... و ذهب عنه ان یعتقد انه مفضول انتفاء للحسرة فی الجنة التی تختلف مراتب فی ها علی قدر الاعمال و علی قدر فضل الله تعالی علی من یشاء اللّهم یا ذا الفضل العمیم [العظیم] تفضل علینا بالعفو و بما تشاء من النعیم و الحمد لله ربّ

العالمین و صلّی الله علی سیّدنا محمّد و آله اجمعین تم

انجامه: تم فی سنه 1292

منابع: مرعشی 14: 229؛ مجلس 10: 1823، 26: 69؛ دانشگاه 9: 1244؛ معجم المطبوعات 2: 1624، 1003:1؛ کشف الظّنون1: 595؛ زرکلی 5: 333؛ دنا 6: 575؛ التّراث العربی 7: 156

خط: نسخ، تاریخ کتابت:1292 ق؛ آرایه ها: بیشتر عناوین و علایم به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و تا گ 137 حواشی مفصل با نشان های «قاضی زکریا، ابن الحاج، ابن ابی شریف، شرح لبّ الاصول، منه، قزلجی» و جز آن دارد. در هامش گ 1 - 27 حاشیه های قاضی زکریا انصاری شافعی (د:910 ق.) و ابن الحاج بر شرح جمع الجوامع با عنوان «قوله» و «ق» نوشته شده است. یادداشت ها: در میان برخی اوراق یادداشت هایی در شرح کتاب با تاریخ 1300 ق. الصاق شده است. در ظهریه ضمن دو بیت کاربرد عبارت «یا سمعلون» در درمان برخی بیماری ها نوشته شده است. کاتب در ذیل گ 17 یک بیت در مورد خط خود نوشته است. آسیب ها: برخی عناوین نانویس است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، با ترنج و سرترنج گل و بوته دار و زنجیره

192برگ، 15 سطر، اندازه متن: 88×127؛ قطع: 170×220

عنوان های دیگر: شرح جمع الجوامع؛ شرح المحلّی علی جمع الجوامع

موضوع: 1. اصول فقه اهل سنّت -- قرن 9 ق.؛ 2. اصول فقه اهل سنّت- قرن 8 ق. -- نقد و تفسیر؛ 3. سبکی؛ عبدالوهّاب بن علی، 727 -771 ق. جمع الجوامع -- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1075636

6081

جامی، عبدالرّحمن بن احمد، 817- 898 ق.

دیوان جامی (غزلیّات)/ عبد الرّحمن بن احمد جامی صوفی دشتی فارسی نقشبندی (نورالدّین-)

زبان: فارسی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: غزلیّات جامی با ترتیب الفبایی قافیه ها است. ⁽¹⁾

آغاز افتاده:...

تا شدم فارغ باستغنای [به استغنای] عشق از هر مراد *** بر مراد خویش بانم [یابم] گردش ایام را

رند و صوفی عارف و عامی مخوانیدم که من *** گم شدم در شاهد و می برنتابم نام را...

انجام: افتاده:...

گم گشتگان بادیه محنت و غمیم *** مشکل بریم ره بسر کوی بیغمی

جامی سگ ترا بغلامی نمی سزد *** او را چه حد آن که کند تا [با] تو همدمی

منابع: دانشگاه 2: 186؛ الذّریعه 9: 188؛ سپه 2: 577؛ دنا 5: 91

خط: نستعلیق، تاریخ کتابت: قرن 12 ق.؛ آرایه ها: جدول سه تحریر، سربند های «و له» به سرخی؛ مهرها: مهر های بیضی با نقش «محمّد جعفر» در گ 64 و 126 و مهرهای بیضی با نقش «یا علی ادرکنی» در گ 89 پ و 398 دارد. آسیب ها: اوراق آغاز و انجام و بعد از گ 91 و 162 افتاده است. فرسودگی، آب افتادگی، پارگی، از هم گسیختگی شیرازه و وصّالی دارد.کاغذ: فرنگی نخودی؛ جلد: بدون جلد

171 برگ، 16 سطر، اندازه متن: 95×190؛ قطع: 150×250

عنوان های دیگر: غزلیّات جامی

موضوع: 1.شعر فارسی -- قرن 9 ق.

شماره رکورد: 1075652

6082

خواندمیر، غیاث الدّین بن همام الدّین، 880 - 142 ق.

حبیب السّیر/ غیاث الدّین بن همام الدّین هروی بلخی، مشهور به خواندمیر

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: تاریخی عمومی از ابتدای خلقت تا زمان شاه اسماعیل اوّل صفوی (892- حک: 907 - 930 ق.) است. نویسنده کتاب را به سبک روضة الصّفای جدّش در مدت سه سال، از 927 تا 930 ق. ابتدا به درخواست امیر غیاث الدّین محمّد حسینی و سپس خواجه حبیب الله، وزیر ابومنصور دورمش خان، امیر خراسان در سه جلد نگاشت. جلد اوّل در ابتدای خلقت، و چهار جزء در احوال انبیا و حکما، ملوک اوایل، سیره رسول اکرم صلی الله علیه و آله و خلفای راشدین، جلد دوّم چهار جزء در احوال و مناقب ائمّه اثنی عشر، بنی امیّه، بنی عبّاس و دیگر ملوک معاصر عبّاسیان و جلد سوّم در ملوک بعد از بنی عبّاس تا شاه اسماعیل صفوی است. اختتامی در شگفتی های ربع مسکون و عجایب اقالیم و نوادر وقایع و مخلوقات دارد. نویسنده در جلد اوّل به خلافت بلافصل امیرالمؤمنین علی علیه السلام تصریح می کند و دلایلی از آیات قرآن و احادیث نبوی بر اثبات امامت ایشان ذکر می کند. ⁽¹⁾نسخه جلد دوّم کتاب است.

آغاز: [الحمد لله الّذی جعل] للنبیّین لسان صدق علیّاً و بعث فی الامییّن رسولاً هادیاً مهدیاً... اما بعد نموده می شود که این صفحات فواید اثر مجلّد [ثانیست] از کتاب حبیب السّیر...

انجام افتاده:... که در زمانی که مغولان بر اصفهان استیلا یافتند کمال اسمعیل شهید گشت [و در وقت شهادت این دو] رباعی گفته بر دیوار نوشت رباعی دل نیست که تا

بر وطن خود گرید...

منابع: دنا 4: 487

خط: نستعلیق، تاریخ کتابت: قرن 12 ق. پیش از- آرایه ها: عناوین و علایم و نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و یادداشت های پراکنده تصحیحی و توضیحی از طاهر هاشمی با تاریخ 1335 ق. و عبدالمجید و دیگران دارد. یادداشت ها: یادداشت هایی از طاهر هاشمی در خصوص به ارث رسیدن کتاب به او از پدرش سیّد قیدار ال هاشمی ملقّب به سیّدالدوله (سلطان وقت و شیخ عصر)، شرح احوال مؤلّف، شرحی در خصوص میزان سندیت کتاب مور،خ 1321 در ظهریه و یادداشتی در خصوص اغلاط زیاد کاتب با همان تاریخ در گ 198 پ نوشته شده است. یادداشت های تولد و وفات مورّخ 1153 ق. و 1174 ق. در گ 172دارد. اسامی کتاب های علی هاشمی و یادداشت اهدای کتاب مورّخ 1315 در پایان کتاب نوشته شده است. مهرها: مهر بیضی با نقش «عبده الراجی ابراهیم» در گ 97، مهر بیضی با نقش «عبد دین حسن ابروهی»؟ در گ 209 و مهر های ناخوانایی در گ 77، 98، 123، 206، 275 دارد. آسیب ها: یک برگ در پایان نسخه افتاده است. پارگی، وصّالی، آب افتادگی، لکه های قارچی، از هم گسیختگی شیرازه، جدایی دفّه رو از عطف و فرسودگی لبه جلد دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: روغنی، بوم مرغش قهوه ای روشن، با ترنج و سرترنج ضربی گل و بوته دار سیاه، حاشیه نقوش گل و بوته الوان، با جداوّل حاشیه ای و زنجیره، عطف تیماج قهوه ای، آستر کاغذ نارنجی

323 برگ، 25 سطر، اندازه متن: 110×182؛ قطع: 170×270

عنوان های دیگر: تاریخ حبیب السّیر فی اخبار افراد بشر

موضوع: 1. اسلام -- تاریخ -- از آغاز تا132 ق.؛ 2. ایران -- تاریخ -- پس از اسلام

شماره رکورد: 1090776

6083

گازرگاهی، کمال الدّین حسین، قرن 10 ق.

مجالس العشّاق/ حسین بن شهاب الدّین فنایی گازرگاهی طبسی (کمال الدّین - )

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: کتابی است آمیخته به نظم در بیان حالات بزرگان، عرفا، شعرا، سلاطین، به منظور نقل داستان های شیفتگی آنان به مردانی که مورد توجه خاص آن ها بوده اند. برخی معتقدند این کتاب نقل حکایت هایی در گذر عشق مجازی به عشق حقیقی است. با این حال به نظر می رسد داستان های این کتاب نوعی تخطّی از محدوده اخلاقیّات و مقدّسات است؛ زیرا در این حکایات عشّاق همه شاهد باز و معشوق ها همه از جنس مذکّر هستند. متأسّفانه شخصیت برخی مجالس از میان پیغمبران و معصومین علیهم السلام انتخاب شده است. نقل است این حکایات اغلب تفسیر ادبی مؤلّف از شایعات افواه مردم و گاه آمیزه ای از حقیقت و افسانه است. بنابراین استناد و ارزش تاریخی ندارد.

در انتساب کتاب به سلطان حسین بایقرا ابن منصور گورکان تیموری (911-842 ق.) و کمال الدّین حسین بن شهاب الدّین اسماعیل طبسی گازرگاهی متخلّص به فنایی (زنده در 908 ق.) اختلاف است. مؤلّف در مجلس 36 کتاب می نویسد: «این سوخته خادم بارگاه اختصاص... امیر کمال الدّین حسین الفنایی بتاریخ هشتصد و هفتاد و چهار در شهر هرات.... چراغ عشقش برافروخت» ولی همین مؤلّف در مقدّمه کتاب می نویسد: «چنانکه محرّر این انشا، خاک راه اولیا، سلطان حسین بن سلطان منصور بن بایقرا... را بدان سخنان واقع است» و یا مجلس 37 که به احوال سلطان حسین اختصاص دارد اشاره می کند: «محرّر این غم های کهن... این سوخته ملازمی داشت...» هم چنین در خاتمه کتاب می آورد: «[محرّر] در اول حال بنظم پرداخت و چند غزل فارسی گفت از ترکی دیوانی ساخت و بعد از آن بانشاء این کتاب مجالس العشاق... اشتغال نمود» در الذّریعه (9: 848 ) زبان دیوان فنایی گازرگاهی و شعر او با هیچ قیدی مشخص نشده است. ولی در الذّریعه (9: 255) ضمن معرّفی دیوان سلطان حسین حسینی گورکانی آمده که وی دیوانی به زبان ترکی دارد. علی رغم اشارات صریح در متن کتاب به نگارش کتاب توسّط سلطان حسین، اکثر محقّقان، این کتاب را نوشته گازرگاهی می دانند و بر این باورند که او آن را به نام سلطان حسین تألیف کرده و چه بسا در تصنیف آن سفارش و سلیقه سلطان هم در کار بوده است. برخی از ایشان به سخن استوری بر مؤلّف بودن گازرگاهی به نقل از با برنامه استناد می کنند. تاریخ تألیف کتاب 908 ق. است. یک مقدّمه، هفتاد و چند مجلس و خاتمه ای دارد. در منابع مختلف

تعداد مجالس آن 75، 76 و 77 مجلس ذکر شده است. در فهرست دانشگاه (11: 2286) فهرست تمام مجالس آن آمده است. ⁽¹⁾

آغاز: بسم الله و ما توفیقی الا بالل های جمیلی که اشعه لمعات حسنت هر جا چراغی که برافروخت از آتش عشقش خان و مان ها سوخت...

انجام:... و هر چند این بخش از آن سخنان دردناک تر نیست فاما چندان باک نیست رباعی

پیراهن اعتذار دوزیم آخر *** فانوس دل از مهر فروزیم

چون شمع بسر کشیم خاکستر دل *** در عشق تو چندان که بسوزیم آخر

انجامه: تمّت الکتاب بعون الملک الو هاب و الحمد لله رب العالمین فی شهر رمضان المبارک سنه 961

منابع: الذّریعه 362:19، 255:9، 848:9؛ فهرست واره 3: 2260؛ دانشگاه 11: 2286؛ مجلس2: 425، 17: 308 و 121؛ مشار 4: 4523؛ مرعشی22: 193؛ کشف الظّنون 2: 1590؛ سپه 5: 504؛ دانشنامه ادب فارسی (افغانستان) ص 870؛ دنا 9: 24؛ مقاله «تحلیلی بر کتاب مجالس العشاق»، علیرضا ذکاوتی قراگزلو، تحقیقات اسلامی، س 6، ش 1 و 2، ص 221- 231

خط: نستعلیق متوسّط تاریخ کتابت: 961 ق. (رمضان-) آرایه ها: عناوین و علایم و نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و نسخه بدل و بلاغ مقابله دارد. یادداشت ها: برگ پایانی منظومه سوانح مورّخ 1013 ق. در ابتدای کتاب لابلای اوراق گذاشته شده است. یادداشت ابتیاع کتاب از این محمّد شرف متخلّص به کاملا با امضای علی بن محمّد معروف به شهاب الدّین در ظهریه مشاهده می شود. مهر ها: مهر چهارگوش با نقش «الراجی الی الله الغنی شهاب الدّین علی» در ظهریه و مهر بیضی با نقش «عبده عبدالعلی» در همان صفحه و

پیشانی و گ 158 نسخه دارد. آسیب ها: گ 212 نانویس است. وصّالی، رطوبت دیدگی، جدایی عطف دارد. کاغذ: بخارایی: جلد: مقوّایی، روکش کاغذ: مشکی با طرحی از کاغذ سبز، سجاف کاغذ نارنجی، عطف پارچه مشکی

166 برگ، 17 سطر، اندازه متن: 65×115؛ قطع: 125×175

موضوع: 1. عارفان -- داستان های عاشقانه؛ 2. شاعران -- داستان های عاشقانه؛ 3. داستان های عاشقانه فارسی

شماره رکورد: 1090833

6084

شفتی بیدآبادی، محمّد باقر بن محمّد نقی، 1175؟- 1260 ق.

تحفة الابرار الملتقط من آثار الائمّة الاطهار لتنویر قلوب الاخیار/ محمّد باقر بن محمّد نقی ⁽¹⁾جیلانی شفتی بیدآبادی اصفهانی موسوی، مشهور به حجة الاسلام رشتی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: رساله ای در خصوص مسائل نماز با ذکر ادلّه است. مقدّمه ای در مسائل اجتهاد و تقلید، و ابواب سه گانه دارد: 1. در مقدّمات نماز، 2. در افعال نماز، 3. در خلل و احکام شکوک، از مسئله موجبات سجده سهو تا آخر آن. توسّط محمّد تقی بن حسین هروی اصفهانی حایری (د: 1299 ق.) با عنوان تلخیص تحفة الابرار تلخیص شده و همو این گزیده را با عنوان کاشف الاستار گزارش کرده است.

نسخه بسیار ناقص است. تنها 31 برگ از نسخه حدود 250 برگی است. در قیاس با نسخه ش 14225 (4225 ف) تنها حاوی 4 برگ از باب اوّل (مقدمات نماز) و بخش عمده ای از باب سوّم (خلل و احکام شکوک) است.

آغاز افتاده: [باب اوّل]... بجهت اغوا و اغفال ناس از طاعت الهی جلّ شأنه باین

مناسبت تسمیه شده بساعت غفلت...

انجام افتاده:... بعد التسلیم علی الصحیح من المذهب سواء کانت لزیادة فی الصّلوة او لنقصان او بعض... ان کانتا لنقصان کانتا قبل التسلیم و ان کانتا لزیادة کانتا بعد التسلیم...

منابع: الذّریعه 3: 404؛ دنا 2: 897

خط: نسخ، تاریخ کتابت قرن 13 ق؛ آرایه ها: عناوین و نشان ها در متن و حاشیه به سرخی، جدول چهار تحریر، کمند اندازی مشکی؛ آسیب ها: از هم گسیختگی شیرازه، پارگی اوراق، لکه های قارچی و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: فرنگی شکری آهار مهره: جلد: کاغذ چندلای نخودی، عطف پارچه نخودی

31 برگ، 25 و 28 سطر، اندازه متن: 110×198؛ قطع: 10×300

موضوع.1 نماز؛ 2. فقه جعفری -- قرن 13 ق.

شماره رکورد: 1091199

6085

نووی، یحیی بن شرف، 631 - 676 ق.

حلیة الابرار و شعار الاخیار فی تلخیص الدّعوات و الاذکار/ یحیی بن شرف نواوی (نووی) حزامی حورانی دمشقی شافعی (محی الدّین ابو زکریا (حافظ-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2632 (2632 ع) در ج 13 فهرست همین کتابخانه

نسخه 341 باب و 231 فصل دارد. فهرست کتاب با اشاره به شماره ابواب و فصول و

شماره اوراق در یازده برگ ابتدای نسخه نوشته شده است. ⁽¹⁾

حلیة الابرار نخست توسّط مطبعه عبد الرّزاق در سال 1306 ق. به چاپ رسیده است. در سال های اخیر در سال 1413 ق.= 1992م. توسّط نشر دار الکلم الطّیب در دمشق و بیروت و در سال 1424 ق.= 2003 م. توسّط مؤسّسة الرّساله در بیروت چاپ و منتشر شده است.

آغاز: الحمد لله الواحد القهّار العزیز الغفّار مقدّر الاقدار مصرّف الامور مکوّر الّیل [اللّیل] علی النّهار تبصرة لاوّلی القلوب و الابصار...

انجام:... و الجری علی... الواسع الوهّاب و ما توفیقی الا بالله علیه... العالمین و صلوته و سلامه الاتّمان الاکملان.... اجمعین کلمّا ذکره الذّاکرون و سائر الصّالحین

انجامه افتاده:... و الاطهر فی یوم الاحدی و العشرین فی شهر صفر المظفر... الف ماتین و خمسة و خمسین من هجرة خیر البشر... ملک الاکبر عن ید العبد الاثیم الاحقر محمّد صالح اللّهمّ اغفر له و ارحمه....

منابع: ملّی 45:13، معجم الرّجال و الحدیث2: 276؛ تذکرة الحفّاظ 4: 1470، 1486؛ معجم المطبوعات العربیه 2: 1876؛ زرکلی 8: 149، فوات الوفیات 2: 593؛ کشف الظّنون1: 688؛ مرعشی 3: 108؛ دنا 4: 782؛ التّراث العربی 5: 232

خط: نسخ خوش، کاتب: محمّد صالح، تاریخ کتابت: 1255ق. (21 صفر-)؛ آرایه ها: عناوین، علایم، شماره ها، نشان ها و جداول صفحات اوّلیه سرخ و سبز؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شد. نسخه بدل و حاشیه نویسی با نشان «تبیان، تحفة المحتاج، نهایه، شرح مسلم، وضوح الواضح، مفتاح الحصین، فتح المبین، فتاوی احمد بن حجر، مظهری» و جز آن دارد. مهر ها: در گ 1 مهر بیضی «افوض امری الی الله عبده محمّد...» مشاهده می شود. آسیب ها: پارگی، وصّالی، آب افتادگی و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی، ضربی، با ترنج و نیم ترنج، آستر کاغذ: آبی، عطف تیماج قهوه ای

275 برگ، 15 سطر، اندازه متن: 75×135؛ قطع: 140×213

عنوان های دیگر: الاذکار النّوویه الاذکار

موضوع: 1. احادیث اهل سنّت؛ 2. دعاها

شماره رکورد: 1101596

6086

میرزاجان باغنوی، حبیب الله، قرن 10 ق.

حاشیة حاشیة الدّوانی القدیمة علی شرح التّجرید/ حبیب الله باغنُوی شیرازی، مشهور به میرزاجان و فاضل باغنوی شافعی؛ نویسنده متن: محمّد بن محمّد طوسی جهرودی، مشهور به خواجه نصیرالدّین شارح: علی بن محمّد قوشچی؛ حاشیه نویس اوّل: جلال الدّین دوانی

زبان: عربی

معرّفی کتاب: تجرید الکلام مختصری در علم کلام از دیدگاه تشیّع است. علمای بسیاری بر این کتاب شرح و حاشیه نوشته اند. علاء الدّین قوشچی این کتاب را به تفصیل با افزودن اضافاتی شرح کرده است. این اضافات در بسیاری موارد ناظر بر ردّ گفتار مؤلّف و شیعه است. شرح شمس الدّین محمود اصفهانی بر تجرید به شرح قدیم نامبردار است. در قیاس با آن شرح قوشچی به شرح جدید مشهور شده است. ملاجلال دوانی بر شرح قوشچی سه حاشیه نوشته است. این حواشی به حاشیه قدیم و جدید و أجدّ نامبردار است. بر حاشیه قدیم دوانی حواشی زیادی نوشته شده است. کتاب حاضر حاشیه میرزا جان باغنوی بر حاشیه قدیم دوانی بر شرح جدید قوشچی بر تجرید الکلام خواجه نصیر طوسی است. ⁽¹⁾باغنوی در حاشیه خود، از حاشیه قدیم دوانی با عنوان «قال»، از متن تجرید با عبارت «قال المصنّف»، از حواشی: دیگر دوانی با عبارت «قوله فی الحاشیه» یا «قال فی الحاشیه» و از شرح جدید قوشچی و شرح قدیم شمس الدّین اصفهانی با عبارت «قال الشارح» یاد می کند.

آغاز: قال المص رحمه الله امّا بعد حمد واجب الوجود علی نعمائه اقول لعلّ فی ترک الموصوف هیهنا ایماء لطیف...

انجام:... فی مسافتین متساویتین أن یکون الحرکة فی الأوّل اشدّ من الحرکة فی الثانی

انجامه الحمد لله ربّ العالمین... فقد وقع الفراغ من تحریر الکتاب بعون الملک الوهاب فی سلخ شهر ربیع الثانی من شهور سنه 112 اثنان و مائة و الف من الهجرة النبویة... فی بلدة الاصفهان... علی ید العبد... محمّد علی بن عبد العظیم الجرفادقانی اوتی کتابهما...

منابع: مرعشی21: 254، 28:88، 28: 199؛ الذّریعه 6: 76؛ مجلس 5: 108؛ ملّی 9:55 قدس81:4، 11: 106، 1: 27 و 33 دنا4: 161؛ التّراث العربی 4: 296

خط: نسخ، کاتب: محمّد علی بن عبدالعظیم جرفادقانی، تاریخ کتابت: 1102 ق. (آخر ع 2-) محل کتابت: اصفهان؛ آرایه ها: عنوان قال و نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده، نسخه بدل، نشان بلاغ و حاشیه نویسی با نشان های «میرزا علی الحسینی، اسمعیل الحسینی، آقا حسین، سلط، منه» دارد. یادداشت ها: در اوّل نسخه طاهر هاشمی به تاریخ 1367 در دو برگ الصاقی بخشی از ترجمه احوال علامه میرزاجان شیرازی را از تاریخ نظم و نثر در ایران سعید نفیسی و از هدیة العارفین اسمعیل پاشا بابانی [کذا] نوشته است. آسیب ها: چهار برگ اوّل و برگ 13 تا 16 نونویس است. وصّالی دارد. حواشی در برش اوراق از بین رفته است. کاغذ: دولت آبادی؛ جلد: تیماج قهوه ای، آستر کاغذ روغنی مشکی

260، برگ، 20 و 21 سطر، اندازه متن: 67×180؛ قطع 120×242

عنوان های دیگر: حاشیه بر حاشیه قدیم دوانی بر شرح تجرید قوشچی؛ حاشیه حاشیه قدیم شرح تجرید الاعتقاد

موضوع: 1. کلام اشعری -- قرن 10 ق. -- دفاعیه ها و ردّیه ها؛ 2. کلام شیعه امامیه -- دفاعیه ها و ردّیه ها؛ دوانی، محمّد بن اسعد، 830 - 908؟ق. حاشیة قدیمة علی شرح تجرید الاعتقاد -- نقد و تفسیر؛ 4. قوشچی، علی بن محمّد - 879 ق. شرح تجرید الاعتقاد -- نقد و تفسیر؛ 5. نصیرالدّین طوسی، محمّد بن محمّد، 597- 672 ق. تجرید

الکلام فی تحریر العقائد الاسلام -- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1091864

6087/1

بیهقی نیشابوری کَیدَری، محمّد بن حسین، قرن 7 ق. ⁽¹⁾

انوار العقول فی اشعار وصیّ الرّسول صلی الله علیه و آله و سلم ناظم: علی بن ابی طالب علیه السلام (امام-)، گردآورنده: محمّد بن حسین نیشابوری بیهقی کَیدَری (ابوالحسن قطب الدّین-) ⁽²⁾

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 3/ 16527 در ج 46 فهرست همین کتابخانه ⁽³⁾

ابیات نسخه ترجمه فارسی زیر سطور دارد. مقدّمه انوار العقول در حاشیه گ 7 پ- 10 پ با عنوان «اوّل الکتاب» آمده است در قیاس با نسخه ش 1629 در تنظیم و ترتیب جابه جایی هایی دارد.

آغاز: الحمد لله الذی دانت لعزّته الجبابرة و تضعضعت دون عظمته الاکاسرة [گ 7 پ] ... الحمد لولیّه و الصّلوة علی نبیّه.... فهذا دیوان امیرالمؤمنین و امام المتّقین... [گ 2 پ]

النّاس من جهة التّمثال اکفاء *** ابوهم آدم و الامّ حوّاء

آدمی از ره تمثال بهم مانندند *** که پدر آدم حوا همه را شد مادر...

انجام:...

اذا ضاقت بک الاحوال یوماً *** فثق بالواحد الفرد العلیّ

چون ز احوال ج هان روزی بتنگ آید دلت *** باش واثق بر کریم رازق فرد علی

و لا تجزع اذا ما ناب خطبّ *** فکم لله من لطف خفیّ

انجامه: قد تمّت الکتاب بعون الملک الوهّاب فی ضحوة یوم الجمعة فی سنه 1246 و کاتب الحروف ابن سیّد محمّد حسن محمّدرضا فی شهر شعبان المعظم فی ضحوة یوم الجمعة سنه 1246 کتاب دیوان من مولانا و مولا جمیع المؤمنین تحریر پذیرفت

منابع: الذّریعه 2: 431، 3: 205؛ دنا 2: 255؛ التّراث العربی 2: 311؛ حدیث پژوهی، مهدی مهریزی 1: 357- 385؛ مقاله «نوار العقول و نویسنده آن»، جویا جهان بخش،

علوم حدیث، 1378، ش 12، ص 152-183؛ مقاله «پژوهشی درباره دیوان امام علی علیه السلام»، محمّد حسین حسینی جلالی، ترجمه و تحقیق جویا جهان بخش آینه پژوهش، 1379، ش 66؛ مقاله «انوار العقول و نویسنده آن» حسن انصاری، (تارنمای حلقه کاتبان وبگاه «بررسی های تاریخی مقالات و نوشته های حسن انصاری»: ansari.kateban.com).

خط: نسخ و نستعلیق، کاتب: محمّد رضا بن محمّد حسین، تاریخ کتابت: 1246 ق. (نزدیک ظهر جمعه ماه شعبان-) آرایه ها: عناوین و ترجمه اشعار و برخی حواشی به سرخی و زردی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شد. نسخه بدل و حاشیه نویسی با نشان های «شرح ابن ابی الحدید، صافی، مجمع البحرین، 12» دارد. اشعار و قصایدی به فارسی و عربی متناسب با اشعار متن و معانی اشعار، شعرهایی از محمّد علی تبریزی و حسین نجفی و شارح قاضی میر حسین و شعری جهت مطالب مهمه با امضای «م ص هوم نجّنی»، کلماتی از بهمن بن اسفندیار بن گشتاسب، مخمّس قصیده فرزدق و مطالب دیگر در حاشیه صفحات نوشته شده است.

یادداشت ها: در ابتدای کتاب محمّد طاهر سیّدزاده هاشمی یادداشتی مبنی بر هبه کتاب توسّط عبدالله نوبخت سنندجی کردی، استاد نجوم و هیئت، به او در 1351 در تهران نوشته است. در انت های کتاب دعایی به نقل از میر داماد جهت رفع تنگدستی، روایاتی به نقل از کتاب بشارة المصطفی و جز آن، بحر های عروضی شانزده گانه از صفی الدّین حلّی، فواید پزشکی، فایده ای از محمّدتقی مجلسی در طریق ریاضت شرعیه، جواب و سؤال سیّد محمّد باقر در خصوص صیغه نکاح و پراکنده هایی نوشته شده است. آسیب ها: پارگی، وصّالی، از هم گسیختگی شیرازه، از بین رفتن برخی حواشی در برش اوراق و فرسودگی عطف دارد. کاغذ: فرنگی آبی؛ جلد: تیماج قهوه ای، یک لا، با نقش جدول

89 برگ، 12سطر، اندازه متن 85×140؛ قطع 60×210

عنوان های دیگر: دیوان امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام، انوار العقول من اشعار وصیّ الرّسول صلی الله علیه و آله

موضوع: 1. علی بن ابی طالب (علیه السلام) امام اوّل، 23 قبل از هجرت -40 ق. دیوان؛ 2. شعر عربی -- قرن 1 ق.

شماره رکورد: 1090918

6087/2

فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091 ق.

زاد السّالکین / محسن (محمّد) بن شاه مرتضی محدّث فیض کاشانی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: رساله ای در چگونگی سلوک طریق حقّ است. نویسنده در این رساله مبدأ و منتهای طریق، مسافت راه، منازل و مسیر سفر، زادراه و راحله و توشه سفر، رفیقان راه سالک، و راهنمایان سلوک را نشان می دهد. به اعتقاد او معصومین علیهم السلام به عنوان راهنمایان سفر، خود به این راه رفته و دیگران را به این راه خوانده اند. بنابراین در این رساله آن چه این راهنمایان به آن امر کرده اند را از روایات معتبره استخراج کرده و در بیست و پنج بند آورده است.

آغاز: الحمد لله و سلامه علی عباده الّذین اصطفی امّا بعد از کیفیت سلوک الی الحق پرسیده بودند بدانکه ایدک الله بروح منه هم چنان که سفر صوری را مبدئی و منتهایی و مسافتی و زادی و راحله ای و رفیقی و راهنمایی می باید...

انجام:... فقد وقع اجره علی الله در غرور این هوس گر جان دهم *** به که دل در خانه دکان دهم و التوفیق من الله العزیز العلیم و الحمد لله رب العالمین...

انجامه: قد تمّت رسالة ملامحسن الشّریفة الفیض دام فیضه فی سنه 1247

منابع: الذّریعه 12: 2، 22: 207؛ فهرست واره 7: 458؛ کشف الحجب ص 301؛ ایضاح1: 606؛ هدیة العارفین 2: 6؛ دنا 5: 1143

خط: تحریری حمایلی و نسخ، تاریخ کتابت: 1247 ق.؛ کاغذ: فرنگی آبی؛ جلد: تیماج قهوه ای؛ یک لا، با نقش جدول

حاشیه گ7-2 (101 برگ)، سطر ها و اندازه متن گوناگون؛ قطع 60×210

عنوان های دیگر: زاد السّالک؛ سلوکیه؛ آداب السّالکین؛ آداب السلّوک

موضوع: 1. عرفان اسلامی -- قرن 11 ق.؛ 2. آداب طریقت

شماره رکورد: 3417011

6088

سنایی، محدود بن آدم، 473؟ - 525؟ ق.

حدیقة الحقیقه و شریعة الطریقة/ مجدود بن آدم سنایی غزنوی (ابوالمجد-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: حدیقة الحقیقه منظومه ای عرفانی است. ⁽¹⁾تحریر های گوناگونی دارد. به همین سبب شمار ابیات نسخه های این منظومه بسیار متفاوت است. صاحب الذّریعه دلیل اختلاف نسخه های حدیقه را در همین دو بار انتخاب مؤلّف از این کتاب تفاوت های متن اصلی این منظومه و گزیده های آن می داند. (الذّریعه 6: 382)

نسخه در آغاز و انجام ناقص است. حدود نه هزار بیت دارد در قیاس با نسخه ش 10104 (104 ف) ترتیب و متن اشعار و تعداد ابیات در دو نسخه بسیار متفاوت است. ⁽²⁾

آغاز افتاده:...

ای تو بر دین مصطفا سالار *** بر طریق برادران کن کار...

مکن آخر برادری پیش آر *** وز میان این حجاب ها بردار ...

انجام افتاده:...

نه هر آن کس که یک دو بیت بخواند *** ژاژ [خایید و دم و ریش بلاند]

باشد آن کس سخن ور و شاعر *** [بر معانی شده بود ماهر]...

خلق از ایشان [همیشه در رنجند *** هم چو سیم سیاه ده پنجند]...

منابع: سپه 2: 493 - 500؛ الذّریعه 6: 382، 12: 143، 14: 232، 15: 353، 16: 127، 19: 119 و 157 و 255 و 291، 20: 268، 21: 326؛ مجلس 2: 415، 8: 58؛ مشار 2: 1731؛ صفا 2: 561؛ دانشگاه 6: 2204؛ کشف الظّنون 1: 645؛ اعیان الشّیعه 9: 58؛ هدیة العارفین2: 4؛ «حدیقة الحقیقة»، اصغر دادبه، جمال احمدی، دائرة المعارف بزرگ اسلامی 20: 288 - 298؛ دنا 4: 577

خط: نستعلیق خوش، تاریخ کتابت: قرن 10 یا 11 ق. (احتمالاً -) آرایه ها: جدول های بین سطور و دور سطور چهار تحریر، عناوین اوایل نسخه به سرخی؛ حواشی: تصحیحاتی از طاهر هاشمی در کنار برخی صفحات دارد. یادداشت ها: در ابتدای کتاب یادداشتی بدون امضا در معرفی این نسخه و نفاست آن نوشته شده است. در این یادداشت کاغذ نسخه «خان بالیغ» یا «صالحی» و تاریخ کتابت آن شاید پیش از قرن هشتم هجری تخمین زده شده است و دلیل قدمت آن آوردن حروف گ، چ، ژ، پ به صورت عربی عنوان شده است. نظر به خط نستعلیق خوش و دیگر خصوصیّات نسخه شناسی نسخه، این ادّعا صحیح نیست. یادداشتی از طاهر سیّد زاده هاشمی مورّخ 1328 مبنی بر به ارث بردن کتاب از پدرش شیخ قیدار سیّدالدوله هاشمی در گ 283 پ مشاهده می شود. مهر ها: مهر بیضی با نقش «سیّدالدوله 1334» در پیشانی کتاب و مهر بیضی ناقص با نقش «لطف عبدالقادر» در گ 160 دارد. آسیب ها: نسخه در ابتدا، میان و انت ها ناقص و عناوین در اواسط و اواخر نسخه نانویس است. وصّالی، رطوبت دیدگی، لکه های قارچی، جدایی متن و حاشیه در برخی صفحات دارد. کاغذ: دولت آبادی جلد: تیماج قهوه ای، با نقش جدول

283 برگ، 16 سطر، اندازه متن: 63×147؛ قطع: 120×220

عنوان های دیگر: فخری نامه؛ الحدیقة فی الحقیقة و الشّریعة فی الطّریقة

موضوع: 1 شعر عرفانی -- قرن 6 ق؛ 2. شعر فارسی - قرن 6 ق.

شماره رکورد: 1101644

6089

حمدالله مستوفی، حمد الله بن ابی بکر، قرن 8 ق.

تاریخ گزیده/ حمد الله (احمد) بن ابی بکر (تاج الدّین) مستوفی قزوینی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 11347 (1347 ف) در ج 3 فهرست همین کتابخانه.

آغاز: سپاس و ستایش پادشاهی را که ملک او بی زوالست و مملکت او بی انتقال اوّلی پیش از ابتدا و آخری بعد از انتها...

انجام:... و آن را که تحقیق کمیت پدران معلوم نگشته از آن نسل که بوده جدولش علمش رسانیده و یاد کرده تصحیح این انساب از کتب معتمد علیه کرده شده و العلم عند الله وحده و الله اعلم بالصواب

انجامه: تم یوم الاثنین فی سنه 1236...

منابع: دنا 2: 733

خط: نستعلیق متوسّط، عبارت ها و اشعار عربی نسخ، تاریخ کتابت: 1236 ق، (دوشنبه- )؛ آرایه ها: عناوین و علایم و نشان ها به سرخی حواشی: طاهر سیّدزاده هاشمی توضیحات و تصحیحاتی مورّخ 1321 تا 1324 در حاشیه صفحات نوشته است. یادداشت ها: شرح احوال ناتمام مؤلّف در ابتدای کتاب، شرح احوال موجز مؤلّف توسط طاهر هاشمی در گ 2 و یادداشتی از طاهر سیّدزاده هاشمی مورّخ 1321 = 1362 ق. در کرمانشاه مبنی بر اهداء نسخه توسّط پدرش به او در ظهریه کتاب مشاهده می شود. مهرها: مهر جدید کتابخانه طاهر سیّدزاده هاشمی در ظهریه، مهر بیضی تزیینی با نقش «هو سیّدالدوله» در پیشانی کتاب و مهر سیّد حسن سیّدزاده هاشمی در اوراق الحاقی نسخه دارد. آسیب ها: گ 38- 43 نانویس است. به ابتدا و انتهای نسخه 6 برگ الحاق شده است. آب دیدگی، سوختگی، وصّالی، لکه های جوهر، گسیختگی شیرازه دارد. کاغذ: فرنگی؛ جلد: تیماج قهوه ای، با نقش جدول و گل

243 برگ، 21 سطر، اندازه متن: 93×172؛ قطع: 140×213

موضوع: 1. ایران -- تاریخ-- پیش از اسلام؛ 2. ایران -- تاریخ --پس از اسلام؛ 3.اسلام-

شماره رکورد: 1104405

6090

فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، - 826 ق.

کنز العرفان فی فقه القرآن/ مقداد بن عبد الله (جلال الدّین) بن محمّد سیوری حلّی اسدی غروی (شرف الدّین، جمال الدّین، ابو عبد الله- )

زبان: عربی

معرّفی کتاب: تفسیر آیات احکام براساس روایات وارده از معصومین علیهم السلام، با ذکر نکات ادبی و فصاحت آیات است. حاوی یک مقدّمه و کتاب هایی به ترتیب کتب فقه، از طهارت تا قصاص و دیات و خاتمه است. ⁽¹⁾

نسخه از ابتدای کتاب تا پایان کتاب «القضا» و الشّهادت» است. ⁽²⁾

آغاز: الحمد لله الّذی انزل علی عبده الکتاب لکلّ شیء تبیاناً و جعله لتصدیق نبوتّه تایید رسالته معجزا و برهانا...

انجام:... اذا کان العذر طباعا فالثقة الی کل احد عجز و النقطع الکلام حامدین لله... سبحان ربک ربّ العزّة عمّا یصفون وسلام علی المرسلین و الحمد لله ربّ العالمین

انجامه: قد فرغ من تسوید هذا الکتاب المستطاب بعون الله الملک الوهّاب فی

ثانی عشرون شهر شوّال ختم بالخیر و الاقبال سنه 1042

منابع: الذّریعه 18: 159، 4: 296 و 316؛ سپه 1: 86؛ ایضاح الاشتباه ص 70؛ طرائف المقال 1: 97؛ کشف الظّنون 2: 1518؛ کشف الحجب ص 475؛ معجم المطبوعات 2: 1772؛ ایضاح2: 386؛ هدیة العارفین2: 470؛ زرکلی 2: 227، 7: 282؛ معجم المؤلّفین 12: 318؛ اعیان الشّیعه 10: 134؛ مستدرکات اعیان الشّیعه 1: 253؛ دنا 8 :820؛ التراث العربی 10: 372

خط: نسخ، تاریخ کتابت: 1042 ق. (22 شوّال-)؛ آرایه ها: برخی عناوین و نشان ها به سرخی؛ حواشی: آقای معلّم، مالک نسخه، و دیگران نسخه بدل، تصحیحات، حواشی لغوی و توضیحاتی از کتاب های «من لایحضر، نهایه، تفسیر طبری، مصادر، کشاف، صراح» و جز آن در حاشیه و زیرسطور نوشته اند. یادداشت ها: یادداشت وقف این کتاب و هفده کتاب دیگر توسّط حکیمه بیگم، زوجه مرحوم ملا محمّدنقی معلّم کوشمغانی؟ مورّخ 1103 ق. در پایان کتاب نوشته شده است. نسخه را سیّد طه موسوی هشترودی در 1430 ق. به حجة الاسلام شهرستانی اهدا کرده. مهر ها: مهر چهارگوش با نقش «افوض امری الی الله عبده محمّد علی» در پایان نسخه دارد. آسیب ها: حواشی در برش اوراق از بین رفته است. وصّالی و رطوبت دیدگی دارد. کاغذ: اصفهانی؛ جلد: تیماج قهوه ای با نقش زنجیره

392 برگ، 13 -16 سطر، اندازه متن: 75×130؛ قطع: 125×200

عنوان های دیگر: آیات الاحکام؛ تفسیر آیات الاحکام؛ تفسیر الفاضل المقداد؛ تفسیر المقداد

موضوع: 1 تفاسیر فقهی -- شیعه؛ 2 قرآن -- احکام و قوانین

شماره رکورد: 1101724

6091

میرخواند، محمّد بن خاوندشاه، 837 - 903 ق.

روضة الصّفا فی سیرة الانبیاء و الملوک و الخلفاء/ محمّد بن خاوندشاه (برهان الدّین) بلخی بخاری، مشهور به میرخواند و امیرخواند

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره های بازیابی 11329 (1329 ف) در ج3 و 11555 (1555 ف) در ج 4 فهرست همین کتابخانه.

نسخه جلد اوّل تا سوّم از بیان اوّل مخلوقات تا پایان وقایع زمان ائمّه اثنی عشر علیهم السلام و خلفای بنی عبّاس است.

آغاز: زیب فهرست نسخه مفاخر انبیاء عالی مکان و زینت دیباچه مجموعه مآثر سلاطین گردون توان شکر منعمیست که مبدعات عالم.

انجام:... آخرین قوم مستعصم بحکم کردگار ذکر شمه از خصایص ذات... سپهر مرتبت مقرّب حضرت سلطانی مستخدم امراء دولت خاقانی نظام الدّوله و الدّنیا و الدّین امیر علی شیر ابد الله تعالی ایام دولته و زاد مراتبه... ز جود لا نرود بر زبان تو هرگز *** مگر در اشهد ان لا اله الا الله

انجامه: تمّة المجلد الثالث بعون الملک الواهب فی شهر شوال المکرم صانه الله عن الافات و الالم بحرمة سید العرب و العجم فی سنه 1153 من الهجرة النبویة

منابع: الذّریعه11: 296، 4: 413، 6: 246، 9: 307؛ نفحات الاز هار 16: 341؛ الکنی و الالقاب3: 220؛ کشف الظّنون 1: 926؛ هدیة العارفین 2: 222؛ دنا 5: 1046

خط: نستعلیق، کاتب: ابوعلی، تاریخ کتابت: 1047 ق. (جلد 1)، 1056 (جلد 2)، 1053 ق. (شوّال-) (جلد 3)؛ آرایه ها: سرلوح و کتیبه مذهّب و مرصّع در زمینه زر و لاجورد و سیاه با نقوش اسلیمی و گل های الوان، حواشی کتیبه ها طرح های هندسی، صفحه اوّل و دوّم طلا اندازی محرّر بین سطور به شیوه دندان موشی، جدول ها سه تحریر، عناوین و علایم و نشان ها در متن و حاشیه به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده است و حاشیه نویسی پراکنده با نشان «12» دارد. یادداشت ها: رسم الخط: این نسخه مطابق با رسم الخط عربی است. حروف «چ، پ، گ» به صورت «ج، ب، ک» نوشته شده است، عدد 5 در برگ شمار صفحات به شکل 4 رقم خورده است. یادداشت هایی از علی اکبر نقره کار مبنی بر مطالعه کتاب (گ 90 پ [ج 2]) و اهدای کتاب به پسرش عبدالحمید نقره کار در 1400 ق. با امضای علی اکبر نقره چی (گ 91 [ج 2 و تملّک محمّد صادق در آخر نسخه]) دارد. مهر ها: مهر چهارگوش با نقش «حسین منی و انا من حسین» در گ 3، 186، 232 (ج 2) و مهر بیضی

نیمه خوانای «محمّد صادق»؟ در انتهای نسخه دارد. آسیب ها: صفحه آخر با خطّی دیگر نوشته شده است. وصّالی موریانه خوردگی، آب افتادگی، لکه های قارچی، پارگی، جدایی و پوسیدگی عطف، گسیختگی شیرازه دارد. کاغذ: دولت آبادی شکری؛ جلد: تیماج مشکی، با طرح لچک ترنج ضربی اجرا شده روی تیماج الصاقی قهوه ای روشن گل و بوته دار، عطف تیماج قهوه ای، آستر کاغذ نخودی، با طرح لچک ترنج در کاغذ آبی

(105، 259، 208) 572 برگ، 29 سطر، اندازه متن: 145×270؛ قطع: 220×395

موضوع: 1. ایران -- تاریخ -- پیش از اسلام؛ 2. ایران -- تاریخ -- پس از اسلام؛ 3. اسلام - تاریخ

شماره رکورد: 1104906

6092

شرف الدّین شقروه، عبدالمؤمن بن هبة الله، - 598 ق.

اطباق الذّهب/ عبدالمؤمن بن هبة الله مغربی اصفهانی مشهور به شقروه - یا- شَفروه- یا- شفوره (شرف الدّین-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 12293/1(2293/1 ف) در ج 5 فهرست همین کتابخانه. ⁽¹⁾

این کتاب دوبار توسّط دار الطّباعة عامرة بولاق در مصر، یکبار بدون تاریخ و بار دیگر در سال 1280 ق. به چاپ رسیده است. از چاپ های دیگر آن می توان به چاپ های لاهور در 1878 م= 1295 ق؛ بیروت در 1309 ق. توسّط مطبعه الادبیه؛ مصر در 1325 ق؛ مصر در 1326ق. و لکهنو در 1342 ق. اشاره کرد.

آغاز: اللّهمّ انّا نحمدک علی ما اسبلت من جلابیب کرمک و سبّلت من شابیب نعمک...

انجام:... فالان وقت الرّحیل و حسبنا الله و نعم الوکیل و... اوان المسیر و الله ولی التّیسیر فتاهّبی و هبّی فانی ذاهب الی ربّی

انجامه: تمت النسخة الشریفة المسمّاة باطباق الذهب من ملتقطات مصنّفات المولی سعد الله التفتازانی سلک مسلک الامام العلامة السراج المجتهدین جار الله الزمخشری سنه 1200

منابع:: التّراث العربی 1: 266؛ کشف الظّنون 1: 116؛ هدیة العارفین 1: 630 معجم المطبوعات 2: 1300؛ الذّریعه 2: 216، 6: 21، 277؛ زرکلی4: 170، مرعشی 2: 67، مشار عربی ص 68 ؛ محدّث ارموی 1: 3753؛ دنا 1: 1140

خط: نسخ، کاتب: علی عبدالله، تاریخ کتابت: 1200 ق.؛ آرایه ها: عناوین و علایم به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و حواشی زیر سطور و در کنار صفحات با نشان های «شرح اطباق، منه، قاموس، صحاح، معالم، 12» دارد. یادداشت ها: نام کاتب در حاشیه گ 8 آمده است. آسیب ها: برگ اوّل الحاقی است. گ 2- 4 نونویس و یک برگ از آن تکراری متن است. آب افتادگی، وصّالی، پارگی لبه اوراق و جدایی عطف دارد. جلد: فرسوده است. کاغذ: فرنگی نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای روشن، با ترنج و سرترنج گل و بوته دار ضربی و جدول، آستر کاغذ نخودی

178 برگ، 6 سطر، اندازه متن: 50×80؛ قطع 105×152

عنوان های دیگر: اطباق الذّهب فی علم الادب

موضوع: 1. ادبیات عربی -- قرن 6 ق.

شماره رکورد: 1095674

6093

رشید وطواط، محمّد بن محمّد، 480؟ - 573؟ ق.

حدائق السّحر فی دقایق الشّعر/ محمّد بن محمّد بن عبدالجلیل عمری بلخی، مشهور به خواجه رشیدالدّین وطواط (ابوبکر-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: کتابی در شناخت محاسن نظم و نثر زبان فارسی و عربی است. مؤلّف با مشاهدة کتاب ترجمان البلاغه فرّخی سیستانی در دربار سلطان آتسز بن محمّد بن خوارزمشاه (حک: 522- 551 ق.) و توجه به تکلّف و خلل شواهد شعری آن به نگارش این کتاب مبادرت می کند. در مقدّمه وعده می دهد کتابی جامع در تمامی فنون شعر اعمّ از عروض و القاب و قوافی و محاسن و معایب نظم و نثر تألیف کند. حدائق السِّحر بیان هشتاد و دو نوع صنایع بدیعی با شواهدی از نظم و نثر فارسی و عربی است. نویسنده ابتدا معنی لغوی و بلاغی هر صنعت را ذکر می کند. آن گاه با مثال هایی از نثر عربی مانند آیات قرآن کریم، احادیث معصومین علیهم السلام و دیگر متون منثور فصحای عرب و با مثال هایی از نثر فارسی و در نهایت با مثال هایی از نظم عربی و فارسی، از جمله شواهدی از اشعار خود، هر صنعت ⁽¹⁾را توضیح می دهد. ⁽²⁾

این کتاب بارها چاپ شده است. چاپ پنجم آن به سال 1308 در تهران با مقدّمه عبّاس اقبال آشتیانی منتشر شده است. مقدّمه محقّقانه و تفصیلی او در هفتاد و سه صفحه با تعلیقات و یادداشت های مبسوط درباره متن کتاب، شامل شرح احوال کامل مؤلّف و شعرای معاصر او و شعرای دارای قصاید مصنوعه بعد از تألیف حدائق السّحر و ذکر نام کتاب دیگری در همین موضوع یا موضوع های مشابه آن است.

آغاز: الحمد لله علی ما افاض علینا من نعمه المترعة الحیاض و مننه الممرعة الریاض و الصلوة علی خاتم انبیائه و سید اصفیائه محمّد صلی الله علیه و آله علی آله الاخیار و اصحابه الابرار چنین گوید مؤلّف این کتاب خواجه...

انجام:... سهل ممتنع شعری را خوانند که آسان نماید امّا مثل آن دشوار توان گفت در تازی امیر ابوفراس و بحتری را [ابوفراس بحتری را] از این جنس بسیار است و در پارسی فرخی را و من بر لفظ فرخی این کتاب را تمام کردم

انجامه: حرّره العبد العاصی حبیب الله بن محمّد حسین العلی آبادی المازندرانی فی خامس شهر جمادی الاوّلی من سنه 1300 هجری نبوی علی هاجر ها آلاف الثنا و التحیة اللهم اجعل عواقب امورنا خیرا

منابع: الذّریعه 286:6، 271:9، 185:13، 22: 54 و 183 و 396؛ سپه 2: 438؛ مشار2: 1726؛ زرکلی 7: 25؛ فهرس التراث 1: 589؛ معجم الادبا 19: 29؛ مشار 2: 1726؛ دنا 4: 528

خط: نستعلیق، کاتب: حبیب الله بن محمّد حسین علی آبادی مازندرانی، تاریخ کتابت: 1300 ق. (5 ج 1-)؛ آرایه ها: عناوین و نشان ها به سرخی؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: میشن مشکی، با نقش جدول

234 ص، 8 سطر، اندازه متن: 52×105؛ قطع 100×184

موضوع: 1 فارسی -- بدیع؛ 2. زبان عربی -- بدیع؛ 3. معانی و بیان

شماره رکورد: 2075224

6094/1

خواندمیر، غیاث الدّین بن همام الدّین، 880 - 942 ق.

خلاصة الاخبار فی احوال الاخیار/ غیاث الدّین بن همام الدّین هروی بلخی، مشهور به خواندمیر

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: تاریخ عمومی، و در حقیقت خلاصه ای از مجلّدات شش گانه کتاب روضة الصّفای میرخواند و برخی کتاب های تاریخی نفیس کتابخانه امیر علی شیر نوایی است. یک مقدّمه و ده مقاله و یک خاتمه دارد. از خلقت آدم تا تاریخ سلطان حسین میرزا بایقرا و تاریخ هرات است. نویسنده این کتاب را پیش از 930 ق.، تاریخ تألیف حبیب

السّیر، نگاشته است.

نسخه تن ها بخشی از مقاله نه و تمام مقاله ده و خاتمه خلاصة الاخبار است. ⁽¹⁾

آغاز نانویس:... استیصال او تک خان نمود بیت چنان تاختن کرد بر لشکرش *** که ویران شد آباد بوم و برش...

انجام نانویس:... بر وجود عاقبت محمودش که سبب رفاهیت مسلمانانست ببار قطعه همیشه باد ترا عمر در حصول مراد *** به عز و ناز چو دوران چرخ نامعدود **** تر است ناصر و

منابع: الذّریعه 7: 210 مرعشی12: 30، 28: 287؛ کشف الظّنون 1: 717؛ هدیة العارفین 2: 335؛ مجلس 2: 139، 17: 169؛ دنا 4: 909

خط: نستعلیق خوش، تاریخ کتابت: قرن 13 ق.؛ آرایه ها: علایم و عناوین و برخی عبارات به سرخی؛ آسیب ها: سه برگ اوّل نسخه و گ 163 نانویس است. کاغذ: فرنگی شکری آهار و مهره؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، با ترنج و سرترنج گل و بوته دار و جدول

گ 4- 162 پ ( 288 برگ)، 17 سطر، اندازه متن: 75 146؛ قطع: 148×215

عنوان های دیگر: خلاصة الاخبار فی بیان احوال الاخیار

موضوع: 1. ایران -- تاریخ -- پس از اسلام؛ 2. ایران شاهان و فرمانروایان -- سرگذشت نامه

شماره رکورد: 1093663

6094/2

استرآبادی، محمّد مهدی بن محمّد نصیر - 1180؟ ق.

درّه نادره/ محمّد مهدی بن محمّد نصیر منشی استرآبادی نوری مازندرانی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: تاریخ عصر نادرشاه افشار (1100-1160 ق)، و چگونگی کشته شدن او و خاندانش است. نویسنده از منشیان و نزدیکان نادرشاه است. کتاب را با نثری منشیانه و مصنوع و متکلّف نوشته است. از فضل نمایی او در به کارگیری صنایع گوناگون لفظی و واژه های دشوار و امثال و اشعار عرب چنین بر می آید تحریر نثر مشکل هدف نخست نویسنده و تاریخ نویسی هدفی با اهمیّت کمتر بوده است.

آغاز: دیباج دیباچه کتاب کتّاب فصاحت قرین مخطّط و مدبّج از مدیح و آفرین جهان آفرینی است که غواص اراده اش دره عقیله عقل اوّل را...

انجام:... ما اقول لکم در خانه اگر کس است یک حرف بس است فقل للدّهر انت اصبت فالبس *** برغمک دوننا ثوب حداد *** اذا قدّمت خاتمة الرزایا *** فقد عرضت سوقک بالکساد [للکساد]

منابع: الذّریعه 8: 111؛ اعیان الشّیعه 10: 77؛ مشار 1: 664؛ دنا 4: 1169؛ مقدّمه دکتر جعفر شهیدی بر درّه نادره، علمی فرهنگی، تهران، 1366

خط: نستعلیق خوش، تاریخ کتابت: قرن 13 ق.؛ آرایه ها: عناوین، علایم، برخی عبارات و اشعار متن به سرخی؛ حواشی: حواشی لغوی و توضیحی با نشان های «قاموس، قاطع، مجمع الامثال و منه» دارد. آسیب ها: گ 190 نانویس است؛ امّا متن متوالی است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، با ترنج و سرترنج گل و بوته دار و جدول

گ 164پ - 288 (288 برگ)، 18 سطر، اندازه متن 97×163؛ قطع: 148×215

عنوان های دیگر: درّه نادری، تاریخ درّه نادری، تاریخ نادری

موضوع: 1. نادر افشار، شاه ایران، 1100- 1160 ق؛ 2. ایران-- تاریخ -- افشاریان، 1148 - 1218 ق.

شماره رکورد: 1093665

6095

حسینی مدنی، سیّد علی بن احمد، 1052- 1120 ق.

سلافة العصر فی محاسن اعیان العصر / علی بن احمد نظام الدّین).. ابن سیّد امیر غیاث منصور ابن امیر صدرالدّین محمّد حسینی دشتکی شیرازی، مشهور به سیّد علی خان مدنی شیرازی و سیّد علی خان کبیر و ابن معصوم شیرازی (سیّد صدرالدّین-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: شرح احوال و آثار و گزیده اشعار ادیبان، شاعران و برخی علمای قرن 11 ق. و کمی پیش از آن تا زمان تألیف کتاب، یعنی سال 1082 ق.، به ترتیب جغرافیای محل سکونت مترجمین است. پنج قسم دارد: 1. اهل حرمین شریف (مکّه و مدینه) (گ 1پ - 177 پ)، 2. اهل شام (گ 178 پ - 258)، 3. اهل مصر (گ 259 پ- 294 پ)، 4. اهل یمن (گ 295 پ- 340) 5. اهل بحرین (گ 341 پ - 362). الحاقات مصنّف خطاب به اهل عراق در پایان بسیاری نسخه های سلافة العصر افزوده شده است. (گ 362 پ - 373 پ) تاریخ های ضمن این الحاقات، از جمله تاریخ 1093 ق.، نشان می دهد این اضافات چندین سال پس از نگارش سلافة العصر نوشته شده است. سیّد علی خان عالم و ادیبی شیعی است؛ لکن به سبب اقامت طولانی در مدینه و هند، در این کتاب بیشتر به شرح حال شاعران عامه پرداخته است. ⁽¹⁾در مقدّمه اشاره می کند کتاب را به شیوه الیتیمة الدّهر عبد الملک ثعالبی (د: 429 ق.) و الدّمیة القصر علی باخرزی (د: 467 ق.) تدوین کرده است. همین طور از کتاب ریحانة الألبّاء و زهرة الحیاة الدّنیا شهاب الدّین خفاجی (د: 1069 ق.) به عنوان یکی از منابع اصلی خود

یاد می کند. ⁽¹⁾

سلافة العصر در سال 1324 ق. و 1328 ق. در مطبعه ادبیه مصر توسّط محمّد امین خانجی چاپ شده است. کتابخانه مرتضوی، کتاب را در سال 1380، 1383 و 1387 از روی چاپ مصر افست کرده است. همین طور در سال 1382 ق. این کتاب در قطر، از روی چاپ مصر افست شده است.

در ابتدای نسخه مختصری در شرح حال مؤلّف و پدر او، اشعاری در مدح مؤلّف و کتاب ذکر شده است. در گ 6 الی 8 فهرست اسامی افراد مترجّم نوشته شده است.

نسخه با قصیده ای از شیخ جمال الدّین بن محمّد بن ابی الحسن البکری با مطلع «یا عین هذا السیّد الأکبر *** و هذه الروضة و المنبر» و قصیده ای از مؤلّف با مطلع «یا عین هذا المصطفی احمد *** خیر الوری و السیّد الامجد» منظوم در ذی قعده 1082 پایان می یابد (گ 373 پ - 376).

آغاز: یا من اودع جواهر الکلم. حقاق الشفاة. فنظمت من ها الالسن لحمده تقاصیر و عقودا.

انجام:.... صلوة و سلاما یعتنقان اعتناق الالف واللام و کان الفراغ من تالیف هذا الکتاب عصر یوم الخمیس المبارک لسبع خلون من شهر ربیع الثّانی احد شهور سنة اثنین و و الف ثمانین و الف احسن الله ختامها و الحمد لله رب العالمین

[انجام الحاقات کتاب:...]

فالمجد بالصفح و الاعضاء عن زلل *** و الفخر بالحلم دون المال و النسب

استغفر الله من قول بلا عمل *** استغفر الله من فخر بلاحسب

منابع: الذّریعه 12: 212، 4: 54 و 55، 12: 212، 14: 161، 24: 161؛ ایضاح 2: 20؛ معجم المطبوعات 1: 245؛ معجم رجال الحدیث 13: 220 معجم المؤلّفین 7: 28؛ امل الآمل 2: 176؛ کشف الحجب ص 311؛ هدیة العارفین1: 763؛ زرکلی 4: 258؛ اعیان الشّیعه 152:8 ،10: 12؛ مستدرکات اعیان الشّیعه 7: 188، فهرس التراث 2:

37؛ مشار عربی ص 522؛ امل الآمل2: 176؛ تراثنا 29: 161؛ دنا 6: 170؛ التّراث العربی 415:6

خط: نسخ، تاریخ کتابت: قرن 13 ق؛ آرایه ها: عناوین، علایم و نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و نسخه بدل دارد. یادداشت ها: یادداشت اهدای کتاب توسّط حاج میرزا حسن فسوی این میرزا حسن بن میرزا محمّد مجدالدّین ابن سیّد علی خان صدر مؤلّف ابن سیّد احمد بن محمّد معصوم حسنی مدنی در 1295 ق. به محمّد حسین منشی ابن علی حسنی مازندرانی در گ 9 مشاهده می شود. مهرها: مهر دایره مهدی الیه «محمّد حسین منشی مازندرانی» با نقش محمّد حسین و تاریخ 90 ق. در گ 9 دارد. آسیب ها: برخی عناوین نانویس است. اندکی گسیختگی شیرازه دارد. کاغذ: فرنگی آبی؛ جلد: تیماج قرمز، ضربی، با طرح لچک ترنج و کتیبه گل و بوته دار و با نقش زنجیره، آستر کاغذ زرد

377 برگ، 23 و 24 سطر، اندازه متن: 70×165 - 85×165؛ قطع 237×150

عنوان های دیگر: سلافة العصر فی محاسن الشّعراء بکل مصر؛ سلافة العصر من محاسن اعیان العصر

موضوع: 1. شاعران عرب -- سرگذشت نامه ها؛ 2. شاعران ایرانی (عرب زبان) -- سرگذشت نامه ها 3. شعر عربی --تاریخ و نقد

شماره رکورد: 1091944

6096

حسینی تربتی، ابوطالب، قرن 11 ق.

تُزوکات تیموری/ منسوب به ابوطالب تربتی حسینی عریضی و تیمور گورکانی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: مجموعه ای از افکار، آرا، تدابیر، دستورات و کشورگشایی های امیر تیمور گورکانی (حک: 771 - 807 ق.)، در قالب نصیحت به نوادگان و جانشینان اوست. در تألیف این کتاب سه قول مطرح است: 1. تألیف و انشای آن به دست امیر تیمور و ترجمه کتاب او توسّط ابوطالب تربتی حسینی عریضی، از زبان ترکی جغتایی به

فارسی، بر اساس ادّعای ابوطالب تربتی در مقدّمه کتاب. ⁽¹⁾2. تألیف کتاب توسّط مؤلّفی ناشناس به زبان ترکی، و ترجمه آن به فارسی توسّط ابوطالب تربتی. 3. نگارش کتاب توسّط ابوطالب تربتی.

قول اخیر در میان بسیاری محقّقان اقبال عامّ تری دارد. مجتبی مینوی در مقدّمه تزوکات تیموری چاپی می نویسد کتاب انشای امیر تیمور نیست؛ بلکه اختراع ابوطالب حسینی از تلفیق و تحریر اخباری است که او از کتاب های تاریخی مانند ظفرنامه نظام الدّین شامی (قرن 9 ق.) و ظفرنامه شرف الدّین علی یزدی (د: 858؟ق.) و غیره برداشته است. از نظر او، اغلاط تاریخی متعدّد کتاب و اختلاف روایت های تاریخی آن با کتاب های تاریخی دیگر بر این مدّعا گواه است. از اصل ترکی این کتاب خبری در دست نیست.

دو بخش ملفوظات تیموری و تُزوکات ⁽²⁾ تیموری دارد. تزوکات تیموری حاوی دو مقاله است. مقاله اوّل بخشی از رویداد های زندگی تیمور، از زمان فرمانروایی بر ماوراءالنّهر (761 ق.) تا پایان فتح روم و پورش هفت ساله و بازگشت به سمرقند (806 ق.)، ذیل عناوین کنکاش است. در این قسمت تدبیر ها و مشورت های تیمور در اصلاح سلطنت ملک گیری و جهان داری مطرح می شود. (گ 2 پ- 34 پ) مقاله دوّم، در این گفتار ابتدا از زبان تیمور دوازده دستورالعمل و تُزوک امور سلطنت و مملکت داری جهت بازماندگان می آید. سپس ذیل عنوان تُزوک برخی اصول و قوانین تشکیلات نظام دیوانی سلطنت او بیان می شود بیش تر بند های این قسمت با عبارت «امر نمودم» آغاز

می شود. (گ 34 پ - 38). ⁽¹⁾هر دو بخش کتاب لحن متکلّم و روایی تیمور دارد. بیشتر مطالب در این کتاب به دوازده مرحله تقسیم شده است. عبارت «به تجربه من رسید» از قول تیمور، در خلال متن، بسیار دیده می شود.

نقل است بخش ملفوظات تیموری حاوی گفته های تیمور و شرح زندگانی او از کودکی تا میان سالی است. در نسخه های خطّی این کتاب، بخش مستقلی با عنوان ملفوظات با آغازی به جز آغاز دیباچه (حمد بلیغ...) یا آغازی به جز آغاز مقاله اوّل (آغاز نسخه حاضر) مشاهده نشد. در دو نسخه کتابخانه ملک (2: 150) و سلطنتی (ص 59)، دیباچه و شروع ترجمه با تفصیل بیشتری ذکر شده است. در فهرست واره پس از ذکر آغاز دیباچه، با فاصله کوتاهی، آغاز مقاله اوّل آمده است. به نظر می رسد بخش ملفوظات، همان مقاله اوّل این کتاب، و بخش تزوکات، همان مقاله دوّم کتاب است اساساً بخش ملفوظات مستقلّی، خارج از این دو مقاله، وجود خارجی ندارد. چه بسا به مسئله سرگذشت تیمور از کودکی تا میانسالی صرفاً در قالب همین عبارت در دیباچه ابوطالب تربتی اشاره شده باشد. مجتبی مینوی در مقدّمه تُزوکات چاپی می نویسد نخستین بار دانشگاه آکسفورد بخش دوّم کتاب را چاپ کرده است. چاپ مینوی افست از روی همین چاپ و حاوی هر دو مقاله است. بنابراین به اعتقاد مینوی کتاب حاوی

بخش مستقل ملفوظات بوده است. در دائرة المعارف به نقل از (استوری، 1/ 82؛ اته؛ 86). آمده: «چارلز استوارت بخش اصلی ملفوظات که شامل شرح زندگی تیمور و مربوط به زمان کودکی تا 41 سالگی تیمور (تا 777 ق. = 1375 م.) است، را به زبان انگلیسی ترجمه کرد و در 1246 ق. =1830 م. در لندن به چاپ رساند.» نویسنده مقاله اضافه می کند: «متأسّفانه تاکنون از این کتاب چاپی در ایران صورت نگرفته است.» همان گونه که اشاره شد در نسخه های خطّی موجود چنین بخشی مشاهده نشد. بنابراین به گمان قوی، چاپ استوارت هم چاپ دیگری از تُزوکات، با عنوان ملفوظات تیموری است، نه چاپ بخش ملفوظات و اساساً در کتاب تیمورنامه به کودکی تیمور اشاره نشده است.

این کتاب برخلاف کتاب های عهد تیموری، با زبانی ساده و عاری از تصنّع نوشته شده است. برخی اصطلاحات دیوانی و نظامی عهد تیموری از امتیازات این کتاب است.

از مقدّمه کتاب دیگری به نام ملفوظات صاحبقرانی از محمّد افضل بخاری (د: 1061 ق.) برمی آید ابوطالب تربتی این کتاب را در 1047 ق. ⁽¹⁾به شاه جهان (1000- 1076 ق.) حک: 1037 - 1068 ق.) پادشاه هند تقدیم کرده است. بنابراین کتاب در این تاریخ یا کمی پیش از آن تدوین شده است. در این مقدّمه آمده شاه جهان با مطالعه پیشکش ابو طالب تربتی، به خطاهای تاریخی کتاب پی می برد. به افضل بخاری امر می کند این کتاب را با کتاب های تاریخی مقابله کند. اشکالات آن را برطرف سازد و کتاب را با تفصیل بیشتر تحریر کند. کتاب بخاری، به ملفوظات صاحب قرانی مشهور شده است. ⁽²⁾

آغاز: مقالت اوّل فی تدبیرات و کنکاش ها و کنکاش امور ملک گیری و جهانداری و لشکر شکنی...

انجام:... و ترتیب آراستن چهل فوج را از لشکر دوازده اویماق که به تمغار [تمغا ⁽¹⁾] رسیده اند از قراریست که در پشت ورق ثبت شده بعد از ملاحظه البته مستحضر شده از آن قرار عمل نمایند و السلم... فوج امیرزاد ها فوج خویشاوندان قول بیست و هشتاویماق که به تمغار [تمغا] رسیده اند.

منابع: الذّریعه 217:22، 108:25؛ سلطنتی (تاریخ) ص 59 و 67؛ ملک 2: 150؛ فهرست واره601:1 - 603؛ مشار1: 1445، 4: 4934؛ دهخدا 4: 5868، 5: 6248؛ دنا 408:3؛ «ابو طالب حسینی تربتی» مجدالدّین کیوانی، دائر المعارف بزرگ اسلامی 5 :622 «تزوکات تیموری»، طهمورث ساجدی، دانشنامه جهان اسلام 7: 283؛ نگارگری ایران: سده دوازدهم و سیزدهم، ابوالعلاء سودآور، مترجم مهدی حسینی، فصلنامه هنر،1374، ش 28، ص 312 و 313

خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: 1248 ق.؟ (ح-) به قرینه یادداشت گ 2)؛ آرایه ها: عناوین و نشان ها و علایم و برخی عبارات به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و برخی تاریخ های خلافت پادشا هان یا فوت آن ها در کناره بعضی صفحات نوشته شده است. یادداشت ها: یادداشتی با عبارت «تُزوک تیموری حسب الامر در شهر شوشتر باتمام رسید 1248 ق.» در گ 2 مشهود است. اسامی شهر های روسیه و مسافت بین آن ها به تاریخ 1248 ق. در شوشتر و نیز ماده تاریخ سلطنت یا فوت برخی شاهان در پایان کتاب نوشته شده است.

میرزا سرکار میرزا فضل الله در ابتدای کتاب یادداشت تملّک نوشته است. آسیب ها: پارگی لبه اوراق، جدایی عطف و لکه های قارچی دارد. کاغذ: فرنگی شکری: جلد: پارچه قرمز با نقش ترنج، سجاف و عطف تیماج مشکی ضربی با نقش زنجیره، آستر کاغذ نخودی

85 برگ، 14 سطر، اندازه متن: 100×175؛ قطع: 175×260

عنوان های دیگر: توزک تیموری؛ تُزوک تیموری؛ ملفوظات امیر تیمور؛ ملفوظات تیموری واقعات تیموری؛ تُزوکات و ملفوظات؛ نصایح الملوک؛ تدابیرالملوک؛ تیمورنامه؛ توزکات تیموری؛ ملفوظات صاحبقران؛ اندرزنامه

موضوع: 1. ایران -- تاریخ تیموریان، 771-911 ق؛ 2. ایران -- اوضاع اجتماعی-- قرن 9 ق. -- قوانین و مقرّرات

شناسه افزوده: تیمور گورکانی، 736- 807 ق.، پدیدآور مشکوک

شماره رکورد: 1103473

6097

[ترجمة الجُنّة الواقیه و الجَنّة الباقیه]/ مترجم: ناشناخته؛ نویسنده متن: منسوب به ابراهیم بن علی بن حسن کفعمی وزیر جبعی حارثی (تقی الدّین-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: الجُنة الواقیة و الجنّة الباقیة یا مصباح صغیر مختصر کتاب جنّة الامان الواقیة و جنّة الایمان الباقیة یا مصباح کبیر تقی الدّین کفعمی در ادعیه و اوراد زیارات است. ⁽¹⁾مصباح صغیر چهل فصل و مصباح کبیر پنجاه فصل دارد عبارت آغازین

این دو کتاب مشابه است. در خصوص نویسندة الجنّة الواقیة اختلاف است. علامة مجلسی در بحار (1: 17) ذکر می کند این کتاب از یکی از متأخران است و شاید منسوب به کفعمی باشد (بحار (1: 17). صاحب روضات عقیده دارد این کتاب از کفعمی و شاید از ابن طاووس است (روضات الجنات 1: 21) میرزا عبدالله افندی در انتساب مختصر به کفعمی تردید دارد (ریاض العلما 5: 23؛ تعلیقة امل الآمل ص 35-38 ) در تعلیقه امل الآمل برای ادّعای خود دو دلیل ذکر می کند: 1. برخی عبارت های کتاب نشان می دهد نویسنده متأخّر از کفعمی است. 2. برخی مطالب کتاب به مذاق صوفیه نوشته شده است. اعتقاداتی هم چون استغاثه به ابراهیم بن ادهم در شداید نزد شیعه باطل است. همین طور نقل مطالب بسیاری در حواشی: و متن مصباح از شیخ رجب برسی و جز او به شیوه صوفیه مانند ترک حیوانیّات و اشتغال به ذکر برخی اوراد از این قبیل است. شیخ حرّ عاملّی این کتاب را از کفعمی می داند. (وسائل الشّیعه 20: 67) صاحب الذّریعه این نظر را تأیید می کند و معتقد است شیخ سلیمان ماحوزی و شاگردش عبدالله سماهیجی نیز کتاب را از کفعمی می دانند. از نظر او دلایل مخالفان انتساب کتاب به کفعمی کافی نیست. همین طور بر انتساب مختصر به میرداماد وجهی مترتّب نیست. او منشأ این اشتباه را تحریر نسخه ای از الجنّة الواقیة توسّط میرداماد می داند. شخصی به نام میرخلیل در تاریخ 1076 ق، از روی این نسخه مختوم به امضای میرداماد نسخه ای برای خود استنساخ می کند. از آن جایی که در نسخه خط میرداماد، نامی از مؤلّف مشاهده نمی کند، نگارش آن را به میرداماد نسبت می دهد. صاحب الذّریعه این نسخه را در کتابخانه شیخ هادی آل کاشف الغطاء در نجف دیده است. ⁽¹⁾

الجّنة الواقیة فصولی در مباحث تعقیبات، دعاها، تسبیحات، نمازها، اعمال ایام، استغاثه ها، دیون، حجب و هیکل ها و حرز ها و تعویذها، خواص آیات، اقسام استخاره ها، زیارت ها اسماء حسنی و آداب دعا کننده دارد.

این کتاب چندین بار ترجمه شده است. آغاز نسخه ما با هیچ یک از ترجمه های به دست آمده مطابقت نمی کند. ⁽¹⁾نام مترجم در کتاب نیامده و در منابع: در دست نیز به آن اشاره نشده است. بخش نخست مقدّمه ترجمه نشده است. در حقیقت نسخه با عبارات عربی مختصر آغاز شده و با ذکر شصت و هشت منبع پایان یافته است. دیباچه آمیزه ای از سخن مؤلّف و مترجم است. ترجمه کتاب تحت اللفظی، و به قول مترجم با روش اجمل و احوط به فارسی برگردانده شده است. مترجم، کتاب را از مصنّفات ابن طاووس

می داند.

آغاز: الحمد لله الذی جعل الدّعاء سلّما یرتقی به الی اعلی مراتب المکارم و وسیلة الی اقتتار [اقتناء] غرر المحامد و درر المراحم... اما بعد این کتابیست موسوم اما بعد این کتابیست موسوم بجنّة الواقیة و جنّة الباقیه از مصنّفات ابن طاووس رحمة الله در بیان تعویذ و دعوات و تسبیحات زیارات و حجب و... اقسام استخارات که نقل شده از حضرات با برکات و اوّلاد طاهرات از آل طه و پس صلوات الله علیهم اجمعین که استخراج کرده مصنّف... [آغاز ترجمه] فصل اوّل در بیان آن چیزی که سزاوار است این که گفته شود بعد از هر فریضه...

انجام:... و کسی که در دستش انگشتر نگین فیروزه باشد.... و جمع نمی شوند از جهة دعا کردن چهار نفر مگر این که مستجاب می شود دعای ایشان انشاء الله تعالی اسامی کتاب های احادیث که این مختصر را از آن استخراج کرده مصنف رحمة الله اینست... کتاب الجواهر کتاب العدة کتاب التّسمیة

انجامه: تمت فی شهر صفر المظفر سنه 1257

منابع: الذّریعه 4: 94 و 95 و 135 و 136، 5: 157 و 161 و 162، 21: 309؛ ملک 2: 131، موسوعة طبقات الفقهاء 13:10؛ امل الآمل1: 28؛ تعلیقة امل الآمل ص 35- 38؛ تکملة أمل الآمل ص 75- 81 الکنی و الالقاب 3: 117؛ معجم رجال الحدیث 1: 237، کشف الحجب ص 159 و 496؛ مرآة الکتب ص 496؛ مرآة الکتب ص 118؛ بحار الانوار 118؛ بحار الانوار 1: 17؛ اعیان الشّیعة 2: 184؛ هدیة العارفین 1: 24؛ زرکلی1: 53؛ معجم المؤلّفین 1: 65؛ ریاض العلما 5: 23؛ تراثنا 3: 69، 28: 207 و 208؛ مقدّمه فارس حسون بر محاسبة النّفس کفعمی ص 24؛ الّرسائل الرّجالیة 3: 192؛ کتابخانه ابن طاووس ص 152 - 155 موسوعة مؤلّفی الامامیة 1: 318- 320

خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: 1257 ق. (صفر-) آرایه ها: عناوین و علایم به سرخی، جدول ها سه تحریر، کتیبه به زر و تحریر: حواشی: بالای صفحات استخاره مروی از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام به عربی و معانی آن با خط: شکسته نستعلیق و در حاشیه گ 1 پ اختیارات استخارات در ساعات ایام نوشته شده است. یادداشت ها: فهرست فصول کتاب در گ 3 پ - 5، فهرست کتاب های حدیثی که مصنّف ادعیه را از آن استخراج کرده در جداولی در گ 111 - 112، کیفیت ختم نادعلی در گ 112 - 113 به صورت حمایلی و یادداشت و

مهر بیضی محو شده به خط: شکسته نستعلیق در گ 113دارد. آسیب ها: برخی اوراق از شیرازه جدا شده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: میشن یشمی، جدول کشی زرکوب، آستر کاغذ: نارنجی

113 برگ، 14سطر، اندازه متن: 60×116؛ قطع: 110×178

عنوان های دیگر: ترجمة المصباح الصغیر، ترجمة المفاتیح النّجاة

موضوع: 1. دعاها؛ 2. اعمال السّنة

شناسه افزوده: کفعمی، ابراهیم بن علی، 840 - 905 ق.، الجنّة الواقیة و الجنّة الباقیه.

فارسی

شماره رکورد: 1166068

6098

میبدی، حسین بن معین الدّین - 911 ق.

شرح هدایة الحکمة/ حسین بن معین الدّین میبدی یزدی شافعی، مشهور به قاضی میر و متخلّص به منطقی (میر کمال الدّین-)؛ نویسنده متن: مفضّل بن عمر ابهری اثیر الدّین-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی3150/2 (2/ 3150 ع) در ج 14 فهرست همین کتابخانه.

آغاز: الهدایة امر من لدیه و کل شیء یعود الیه له الحمد علی ما انعم علینا سوابق النعم و لواحقها... و بعد فیقول الفقیر المعتصم بلطفه الابدی...

انجام:... و من اراد الاستقصاء [فی الحکمة] و الوقوف علی مذهب الحکماء فلیرجع الی کتابنا المسمی بزبدة الاسرار... و توفیق الوصول فی الله الاکبر و صلّی الله علی خیر خلقه و مظهر لطفه محمّد و آله الطیبین الطاهرین

منابع: الذّریعه 14: 174، 6: 138، 7: 100، 9: 254 و 1110، 24: 399؛ کشف الظّنون 2: 2029؛ معجم المطبوعات 2: 1486؛ هدیة العارفین 1: 316؛ زرکلی 2:

260؛ معجم المؤلّفین 4: 163؛ موسوعة طبقات الفق هاء 10: 92

خط: نستعلیق مایل به شکسته ⁽¹⁾، تاریخ کتابت: قرن 11 یا 12 ق؛ آرایه ها: عناوین و علایم و نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده. نسخه بدل و حاشیه نویسی پراکنده با نشان های «منه، کنز، 12» در کناره برخی صفحات دارد. آسیب ها: دو برگ اوّل و یک برگ آخر نونویس است. آب افتادگی و وصّالی دارد. کاغذ: اصفهانی؛ جلد: تیماج قهوه ای، با نقش جدول، ضربی، آستر کاغذ آبی

1+ 125 برگ، 14- 17 سطر، اندازه متن: 45×110؛ قطع 92×150

عنوان های دیگر: شرح هدایة الاثیریة

موضوع: 1. فلسفه اسلامی -- قرن 10 ق؛ 2. فلسفه اسلامی -- قرن 7 ق.-- نقد تفسیر؛ 3. اثیر الدّین ابهری، مفضّل بن عمر، -- 660 ق. هدایة الحکمة -- نقد و تفسیر شماره رکورد: 1091200

6099

ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570 - 646 ق.

الکافیة/ عثمان بن عمر روینی مصری دمشقی مالکی نحوی، مشهور به ابن حاجب ابو عمرو جمال الدّین -)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: مختصری معتبر و مورد عنایت و توجه در علم نحو است. علمای بسیاری آن را به روش های گوناگون گزارش و یا ترجمه کرده اند. مؤلّف خود به شرح آن پرداخته و آن را ضمن ارجوزه ای به نظم کشیده است. ⁽²⁾این کتاب و برخی شروح آن

از گذشته تا حال در مدارس علوم دینی و حوزه های علمیه تدریس شده است.

آغاز: الکلمة لفظ وضع لمعنی مفرد و هی اسم و فعل و حرف لأنّها اما ان تدلّ علی معنی فی نفسهما...

انجام:... و المخفّفة تحذف للساکن و فی الوقف فیرد ما یخلون المفتوح ما قبل ها تقلب الفا و الله اعلم بالصواب

منابع: کشف الظّنون 2: 1370 - 1376؛ الذّریعه 14: 29-32، 6: 185؛ موسوعة طبقات الفقهاء 7: 152

خط: نستعلیق، تاریخ کتابت: قرن 12 یا 13 ق.؛ آرایه ها: در پیشانی کتاب کتیبه با نقش ترنج و سرترنج زرگون در زمینه لاجوردی و آبی با نقش های اسلیمی رنگین ساده، دو صفحه اوّل جدول چهار تحریر و دیگر صفحات جدول ها سه تحریر عناوین و نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح و حاشیه نویسی شده است. مهرها: مهر بیضی با نقش «سلام علی ابراهیم 1111» دارد. آسیب ها: مرمّت، صفحات اوّلیه، موریانه خوردگی،آب افتادگی، وصّالی و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: میشن قهوه ای، جدول ها زر. آستر میشن قهوه ای روشن، سرطبل دار

68 برگ، 7 سطر، اندازه متن: 65×105؛ قطع 140×222

موضوع: 1. زبان عربی -- نحو

شماره رکورد: 1091201

6100

تونکی، محمّد ولی، قرن 20 م.

[گزیده غزلیّات و رباعیّات]/ گردآورنده: محمّد ولی خان تونکی

زبان: اردو

معرّفی کتاب: گزیده ای از غزلیّات شاعرانی چون اختر، مولوی سیف، خلیل، سیفی، ولی تونکی، راشد تونکی، کیف تونکی، بیدم، روش، وحشی، ماهر قادری، شکیل رباعیّاتی از گوهر بیگم گوهر، سونی پتی، امیر مینائی، خواجه حیدر علی آتش، نواب

اختر محل اختر، سکندر جهان بیگم، زیب النّسا مخفی و اشعاری بی نام است. 54 غزل و یک مناجات و حدود هفده رباعی و یک قطعه دارد. بیشتر غزلیّات اشعار محمّد ولی خان متخلّص به ولی است. دو نسخه آتی با شماره های 6101 و 6103 به خط گردآورنده همین نسخه است. وجود خط خوردگی و تغییر ابیات در نسخه 6101 نشان می دهد نسخه به خط ناظم است. بنابراین هر سه نسخه به خط محمّد ولی خان است. نام او از روی تملّک ص 1 نسخه ش 6103 به همان خط نویسنده نسخه به دست آمد. همین طور نام کامل او در عناوین برخی اشعار نوشته شده است. به قرینه این تملّک، او در دسامبر 1987م. مالک نسخه بوده است. گردآورنده در برخی اشعار بحرهای عروضی را با استفاده از اعداد نوشته است. فهرست بحر های عروضی و نماد عددی اوزان آن در ص 38 و 39 نسخه ش 6101 آمده است. بیست و شش برگ با قطعی کوچک تر با اشعاری از ولی تونکی و تائب در لابه لای اوراق نهاده شده است. گویا این اوراق از اصل خود جدا افتاده است. آخر این بخش تاریخ 28_10_69 دارد.

آغاز: غزل 1

دینی والا ثمر گلشن مقصود هی تو *** پته پته یهی کت ها هی که معبود هی تو

تیری طاعت هی سی ثابت هی عبادت تیری *** خود عبادت کا مقوله هی که مسجود هی تو....

انجام:... کت جا کے پروں کیهاں دوب مردن سیتاں سے جیا شر ماوت ھے

خط: تحریری، کاتب محمّد ولی خان تونکی (ناظم برخی ابیات)، تاریخ کتابت: 1983م، و 1976م. (به قرینه ص 13، 42 و 46): امتیاز: بیشتر ابیات به خط محمّد ولی خان تونکی ناظم برخی ابیات است. آرایه ها: برخی ابیات حمایلی یا چلیپا و بعضی با خودکار قرمز، برخی صفحات جدول دارد. یادداشت ها: در ص 1 و 2 فهرست مطلع اشعار نوشته شده است. در برخی صفحات مطالبی به خط شبه سانسکریت دارد. کاغذ: فرنگی نخودی جلد: بدون جلد 58 ص، سطر ها و اندازه متن گوناگون؛ قطع: 155×200

موضوع: 1. شعر اردو -- مجموعه ها -- قرن 20 م.؛ 2. غزل اردو -- مجموعه ها

شماره رکورد: 2075244

6101

تونکی، محمّد ولی، قرن 20 م.

[غزلیّات محمّد ولی تونکی]/ محمّد ولی خان تونکی

زبان: اردو

معرّفی کتاب: دفتر غزلیّات محمّد ولی خان تونکی است. در برخی صفحات اشعار کوتاهی از شعرای دیگری نیز نوشته است. به نسخه مسوده یا نخستین پاکنویس مؤلّف می ماند. در برخی صفحات ابیاتی را خط زده و اصلاح کرده است. در برخی صفحات قافیه های مورد نیاز خود را ردیف کرده است. وجود خط: خوردگی و تغییر ابیات نشان می دهد نسخه به خط ناظم است.

آغاز: نعت شریف ولی تونکی

هی کونین مین سب سی پیارا محمد ***ده هی ...رب کا دلارا محمد

هماری به کشتی بهنور می ن پری هی *** اسی تم بتا دو کنارا محمد...

انجام:...

جوتبا یا هی رسته اسی په تو چل *** نیکیوں کی تو بھر لیگا دامن میں گل

خط: تحریری، کاتب: محمّد ولی خان ٹونکی (ناظم)، تاریخ کتابت: 1979م.؛ امتیاز: نسخه به خط ناظم است. آرایه ها: بیشتر ابیات به صورت مورّب یا چلیپا تحریر شده و برخی عناوین و علایم و نشان ها با خودکار قرمز نوشته شده است. یادداشت ها: ناظم ذیل اشعار ص 27 به تاریخ کتابت 15 دسمبر سنه 1979 ع و در ص 42 به تاریخ 1979 اشاره کرده است. در ص 37 برخی حساب و کتاب های شخصی خود را نوشته است. در ص 38 و 39 بحرهای عروضی و نماد عددی اوزان آن را ردیف کرده است. در بیشتر اشعار، وزن بحر های عروضی با عدد نوشته شده است. در ص 40 و 44 به تعریف هر یک از مثنوی، قطعه، رباعی و غزل

پرداخته است. در پایان نسخه ابیاتی در وداع با سحر ماه رمضان نوشته است. در برخی صفحات مطالبی به خط شبه سانسکریت دارد: کاغذ: فرنگی نخودی؛ جلد: بدون جلد

58 ص، سطر ها و اندازه متن گوناگون؛ قطع: 162×202

موضوع: 1. شعر اردو -- قرن 20 م.؛ 2. غزل اردو -- مجموعه ها

شماره رکورد: 2075246

6102

وارسته، سیالکوتی مل، - 1180؟ ق.

نامه نگارین و صحیفه رنگین/ سیالکوتی مَل وارسته لاهوری

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: مجموعه ای ادبی در گلچینی از منشآت و آثار نظم و نثر برخی ادبا و سخنوران، با طبقه بندی موضوعی است. سیالکوتی ⁽¹⁾

در برخی منابع: هم چون فهرست واره دنا نام او «امامعلی» ثبت شده است. همان طور که مشاهده شد یوسف دهی نام کوچک او را «سیالکوتی مل» ثبت کرده و او را پیرو آیین هندو خوانده است. اگر به واقع او هندو باشد نام امامعلی با مذهب او سنخیتی ندارد.

منبع، در دیباچه کتاب از بی اصولان کم مایه که تصنیف غیر را به نام خود می خوانند گله می کند. «معنی شناسان عالی فطرت» و «سخندانان قدسی طینت» را روی سخن قرار می دهد. حال خود را در زمان تدوین این کتاب، گسستگی و بریدگی از دیگران و پیوستگی به سخن سخنوران توصیف می کند. همین حال است که او را به تتّبع مصنّفات سخندانان سوق می دهد، و این اثر را در سال 1171 ق. فراهم می آورد. فهرست مشترک پاکستان این کتاب را از رهگذر بررسی آداب و رسوم زندگی مردمان این سامان بسیار ارزشمند تلقّی می کند. نام برخی منابع مؤلّف در این کتاب بدین قرار است: اعجاز خسروی، ظهیرای تفرشی، تاج المآثر، انوار سهیلی، محمّد صادق دست غیب، علیرضا تجلّی، حبیب السّیر، بهار دانش شیخ محمّد صالح، مخلص، نعمت خان عالی، طغرا، نفایس الفنون و...

پس از دیباچه در نسخه فهرست مطالب آمده است. در این فهرست به 780 عنوان اشاره شده است. فهرست مشترک پاکستان برای این کتاب 830 عنوان ذکر می کند. برخی عناوین در نسخه حاضر چنین است: تعریف بسم الله، صفت عالم کون و فساد، صفت هفته، صفت هولی، شام و شفق، عناصر انسان و لوازم آن، بیان سراپا، ثنای حضرت سخن و توابع آن، در بیان علوم، صفت ساز، بیان فضایل اخلاق و ضد آن، بیان کیفیت رذایل، بیان سامان تدریس و تحریر، صفت پادشاه و اسباب شوکت و جاه، صفت ایوان خاص و عام، صفت فروش، صفت بزم، صفت معاجین و متفرقات، صفت قلیان و لوازم آن، صفت مطعومات، صفت آچارها، صفت، اسلحه، صفت دواب و مراکب، بیان جنگ و لوازم آن، صفت وزراء و غیره، بیان شهر و مسجد و غیره، صفت بازار و غیره، صفت غلات و غیره، اقسام سبزی، بیان عطّار و طبیب و جرّاح، بیان مصوّر و منجّم، بیان اهل حرفه، بیان شکار و کوه و صیاد بیان جانوران شکاری، سباع و بهایم، صفت باغ و تناسبات آن، صفت فصول.

در فهرست مشترک تنها به نسخه دانشگاه شیرانی لاهور اشاره شده است. در بررسی برخی فهرست های داخلی نسخه مشابهی به دست نیامد. نسخه شیرانی بدون آغاز و

انجام است. در نسخه در دست به عنوان کتاب و نام مؤلّف اشاره نشده است. ⁽¹⁾تنها قرینه موجود برای دستیابی به نام کتاب، تطابق عناوین و توالی صفت های نسخه با توضیحات فهرست مشترک پاکستان است. ⁽²⁾

آغاز [آغاز دیباچه]: حمد سخن آفرینی که دل های صاف باطنیان را روضة الصفا گردانیده و در مشام قدسی طینتان نفحات الانس دمیده... [آغاز متن:] بسمله رنگین کلامی تعریف بسم الهی است که حسن آغاز امور و آغاز حسن امالی جمهور وابسته بآن است اعجاز خسروی...

انجام:... امید که مقبول طبایع منصفان قدسی نهاد و دور از اعتناف بیداد گردیده کسوت زیبای قبول و اقبال در بر کند بمنه و کرمه

منابع: فهرست مشترک 5: 330؛ مؤلّفین مشار 3: 374؛ شیرانی 2: 378؛ دانشنامه ادب فارسی (شبه قاره) 3: 2638؛ فهرست واره 3: 1879؛ نسخه ها 3: 2122؛ الذّریعه 9: 1248؛ تذکرة خزانة عامرة 2: 1439؛ دنا 10: 503 فنخا 32: 791؛ نامه بهارستان 253:15 -278

خط: نستعلیق هندی، تاریخ کتابت: قرن 13 ق. (احتمالاً-)؛ امتیاز: نسخه کمیاب و در ایران در حال حاضر منحصر به فرد است. آرایه ها: عناوین و علایم به سرخی، جدول قرمز و آبی، کمند آبی؛ حواشی: افتادگی ها در حاشیه نوشته شده و حواشی: پراکنده ای از منتخب اللّغات و صراح دارد. یادداشت ها: عبارت «یا کبیکج این محفوظ کتاب مخور» در برگ اوّل برای حفظ نسخه از آفت نوشته شده است. آسیب ها: عناوین گ 191 -210 نانویس است. آب افتادگی و وصّالی دارد. کاغذ: هندی نخودی: جلد: مقوّایی روکش کاغذ منقوش آبی، عطف و لبه ها پارچه قهوه ای، آستر کاغذ نخودی

337 برگ، 15 سطر، اندازه متن: 125×210 - 130×220؛ قطع 205×315

عنوان های دیگر: صفات کاینات؛ نامه رنگین؛ عجایب و غرایب

موضوع: 1. علوم -- اصطلاح ها و تعبیرها؛ 2. نثر فارسی -- مجموعه ها

شماره:رکورد 1091912

6103

تونکی، محمّد ولی، قرن 20 م.

کالی غزلیّات/ گردآورنده: محمّد ولی خان تونکی

زبان: اردو

معرّفی کتاب: منتخب اشعار شعرای گوناگون هندی است. نام شاعران به ترتیب الفبایی از این قرار است: آرزو، اختر شیرانی تونکی، اقبال، انور، انیس، بزمی، بیدم، بیکس، بینیابئی، پارسا، تسنیم، جمال، جوهر، چراغ، حسرت جیپوری، خاموش، خلیل، داغ، دانش، راشد، روحی، سعید، سیماب، شاهین، شعری بهوپالی، شفیق، شکیل، طاهر، عارف، غالب، کامل، نازش، ناسخ، ناصر، ولی. در برخی غزل ها به نام ناظم، و در برخی به عنوان غزل اشاره شده است. نام ناظم از روی تملّک محمّد ولی خان مورّخ دسامبر 1987م در ص 1 نسخه به دست آمد.

آغاز: حمد 1

بهر و سه تیرا سچاهی سارا تیرا پگاهی *** بهرم رکهنی مین سمیّا کرم کر نی مین یکتا هی...

غزل آرزو 2

بتیاب هی دل میرا ای چاند مدنیے کے *** لللّه نظر آجا ای چاند مدنی ے کے

انجام: [ص 98]:...

خانه دل مین أجالا هی أجالا کردی *** گر چراغ اینی محبت کاجلادی کوئی

[ص 111]

ماتم زدگانیم درین گوشه دنیا *** چون زاغ گذر بر سر مردار نداریم

بنگر تو دل خسته شمس الحق تبریز *** ما جز هوس دیده دیدار نداریم

خط: تحریری، کاتب: محمّد ولی خان تونکی (ناظم)، ⁽¹⁾تاریخ کتابت: 1987 - 1989م. (به قرینة ص 1، 72 و 46)؛ امتیاز: کاتب نسخه ناظم برخی اشعار است. آرایه ها: برخی ابیات و علایم و فهرست مصراع اوّل مطلع اشعار با ماژیک سبز و قرمز، برخی صفحات جدول کشی؛ یادداشت ها: در ص 3-6 فهرست مصرع اوّل مطلع اشعار آمده است. انجام اصلی نسخه در ص 98 ص و پس از آن اشعار پراکنده ای تا ص 100 است. ص 101- 112 به نسخه الحاق شده است. دو غزل فارسی در آخرین صفحات الحاقی نوشته شده است. متفرّقاتی همچون دعای مغفرت و اجابت (ص 87). روایتی از حضرت علی علیه السلام به شیوه اهل تسنّن (ص 88)، چندین قطعه (ص 93 و 94) دارد. آسیب ها: برخی اوراق از شیرازه جداست. جلد دو تکّه و فرسوده است. کاغذ: فرنگی نخودی و خط دار؛ جلد: کاغذ زرد رنگ

112 ص، سطر ها و اندازه متن گوناگون؛ قطع: 160×200

موضوع: 1. شعر اردو -- مجموعه ها -- قرن 20 م.؛ 2. غزل - مجموعه ها

شماره رکورد: 2076437

6104/1

هفت احباب/ منسوب به محمّد بن عطاء الله ناگوری صوفی (قاضی حمیدالدّین-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بر اساس اطّلاع دیباچه کتاب، تجربه های چهل ساله هفت دانشمند در علم اکسیر است. این تجارب در هفت باب یا رساله بدین شرح تدوین شده است: هفت احباب منسوب به حمیدالدّین ناگوری، ⁽¹⁾هفت دریا یا ست ساکرا منسوب به گیان نات (جوکی هندی که پس از اسلام به سعادتمند موسوم شد)، هفت ستاره - یا - هفت سیاره منسوب به شیخ سلیمان مندوی (د: 944 ق. در دهلی)، هفت طبق یا هفت طبقه منسوب به میر محمّد هاشم بخاری، هفت جوهر منسوب به میران سیّد طیّب - یا- طبیب اودهی (د: 1066 ق.)، هفت ایّام منسوب به شیخ نصیرالدّین نارنولی -یا- ناروئی، هفت دوزخ منسوب به محمّد صادق مولتانی (در اردو ملتانی). هر باب چهار فصل دارد. در صحّت انتساب هر باب به این نویسندگان تردید بسیار وجود دارد. به احتمال زیاد این کتاب از جمله آثار مجعول دوره های متأخّر است که به صوفیان هندی نسبت داده شده است. قدیمی ترین نسخه آن با تاریخ تحریر 1094 ق. در مجموعه آصفیه حیدرآباد مشاهده شده است. موضوعاتی که در رساله هفت احباب طرح می شود عبارت است از ساخت ترکیبات سیماب دار، طبقه بندی انواع مختلف عناصر، روش هایی برای تصفیه سیماب و دیگر فلزات با مدد عمل تکلیس و جز آن، روش تهیه اکسیر، خواص نباتات و کاربرد آن در تصفیه معدنیّات و فلزات و... و بخش هایی در ادعیه عربی و اورادی هندی (اسپتزیاله) ص 18 و 19. درباره نویسنده یا نویسندگان این کتاب نقل های گوناگونی بنابر اختلاف نسخه ها طرح شده است. دانشنامه ادب فارسی می نویسد در

دیباچه نسخه ش ( 4 ق ف 127) کتابخانه انجمن ترقّی اردوی کراچی اشاره شده نگارنده شش تن را در صحرا دیده و با یاری آنان این رساله را نوشته است. در نسخه ریو (ص 486) آمده دیباچه از ناگوری است. ریو معتقد است این کسان از روزگاران جدا از هم هستند و گرد آمدن آنان افسانه ای بیش نیست. در دیباچه نسخه ای در فهرست مشترک، نگارنده به احتمال گیان نات جوگی معرّفی شده است. شاید او که احتمالاً متأخّرترین آن ها است تمامی رسایل را همراه با رساله خود در کتابی به نام هفت احباب گرد آورده است. (دانشنامه ادب فارسی 2: 1011) فهرست واره روایت نگارش کتاب را چنین نقل می کند: «نگارنده ناشناس با گروهی از دوستان به شخصی به نام (کیان نات جوکی) برخورده که چهل سال رنج برده تا راز کیمیا را یافته بود اینان او را نکوهش نمودند و راه کوتاه این فن را به او نشان دادند. وی مسلمان شده و نامش را به سعادتمند تغیر داد. (فهرست واره 5: 3990) در نسخه ما همین روایت نقل شده با این تفاوت که دیباچه نسخه ما به نقل از حمیدالدّین ناگوری است. او اشاره می کند به خاطر فقیر گذشت بهتر است یاران تجربیات این علوم را تقریر کنند و من انفاس مبارک ایشان بر صفحه اوراق رقم سازم. بناراین گردآورنده مطالب در این نسخه حمیدالدّین ناگوری معرّفی شده است. ⁽¹⁾

برخی آثار منتسب به حمیدالدّین ناگوری، مشخص نیست از کدام یک از این دو تن است، مانند تفسیر پاره عمه (نشریه1: 79) و رساله های کیمیایی و پزشکی و طبیعی (نشریه 10: 271) خیالات عشّاق، این رساله به نام های متعدّدی هم چون رساله در عشق و عرفان و تصوّف یا رسالة عشقیه یا مفتاح المطالب و... نامبردار است. نام نویسنده این کتاب در فهرست دانشگاه (16: 695) استاد قطب الدّین بختیار اوشی کاکی و یا شاگرد خواجه قطب الدّین بختیار اوشی کاکی (دانشگاه 16: 713) و به این اعتبار شیخ ابو احمد حمیدالدّین ناگوری ثبت شده است. در برخی منابع دیگر نیز این کتاب از قاضی ابو احمد حمیدالدّین ناگوری (د: 673 ق.) دانسته شده است( مجلس شماره های 2/ 10686 و 5/ 10691) در برخی منابع دیگر صرفاً به نام حمیدالدّین ناگوری اکتفا شده است. (دانشگاه 17: 23 و 55). الذّریعه نویسنده این کتاب را قاضی حمیدالدّین محمّد بن عطا ناگوری ضبط کرده است. (الذّریعه 21: 349) نویسندگان مقاله «بررسی سبکی رساله عشقیه» این کتاب را از قاضی حمیدالدّین محمّد بن عطا ناگوری می دانند.

نسخه تنها یک برگ از دیباچه کتاب است. اغلاط زیادی دارد و ناقص است. نسخه مشابهی جهت تطبیق به دست نیامد. ⁽¹⁾

آغاز: بسمله... حمیدالدّین ناگوری قدس الله سره حمد و ثنای قیومی را... عقود در ناف آدم از ادراک گنبد [که عجز عقول ذریات آدم از ادراک کنه] ذات بی چون او چون... اما بعد بر بصیر ارباب بصیرت مخفی نماند که باتفاق بعضی... با جمیع احباب بندگی شیخ سلیمان مندوبی و سیّد محمّد هاشم بخاری و میران سیّد طیب اودهی و شیخ داود... شیخ نصیرالدّین [تا] رنولی و محمّد صادق ملتانی و خادم الفقرا حمیدالدّین ناگوری متوجه یک صحرا بودیم که کیان ناتهه جوکی...

انجام افتاده:... بخاطر فقیر گذشت یاران که درین صاحب فن [کذا] کمال اند بهتر است که تجربات این علوم... تقریر و انفاس مبارک ایشان بر صفحه اوراق رقم سازم

که طالب را در ...

منابع: فهرست مشترک پاکستان 1: 841 و 842؛ دانشنامه ادب فارسی (شبه قاره) 2: 1011 و 1012؛ فهرست واره 5: 3990؛ مرعشی 24: 207 و 208 نشریه 1: 79 و 117، 10: 271، 11 و 12: 93؛ الذّریعه 21: 114 و 349؛ ایضاح 2: 88؛ هدیة العارفین 2: 133؛ معجم المؤلّفین 11: 315؛ «هفت احباب: رساله ای در کیمیا منسوب به حمیدالدّین ناگوری و شش تن از هم اندیشان او» فابریتزیو اسپتزیاله، ترجمه غلامرضا دادخواه، اطّلاعات حکمت و معرفت، 1386، ش 22، ص 18-21، «بررسی سبکی رساله عشقیه»، الهام صادقی، ذبیح الله فتحی فتح، مهدی فاموری، سبک شناسی نظم و نثر فارسی، 1390، ش 14، ص 189 - 208 ⁽¹⁾1؛ دانشگاه 16: 695؛ 17: 483

خط: نستعلیق خوانا، تاریخ کتابت، قرن 12 ق. (احتمالاً-)؛ آرایه ها، عناوین به سرخی؛ حواشی: برخی افتادگی ها در حاشیه؛ آسیب ها: بسیار ناقص است. فرسودگی وسیع دارد.

کاغذ: هندی نخودی جلد: بدون جلد

گ 1 (20 برگ)، 13 و 14 سطر، اندازه متن: 85×135؛ قطع: 115×170

عنوان های دیگر: هفت نام؛ هفت اسباب؛ ترجمه ساکهیان

موضوع: 1. کیمیا و کیمیاگری

شناسه افزوده: ناگوری، محمّد بن عطا، قرن 7 ق.؛ پدیدآور مشکوک

شماره رکورد: 1091195

6104/2

[مجموعة الصّنایع) (برگزیده-)/ گمنام

1 با اشاره به منابع: «تاریخ تصوّف در هند، سیّد اطهر عبّاس رضوی1: 236، 237، 238؛ خزینة الاصفیاء، لاهوری ص 309- 312؛ کلمات الصادقین، دهلوی کشمیری ص 16 و 17؛ مرآت المعانی، دهلوی جمالی ص 148 و 149؛ اخبار الاخیار فی اسرار الابرار، محدّث دهلوی ص 70»

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره های بازیابی 10978/5 (978/5 ف) در ج 2 و 18778 در ج 54 (در آستانه انتشار) فهرست همین کتابخانه. این کتاب نسخه های بسیاری با عناوین گوناگون، باب های مختلف و تفاوت مطالب دارد. نویسنده آن در بیشتر نسخه ها و منابع ناشناس است. نام نویسنده در برخی نسخه ها فیلسوف مغربی، شمس الدّین محمّد فیلسوف اندلسی مغربی، میریحیی میریحیی مخاطب به فیلسوف مغربی، حکیم کامران شیرازی، محمّد حسن بن غلامعلی کسنوی، محمّد مراد، زین العابدین از روزگار اورنگ زیب (1118 - 1067 ق.) آمده است. در باب اوّل از استاد فیلسوف مغربی نقل شده است. تاریخ تألیف این کتاب را اته و ایوانف به استناد تاریخ کتابت نسخه اته پیش از 1033 ق. تخمین زده اند. تاریخ کتابت نسخه دانشگاه به شماره 12875 (12: 2859) در 14 صفر 1005 ق. تاریخ تألیف را به جلو می راند. بنابراین پیش از زمان اورنگ زیب تألیف شده است. به نام ابدال خان بدلیسی (د: 1065 ق.) به زبان ترکی ترجمه شده است. (فهرست واره 5: 3912 )

نسخه در دست مشابه نسخه شماره 18778، با کمی اختصار، حذف یا درهم کرد برخی عناوین و مطالب است. به جای عنوان باب، عنوان فصل دارد. موجودی نسخه، شانزده فصل بدین شرح است: [فصل 1 عمل لؤلؤ (افتادگی در آغاز)]، فصل 2 اندر ساختن یاقوت (گ 6 پ)، [فصل 3 در ساختن لعل (گ 7)، فصل 4 اندر آب دادن و جلا دادن مروارید (گ 7 پ)، فصل 5 در ساختن زمرّد (گ 9)، فصل 6 در عمل زبرجد (گ 9 پ)، فصل 7 در ساختن فیروزه (گ 10) فصل 8 در عمل الماس (گ 10 پ) فصل 9 در ساختن الماس نیلی (گ 10 پ)، فصل 10 در عمل ساختن... مرجان (گ 11)، فصل 11 اندر ساختن مینا (گ 11پ)، فصل 12 در ساختن نگین ها (گ 12)، فصل 13 در ساختن لاجورد (گ 12 پ)، فصل 14 [در رنگ کردن (افتادگی دارد)] گ 13)، فصل 15 در صفت دور کردن سیاهی (گ 13پ)، فصل 16 در ساختن شنگرف (گ 14 پ).

آغاز افتاده:... برگرفته بجای خود نهند و بدوزند آن که بستانند پاره کرباس نو و در آن... پیچند و بریسمان به بندد و بعد از آن گوری یعنی در زمین بکنند بقدر یک گز...

انجام افتاده:... نوع دیگر شنگرف در سرکه مقطر آویزند جمله سواد او گردد و احراق کم گردد و بعد از آن در روغن بجوشانند در...

منابع: فهرست واره 5: 3912، 5: 3815، 5: 3868 ملّی 2: 533؛ دانشگاه 12: 2859؛ دائرة المعارف (خطّی) 1: 223؛ نشریه 11 و 12: 407

خط: نستعلیق خوانا، تاریخ کتابت: قرن 12 ق. (احتمالاً -)؛ آرایه ها: عناوین به سرخی؛ حواشی: برخی افتادگی ها در حاشیه نوشته شده، آسیب ها: نقص در آغاز و انجام و فرسودگی وسیع دارد. کاغذ: هندی نخودی؛ جلد: بدون جلد

گ 2- 16 پ (20 برگ)، 13 و 14 سطر، اندازه متن: 90×140؛ قطع: 115×170

عنوان های دیگر: منتخب مجموع الصّنایع، منتخب جواهر الصّنایع

موضوع: 1. کیمیا و کیمیاگری؛ 2. سنگ های قیمتی مصنوعی

شماره رکورد: 4250713

6104/3

[کیمیا (رساله در-)] / ناشناخته

معرّفی کتاب: مختصری در ترکیب های ساختن و کشتن و تکلیس در ساختن سیماب با عنوان «نوع دیگر» است. احتمال دارد این بخش یکی از ابواب هفت احباب (ش 1 مجموعه)، شاید رساله هفت جوهر اودهی در [طریق کشتن یا تکلیس] باشد.

یکی از این ترکیبات یادگاری خواجه بدرالدّین درویش است.

در پایان ناقص است. نسخه مشابهی جهت تطبیق به دست نیامد.

آغاز:... یا رب سهل رب یسر بسمله ترکیب ساختن و کشتن بیارد بامیس و لنیس سفید و نوباس سه توله و بامیس دو توله و...

انجام:... آن را گرم نموده در کنج همان ریحه؟ سرد نماید بیست و یک بار بلکه چهار پنج مرتبه افزون نماید بی داغ [کذا ] شود

خط: نستعلیق خوانا، تاریخ کتابت: قرن 12 ق. (احتمالاً-)؛ آرایه ها: عناوین به سرخی؛

آسیب ها: در انجام ناقص است. فرسودگی وسیع دارد. کاغذ: هندی نخودی؛ جلد: بدون جلد

گ 17- 20 پ (20 برگ)، 13 و 14 سطر، اندازه متن: 90×140؛ قطع: 115×170

موضوع: 1. کیمیا و کیمیاگری

شماره رکورد: 4250734

6105

[گزیده مطالب جراید هندوستان]/ گردآورنده: ناشناخته

زبان: اردو

معرّفی کتاب: انتخاب اخبار و مطالب گوناگون مذهبی، فرهنگی، تاریخی، جغرافیایی، اخلاقی، داستانی، نظامی از جراید، روزنامه ها و نشریات گوناگون هندی است. عناوین این مطالب بدین شرح است: مذهب اسلام چین مین به نقل از علیگده گزت، در رفیق هند (ص 1)، فوج فرانس کی افسرون کی تعداد از رفیق هند (ص 5)، جامع مسجد دهلی کی تیاری کی وجهه اور تخت دهلی کی بربادیکا حال از اخبار نیّر اعظم مرادآباد (ص 6)، یورپ کی ٹمٹمانی چراغ کاگل هونا، از دبدبه سکندری (ص 11)، اردو اخبارون کا انتخاب، از اوده اخبار مورّخ 29 ژوئن 1888 م. [51 سؤال و جواب انوشیروان و بزرگ مهر است] (ص 12) ایک جنگلی پادشاه کا عجیب و غریب حال، (ص 20)، جناب ملکه قیصره هندگی جوانی کا ایک دلچسب واقعه- (ص 23)، چینیون کی طریق معاشرت کا دلچسب حال، از دبدبه سکندری رامپور 22 شوال سنه 1305 ق. (ص 24)، دار الخلافت بغداد،- (ص 27) سندربن، از اوده اخبار مورّخ 3 ژوئیه 1888 م (ص 36 )، عبد الرحیم خان خانخانان، از اوده اخبار چاپ ژوئیه 1888 م. (ص 41، نپولین بوناپارت از جلوه ایزدی چاپ 2 اوت 1888 م. (ص 48)، بیت الحکمت بغداد مین هندو مترجم از اوده اخبار مورّخ 18 اوت 1888م. (ص 55) منبع برخی مطالب ذکر نشده و نویسنده به علامت - اکتفا کرده است. در نسخه به نام گردآورنده اشاره نشده است. مطالب مربوط به سال 1888 م. است و ترتیب توالی ماه ها رعایت شده است. آب نقش کاغذ تاریخ 1887 م. دارد. بنابراین مطالب تقریباً به روز است و

نزدیک همان سال 1888 م. نوشته شده است.

آغاز: مذهب اسلام چین مین منقول از علیگ ڈه گزٹ ابتک جنتی انگریزیون نے چین کی بابت لکهاهے اون سبکی نهایت اتفاق کے ساتهه یه راۓ هے که چین کے لوگونمین به عجیب بات هی که انکی دلون مین...

انجام:... موجودتهین اور فلاسفه حاصل کرنے کے لے یونانی اور رومی زبانون کا دریوزه گرهونا چندان ضروری نه تها از اوده اخبار 18 اگست سنه 88 ع

خط: نستعلیق هندی، تاریخ کتابت: 1888 م. =1305 ق. (ح-)؛ آرایه ها: علایم و نشان ها به سرخی؛ آسیب ها: اندکی آفت زدگی، پارگی و برش لبه برخی اوراق دارد. کاغذ: هندی جدید حنایی؛ جلد: مقوّایی رویه کاغذ گل دار، عطف و گوشه پارچه منقوش

67 ص، 15 سطر، اندازه متن: 117× 213 - 233× 132؛ قطع: 205×320

موضوع: 1. روزنامه های هندی -- مسائل گونه گون؛ 2. روزنامه های هندی -- مقاله ها خطابه ها؛ 3. مقاله های اردو -- قرن 19م.

شماره رکورد: 2077163

6106/1

صدیقی، عبدالله بن محمّد اشرف، قرن 12 ق.

تحقیق الاوزان فی معرفة ما یتعلّق بالمیزان/ عبدالله بن محمّد اشرف صدیقی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: رساله ای در معرفت برخی اوزان و مقادیر در فقه و طب، در یک مقدّمه و بیست و سه حرف و یک خاتمه است. مؤلّف در مقدّمه به علل اختلاف اوزان اشاره کرده است. سپس اوزان و مقادیر معمول و متّفق میان فقی هان و طبیبان و لغویان را از کتاب های معتبر استخراج کرده و با ترتیب الفبایی حروف و نیز الفبایی اوزان و مقادیر در هر حرف نوشته است. در برخی موارد اختلافات وضعی و اصطلاحی اوزان و مقادیر میان اقوام را به اشاره خاطر نشان کرده است. در پایان اوزان قدمای هندی که در زمان مؤلّف غیر مستعمل است را به اختصار توضیح داده است. در خاتمه چگونگی تبدیل

برخی اوزان و مقادیر به یکدیگر را شرح داده است. برخی منابع: او عبارت است از بحر الجواهر، تحفة المؤمنین، ذخیره، ریاض الفوائد، ریاض عالمگیری، سراج الوهّاب، سراج الوه،اج، شرح ملا مسکین، شرح الوقایة، فتح المبین، قانون، قرابادین قادری، قرابادین قلانسی، مخزن الادویه، المعتبر، الهدایه و جز آن. ⁽¹⁾

نسخه در ابتدا حدود سه برگ افتادگی دارد. ⁽²⁾

آغاز افتاده:... تانک بتاء هندی و خفاء نون صاحب قادری سه و نیم ماشه نوشته...

انجام:... از غایت وضوح حاجت با مثله این ها نیست این قدر بطریق دستورالعمل کافیست و صلی الله تعالی علی خیر خلقه محمّد و اله و اصحابه اجمعین

انجامه: الحمد لله که این نسخه عجیب باتمام رسید فقط تمام شد کار من نظام؟ شد تمام شد الهی نگه دار این هر سه را **** نویسنده دارنده خواننده را

منابع: فهرست واره 4: 2623؛ دانشنامه ادب فارسی در شبه قاره1: 729؛ مشار 1: 1222؛ مؤلّفین مشار 3: 942

خط: نستعلیق تحریری خوانا، تاریخ کتابت: قرن 13 ق.؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و عناوین اوزان در حاشیه نوشته شده است. آسیب ها: در آغاز ناقص است. فرسودگی وسیع،

آب افتادگی و وص،الی دارد. کاغذ: هندی نخودی؛ جلد: بدون جلد

گ 1 - 16 (17 برگ)، 15 - 17 سطر، اندازه متن: 125×220؛ قطع: 165×255

عنوان های دیگر: اوزان و مقادیر

موضوع: 1. وزن ها و اندازه های عربی؛ 2. وزن ها و اندازه های ایرانی

شماره رکورد: 1105112

6106/2

محمّد بدرالدّین بن جمال الدّین، قرن 13ق.

مختصر البیان فی ضروریّات البحران / محمّد بدرالدّین بن خواجه جمال الدّین (حکیم-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: مختصری در بیماری بحران است. به تعریف لغوی و اصطلاحی، علامت ها، درمان و ایّام بیماری می پردازد. مؤلّف در دیباچه اشاره می کند این رساله برگرفته از رساله استادش حکیم علی حسین موسوم به غایة البیان فی ما یتعلّق بالبحران است که با عجله و به اصرار حاجی محمّد حسین، برای انضمام به رساله مطبوعة طبیّه تحریر شده است. عنوان های فایده، تنبیه و جدول ایام بحران دارد. فهرست مشار تاریخ تألیف این کتاب را 1291 ق. ثبت کرده است. به نوشته فهرست واره این رساله دو فن دارد. فهرست واره، مشار و فهرست مشترک نام پدر مؤلّف را خواجه جلال الدّین ضبط کرده اند. ⁽¹⁾

نسخه ما تنها دو برگ است. نسخه آستان قدس سه برگ دارد.

آغاز: نحمد الله الحکیم الوهاب و نصلّی علی محمّد صاحب الحکمته وفضل [الحکمة و فصل] الخطاب و علی آله الاطیاب و اصحابه الانجاب اما بعد می گوید بنده مسکین محمّد بدرالدّین...

انجام افتاده:.... خصوصا وقتی که بیمار جوان باشد و علامت او را ثقل مثانه غلظت و کثرت بول و عدم اشتها...

منابع: فهرست کتاب های فارسی چاپ سنگی و کمیاب ص 407؛ نسخه ها 1: 480، فهرست مشترک پاکستان 1: 732؛ فهرست واره 5: 3691؛ دانشگاه 16: 591؛ قدس 19: 192 مشار2: 2544؛ مؤلّفین مشار 5: 358

خط: نستعلیق تحریری خوانا، تاریخ کتابت: قرن 13 ق؛ حواشی: حاشیه نویسی با نشان «منه سلّمه» دارد. آسیب ها: در پایان ناقص است. فرسودگی وسیع، آب افتادگی و وصّالی دارد. کاغذ: هندی نخودی: جلد: بدون جلد

گ 16- 17 پ (17 برگ) 10-12 سطر، اندازه متن: 130×200؛ قطع: 165×255

عنوان های دیگر: بحران؛ تحقیق البحران؛ رساله بحران؛ مختصر البیان در ضروریات بحران

موضوع: 1. پزشکی اسلامی -- قرن 13 ق.

شماره رکورد: 1105230

6107

ابن سینا، حسین بن عبد الله، 370- 428 ق.

تدارک انواع الخطاء الواقع فی التّدبیر الطّبی/ حسین بن عبدالله بن سینا، مشهور به ابن سینا (شیخ الرّئیس ابو علی-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: هفت مقاله در عوامل آسیب رسان به سلامت انسان یا مضرّات، راه های حفظ صحّت، راه درمان و رفع ضرر بیماری ها با عنوان «علاج» و «تدارک» است. عناوین مقالات عبارت است از 1. فی تعدید انواع الخطا، 2. فی الهواء، 3. فی الحمام، 4. فی الطّعام، 5 فی الماء و المشروبات، 6. فی الحرکات، 7. فی الامر الاستفراغ. ابن سینا رساله را بین سال های 392 -403 ق. به درخواست ابوالحسن احمد بن محمّد سهیلی (سهلی) (د: 418 ق.) وزیر ابوالحسن علی بن مأمون خوارزمشاهی (حک: 387- ح 399 ق.) ⁽¹⁾ساخته است. دو ترجمه از آن در دست است: 1. ترجمه ای از حسین انصاری

مخاطب به صادق خان (حادق خان - یا- حاذقان) از ملازمان نوّاب محمّد عظیم شاه اوده به نام موجز عظیم (اعظم) النّفع ⁽¹⁾، 2. ترجمه ای که برای جمال الدّولة والدّین حسین ترخان نگاشته شده است. ⁽²⁾ترجمه دیگری به نام فوائد الاشیاء از محمّد هروی در ضمن ترجمه های این رساله در فهرست واره (5: 3362) ثبت شده است. این کتاب به رساله حاضر ارتباط ندارد و ترجمه کتاب دفع مضار الاغذیه رازی است. مؤلّف در ابتدای گ 9 نسخه حاضر از رساله تدبیر المسافرین خود نام می برد. ⁽³⁾

نسخه از ابتدا حدود یک برگ افتادگی دارد. در انتها تا بخشی از مبحث «ضرر الشراب» از مقاله پنجم است.

آغاز افتاده:... الضارة و قصر فی ها کل التقصیر فی تدارک باتقع المشهورین... المقالة الاولی فی تعدید انواع الخطاء و ابداء

انجام افتاده:... مما ینفع فی هذا الحال اذا تنزول مع الکربزه و جلجبین و سکری طری مثله تدارک ضرره علی احد انواع

منابع: فهرست واره 5: 3362 (ذیل ترجمه دفع المضار عن الابدان)؛ مجلس 12: 223 و307، 38: 627، الذّریعه 4: 17؛ کتاب شناسی نسخ خطّی پزشکی ایران ص 56 و 126؛ دانشگاه 4: 731، 17: 49؛ مؤلّفین مشار 2: 792، مشار عربی ص 433؛ مشار 4:

5049 نسخه ها 1: 498 (ذیل ترجمه دفع المضار)؛ ملک 5: 153 و 190 کشف الظَّنون 1 :380، 1: 757؛ ملک 7: 285 و 405، «ابن سینا»، فتح الله مجتبایی و دیگران، دائره المعارف بزرگ اسلامی 2: 131؛ «آل مأمون»، سیّد علی آل داوود، دائرة المعارف بزرگ اسلامی 2: 463

خط: نستعلیق خوانا، تاریخ کتابت: قرن 11 ق. (احتمالاً-)؛ آرایه ها: عناوین به سرخی؛ آسیب ها: در آغاز ناقص است. برگ آخر تنها دو سطر دارد و بقیه کاغذ: بریده شده. فرسودگی، وصّالی، پارگی و موریانه خوردگی دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوّایی، روکش کاغذ قهوه ای طرح ابره، لبه ها تیماج قهوه ای، عطف پارچه نخودی

28 برگ، 14 سطر، اندازه متن: 95×170؛ قطع: 180×250

عنوان های دیگر: دفع المضار الکلّیة عن الابدان الانسانیّة بتدارک انواع خطاء التّدبیر؛ تدارک الخطاء الواقع فی التّدبیر الطّبی؛ رفع المضار الکلّیه عن الابدان الانسانیّة؛ دفع المضار الکلّیة للابدان الانسانیّة؛ تدارک انواع الخطاء الحدود؛ دفع المضرّة

موضوع: 1. پزشکی -- اسلامی قرن 5 ق؛ 2. پزشکی ایرانی -- قرن 5 ق.

شماره رکورد: 1104768

6108

کنبوه لاهوری، عنایت الله، 1017 - 1082 ق.

بهار دانش/ عنایة الله آل صالح کنبوه لاهوری

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: داستان هایی عامیانه از عشق شاهزاده جهاندار شاه و بهره ور بانو، آمیخته

با نکات اخلاقی و پند و اندرز و امثال و حکم به نظم و نثر است. نویسنده ⁽¹⁾این کتاب را بر پایه افسانه های کهن هندی، به نام شاه جهان گورکانی (1000 - 1076 ق.، حک: 1037 - 1068 ق.) در 1061 ق. تألیف کرده است. حکایت ها را از برهمن زاده ای به زبان هندی شنیده و خود حکایت هایی تازه به آن افزوده و به زبان فارسی درآورده است. به شیوه سبک داستان پردازی هندی، داستان در داستان و به هم پیوسته است. ⁽²⁾دو مقدّمه بسیار متکلّفانه ⁽³⁾و چند باب و فصولی دارد. فصل بندی های آن همچون گلستان، بر اساس حکایت های ویژه هر موضوع است. انشایی متکلّف و دشوار دارد. سرمشق نویسندگی منشیان و کتاب درسی مکتب خانه ها و فارسی آموزان هندی بوده است. به همین سبب از جمله پرخواننده ترین متون ادبی ادبیات فارسی هند به شمار می رود. بیش از سیصد نسخه خطّی و چندین شرح، حاشیه، فرهنگنامه و ترجمه هایی به زبان های انگلیسی، آلمانی و اردو دارد و به نظم کشیده شده است. ⁽⁴⁾

نسخه در میان و انتها افتادگی بسیار دارد.

آغاز: کتاب مستطاب آفرینش و سر آیه صحیفه دانش و بینش حمد حکیمی است که خرد بخش ...

انجام افتاده:... آن گل گرفته بی تحمل لاجرعه در پای ریخت آن طناز زمزمه ساز بباده ناز غارت که...

منابع: مقدمه حسن ذوالفقاری مصحّح چاپ 1392 بهار دانش؛ دانشنامه ادب فارسی

در شبه قاره 1: 515؛ فهرست واره 1: 292؛ مشترک 6: 1007؛ الذّریعه 3: 158، 22: 45 دائرة المعارف (خطّی) 1: 35؛ مشار 1: 803؛ صفا 5: 1756؛ «متن شناسی کتاب بهار دانش»، حسن ذوالفقاری، متن شناسی ادب فارسی، 1392، ش 18، ص 67 - 86

خط: نستعلیق، تاریخ کتابت: قرن 12 ق. احتمالاً-) آرایه ها: عناوین، نشان ها و علایم با مرکّب قرمز؛ حواشی: حواشی پراکنده دارد. آسیب ها: نسخه ناقص است. فرسودگی وسیع، موریانه خوردگی، رطوبت دیدگی، وصّالی و از هم گسیختگی شیرازه دارد. کاغذ: هندی نخودی و فرنگی نخودی؛ جلد: بدون جلد

77 برگ، 18 و 20 سطر، اندازه متن: 130 × 210، 125×190، 130×210؛ قطع: 150×230

موضوع: 1. افسانه ها و قصه های هندی؛ 2. داستان های عاشقانه؛ 3. نثر فارسی -- قرن 13 ق.

شماره رکورد: 1103438

6109

هاتفی شاه جهان پوری، محمّدحسن بن عبد الغفار، قرن 13 ق.

اختر حساب/ محمّد حسن علی بن عبدالغفار هاتفی شاه جهان پوری؛ نویسنده متن اصلی: بهاسکرا آچاریا؛ مترجم فارسی: ابوالفیض بن مبارک بن خضر فیضی

زبان: اردو

معرّفی کتاب: لیلاوَتی تألیف ریاضی دان هندی، بهاسکارا اچاریاسکت⁽¹⁾دکنی (1114- 1185 م.) به زبان سانسکریت است. شیخ ابوالفیض بن مبارک بن خضر فیضی (954- 1004 ق.) بخش نخست این کتاب را در سال 995 ق. برای جلال الدّین اکبر شاه هندی

(963 - 1014 ق.) به فارسی ترجمه کرد.

نسخه حاضر ترجمه کتاب فیضی به اردو است. مترجم محمّد حسن علی بن عبد الغفار هاتفی ساکن شاه جهان پور، شاگرد سیّد محمّد محسن صاحب عرشی است. ⁽¹⁾او این کتاب را به دستور استادش، در تاریخ 1272 ق. از فارسی به اردو ترجمه کرده است. ⁽²⁾لیلاوتی یک مقدّمه و چند ضابطه و یک خاتمه دارد. مقدّمه در بیان برخی اصطلاحات علم حساب و معنی برخی الفاظ مورد استفاده در اعمال عدد و مساحت ها و وزن ها است. مقدمه نسخه لیلاوتی با ترجمه فیضی، به شماره 14012/1 (4012/1 ف) با مقدّمه نسخه در دست تفاوت دارد. مترجم، اختر حساب را در یک مقدّمه، و دو مقاله با چند قسم و چند فصل و یک خاتمه بدین ترتیب تنظیم کرده است؛ مقدّمه حاوی مقادیر اعداد، مقادیر اوزان، مقادیر پیمایش، مقادیر اوقات، مراتب اعداد. مقاله اوّل علم حساب، قسم اوّل: اعداد صحاح در چند فصل: 1. جمع، 2. تفریق، 3. ضرب، 4. تقسیم، 5. مجذور، 6. جذر، 7. مکعّب، 8. جزء الکعب. قسم دوّم: حساب کسور در چند فصل: 1. تسویه کسور مختلفه، 2. جمع و تفریق کسر مضاف، 3. جمع و تفریق کسر مرکّب، 4. جمع و تفریق کسور، 5. ضرب کسور، 6. قسمت کسور، 7. قوت صعودی و نزولی کسور، 8. اختصار کسور. قسم سوّم: استخراج مجهولات با چند فصل: 1. احکام صفر، 2. عمل تعاکبین، 3. خطای یک عدد مفروضه، 4. عمل خطائین، 5. طریق حل کرنی سؤالات درجه دوّم، 6. طریق دریافت مجهولات مین بحساب اعداد متناسبه کی (با پنج نوع)، 7. حساب طلایین باعتبار عیار و غیره، 8. اتلاف ترتیب اور اجتماع، 9. قواعد شریفه و فواید لطیفه، 10. حساب سلسله (با دو اصل)، قسم چهارم در بیان کسور اعشاریه (با ده فصل). مقاله ثانی: مساحت در یک مقدّمه و چند فصل: مقدّمه بیان مین اصطلاحات پیمایش کی، فصل 1. پهلی مثلث کی بیان مین، 2. پیمایش ذو اربعة

الاضلاع و کثیر الاضلاع مین، 3. مدوّر کی پیمایش مین، 4. حوض چاه و خندق و غیره کی پیمایش مین، 5. پیمایش مین دیوار پخته و چتوبره و غیره کی چهارگوش هو یا سنگین، 6. لکری کی پیمایش مین، 7. دریافت مین مقدار انبار غله کی، 8. دریافت مقدار روز مین، 9. نصف النهار کی هچان؟ 10. پیمایش پهار و غیره، 11 پیمایش بطریق سایه، خاتمه: بیان مین پیمایش پنجاب کی (با سه فصل). ⁽¹⁾

نشانی از نام اختر حساب در منابع و فهرست های در دست و نیز نسخه مشابهی از آن به دست نیامد.

آغاز: [مقدّمه مترجم]: هی لائق حمد وه خداوند صمد. جو مثل آحاد هی نه هی مثل عدد... سبب تألیف بعد حمد و صلوة کی کهتا هی بنده هیچ میرز خاکسار ازلی محمّد حسن علی هاتفی بن شیخ عبدالغفار ساکن شاه جهان پور عفی الله عن سیاتهما و جعل الجنة مثویهما که ایکروز یگانه عصر وحید دهر یکه تاز عرصه خوش بیانی بزم آرای محفل سخندانی جناب سیّد محمّد محسن صاحب عرشی بنده مین مخاطب... که ای هاتفی کتاب لیلاوتی عجب نفیس کتاب...[ مقدّمة مؤلّف]: بیان مین علامات اور اصطلاحات علم حساب کی اور شرح اوزان و مقادیر پیمایش و غیره مین که...

انجام:... زمین ممسوحه مین واقع هون مثل جنگل تالاب چاه دریا و... کی انیس انیس موقع پر درج نقشه کری؟ تمّت [انجام مترجم:]... الحمد لله علی اختتام الکتاب و الصلوة و السلام علی شافع یوم الحساب و آله و اصحابه اجمعین الی یوم الدین فقط

انجامه: بتاریخ بست دوّم 22 رجب المرجب سنه 1304 هجری مطابق 17ی ابریل سنه 1887 ع و 1944 بکرمی در بلده ٹونک راجپوتانه بقلم خاکسار فیض احمد غفر له تحریر یافت.

منابع: [لیلاوتی و فیضی] الذّریعه 390:18، 4: 76، 9: 855؛ مجلس 19: 181؛ تذکره خزانه عامره 2: 1330؛ گنج بخش 1: 152؛ آستان معصومه علیهم السلام 1: 63 نشریه 11 و 12:

75؛ مشار 4: 4413؛ فهرست واره 4: 2729؛ فهرست مشترک 214:1

خط: شکسته نستعلیق هندی؛ کاتب: فیض احمد، تاریخ کتابت: 1304 ق. (22 رجب)= 1887م (17 آوریل-). محل کتابت: تونک؛ امتیاز: ظاهراً نسخه در ایران منحصر به فرد است. آرایه ها: صفحه عنوان منقوش رنگین با نقشی شبیه کتیبه است. برخی اشکال محاسباتی یا علایم رنگین است. عنوان مقاله ثانی در کادری شبیه سرلوح ساده نوشته شده. در انتهای نسخه علایم خاص نقشه کشی ترسیم شده است. حواشی: حاشیه نویسی و پانوشت به خط کاتب با نشان 12 دارد. کاتب در برخی صفحات مطالب یا معادل های بعضی کلمات را به خط شبه هندی نوشته است. مهرها: مهر بیضی کاتب با نقش «فیض احمد» ذیل صفحه عنوان دارد. کاغذ: هندی جدید حنایی: جلد: مقوّایی، رویه کاغذی طرح ابره، عطف پارچه قرمز گلدار

2+173 برگ، 17 سطر، اندازه متن: 115 × 210؛ قطع 180×286

موضوع: 1. ریاضیات -- هند؛ 2. حساب هندسی؛ 3. نثر فارسی -- قرن 11 ق. ترجمه شده به اردو؛ 4. نثر اردو -- قرن 13 ق. -- ترجمه شده از فارسی

شناسه افزوده: الف. آچاریا، بهاسکارا، 1114 - 1185 م.، لیلاوتی. برگزیده. اردو؛ ب. فیضی، ابوالفیض بن مبارک، 954 - 1004 ق.، ترجمه لیلاوتی. اردو؛ ج. هاتفی شاه جهان پوری، محمّد حسن بن عبدالغفار، قرن 13 ق، مترجم

شماره رکورد: 2077395

6110

دهستانی مؤیّدی، حسین بن اسعد، قرن 7 ق.

ترجمة الفرج بعد الشّدّة و الضّیقة/ حسین بن اسعد (سعد قاضی ابوالقاسم) دهستانی مؤیدی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: الفرج بعد الشّدة تألیف قاضی ابو علی مُحسّن بن علی تنوخی (327- 384 ق.) است حکایت هایی در چهارده باب، در موضوع فرج و گشایش از جانب

خداوند پس از ابتلا به سختی و شدّت دارد. منابع: اوّلیه تنوخی در این کتاب، پنج یا شش برگ از نوشته های ابوالحسن علی مدائنی (135- 225 ق.) موسوم به کتاب الفرج بعد الشدّة، حدود بیست برگ از تصنیفات عبد الله بن محمّد بن ابی الدّنیا (208- 281 ق.) موسوم به کتاب الفرج و الشدّة بیشتر در احادیث و اخبار، کتاب الفرج والشّدّة قاضی عمر بن محمّد أزدی بغدادی مالکی (243 - 328 ق.)⁽¹⁾در پنجاه برگ و اخبار و اشعار و زیاداتی از دیگر منابع و کتاب ها است.

محمّد عوفی (قرن 7 ق.) کتاب تنوخی را به فارسی برگردانده است. این ترجمه در دست نیست؛ لکن عوفی در جوامع الحکایات ادّعا می کند بیشتر این ترجمه را در همین کتاب جوامع الحکایات ثبت کرده است. کتاب دیگری در قرن 7 ق. به زبان فارسی از حسین بن اسعد مؤیدی دهستانی، با عنوان ترجمة الفرج بعد الشدّة و الضّیقة در همان موضوع تدوین شده است. دهستانی در مقدّمه برخلاف عنوان، از کتاب خود با قید تألیف و تصنیف یاد می کند و می نویسد این مجموعه نظم و نثر را به درخواست ارباب معنی، در احوال مبتلایان به شدّت و بلا که غم ایشان به لطف خداوند به شادمانی و آسانی بدل شده تألیف و انشاء کرده است. در جهت تدوین این کتاب به مطالعه کتاب های متقدّمان و تاریخی پرداخته؛ لکن هیچ یک از روش های متقدّمان را نپسندیده است. در نهایت کتاب الفرج بعد الشّدّة و الضّیقة ابوالحسن علی مدائنی را در پنج برگ می یابد. این کتاب را اساس کار خود قرار می دهد و با جستجو در کتاب های تاریخی و متفرّقه، احوال کسانی که در ابتدا در رنج و محنت بودند و در آخر به رفاه و دولت رسیدند را گردآوری می کند. پنج برگ مدائنی و دیگر اخبار و مطالب عربی را ترجمه می کند و اشعاری به عربی و فارسی از خود می افزاید. این کتاب را به نام عزالدّین طاهر بن زنگی فریومدی سبزواری (د: 676 ق.) وزیر و نایب خراسان، در زمان

حکومت امیر ارغون آقا (حک: 641 - 654 ق.) و هولاکو (د: 663 ق.) ⁽¹⁾بر ایران تدوین می کند. کتاب سیزده باب و هر باب چندین حکایت و فصلی در نتیجه گیری ذیل هر حکایت دارد.

براساس ادّعای دهستانی، کتاب او ترجمه کتاب تنوخی نیست. آذرتاش آذرنوش ذیل مدخل «تنوخی» در دائرة المعارف بزرگ اسلامی با شبهه بر این ادّعا می نویسد «ماجرای یافتن کتاب پنج برگی مدائنی را عیناً تنوخی در الفرج بعد الشّدّة نقل کرده، و بسیار بعید است همین پنج برگ، حدود سه سده پس از تنوخی در خراسان به دست دهستانی افتاده باشد.» همین طور در این مسئله تردید وجود دارد که «دهستانی هیچ اطّلاعی از کار بسیار مشهور تنوخی در پنج جلد نداشته، و پژوهش های مفصّل هم او را تنها به پنج برگ مدائنی رهنمون شده باشد، نه پنج جلد تنوخی». همچنین «ذبیح الله صفا حدس می زند ترجمه عوفی، یکی از منابع دهستانی بوده، و او برخی داستان های آن را بدون اشاره به منبع، به نام خود نقل کرده است». با این وجود «چون تاریخ مرگ دهستانی روشن نیست. نمی دانیم کدام یک از دو مترجم مقدّم بوده اند». (دائرة المعارف بزرگ اسلامی 16: 252 و 353)

نویسنده: مقاله «یک کتاب فراموش شده» نیز کتاب دهستانی را ترجمه کتاب تنوخی می داند نه تألیفی مستقل. او معتقد است عوفی کتاب تنوخی را حدود 620 ق. به فارسی برگردانده و دهستانی به فاصله چهل پنجاه سال پس از او این کتاب ترجمه کرده است. او اضافه می کند دهستانی در مقدّمه ترجمه خود اصل عربی کتاب را به غلط به ابوالحسن مداینی نسبت داده است. از مقایسه ترجمه با اصل عربی تألیف قاضی تنوخی و اشارات دیگر مسلّم می شود مترجم درست ندانسته مؤلّف حقیقی کتاب چه کسی بوده است. واضح ترین این اشارات در ابتدای حکایت ششم باب یازدهم (ص 345 از چاپ بمبئی) در این عبارت آمده است: «مؤلّف کتاب گوید که پدر من قاضی

ابوالقاسم تنوخی حکایت کند...» («یک کتاب فراموش شده» ص 57) ⁽¹⁾اگر کتاب دهستانی تألیف و تصنیف بود به جای عبارت «مؤلّف گوید که پدر من قاضی ابوالقاسم تنوخی» می بایست عبارت «مؤلّف کتاب الفرج بعد الشّدّة گوید که پدر من قاضی ابوالقاسم تنوخی» را جایگزین می کرد.

از مطالب پیش گفته چنین بر میآید کتاب دهستانی یا ترجمه کتاب تنوخی با افزوده هایی است یا این که دهستانی کتاب دیگری و شاید ترجمه عوفی یا به قول صفا برخی داستان های ترجمه عوفی از الفرج بعد الشّدة تنوخی را بدون اشاره به منبع آن به عینه نقل کرده است. از آن جایی که ترجمه عوفی در دست نیست نمی توان بر صحّت این ادّعا اطمینان حاصل کرد.

نسخه ناقص است. ⁽²⁾

در قیاس با نسخه ش 12535 (2535 ف) چند برگ در آغاز و یک برگ در آخر کتاب افتادگی دارد.

آغاز افتاده:... خشم گرفت و بعد از قبول عذر تا سر شفقت آمد... [آغاز اصلی نسخه در گ 248: ] زمان را دوام و مکان را مقر و چون متفق جمهور خلایق و مصدق ارباب حقایق گشت که دست قضا رأس سبع ظلم را که چون

انجام افتاده.... و تمامت این مجموعه تازی و فارسی و نظم و نثر بر علو مرتبه عقل و رفعت درجه اهل بصیرت دلالت می کند و معلوم می گردد که هر چند نومیدی بکمال رسیده باشد... [گ 247 پ (با یک سطر افتادگی)]

منابع: الفرج بعد الشّدة، قاضی تنوخی، تهران، اسلامیه، 1364، مقدّمه اسماعیل

حاکمی و 2: 331؛ «تنوخی» آذرتاش آذرنوش، دائرة المعارف بزرگ اسلامی 16: 250 - 253؛ «یک کتاب فراموش شده: ترجمه فارسی کتاب الفرج بعد الشّدة تألیف حسین بن اسعد مؤیدی دهستانی»، بدون نام نویسنده، یادگار، 1327، ش 46 و 47، ص 50 - 57؛ الذّریعه5: 50 ، 16: 154 اعیان الشّیعه 5: 457؛ مستدرکات اعیان الشّیعه 7: 111 و 226؛ تاریخ بغداد 11: 232؛ نشوار المحاضره و اخبار المذاکرة 4: 210؛ شذرات الذّهب ص 313

خط: نستعلیق، تاریخ کتابت: قرن 11 ق. (احتمالاً-) آرایه ها: عناوین و نشان ها به سرخی؛ حواشی: ادامه متن در حاشیه نوشته شد. یادداشت ها: یادداشت ابتیاع کتاب بدین قرار در گ 1 پ نوشته شده است: «ابتیاعی یک جلد کتاب خطی المسمّی بکتاب فرج بعد شدّه از یک نفر ضعیفه در بازار در مقابل و عوض مبلغ سه هزار دینار قرآن جدید... تحریراً فی شب ششم شهر جمادی الاخر سنه 1337 ق....» نام نویسنده یاداشت محو شده است. آسیب ها: در ابتدا و انتها افتادگی دارد. رطوبت دیدگی، وصّالی، جدایی شیرازه، فرسودگی جلد دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی:جلد: تیماج قهوه ای، با ترنج و سرترنج، ضربی سجاف لبه ها تیماج قهوه ای، روکش عطف پارچه ای، آستر تیماج قهوه ای روشن

248 برگ، 17 سطر، اندازه متن: 70×135؛ قطع: 145×240

عنوان های دیگر: جامع الحکایات فی ترجمة الفرج بعد الشّدّة و الضّیقة؛ جامع الحکایات فی ذکر الفرج بعد الشّدّة من الاخبار و الآیات

موضوع: 1. نثر فارسی -- قرن 7 ق. -- ترجمه شده از عربی؛ 2. داستان های کوتاه عربی-- قرن 4 ق. ترجمه شده به فارسی؛ 3. دهستانی مؤیّدی، حسین بن اسعد، قرن 7 ق. - آثار مجعول و مشکوک

شناسه افزوده: تنوخی، محسن بن علی، 327 - 384 ق. فرج بعد الش،دة. فارسی

شماره رکورد: 1103361

6111/1

غافل سلماسی، پرویز بن فرج الله، - 1336 ق.

جواهر الکلام و مفتاح المرام/ پرویز بن فرج الله سلماسی صدقیانی دیلمقانی، ملقّب به صفیر العارفین، معبّر الفقراء، معین الفقرای ذهبی و معین السّالکین، متخلّص به غافل و صفیر

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: در کیفیت و آداب سیر و سلوک و دستورالعمل های سلسله ذهبیه است. نویسنده ⁽¹⁾ابتدا به بیان اصول و ارکان پنجگانه این طریقت می پردازد، آن گاه آداب و شروط سلوک را در چهارده جمله و یک خاتمه تشریح می کند. کتاب را در سال 1302 ق. با کسب اجازه از سیّد میرزا جلال الدّین محمّد بن ابی القاسم ذهبی مجد الاشراف (د: 1331 ق.) تألیف می کند. تحریر آن را به حبیب الله بن اسد الله بن امیر اصلان خان دنبلی خویی، مدعوّ به تنبل مولا (د: 1312 ق) ⁽²⁾می سپارد. محرّر در صدر کتاب، حدیث دوّم/ اربعین شیخ ب هایی و شرح آن را، با انگیزه اثبات مطابقت نوشته های مشایخ این سلسله با احادیث و اخبار صحیحه قرار می دهد. ⁽³⁾مؤلّف ابتدا کتاب را به جهت اختصار وجیزه می نامد. سپس نام آن را به جواهر الکلام و مفتاح المرام تغییر می دهد؛ زیرا یکی از دوستان صاحب کراماتش در خواب می بیند امام زمان علیه السلام کتاب را به این نام نامیده اند. ⁽⁴⁾

گ 1 پ - 5 پ نسخه، دیباچه کتاب از اربعین شیخ بهایی است. متن اصلی از گ 6 شروع می شود.

آغاز: الحمد لله علی آلائه و نعمائه و الصلوة و السلام علی خاتم انبیائه و سید اوّلیائه و آله و ذریّاته اما بعد چون جناب... بالسند المتصل الی الشیخ الصدوق ثقة الاسلام محمّد بن بابویه قمّی عن عبد الحسین بن احمد بن ادریس...

انجام:... هم چو عیسی همنشین با آفتاب *** مخفی نماند که این بی بضاعت گمنام در اوّل وهله این چند ورق بینظم و نسق را از جهة اختصارش نام نهاده بود بوجیزه پس از مدتی... لهذا ثانیاً بعد از اقدام بسجدات شکر مسمی باسم مبارک گردید الحمد لله علی الهدایة و الحمد لله علی الولایة و منه العصمة و التوفیق

انجامه: الحمد لله علی التوفیق باتمام هذه الرسالة الشریفة بید العبد المذنب تراب اقدام الفقرا حسین ابن محمّد شفیع بن عبد الکریم بن ابو القاسم.... فی اثنین رمضان المبارک سنه سته عشر و ثلاث مأة بعد الالف 2 شهر رمضان المبارک 1316

منابع: الذّریعه 5: 275؛ سپه 4: 119؛ دانشگاه 10: 1704، 16: 28؛ فهرست واره 7: 279 نسخه ها 2: 1119؛ مشار 2: 1616؛ مؤلّفین مشار 2: 159؛ مشار 2: 1616؛ سنگی آستانه حضرت عبدالعظیم علیه السلام ص 69؛ محدّث ارموی 2: 11899 و 11943؛ سنگی آستان حضرت معصومه علیها السلام ص 78

خط: شکسته نستعلیق، کاتب: حسین بن محمّد شفیع بن عبدالکریم بن ابوالقاسم، تاریخ کتابت: 1316 ق. (2 رمضان- )؛ آسیب ها: بدون شیرازه بندی و صحّافی است. کاغذ: فرنگی طوسی؛ جلد: بدون جلد.

گ 1 پ- 51 (67 برگ)، 15 سطر، اندازه متن: 90×155؛ قطع: 130×205

عنوان های دیگر: وجیزه

موضوع: 1. تصوّف -- فرقه ها؛ 2. ذهبیه -- آداب و اعمال؛ 3. عرفان اسلامی -- قرن 14 ق.

شناسه افزوده: خویی، حبیب الله بن اسدالل،ه - 1312 ق. محرّر اصل

شماره رکورد: 1094162

6111/2

غافل سلماسی، پرویز بن فرج الله - 1336 ق.

جواهر الکلام و مفتاح المرام/ پرویز بن فرج الله سلماسی صدقیانی دیلمقانی، ملقّب به صفیر العارفین، معبّر الفقرا، معین الفقرای ذهبی و معین السّالکین، متخلّص به غافل

و صغیر

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بنگرید به ش 1 همین مجموعه. نسخه ناقص است. ⁽¹⁾

آغاز: الحمد لله علی آلائه و نعمائه آلائه و نعمائه و الصلواة و السلام علی خاتم انبیائه و سید اوّلیائه آله و ذریّاته اما بعد چون جناب قدسی انتساب... بالسند المتصل الی الشیخ الصدوق ثقة الاسلام محمّد بن بابویه قمی...

انجام افتاده:... هم ز نبض و هم ز رنگ و هم زدم *** پی برند از تو بصد گونه سقم *** پس طبیبان الهی در جهان *** چون ندانند از تو اسرار نهان *** هم ز نبضت هم ز چشمت هم ز رنگ...

خط: شکسته نستعلیق: کاتب: حسین بن محمّد شفیع بن عبدالکریم بن ابوالقاسم (به قرینه ش1 مجموعه)، تاریخ کتابت: 1316 ق.؛ حواشی: برخی کلمات متن در حاشیه نوشته شده. آسیب ها: بدون شیرازه بندی و صحّافی است. کاغذ: فرنگی طوسی؛ جلد: بدون جلد

گ 52 پ- 67 پ (67 برگ)، 15 - 19 سطر، اندازه متن: 93×170 -100×185؛ قطع: 205×130

موضوع: 1. تصوّف -- فرقه ها؛ 2. ذهبیه -- آداب و اعمال؛ 3. عرفان اسلامی -- قرن 14 ق.

شماره رکورد: 1094171

کلینی، محمّد بن یعقوب، - 329 ق.

الکافی (اصول)/ محمّد بن یعقوب کلینی رازی بغدادی، ملقب به ثقة الاسلام و شیخ المحدثین، مشهور به سلسلی (ابوجعفر-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 1977 (1977 ع) در ج 11 فهرست همین کتابخانه.

نسخه حاوی کتاب های العقل (گ 1 پ)، التّوحید (گ 21 پ)، الحجّة (گ 47 پ)، الایمان و الکفر (178 پ)، الدّعا (گ 299 پ) فضل القرآن (گ 334 پ)، العشره (گ 344 پ) است.

آغاز: الحمد لله المحمود لنعمته المعبود لقدرته المطاع فی سلطانه المرهوب لجلاله...

انجام:... عن ابن ابی عمیر عن محمّد بن اسحق بن عماد عن أبی الحسن علیه السلام فی الظهور التی یذکر فیها ذکر الله عز و جل قال اغسلها

انجامه: قد تشرف بکتابة هذا الکتاب بعون الله الملک الوهّاب اقل خلق الله الغنی ابن محمّد حسین ابراهیم الحسینی الرازی فی یوم السبت من اواسط الشهر العاشر من السنة الخامسة من العشر السابع من المائة الأولی من الألف الثانی من الهجرة النبویة المصطفویة علی هاجرها الف الف التحیة و الثنیة الحمد لله رب العالمین و نسأل الله التوفیق: بکتابة الفروع ان شاء الله تعالی

منابع: مقدمه کتاب الکافی، تحقیق و ترجمه و شرح سید هاشم رسولی، انتشارات اسلامیه؛ الکلینی و الکافی، الشّیخ عبدالرّسول الغفار، مؤسّسة النّشر الاسلامی، 1416، تاریخ فقه و فقها، ابوالقاسم گرجی ص 131 - 133، الذّریعه 12: 94، 17: 245، 6: 22، 302:11، 14: 26؛ اعیان الشّیعه 10: 99 موسوعة طبقات الفقهاء 4: 478؛ معالم العلماء ص 99؛ فهرس التّراث1: 371 ملّی؛ 11:1 دانشگاه 5: 1459؛ روضات الجنّات 108:6

خط: نسخ، کاتب: ابراهیم بن محمّد حسین حسینی رازی، تاریخ کتابت: 1065 ق. (شنبه اواسط شوّال-)؛ آرایه ها: عناوین و نشان ها و علایم به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و نسخه بدل و حاشیه نویسی با نشان های «صالح، خلیل، وافی، جوهری، مصباح، نهایه، للسید الاستاد، م ح ق، رع» و جز آن دارد. یادداشت ها: آقای موحّد در پیشانی کتاب و گ 2

یادداشتی مبنی بر تملّک و ابتیاع نسخه از علیرضا محسن پور (زاده) گنجی در 1366 ق. نوشته است. مهرها: مهری چهارگوش با نقشی نیمه خوانا در گ 115 و چهار مهر محو شده در ظهریه دارد. آسیب ها: با موریانه خوردگی، پارگی، رطوبت دیدگی، لکه های جوهر و فرسودگی جلد: آسیب دیده است. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای، آستر تیماج قهوه ای

354 برگ، 23 سطر، اندازه متن: 100×193؛ قطع: 195×305

عنوان های دیگر: الاصول من الکافی؛ اصول الکافی

موضوع: 1. احادیث شیعه -- قرن 4 ق.

شماره رکورد: 1103304

6113

مازندرانی، محمّد صالح بن احمد - 1081؟ ق.

حاشیة معالم الاصول / محمّد صالح بن احمد مازندرانی اصفهانی سروی (حسام الدّین)؛ نویسنده متن: حسن بن زین الدّین عاملّی (ابومنصور جمال الدّین -) ⁽¹⁾

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره های بازیابی 1993 (1993 ع) (معالم) در ج 11 و 2511 (2511 ع) (حاشیه معالم) در ج 12 فهرست همین کتابخانه. ⁽²⁾

آغاز: نحمدک اللهمّ یا من خلقنا و لم نک شیئا مذکورا و تشکرک یا من رزقنا بمشاهدة جلاله نظرة و سرورا.... اما بعد فیقول المفتقر الی الله الغنی محمّد صالح بن احمد المازندرانی.... قوله الحمد الله اللام الجنس...

انجام:... بمجرد حسن التألیف فی المعنی بل لابدّ فیها من مراعات حسن الترکیب فی النظم ایضا و نظم هذه القصص منه سبحانه و تعالی لا منهم تمت

انجامه: کتب حقیر الفقیر ابن آقا ابراهیم رمضانعلی کاشانی فی یوم اوّل شهر شعبان سنه 1222

منابع: الذّریعه 6: 207، اعیان الشّیعه 7: 369، 195:2، 5: 218؛ فهرس التّراث 1: 883؛ جامع الرّواة 2: 131 امل الآمل2: 276 تعلیقه امل الآمل ص 274، معجم رجال الحدیث 19: 81؛ تلامذة المجلسی ص 164؛ کشف الحجب ص 188؛ تاریخ فقه و فقها ص 238؛ موسوعة طبقات الفقهاء 11: 330 ، 407:2 ⁽¹⁾

خط: نسخ، کاتب: رمضانعلی ابن آقا ابراهیم کاشانی، تاریخ کتابت: 1222 ق. (1 شعبان)؛ آرایه ها: عنوان قوله تا گ 109 و نشان ها به سرخی حواشی: در حاشیه تصحیح شده و نسخه بدل دارد. مهر ها: مهر بیضی با نقش «یا احمد 1284» در پیشانی نسخه مشاهده می شود. آسیب ها: موریانه خوردگی، رطوبت دیدگی، بازشدن، شیرازه و پارگی دارد. عنوان قوله از گ 109 نانویس است. جلد فرسوده و الحاقی است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای سوخته، یک لا، آستر کاغذ آبی

186برگ، 19 سطر، اندازه متن: 85×150؛ قطع: 155×215

موضوع: 1. اصول فقه شیعه -- قرن 11 ق.؛ 2. ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدّین، 959-1011 ق. معالم الاصول -- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1103278

6114

انوری، محمّد بن محمّد - 585؟ ق.

دیوان انوری/ علی بن اسحاق (محمّد بن محمّد) انوری ابیوردی خاورانی (اوحدالدّین) ⁽¹⁾

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: در بردارنده قصاید (گ 1- 172) و قطعات (گ 172 پ - 256 پ)، هر دو بخش به ترتیب حروف الفبای آخر قافیه ها، مثنویّات (گ 256 پ - 261)، غزلیّات (گ 261 - 292 پ) و رباعیّات (گ 292 پ- 312 است. میرزا ابوالحسن حسینی فرا هانی (د: 1039 ق.) بخش قصاید و قطعات و ابیات مشکله دیوان انوری را شرح کرده است. نسخه از اوّل قافیه الف تا اواسط قافیه ت افتادگی دارد.

آغاز افتاده: ...

بحمد الله نه زان جنس است قدرش *** که در ذاتش نهایت را مجالست

چو خورشید است رایش نی که آن را *** خلل های کسوفست و زوالست

انجام:...

ای رای تو آفتاب و ای کلک تو تیر *** وی چون تو جوان نبود در عالم پیر

دانی همه علم ها مگر عیب خدای *** داری همه چیز ها مگر غیر نظیر

انجامه: تمت تمام شد کار من نظام شد روز چهارشنبه نهم 9 محرم الحرام سنه 1208

منابع: الذّریعه: 9: 109، 13: 265، 22: 85؛ اعیان الشّیعه 8: 162؛ کشف الظّنون 1: 777؛ الایضاح 1: 491؛ موسوعه مؤلّفی الامامیه 2: 61

خط: نستعلیق تحریری نازیبا، تاریخ کتابت: 1208 ق. (9 محرّم-) حواشی: در حاشیه تصحیح شده و نسخه بدل دارد افتادگی های ابیات و معانی بعضی اشعار در حاشیه نوشته

شده است. مهرها: مهری بیضی با نقش «شعاع 1305» در برگ آخر نسخه دارد. آسیب ها: نسخه ناقص است. برخی کلمات ابیات نانویس است. موریانه خوردگی، پارگی و رطوبت دیدگی دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی: جلد: گالینگور منقوش

312 برگ، 19 سطر، اندازه متن: 105×215؛ قطع: 180×310

عنوان های دیگر: دیوان خاوری ابیوردی

موضوع: 1. شعر فارسی -- قرن 6 ق.

شماره رکورد: 1103536

6115

ابن حسام محمّد بن حسام الدّین، 782؟ - 875؟ ق.

دیوان ابن حسام/ محمّد بن حسام الدّین خوسفی ⁽¹⁾(جوسفی ⁽²⁾، جوسقی)⁽³⁾ قائنی قهستانی، مشهور به ابن حسام (شمس الدّین-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: دیوان اشعار ابن حسام ⁽⁴⁾در بردارنده انواع گوناگون نظم هم چون قصاید، غزلیّات، ترجیع بند، ترکیب بند، مخمّس مثمّن، مربّع، ملمّع و لغز است. بیشتر اشعار او در مدح رسول اکرم صلی الله علیه و آله و بیان فضایل و مراثی خاندان ایشان علیهم السلام و شهدای کربلا است. نسخه حاوی قصاید از جمله مرثیه های امام حسین علیه السلام، مسمّط مخمس، مثنوی، ترکیب بند و رباعی است. برخی اشعار عنوان دارد و برخی بدون عنوان است. عنوان دو

قصیده: «زیارت نامه سادات چنشت» ⁽¹⁾و «منقبت سادات چنشت رضی الله عنهم» است. در آغاز و انجام افتادگی دارد. ⁽²⁾

آغاز افتاده:.... فی مدایح اسدالله الغالب مظهر العجائب امیرالمؤمنین علی ابن ابی طالب صلوات الرّحمن

چو این خاتون خوش منظر ازین قصر بهشت آسا *** برون شد هم چو از جنت بخون آغشته دل حوّا...

انجام: افتاده...

چو گل را یاد دادم قصّه گل *** ورق بر باد داد از غصّه گل

عفا الله از فرزن [فریز] و مردم او *** که نور ماه دارد انجم او

بشب ماوای ما را ساز کردند *** هزاران مردمی آغاز کردند...

منابع: الذّریعه 9: 20 و 982؛ اعیان الشّیعه 9: 140؛ معجم المؤلّفین 9: 178؛ «ابن حسام قهستانی»، فتح الله مجتبایی، دائره المعارف بزرگ اسلامی 3: 356

خط: نستعلیق تحریری خوانا، تاریخ کتابت: قرن 12 ق. (پیش از-)؛ آرایه ها: عناوین و برخی ابیات و برخی کلمات به سرخی حواشی: بعضی افتادگی های ابیات در حاشیه نوشته شده. یادداشت ها: یادداشت تملّک شیخ هدایت الله نوری مورّخ 1120 ق. مبنی بر خرید کتاب در 1118 ق و یادداشتی از محمّد علی بن آقا رسول، احتمالاً از مالک نسخه در حاشیه گ 97 دارد: مهر ها مهر چهارگوش با نقش «سلام علی ابراهیم» در گ 13 پ و چند مهر ناخوانا در گ 118 پ و 120 مشاهده می شود. آسیب ها: نسخه ناقص است. فرسودگی کامل، پارگی، رطوبت دیدگی و از هم گسیختگی شیرازه دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: بدون جلد

144 برگ، 14 سطر، اندازه متن: 80×183؛ قطع: 125×245

عنوان های دیگر: مناقب الائمّه

موضوع: 1. شعر فارسی -- قرن 9 ق.؛ 2. شعر مذهبی -- قرن 9 ق؛ 3. مدیحه و

مدیحه سرایی اهل بیت

شماره رکورد: 1101777

6116

دعا (کتاب -) / گردآورنده: حسن بن عبدالمطلّب اصفهانی

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بیاض ادعیه و برخی سوره های کوچک قرآن است. سند دعاها اغلب نقل نشده. اوراق نسخه بسیار آشفته و درهم است. بسیار افتادگی دارد. موجودی شامل سوره های «الرّحمن، الواقعه، الملک، النّبأ، الاخلاص و النّاس» و دعاهایی هم چون «جوشن کبیر، کمیل، سمات، شرح دعای دوازده امام، سیفی، اعتصام قاموس، اعتصام نادعلی، دعای قاموس قدرت» و جز آن است. نسخه ش 5359/8 (5359/8 ع) در ج 21 فهرست همین کتابخانه، مجموعه ادعیه و زیارت نامه از گردآورنده نسخه حاضر با تاریخ جعلی 987 ق. است. این نسخه، با نسخه ما تفاوت اساسی دارد. در آن از آخوند ملا محمّد باقر [مجلسی( د: 1111 ق.)] مرحوم یاد شده است. این مسئله نشان محمّد باقر می دهد گردآورنده پس از تاریخ درگذشت علامه مجلسی می زیسته است.⁽¹⁾در گ 13 نسخه ما، گردآورنده از خود با عنوان «راوی این ذریعه» یاد می کند. شاید این نام علاوه بر معنی لغوی، اشاره ای نیز به عنوان کتاب داشته باشد. در نسخه از میرداماد (د: 1040 ق.) و نعمت الله حسینی ⁽²⁾یاد شده است. دعای کمیل و دعایی دیگر با ترجمه

زیر سطور فارسی دارد. هر بند از دعای جوشن کبیر تحت عنوان «فصل» آمده و خواص اسامی آن تحت عنوان «تعویذ جهت...» ذکر شده است.

آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم قل اعوذ برب الناس ملک النّاس اله النّاس....

انجام:... و اکشف عنّا بهم کلّ هم واقض لنا بهم کلّ حاجة من حوائج الدنیا والاخرة الّلهم صلّ علی محمّد و آل محمّد و اعذنا بهم من شرّ ما خلقت

خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: قرن 12 ق؛ آرایه ها: عناوین و ترجمه زیر سطور در برخی اوراق به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده است. مهرها: دو مهر چهارگوش با نقش «محمّد تقی بن محمّد شفیع 1112» مهر چهارگوش دیگری با نقش«ابن محمّد شفیع»؟ در پشت دفّه زیرین جلد دارد. آسیب ها: نسخه مغشوش و ناقص است. رطوبت دیدگی، پارگی لبه برخی أوراق و پوسیدگی دارد. کاغذ: اصفهانی آهار مهره و فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی، یک لا

83 برگ، 8 و 10 سطر، اندازه متن: 40×95؛ قطع: 60×125

موضوع: 1. دعاها

شماره رکورد: 1091731

6117

قرآن کریم

زبان: عربی

معرّفی کتاب: قرآنی کامل است.

خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت» 1256 ق؛ آرایه ها: دو صفحه افتتاح سرلوح تاج و نیم تاج و کتیبه مزدوج صدر و ذیل ساده با نقش ترنج و سر ترنج در زمینه آبی تیره و سبز، تسمه اندازی، فواصل آیات دوایر رنگین و در دیگر صفحات دوایر ساده سرخ، سرسوره ها، رموز سجاوندی، تقسیمات سوره ها و برخی علایم به سرخی، جدول کشی، کمند اندازی؛ حواشی: برخی افتادگی های آیات و تقسیمات سوره ها در حاشیه نوشته شده. فوایدی در علم قرائت و تجوید و جز آن در حاشیه برخی صفحات دارد. یادداشت ها: وقف نامه این قرآن توسّط

ماه پری خانم ⁽¹⁾دختر مشهدی هادی گیلک، به تاریخ 23 شوال 1255 ق. در ظهریه نوشته شده است. عبارت «وقف خاص» روی بسمله سوره ها نوشته شده، در پایان قرآن دعای ختم قرائت به تفصیل آمده است. پس از آن «دوازده امامی» در مدح معصومین علیهم السلام نوشته شده است. مهرها: دو مهر بیضی نیمه خوانا «یا امام.... علی...» ذیل وقف نامه ظهریه مشاهده می شود. آسیب ها: از هم گسیختگی شیرازه، جدایی عطف، پارگی وصّالی، آب افتادگی و فرسودگی جلد دارد، کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: روغنی، بوم مشکی، با طرح ترنج و سر ترنج و حاشیه اندازی زرّین با نقش گل و بوته، عطف تیماج قهوه ای سوخته، آستر کاغذ نخودی

271 برگ، 14 سطر، اندازه متن: 120/5 × 210؛ قطع: 195×300

شماره رکورد: 1104963

6118

تابلو خط: ⁽²⁾

معرفی: در این تابلو مصرع «در دولت محمود ملک زاده والا» به خط: نستعلیق جلی عالی، بر روی مقوّایی مزّین با طرح های اسلیمی و گل های شاه عبّاسی مذهّب و الوان بدون رقم و امضا نوشته شده است. این تابلو با قید انتساب به میرزا غلامرضا اصفهانی (1246 - 1304 ق.)، از خوشنویسان نستعلیق و شکسته نستعلیق نویس مشهور دوران قاجار، به تملّک کتابخانه ملّی درآمده است. تطبیق این دستخط با نمونه خط میرزا غلامرضا اصفهانی نشان داد این اثر متعلّق به خطّاطی دیگر است.

شماره رکورد: 3918137

6119

تابلو خط: ⁽¹⁾

معرّفی: در این تابلو مصرعی از بند هفتم دوازده بند محتشم کاشانی (905-996 ق.) با عبارت «موجی بجنبش آمد و برخواست کوه کوه» به خط: نستعلیق جلی عالی بر روی مقوّایی با زمینه سدری، منقّش به طرح های اسلیمی و گل های شاه عبّاسی بدون رقم و امضا نوشته شده است. این تابلو با قید انتساب به محمّد باقر سمسوری خوراسکانی اصفهانی (قرن 13ق.) نستعلیق نویس برجسته دوران قاجار، به تملّک کتابخانه ملّی درآمده است. او در دوران فتحعلی شاه (1185- حک: 1212-1250 ق.)، محمّد شاه (1222 - حک: 1250-1264 ق) و ناصرالدّین شاه قاجار (1247- حک: 1313-1264ق.) می زیسته است. تطبیق این دست خط با چند نمونه خط این خطّاط نشان داد این اثر متعلّق به او نیست.

شماره رکورد: 3094756

6120

تابلو خط: ⁽²⁾

مصرعی به خط: نستعلیق جلی به شیوه قطّاعی بدون، رقم و امضا بر زمینه مقوّای آبی، با تزیینات ابری سازی الصاق شده است.

شماره رکورد: 3094763

6121

شیعی سبزواری، حسن بن حسین، قرن 8 ق.

مصابیح القلوب فی المواعظ و النصائح/ حسن بن حسین (محمّد) سبزواری شیعی

(ابوسعید) یا ابوعلی -)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: ترجمه و شرح و بسط پنجاه و سه حدیث نبوی صلی الله علیه و آله در مواعظ و حکم، در پنجاه و سه فصل، به قول مؤلّف برای مبتدیان فنّ وعظ و تذکیر است. کشف الظّنون (2: 1702) نویسنده را شافعی می خواند. این در حالی است که نویسنده در آثارش همه جا خود را حسن شیعی سبزواری خطاب می کند. محمّد حسین بن محمّد قلی قراچه داغی دزماری (د: بعد از 1266 ق.) کتاب مفصّل مصابیح القلوب خود را براساس همین کتاب نوشته است. حسن بیگ روملو در احسن التّواریخ، تألیف این کتاب را به ملا حسین بن علی واعظ کاشفی (د: 910 ق.) نسبت داده است. ⁽¹⁾

آغاز: شکر و سپاس و حمد بی منتها مر خدای را که منزه است از اوهام متعالیت [متعالیست] از حوادث لیالی و صروف ایام...

انجام:... گر چو موسی شوق داری یک قدم بر کوه نه * ور چو یوسف حسن داری یک نفس بر چاه زن * ور همی خواهی کزین چه بر سپهر آیی بی رسن * دست در فتراک بی [گذا] و سین و بسم زن

انجامه... تمت الکتاب مصابیح القلوب علی ید الضعیف امیر شاه حسین بن می رسید قطب الحسین القورطان فی تاریخ شهر رجب المرجب سنه 987 سبع و ثمانین و تسعمائة

منابع: الذّریعه 21: 90؛ کشف الحجب ص 524؛ کشف الظّنون 2: 1702؛ اعیان الشّیعه 5: 51 و 252، 6: 123؛ موسوعة طبقات الفقهاء 8: 68 با اشاره به ریاض العلما 1: 176 روضات الجنات 2: 267 طبقات اعلام الشّیعه ق 39:8، ریحانة الادب 3:

338؛ هدیة العارفین 1: 289

خط: نستعلیق خوانا، کاتب: امیر شاه حسین؟ بن میر سیّد قطب حسنی قورطان. ⁽¹⁾تاریخ کتابت: 987 ق. (رجب-)؛ آرایه ها: نشان ها به سرخی، عناوین و علایم تا گ 93 به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده است. مهرها: مهر بیضی با نقش «توکل علی الله کرمعلی ابن محمّد علی» در گ 1پ، مهری دایره با نقش نیمه خوانای «بقیة الله...» در گ 104پ و مهرهای ناخوانا در گ 5 و 6 دارد. آسیب ها: دو برگ ابتدای کتاب نونویس است. آب افتادگی، پارگی، وصّالی، لکه های جوهر و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای سوخته، آستر کاغذ سبز

246 برگ، 15 سطر، اندازه متن: 135×160؛ قطع: 135×235

موضوع: 1. احادیث شیعه -- قرن 8 ق.؛ 2. احادیث اخلاقی؛ 3. داستان های اخلاقی -- قرن 8 ق.

شماره رکورد: 1101751

6122

اردبیلی، یوسف بن ابراهیم، - 799؟ق.

الانوار لعمل الابرار/ یوسف بن ابراهیم اردبیلی شافعی (جمال الدّین -)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: کتابی معتبر و متداوّل در فقه شافعی است. مؤلّف در مقدّمه اشاره می کند آن را بر اساس کتاب های هفتگانه شرح الکبیر و الصّغیر رافعی، الرّوضه، شرح الّلباب، التّعلیقه، الحاوی و المحرّر گرد آورده است. به مطالب آن مسائل فقهی مهم و ضروری مردم را که در کتاب های دیگر نیامده افزوده و در هر مسئله به آن کتاب ها استناد کرده است. جلال الدّین محمّد بن اسعد دوانی شافعی ( د: 2908؟ ق.) و علی بن

محمّد اشمونی (د: 900؟ ق.) بر این کتاب حاشیه نوشته اند. علی بن احمد بوشی (د: 856 ق.) این کتاب را گزارش کرده است. عمر بن محمّد یمینی (د: 887 ق.) اضافات این کتاب بر کتاب های یاد شده را در انوار الانوار گرد آورده است. ⁽¹⁾

نسخه جلد دوّم کتاب و از مبحث کتاب «النّکاح» تا پایان کتاب «العتق» است. کاتب در انجامه اشاره می کند سوّمین تجدید کتاب را به پایان رسانده است. انجام نسخه در دست مطابق با انجام نسخه ش 23893 آستان قدس است.

آغاز: کتاب النکاح والنظر فی اطراف الأوّل فی خصایص رسول الله صلی الله علیه و سلّم و هی اقسام الاوّل الواجبات و من ها السواک و الضحی والاضحی و الوتر

انجام:... و فاذا ماتا فالولد بین عصبتهما بالسویه و علی لفظ السویة وقع ختم کتابنا و نرجو ان یسوی الله امر دیننا و دنیانا و علی وجه و نهج یحبّ و یرضی و الحمد الله وحده و صلّی الله علی سیدنا محمّد و آله و صحبه اجمعین

انجامه: یا متمم المرام و یا شافی الآلام تمم مراداتنا بالخیر امین تمت المرة الثلثة من تجدید الانوار سنه 1106

منابع: مجلس7: 21؛ سپه 1: 366؛ قدس 21: 160، 2: 10؛ فهرست الازهریه 2: 447؛ موسوعة طبقات الفقهاء 8: 271؛ کشف الظّنون 1: 195؛ ایضاح المکنون 1: 138؛ هدیة العارفین 1: 733 و 739 و 794، 2: 224 و 558 ؛ زرکلی 212:8 معجم المؤلّفین 13: 266؛ معجم المطبوعات 1: 423

خط: نسخ، کاتب: محمود (به قرینه حاشیه گ 168)، تاریخ کتابت: 1106 ق.؛ آرایه ها: عناوین و برخی نشان های کلمات در متن و حاشیه به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و نسخه بدل دارد. با نشان های «قونوی، کردی، محی الدّین، صغیر، کبیر، کشف، حاشیه، انوار، منه» و جز آن حاشیه نویسی شده است. بعضی حاشیه ها تاریخ های 1060 ( گ 124)،

1069 (گ 84)، 1162 یا 1167 (گ 176) و (1167 (گ 160) دارد. یادداشت ها: یادداشتی مورّخ 1292 ق. مبنی بر تقسیم مال صوفی احمد با همسرش بالمناصفه در آستر دفّه روی جلد نوشته شده. مهر ها: مهر بیضی نیمه خوانای «... ابوبکر الصدیق» بالای یادداشت آستر جلد دارد. آسیب ها: 27 گ در ابتدای نسخه و از گ 213 تا 220 نونویس است. آب افتادگی شدید، پارگی، وصّالی و تغییر رنگ در بسیاری صفحات دارد. کاغذ: فرنگی نخودی؛ جلد: تیماج مشکی، جدول دار، آستر روکش کاغذی

249 برگ، 24 سطر، اندازه متن، 110×172؛ قطع: 190×266

عنوان های دیگر: الانوار لاعمال الابرار؛ الانوار لافعال الابرار

موضوع: 1. فقه شافعی -- قرن 8 ق.؛ 2. فقه اهل سنّت

شماره رکورد: 1104864

6123

مطلوب المحبّین / گردآورنده: ناشناخته

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: مجالس وعظ و خطابه است. صفحات نسخه و مطالب آن آشفته درهم است. ظاهراً دو مجلّد دارد. جلد اوّل در چند فصل است. به نظر می رسد فصل اوّل در بیان قصّه حضرت یوسف علیه السلام باشد (گ 71-100 پ)⁽¹⁾فصل دوّم اشعاری در مناقب و مصائب و مراثی است (گ 123- 148) ⁽²⁾جلد دوّم سه فصل دارد: 1. قصّه معراج رسول اکرم صلی الله علیه و آله در چهارده مجلس ⁽³⁾(گ 1 تا حاشیه گ 31) 2. احوالات شهادت

امیرالمؤمنین علیه السلام در شش مجلس (گ 31 تا 46) 3. احادیث متفرّقه و احوالات جناب سیّدالشهدا در سی مجلس ⁽¹⁾(گ 47 تا گ 71.) در میان نسخه از گ 101پ تا گ 122 و در پایان از گ 149پ تا 169پ مجالس وعظ و سخنرانی واعظی جهت مخاطبین نوشته شده است بخش آخر کتاب به خط: کاتب دیگری است. مجالس بخش اوّل در طرح مسائلی همچون داستان حضرت ابراهیم و وفات حضرت خدیجه علیها السلام و قدرت خداوند و جهاد و... است. بخش دوّم سخنرانی هایی در ایام رجب و شعبان و رمضان و عید نوروز است. هر قسمت با بسمله آغاز می شود و با ذکر مصیبت حضرت سیّدالشّهدا علیه السلام پایان می یابد. پس از هر مجلس یک یا چند صفحه نانویس است. کاتب سهو قلم دارد. در منابع اثری از نام این کتاب یا مؤلّف آن به دست نیامد. احتمال دارد گردآوری واعظی گمنام باشد.

آغاز: قال الله تبارک و تعالی سبحان الذی اسری بعبده لیلاً من المسجد الحرام الی المسجد الاقصی یکی از اعظم معجزات پیغمبر ما یعنی آن خورشید [کذا] فلک رسالت و گوهر کان سعادت... معراج آن بزرگوار است...

انجام:... می دانید کجا سرش معلوم شد در مجلس یزید ملعون آن وقتی که امر کرد عیال را... مجلس می شد الخ

خط: نستعلیق خوانا، تاریخ کتابت: 1304 ق. (پیش از-) آرایه ها: برخی عناوین به سرخی، سرفصل هایی با نقش هایی ساده، جدول کشی؛ افتادگی های متن، اشعار، روایات، فواید پراکنده و ادامه متن در حاشیه برخی صفحات نوشته شده است. آسیب ها: نسخه ناقص و بسیاری صفحات نانویس است. بعد از گ 41، 51 و 68 افتادگی دارد. صحّافی مغشوش است. پارگی لبه برخی اوراق و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای سوخته، عطف چرم ضخیم قهوه ای

187 برگ، سطر ها گوناگون، اندازه متن: 110 × 140 -120×150؛ قطع:170×215

موضوع: 1. وعظ؛ 2. اسلام -- مقاله ها و خطابه ها؛ 3. واقعه کربلا، -61 ق. -- مقاله ها و خطابه ها

شماره رکورد: 1091722

6124

قرآن کریم

زبان: عربی

معرّفی کتاب: این قرآن در برگ ما قبل آخر، از سورة القارعة تا بخشی از سوره الماعون افتادگی دارد. دعای ختم قرآن از برگ آخر جدا شده است. آیات محدودی در اواسط بعضی سوره ها ترجمه و سپس محو شده است. صورت صحیح برخی اغلاط متن شریف در بالای کلمات نوشته شده است.

آغاز: بسم الدین الله الرّحمن الرّحیم. الحمد لله رب العالمین. الرّحمن الرّحیم. مالک یوم الدّین

انجام افتاده:... ملک النّاس. اله النّاس. من شرّ [الوسواس الخنّاس. الّذی یوسوس] فی صدور النّاس. من الجنّة [و النّاس]

خط: نسخ، تاریخ کتابت: قرن 13 ق.؛ آرایه ها: سرسوره ها، فواصل آیات، علایم سجاوندی و برخی تقسیمات سوره ها و اجزا به سرخی: حواشی: در حاشیه تصحیح شده و نسخه بدل، به خصوص در آخر قرآن دارد. برخی افتادگی های سوره ها، گاه تا یک آیه کامل، در حاشیه نوشته شده است. یادداشت ها: وقفنامه نسخه در ظهریه نسخه آمده است. مهرها: در حاشیه گ 12 پ، 23 پ، 28 پ و 305 مهر بیضی با نقش «عبده الراجی محمّد ابراهیم» دارد. آسیب ها: بعد از گ 334 یک برگ افتاده است. فرسودگی به ویژه در اوراق پایانی نسخه، رطوبت دیدگی، چسبندگی اوراق، پارگی لبه ها، وصّالی، پراکندگی مرکّب و از هم گسیختگی شیرازه دارد. کاغذ: فرنگی شکری آهار مهره؛ جلد: بدون جلد

335 برگ، 12سطر، اندازه متن: 115×190؛ قطع 180×270

شماره رکورد: 1105039

6125

تابلو جدول جفر ⁽¹⁾

جدول جفر با تکسیر حروف به اعداد، به شیوه مربّع کلّ صد در صد است.

شماره رکورد: 3094767

6126

مجمع الانشا / ناشناخته

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: منشآتی متعلّق به دوره افشاریه، زندیه و قاجاریه در چهار فصل است:

در فصل اوّل فرمان هایی با این مضامین آمده است: فرمان فتحنامه به علیمراد خان ایشک آقاسی باشی همیونی ⁽²⁾، سواد فرمان وزارت به محمّد علی خان خادم آستانه مقدسه، سواد فرمان حکومتی جهت پیر محمّد خان بگلربیگی ⁽³⁾، سواد فرمان مستمری به میرزا محمّد از مالیات طهران، سواد فرمان استیفای دیوان اعلی، سواد فرمان مقرری میرزا جعفر سررشته دار از مواجب قریه لیلان نهاوند، سواد تصدیق حاشیه فرمان مستمرّی در حق میرزا محمّد از مستمریّات فارس، سواد فرمان مستمرّی در حق ملا

محمّد علی ولد ملا رضی، سواد رقم به یکی از خوانین در خصوص حکومت قندهار و کابل جهت میرزا علی محمّد خان. فصل دوّم ناقص است. در آن از محمّد جعفرخان و آقا میرزا شفیع نام برده شده. در فصل سوّم احکامی در خصوص برقراری مواجب جهت افراد گوناگون آمده است. همین طور به نام های ملا ابوالقاسم، ملا محمّد نهاوندی، ملا محمّد علی، بابا خان قاجار، محمّد جعفرخان فیروزآبادی، فضل علی خان قاجار، آقا ملا محمّد رضا برادر حاجی عبدالصاحب، نجف قلی خان نایب تفنگدار باشی سرکاری و غلامعلی خان اشاره شده است. از مطالب دیگر این بخش عبارت است از: سواد حکم به امیر نظام در باب محمود پاشا در خصوص انتخاب نوکرهایی که به آذربایجان باید بروند، فرستادن محمّد حسین خان ایشک آقاسی باشی ⁽¹⁾به عثمانی و درخواست مهلت، نامه اعتذار مأمور مغان از تأخیر در حرکت به سمت مغان، سواد نامه به وزرا در خصوص توصیه محمّد فرزند نویسنده نامه، درخواست از فرزند در ارسال صورت اموال مسروقه خانه مرحوم پسر سالار، راپورت گزارشات ثانی مبنی بر تسویه امور سرحدّی به مدّت دو هفته از صبح تا دوی بعد از ظهر به اتّفاق مأمور بهیّه روسیه بی شرم و متعاضد و قطع و فصل چند فقره کار. (در این نامهاز مراجعت ایل شاهسون از مغان و وعده مساعدت از طرف نوّاب مستطاب حاجی سیف الدّوله حکمران اردبیل ⁽²⁾سخن به میان آمده است.)

نامه در پاسخ به دعوت حضور در سربازخانه و تماشای نظام جدید بر حسب امر شهریاری، نامه درخواست برخی کتاب ها جهت مطالعه در ماه مبارک رمضان، ابلاغ دعوت به سلام خاصّ، سواد تنظیم وقفنامه. در فصل چهارم سواد نامه های عاشقانه

نوشته شده است. در این فصل نام های علی، میرزا موسی خان، صادق، محمّد رضا خان و شاهزاده آمده است. در حاشیه گ 39 تا 49پ عرایض و احکام و فرامینی بدین شرح نوشته شده است. عریضه در خصوص مساعدت به بستگان مرحوم نوراله خان قوشچی باشی دربان معزول، فرمان به ملکیت درآوردن ششدانگ فرسین؟ هرات ⁽¹⁾و خالصه آن به جهت میرزا محمّد علیخان مستوفی فارس ⁽²⁾، نامه به صاحب منصبی در مأموریت دولتی پاریس، برقراری مواجب مرحوم شاهرخ میرزا ولد نوّاب فریدون میرزا جهت برادرش منوچهر میرزا از مواجب دیوانی به خرج دستورالعمل، ملایر سواد فرمان اختصاص یک حلقه انگشتری الماس به فخر المجتهدین حاجی میرزا مهدی مجتهد جهانشاهی در سال 1307 ق، سواد تعلیقچه مواجب میرزا محمّد علی دوستدار حاکم گیلان از خرج گیلان در سال 1307 ق.، فرمان جمع آوری مالیات بجنورد توسّط اسمعیل بیگ غلام مخصوص پادشاه و مأمور خراسان و سپردن آن به دست یار محمّدخان سهام الدوله، نامه در خصوص سفارش شکرالله خان به معتمدالدّوله توسّط نویسنده نامه و سفارش میرزا فضل الله خان نزد بهرام میرزا در خصوص همو، نامه در خصوص آمدن جعفر علیخان به طهران در زمان رفتن شاه به فرنگ، سواد وصیّتنامه، سواد فرمان شاه در خصوص فروش قراء خالصجات مملکت فارس و تفویض مالکیت فرسین؟ هرات و مروست خالصه فارس به میرزا علی محمّدخان مستوفی به قرار ششصد و شصت و شش تومان در سال.

آغاز: نوزدهم شهر ربیع الثانیه سلام خاص تحویل در حضور مهر ظهور همایون منعقد شد...

انجام:... و مبارک باد عام جدید را بدو بیتی اختصار نماید لقد اقبل النیروز جدلان فاسعدو * و ان کنت مسعود [ا] کما کنت فازددو * وزف کؤوس الراح خمرا تسلیا (تلسیا

تسلیا) * عن الدم فی حد الحسام المهندو

انجامه: تحریر شد مجموعه کتاب مستطاب مجمع الانشاء و الاملاء در بهترین وقتی از اوقات و خوش ترین ساعتی از ساعات روز یکشنبه نوزدهم شهر ربیع الثانیه در سنه یک هزار و سیصد یک هجری مشقه العبد غلامعلی نوری

خط: شکسته نستعلیق، کاتب: غلام علی نوری، تاریخ کتابت: 1301 ق. (یکشنبه 19 ع 2-)؛ حواشی: برخی نامه ها و احکام در حاشیه نوشته شده است. آسیب ها: از هم گسیختگی شیرازه دارد. جلد الحاقی است. کاغذ: فرنگی نخودی و آبی؛ جلد: گالینگور مشکی

63 برگ، 7 سطر، اندازه متن: 54×104-52×125؛ قطع: 116×172

موضوع: 1. نامه های فارسی -- متون قدیمی تا قرن 14 ق.؛ 2. نثر فارسی -- قرن 11- 13 ق. -- مجموعه ها؛ 3. ایران -- تاریخ -- قاجاریان، 1193 - 1344 ق. -- اسناد و مدارک

شماره رکورد: 3094771

6127

منیری زنجانی، اسماعیل بن حنیفه، قرن 15 ق.

جُنگ/ اسماعیل منیری زنجانی ابن شیخ حنیفه منیری روضه خوان

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: جُنگی گردآوری اسماعیل منیری و به خط همو، در مجالس وعظ و خطابه با فوایدی تاریخی - اجتماعی، تفسیر آیات و روایات، فوایدی از کتب حدیث و فقه و اخلاق با ذکر مآخذ، ذکر مصیبت اهل بیت علیهم السلام، مقالاتی از جراید گوناگون ⁽¹⁾با

مضامین مذهبی- اجتماعی و اشعاری فارسی و عربی است. ⁽¹⁾نویسنده بنابر یادداشت انتهای نسخه در سال 1326 ق. به دنیا آمده است. شاگرد حوزه درس شیخ حسین دین محمّدی و اهل علم بوده است (گ 298). بر اساس یادداشتی به دست آمده از نسخهش 6110 با عنوان الفرج بعد الشّدة عمری طولانی داشته است. در این یادداشت آمده «این کتاب متعلّق به آقای اسماعیل منیری زنجانی است که امروزه از پا افتاده و خانه نشین است و حدود صد سال دارد». تاریخ شروع جُنگ به سبب افتادگی سی و هفت صفحه آغازین مشخص نیست؛ لکن در مجلس گ 100 متن سخنرانی خطّیبی آمده که به «واقعه» تسلّط کمونیست ها بر مردم در صفحه آذربایجان تا الی منتهای خمسه نزدیک تاکستان در سال گذشته یعنی 1365 ق.» اشاره می کند. نسخه تاریخ های 1336 تا 1349 ⁽²⁾دارد. منیری در گ 211 شعری به ترکی به مناسبت سوّمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی ایران با خودکار و با خطّی لرزان نوشته است. سخنران برخی مجالس وعظ در این جُنگ، خطّیب مسجد شاهی است. ⁽³⁾مجلس گ 81 مضمونی انقلابی، و انتقاداتی از شاه دارد. در گ 276 به شاه با لحنی محترمانه خطاب شده است. مجلس گ 87، به علل عقب ماندگی کشور و اسباب ترقّی غرب اشاره می کند. در گ 145 «خطبة الزهراء» و مطالبی از شرح آن بهجة البیضاء فی شرح خطبة الزهراء آمده است. برخی صفحات جنگ نانویس و نیمه تمام رها شده است. نویسنده به مرور در این صفحات مطالبی نقل کرده است. گ 196 به خط دیگری است.

آغاز افتاده:... فی سورة الزّمر جزو 24 بسم الله الرحمن الرحیم قل یا عبادی الذین اسرفوا... بگو ای محمّد که خدای تعالی می فرماید ای بنده گان من آنان که اسراف کردند...

انجام:...

بی مهر تو زاهد نکند روی بمحراب *** بی حبّ تو واعظ نه نهد پای بمنبر

شوخی که بدیهیم شهان ننگرد از کبر *** پیش تو کند سجده و بر خاک نهد سر

خط: نستعلیق و نسخ تحریری، کاتب: اسماعیل منیری زنجانی، تاریخ کتابت: قرن14 و 15 ق.؛ امتیاز: نسخه به خط جامع جنگ است. آرایه ها: متن با جوهر های رنگین، مشکی یا خودکار نوشته شده. حواشی: نویسنده در حاشیه مطالب را تصحیح کرده، برخی فواید را تذکر داده و بعضی عناوین مباحث را نوشته است. آسیب ها: در صفحه شمار پیشین، نسخه در سی و هفت صفحه اوّل، صفحات 92 و 93 افتادگی دارد. کاغذ: خط دار؛ جلد: مقوّایی، روکش کاغذ منقوش طوسی، عطف پارچه مشکی

311 ص، سطر ها گوناگون تا 22 سطر، اندازه متن: گوناگون تا 120 × 180؛ قطع: 170×220

موضوع: 1 شیعه -- موعظه ها؛ 2. وعظ -- مقاله ها و خط:ابه ها

شماره رکورد: 1091705

6128

زنجانی، علی اصغر، قرن 14 ق.

معدن المصائب فی مصیبة آل ابیطالب/ علی اصغر روضه خوان زنجانی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: مواعظ و مجالسی در تفسیر و تأویل آیات، مناقب اهل بیت علیهم السلام و پند و اندرز، در یک مقدّمه چندین فصل و یک خاتمه است. گردآورنده در مقدّمه از خود با عنوان «تراب نعل مادحین و راثین» یاد می کند. بعد از گردآوری کتاب لوامع ذوالفقار، برای جلوگیری از پراکنده شدن برخی مطالب متفرقه ای که عموی مرحومش «سلطان الذّاکرین ملا علی اصغر روضه خوان» از کتاب های زهرة الرّیاض و دیگر کتاب های علما گردآورده بود، اقدام به جمع آوری مطالب این کتاب می کند. کتاب عناوین «مجلس» دارد. در هر مجلس ابتدا مطالبی در موعظه یا تفسیر آیات و یا مناقب اهل بیت علیهم السلام طرح می شود. پس از آن با ذکر عنوان «مؤلّف گوید» مصیبت عاشورا به آن مسائل ربط

داده می شود. در حاشیه گ 187 نسخه شماره 6127 همین کتابخانه، مطلبی از کتاب معدن المصائب فی مصیبة آل ابیطالب آخوند ملاعلی اصغر روضه خوان زنجانی نقل شده است. نام این کتاب و مؤلّف آن در منابع در دست به دست نیامد. عناوین برخی فصول کتاب عبارت است از: فصل اوّل در بیان بسم الله الرحمن الرحیم، فصل دوّم در فضیلت سوره حمد، فصل سوّم در فضیلت قرائت قرآن. در بخش بعد فصل اوّل در بیان اوّل خلقت رسول الله، فصل ثانی در بیان ولادت با سعادت رسول الله، فصل سوّم در بیان بعثت رسول الله، فصل چهارم در بیان افضلیت رسول الله بر سایر پیامبران، فصل چهارم؟ در کیفیت معراج رسول الله، اشعاری از شاعران گوناگون، در خلال مطالب کتاب آمده است. از کتاب هایی هم چون بحار، تحفة الزائر، مشارق الانوار، حیاة القلوب، مناقب الناضره، نور الانوار، منهج الصادقین، مصباح الشریعه، مهیّج الأحزان، مضاهر [مظاهر] الانوار، معارج النّبوه، معدن الاسرار و جز آن نقل مطلب دارد. کتاب معدن الاسرار اثر ملاعلی قزوینی قارپوزآبادی (1209 - 1290 ق.) تألیف1253 ق. است. بنابراین کتاب حاضر پس از این تاریخ تألیف شده است. مقدمه برخی مطالب و مجالس با نثری نسبتاً دشوار گوی نوشته شده است. برخی مطالب کتاب دور از واقعیت به نظر می رسد.

آغاز: نحمدک اللهم یا من اعظم حسراتنا بحسرة صاحب المصیبة الرّاتبة و الدّمعة السّاکبة المفجوع الحزین و المقتول الطّعین... امّا بعد چنین گوید تراب نعل مادحین و راثین بعد از فراق از جمع کردن کتاب لوامع ذوالفقار دیدم روح عاریه در قفس بدن در سیر است لهذا سیر دادم او را در جمع کردن بعضی از مطالب...

انجام:... سلمان گفت لعن الله غصب حقک و جهدک و اعترض عنک و ضاعف علیه العذاب الیم [کذا] تم الحدیث ...

انجامه: تمام شد کتاب معدن المصائب در یوم هفدهم شهر جمادی الاوّل در سنه 1335

خط: نستعلیق تحریری، کاتب: رضا، تاریخ کتابت: 1335 ق. (17 ج 1-)؛ آرایه ها: برخی عناوین و نشان ها و مطالب در متن و حاشیه به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و نسخه بدل و حاشیه نویسی از ناسخ التواریخ و کشف الاسرار و فواید پراکنده و اشعاری در مصیبت و حواشی لغوی دارد. در بسیاری صفحات نیمی از صفحه، متن و نیم دیگر حاشیه

است. یادداشت ها: در بالای گ 279 یادگاری از «خاکپای ذاکرین و رائین عبّاس سرابی؟ الاصل» نوشته شده است. احتمال دارد این شخص همان جامع کتاب باشد. از گ 145 پ به بعد در کنار مطالب، عبارت «اقل نوشته ام رضا» مشهود است. آسیب ها: برخی برگ ها افتاده و برخی صفحات نانویس است. پارگی و وصّالی دارد. کاغذ: فرنگی شکری جلد؛ مقوّایی، روکش پارچه منقوش نخودی و قهوه ای روشن، عطف تیماج مشکی

491 برگ، سطر ها و اندازه متن گوناگون؛ قطع 185×233

موضوع: 1. شیعه -- موعظه ها؛ 2. واقعه کربلا،61 ق. 3. اسلام -- مسائل گونه گون

شماره رکورد: 1092047

6129/1

فرهنگ المعجم فی تاریخ ملوک العجم / نویسنده: گمنام

زبان: فارسی

معرّفی کتاب فرهنگ مختصر لغات مشکل عربی کتاب المعجم فی تاریخ (آثار) ملوک العجم به زبان فارسی است. ابواب کتاب به تربیت حروف الفبا، بدون ترتیب الفبایی کلمات هر باب است.

موجودی نسخه تا اواسط باب میم است. مؤلّف این کتاب در تمام منابع در دست ناشناس است. عنوان کتاب در پیشانی نسخه، کتاب لغت فارسی معجم فی تاریخ ملوک عجم ثبت شده است. در فهرست دانشگاه نام این کتاب با عنوان لغات قرآن آمده است. فهرست نویس در توضیح آورده کتابچه بی نام و نشانی در لغت ها و واژه های دشوار قرآن، به ترتیب حروف الفبا در آغاز واژه ها، پیرامون 540 بیت است. آغاز این نسخه بدون تاریخ، مطابق نسخه ما و انجام: آن در حرف یا خاتمه می یابد: «یقین و یقن: بیرشبههراست. پس بمعنی آیه کریمه باشد که حتی پاتیک الیقین و الله الموفق و المعین. تم» اگر این نسخه همان نسخه ما باشد به نظر میررسد کاملرترین نسخه در میان نسخه های موجود است. در کتابخانه آستان قدس نسخه ای با همین آغاز به نام لغت نامه و با مؤلّف نامعلوم فهرست شده است (با شماره ثبت 26497). نسخه آستان قدس انجام «نکال بر وزن فعال عقاب و عذاب» دارد و در قرن 13ق. نوشته شده است.

در فهرست دانشکده الهیّات (1: 289) نسخه ای با عنوان ترجمه لغات یا فرهنگ المعجم فی تاریخ ملوک العجم بدون آغاز و انجام ثبت شده است.

آغاز: استفتاح طلب فتح نمودن انجاح برآوردن حاجات ارتضا رضا دادن...

انجام افتاده:.... ظاهر کردن و بیرون آوردن و از همسران بفضل و هنر پیشی گرفتن منیف...

منابع: الذّریعه 16: 216؛ الهیّات1: 289؛ عکسی مرعشی2: 398؛ دانشگاه 2: 440؛ بانک اطّلاعات کتابخانه آستان قدس به نشانی: library.aqr.ir

خط: نستعلیق و شکسته نستعلیق، تاریخ کتابت: 1251 ق. به قرینه ش 2 (مجموعه)؛ آرایه ها: برخی عناوین در ابتدای نسخه به سرخی، برخی نشان های بالای کلمات عربی به سرخی؛ مهرها: پیشانی کتاب دو مهر بیضی با نقش نیمه خوانای «... سلطان مراد» و «محمّد جواد سیدان» و مهر چهارگوش نیمه خوانای «عبده... الراجی...» و گ 16 مهری بیضی با نقش «عباس قلی» دارد. آسیب ها: برخی اوراق پاره، فرسوده،آب افتاده و جلد فرسوده و الحاقی است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، یک لا، آستر دفّه زیرین کاغذ شکری گ 1 پ- 16 پ (52 برگ)، 16سطر، اندازه متن: 73×140؛ قطع: 110×190 (قطع جلد)، 135×257 (قطع نسخه)

عنوان های دیگر: فرهنگ معجم در تاریخ ملوک عجم؛ فرهنگ لغات المعجم؛ لغتنامه ترجمة اللّغات

موضوع: 1. زبان عربی واژه نامه ها -- فارسی

شماره رکورد: 1101398

6129/2

شرف الدّین قزوینی، فضل الله، 660 - 740 ق.

المعجم فی آثار ملوک العجم (برگزیده -) / نویسنده متن: فضل الله بن عبد الله حسینی قزوینی (شرف الدّین-)؛ انتخاب کننده و مترجم: ناشناخته

زبان: عربی - فارسی

معرّفی کتاب: جهت آگاهی از تاریخ المعجم فی آثار ملوک العجم بنگرید به شماره بازیابی 6332 در همین فهرست.

نسخه عبارت های عربی متن تاریخ معجم با ترجمه فارسی زیر سطور عبارت ها است. نام انتخاب کننده و مترجم به دست نیامد.

آغاز: ان احقّ ما یفتح به الکلام و ینجح به المرام حمد الله الملک العلام القدوس السلام فحمدا له ثم حمدا له علی ما کسانا... بدرستی که سزاوارترین چیزی که ابتدا می شود باو کلام و برآورده شود با او آرزوها حمد خداست که ملک بسیار دانا است پس مقدس و سلامت است. پس حمد برای اوست باز حمد مر او راست بر چیزی که پوشانیده است ما را...

انجام:... و اوجزت ذکری وفی الایجاز فائدة و لکرام [للکرام] من التّطویل التّصدیع ختم الله له بالحسنی و مختصر کردیم ذکر خود را و در مختصر کردن فایده است و از برای کریمان از طول دادن دردسر است ختم کند خدا مراد را به نیکویی

انجامه: قد فرغ من هذه در سنه قوی بیل سنه 1251

منابع: کشف الظّنون 2: 1736؛ الذّریعه 3: 287؛ اعیان الشّیعه 8: 408؛ معجم المؤلّفین 8: 75 هدیة العارفین 1: 821

خط: نستعلیق و نسخ، تاریخ کتابت: 1251 ق؛ آرایه ها: برخی نشان های بالای کلمات عربی به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده. یادداشت ها: در ابتدای نسخه لغتنامه عربی به فارسی در معنی لغات مشکل کتاب نوشته شده. در انتهای آن علی محمّد ابن کربلایی حیدر قلی چکری در قریه هلیلو قطعه شعری در توصیف براغیث نوشته است. تملّک عبدالرّحیم بن کربلایی علی پناه دارد. مهرها: در گ 24 و 38 مهر بیضی با نقش «عباسقلی» مشاهده می شود. آسیب ها: پارگی، فرسودگی برخی اوراق، آب افتادگی، جلد فرسوده و الحاقی دارد. کاغذ: فرنگی شکری و آبی؛ جلد: تیماج قهوه ای، یک لا، آستر دفّه زیرین کاغذ شکری

گ 17 پ - 52 پ (52 برگ) 16 سطر، اندازه متن: 14575؛ قطع 110× 190 (قطع جلد)، 135×257 (قطع نسخه)

عنوان های دیگر: منتخب المعجم فی آثار ملوک العجم

موضوع: 1. نثر عربی -- ترجمه شده به فارسی

شماره رکورد: 1101426

6130/1

شرح نصاب الصّبیان / شارح: ناشناخته؛ نویسنده متن: مسعود (محمود یا محمّد) بن حسین (ابی بکر) فراهی سجستانی (سجزی) (ابونصر بدرالدّین-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: شرح بسیار مختصر و ترجمه گونه ای از واژه های دشوار عربی نصاب الصبیان ⁽¹⁾ابونصر فراهی به فارسی است. به شیوه پرسش و پاسخ به صورت «اگر گویند- جواب گوییم» آغاز شده و با ذکر ابیات و بیان معنای واژه های عربی ادامه می یابد و با بیت آخر زوائد نصاب فراهی یعنی «ناس انس اناس آدمیان پدر و مادر آدم و حوا» پایان می یابد. در فهرست واره مینوی (ص 30) و فهرست نسخه های خطّی فارسی (3: 1997) نسخه ای بدون نام مؤلّف مورّخ 1211 ق. معرّفی شده است. آغاز نسخه معرّفی شده در فهرست نسخه های خطّی فارسی مطابق سطر 15 نسخه مورد گفتگو و انجام آن متفاوت است. همین طور نسخه ما مشابه نسخه ش 13712 (3712 ف) و 6134 کتابخانه ملّیّ با زیادی ها و کاستی هایی است. کاتب در پیشانی نسخهّ عنوان کتاب را به اشتباه «شهر نصاب» نوشته است.

آغاز: بسم الله الرّحمن الرّحیم یعنی ابتدا می کنم بنام خداوندی که مستجمع جمیع صفات کمالست منزّه و مبرّاست که از اوصاف نقایص و عیوب و مسمّی است بلفظ جلاله...

انجام:... ناس و انس و اناس و آدمیان * پدر و مادر آدم و حوّا * ناس و انس و اناس هر سه عربیست بمعنی آدمیان فرد ایزد شمر غنیمت دان چون ختم شد بنام خدا

صدهزاران هزار رحمت حق هر زمان باد بر معلم ما

انجامه: تمّت الکتاب بعون الملک الوهّاب روز دوشنبه قلمی گردید امید که از خواندن و حفظ نمودن خواننده موفّق و بهره گردد [کذا] بحقّ محمّد و آله الفقیر الحقیر المحتاج الی رحمة الله تعالی الملک الوهّاب ابن ملا احمد جواد هر که خواند دعا طمع دارم زانکه من بنده گنه کارم سنه 1251 فردا که چرخ ...

خط: نستعلیق خوانا، کاتب: جواد بن أحمد، تاریخ کتابت: 1251 ق. (دوشنبه)؛

یادداشت ها: روایات و اشعاری در پایان کتاب نوشته شده است. مهرها: در پیشانی نسخه مهر بیضی کاتب با نقش «عبده جواد» مشاهده می شود. آسیب ها: بعد از گ 42 افتادگی دارد. اوراق آب افتاده و شیرازه از هم گسیخته است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای روشن، ضربی، با ترنج و سرترنج گل و بوته دار، جدول

گ 3 پ - 63 پ (191 برگ)، 11 سطر، اندازه متن: 60×113؛ قطع: 110×180

موضوع: 1. شعر عربی -- قرن 7 ق.؛ 2. زبان عربی -- واژه نامه های منظوم-- فارسی؛ 3. ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر، -- 640 ق. نصاب الصّبیان نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1105357

6130/2

اردبیلی، محمّد بن عبدالغنی، - 647 ق.

شرح الأنموذج/ محمّد بن عبدالغنی اردبیلی (جمال الدّین-)؛ نویسنده متن: محمود بن عمر زمخشری (جارالله-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2273 (2273 ع) در ج 11 فهرست همین

کتابخانه.⁽¹⁾

آغاز: الحمد لله الذی جعل العربیّة مفتاح البیان وصیّرها آلة یتجرز [نحترز] بها عن الخطاء [الخطإ] فی اللّسان...

انجام:... ذالک لانه شان لیس علی الاستعداد و انّی بمنیّة فیه یکن مایتلی مرشد صحبة الاضداد و یعصمنی الله شرّ تمت الکتاب بعون الملک الو هاب الیه المرجع و المآب

انجامه: حرّر هذا الکتاب المسمّی بانموزج الحقیر الفقیر المحتاج الی رحمة الله تعالی اقلّ طلبة علوم الدّینیّة جواد ابن ملا احمد غفر الله لهم سنه 1253

منابع: الذّریعه 13: 115؛ کشف الحجب ص 324؛ کشف الظّنون 1: 185؛ هدیة العارفین 2: 213 و 275؛ زرکلی 211:6؛ معجم المطبوعات 1: 423

خط: نستعلیق خوانا، کاتب: جواد بن احمد، تاریخ کتابت: 1253 ق.؛ آرایه ها: عناوین و نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و مختصری حاشیه نویسی دارد. یادداشت ها در پایان شرح دعای چشم زخم و دعای شش قفل نوشته شده آسیب ها: آب افتادگی و از هم گسیختگی شیرازه دارد. کاغذ: فرنگی شکری و آبی؛ جلد: تیماج قهوه ای روشن؛ ضربی؛ با ترنج و سرترنج گل و بوته دار؛ جدول

گ 67 پ- 176 پ (191 برگ)، 11 سطر، اندازه متن: 62×110؛ قطع: 110×180

عنوان های دیگر شرح انموزج

موضوع: 1. زبان عربی -- نحو؛ 2، زمخشری، محمود بن عمر، 467- 538 ق. الأنموذج فی النّحو -- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1105540

6130/3

اردبیلی، نظام الدّین بن احمد، قرن 12 ق.

شرح شواهد شرح التّصریف / محمّد بن احمد اردبیلی (نظام الدّین)؛ نویسنده متن: عبدالوهّاب بن ابراهیم زنجانی؛ شارح اوّل: مسعود بن عمر هروی خراسانی تفتازانی حنفی (سعدالدّین-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: عبدالوهّاب زنجانی کتابی در علم صرف به نام التّصریف، مشهور به العزّی دارد. سعدالدّین تفتازانی بر این کتاب شرحی نوشته است. نظام الدّین اردبیلی، شواهد شعری شرح تفتازانی را به اختصار گرد آورده است. اشعار را به فارسی ترجمه کرده و اشتباهات برخی ابیات را تذکّر داده و به عربی ترکیب کرده است. ⁽¹⁾نیز بنگرید به شماره بازیابی 2195/1 (2195 ع) در ج 11 فهرست همین کتابخانه ⁽²⁾

آغاز: چنین گوید اضعف العباد علما و عملا نظام الدّین ابن ملا احمد اردبیلی که چون فاضل کامل مدعو بسعد التّفتازانی شرحی بر تصریف زنجانی...

انجام:... دال فی اللفظ المصرع الاول و فی المعنی من الثانی و شاهد این بیت در وقوع موصول [موجل] است بفتح عین بزعم و اعتقاد کسائی و این خلاف قیاس است تمام شد

منابع: الذّریعه 339:13، 412:1 مرعشی24: 13؛ ملّی 11: 486؛ مشار 3: 3239

خط نستعلیق خوانا، کاتب: جواد بن احمد، تاریخ کتابت: 1253 ق. (به قرینه ش 2 مجموعه)؛ آسیب ها: آب افتادگی، چسبیدگی لبه برخی اوراق و پارگی دارد. کاغذ: فرنگی آبی؛ جلد: تیماج قهوه ای روشن، ضربی، با ترنج و سرترنج گل و بوته دار، جدول

گ 179- 191 پ (191 برگ)، 11 و 12 سطر، اندازه متن: 63×115؛ قطع: 110×180

موضوع: 1. زبان عربی -- شواهد شعری؛ 2. زبان عربی -- صرف و نحو؛ 3. زنجانی، عبدالوهّاب بن ابراهیم، - 655 ق. العِزّی فی التّصریف -- نقد و تفسیر؛ 4. تفتازانی، مسعود بن عمر، 722 - 792؟ ق. شرح التّصریف -- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1105586

6131

مجلسی، محمّد باقر بن محمّد تقی، 1037 - 1110 ق.

زاد المعاد/ محمّد باقر بن محمّد تقی مجلسی اصفهانی، مشهور به علامه مجلسی

زبان: فارسی - عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 5017 (5017 ع) در ج 21 فهرست همین کتابخانه. نسخه ناقص است. ⁽¹⁾

آغاز افتاده:... الصفوی ب هادرخان لازالت رایاة دولته مرفوعه و [ هامات] اعداءه مقموعه میسّر گردیده تحفه آن بارگاه خلایق [امیدگاه] گردانید که مقبول طبع اشرف گردد و آن عالی [اعلی حضرت] از فواید آن منتفع گردند...

انجام:... عن طوارق الحدثان مع وفور الاشغال [الاشتغال] و اختلال الاحوال و توزّع

البال و الحمد لله اوّلا واخرا و الصّلوة علی سیّد المرسلین محمّد و آله الأطهرین الأقدسین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین

انجامه: قد وقع الفراغ من... هذا الکتاب فی یوم الاثنین سابع شهر ربیع الثّانی من شهر... سنه 1112 اثنی عشر و مائه بعد [الالف] من الهجرة النّبویة صلّی الله علیه و آله... الحقیر الفقیر [محمّد] نصیر الإصبهانی

منابع: الذّریعه 12: 11؛ اعیان الشّیعه 9: 182؛ فهرس التّراث 2: 23

خط: نسخ خوش، کاتب: [محمّد] نصیر اصبهانی (اصفهانی)؛ ⁽¹⁾تاریخ کتابت: 1112 ق. (دوشنبه 17 ع 2-)؛ آرایه ها: جدول کشی، عناوین و علایم از گ 128 به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و نسخه بدل دارد. یادداشت ها: در ابتدای نسخه اشعاری با امضای علی أصغر شیخ زاده با تاریخ 1356 ق. دارد. آسیب ها: اوراق آغاز و میان و انجام افتاده است. عناوین نیمه اوّل نسخه نانویس است. آب افتادگی و وصّالی دارد. کاغذ: فرنگی شکری و حنایی؛ جلد: تیماج قهوه ای، یک لا، با نقش جدول، عطف تیماج قهوه ای روشن

295 برگ، 17 سطر، اندازه متن: 74×162 - 85×164؛ قطع 132×222

موضوع: 1. دعاها؛ 2. زیارت نامه ها؛ 3. اعمال السّنه

شماره رکورد: 1104377

6132

[جُنگ مسائل فقهی و متفرُقه]/ گردآورنده: ناشناخته

زبان: فارسی- عربی

معرّفی کتاب: گزیده هایی از برخی کتاب های فقه، اصول، کلام، صرف، نحو، قرائت و

تجوید و پراکنده هایی در حروف و حساب های جمل و ابجد معانی لغات، صیغ عقود، آداب نماز های گوناگون، اشعاری به ترکی و فارسی و دیگر مسائل متفرقه است. هفتاد برگ نخست این جنگ، به جز سه برگ در اصول دین و توحید (گ 8-10 پ) و برخی مطالب پراکنده، بیشتر مطالب فقهی است از جمله سؤال های شرعی و پاسخ های آن را بنابر فتوای حاجی سیّد حسین آقا حسینی [ظاهراً کوه کمری (د: 1299ق.)]، بخش هایی از کتاب وسیلة النّجاة همان حاجی سیّد حسین ⁽¹⁾و مجموعه ای از مسائل گوناگون فقهی گاه بی ارتباط با یکدیگر و در امتداد هم بدون فاصله. مباحث اصلی دیگر نسخه بدین شرح است: مبحثی در صرف و اعلام غیر منصرف با عنوان «فی بیان اعلام غیر المنصرف» (گ 73- 83)، ⁽²⁾ گزیده ای با عنوان «فی بیان آداب نکاح» (گ 84- 101) ⁽³⁾، مطالبی در علم نحو (گ 103- 130)، ⁽⁴⁾، مطالبی در شناخت علم فقه و اصول (گ 131- 137) ⁽⁵⁾، صحیفه ای در مراتب حقیقت (گ 137 - 144 پ)،⁽⁶⁾، مطلبی

در دوازده سطر با عنوان لب لباب الاصول (گ 145 - 145 پ)، ⁽¹⁾، منظومه ای تجویدی (گ 152 پ- 157 پ) در پایان آن آمده منتخب تجوید عالیجاه مرزا حبیب الله تحویلدار، ⁽²⁾مطالبی تجویدی در رموز سجاوندی و علامات وقف، وصل، مقطوعات، حروف مقطّعات، حروف مدّ و مانند آن. (گ 158 - 165 پ) ⁽³⁾

گردآورنده این جنگ، همان گردآورنده نسخهش 6141 در همین فهرست است.

بسیار سهو قلم دارد. در خلال بسیاری مطالب به معانی لغوی و توضیحی واژه هایی در چند سطر، گاه تا یک یا دو صفحه اشاره می کند. ⁽¹⁾

آغاز افتاده:... حجت بودن اجماع بجهة مجتهد یا من باب اللّطف است و یا من باب الکشف...

انجام:... نزع میان دو کس عداوت انداختن نسلخ در لغتی باغ را گویند مشحون باقسام ثمرات

انجامه: [گ 157 پ] تحریر فی شهر ربیع الثانی سنه 1277

خط: نستعلیق و نسخ خوانا و ناخوانا، تاریخ کتابت: 1277 ق. (ع2-) (ح-) (به قرینه گ 157 پ)؛ حواشی: حاشیه نویسی لغوی و توضیحی دارد. برخی افتادگی های سطور در حاشیه نوشته شده است. مهرها: گ 73 پ دو مهر هشت گوش با نقش «یا جبرئیل» دارد. آسیب ها: اوراق بعد از گ 7، 48 ،61 ،62 افتاده است. برخی عناوین نانویس است. رطوبت دیدگی، وصّالی، پارگی برخی اوراق و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای یک لا، فرسوده، آستر کاغذ نخودی

166 برگ، 11 و 12 سطر، اندازه متن: 60×120 - 70×135؛ قطع 110×175

موضوع: 1. فقه جعفری؛ 2. علوم اسلامی -- مسائل گونه گون

شماره رکورد: 1104678

6133

دعا (کتاب)

زبان: عربی - فارسی

معرّفی کتاب: منتخب ادعی های منقول از ائمّه معصومین علیهم السلام و به نقل از کتاب هایی هم چون مهجّ الدّعوات ابن طاووس، منهاج الصّلوة علامة حلّی و رسالة الرّجعة علامة مجلسی و جز آن است. در بردارنده زیارت چهارده معصوم علیهم السلام، زیارت های ایّام هفته، جدول مغفرت قطب الاقطاب، دعا های سمات، صباح، احتجاب صغیر، احتجاب کبیر، عهد، عدیله، عبرات، دعا های هفته، دوازده امام منظوم، نماز و ادعیه به جهت ثبوت ایمان، توسّع رزق، دفع بلا، حصول مطالب، استکشاف هموم، شفای امراض، مجرّبات و مطلبی به نقل از شیخ الدّین عربی در مورد رجال الغیب است. برخی مطالب بدون ذکر سند و با عنوان «مروی است»، «در خبر است» نقل شده است. دعای دفع ظالم (گ 103 پ- 105) ترجمه زیرنویس دارد. از آنجائی که در این کتاب مطالبی به نقل از علامه مجلسی (د: 1110ق.) و رساله رجعة او (تألیف 1078 ق.) آمده است و در حاشیه گ 16 شخصی به نام عبدالقادر آیه ای از سوره یس را در 1195 ق. کتابت کرده است. پس نسخه باید در فاصله زمانی بین این دو تاریخ گردآوری و تحریر شده باشد.

آغاز افتاده:... الإمام بالحق ابی الحسن الثانی علی ابن موسی الرضا صلوات الله و سلامه علیه...

انجام:... درد حرکت کند و به جای دیگر رود باز دست بر آن موضع درد گذارد و بخواند تا ساکن شود... لله الحمد الرح الله الحمد الرحیم الرحمن الله بسم الله از افلاطون حکیم منقولست... هشتاد بار باید بخواند

خط: نسخ جلی، تاریخ کتابت: قرن 12 ق. (احتمالاً- )؛ آرایه ها: نشان های بالای برخی عبارات به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده است. نسخه بدل و حواشی لغوی با نشان «کنز» و تفسیر کوتاهی از برخی کلمات دارد. آسیب ها: در آغاز ناقص است. سوختگی لبه اوراق و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: اصفهانی؛ جلد: تیماج قهوه ای سوخته، با نقش ترنج و سرترنج و زنجیره، آستر دفّه رو میشن قهوه ای و آستر دفّه زیر کاغذ منقوش

228 برگ، 17- 13 سطر، اندازه متن: 68×120 - 68×120- 90×132 قطع 120×180

موضوع: 1. دعاها 2. زیارت نامه ها

شماره رکورد: 1104550

6134/1

شرح نصاب الصّبیان/ شارح: ناشناخته؛ نویسنده متن: مسعود (محمود یا محمّد) بن حسین (ابی بکر) فراهی سجستانی (سجزی) (ابونصر بدرالدّین-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 6130/1 در فهرست همین کتابخانه.

آغاز: بسم الله الرّحمن الرّحیم یعنی ابتدا می کنم بنام خدای که مستجمع جمیع صفات کمال است و منزه است از اوصاف نقایض...

انجام:... ناس انس اناس آدمیان * پدر مادر، آدم، حوّا * فرد ایزد شمر غنیمت دان * نامه چون ختم شد بنام خدا * صد هزاران هزار رحمت حق * باد بر معلم [کذا] تمة الکتاب بعون الملک العلام.

انجامه: تمام شد خامس شهر ربیع الاوّل سنه 1276 هر که خواند دعا طمع دارم * زان که من بنده گنه کارم

خط: نستعلیق تحریری، تاریخ کتابت: 1276 ق. (5 ع 1-): آرایه ها: عناوین و نشان های بالای برخی عبارات به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و حواشی: پراکنده لغوی و جز آن دارد. آسیب ها: با از هم گسیختگی شیرازه، فرسودگی و پارگی جلد آسیب دیده است. کاغذ: فرنگی شکری آهار مهره؛ جلد: پارچه،آبی یک لا آستر کاغذ: شکری

گ 1 - 38 (54 برگ)، 15 و 16 سطر، اندازه متن: 110×160 - 130×150؛ قطع: 180×220

موضوع: 1. شعر عربی -- قرن 7 ق.؛ 2. زبان عربی -- واژه نامه های منظوم -- فارسی؛ 3. ابونصر فراهی، مسعود بن ابی بکر، - 640 ق. نصاب الصّبیان -- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1095546

6144/2

شرح امثله/ شارح: ناشناخته؛ نویسنده متن: علی بن محمّد جرجانی (میر سیّد شریف)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: شرح فارسی بر امثله سیّد شریف جرجانی است. گزارش به شیوه «اگر گویند - جواب گوییم» آغاز شده است. در برخی قسمت ها، به ویژه در اواخر نسخه، بند ها با علامت «12» از یکدیگر جدا شده است. مشابه شرح امثلة جامع المقدّمات نوشته محمّد بن سلیمان تنکابنی (د: 1302 ق.) با اضافاتی بیشتر است. شارح در گ 39 پ از «مرحوم ملا نعیم» نام برده است.

آغاز: بدان که مصدر اصل کلام است و از وی نه وجه باز می گردد ماضی مستقبل اسم فاعل اسم مفعول... بدان که اگر گویند چرا مصنّف بدان که گفت بخوان که نگفت جواب گوئیم که قصد مراد مصنّف بدانستن است نه بخواندن زیرا که هر دانستن را خواندن لازم ندارد و امّا هر خواندنی دانستن لازم دارد مصدر را دو معنی است از روی لغت و از روی اصطلاح ...

انجام:... و آن دو حکایت متکلم را بود بکسر متکلم وحده را بود هل اضرب و بکسر متکلم مع الغیر را هل یضرب بر آن قیاس که گذشت الحمد لله اوّلاً و آخرا

انجامه: تمام شد روز سه شنبه صفر المظفّر سنه 1278

خط: نستعلیق تحریری، تاریخ کتابت: 1278 ق. (سه شنبه صفر-)؛ آرایه ها: عناوین و برخی عبارت ها و نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده است. آسیب ها: آب افتادگی، اندکی از هم گسیختگی شیرازه و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: فرنگی شکری آهار مهره: جلد: پارچه آبی، یک لا، آستر کاغذ شکری

گ 39-53 پ (54 برگ)، 13 - 18 سطر، اندازه متن: 125× 155 - 140×175؛ قطع: 220×180

موضوع: 1. زبان عربی -- صرف؛ 2. جرجانی، علی بن محمّد، 740- 816 ق. امثله --

نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1095564

6134/3

ابن حسام خوافی، کمال الدّین بن جمال الدّین، قرن 8 ق.

عوامل منظوم/ کمال الدّین بن محمّد (جمال الدّین) بن حسام خوافی هروی، مشهور به ابن حسام؛ نویسنده متن: عبد القاهر بن عبدالرحمان جرجانی اشعری شافعی نحوی (ابوبکر)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: نظم کتاب العوامل المائه عبد القاهر جرجانی گرگانی(د: 471 ق.)، در ذکر صد عامل از عوامل نحوی معنوی و لفظی زبان عربی است. ابن حسام ⁽¹⁾عوامل منظوم را به نام معزّالدّین حسین ابن ملک غیاث الدّین بن فخرالدّین کرت (حک 732- 771 ق.) حاکم هرات و اسفزار و سیستان و غور و غرجستان سروده است. ⁽²⁾

آغاز:

بعد توحید خداوند و دورود [درود] مصطفی *** نعت آل پاک پیغمبر رسول مجتبی ...

انجام:...

پس صفت باشد که او مانند اسم فاعل است *** هفتم اوّل که بود تمییز را ناصب روا

عامل فعل مضارع معنوی باشد بدان *** هم چنین عامل بود میدان یقین در مبتدا

انجامه: تمام شد فی یوم سه شنبه صفر المظفّر سنه 1278

منابع: الذّریعه 9: 918، 15: 360 و 19: 1؛ فرهنگ نامه های عربی به فارسی ص: 156؛ مقدّمه لغتنامه دهخدا ص 233 ملّی 5: 627؛ مشار 2: 3595؛ دائرة المعارف (خطّی) 1: 179؛ مجلس62:2

خط: نستعلیق تحریری، تاریخ کتابت: 1278 ق. (سه شنبه صفر؛)؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده است. آسیب ها: آب افتادگی و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: پارچه آبی، یک لا، آستر کاغذ شکری

گ 54 - 54 پ (54 برگ)، 11- 12 سطر، اندازه متن: 110×150؛ قطع: 180×220

عنوان های دیگر: مائة العاملة؛ عوامل صدگانه

موضوع: 1. زبان عربی -- نحو -- شعر؛ 2. جرجانی، عبد القاهر بن عبد الرّحمن،- 471؟ ق.، العوامل المائة -- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1095595

6135

شرح امثله/ شارح: ناشناخته؛ نویسنده متن: علی بن محمّد جرجانی (میر سیّد شریف-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: شرح فارسی بر امثله سیّد شریف جرجانی است. به همان سیاق شرح امثلة جامع المقدّمات نوشته محمّد بن سلیمان تنکابنی (د: 1302 ق.) با تفصیل بیشتر است. مشابه نسخه ش 6134/2، با تفاوت هایی در نگارش و اضافاتی بیشتر است. در

انت ها با قسمتی اضافی بر سایر نسخ با عنوان «صیغ جمع مکسر» پایان می یابد.

آغاز: اوّل العلم معرفة الجبّار و آخر العلم تفویض الامر الیه بسم الله یعنی ابتدا می کنم بنام خداوندی که مستجمع جمیع صفات و کمالات است و منزّه است از اوصاف نقایص که این صفت دارد رحمن است و رحیم... بدان که مصدر اصل کلام است یعنی اصل سخن است اگر گویند چرا مصنّف بدان گفت و بخوان نگفت جواب گوییم عرض مصنّف در دانستن است و نه در خواندن زیرا کسانی هستند می خوانند و نمی دانند اگر گویند چرا مص بدان گفت و بشناس نگفت...

انجام:... هرگاه از برای متکلم مع الغیر باشد بدین تقدیر است که نحن مضروبات یعنی ماییم جمع زنان زده شده...

انجامه: فی التاریخ غ ش ل ج سنه 1333 ⁽¹⁾

خط: نستعلیق خوانا، تاریخ کتابت: 1274 ق. (پیش از-) حواشی: در حاشیه تصحیح شده و حواشی لغوی پراکنده زیر سطور و کناره صفحات دارد. یادداشت ها: یادداشتی محو شده مورّخ 1274 ق. در حاشیه گ 25 پ و یادداشتی مورّخ 1345 ق، قلب شده به تاریخ 1235 ق. در گ 1 مشاهده می شود. مهرها: ذیل یادداشت الصاقی گ 1 مهر بیضی با نقش «عبده کاظم الحسینی» دارد. آسیب ها: بعد از گ 47 افتاده است. آب افتادگی، موریانه خوردگی و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوّایی، روکش کاغذ قهوه ای

50 برگ، 12 و 13 سطر، اندازه متن: 65×110؛ قطع: 110×170

موضوع: 1. زبان عربی -- صرف؛ 2. جرجانی، علی بن محمّد، 740 - 816 ق. امثله -- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1105081

6136

شیخ بهایی، محمّد بن حسین، 953 - 1031 ق. ⁽¹⁾

جامع عبّاسی/ محمّد بن حسین ( عزّ الدّین) بن عبدالصّمد جبعی عاملّی حارثی، مشهور به شیخ بهایی (بهاءالدّین-)؛ محمّد بن حسین ساوجی قرشی (نظام الدّین-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 4078/5 (4078/5 ع) در ج 17 فهرست همین کتابخانه.

نسخه مغلوط و ناقص با صحّافی مغشوش ⁽²⁾است. حاوی مقصد پنجم مطلب اوّل باب دوّم تا چند سطر از خاتمه کتاب است. باب ششم کتاب، نوشته نظام الدّین ساوجی، از گ 70 آغاز می شود.

آغاز افتاده:... دوّم آن که بی فاصله بعد از طواف نماز بگذارند مقصد پنجم در نماز آیات یعنی کسوف و خسوف...

انجام افتاده:... خاتمه در کفاره قتل و تحقیق عاقله... و دیوانگان و غلام ایشان از روی عمد یا خطا یا شبیه بعمد واجبست که کفاره بدهد چنان چه در بحث کفاره مذکور شد

منابع: ادوار فقه ص 234- 237؛ مقدّمه ای بر فقه شیعه ص 222؛ ترجمه الغدیر22: 108 و 113؛ الذّریعه 5: 62، 3: 340، 4: 93، 6: 56، 13: 172، 26: 152؛ فهرس التراث 1: 843 تاریخ فقه و فقها ص 236؛ مؤلّفین مشار 5: 421؛ فق های نامدار شیعه

ص 209؛ ریحانة الادب 3: 301؛ الموسوعة الفقهیّة المیسّرة 1: 571؛ موسوعة طبقات الفقهاء 2: 374، 11: 262 و 266 و 283، 13: 245، 14: 48 و 269 و 385 و 388؛ طرائف المقال 2: 391؛ الرسائل الرّجالیه 2: 507؛ کشف الحجب ص 154؛ اعیان الشّیعه 8: 28، 9: 244

خط: نسخ، برگ های نونویس نستعلیق تحریری، تاریخ کتابت: قرن 12 ق. (احتمالاً)؛ آرایه ها: عناوین و نشان های بالای برخی عبارت ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده. یادداشت ها: «محمّد موسی ولد حاجی حیدر» در گ 115 تملّک نوشته است. مهرها: برگ های50 پ،72، 103، 187، 219 و 220 مهرهای متعدّد ناخوانا و نیمه ناخوانا دارد. آسیب ها: چهار برگ اوّل نسخه و از گ 38 تا 43 و گ 108 و از گ 267 تا آخر نسخه نونویس است. آب افتادگی، وصّالی پارگی لبه اوراق، لکه های گوناگون و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی، فاقد دفّة رو، جدول، آستر کاغذ شکری

310 برگ، 14 سطر (برگ های نونویس 16- 21 سطر)، اندازه متن: 90×155؛ قطع 230×130

موضوع: 1. فقه -جعفری -- قرن 11 ق.؛ 2. فقه جعفری -- رساله عملیه

شماره رکورد: 1104317

6137/1

نوری مازندرانی، محمّد تقی بن علی محمّد - 1263 ق.

زبدة المسائل/ محمّد تقی بن علی محمّد نوری طبرسی مازندرانی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: دلائل العباد فی شرح الارشاد کتاب تفصیلی و استدلالی محمّد تقی نوری در بیشتر ابواب فقه است. نویسنده این کتاب را برای آسانی عمل مقلّدین، به صورت رساله عملیه، در کتاب هدایة الانام فی معرفة الاحکام خلاصه کرده و به فارسی برگردانده است. علاوه بر این کتاب، رساله های مختصر متعدّدی به زبان فارسی، در کلیات هر یک از ابواب فقهی، از این نویسنده در دست است. این رساله ها یا

گزیده فارسی شده دلائل العباد است و یا گزیده ها و کلّیاتی از بخش های موجود هدایة الانام.

نسخه مورد گفتگو خلاصه و فارسی شده بخش احکام وضو و متعلّقات آن، احکام غسل ها و کیفیت نماز، در چند باب و فصولی در هر باب است. مؤلّف جهت شرح و تفصیل مطالب در بسیاری مواضع، خواننده را به دلائل العباد ارجاع می دهد. نام کتاب در پیشانی نسخه آمده است. علاوه بر نسخه ما دو نسخه دیگر از این کتاب در مدرسه امام صادق علیه السلام و مدرسه قنبر علی خان موجود است.

آغاز: الحمد لله ربّ العالمین والصّلوة... این مختصریست در احکام وضو و غسل نماز که بخواهش پاره از برادران ایمانی که قضای حاجت ایشان از فرایض بوده برشته تحریر کشیده شد...

انجام:.... در دلایل العباد ایراد نمودم هر که خواهد بآن رجوع نماید و از آن اخذ کند هذا ما ارادنا ایراده فی هذه الوجیزة و الحمد لله اوّلا و آخر [ا] نفعنا الله به و جمیع المؤمنین بحقّ حقّه و حقّ الخلفاء المرضییّن

انجامه: سنه 1237

منابع: مدرسه امام صادق علیه السلام چالوس ص 278؛ مدرسه قنبر علی خان تهران ص 43؛ اعیان الشّیعه 9: 198؛ طبقات اعلام الشّیعه ق 13: 222- 224 معجم المؤلّفین 9: 132؛ موسوعة طبقات الفقهاء 13: 542؛ دنا 5: 1228؛ فنخا 17: 656

خط: نستعلیق خوانا، تاریخ کتابت: 1237 ق.؛ امتیاز: نسخه در زمان حیات مؤلّف نوشته شده است. حواشی: در حاشیه تصحیح شده. آسیب ها: بعد از گ 68 افتادگی دارد. برخی عناوین نانویس است. از هم گسیختگی شیرازه، آب افتادگی و جلدی فرسوده و الحاقی دارد. کاغذ: فرنگی آبی؛ جلد: تیماج ضخیم مشکی، یک لا

گ 1- 68 پ (152 برگ)، 12سطر، اندازه متن: 70×110 - 70×120؛ قطع: 110×165

موضوع: 1. وضو؛ 2. غسل؛ 3. فقه جعفری -- رساله عملیه -- قرن 13ق.

شماره رکورد: 1094233

6137/2

نوری مازندرانی، محمّد تقی بن علی محمّد - 1263 ق.

صومیه/ محمّد تقی بن علی محمّد نوری طبرسی مازندرانی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 1/ 6137 در همین فهرست. هم چون رساله پیشین، گزیده فارسی شده دلائل العباد فی شرح الارشاد محمّد تقی نوری است.

در بردارنده بخش هایی از مبحث صوم، در پنج فصل بدین ترتیب است: 1. در بیان ماهیت و نیّت صوم، 2. در بیان اموری که قصد امساک از آن لازم است، 3. در بیان موجبات قضا و کفاره 4. در بیان مکرو هات روزه، 5. در بیان پاره ای احکام متعلّقه به مباحث. عناوین «بباید دانست» و «بدان که دارد. ⁽¹⁾

آغاز: الحمد لمن منّ علینا بجعل الشّریعة و الدّین و الصّلوة علی محمّد صلی الله علیه و آله خاتم المرسلین و علی آله و عترته الطّیّبین الطّاهرین اما بعد چنین گوید فقیر سراپا خطا گرفتار تعلقات دنیا... که چون صوم از اعظم عبادات است...

انجام:... هیچ کس را دل بر احوالت نسوزد غریب وحید بخانه گور روی اندیشه کارت نما وفّقنا الله و ایّاکم الی ما ینفعنا فی یوم الدّین

منابع: الذّریعه 11: 205؛ دانشگاه 16: 477، مدرسه امام صادق علیه السلام چالوس ص 268و 169؛ قدس430:20 (ذیل ش 12561) مرعشی 5: 273؛ اعیان الشّیعه 9: 198 طبقات اعلام الشّیعه ق 13: 222- 224 معجم المؤلّفین 9: 132؛ موسوعة طبقات

الفقهاء 13: 542

خط: نستعلیق خوانا، تاریخ کتابت: 1237 ق. (به قرینه تشابه خط با ش 1 مجموعه)؛ امتیاز: نسخه در زمان حیات مؤلّف نوشته شده است. حواشی: در حاشیه تصحیح شده است. آسیب ها: قبل از گ 69 افتادگی دارد. برخی عناوین نانویس است. از هم گسیختگی شیرازه، آب افتادگی و جلدی فرسوده و الحاقی دارد. کاغذ: فرنگی آبی؛ جلد: تیماج ضخیم مشکی، یک لا

گ 69-88 پ (152 برگ)، 15- 20 سطر، اندازه متن: 80×130 و 75×125؛ قطع: 165×110

عنوان های دیگر: رساله صوم

موضوع: 1. روزه؛ 2. فقه جعفری-- رساله عملیه -- قرن 13 ق.

شماره رکورد: 1094298

6137/3

نوری مازندرانی، محمّد تقی بن علی محمّد، - 1263 ق.

اوقات نماز/ محمّد تقی بن علی محمّد نوری طبرسی مازندرانی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 6137/1 در همین فهرست. هم چون رساله های پیشین، گزیده فارسی شده کتاب دلائل العباد فی شرح الارشاد محمّد تقی نوری است. در بردارنده فتاوی او در خصوص اوقات نماز و مسائل مربوط به آن است. در این رساله مسائل وقت نماز های یومیه، نوافل، نماز قضا، موارد تأخیر فرائض و جهت قبله به اختصار مطرح شده است. در حاشیه گ 88 پ چنین نوشته شده است: «این اوقات فارسی کرده غیر آقا است» در گ 92 پ، بعد از عبارت «اما بعد»، مسائل، شرایط، اجزا و موانع وضو، غسل، تیمّم و نماز به اختصار و فهرست وار ذکر شده است. در این قسمت نامی از مفتی نیامده است.

آغاز: اما بعد مسائل اوّل اوقات هر یک از نماز های یومیّه است الظّهر اوّل ازدیاد الظّل

بعد نقصه فی بلادنا...

انجام:... دهم گریستن از برای اموری دنیوی عمدا مط خواه با آواز باشد یا نه دون سهو یازدهم خوردن و آشامیدن عمدا و امّا سهوا اگر ماحی است مفسد و الا فلا تمام شد.

منابع: اعیان الشّیعه 9: 198؛ طبقات اعلام الشّیعه ق 13: 222- 224، معجم المؤلّفین 9: 132؛ موسوعة طبقات الفقهاء 13: 542

خط: نستعلیق خوانا، تاریخ کتابت: 1237 ق. (به قرینه تشابه خط با ش 1 مجموعه)؛ امتیاز: نسخه در زمان حیات مؤلّف نوشته شده است. حواشی: در حاشیه تصحیح شده است. آسیب ها: خط: خوردگی، از هم گسیختگی شیرازه، آب افتادگی و جلدی فرسوده و الحاقی دارد. کاغذ: فرنگی آبی؛جلد: تیماج ضخیم مشکی، یک لا

گ 88 - 96 پ (152 برگ)، 23- 25 سطر، اندازه متن: 80×130؛ قطع: 110×165

موضوع: 1. نماز -- وقت؛ 2. فقه جعفری -- رساله عملیه -- قرن 13 ق.

شماره رکورد: 1094327

6137/4

نوری مازندرانی، محمّد تقی بن علی محمّد، - 1263 ق.

طهارت محمّد تقی بن علی محمّد نوری طبرسی مازندرانی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: اندکی از مبحث ط هارت و نجاست است. بخش عمده آن افتاده است و تنها نیمی از صفحه اوّل باقی است. سبک نگارش آن همانند دیگر رساله های این مجموعه است. احتمالاً گزیده فارسی شده کتاب دلائل العباد فی شرح الارشاد

محمّد تقی نوری است. ⁽¹⁾در فهرست مدرسة امام صادق علیه السلام (ص 268) رساله ای با عنوان احکام نجاسات و طهارات از همین مؤلّف معرّفی شده است. رساله موردنظر پنج مقصد و چندین فایده در هر مقصد دارد. شاید موجودی این مجموعه بخشی از نسخه مذکور باشد.

آغاز: اما بعد بول و غایط حیوانات که گوشتش را هیچ وقت نمی خورند مثل شیر و انسان و مانند آن یا در بعضی اوقات نمی خورند مثل شتر و مرغ جلّال...

انجام افتاده:... بدان که انسان بعد از رفتن روحش و پیش از سرد شدن اگر علم واقعی یا علم شرعی مثل این که یافت شود نشان های موت که در شرع معتبرند حاصل شود بموت نجس است و اگر علم بعدم موت حاصل شود یا شک ...

منابع: مدرسه امام صادق علیه السلام چالوس ص 268؛ اعیان الشّیعه 9: 198؛ طبقات اعلام الشّیعه ق 13: 222- 224 معجم المؤلّفین 9: 132؛ موسوعة طبقات الفقهاء 13: 542

خط: نستعلیق خوانا، تاریخ کتابت: 1237ق. (به قرینه تشابه خط با ش 1 مجموعه)؛ امتیاز: نسخه در زمان حیات مؤلّف نوشته شده است. حواشی: در حاشیه تصحیح شده است.

یادداشت ها: پس از این رساله در گ 97- 98 مطلبی در احکام سکزیلدوز در ماه های ترکی و نقل معرفت آن از خواجه نصیرالدّین طوسی آمده است. آسیب ها: اوراق بعد از گل 96 افتاده است. از هم گسیختگی شیرازه، آب افتادگی و جلدی فرسوده و الحاقی دارد. کاغذ: فرنگی آبی؛ جلد: تیماج ضخیم مشکی، یک لا

گ 96 پ (152 برگ)، 19 سطر، اندازه متن: 75×125؛ قطع: 110×165

موضوع: 1. طهارت؛ 2. فقه جعفری -- رساله عملیه -- قرن 13 ق.

شماره رکورد: 1094388

6137/5

نوری مازندرانی، محمّد تقی بن علی محمّد، - 1263 ق.

مخزن الصّلوة/ محمّد تقی بن علی محمّد نوری طبرسی مازندرانی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 6137/1 در همین فهرست. هم چون رساله های پیشین، گزیده فارسی شده کتاب دلائل العباد فی شرح الارشاد محمّد تقی نوری است. در بردارنده شرایط و اجزا و موانع نماز است. فهرست قدس (20: 226) و مجلس (5/ 16088) برای این کتاب چهار امر و چند مقام ذکر می کند: 1. در بیان وضو (با سه مقام) 2. در بیان غسل (با سه مقام) 3. در بیان تیمم (با سه مقام) 4. در بیان نماز (با چند مقام). آغاز نسخه مورد گفتگو مطابق با نسخه ش 286 مدرسه امام صادق علیه السلام است. حاوی باب چهارم در بیان منافیات نماز با سه فصل، و باب پنجم در شک و سهو نماز با هفت فصل است. تطبیق این نسخه با نسخه مجلس نشان داد نسخه مجلس خلاصه تر از نسخه در دست است. در نسخه مجلس «مقام سوّم در بیان موانع و منافیات نماز» تنها حدود نه صفحه است. در حالی که همین بخش در نسخه ما حدود شصت صفحه است. ظاهراً نسخه مجلس صرفاً بخش هایی از فصل نخست نسخه ما است. فصل دوّم نسخه در بیان حرمت قطع نماز و وجوب آن و فصل سوّم در بیان ردّ سلام است. نسخه در دست با باب پنجم در شکّ و سهو در نماز پایان می یابد.

آغاز افتاده:... باب چهارم در بیان منافیات نماز و آن چه متعلق بآن است و در آن چند فصل است فصل اوّل در بیان اموری که باعث فساد نماز می شود...

انجام:... هر که می خواهد رجوع کند بدلایل العباد که در آن جا مذکور است هذا ما اردنا ایراده فی هذا [هذه] الوجیزة و الحمد لله اوّلا و آخرا و نفعنا الله به و جمیع المؤمنین بحقّ حقّه بحقّ خلفاء المرضییّن بمحمّد و اله اجمعین الحمد لله ربّ العالمین

منابع: مدرسه امام صادق علیه السلام چالوس ص 142 و 176؛ قدس20: 430؛ مجلس 44: 243؛ الذّریعه 20: 226؛ اعیان الشّیعه 9: 198؛ طبقات اعلام الشّیعه ق 222:13 - 224؛ معجم المؤلّفین 9: 132؛ موسوعة طبقات الفقهاء 13: 542

خط: نستعلیق خوانا، تاریخ کتابت: 1237 ق. (به قرینه تشابه خط با ش 1 مجموعه)؛ امتیاز: نسخه در زمان حیات مؤلّف نوشته شده. حواشی: در حاشیه تصحیح شده و نشان بلاغ دارد. آسیب ها: از هم گسیختگی شیرازه، آب افتادگی و جلدی فرسوده و الحاقی دارد. کاغذ: فرنگی آبی؛ جلد: تیماج ضخیم مشکی، یک لا

گ 99 - 128 پ (152 برگ)، 18- 22 سطر، اندازه متن: 80×125-80×130؛ قطع: 165×110

موضوع: 1. نماز؛ 2. فقه جعفری -- رساله عملیه -- قرن 13 ق.

شماره رکورد: 1094406

6137/6

نوری مازندرانی، محمّد تقی بن علی محمّد - 1263 ق.

غسل میّت/ محمّد تقی بن علی محمّد نوری طبرسی مازندرانی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 6137/1 در همین فهرست، هم چون رساله های پیشین، گزیده فارسی شده کتاب دلائل العباد فی شرح الارشاد محمّد تقی نوری است. در بردارنده مقصد اوّل احکام غسل میّت، در شش فصل با این عناوین است: 1. در بیان متعلّق غسل 2. در احکام حالت احتضار 3. اوّلی غسل میت است 4. کیفیت غسل 5. کفن میّت 6. بیان جریدتین. مؤلّف تفصیل مباحث را به کتاب دلائل العباد خود ارجاع می دهد. مباحث این رساله با مبحث غسل رسالة زبدة المسائل مؤلّف متفاوت است.

آغاز افتاده: مقصد اوّل در بیان احکام غسل میت است و درین مقصد استطرادا اشاره ببعضی از احکام اموات می شود...

انجام:... و این غسل مثل سایر اغسال واجبٌ لغیره است و واجب نفس نیست که بمحض حدوث این حدث واجب شده باشد تمام شد و السلام

منابع: مدرسه امام صادق علیه السلام چالوس ص 268 و 169؛ مرعشی5: 273؛ اعیان الشّیعه 9: 198؛ طبقات اعلام الشّیعه ق 13: 222 - 224 معجم المؤلّفین 9: 132؛ موسوعة

طبقات الفقهاء 13: 542

خط: نستعلیق خوانا، تاریخ کتابت: 1237 ق. (به قرینه تشابه خط با 1 مجموعه)؛ امتیاز: نسخه در زمان حیات مؤلّف نوشته شده است. حواشی: در حاشیه تصحیح شده است. آسیب ها: برخی عناوین نانویس است. از هم گسیختگی شیرازه، آب افتادگی و جلدی فرسوده و الحاقی دارد. کاغذ: فرنگی آبی؛ جلد: تیماج ضخیم مشکی، یک لا

گ 129 - 141 پ (152 برگ)، 24- 27 سطر، اندازه متن: 85×140؛ قطع 110×165

موضوع: 1. طهارت؛ 2. فقه جعفری -- رساله عملیه -- قرن 13 ق.

شماره رکورد: 1094423

6137/7

نوری مازندرانی، محمّد تقی بن علی محمّد - 1263 ق.

سؤال و جواب/ محمّد تقی بن علی محمّد نوری طبرسی مازندرانی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: پاسخ به پنجاه و پنج سؤال فقهی است. بیشتر پاسخ ها مختصر است وجنبه فتوایی دارد. مجیب در برخی مسائل هم چون مسئله مرتدّ فطری و حکم او؛ مسئله منجزات میّت به تفصیل و به صورت استدلالی پاسخ داده است. عناوین رساله (سؤال - جواب) است. نام مجیب در رساله نیامده؛ لکن شیوه نگارش این رساله، همانند دیگر رساله های این مجموعه از میرزا محمّد تقی نوری، پدر میرزا حسین نوری صاحب مستدرک الوسائل است.

آغاز: سؤال هرگاه کسی در شب رمضان محتلم شود و وقتی بیدار شود که وقتش وفا بخوردن سحر و بجا آوردن غسل هر دو نکند...

انجام:... این نحو که موجب بگوید فروختم یا صلح کردم یا اجاره دادم و متعلق را بگوید و طرف قابل بگوید قبول کردم و الله العالم

منابع: الذّریعه 12: 244؛ اعیان الشّیعه 9: 198؛ طبقات اعلام الشّیعه ق 13: 222- 224 معجم المؤلّفین 9: 132 موسوعة طبقات الفقهاء 13: 542

خط: نستعلیق خوانا، تاریخ کتابت: 1237 ق. (به قرینه تشابه خط با ش 1 مجموعه)؛ امتیاز: نسخه در زمان حیات مؤلّف نوشته شده. حواشی: در حاشیه تصحیح شده. آسیب ها: از هم گسیختگی شیرازه، آب افتادگی و جلد:ی فرسوده و الحاقی دارد. کاغذ: فرنگی آبی؛ جلد: تیماج ضخیم مشکی، یک لا

گ 141- 151 (152 برگ)، 25 - 30 سطر، اندازه متن: 80×135 و 85×145؛ قطع: 165×110

موضوع: 1. فقه جعفری -- پرسش ها و پاسخ ها

شماره رکورد: 1094434

6138

[حاشیة الکافیة ]/ حاشیه نویس: ناشناخته؛ نویسنده متن: عثمان بن عمر روینی مصری دمشقی مالکی نحوی، مشهور به ابن حاجب (ابو عمرو جمال الدّین-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: حاشیه بر کافیه ابن حاجب، با تقدّم و تأخّر هایی بر مباحث آن، بدون عنوان قوله و به اختصار است. نقل هایی از نحویّون متقدّمی هم چون سیبویه، مازنی، مبرد و ابن کیسان دارد. از اواسط مبحث مرفوعات تا مجرورات و مبحث حروف شرط در منصوبات بدین ترتیب است: افعال ناقصه (گ 13پ)، افعال مقاربه (گ 17)، منصوبات گ 49)، مفعول مطلق (گ50 پ)، مفعول به (گ 53 پ)، بدل (گ 56 پ)، منادی (گ) 58 پ)، مستثنی (گ 77)، مجرورات (گ 89 پ)، توابع (گ 97 پ)، اسماء اصوات (گ 128 پ)، اسماء عدد (گ 131)، مقصورات (گ 135 پ)، اسم مفعول (گ 145 پ) ⁽¹⁾

آغاز افتاده.... ان وقع العلم و بلن و جواز تقدّم ما فی حیّزها لیدلّ علی انّ اصلها لیس لا ان و بکی اذا دخل ها اللام...

انجام افتاده:... و لو و امّا و لمّا صدر الکلام فان للسّببیّة فی الاستقبال و ان دخلت المضیّ و نحوان اکرمتنی الیوم فقد اکرمتک امس علی ان ثبت اکرامک یکن سببا لک اخبار بذلک

خط: نستعلیق خوانا، تاریخ کتابت: قرن 12 ق. (احتمالاً-) حواشی: در حاشیه تصحیح شده. حاشیه نویسی بسیاری با امضای «یوسفی» و با این نشان ها دارد: «شرح اله داد [احتمالاً حاشیة میان الله داد جانپوری بر شرح کافیه شهاب الدّین احمد هندی]، حاشیه کافیه، لباب، شرح لباب، جارالله، صراح، کافیه، شرح مفصّل ابن حاجب، المصنّف، زمخشری، اندلسی، زجاج، رضی، نقره کار، علامه»؛ آسیب ها: در ابتدا و میان و انتها افتادگی دارد. برخی اوارق نانویس است. آب دیدگی، وصّالی، لکه های قارچی، اندکی از هم گسیختگی شیرازه و عطف دارد. کاغذ هندی؛ جلد: تیماج قهوه ای تیره و روشن در دو دفّه ضربی، با ترنج ⁽¹⁾و سرترنج و زنجیره، عطف و آستر دفّه رو میشن قهوه ای و دفّه زیر میشن مشکی

150 برگ، 5 سطر، اندازه متن: 65×80- 70×90؛ قطع:20×175

موضوع: 1. زبان: عربی -- نحو؛ 2. ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570 - 646 ق. الکافیة -- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1101564

6139/1

جرجانی، علی بن محمّد، 740 - 816 ق.

صرف میر/ علی بن محمّد جرجانی حسینی، (میر سیّد شریف-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2/ 2009 (2/ 2009 ع) درج 11 فهرست همین کتابخانه.

آغاز افتاده... و هر حرف که در مقابل یکی از این ها نباشد زاید بود چون ضارب و ناصر که بر وزن فاعل است...

انجام:... بدان که الف مفاعلة و سین استفعال گاه باشد که فعل لازم را متعدی گرداند چون سار زید و سایرته و خرج زید و استخرجته

منابع: الذّریعه 15: 40، 13: 360، 18: 34، 22: 37؛ زرکلی 5: 7؛ معجم المؤلّفین 7: 216؛ الکنی و الالقاب 2: 358؛ معجم المطبوعات 1: 678؛ مشار 3: 3394؛ نسخه ها 3: 2071

خط: نسخ، تاریخ کتابت: 1268 ق؛ آرایه ها: عناوین در متن و حاشیه و برخی نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده. حاشیه نویسی توضیحی به فارسی دارد. مهر ها: هفت مهر بیضی با نقش «عبده محمّد علی» در گ 17 پ و 18 مشاهده می شود. آسیب ها: یک برگ در اوّل و بعد از گ 15 افتاده است. از هم گسیختگی شیرازه، جدایی عطف و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: فرنگی شکری، جلد: مقوّایی، روکش دفّه رو چند برگ از نسخه ای خطّی و دفّه زیر کاغذ آبی، عطف و لبه ها تیماج قهوه ای

گ 1- 20 (58 برگ)، 16 سطر، اندازه متن: 105×150؛ قطع: 170×210

موضوع: 1. زبان: عربی -- صرف

شماره رکورد: 1095615

6139/2

جرجانی، عبد القاهر بن عبدالر،حمن، - 471؟ ق.

العوامل المائة/ عبد القاهر بن عبدالرحمان جرجانی اشعری شافعی نحوی (ابوبکر-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2111/4 (2111/4 ع) در ج 11 فهرست همین کتابخانه

آغاز: العوامل فی النحو علی ما ألّفه الشّیخ الامام الفاضل عبد القاهر... مائة عامل لفظیّة و معنویّة فاللّفظیّة من ها علی ضربین سماعیّة و قیاسیّة...

انجام:... فاستغنی عن الاضافة و المعنویّة منها عددان العامل فی المبتداء و الخبر و العامل فی الفعل المضارع و هو وقوعه موقع الاسم

منابع: کشف الظّنون 2: 1179؛ زرکلی 4: 48؛ سیر اعلام النّبلاء 18: 432؛ تذکرة الحفّاظ 3: 1177، شذرات الذّهب 3: 340؛ وافی بالوفیات 19: 34؛ معجم المؤلّفین 5: 310؛ هدیة العارفین 1: 606؛ فوات الوفیات 1: 699؛ طبقات الشّافعیة 5: 149؛ الکنی و الالقاب 143:2 معجم المطبوعات 1: 681

خط: نسخ، تاریخ کتابت: 1267ق.؛ آرایه ها: عناوین و نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده. آسیب ها: پارگی لبه های اوراق، لکه های متعدّد، از هم گسیختگی شیرازه، جدایی عطف و فرسودگی کامل جلد دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوّایی، روکش دفّه رو چند برگ از نسخه ای خطّی و دفّه زیر کاغذ آبی، عطف و لبه ها تیماج قهوه ای

گ 20 پ - 21 (58 برگ)، 16) سطر، اندازه متن: 103×155؛ قطع: 170×210

موضوع: 1. زبان عربی -- نحو

شماره رکورد: 1095643

6139/3

شرح العوامل المائة / شارح: گمنام؛ نویسنده متن: عبدالقاهر بن عبدالرحمان جرجانی اشعری شافعی نحوی (ابوبکر-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: مشابه شرح عوامل المائة جامع المقدّمات با اندک تفاوت هایی است. در آن برخی شاهد مثال ها حذف شده و خلاصه تر به نظر می رسد. مطابق نسخه ش 3703/2 (2/ 3703 ع) کتابخانه ملّی است. از آن جا که آغاز و انجام: آن با آغاز و انجام عوامل جرجانی و برخی شروح این کتاب در فهارس مشابه است، در خصوص نام شارح اختلاف نظر وجود دارد. بعضی منابع، از جمله جامع المقدّمات به نام شارح اشاره نکرده اند. در برخی فهارس، این شرح به اشتباه به ملا محسن قزوینی نسبت داده شده است. فهرست قدس 12: 194 و 3: 26 ضمن اشاره به شرح عوامل فاضل هندی توضیح می دهد این شرح ضمن مجموعة جامع المقدّمات به کرّات چاپ و منتشر شده است. انجام نسخه مذکور با انجام نسخه مورد گفتگو و انجام متن عوامل یکی است. همین طور فهرست وزیری (3 : 970) به شرح العوامل الکبیر از مولی داود بن عبدالباقی ترکستانی اشاره می کند. آغاز نسخه وزیری با آغاز نسخه مورد گفتگو و آغاز متن عوامل یکی است.

نسخه ما از اواسط نوع دوّم تا اواسط نوع ششم افتادگی دارد.

آغاز: الحمد لله رب العالمین و الصّلوة... اما بعد العوامل فی النّحو علی ما الّفه الشّیخ... مائة عامل لفظیّة و معنویّة فاللّفظیة منها علی ضربین سماعیّة و قیاسیّة فالسّماعیّة منها احد و تسعون عاملاً...

انجام:... و ذلک معنویة تقول زید یضرب کما تقول زیدا ضارب و هذه مائة عوامل لا یستغنی الصّغیر و الکبیر و الوضیع و الشّریف من معرفتها واستعمالها فی معمولها حسب ماکان علیها [عملها] و ذلک آخر ما اردناه علی طریق الاختصار

انجامه: قد تمّ فی شهر رجب فی سنه 1267

منابع: مرعشی 12: 213، 28: 607، 29: 198؛ قدس 12: 194، 3: 26؛ الذّریعه 13: 371؛ وزیری 3: 970؛ کشف الظّنون 2: 1179؛ ملّی 16: 302

خط: نسخ، تاریخ کتابت: 1267 ق. (ماه رجب-) آرایه ها: عناوین و نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده. آسیب ها: با پارگی لبه های اوراق، لکه های متعدّد از هم گسیختگی شیرازه، جدایی عطف و فرسودگی کامل جلد آسیب دیده است. کاغذ: فرنگی

شکری؛ جلد: مقوّایی، روکش دفّه رو چند برگ از نسخه ای خطّی و دفّه زیر کاغذ آبی، عطف و لبه ها تیماج قهوه ای

گ 21 -25 (58 برگ) 16 سطر، اندازه متن: 105×155؛ قطع: 170×210

عنوان های دیگر: شرح عوامل

موضوع: 1. زبان عربی -- نحو؛ 2. جرجانی، عبد القاهر بن عبدالرّحمن - 471؟ ق. العوامل المائة -- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1095668

6139/4

شرح العوامل المائة/ شارح: گمنام؛ نویسنده متن: عبد القاهر بن عبدالرحمان جرجانی اشعری شافعی نحوی (ابوبکر-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی3 /6139 در همین فهرست. نسخه نگارش دیگری از شرح عوامل جرجانی با تفاوت کمی در کلمات و عبارات است. مطابق نسخه هفتم همین مجموعه است.

موجودی نسخه تا اواسط نوع یازدهم است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین و الصلّوة... امّا بعد العوامل فی النحو علی ما الّفه الشیخ الامام الفاضل عبد القاهر... مائة عامل لفظیّة و معنویّة فاللفظیّة منها علی ضربین سماعیّة و قیاسیّة فالسّماعیّة منها احد و تسعون عاملاً و القیاسیّة منها سبعة عوامل...

انجام افتاده:... ما وضع المقاربة الخبر للفاعل بحسب رجاء المتکلّم و طمعه لایجزمه و هو عسی...

خط: نسخ، تاریخ کتابت: 1268 ق؛ آرایه ها: عناوین و نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و حاشیه نویسی پراکنده دارد مهر ها: مهری بیضی با نقش «عبده محمّد رحیم» و مهری چهارگوش با نقشی ناخوانا در گ 26 مشاهده می شود. آسیب ها: در انجام ناقص است. شیرازه اندکی باز شده. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوّایی، روکش دفّه رو

چند برگ از نسخه ای خطّی و دفّه زیر کاغذ آبی، عطف و لبه ها تیماج قهوه ای گ 25 پ- 33 پ (58 برگ)، 16 سطر، اندازه متن: 100×155؛ قطع: 170×210

عنوان های دیگر: شرح عوامل

موضوع: 1. زبان عربی -- نحو؛ 2. جرجانی، عبد القاهر بن عبدالرّحمن، - 471؟ق. العوامل المائة -- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1095669

6139/5

جرجانی، علی بن محمّد 740- 816 ق.

صرف میر/ علی بن محمّد جرجانی حسینی، میر سیّد شریف- )

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2009/2 (2/ 2009 ع) در ج 11 فهرست همین کتابخانه.

در آغاز حدود سی و سه برگ افتادگی دارد.

آغاز افتاده:... احبّو حبّی احبا احببن و هم چنین است نهی و جهد...

انجام:... بدان که الف مفاعلة و سین استفعال گاه باشد که فعل لازم را متعدّی گرداند چون سار زید و سایریة [سایرته] و خرج زیدا و استخرجته

انجامه: قد تمّ هذا الکتاب فی ثالث و عشرین من شهر صفر من شهور سنه 1268

منابع: الذّریعه 15: 40، 13: 360؛ 18: 34؛ 22: 37 زرکلی 5: 7؛ معجم المؤلّفین 7: 216؛ الکنی و الالقاب 2: 358؛ معجم المطبوعات1: 678 مشار 3: 3394؛ نسخه ها 3: 2071

خط: نسخ، تاریخ کتابت: 1268 ق. (23 صفر-)؛ آرایه ها: عناوین و نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده. آسیب ها: در آغاز ناقص است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوّایی، روکش دفّه رو چند برگ از نسخه ای خطّی و دفّه زیر کاغذ آبی، عطف و لبه ها تیماج قهوه ای

گ 34-40 (58 گ)، 16 سطر، اندازه متن: 100×155؛ قطع: 170×210

موضوع: 1. زبان: عربی -- صرف

شماره رکورد: 1095670

6139/6

جرجانی، عبد القاهر بن عبدالرّحمن، - 471؟ ق.

العوامل المائة/ عبد القاهر بن عبدالرحمان جرجانی اشعری شافعی نحوی (ابوبکر-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2111/4 (2111/4 ع) در ج 11 فهرست همین کتابخانه.

آغاز: العوامل فی النحو علی ما الّفه الشیخ الامام الفاضل عبد القاهر... مائة عامل لفضیّة [الفظیة[ و معنویّة فاللّفضّیة [فالّلفظیّة] منها علی ضربین سماعیّة و قیاسیّة ...

انجام:.... العامل فی المبتداء و الخبر و العامل فی الفعل المضارع و هو وقوعه موقع الإسم

انجامه: تمام شد سنة 1268

خط: نسخ، تاریخ کتابت: 1268 ق.؛ آرایه ها: عناوین و نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده. یادداشت ها: بعد از اتمام کتاب در اواخر گ 41 پ، کاتب شروع به نوشتن شرح عوامل کرده است. به واسطه افتادگی اوراق بعد، تنها دو سطر از این شرح موجود است. آسیب ها: خط خوردگی و لکه های مرکّب دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوّایی، روکش دفّه رو چند برگ از نسخه ای خطّی و دفّه زیر کاغذ آبی، عطف و لبه ها تیماج قهوه ای گ 40 پ - 41 پ (58 گ)، 16 سطر، اندازه متن: 100×155؛ قطع: 170×210

موضوع: 1. زبان عربی -- نحو

شماره رکورد: 1095671

6139/7

شرح العوامل المائة/ شارح: گمنام؛ نویسنده متن: عبدالقاهر بن عبدالرحمان جرجانی اشعری شافعی نحوی (ابوبکر-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 6139/3 در همین فهرست. نسخه نگارش دیگری از شرح عوامل جرجانی با تفاوت کمی در کلمات و عبارات است. مطابق نسخه چهارم همین مجموعه است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین و الصلوة... اما بعد العوامل فی النّحو علی ما الّفه الشیخ الامام الفاضل عبد القاهر... مائة عامل لفضیّة [لفظیة] و معنویّة فاللفظّیة منها علی ضربین سماعیّة و قیاسیّة فالسّماعیّة من ها احد و تسعون عاملاً.

انجام افتاده:... و اصحابه رافعه نفس تجرّده عن النّاصب و الجازم و قال الکسائی حروف المضارعة و قال

خط: نسخ، تاریخ کتابت: 1268 ق؛ آرایه ها: عناوین و نشان های بالای برخی کلمات به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و حاشیه نویسی توضیحی به فارسی دارد. یادداشت ها سید محمّد باقر در بالای گ 42 تملّک نوشته است. آسیب ها: نسخه در پایان افتادگی دارد. عناوین از گ 50 به بعد نانویس است. شیرازه کمی باز شده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوّایی روکش دفّه رو چند برگ از نسخه ای خطّی و دفّه زیر کاغذ آبی، عطف و لبه ها تیماج قهوه ای

گ 42- 58 (58 گ)، 16 سطر، اندازه متن: 100×150؛ قطع: 170×210

عنوان های دیگر: شرح عوامل

موضوع: 1. زبان عربی -- نحو؛ 2. جرجانی، عبد القاهر بن عبدالرّحمن، - 471؟ ق.

العوامل المائة -- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1095673

6140

طباطبایی، علی بن محمّد علی، 1161 - 1231 ق.

ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدّلائل/ علی بن محمّد علی طباطبایی کربلایی حایری، مشهور به صاحب ریاض؛ نویسنده متن: جعفر بن حسن حلّی هذلی، مشهور به محقّق حلّی و محقّق اوّل

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 1976 (1976 ع) در ج 11 فهرست همین کتابخانه.

نسخه در بردارنده مباحث «مواریث، قضا، شهادت، حدود، قصاص و دیات» است. نویسنده این ابواب را در 1192 ق. تألیف کرده است.

آغاز: کتاب المواریث: و هو اعم من الفرائض مط ان ارید بها المغروض بالتفصیل و ان ارید بها ما یعم...

انجام:... بل لاشیء فی الحقیقه احمد الله علی توفیقه و تسهیله لتألیف هذا التعلیق شکرا جمیلا من الله اجرا جزیلا و فرغ من تسویده مؤلّفه الفقیر... علی بن محمّد علی الطباطبایی منتصف لیلة الجمعة و هی السابعة و العشرون من شهر صفر سنة اثنین و تسعین و مائة بعد الالف من الهجرة... و الحمد لله اوّلا و اخرا

انجامه: قد ایدت و وفقت بفضل الله العظیم... علی تسوید تلک الاوراق لنفسی الجانیه... فی النصف الاول من الیوم السادس من الاسبوع الثانی من العشر الأول من الشهر الاوّل من العام السابع من العشر السابع من المائة الثالثه من الألف الثانی من الهجرة النّبویة... و انا العبد الجانی... محمّد الحسینی عفی عنه... و کان الفراغ فی ارض همدان صینت عن الحدثان.... و مبغضیهم فی کل حین و حال

منابع: ادوار فقه و کیفیت بیان آن ص 57؛ الذریعة 11: 336؛ کشف الحجب ص 300؛ مستدرکات اعیان الشّیعه 7: 255؛ تاریخ فقه و فقها ص 260 فهرس التّراث 2: 111؛

ایضاح 1: 603؛ هدیة العارفین 1: 771؛ معجم المؤلّفین7 : 222؛ زرکلی 5: 17؛ موسوعة طبقات الفقهاء 13: 413 ⁽¹⁾

خط: نسخ، کاتب محمّد حسینی، تاریخ کتابت: 1267 ق (6 محرّم)، محل کتابت: همدان؛ آرایه ها: عناوین و برخی نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و حاشیه نویسی با نشان «منه و صحاح» دارد. یادداشت ها: کاتب در حاشیه گ 192پ تاریخ تحریر آن صفحه را شب پنجشنبه چهارم ذی الحجه 1266 ق. در بلده همدان ثبت کرده است. کاظم بن محمّد در ظهریه تملّک نوشته است. مهرها: مهر بیضی مالک با نقش «ابوالحسن الموسوی 1221»؟ در ظهریه مشاهده می شود. آسیب ها: برخی عناوین نانویس است. آب افتادگی، از هم گسیختگی شیرازه و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: فرنگی شکری آهار مهره؛ جلد: تیماج مشکی، ضربی، با نقش ترنج و سرترنج و زنجیره

245 برگ، 23 سطر، اندازه متن: 85×140 - 100×150؛ قطع: 145×210

عنوان های دیگر: شرح المختصر النّافع؛ شرح کبیر؛ ریاض المسائل و حیاض الدّلائل؛ ریاض المسائل فی فقه الأحکام بالدّلائل

موضوع: 1. فقه -جعفری-- قرن 12 ق.؛ 2. فقه جعفری -- قرن 7 ق. -- نقد و تفسیر؛ 3. محقّق حلّی، جعفر بن حسن، 602 -676 ق المختصر النّافع -- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1104184

6141

[جُنگ مسائل نحوی و متفرّقه]/ گردآورنده: ناشناخته

زبان: فارسی عربی

معرّفی:کتاب جُنگی در برخی مباحث نحوی و علوم مقدّماتی حوزوی است. به

یادداشت های طلبه ای شبیه است که برخی مباحث آموزشی را در این نسخه یادداشت کرده است. گردآورنده این جنگ، همان گردآورنده نسخه ش 6132 در همین مجموعه است. او این مطالب گوناگون را در بیشتر مواضع به صورت متوالی، بدون ذکر عنوان و بدون هرگونه فاصله گذاری نوشته است. نسخه مغلوط است. بخش های گوناگون این جُنگ عبارت است از: فوایدی در سرّ ایمان، فرق عموم مجازی و عموم اشتراکی، معانی لغوی و اشعار (گ 1- 3)، بخش کوتاهی در اقسام ادوار به زبان فارسی (گ 3- 4 پ) ⁽¹⁾، پنج سطر از شرح تصریف تفتازانی در جامع المقدّمات، ⁽²⁾انتخاب هایی از شرح خالد ازهری با عنوان التّصریح بمضمون التوضیح (گ 4 پ- 7)⁽³⁾، هجده سطر در اقسام دور به عربی (گ 8-7) ⁽⁴⁾بخشی از کتابی کلامی به زبان عربی (گ 8-16 پ)، ⁽⁵⁾پراکنده هایی چون خواص حروف ابجد، معنی حروف کلمه معرفت و طریقت، معانی لغوی به نقل از اقیانوس؟، صیغة عقد، قصد انشا، فرق بین تأویل و تحویل و تغییر، مطلبی در امکان عامّ و خاصّ، حروف سیاقی، نقل اشعار و معانی آن و مطلبی به نقل از صاحب الفیه و

شارح زمخشری (گ 17 - 32 پ)، شرح و ترکیب حدیث «کل امردی بال» (ک 33- 34) ⁽¹⁾انتخاب های دیگری از شرح خالد ازهری با عنوان التّصریح بمضمون التوضیح (گ 34 - 104)، ⁽²⁾بخش هایی از کتاب الحدائق النّدیة فی شرح الفوائد الصّمدیة از سید علی خان مدنی (گ 105 پ- 107)، ⁽³⁾ترجمه و شرح مختصر برخی شواهد شعری کتاب البهجة المرضیه (حاشیه گ 108 - 134پ). ⁽⁴⁾

خط: نستعلیق و نسخ خوانا، تاریخ کتابت: 1277 ق. (ح -) (به قرینه نسخه ش 6132)؛ حواشی: برخی معانی لغوی غیر مرتبط و حواشی: پراکنده مختصر توضیحی دارد/ مهرها: مهر بیضی با نقش «عبده محمّد صادق» در گ 92 مشاهده می شود. آسیب ها: برخی اوراق افتاده است. برخی جابه جا (گ 30 بعد از 23، گ 90) صحّافی شده است. کاغذ: فرنگی؛ جلد:

تیماج قهوه ای، یک لا

136 برگ، 11- 14 سطر، اندازه متن: 55×110 - 70×120 - 60×135؛ قطع: 115×185

موضوع: 1. زبان: عربی -- نحو؛.2. علوم اسلامی -- مسائل گونه گون

شماره رکورد: 1092954

6142

ازهری، خالد بن عبدالله، 838- 905 ق.

تمرین الطّلاب فی صناعة الاعراب/ خالد بن عبدالله جرجاوی ازهری مصری شافعی نحوی، مشهور به وقّاد (زین الدّین ابوالفضل-)؛ نویسنده متن: محمّد بن عبدالله بن مالک، مشهور به ابن مالک نحوی

زبان: عربی

معرّفی کتاب: ترکیب یا بیان اعراب و نقش کلمات ابیات الفیة ابن مالک (600؟ - 672 ق.) است. نویسنده این کتاب را با هدف آسان کردن حفظ این ابیات برای حافظان و حلّ مشکلات معانی آن برای شارحان ابیات الفیه در دوشنبه 27 رمضان 886 ق. تألیف کرده است.

نسخه در پایان ناقص است. موجودی آن حدود یک چهارم نسخه ش 2624 (2624 ع)، یعنی تا گ 99 این نسخه است. حدود سه چهارم نسخه افتادگی دارد.

منابع: کشف الظّنون 1: 154 و 483؛ هدیة العارفین 1: 344؛ زرکلی 3: 24؛ معجم المؤلّفین 4: 159؛ تراثنا 22: 82، 62: 202؛ معجم المطبوعات 1: 812 اکتفاء القنوع 1: 303 کشّاف الفهارس 1: 304 ⁽¹⁾

آغاز: یقول الفقیر إلی عفو ربِّه الغنی خالد بن عبدالله الازهری عامله الله بلطفه الخفیّ

الحمد لله الذی رفع قدر من بالشهادتین و نصب الدلیل علی وجود ذاته...

انجام نانوشته:.... و اللبن بکسر الباء الموحده جمع لبنه مضاف الیه و الحذف بالنصب مفعول مقدم باستحنوا هذا هو الارجح و یجوز ان یکون مبتداء و جمله استحنوا...

خط: نستعلیق خوانا و نستعلیق تحریری، تاریخ کتابت: قرن 11 یا 12 ق. (احتمالاً -)؛ آرایه ها عناوین در قسمت جدیدتر متن با مرکّب سرخ و در قسمت قدیمرتر با مرکّب بنفش، برخی نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده. مهرها: گ 1 دو مهر بیضی با نقش «عبده الراجی ابو القاسم الحسینی» و دو مهر بیضی دیگر با نقش «ابوالقاسم الحسینی 1279»، گ 2 مهر چهارگوش «عبده الراجی سید علی موسوی»، گ 28 دو مهر شش گوش و دو مهر چهارگوش با نقش «سید فرج الله ال محمّد» و پیشانی کتاب مهر بیضی با نقش «عبده عباسقلی» دارد. آسیب ها: در انجام ناقص است. آب افتادگی، پارگی لبه اوراق، وصّالی، اندکی از هم گسیختن شیرازه، جدایی عطف و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: فرنگی و اصفهانی شکری آهار مهره؛ جلد: قهوه ای سوخته، یک لا، جدول

48 برگ، 19 سطر، اندازه متن: 73×145؛ قطع: 120×185

عنوان های دیگر: حاشیه خالد؛ ترکیب خالد

موضوع: 1. زبان عربی -- نحو؛ 2. زبان عربی -- اعراب؛ 3. ابن مالک، محمّد بن عبدالله، 600؟ - 672 ق. الالفیه - نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1104048

6143

بروجردی، محمّد تقی بن احمد، قرن 12 ق.

عین البکاء (برگزیده-)/ محمّد تقی (یا نقی یا محمّد نقی یا علینقی) بن احمد بروجردی متخلّص به نقی کاشانی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: شرح مصائب خاندان رسول اکرم صلی الله علیه و آله، و تعزیت و سوگواری بر ایشان، با نثری ادیبانه و اشعاری از مؤلّف و دیگران، در بیست و دو باب است. عناوین مجلس

دارد. باب 1 تا 4 در ولادت تا وفات رسول اکرم صلی الله علیه و آله امیرالمؤمنین حضرت زهرا و امام حسن علیهم السلام و ذکر مصائب ایشان، باب 5 تا 15 در ولادت امام حسین علیه السلام و ذکر وقایع کربلا تا شهات ایشان و یارانشان، باب 16 تا 20 مصائب قافله امام تا بازگشتشان به مدینه، باب 21 در ولادت تا شهادت امام کاظم علیه السلام و باب 22 در ولادت تا شهادت امام رضا علیه السلام است. بروجردی ⁽¹⁾در تألیف این کتاب، از منابعی هم چون تحفة المجالس، الخرائج، کفایة المؤمنین، ابواب الجنان، تحفة المؤمنین، مجالس و عین الحیوة بهره برده است. به نوشته طبقات اعلام الشّیعه و الذّریعه او عین البکا را در 1099 ق. تألیف کرده و اجازه ای برای عبدالله کاشانی در 1102 ق. نوشته است. امّا فهارس دیگر تاریخ تألیف عین البکا را 1199 ق. موافق «گشت از عین البکا این دُر پدید» ثبت کرده اند.

نسخه های متعدّد عین البکا انجام هایی متفاوت دارد. انجام نسخه مورد گفتگو مطابق با نسخه ش 15546 آستان قدس است. با این تفاوت که نسخه ما مبوّب نیست و صرفاً عنوان مجلس دارد. در مقایسه حجم آن با دیگر نسخه های عین البکا به نظر می آید این نسخه گزیده ای از عین البکا باشد. مقدّمه و دیباچه در آغاز نسخه ندارد. دربردارنده 36 عنوان مجلس است. مجلس 1 تا 10 (گ 1- 50 پ) در ذکر وفات رسول اکرم صلی الله علیه و آله تا وفات امام حسن علیه السلام است. از مجلس 11 تا 24 (گ50 پ - 123) در تولّد تا شهادت امام حسین علیه السلام و ذکر وقایع کربلا، از مجلس 25 تا 33 (گ 123- 164پ) مصائب اهل بیت و قافله امام علیهم السلام پس از شهادت ایشان تا بازگشت به مدینه، مجلس 34 و 35 دو مقدّمه در ماتم گرفتن حضرت موسی برای امام حسین علیهما السلام و معجزه رسول اکرم صلی الله علیه و آله (گ 164 پ- 172پ) و مجلس 36 در شهادت امام رضا علیه السلام (گ 172 پ- 180). برخی مجالس بدون عنوان است. لبّ عین البکا گزیده ای از عین البکا و حاوی مقدّمه و فصول است. نسخه مورد گفتگو به لحاظ ترتیب و انجام با این کتاب مطابقت ندارد. انجام نسخه ناقص لب عین البکا به شماره (14788) آستان قدس

مطابق با گ 134 پ نسخه حاضر است. این تشابه به دلیل یکسانی بسیاری عبارات این دو کتاب چندان قابل اعتنا نیست. در الذّریعه (26: 120) از کتابی با عنوان پنجاه و دو مجلس المنتخب من عین البکا از محمّد شفیع بن عبدالسّتار تبریزی، بدون ذکر آغاز و انجام یاد شده است. ⁽¹⁾

آغاز: مجلس اول در ذکر وفات حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله من کلام ملا علینقی بروجردی علیه الرّحمه... در سفر حجت [حجة الوداع عازم وطن گردیده خورشید حیاتش...

انجام:... این است زیان زیان کاری بزرگ که علاجی از برای او متصور نیست لعنة الله علیه و علی سایر ظالمین آل محمّد صلی الله علیه و آله و عذّبهم عذابا الیما

انجامه: تمّة الکتاب بعون الملک الوهّاب فی یوم الثلاث سنه خمس و ستّون مائتان بعد الالف من الهجرة النّبویة صلّی الله علیه و آله علی ید الحقیر الفقیر المحتاج الی رحمة الله تعالی یحیی ابن نجف الطالقانی النّویزکی اللهم حرّم یدی و جدّی و ابی و امّی علی نار جهنم برحمتک یا ارحم الرّاحمین سنه 1265

منابع: الذّریعه 15: 367، 9: 1222، 18: 287، 26: 120؛ فهرست واره 3: 1721 و 1748، 6: 530 و 580؛ مرعشی 5: 36، 17: 136؛ نسخه ها 6: 4504 و 4524؛ دانشگاه 17: 407؛ قدس 14: 355 و 457؛ طبقات اعلام الشّیعه ق 12: 117؛ مرکز حیا 1: 101 - 103؛ آستان مقدّس حضرت معصومه علیها السلام 1: 87؛ موسوعة طبقات الفقهاء 12: 485؛ تلامذة المجلسی ص 83؛ اعیان الشّیعه 9: 191، معجم المؤلّفین 9: 126؛ مشار 3601:3

خط: نستعلیق مایل به شکسته نستعلیق، کاتب: یحیی بن نجف طالقانی نویزکی، تاریخ کتابت: 1265 ق. (سه شنبه-)؛ آرایه ها: عناوین مجالس و برخی عبارات و علایم و جدول به سرخی؛ حواشی: برخی افتادگی ها در حاشیه نوشته شده است. یادداشت ها: تملّک

سیّد مرتضی مورّخ 1301 ق. و مرتضی موسوی در 1407 ق، و سیّد حسن مورّخ 1341 ق. در برگ پایان و بالای برخی صفحات نوشته شده است. مهرها: گ 19 شش مهر بیضی با نقش «حسن الحسینی» و گ 102 پ و 103 با شش مهر بیضی با نقش «بنده آل محمّد علی» دارد. آسیب ها: فرسوده، موریانه خورده و آب افتاده است. عطف نسخه جداست. کاغذ: فرنگی؛ جلد: تیماج قهوه ای سوخته، جدول

180 برگ، 14سطر، اندازه متن: 85×140؛ قطع: 145×205

عنوان های دیگر: منتخب عین البکاء

موضوع: 1. واقعه کربلا، 61 ق. 2. مقتل نویسی؛ 3. حسین بن علی (علیه السلام)، امام سوّم، 4 - 61 ق-- شهادت؛ 4. خاندان نبوّت -- سرگذشت نامه

شماره رکورد: 1091061

6144

[بیاض اشعار]/ گردآورنده: ناشناخته

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: مجموع های احتمالاً از دو نسخه که به نظر می آید اوراق آن در هم صحّافی شده است. بخش عمده کتاب اوّل دیوان رفیق اصفهانی (1150- 1226 ق.)، با افتادگی های بسیار و جابه جایی اوراق در وسط و آخر کتاب است. (گ 29- 56 پ، 59، 68- 69 پ و 120 - 125) نسخه در حیات شاعر نوشته شده است. فواصل اشعار عنوان «له» و «له سلّمه» دارد. بخش های دیگر کتاب اوّل بدین قرار است: اشعاری از سعدی گ (1- 17) [گ 9 بعد از گ 17 آمده]، اشعار پراکنده (گ 18پ - 21، 65، 66، 76، 77، 114، 115 و 93) نفرین نامه ای در گ 85، الهی نامه ای در گ 67، نامه کوتاهی در گ 66.

کتاب دوّم با خطّی دیگر نوشته شده است. اوراق آن در میان برگ های کتاب اوّل جابه جا صحّافی شده است. حاوی این مطالب است: بخش عمده آن اشعار صائب تبریزی است (گ 70 - 74، 82 پ، 92 پ، 94- 102، 105 - 110، 118- 119 پ و 128)، اشعاری از جامی (گ 62)، محتشم (گ 62، 63، 82)، کلیم (گ 63 پ)،

شوکتی (گ 78 پ، 89)، حکیم رکنا (گ 83 پ، 103)، میرزا هادی (گ 113)، سعدی (گ 87)، میرزا جعفر (گ 94)، مخمّس غزل نوّاب میرزایی «سلّمه الله» (گ 90 پ)، مطالبی به نقل از افلاطون، اشعاری از شیخ الرّئیس منقول از خط شرف الدّین حسن متخلّص به شفاهی، وصیّتی منقول از خط میرزا رفیع الدّین محمّد موسوی، مطالبی در درجات عرفان منقول از خط میرداماد، مطالبی منقول از خط: شیخ بهایی، روایتی از امالی صدوق از خط میر رضی الدّین محمّد حسینی (گ 79، 79 پ)، اشعاری با عنوان های لراقمه ( 63 پ)، لراقمه خیال (گ 111 پ) لمحرر ها (گ 113) و مطالب و اشعار پراکنده دیگری در گ 64، 86 پ، 112، 114 و 128 پ.

آغاز:...

شوخی مکن ای دوست [ای یار] که صاحب نظرانند *** بیگانه و خویش از پس و پیشت نگرانند

کس نیست که پن هان نظری با تو ندارد *** من نیز برآنم که همه خلق برآنند...

انجام:...

بعالم حاصلی جز غم ندارم *** ولی یک جو غم عالم ندارم... [گ 126 پ]

حسن در خانه زین جلوه دیگر دارد *** در نگین خانه نگین جلوه دیگر دارد... [گ 128]

خط: شکسته نستعلیق، کاتب: عبدالعلی (به قرینه گ 93 پ مکرّر)، تاریخ کتابت: قرن 11 و 13 ق. امتیاز: صدر گ 80 پ تاریخ 1040 ق. نوشته شده است. بنابراین احتمالاً اشعار در زمان حیات صائب تحریر شده است. آرایه ها: بیشتر خطوط حمایلی و چلیپا، عنوان حروف الفبای قافیه های اشعار به سرخی؛ یادداشت ها: یادداشتی مورّخ 1194 ق. در گ 117پ، تملّکی مورّخ 1229 ق. در گ 64 پ و یادداشت خرید نسخه توسّط عبدالعلی بن سید محمّد حسین به تاریخ 1249ق. در گ 17 نوشته شده. مهرها: این مهرها در نسخه مشاهده می شود: مهر اشکی مالک نسخه با نقش «عبدالعلی 1245»؟. مهر های محو شده دیگری در گ 18، مهر چهارگوش به نقش «لا اله الا الله الملک الحق المبین عبده محمّد جعفر» و مهری بیضی با

نقش «عبده محمّد علی ابن حسین ابوالشریف» در گ 64 پ، مهر چهارگوش نیمه خوانایی با نقش «مهر محمّد کریم» در گ 80 پ و 111، مهری نیمه خوانا با نقش «فاطمه.. بنت روح الله الموسوی الحسینی» در گ 111، مهری بیضی و نیمه خوانا با نقش «عبده محمّد ابراهیم» در گ 87. آسیب ها: نسخه ناقص است. برگ های 51،49، 52، 59 پ، 60، 60 پ، 25- 27 13 1پ نانویس است. برخی کلمات ابیات نانوشته است. تفاوت قطع، فرسودگی و پارگی لبه برخی اوراق دارد. کاغذ: فرنگی شکری و الوان، اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای، یک لا، ضربی، با ترنج و نیم ترنج گل و بوته دار، جدول

129 برگ، سطر ها و اندازه متن گوناگون؛ قطع: 90×190

موضوع: 1. شعر فارسی -- مجموعه ها -- قرن 11 ق.؛ 2. شعر فارسی -- مجموعه ها -- قرن 13 ق.

شناسه افزوده: الف. رفیق اصفهانی، محمّد حسین، 1150 - 1226 ق. دیوان -- برگزیده؛ ب. صائب، محمّد علی، 1016؟ - 1086 ق. دیوان -- برگزیده

شماره رکورد: 1091807

6145

عاملّی، اسدالله، قرن 14 ق.

[بیاض ادعیه و طلسمات و...] گردآورنده و کاتب: اسدالله عاملّی (شیخ واعظ -)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بیاضی است در بردارنده چند بخش: 1. در ادعیه دعانویسان و مجرّباتی در رفع امراض، گرفتاری ها، خواتیم، طلسمات و خواص سوره ها و حروف (گ 1-31 پ، 67 پ 94 پ، 100 پ - 104، 124- 132 پ). 2. در درمان های عجیب و غریبی است در رفع علل و بیماری ها به شیوه رمّالان که بسیاری از آن ها بی پایه و اساس است. با این عبارت شروع شده: «هذا کتاب اطبّاء من معالجات رمد و بصر و بعضی از علاج مفردات و مرکّبات از تألیفات استادان متأخّرین و سلف» (گ 31 پ- 67 پ)، 3. اشعاری با مضامین اخلاقی و مراثی (گ 94 پ - 95 پ، 98 پ- 100، 133 - 145 پ و 109 - 122). با چند مرکّب نوشته شده است. در قسمت هایی از این کتاب صورت اسباب و

کالاهایی هم چون قالیچه، پارچه، ظروف، آتش بازی و قیمت آن ها به حساب سیاق و جز آن نوشته شده است. هم چنین نامه ها و اجاره نامه ها و یادداشت های نویسنده و جامع این مجموعه، شیخ واعظ اسدالله عاملّی مورّخ 1346 ق. = 1306 در آن مشاهده می شود.

آغاز افتاده:... بعد از آن دست بردارد و این صورت بخواند اللهم انی اسألک بمفاتح الغیب الّتی...

انجام:..

خبر آب دهیدم سپه شام و دمشق *** بنده عشقم من کشته شوم در ره عشق...

خط: تحریری، تاریخ کتابت: قرن 14 ق.؛ آرایه ها: متن با مرکّب آبی و سرخ و مشکی؛ یادداشت ها: یادداشت پسر گردآورنده مورّخ 1371 ق.= 1330 در گ 107 و نوه او محمّد صادق عاملّی مورخ 1368 در گ 32 و 107 مشاهده می شود. آسیب ها: از گ 104 به بعد، نسخه از انتها نوشته شده. گ 1 بر عکس صحّافی شده. برخی اوراق افتاده و جلد فرسوده است. کاغذ: فرنگی؛ جلد: تیماج، یک لا، قهوه ای

145 برگ، سطرها گوناگون، اندازه متن: 75×170-80×190 ؛ قطع: 93×215

موضوع: 1. دعاها. 2. طلسم ها و تعویذها؛ 3. شعر فارسی -- قرن 14 ق.

شماره رکورد: 1104504

6146

شهید ثانی، زین الدّین بن علی، 911 - 966 ق.

الرّوضة البهیّة فی شرح اللّمعة الدّمشقیة/ زین الدّین بن علی بن احمد عاملی شامی جبعی، مشهور به شهید ثانی؛ نویسنده متن: محمّد بن مکّی عاملی مطلّبی نباطی جزینی، مشهور به شهید اوّل

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره های بازیابی 2032 (2032 ع) در ج 11 و 2343

(2343 ع) در ج 12 فهرست همین کتابخانه.

نسخه جلّد اوّل از «کتاب الطهارة: تا پایان «کتاب المساقات» است. یک صفحه در ابتدا و انتها افتادگی دارد.

آغاز افتاده:... للملابسة و الظّرف مستقرّ حال من ضمیر ابتدئ الکتاب کما فی دخلت علیه بثیاب السّفر او للاستعانة...

انجام افتاده:... لاصالة عدم ما یدعیه الآخر من الزیادة تم الجزء الاوّل من الرّوضة البهیّة فی شرح اللّمعة الدّمشقیة یتلوه فی الثانی کتاب الاجارة علی ید مصنّفها العبد الفقیر الی الله تعالی زین الدّین علیّ بن احمد الشامی العاملی.... و اتفق الفراغ منه یوم الثلثا سادس شهر جمادی الاوّل سنة ست و خمسین و تسعمائة حامد الله تعالی...

منابع: الذّریعه 11: 290؛ کشف الحجب ص 296؛ الموسوعة الفقهیة المیسّرة 1: 584: مقدّمه ای بر فقه شیعه ص 184، موسوعة طبقات الفقهاء 104:10 و 107؛ امل الآمل 1: 85؛ معجم رجال الحدیث 8: 385؛ اعیان الشّیعه 7: 143؛ ایضاح 1: 593؛ معجم المطبوعات 2: 1156؛ فهرس التّراث 1: 798؛ معجم المؤلّفین 4: 193

خط: نسخ، تاریخ کتابت: قرن 12 ق؛ آرایه ها: عناوین و نشان ها به سرخی؛ حواشی: حاشیه نویسی تفصیلی با نشان های «منه ره، المصباح المنیر، م ق ر، شرح ارشاد، سلطان، حاشیه آقا جمال» و جز آن با امضای عبدالباقی و کاظم دارد. یادداشت ها: یادداشت قرائت کتاب نزد شیخ علی توسّط طلبه ای با نام محمّد ابراهیم در تاریخ 1315 ق. ذیل صفحه آخر کتاب نوشته شده. عبدالباقی کاتب برخی حواشی، در ابتدا و انتهای نسخه برخی فواید و احادیث و تاریخ تولد فرزندان خود را از 1283 تا 1314 ق. نوشته است. نسخه وقفی است. آسیب ها: نسخه نشانه های جعل دارد. ⁽¹⁾وصّالی شده، رطوبت دیده و پاره است. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، با نقش لچک ترنج و جدول و زنجیره

233 برگ، 21 سطر، اندازه متن: 103×205؛ قطع 190×305

عنوان های دیگر: شرح اللّمعة الدّمشقیة

موضوع: 1. فقه جعفری -- قرن 10 ق.؛ 2. فقه جعفری -- قرن 8 ق. -- نقد و تفسیر؛ 3. شهید اوّل، محمّد بن مکّی، 734 - 786 ق. اللّمعة الدّمشقیة -- نقد و تفسیر

شماره رکورد: 3381068

6147

قرآن کریم

زبان: عربی

معرّفی کتاب: قرآنی کامل به شکل طومار است. در متن و حاشیه به قلم نسخ غبار تحریر شده است. پانزده برگ به یکدیگر الصاق شده دارد.

خط: نسخ، کتابت غبار؛ امتیاز: به جهت شکل و تزئینات میانی نفیس است. آرایه ها: در افتتاح طومار سرلوحی به سبک هندی با نقش بته جقه با زر و لاجورد و سرخی در میان و طرح های اسلیمی و گل های ختایی تشعیری قلم گیری شده، با سه سر ترنج منقّش و کتیبه ای به زر و لاجورد با گل های الوان. سورة الحمد و آیات ابتدایی سوره البقره در میان دو ترنج کوچک تحریر شده است. در نیم دایره بالای سرلوح عبارت کلام الله مجید مشاهده می شود. جدول ها به زر و تحریر و لاجورد، اجزاء و تقسیمات و عنوان سوره «بدون ذکر نام سوره» به سرخی. تزئینات طول طومار نقوشی کتیبه مانند است که از نانوشتن آیات در آن قسمت ها پدید آمده است در میان نقوش، این عبارات نقش بسته است: «بسم الله الرّحمن الرّحیم محمّد رسول الله صلّی الله علیه و آله امامی فاطمة بنت رسول الله صلوات الله علیها فوق رأسی و أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب صلوات الله و سلامه علیه عن یمینی و الحسن و الحسین و علی و محمّد و جعفر و موسی و علی و محمّد و علی و الحسن والحجة المنتظر أئمّتی صلوات الله وسلامه علیهم أجمعین عن شمالی و ابوذر و سلمان و مقداد و حذیفه و عمار اصحاب رسول الله صلی الله علیه و آله ارضی الله عنهم... الملئکة علیهم السلام الی حق و الله و تعالی شانه و تقدّست اسماء محیط بی»؛ آسیب ها: کاغذ قسمت سرلوح فرسوده و ترک خورده است. در دو جا برش خورده و مرمت و رنگ آمیزی شده است. تمام طومار از پشت مرمت شده و آستر

پارچه ای و در قسمت لبه سرلوح، آستر گالینگور قهوه ای چسبانده شده است. کاغذ: فرنگی شکری

15 برگ (طوماری)، سطرها گوناگون؛ قطع: 108×6020

شماره رکورد: 1104145

6148

علامه حلّی، حسن بن یوسف، 648 - 726 ق.

ارشاد الاذهان الی احکام الایمان/ حسن بن یوسف بن مطهّر حلّی، مشهور به علامه حلّی (ابومنصور جمال الدّین-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره های بازیابی 2009/1 (1 /2009 ع) در ج 11 و 2394 (2394 ع) در ج 12 فهرست همین کتابخانه. نسخه کامل است. حاوی «کتاب الطهارة» تا پایان «کتاب الدّیات» است. فهرست مطالب در گ 5- 7 پ نوشته شده است.

آغاز: الحمد لله المتفرّد بالقدم و الدّوام المتنزّه عن مشابهة الاعراض و الاجسام المتفضّل بسوابغ الانعام المتطوّل بالفواضل الجسام... اما بعد فان الله تعالی کما اوجب علی الولد طاعة ابویه...

انجام:... فانه بلغ الغایة وتجاوز النّهایة و من اراد التّوسط فعلیه بما افدناه فی التحریر او تذکرة الفق هاء او قواعد الاحکام او غیر ذلک من کتبنا و الله الموفق لکلّ خیر

انجامه: تمّت بعون الله و حسن توفیقه فی شهر جمادی الثانی لسنة تسع و تسعین و تسعمائه والحمد لله اوّلا و آخرا کاتبه هاشم بن قاسم عفی عنهما آمین

منابع: الذّریعه 1: 510، 6: 14، 13: 73، 26: 190؛ بحار الانوار 104: 52؛ امل الآمل 2: 81؛ تعلیقة امل الآمل ص 123؛ الفوائد الرّجالیة 2: 257؛ طرائف المقال 434:2؛ معجم رجال الحدیث 171:6 مکتبة العلامة الحلّی ص 34 و 225؛ تذکرة الاعیان ص 249 و 253؛ تاریخ فقه و فقها ص 230؛ کشف الحجب ص 38؛ فهرس التّراث 1:

704؛ اعیان الشّیعه 5: 396؛ ایضاح المکنون 2: 142؛ هدیة العارفین 1: 284؛ زرکلی 2: 227؛ مقدّمه ارشاد الاذهان، فارس الحسّون؛ مقدّمه ای بر فقه شیعه ص 53؛ موسوعة طبقات الفقهاء 8: 77

خط: نسخ، کاتب: هاشم بن قاسم، تاریخ کتابت: 999 ق. آرایه ها: عناوین و علایم و نشان ها به سرخی و لاجورد؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و حواشی مفصّل با نشان های «غایة المراد، تذکره، ذکری، دروس، تنقیح، التحریر، کنز العرفان، نهایه، حواشی شهید، نعمت الله، منه، ع ل ر ه، سعدی بن مهدی قلی طارمی، زین الدّین» و جز آن دارد. یادداشت ها: در پایان نسخه (گ 257پ) پاسخ های «استاد خاتم المجتهدین علی بن عبدالعال» به برخی سؤال ها، با دعای «مدّظله» ثبت شده است. در گ 259 یادداشت علی بن عبدالعال در شرایط فتوی و مفتی، با این عبارت به اتمام رسیده است: «کتب هذه الاحرف بیده الفانیة الجانیة علی بن عبدالعالی حامدا مصلیا مسلما» ⁽¹⁾

همین طور برخی امضاهای او در اجازات مشابه امضای یادداشت نسخه ماست. با این حال یادداشت های پایانی نسخه ما صورت خط محقّق ثانی است؛ زیرا نسخه بعد از درگذشت او نوشته شده است. علاوه بر آن تصویر دست خط محقّق کرکی در جلد سوم: فهرست مرعشی با شماره 1112 ثبت است. این دست خط با خط یادداشت های نسخه ما تفاوت اساسی دارد. از طرف دیگر، به نظر می آید عبارت پایانی کاتب و تاریخ تحریر با خطّی متفاوت با خط متن و مرکّبی جدیدتر نوشته شده است.

«عبده» «یارعلی در گ 191 مهر بیضی عبده محمّد علی حسینی؟ در گ 4 و 5 مهر بیضی «سیدی یا محمّد»؟ در گ 5 و چند مهر دایره ناخوانا در گ 7، 7 پ و 257 مشاهده می شود.

آسیب ها: نسخه فرسودگی، آب افتادگی، وصّالی و موریانه خوردگی دارد. کاغذ: اصفهانی؛ جلد: تیماج قهوه ای، جدول

259 برگ، 15 سطر، اندازه متن: 80×135؛ قطع: 192×260

عنوان های دیگر: ارشاد الاذ هان الی علم الایمان؛ ارشاد الاذ هان فی احکام الایمان

موضوع: 1. فقه جعفری -- قرن 7 ق.

شماره رکورد: 1104997

6149

متنبی، ، احمد بن حسین، 303 - 354 ق.

دیوان المُتَنَبّی / احمد بن حسین بن حسن متنبّی کندی جعفی کوفی (ابوالطّیّب-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: حدود شش هزار بیت شعر در ابواب گوناگون است. اشعار متنبّی ⁽¹⁾به خصوص نزد شاعران عرب بسیار مشهور است. تاکنون تحقیقات بسیار گسترده ای در خصوص او و جنبه های گوناگون شعر او انجام شده است. الذّریعه (13 :271) و کشف الظّنون (1: 809) به برخی گزارش ها، شروح و تفسیر های متعدّد دیوان این شاعر اشاره کرده اند. اشعار او به زبان فرانسه و انگلیسی ترجمه شده است.

نسخه مورد گفتگو بدون ترتیب الفبایی قافیه ها است.

آغاز:

ابلی الهوی اسفا یوم النوی بدنی *** و فرّق الهجر بین الجفن و الوسن ...

انجام:... فاغتاله هناک فقتله و ابنه محسّدا و غلاما له یقال له مفلح و اخذ جمیع ما کان معه... و ذلک فی یوم الاثنین لست لیل بقین من شهر رمضان سنة اربع و

خمسین و ثلثمائه

انجامه: تمّ الکتاب فی عصر یوم الجمعة لخمس بقین من شهر ربیع الأوّل من شهور سنه 1282 و الحمد لله ربّ العالمین و الصلوة علی محمّد و آله اجمعین

منابع: کشف الظّنون 1: 809 الذّریعه 9: 44 و 958، 13: 271؛ اعیان الشّیعه: 2: 513؛ مستدرکات اعیان الشّیعه 2: 20؛ زرکلی 1: 115؛ نزهة الألبّاء فی طبقات الادباء 1: 219 معجم المطبوعات 2: 1615؛ قدس 3: 166 مرعشی 12: 168؛ مجلس 2: 224، 11: 296، 12: 291، 21: 98؛ محدّث ارموی 1: 4072

خط: شکسته نستعلیق، کاتب: اسحق بن علی انصاری (به قرینه حاشیه گ 17، 26 و 53)، تاریخ کتابت: 1282 ق. (عصر روز جمعه 25 ع 1-)؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و نسخه بدل دارد. با نشان های «واحدی، شرح و المحرره» حاشیه نویسی شده است. ادامه متن در حاشیه آمده. یادداشت ها: کاتب در گ 1 و ظهریه و گ پایانی نسخه، تاریخ استکتاب دیوان ابوتمام را در 1284 ق. و اشعاری از حاتم، زمخشری، ابن مقبل، کثیر، ابی البرکات و جز ایشان نوشته است. مهرها: دو مهر بیضی با نقش «عبده اسحق بن علی» در گ 2 و مهری بیضی با نقش «عبده اسحق بن علی الانصاری» در گ 2 و 86 پ دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوّایی، رویه کاغذ طوسی، عطف گالینگور طوسی

89 برگ، سطرها گوناگون، اندازه متن: 45×110- 65×120 قطع: 170×215

موضوع: 1. شعر عربی -- قرن 4 ق.

شماره رکورد: 1103558

6150

کلینی، محمّد بن یعقوب، - 329 ق.

الکافی (اصول)/ محمّد بن یعقوب کلینی رازی بغدادی، ملقّب به ثقة الاسلام و شیخ المحدّثین، مشهور به سلسلی (ابوجعفر-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی (1977 (1977 ع) در ج 11 فهرست همین

کتابخانه

نسخه در بردارنده جزء اوّل «کتاب العقل و الجهل» (گ 6 پ)، کتاب التّوحید (گ 37)، «کتاب الحجِه» (گ 82) از جزء سوّم کتاب کافی تا آخر «باب النّهی عن الاشراف علی قبر النّبی صلی الله علیه و آله (گ 251) است.

آغاز افتاده:... العقول ان تبلغ غایة نهایته لایبلغه حدّ و هم و لایدر که نفاذ بصر و هو السمیع العلیم...

انجام:... فقال ما احب لاحد منهم ان یعلو فوقه و لا آمنه ان یری شیئا یذهب منه بصره او براه قائما یصلّی او یراه مع بعض ازواجه صلی الله و اله و سلم

خط: نسخ خوانا ⁽¹⁾، تاریخ کتابت: قرن 11 یا 12 ق.؛ آرایه ها: عناوین و علایم به سرخی؛ حواشی: در حاشیه با نشان های «وافی، محمّد باقر، م ق ر رحمه الله، توحید، من لایحضر» تصحیح شده و نسخه بدل دارد. یادداشت ها: بعد از جزء دوّم (195 پ) مطالب پراکنده ای در ادعیه، احادیث، اشعار، مسائل فقهی و مجرّبات آمده است. مهر ها: مهر بیضی با نقش «العبد میرعلی: در برگ پایانی کتاب دارد. آسیب ها: عنوان «باب» در اواخر نسخه نانویس است. رطوبت دیدگی، پارگی و فرسودگی دارد. کاغذ: اصفهانی؛ جلد: تیماج مشکی، یک لا

251 برگ، 19 سطر، اندازه متن: 90×150 - 95× 155 قطع: دفّه رو 115×180، دفّه زیر 120×185

عنوان های دیگر: الاصول من الکافی؛ اصول الکافی؛ الکافی فی الحدیث

موضوع: 1. احادیث شیعه - قرن 4 ق.

شماره رکورد: 1103641

6151

سلطان المحدّثین، حسین بن اسماعیل، قرن 14 ق.

دفتر یادداشت حسین واعظ/ حسین بن اسماعیل واعظ، ملقّب به سلطان المحدّثین (شیخ -)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: دفترچه یادداشت شیخ حسین واعظ ملقّب به سلطان المحدّثین در سال های 1332 - 1339 ق.، فرزند ملا اسماعیل واعظ سبزواری (ح 1212 ق.- 1312 ق.)، ⁽¹⁾فرزند علی اصغر (یا محمّد جعفر) دولت آبادی است. نویسنده نزدیک سال 1336 ق. حدود هفتاد سال داشته ⁽²⁾و در این سال ها در پامنار تهران زندگی می کرده است. پیش از این مدّتی در تبریز به سر می برده است. ⁽³⁾از راه مجلس گردانی و وعظ و روضه خوانی و استنساخ نسخه های خطّی و کتاب امرار معاش می کرده است همین طور مستمری بگیر دولت بوده است. ⁽⁴⁾

نسخه را می توان به دو بخش تقسیم کرد. بخش نخست یادداشت های تلگرافی و فشرده نویسنده از کتاب ها و رساله های مورد مطالعه در موضوع های گوناگون، قابل استفاده جهت مجالس وعظ و منبر اوست. این یادداشت ها گاه بسیار کوتاه و در حدّ

چند کلمه است. نویسنده گاهی نقل های گوناگون یک واقعه را از کتاب های گوناگون ذکر می کند. در برخی موارد به شماره صفحه مطلب مورد نظر در کتاب اشاره می کند. گاهی مطالب را ذیل نام اشخاص، مانند قال والدی، شیخ کاظم، آقا سیّد محمود آورده است. برای مراجعه آسان، عنوان هر مطلب را به صورت کلید واژه، در حاشیه برخی صفحات نوشته است. عناوینی همچون عالم ذرّ، جلد: دوّم کتاب صدرای قزوینی، جلد اوّل ریاض القدس، بحار چاپی، عاشورا، کتاب جلد: سیاه احوال زید، مرقات الایقان، معیار اللّغة، روح البیان، طفلان مسلم، منفجر المعانی در نسخه مشاهده می شود. گاهی در صفحه مستقلّی به اغلاط برخی کتاب ها، مانند کتاب صدرا و مرقات الایقان اشاره می کند. اهمیّت این بخش در ذکر نام برخی کتاب ها در موضوع مقتل و مواعظ است. بخش دوّم یادداشت های شخصی نویسنده است. موضوع آن بیشتر مجالس روضه سال های گوناگون، نام صاحب مجلس، مطالب طرح شده و روضه های هر مجلس، تعداد شب ها و مدخل نویسنده از این راه، صورت حساب ها و بدهی ها و قرض های نویسنده، نام کتاب های به ارث رسیده از پدر که برای تأدیه بدهی های خود برای فروش گذاشته و قیمت آن، نام کتاب های وقفی و کتاب های متعلّق به حاجی (والدش) که به خط اوست و قیمت آن، نام کتاب هایی که برای امرار معاش نزد آقا جمال کتاب فروش برای طبع کتابت کرده است، صورت برخی نامه های مربوط به مستمرّی او و یادداشت های مشابه است. نام برخی مقتل ها در گ 45 پ از موارد مهم تر این بخش است. همین طور در این نسخه از برخی اعیان و مجالس عزاداری ایشان یاد شده است. ⁽¹⁾

آغاز: عالم ذر گاهی چنین عاشقم بر قهر و بر اه عصر هم آمد هجرت الخلق اه بسکه مستغرق دریای محبت بود... علم الاسماء چون بیوک و بیک و بک که مخفّف است

همه بمعنی بزرگ است... چون کلام باین جا کشید حکایت دعبل را عرض کنم در کتاب مفتاح البکاء مرحوم فاضل برغانی نقل می کند از کتاب منتخب شیخ طریحی علیه الرحمه که...

انجام:.... لایقاس به آل محمّد احد من هذه الامر و لا یسوی بهم من جرت نعمتهم علیه ابدا... بغداد یبنی علی ها شیطان [گ 64]... اشرف السلطنه از غره محرم 32 خوانده ام دو سه ماه نبوده نداده (گ 67)

منابع: فیضیه 2: 42 و 66؛ مجلس 29: 106؛ فنخا 9: 1008

خط: نستعلیق و نسخ تحریری، ⁽¹⁾کاتب: حسین بن اسماعیل واعظ ملّقب به سلطان المحدّثین، تاریخ کتابت: قرن 14 ق.؛ امتیاز: نسخه اصل و دست نویس مؤلّف است. حواشی: عناوین عبارات و یادداشت های پراکنده در حاشیه صفحات دارد. آسیب ها: برخی صفحات نانویس است. برخی اوراق پارگی و موریانه خوردگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: پارچه مشکی، مقوّایی، عطف گالینگور طوسی

67 برگ سطر ها گوناگون، اندازه متن: 140×200 - 75×125؛ قطع: 157×215

موضوع: 1. واقعه کربلا، 61 ق. -- مسائل گونه گون؛ 2. سلطان المحدّثین، حسین بن اسماعیل، قرن 14 ق-- یادداشت ها؛ 3. روضه و روضه خوانی

شماره رکورد: 1104459

6152/1

علی آبادی، محمّد تقی بن زکی، 1198- 1256 ق.

ملوک الکلام/ محمّدتقی بن محمّد زکی علی آبادی مازندرانی، ملقّب به آقا و متخلّص به ملالی و صاحب و صاحب دیوان (میرزا-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: رساله ای مختصر در تاریخچه قاجاریان تا زمان فتحعلی شاه (1185- حک: 1212 - 1250 ق.) با تقریر خود فتحعلی شاه و انشای محمّد تقی علی آبادی ⁽¹⁾است. در بردارنده مطالبی فهرست وار در شکل گیری دولت قاجار از زمان استیلا بر ترکمانان در استرآباد، اجداد شا هان قاجار و موقعیت آن ها در زمان نادرشاه افشار (1100 - 1160 ق) و کریم خان زند (1113؟ - 1193 ق.) تا زمان حکومت فتحعلی شاه و وقایع ایّام و اقدامات او است. ⁽²⁾برخی نسخه ها دنباله ای در تاریخ مرگ فتحعلی شاه و مدفن او دارند. این رساله چندان ارزش تاریخی ندارد.

نسخه ما و برخی نسخه های دیگر، از جمله نسخه تحریر آغا بگم متخلّصه به خاتون، دختر صاحب دیوان، به شماره 10170 ملّی، با شرح احوال فتحعلی شاه به پایان می رسد و بدون اضافات علی آبادی در خصوص مرگ خاقان است. نسخه شماره 14/

10431 و 1/ 5118 ملّی، علاوه بر این اضافات، بخش پایانی دیگری در توصیف رساله و مدح علی آبادی دارد. ⁽¹⁾برخی نسخه های کلام الملوک، از جمله نسخه شماره 12447 ملّی، خلاصه فاضل گروسی از این رساله، تا مرگ فتحعلی شاه است. آخرین عبارت این نسخه خلاصه، قطعه تاریخ درگذشت شاه به نقل از علی محمّد متخلّص به قرغی (د: 1258 ق.) ⁽²⁾است:«.... کلک قرغی پی تاریخ نگاشت * سنه الف و مأتین و خمسین». ⁽³⁾

آغاز: لک الحمد یا ذالجود و المجد و العلی تبارکت تعطی من تشاء و تمنع تحسین و درود مر نخستین صدور و ورود عرصه شهود احمد محمود...

انجام:... مرا سرافرازی و پستی توئی که من نیستم هر چه هستی توئی چو بخشیدیم دولت این جهان ببخشائیم نعمت جاودان اللهم فتمم احسانک علی فیما بقی من عمری کما احسنت الی فیما مضی منه

انجامه: تمت الرسالة الملوک الکلام

منابع: الذّریعه 3: 288، 9: 575 و 1097، 18: 111، 22: 221، اعیان الشّیعه 3: 634؛ مستدرکات اعیان الشّیعه 6: 238؛ فهرست واره 2: 891 و 1055؛ صاحب دیوان علی آبادی، ابراهیم صفائی، ارمغان، 1337، ش 1، ص 2-6

خط: نستعلیق و شکسته نستعلیق، تاریخ کتابت: 1259 ق.؛ آسیب ها: آب افتادگی و فرسودگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: میشن قهوه ای، لبه ها سجاف عنّابی و عطف سجاف قهوه ای سوخته

گ 1 پ- 11 پ (60 برگ) 16سطر، اندازه متن: 90×165 - 95×170؛ قطع: 217133

عنوان های دیگر: کلام الملوک؛ رساله خاقانیه؛ تاریخ قاجاریان

موضوع: 1. ایران -- تاریخ -- قاجاریان، 1193 - 1344 ق.

شماره رکورد: 1095730

6152/2

رشید وطواط، محمّد بن محمّد، 480؟ - 573؟ق.

حدائق السّحر فی دقایق الشّعر/ محمّد بن محمّد بن عبدالجلیل عمری بلخی، مشهور به خواجه رشیدالدّین وطواط (ابوبکر-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 6093 در همین فهرست. آغاز: الحمد لله علی ما افاض علینا من نعمه المترعة الحیاض و مننه الممرعه الریاض و الصلوة علی خاتم انبیائه و سیّد اصفیائه محمّد و آله الابرار و...

انجام:... از این جنس و در پارسی فرخی را و من بر لفظ فرخی کتاب را تمام کردم همیشه روزگار شاه اسلام فرخ و همیون بود

انجامه: در دو سه روز نخست ضرورت... حدایق السّحر پرداخته فی یوم الاثنین لیلة النّصف من شهر رمضان المبارک سنه 1259 من الهجرة النّبویة المصطفویّة علی هاجرها الف الف التحیة و السّلام

خط: شکسته نستعلیق و نسخ، تاریخ کتابت: 1259 ق. (دوشنبه شب نیمه رمضان- )؛ یادداشت ها: ذیل انجامه شش بیت شعر منسوب به امیرالمؤمنین علی علیه السلام با ترجمه آن نوشته شده است: با آغاز: «فکم لله من لطف خفیّ * یدق خفاه عن فهم الذّکی [ذکی] (خدا را

هست تابنده بس الطاف نهانی* که نبود فهم آن الطاف کار ذهن انسانی)...» و با انجام: «و لا تجزع اذا ما ناب خطب * فکم الله من لطف خفی (از سختی ها که.. جزع می نماید آن این را * که از او راست تابنده الطاف نهانی)» آسیب ها: بعد از گ 30، حدود پنج برگ افتادگی دارد. لبه برخی اوراق پاره و جلد فرسوده است: کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: میشن قهوه ای، لبه ها سجاف عنّابی و عطف سجاف قهوه ای سوخته

گ 13پ - 32 (60 برگ)، 15 سطر، اندازه متن: 95×155؛ قطع: 133×217

موضوع: 1. فارسی -- بدیع؛ 2. زبان عربی -- بدیع؛ 3. معانی و بیان؛ 4. زبان: عربی -- معانی و بیان

شماره رکورد: 1095757

6152/3

اردبیلی، احمد

استخاره نامه/ احمد اردبیلی (ملا-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: استخاره به آیات قرآنی با ثبت علامات رموز از «بسیار خوب» تا «بسیار بد، بالای اوّلین کلمه برخی آیات، از ابتدای سوره «البقره» تا پایان سوره «التّکویر» به ترتیب سوره ها است. این استخاره نامه به نقل از ملا احمد اردبیلی است. در مطلع بعضی آیات رمز استخاره با شنگرف در هر آیه نوشته شده است. ⁽¹⁾

آغاز: استخاره نامه آیات قرآنی که نیک و بد بقول ملا احمد اردبیلی نوشته شد از اوّل آیه تا آخر هر کجا که تغییر بدهد؟ یعنی خوب بد می شود یا بد خوب یا وسط به رمزی که نوشته شده حمد و چند آیه اوّل سوره البقره را ننوشته اند زیرا که ورق اوّل مصحف را که سبع المثانی باشد نمی گشایند بدان جهت ننوشته علامت خ خوب علامت بخ

بسیار خوب علامت طخ وسط خوب علامت طد وسط بد علامت بد دال علامت بد بد بسم الله الرحمن الرحیم (بخ) اولئک علی هدی...

انجام:... سورة التکویر بسم الله الرّحمن الرّحیم اذا (د) الشمس کورت الی سجرت (6) و اذا (طد) النفوس [زوّجت] و اذا الموؤر[و] دة (د) سئلت الی نشرت (3؟)

خط: نسخ، تاریخ کتابت: 1259 ق.؛ آرایه ها: علایم و عناوین و برخی عبارات به سرخی؛ حواشی: افتادگی ها و شماره های اجزا در حاشیه نوشته شده است. آسیب ها: پارگی لبه برخی اوراق و از بین رفتن اطراف حواشی در برش اوراق دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: میشن قهوه ای، لبه ها سجاف عنّایی و عطف سجاف قهوه ای سوخته

گ 33 پ - 53 پ (60 برگ)، 15 و 16 سطر، اندازه متن: 95×155؛ قطع: 134×215

موضوع: 1. استخاره با قرآن

شماره رکورد: 1095771

6152/4

زرنوجی، بر هان الدّین، قرن 6 ق.

آداب المتعلّمین/ عثمان بن عمر زرنوجی حنفی (بر هان الدّین-)، منسوب به محمّد بن محمّد طوسی، مشهور به خواجه نصیرالدّین طوسی

زبان: عربی

معرّفی کتاب: آداب المتعلّمین تلخیص تعلیم المتعلّم طریق التّعلّم بر هان الدّین زُرنوجی ⁽¹⁾(د: 519 یا 571 ق.) است. دوازده باب یا فصل دارد. این کتاب، به اشتباه به خواجه نصیرالدّین طوسی منسوب شده است. زُرنوجی تعلیم المتعلّم را در چهارده فصل در علم تعلیم و تربیت تدوین کرد. برای توضیحات بیشتر بنگرید به شماره بازیابی 1/

6426 در همین فهرست. در آداب المتعلّمین مطالب هر فصل خلاصه تر است. فصل چهارم و چهاردهم و نام علمای اهل سنّت تعلیم المتعلّم حذف شده و کتاب به خواجه نصیر طوسی نسبت داده شده است. در نسخه مورد گفتگو کتاب به شهید ثانی منسوب است. در فهرست کتاب های شهید ثانی ⁽¹⁾نام چنین کتابی نیامده است. ⁽²⁾

نسخه ما سیزده فصل دارد. عنوان فصل دوازدهم در این نسخه «الفصل الثانی عشر فیما یجلب الرّزق و ما یمنع الرّزق و ما یزید فی العمر و ینقص الصّحة» است. در صفحه پایانی، دوباره بخشی از عنوان فصل دوازدهم، در «الفصل الثالث عشر فیما یزید فی العمر و ما ینقص» تکرار شده است.

آغاز: الحمد لله علی الانه و اشکره علی نعمائه و الصلوة و السلام علی سید انبیائه و خیر اوصیائه و اولاده الائمه الطاهرین سلام الله علیهم اجمعین اما بعد و بعده فکثیر من طلاب العلم لا یتیسّر لهم التحصیل...

انجام:... الا عند الضرورة واعلم انه لطالب العلم ان یتعلم الشیء من الطب مما وردت فیه الاثار الواردة فی الطب الذی جمعه الشیخ الامام ابو العباس المستغفر [ی] فی کتاب مسمی بطب النبی یجده من یطلب و الحمد لله رب العالمین

منابع: الذّریعه 1: 15 و 26، 4: 39 و 63 و 73، 18: 382، 23: 58، 25: 182؛ کشف الحجب ص 32؛ «آداب المتعلّمین»، محمّد علی مولوی، دائرة المعارف بزرگ اسلامی 1:

165؛ دائرة المعارف تشیع 1: 22، حقوق ص 229؛ مجلس 9: 528 و 32: 573؛ کشف1: 425؛ معجم المطبوعات 1: 969؛ مشار عربی ص 4؛ معجم المؤلّفین 3: 43؛ سپه 3 :16 حقوق ص 229؛ مرعشی 8: 55 و 3: 319؛ آستان مقدس حضرت معصومه علیه السلام 2: 111؛ عکسی مرکز احیا 4: 389؛ نشریه 11: 497؛ اعیان الشّیعه 10: 45

خط: نستعلیق تحریری، تاریخ کتابت: 1259 ق؛ آسیب ها: آب افتاده است و جلد فرسوده دارد. کاغذ: فرنگی شکری: جلد؛ میشن قهوه ای، لبه ها سجاف عنّابی و عطف سجاف قهوه ای سوخته

گ 54 پ- 60 (60 برگ)، 17 سطر، اندازه متن: 90×180؛ قطع: 133×217

موضوع: 1. اخلاق اسلامی؛ 2. اسلام و آموزش و پرورش

شماره رکورد: 1095794

6153

واعظ قزوینی، محمّد رفیع، 1027- 1089 ق.

ابواب الجنان/ محمّد رفیع بن فتح الله قزوینی جیلانی، متخلّص به واعظ و مشهور به میرزا رفیعا (رفیع الدّین-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: کتابی لطیف در نصیحت و وعظ، براساس آیات قرآن کریم و احادیث اهل بیت علیهم السلام است. مؤلّف ⁽¹⁾ابواب این کتاب را به عدد ابواب بهشت بر هشت باب و هر

باب در یک جلد بنا نهاد. پس از نگارش دو باب در دو جلد درگذشت. جلد و باب اوّل در وعظ را در زمان شاه عبّاس دوّم (1042 -حک: 1052 - 1077 ق) و جلد و باب دوّم در صلاة را پس از درگذشت او، و در زمان شاه سلیمان صفوی (1057 - حک: 1077- 1105 ق.) در سال 1079 ق. نوشت. پس از او فرزندش محمّد شفیع ⁽¹⁾، شش باب باقی مانده این کتاب را در دو جلد با عنوان تتمیم ابواب الجنان به پایان رساند. صاحب امل الآمل از این تتمیم نام برده است. بنابراین تألیف آن پیش از سال 1097 ق. بوده است. ⁽²⁾نسخه مورد گفتگو جلد اوّل کتاب است.

آغاز: بهترین مقالی که سرخیل کاروان فنون محاورات تواند بود و خوش ترین کلامی که بشادابی لالی کلماتش تیغ زبان بیان را آبگیری تواند نمود...

انجام: و آثار مذکوره را بر امزجه قلوب دردمندان سازگار و گوارا گردانیده توفیق انجام باقی ابواب را بر وجهی کرامت فرماید بمنه و کرمه

انجامه: سنه 1223

منابع: الذّریعه 1: 76، 3: 336، 14: 133، 22: 37؛ الکنی و الالقاب 2: 279؛ کشف الحجب ص 2؛ اعیان الشّیعه 10: 96؛ مستدرکات اعیان الشّیعه 293:6؛ امل الآمل 2: 276 و 293؛ معجم رجال الحدیث 18: 131، 19: 81؛ ایضاح 1: 12؛ وقفنامه باغ های، سلیمان آباد و صفی آباد قزوین» سیّد محمّد دبیر سیاقی، وقف میراث جاویدان، ش 14، س 1375، ص 64- 73

خط: نستعلیق و عبارات عربی نسخ، تاریخ کتابت: 1223 ق؛ آرایه ها: عناوین و علایم و نشان ها به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و حواشی پراکنده در برخی صفحات

دارد. مهرها: در گ 1پ مهر چهارگوش با نقش «عبدالمذنب عبدالمجید»، 222 مهر بیضی با نقش «ادرکنی یا علی» و «عبده الراجی محمّدعلی» و «عبد السلام»، 1، 106 و 222 پ مهرهای متعد،د نیمه خوانا و ناخوانا مشاهده می شود آسیب ها: رطوبت دیدگی، وصّالی، پارگی و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، با ترنج و نیم ترنج و زنجیره، بخشی از عطف گالینگور طوسی، آستر میشن قهوه ای

222 برگ، 20 سطر، اندازه متن: 135×220؛ قطع 200×296

موضوع: 1. وعظ؛ 2. اخلاق اسلامی

شماره رکورد: 1094436

6154

شهید ثانی، زین الدّین بن علی، 911 - 966 ق.

الرّوضة البهیّة فی شرح اللّمعة الدّمشقیة/ زین الدّین بن علی بن احمد عاملّی شامی جبعی، مشهور به شهید ثانی؛ نویسنده متن، محمّد بن مکّی عاملی مطلّبی نباطی جزینی، مشهور به شهید اوّل

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره های بازیابی 2032 (2032 ع) در ج 11 و 2343 (2343 ع) در ج 12 فهرست همین کتابخانه.

نسخه مجلّد دوّم و دربردارنده «کتاب الاجاره» تا پایان «کتاب الدیات» است.

آغاز: کتاب الاجارة و هی العقد علی تملّک المنفعة المعلومة بعوض معلوم فالعقد بمنزلة الجنس

انجام:... او وقع فیه من خلل فی ایراده أنّه هو الغفور الرّحیم و فرع من تسویده مؤلّفه... من شهور سنة سبع و خمسین و تسعمأیه [کذا] من الهجرة النّبویة حامدا مصلّیا مسلّما اللّهم صلّ علی محمّد و آل محمّد و اختم بالخیر یا کریم و الحمد لله ربّ العالمین

انجامه: قد اتّفق الفراغ من کتابة هذه النّسخة المسمّاة بالرّوضة فی شرح اللّمعة الدّمشقیة لافقر الخلق الی رحمة ربّه الغنیّ الضّعیف عملا الکثیر زللا المسیء محمّد بن

الحسین

خط: نسخ، کاتب: محمّد بن حسین، تاریخ کتابت: قرن 13 ق. ⁽¹⁾آرایه ها: عناوین و برخی کلمات به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و حاشیه نویسی مفصّل با نشان های «ع ،ل، سلط، شرح، منه، جم، مسالک» و جز آن دارد. مهرها: دو مهر ناخوانا در گ 1 و نیمه ناخوانا با نقش «... قاسم» در گ 27 پ دارد. آسیب ها: پارگی، سوختگی، آب افتادگی و مرمت لبه برخی اوراق دارد. کاغذ: فرنگی آبی و شکری؛ جلد: تیماج مشکی، ضربی، با نقش زنجیره، آستر کاغذ آبی

217 برگ، 26 و 20 سطر، اندازه متن: 125×225 و 130×220؛ قطع: 210×336

عنوان های دیگر: شرح اللّمعة الدّمشقیة؛ شرح لمعه

موضوع: 1. فقه -جعفری -- قرن 10 ق. 2. فقه جعفری -- قرن 8 ق.-- نقد و تفسیر؛ 3. شهید اوّل، محمّد بن مکّی 734 - 786 ق. اللّمعة الدّمشقیة - نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1103870

6155

سعدی، مصلح بن عبدالله، - 691؟ ق.

کلیات سعدی/ مصلح الدّین بن عبدالله سعدی شیرازی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: کلیّات سعدی با ترتیب مطالب بدین قرار است: مقدّمه علی بن احمد بن ابی بکر مشهور به بیستون ⁽²⁾(گ 3 پ- 4 پ)، رساله اوّل در شش رساله: 1. تقریر

دیباچه (گ 4 پ- 8) 2. مجالس پنجگانه ( گ 8- 20 پ) 3. سؤال صاحب دیوان (گ 20 پ- 21 پ)، عقل و عشق (گ 21 پ- 23) 5. نصیحت ملوک (گ 23- 28 پ)، 6. رسالات ثلثه (گ 28 پ- 31 پ) لغزیات و معمیّات (گ 31 پ- 34)، گلستان (گ 34- 81 پ)، بوستان (گ 81 پ - 158)، ⁽¹⁾قصاید عربی (گ 158 -165)، قصاید فارسی (گ 165 - 187) مراثی (گ 188 - 192)، ملمّعات (گ 192 - 194 پ)، صاحبیه (گ 194 پ - 208)، ترجیعات (گ 208- 211 پ)، طیّبات (گ 211 پ- 274)، بدایع (گ 274 پ - 304) خواتیم (گ 304- 315)، غزلیّات قدیم (گ 315- 320 پ)، مضحکات (گ 321 - 322 پ)، رباعیّات (گ 322 پ - 324)، مفردات (گ 324 - 324 پ)

آغاز: شکر و سپاس معبودی را جلّت قدرته که آفریننده مخلوقات عالم است...

انجام:...

من سخن راست نوشتم تو گرش [راست] بخوانی *** جرم لیلاج نباشد چو تو شطرنج ندانی

انجامه: تمام شد کتاب کلیات در یوم پنجشنبه 12 شهر جمادی الاوّل در دارالخلافه طهران در سنه هزار و دویست و شصت 1260

خط: نستعلیق، کاتب: علی اکبر بن عبدالواسع حسینی، تاریخ کتابت: 1256- 1260 ق. (12 ج 1-) ⁽²⁾محل کتابت: طهران؛ آرایه ها: علایم و عناوین و برخی کلمات به سرخی؛ حواشی: دنباله متن و افتادگی ها در حواشی نوشته شده. یادداشت ها: تملّک هاشم پسر حسین قلی خان... در گ 176 مشاهده می شود. مهرها: گ 3 دو مهر بیضی با نقش «عبده عباسقلی» و گ 191 دو مهر نیمه خوانای چهارگوش دارد. آسیب ها: عناوین از گ 138 به بعد، جز چند صفحه نانوشته است. پارگی لبه اوراق، جدایی برخی اوراق از شیرازه و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، با ترنج و سرترنج و لچکی گل و بوته دار و

زنجیره

325 برگ، 14- 17 سطر، اندازه متن: 85×160 - 90×170؛ قطع: 200×330

موضوع: 1. شعر فارسی -- قرن 7 ق.؛ 2. نثر فارسی -- قرن 7 ق.

شناسه افزوده: الف. بیستون، علی بن احمد، قرن 8 ق. مقدّمه نویس

شماره رکورد: 1090948

6156

میرخواند، محمّد بن خاوندشاه، 837-903 ق.

روضة الصّفا فی سیرة الانبیاء و الملوک و الخلفا/ محمّد بن خاوندشاه (برهان الدّین) بلخی بخاری، مشهور به میرخواند و امیرخواند

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره های بازیابی 11329 (1329 ف) در ج 3 و 11555 (1555 ف) در ج 4 فهرست همین کتابخانه.

نسخه جلد: اوّل و از ابتدای کتاب تا پایان سلطنت «یزدجرد بن شهریار» است.

آغاز: زیب فهرست نسخه مفاخر انبیای عالی مکان و زینت دیباچه مجموعه مآثر سلاطین گردون توان شکر منعمیست که مبدعات عالم نبات بر خوان احسان او نواله ایست و....

انجام:... و حسن قبول خاطر فیاض مقرب الحضرت السلطانی مسئول انّه علی ما یشاء قدیر و الاجابت جدیر و الصلواة و السلوام [السلام] علی خیر خلقه محمّد و آله الاجمعین الطیبین الطاهرین المعصومین

انجامه: تمّت هذا المجلد الاوّل از تاریخ اوّل روضة الصفا فی تاریخ چهارشنبه اوّل شهر ربیع الاوّل سنه 1242 باتمام رسید المذنب العاصی الروسیاه [کذا] ابن محمّد هاشم؟

الّلهم اغفر ...

خط: نستعلیق، کاتب: هاشم؟ بن محمّد. ⁽¹⁾تاریخ کتابت: 1242 ق. (چهارشنبه 1 ع 2)؛ آرایه ها: عناوین و علایم به سرخی حواشی؛ در حاشیه تصحیح شده است. یادداشت ها: وقایع طبیعی سال های 1288 و 1294 ق. در گ 354 پ نوشته شده است. یادداشت تملّکی پاک شده در گ 217 پ دارد. مهرها: مهری چهارگوش در گ 1 محو شده است. آسیب ها آب افتادگی، رطوبت دیدگی، وصّالی و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج، قهوه ای، ضربی، با ترنج و سرترنج و لچکی و زنجیره، آستر کاغذی

354 برگ، 19 سطر، اندازه متن: 135×210؛ قطع: 190×282

موضوع: 1. ایران -- تاریخ -- پیش از اسلام؛ 2. اسلام -- تاریخ؛ 3. پیامبران -- سرگذشت نامه

شماره رکورد: 1103798

6157

تبریزی، محمّد باقر، قرن 13 ق.

قورخانه مبارکه/ محمّدباقر تبریزی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: رساله ای در آموزش روش ساخت یا استفاده برخی تسلیحات تجهیزات و اسباب اسلحه خانه و آتش خانه محمّد شاه قاجار (1222- 1264 ق.) در سه باب و فصولی است: باب اوّل در بیان ساختن اسبابی است که متعلّق بتوپخانه باشد،

باب دوّم در بیان فشنگ و غیره ضروریات افواج قاهره است، باب سوّم در بیان آتشبازی که در ایّام عیش و اعیاد به کار می رود. این رساله خواننده را با برخی اصطلاحات و

قیمت تمام شده برخی ضروریات این اسلحه خانه آشنا می کند، و فقر علم اسلحه سازی در زمان قاجار را نشان می دهد. نویسنده آن را به دستور محمّدشاه (1222- حک: 1250-1264 ق) و حاجی میرزا آقاسی (1197 - 1265 ق.)، نخست وزیر او نوشته است. ابتدا اوزان و مقیاس های متداول ایرانی و فرنگی را به جهت تشخیص وزن باروت، خرج توپ و جز آن برشمرده است. این اوزان را با یکدیگر سنجیده و معادل وزن های ایرانی اوزان فرنگی را نوشته است. ⁽¹⁾پس از آن در طول رساله به مسائلی هم چون بیان اندازه دهن توپ، وزن باروت کیسه هر توپ، بافتن فتیله توپ، ساختن ساچمه توپ، اندازه سیخ توپ، بیان تراز توپ، بیان ساختن فشنگ جنگی، فشنگ بی گلوله، ساچمه تفنگ، دوختن اسباب سربازی، ساختن خمپاره آتش بازی، ساختن طبق تیر، ساختن گردون، ساختن کلاه فرنگی، ساختن کلاه کمرچین، اوزان اجزاء آتش بار، قیمت اسباب آتش بازی و... پرداخته است. ⁽²⁾

نسخه ناقص است. ⁽³⁾

آغاز: الحمد الّه [لله] ربّ العالمین والصّلوة و السلام علی خیر خلقه محمّد و آله الطّیّبین الطّاهرین اما بعد این نسخه مختصریست مشتمل بر سه باب باب اول در بیان ساختن اسبابیست که متعلق بتوبخانه می باشد...

انجام افتاده:... فصل در بیان ساختن کلاه فرنگی طرح ایران اوّل ساختن چوب آنست و ترکیب آن مثل فانوس های هشت بازو باشد و اندازه قد بازوها و صراحی از این قرار است که در جدول بیان شد [گ 70 پ]... فصل در بیان ساختن گردون دراز است.... محکم

پیچیده که بیرون نیاید که چون بسیار پر زور است در وقت گردیدن... [گ 17 پ]

منابع: الذّریعه 17: 206؛ دانشگاه 14: 3514

خط: نستعلیق مایل به شکسته، تاریخ کتابت: قرن 13 ق.؛ آرایه ها: عناوین به سرخی؛ مهرها: مهر بیضی با نقش «غلام حسین 1347» در گ 1 دارد. آسیب ها: نسخه ناقص است. بعضی عبارات نانویس است. محل گ 53- 68 بعد از گ 9، گ 11 بعد از گ 16 و گ 17 (برگ پایانی نسخه) بعد از گ 70 است. جای جدول ها و شکل ها خالی و نانوشته است. فرسودگی جلد دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، جدول، عطف گالینگور طوسی، آستر کاغذی

71 برگ، 15 سطر، اندازه متن: 120 × 210؛ قطع 200×325

عنوان های دیگر: رساله در قورخانه؛ مختصری در علم قورخانه

موضوع: 1. مهمّات و تجهیزات جنگی؛ 2. سلاح ها؛ 3. آتش بازی

شماره رکورد: 1103746

6158

شوشتری، نورالله بن شریف الدّین، 956 - 1019 ق.

مجالس المؤمنین/ نور الله بن شریف الدّین تستری (شوشتری) مرعشی حسینی، متخلّص به نوری، مشهور به امیر سیّد و شهید ثالث (قاضی ضیاء الدّین-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: شرح احوال علما و فضلای شیعه در یک فاتحه و دوازده مجلس است. نویسنده در مقدّمه و فاتحه به تعریف مطلق شیعه و شیعه امامیه، بیان شعبه های آن، چگونگی انشعاب مذاهب و اصول هر یک می پردازد. موضوع مجالس دوازده گانه عبارت است از: اماکن و مواطن مختص به ائمّه طاهرین علیهم السلام و شیعیان ایشان، طائفه های مشهور به تشیع، ذکر برخی مشاهیر شیعه از صحابه (بنی هاشم و دیگران)، تابعان، مجتهدان، راویان، حکما، متکلّمان، مفسرّان، محدّثان، قاریان، نحویّون، لغویّون، صوفیان، پادشاهان، وزیران، امیران، کاتبان و شاعران عرب و عجم. مفهوم شیعه در این کتاب،

دایره ای گسترده تر و فراتر از شیعه دوازده امامی دارد و مطلق شیعه و تمامی قائلان و معتقدان به خلافت و وصایت امیرالمؤمنین علیه السلام را در بر می گیرد. نویسنده تألیف کتاب را در اوّل رجب 982 ق. در لاهور آغاز کرده، مقدّمه را پس از آن در 990 ق. نوشته است. در روز پنجشنبه 23 ذی قعده 1010 ق. کتاب را به پایان رسانده است.

مجالس المؤمنین توسّط احمد بن درویش علی بن حسین بغدادی حایری (د: 1329 ق.) معرّب شده است. عبدالملک خادم حسینی منتخب آن را در 1128 ق. نگاشته است. سیّد سخاوت علی رضوی سبزواری أکری و محمّد شبّر بن سیّد حسین بن محمّد عابد حسینی ⁽¹⁾(تولّد 1308 ق.) این کتاب را به اردو ترجمه کرده اند. ⁽²⁾

نسخه مقدّمه و فاتحه ندارد، و از ابتدای مجلس اوّل تا پایان مجلس هفتم است.

آغاز افتاده:... در ذکر بعضی از اماکن لطیفه و مواطن شریفه که آن را با ائمه طاهرین و شیعه با اخلاص ایشان اختصاص خاص حاصلست...

انجام: ناتمام... و همواره مستجمع کرام اخلاق از عدالت و شجاعت و سخاوت و تقوی و عفت و مروت بود و در شهور سنه اثنی و خمسین و تسعمائه توجه بجانب عقبی نمود و الحمد لله اوّلا و اخرا و ظاهرا و باطنا برحمتک یا ارحم الراحمین تمة الکتاب بعون الملک الو هاب

منابع: فیض الإله فی ترجمة قاضی نور الله ص 60-56 و 131 ص؛ الذّریعه 19: 370؛ 4: 133 و 214، 5: 184، 10: 157 و 202، 21: 242، 22: 432؛ کشف الحجب ص

487؛ ایضاح 2: 430؛ اعیان الشّیعه 10: 228؛ امل الآمل 2: 336؛ الکنی و الالقاب 3: 56؛ طبقات اعلام الشّیعة ق 11: 622؛ هدیة العارفین 2: 498؛ زرکلی 8: 52؛ ربع قرن العلامة الامینی ص 195؛ مقدّمة شرح احقاق الحق؛ تراثنا 39: 407، 48: 341؛ موسوعة طبقات الفقهاءء 11: 366؛ فهرس التّراث 1: 832؛ ⁽¹⁾مشار 4: 4523؛ آستانه حضرت عبدالعظیم علیه السلام ص 180 و 194؛ محدّث ارموی 1: 2003

خط: نسخ، تاریخ کتابت: قرن 12 ق. (احتمالاً-)؛ آرایه ها: عناوین و برخی کلمات به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و حواشی پراکنده دارد. یادداشت ها: یادداشت هایی در پیشانی و پایان کتاب نوشته شده است. آسیب ها: نسخه در ابتدا ناقص است. عناوین مجالس نوشته نشده است. آب افتادگی و از هم گسیختگی برخی اوراق دارد. بسیاری راده ها در برش اوراق از بین رفته است. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج عنّابی، آستر تیماج مشکی

362 برگ، 25 سطر، اندازه متن 100×195؛ قطع: 173×285

عنوان های دیگر: رجال قاضی نورالله شوشتری

موضوع: 1. شیعه سرگذشت نامه؛ 2. شیعه -- تاریخ؛ 3. شیعه -- دفاعیه ها و ردّیه ها

شماره رکورد: 1103708

6159

قصّه مهستی و امیراحمد/ منسوب به عبدالله جوهری

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: داستان مناظرات و معاشقات مهستی گنجوی (471 یا 490؟- 576 یا 577 ق.؟) و تاج الدّین امیر احمد ابن خطّیب گنجه (قرن 6 ق.) منسوب به عبدالله

جوهری (قرن 7 ق.) ⁽¹⁾است. بیشتر به افسانه ای بدون استناد تاریخی می ماند. در این کتاب غزل ها و رباعیّاتی از امیراحمد و مهستی نقل شده است. تنها شماری از این اشعار سروده ایشان است. ⁽²⁾در این داستان مهستی دختر فقیهی است از ماواء النّهر، صاحب جمال، کمال، آواز خوش، آشنا به موسیقی و دارای طبع شعری روان. پس از درگذشت پدرش، با مادر و دو کنیزک و غلامی از خجند بیرون می آید و در کوی خرابات شهر گنجه ساکن می شود. با بزرگان و شا هان نشست و برخاست داشته است. سراسر کتاب داستان ارتباط و پیوند و مشاعره او با امیر احمد است. در نهایت با مرگ امیر احمد و نابینایی و مرگ مهستی حکایت پایان می یابد. از سرنوشت واقعی مهستی، شاعره رباعی سرای قرن 6 ق، اطّلاع چندانی در دست نیست. ⁽³⁾برخی او را هم طراز خیّام

و بعضی پس از خیّام برجسته ترین رباعی سرای ایران می دانند. دیوان او برجای نمانده است. اشعار پراکنده او از کتاب های مختلف گردآوری شده و به چاپ رسیده است. در این حکایت برخی اشعار او آمده است چندین نسخه با عناوینی مشابه نسخه حاضر در کتابخانه های گوناگون موجود است 1. قصّه مهستی و امیر احمد خطیب، به نظم و نثر با دیباچه منثور، ذیل مجموعه 14776 مورّخ 868 ق.، (سنا 1: 355،)⁽¹⁾؛ 2. امیر احمد و مهستی (موزه بریتانیا، 876 ق. [مصوّر] ش 8755.or ) 3. داستان و رباعیّات مهستی گنجه ای و امیر احمد (فرهنگستان علوم جمهوری آذربایجان مورّخ 900 ق.)؛ 4. حکایت امیراحمد و مهستی، سده 10 ق.، ش 3572، نسخه ملّی تبریز (میکروفیلم ش 8/ 3104 دانشگاه تهران) (میکروفیلم های دانشگاه تهران 2: 77) 5. مهستی و امیراحمد (نسخه شخصی متعلّق به آقای فرزانه پور مورّخ 1061 ق.) ؛ ⁽²⁾6. رباعیّات مهستی و امیراحمد و خطّیب (میکرو فیلم دانشگاه تهران مورّخ سده 11 ق. ش3614)؛ 7. داستان امیر احمد و مهستی (کتابخانه ملّت استانبول، بی تا) 8. داستان امیراحمد و مهستی (انستیتو نظامی باکو، بی تا)

آغاز: چنین آورد ه اند راویان اخبار و گذارندگان اسرار و ناقلان شیرین گفتار که در شهر ماوراءالنهر فقیهی بود و علم بسیار خوانده بود چنان که در چهار حد ماوراءالنهر هیچ کس بعلم او نبود و زهدی و علمی تمام داشت...

انجام:... چندان در فراق امیر احمد بگریست که نابینا شد و آن نیز از دنیا برفت و هیچ کس از دست اجل جان نبرده است ایشان رفتند و ما نیز خواهیم رفت همه مرگ رائیم برنا و پیر * برفتن خرد بادمان دستگیر

انجامه: تمام شد قصه امیر احمد و مهستی بمبارکی و فیروزی و خرمی بتاریخ

پنجشنبه چهارم ذیحجة الحرام سنه یک هزار و دویست و شصت و یک 1261 هجری مطابق سال خجسته فال ییلان ئیل ترکی در دارالخلافه طهران بسعی میرزا محمود کاشانی

منابع: فهرست واره 1: 336؛ فهرست میکروفیلم ها 2: 77؛ نسخه ها 5: 3687؛ نشریه 4 :671 ، 9 :203 فنخا 25: 196، 13: 210؛ تاریخ نظم و نثر در ایران 1: 85، 2: 739؛ دانشنامه ادب فارسی در قفقاز ص 541- 545؛ الذّریعه 9: 211 و 165 و 1137، 19: 110؛ تاریخ گزیده ص 718 و 757؛ مهستی گنج های بزرگ ترین زن شاعر رباعی سرا ص7- 56؛ «مهستی شناسی»، مریم مشرّف، نامه فرهنگستان، 1384، ش 25، ص 85-

خط: شکسته نستعلیق خوش و نستعلیق، کاتب: میرزا محمود کاشانی، تاریخ کتابت: 1241 ق. (پنجشنبه 4 ذح-) محل کتابت: دار الخلافة طهران؛ امتیاز: نسخه های محدودی از این کتاب موجود است. یادداشت ها: در ابتدا و انت های کتاب اشعار و رباعیّاتی نوشته شده است. آسیب ها: در آغاز کتاب بعد از پنج سطر یک و نیم صفحه و در انتهای کتاب قبل از پنج سطر به آخر، حدود یک صفحه نانویس است. وصّالی، رطوبت دیدگی و لکه های قارچی دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، دفّه زیر با نقش جدول، آستر کاغذی

87 برگ، 15 سطر، اندازه متن: 95×185؛ قطع 165×270

عنوان های دیگر: داستان امیراحمد و مهستی؛ حکایت امیراحمد و مهستی؛ مثنوی احمد و مهستی

موضوع: 1. داستان های فارسی؛ 2. نثر فارسی -- قرن 7 ق.؛ 3. شعر فارسی -- قرن 6 ق.

شناسه افزوده: جوهری زرگر، عبدالله، قرن 6 ق.، پدیدآور مشکوک

شماره رکورد: 1091017

6160

باذل، محمّد رفیع بن محمّد - 1123 ق.

حمله حیدری محمّد رفیع بن محمّد باذل مشهدی شاه ج هان آبادی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 6060 در همین فهرست.

نسخه ناقص است. از گ 40 نسخه پیش گفته «در ذکر صف کشیدن اسلام در برابر قریش» از وقایع سال دوّم هجرت، تا گ 200 «در ذکر معروض داشتن عکاشه ضربت تازیانه...» در وقایع رحلت رسول اکرم صلی الله است.

آغاز افتاده:... حماسه خیر البشر

بیا ساقی اکنون بده جام می *** بگو تا مغنی دمد دم به نی

دماغم شد از فکر آتشفشان *** بدل سوخت معنی سخن در زبان:...

انجام افتاده:...

[کجا باشم] آن روز من آه آه *** که از شر ایشان بدارم نگاه

[بگفت این و] بارید بی اختیار *** سرشکش برخ همچه [همچو] ابر بهار...

خط: نستعلیق خوانا، تاریخ کتابت: قرن 12 ق. (احتمالاً-)؛ - آرایه ها: عناوین اشعار و برخی ابیات و کلمات به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و افتادگی ها نوشته شده است. مهرها: مهری پاک شده در گ 170 دارد. آسیب ها: در ابتدا و انت ها ناقص است. آب افتادگی، پارگی، وصّالی، از هم گسیختگی برخی اوراق از شیرازه و لکه های جوهر دارد. کاغذ: فرنگی نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای روشن، ضربی، با ترنج و سرنج مشکی، جدول

233 برگ، 16 سطر، اندازه متن: 15095؛ قطع 130×190

موضوع: 1. شعر مذهبی فارسی -- قرن 12 ق.؛ 2. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اوّل، 23 قبل از هجرت -40 ق. -- شعر؛. 3. محمّد (صلی الله علیه و آله) پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت - 11 ق. - شعر

شماره رکورد: 1103683

6161/1

[رمل (رساله در-)]/ ناشناخته

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: مختصری در علم رمل است. به نظر می آید بخش های پراکنده کتابی باشد. بخش اوّل در اوقات و دعوات و ایّام سعد و نحس، شرایط راست در آمدن رمل و توضیح منسوبات خانه های شانزده گانه رمل در جدولی است. مقال دوّم در فهرست ابواب علما است. در آن از «اوستاد فاضل کامل شیخ ابو عبداله الزناتی رحمه الله» یاد شده است (گ 6 -11پ) سپس در ابواب دوازده گان های انواع سؤال سائلین مربوط به هر یک از خانه های اوّل تا دوازدهم و چگونگی استخراج احکام رمل در پاسخ به هر سؤال بر اساس قواعد رمل توضیح داده شده است. باب اوّل در کیفیت تن و جان و باب دوازدهم در سؤال از کیفیت حال دشمنان است (گ) 12- 19پ). ⁽¹⁾

آغاز باب اوّل اوقات و دعوات و ایّام سعد [و] نحس چنین گویند استادان مقدّم که این علم را وقت [وقتی] عمل کنند که ابر باران و...

انجام:... گفته اند که از نقطه آتش و باد بشمارند هر طرف که بیشتر باشد غالب آید دیگر آن که آتش و باد خارجند و آب و باد داخل تا دانند تمّ

خط: تحریری نا زیبا، کاتب: حسن بن اسماعیل تبریزی (به قرینه گ 39)، تاریخ کتابت: 1281 ق؛ آرایه ها: جدول ها و شکل ها به سیاهی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده. یادداشت ها: پیش از کتاب مطالب پراکنده ای در باب مباحث مورد گفتگو در کتاب آمده است. آسیب ها: در ابتدا ناقص است. از هم گسیختگی شیرازه، آب افتادگی و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، یک لا، جدول

گ 6پ - 19پ (83 برگ)، 11 - 22 سطر، اندازه متن: 120×155 - 115×180؛ قطع: 203×165

عنوان های دیگر: رساله در رمل

موضوع: 1. رمل؛ 2. علوم غریبه

شماره رکورد: 1092863

6161/2

[جفر]/ ناشناخته

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: مختصری در علم جفر است. در بردارنده مباحثی هم چون دوستی و دشمنی ستارگان، تصرّف کواکب، طبایع حروف و خطوط، خطابات و خواتیم کواکب، تکسیر حروف، کیفیت استخراج اسماء الهی و اسماء ملائکه است. در آن از شرف الدّین بونی، سیّد حسن اخلاطی، محی الدّین عربی، شیخ ابوالعبّاس، کتاب درة مکنون و حل القواعد الجفر الکبیر یاد شده است. ⁽¹⁾کاتب بسیار سهو قلم دارد.

آغاز افتاده:... فصل سیم دوستی و دشمنی ستارگان بدان که آفتاب ضد زحل است زحل ضدّ قمر است و قمر ضدّ مرّیخ است و مشتری ضدّ زحل است...

انجام:... عطارد ای چشم زخم و الأستوای مرّیخ ای للعداوة وقت صلوة الظّهر... ربط رجل ما بین الصّلوتین مشتری بعقد اللّسان وقت صلوة العصر للحرقة آخر النّهار شمسی للحلّ تمّت شد

خط: تحریری نازیبا، کاتب: حسن بن اسماعیل تبریزی (به قرینه گ 39)، تاریخ کتابت: 1281 ق ؛ آرایه ها: رموز، علایم، برخی شکل ها و عناوین به سرخی، سیاهی و خردلی،

جدول ها به سیاهی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و نسخه بدل و حاشیه نویسی دارد. آسیب ها: بعد از گ 19 افتادگی دارد. گ 23 و برخی عناوین نانویس است. از هم گسیختگی شیرازه؛ آب افتادگی و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، یک لا، جدول.

گ 20-40 (83 برگ)، 12- 19سطر، اندازه متن: 95× 145 - 75×160؛ قطع: 165×203

عنوان های دیگر: رساله در جفر

موضوع: 1. جفر؛ 2. علوم غریبه

شماره رکورد: 1091664

6161/3

اخلاطی، حسین بن علی، قرن 9 ق.

جفر جامع و خافیه/ حسین بن علی اخلاطی افطسی کیمیاوی حسینی (کمال الدّین)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: مختصری است در علم جفر در دو مقدّمه و یک فصل و یک خاتمه. مقدّمه اوّل در بیان تحقیق جفر و تعریف آن، مقدّمه دوّم در بیان اصطلاحات این علم (انواع بسط ها) با فصلی در اعمالی که باعث بر حصول مرادات است. خاتمه در استخراج احوال آینده و کشف رموز.

این نسخه همان نسخه ش 13820/6 (3820/6 ف) همین کتابخانه است که با عنوان رموز الغرائب فهرست شده است. ⁽¹⁾نام مؤلّف در دیباچه نسخه فوق آمده است. در مقایسه این دو نسخه، نسخه مورد گفتگو در آغاز یک برگ افتادگی و در انتهای گ 46 تا اوایل گ 54 زیادتی دارد. هر دو نسخه بسیار پرغلط است.

آغاز افتاده:... المقدّمة اوّل [کذا] در تحقیق معنی جفر و اصطلاحات که موقوف این کتاب است بدان ارشدک الله تعالی که جفر در لغت عرب چاه روشن آب را گویند...

انجام:... و عارف را این قدر استبصار درین فن کافیست فلیطلب الباقی بالریاضة و المجاهدة ومشاهد [مشاهدة] اوراق عارفین... و الإستعانة من العالم الامر و فیض الله المعین اردت الإختتام بامر الإبهام و ذلک فی هذا الکلام فمن استکشاف ها فعله من السّلام و الحمد لله رب العالمین

منابع: فهرست مشترک پاکستان 1: 334

خط: تحریری نازیبا، کاتب: حسن بن اسماعیل تبریزی (به قرینه گ 39)، تاریخ کتابت: 1281 ق؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و نسخه بدل و حاشیه نویسی پراکنده دارد. یادداشت ها: پس از نسخه، طریقه کشیدن جفر حافه نوشته شده و در پایان آن این عبارت آمده است: «تمام شد شیطان غلام» سپس عدد برخی آیات و ادعیه و کلمات نوشته شده و از عدد قرآن به تصحیح میرزا کلب علی فراهی یاد شده است. آسیب ها: بعد از گ 40 افتادگی دارد. برخی عناوین نانویس است. آب افتادگی، از هم گسیختگی شیرازه و فرسودگی جلد. دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، یک لا، با نقش جدول

گ 41 - 57 پ (83 برگ)، 17-21 سطر، اندازه متن: 85×170 - 70×160؛ قطع: 165×203

موضوع: 1. جفر؛ 2. علوم غریبه

شماره رکورد: 1092871

6161/4

[جفر] / ناشناخته

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: مختصری در علم جفر است. دربردارنده مباحثی هم چون قاعده عمل محبت به طریق علم جفر از امام صادق علیه السلام، کیفیت استخراج اسماء الهی و اسماء، ملائکه، تکسیر حروف و الواح و اعداد، اعمال جلالی، عزایم، اضمار، تسخیر و طلسمات است. در آن به امیر حسین اخلاطی و کتاب های العحجد لعجد فی شرح ابجد

محیی الدّین بن عربی و جامع الفنون ابن ذوالفنون اشاره شده است. ⁽¹⁾

آغاز: قاعده عمل محبّت بطریق علم جفر حضرت امام جعفر صادق علیه السلام که بفهم نزدیک است. اسم طالب حسن و مطلوب علی بسط کردیم اسم طالب...

انجام: بالجنة التی کنتم توعدون ادخلو ها بسلام آمنین الوحا 3 العجل 3 الساعة 3 بار بکم علیکم بحق الکلام و السّلام... تمام شد روز شنبه در وقت عصر دویم ماه ربیع الاوّل سنه 1281 [گ 63 پ]... ام علی الله تفترون فسیکفیکهم الله و هو السّمیع العلیم تا در مخاطره نیفتد [گ 81]

خط: تحریری نازیبا، کاتب: حسن بن اسماعیل تبریزی (به قرینه گ 39)، تاریخ کتابت: 1281 ق؛ آرایه ها: برخی رموز، علایم و عناوین به سرخی، جداوّل و اشکال به سیاهی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و نسخه بدل و حاشیه نویسی پراکنده دارد. یادداشت ها: گ 64 شاید آغاز نسخه دیگری در همین موضوع باشد. در پایان بخشی از نسخه سنگی مدائن العلوم و راحلة المعاد محمّد رضا موسوی به کتاب الحاق شده است آسیب ها: بعد از گ 63 افتادگی دارد. آب افتادگی، از هم گسیختگی شیرازه و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، یک لا، جدول

گ 60 - 81 (83 برگ) 16- 20 سطر، اندازه متن: 15570- 90×165؛ قطع: 165×203

عنوان های دیگر" رساله در جفر

موضوع: 1. جفر؛ 2. علوم غریبه

شماره رکورد: 1092896

6162

دعا (کتاب -)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: منتخبی از سوره های قرآن، ادعیه و نماز هاست. حاوی سوره های الاخلاص، یس، ص، الدّخان، الفتح، الذّاریات، الرّحمن، الواقعه، الجمعه، المنافقون، الملک، المزمّل، الدّهر، النبأ، الطّلاق، التّحریم و ادعیه ای هم چون دعای خضر و الیاس (علیه السلام)، حجاب، هفت هیکل، تهلیلات، فراش، جوشن کبیر و صغیر، عدیله، صباح و جز آن و دعا هایی در رفع بلیّات و کسب وسعت و گشایش و خواص برخی آیات و ذکر بعضی نماز ها است.

آغاز: صبحت و ربی... لا اشرک بالله شیئا... دعوا مع الله الها اخر و لا اتخذ معه ولیا بسم الله الرّحمن الرّحیم قل هو الله احد...

انجام افتاده:... بجهة رفع احتیاج بعد از نماز صبح چهل و... نخواهد شد یا حی یا قیّوم برحمتک...

خط: نسخ و شکسته نستعلیق خوش، تاریخ کتابت: قرن 12 ق. (احتمالاً-)؛ آرایه ها: سرلوح و کتیبه مزدوج و حواشی مذهّب مرصّع با نقش گل و بوته در صفحه افتتاح، جدول ها چهار تحریر، کمنداندازی به زر و تحریر، برخی صفحات طلا اندازی بین سطور به شیوه دندان موشی و برخی اوراق ابتدایی و انتهایی نسخه متن و حاشیه، ختم آیات دوایر کوچک زرین، علایم سجاوندی و عناوین و برخی رموز شنگرف، صدر حاشیه برخی صفحات ترنج زرین؛ مهرها: گ 2 مهر بیضی با نقش «عبده محمّد حسین» دارد آسیب ها: مرمّت غیر اصولی، از هم گسیختگی شیرازه، جدایی متن و حاشیه در برخی صفحات و فرسودگی عطف دارد. کاغذ: ترمه؛ جلد: تیماج مشکی، با نقش کتیبه های قلمدانی زرّین در حاشیه و لچکی و زنجیره به زر در دفّه رو، آستر دفّه رو تیماج عنّابی، آستر دفّه زیر گالینگور مشکی

164 برگ، 14 و 15 سطر، اندازه متن: 29×55؛ قطع: 54×85

موضوع: 1. دعاها؛ 2. قرآن -- برگزیده ها

شماره رکورد: 1120355

6163/1

لامعی گرگانی، محمّد بن اسماعیل، قرن 5 ق.

دیوان لامعی گرگانی/ ابوالحسن بن محمّد بن اسمعیل لامعی گرگانی (جرجانی) بکرآبادی دهستانی، ملقّب به بحرالمعانی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: نسخه در بردارنده بیست و نه قصیده، غزل، قطعه و رباعی در موضوع هایی هم چون بهاریه، وصف طبیعت، مدح سلطان، وزیر خواجه عمید، ابواسحاق و مانند آن است.

در شرح احوال لامعی اختلاف نظر وجود دارد. صفا (2: 387) بر اساس اشعار لامعی او را زاده حدود 411 یا 412 ق. می داند. ⁽¹⁾سبک لامعی همان سبک شاعران دوره اوّل غزنوی است. تنوّع مضامین، تشبیهات گوناگون، استفاده از لغات مهجور عربی در اشعار او کاربرد فراوان دارد. ⁽²⁾

نسخه مورد گفتگو و نسخه ش 6164 در اصل یک نسخه با شماره صفحات متوالی

است. اجزای این نسخه تفکیک شده و به صورت مستقل به فروش رسیده است. دیوان لامعی و منتخب آتشکده آذر در این نسخه، و دیوان صباحی در نسخه ش 6164 صحافی شده است. این نسخه بنابر یادداشت کاتب در گ 78 پ نسخه 6164، از روی نسخه ای ناقص و مخلوط و محکوک استنساخ شده است. این یادداشت تاریخ 1275 ق. دارد.

آغاز:

بانوی نقش است رویت ای نگار آذری *** کز تو در دل ها چنین مهر است چندین داوری

مشتری روئی و هر دل مشتری روی ترا *** مشتری رخسارگان را کم نباشد مشتری...

انجام:

چون بر نگه خواجه عمید است که دوشت *** با خرّمی جنّت و با نیکویی گنگ

انجامه: نقل شد این کتاب از روی کتابی که ناقل آن تصریح نموده که منقول عنه آن غلط بوده و الله اعلم شرح احوال لامعی...

منابع: الذّریعه 9: 941؛ نسخه ها 3: 2505؛ صفا 2: 387؛ فهرس اعلام الذّریعه 3: 1936 مشار 2: 2363؛ دانشنامه هنرمندان ایران و جهان اسلام ص 177؛ احوال آثار خوشنویسان 1: 138

خط: نستعلیق آمیخته با شکسته نستعلیق، کاتب: حسن بن احمد حسینی کاشانی متخلّص به ثریا، تاریخ کتابت: 1274 ق. (نام کاتب و تاریخ کتابت به قرینه ش 6164) ⁽¹⁾، امتیاز: کاتب از خوشنویسان سده 13 ق. است نستعلیق و کتیبه را استوار می نوشته است. آرایه ها: سرلوح و کتیبه مذهّب و مرصّع با طرح های اسلیمی و ختایی دارد. عنوان کتاب و بسمله در

کتیبه طلاپوش، با نقش جدول های مثنّی و کمند کشی به زر و تحریر، عناوین اشعار شنگرف؛ آسیب ها: برخی کلمات در بعضی مصرع ها نانوشته است. حواشی: حواشی لغوی پراکنده دارد. آسیب ها: وصّالی و رطوبت دیدگی لبه برخی اوراق به نسخه آسیب رسانده است. کاغذ: فرنگی نخودی؛ جلد: میشن عنّابی، ضربی، با ترنج و سرترنج گل و بوته دار به رنگ مشکی و زنجیره، آستر کاغذ طوسی

گ 2 پ - 25 پ (73 برگ)، 14 سطر، اندازه متن: 70×130؛ قطع: 135×215

موضوع: 1. شعر فارسی -- قرن 5 ق.

شناسه افزوده: الف. کاشانی، حسن بن احمد، 1290 ق.، کاتب

شماره رکورد: 1120461

6163/2

آذر بیگدلی، لطفعلی بن آقاخان، 1134 - 1195 ق.

آتشکده آذر (بخشی از-) لطفعلی بیگ بن آقاخان بیگدلی شاملو، متخل،ص به واله و نکهت و آذر

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: تذکره ای در شرح حال و گلچین اشعار حدود هشتصد و پنجاه شاعر است. نویسنده این کتاب را در سال های 1174- 1193 ق. به نام کریم خان زند تألیف کرده است. بر اساس ترتیب جغرافیایی نام کشور ها و شهرها تنظیم شده است. تقسیمات آن بدین قرار است: پیش گفتار کوتاهی در تاریخ پنجاه ساله ایران از حمله افغان تا استقرار نظم در ایالت های جنوبی ایران توسّط کریم خان؛ یک شعله در اشعار شاهان و شاهزادگان و امیران؛ مجمر اوّل در شاعران متقدم، در بردارنده سه اخگر در شرح حال شاعران ایران، توران و هندوستان؛ مجمر دوّم در بردارنده دو پرتو، اوّل در شاعران معاصر نویسنده، دوّم در حالات نویسنده و گلچینی از اشعار او «آتشکده»، بخش

ادبیات، دائرة المعارف بزرگ اسلامی 1: 99). ⁽¹⁾

نسخه شرح احوال و اشعار بیست و هشت شاعر به نقل از این تذکره بدین قرار است؛ نظامی قمی، شاه طاهر قمی، لوائی قمی، رفیعی کاشی، کلیم کاشی، مایلی کاشی، اثیرالدّین همدانی، رشیدالدّین محمّد همدانی، ملا عبدالباقی، جوهری تبریزی، حکیم قطران، ملهمی تبریزی، سیّد ذوالفقار، فلکی، کنجوری، اوحدی، معزّی، ادیب صابر، دهلوی، وطواط، داعی، رفیق، شعله اصفهانی، محمّد صادق تفرشی، صافی اصفهانی، طوفان، مازندرانی، عاشق اصفهانی، عبدالباقی طبیب اصفهانی.

آغاز: من کلام استادی شیخ نظامی قمی رحمة الله علیه بسم الله الرحمن الرحیم

هم جرس جنبید و هم در جنبش آمد کاروان *** کوچ کن زین خیل خانه سوی دارالملک جان

شحنه ما دانش آن گه حرص در همسایگی *** رستم ما زنده آن گه دیو در مازندران...

انجام:

... ابنای زمان که خود پرستند همه *** دایم ز می غرور مستند همه

تا کی بخدا نالم از ایشان شب و روز *** روز آید و بنگرم که هستند همه

منابع: «آتشکده»، [بخش ادبیات] و «آذر بیگدلی» جعفر شعار، دائرة المعارف بزرگ اسلامی 1: 99 و 245؛ دانشنامه هنرمندان ایران و جهان اسلام ص 177؛ احوال و آثار خوشنویسان 1: 138؛ مشار 31:1

خط: شکسته نستعلیق، کاتب: حسن بن احمد حسینی کاشانی متخلّص به ثریا، تاریخ

کتابت: 1274 ق. (به قرینه ش 6164؛ بنگرید به توضیحات ش 1/ 6163؛ امتیاز: کاتب از خوشنویسان سده13 ق. است. آرایه ها: کتیبه طلاپوش در پیشانی کتاب، جدول مثنّی کمندکشی به زر و تحریر، عناوین به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده است. یادداشت ها: در گ 73 پ صورت دست خط درویش عبدالمجید طالقانی (د: 1186 ق.) ضمن اشعاری با امضای «خط الاستاد الکل درویش عبدالمجید» مشاهده می شود. آسیب ها: رطوبت دیدگی دارد. برگ آخر مرمّت غیر اصولی شده است. کاغذ: فرنگی نخودی؛ جلد: میشن عنّابی، ضربی، با ترنج و سرترنج گل و بوته دار مشکی و زنجیره، آستر کاغذ طوسی گ 26 پ- 73 (73 برگ)، 17 سطر، اندازه متن: 75×150؛ قطع: 135×215

موضوع: 1. شاعران ایرانی -- سرگذشتنامه؛ 2. شعر فارسی - مجموعه ها

شناسه افزوده: الف. کاشانی، حسن بن احمد - 1290 ق.، کاتب

شماره رکورد: 1120575

6164

صباحی بیدگلی، سلیمان، - 1218؟ق.

دیوان صباحی بیدگلی / سلیمان صباحی بیدگلی کاشانی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: دیوان صباحی بیدگلی ⁽¹⁾است. تقسیماتی بدین قرار دارد: غزلیّات (گ 1پ - 18) رباعیّات (گ 18- 21) با ترتیب الفبایی، تواریخ و مقطّعات (گ 21 پ - 59)، قطعات (گ 59 پ -70) و مراثی (گ 70- 77 پ) با ترتیب الفبایی است.

نسخه ناقص است. ⁽¹⁾در خصوص اصالت نسخه به توضیحات ش 1 /6163 بنگرید. بنابر یادداشت کاتب در گ 78 پ مورّخ 1275 ق، نسخه از روی نسخه ای ناقص و مخلوط و محکوک استنساخ شده که فاقد بخش قصاید بوده است. در همین صفحه کاتب به شرح حال صباحی نیز اشاره کرده است. ⁽²⁾

آغاز:

گر بکف دامان برغم آسمان آرم ترا *** بر سر مهر ای مه نامهربان آرم ترا

تو همایون طایر عرش آشیانی من کیم *** تا بدام خود توانم ز آشیان آرم ترا...

انجام: [قطعات گ 77 پ]:

هر کسی در گفته بر کشته خود نوحه گر *** من در این اندیشه کاین کاشانه و شب کربلاست

انجامه [پایان قطعات]: تمت القطعات و المرائی فی یوم الاحد بعد الف [و] مأتین و سبعین و اربع سنه حررها حسن ابن احمد الحسینی الکاشانی المتخلص بثریا فی شهر ذی قعده الحرام من شهور سنه 1274

منابع: الذّریعه 9 :591؛ مجمع الفصحا 2: 813-826 دانشگاه 12: 2823؛ دانشنامه هنرمندان ایران و جهان اسلام ص 177؛ احوال و آثار خوشنویسان 1: 138؛ مشار 2: 2329

خط: شکسته نستعلیق، کاتب: حسن بن احمد حسینی کاشانی متخلّص به ثریا، تاریخ، کتابت: 1274 ق. (یکشنبه ذق -)؛ امتیاز: کاتب از خوشنویسان سده 13 ق. است. آرایه ها: دو سرلوح مذهّب و مرصّع، مزیّن به طرح های اسلیمی و ختایی و گل های الوان در گ 1 پ و 59 پ، آیه «هو الحیّ الذی لایموت» و بسمله و عنوان کتاب در دو کتیبه طلا پوش، جدول ها مثنّی، کمندکشی به زر و تحریر، عناوین اشعار به سرخی، گ 21 پ کتیبه طلاپوش؛ آسیب ها: از گ 49 عناوین نانویس است. اندکی گسیختگی شیرازه دارد. کاغذ: فرنگی شکری و طوسی؛ جلد: میشن قهوه ای، ضربی، با نقش جدول و زنجیره. آستر کاغذ آبی

77 برگ، 14 و 15 سطر، اندازه متن: 68×130؛ قطع: 135×215

موضوع: 1. شعر فارسی -- قرن 13 ق.

شناسه افزوده: الف. کاشانی، حسن بن احمد، - 1290 ق، کاتب

شماره رکورد: 1120647

6165

علی بن الحسین (علیه السلام) امام چهارم، 38- 94 ق.

الصّحیفة السّجّادیه/ علی بن الحسین بن علی زین العابدین امام سجّاد علیهم السلام.

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2117 (2117 ع) در ج 11 فهرست همین کتابخانه.

نسخه در بردارنده دیباچه، 54 دعا و ملحقات شامل 14 دعا و تسبیح (گ 140پ تا پایان) است. بعد از دیباچه فهرست ادعیه آمده است.

آغاز: حدّثنا السّیّد الاجل نجم الدّین بهاء الشّرف ابوالحسن محمّد بن الحسن ابن احمد بن علی ابن محمّد بن عمر بن یحیی العلوی الحسینی رحمه الله اخبرنا الشّیخ السّعید ابو عبد الله محمّد بن احمد بن شهریار الخازن...

انجام:... و تتمّ احسانک فیما بقی من عمری کما احسنت فیما مضی منه یا ارحم الرّاحمین و صلّی الله علی خیر خلقه محمّد و آله الطّیّبین الطّاهرین

انجامه: فی 1098

خط: نسخ، تاریخ کتابت: 1098 ق.؛ آرایه ها: سرلوح و کتیبه مذهّب نیمه آراسته با گل های الوان، جدول به زر و تحریر، عناوین و علایم به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده. ترجمه عناوین ادعیه به سرخی آمده و نسخه بدل دارد. در اوایل نسخه حواشی لغوی و معنایی به فارسی نوشته شده است. مهرها: دو مهر ناخوانا و یادداشتی پاک شده در گ 1 و مهر چهارگوش با نقش «عبده محمّد جعفر 1232 ق.»؟ در پشت آخرین برگ نسخه یعنی گ 153 پ دارد. این مهر به سبب الصاق کاغذی در پشت گ 153 جهت مرمّت محو شده است. آسیب ها: فرسودگی، پارگی و وصّالی دارد. کاغذ: ترمه: جلد: تیماج عنّابی یک لا، جدول 153 برگ، 11 سطر، اندازه متن: 34×64؛ قطع: 65×93

موضوع: 1. دعاها. 2. علی بن الحسین (علیه السلام) امام چهارم، 38- 94 ق. -- دعاها

شماره رکورد: 1120668

6166

نائینی، هادی بن ابوالحسن، قرن 13 ق.

لسان الذّاکرین/ محمّد هادی بن ابوالحسن شریف راثی نایینی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 11908 (1908 ف) در ج 4 فهرست همین کتابخانه. مؤلّف در ابتدای کتاب خطبه میر محمّد حسین اصفهانی را آورده است. فرط محبّت اهل بیت علیهم السلام را انگیزه تألیف کتاب ذکر می کند. در پایان به مشوّقان خود در تصنیف این کتاب میرزا هاشم اصفهانی، حاجی محمّد قاسم روضه خوان کاشانی و شخصی زین العابدین نام اشاره می کند.

نسخه در پایان هر دو جلد ناقص است. ⁽¹⁾

آغاز: الحمد لله الذّی جعل مصائب دار الغرور موجّهة الی اولیائه و نواییها و احزانها موقوفة علی أصفیائه و وعدهم علی الصبر الجمیل الثّواب الجرید...

انجام افتاده:... و کنیز او را بی هوش بخیمه برد و خود در پای جامه خواب خفت بعد از ساعتی زن بهوش آمد دید که جماعتی شمع و مشعل ها بر افروخته داخل...

منابع: بررسی سبکی لسان الذّاکرین راثی نایینی، امیرحسین همتی، پژوهش های نقد ادبی و سبک شناسی، بهار 1390، ش 3، ص 149 - 180

خط: نستعلیق و نسخ، تاریخ کتابت: قرن 13 ق. (احتمالاً-) آرایه ها: علایم به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده. یادداشت ها: یادداشت تملّک ایبگلر یوهط ابن قوتلمک سرایی؟ در گ 186 بعد از جلد اوّل و قبل از جلد دوّم مشاهده می شود. احتمالاً همو کاتب نسخه است. آسیب ها: هر دو جلد در انجام افتادگی دارد. عناوین نانویس است. برخی اوراق جدا شده و جلد فرسوده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی، آستر کاغذ صورتی 308 برگ، 15 سطر، اندازه متن: 95×150؛ قطع: 145×220

عنوان های دیگر: لسان الذّاکرین فی احوال المعصومین و مقاتلهم

موضوع: 1. حسین بن علی، امام سوّم، 4- 61 ق. 2. چهارده معصوم -- مراثی؛ 3. واقعه کربلا 4. شعر مذهبی فارسی -- قرن 13 ق.

شماره رکورد: 1120746

6167

شیخ بهایی، محمّد بن حسین، 953 - 1031 ق.

مشرق الشّمسین و اکسیر السّعادتین/ محمّد بن حسین (عزّالدّین) بن عبدالصّمد

جبعی عاملّی حارثی، مشهور به شیخ بهایی (بهاءالدّین-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: فقه استدلالی شیعی در باب طهارت است. مؤلّف با قصد نگارش کتابی در چهار باب عبادات، عقود، ایقاعات و احکام، این کتاب را در سال 1015 ق. در شهر قم تألیف کرده است؛ لکن موفّق به اتمام آن نشده و تنها کتاب طهارت تا اواخر غسل میّت از باب عبادات را به پایان رسانده است. انگیزه او از تألیف این کتاب، گردآوری احادیث صحیح فقهی کتاب های اربعه حدیثی شیعه است. در هر بحث آیات الاحکام مربوط به آن بحث را ذکر می کند و به بررسی روایات فقهی کتاب های اربعه در همان موضوع می پردازد. نویسنده این کتاب را بعد از حبل المتین نوشته و همانند آن بر چهار منهج و مقدّماتی استوار کرده است. حدود چهارصد حدیث در آن بررسی شده است. تمامی احادیث این کتاب صحیح و اندکی حسن است.

آغاز افتاده... اصل یحتوی علی خلاصة ما تضمّنته الاصول الاربعة التی علی ها المدار فی هذه الأعصار...

انجام:.... الممسکة ظرف صغیر یوضع فیه المسک و المراد انهم کانو یعرفون خروجه صلی الله علیه و اله قبل ان یروه برائحة المسک

انجامه: تم کتاب الطهارة من کتاب مشرق الشّمسین و اکسیر السعادتین فی عصر یوم الثّلثا السابع من شهر جمادی الثّانی سنه ثلاث عشر بعد المائه والالف الهجریه

منابع: الذّریعه 21: 50؛ روش شناسی فقه الحدیثی شیخ بهایی با تکیه بر مشرق الشّمسین و اکسیر السّعادتین، علی راد، علوم حدیث، 1387، ش 49- 50، ص 286- 299

خط: نسخ، تاریخ کتابت: 1113 ق. (عصر سه شنبه 7 ج 2-) آرایه ها: عناوین و علایم و برخی کلمات به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده. نشان های متعدّد بلاغ و حواشی با امضای «منه ره، دح، عب سلمه الله، جواد» و حواشی لغوی از صراح الّلغة وصفوة اللّغات و جز آن دارد. آسیب ها: یک صفحه در آغاز نسخه افتاده است. رطوبت دیدگی، پارگی و مرمّت غیر اصولی دارد. کاغذ: اصفهانی حنایی؛ جلد: تیماج عنّابی، با نقش جدول و زنجیره، عطف تیماج قهوه ای روشن

169 برگ، 15 سطر، اندازه متن: 70×125؛ قطع 120×185

عنوان های دیگر: مجمع النّورین و مطلع النّیرین

موضوع: 1. آیات احکام؛ 2. فقه جعفری-- قرن 11 ق.

شماره رکورد: 1121522

6168

سعدی، مصلح بن عبدالله، - 691؟ق.

گلچینی از غزلیّات شیخ مصلح الدّین سعدی شیرازی/ مصلح الدّین بن عبدالله سعدی شیرازی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: گزیده ای از غزلیّات و ترجیعات سعدی به ترتیب الفبایی قافیه هاست. این نسخه، نسخه قبل از چاپ است. همان گونه که در صفحه عنوان آمده، چاپ این نسخه به اهتمام و سرمایه حسین کوهی کرمانی مدیر مجله نسیم صبا در گراورسازی آذرآبادگان انجام شده است. ناشر حق چاپ گراور و افست از روی خط این نسخه را در انحصار خود قرار داده است. نسخه چاپی 219 ص دارد. ظاهراً بخش ترجیعات آن (گ 217 - 238 نسخه) چاپ نشده است. اوراق نسخه برعکس صحّافی شده است. گ 1 در انتهای نسخه قرار دارد.

آغاز:

اوّل دفتر بنام ایزد دانا *** صانع پروردگار حیّ توانا

اکبر بر واعظم خدای عالم و آدم *** صورت خوب آفرید و سیرت زیبا...

انجام:

... بنشینم و صبر پیش گیرم *** دنباله کار خویش گیرم....

چون می گذری بگو بطاوس *** گر جلوه کنان روی چنین رو

منابع: مشار 4: 4269

خط: نستعلیق خوش، کاتب: جواد شریفی، تاریخ کتابت: 1319؛ آرایه ها: جدول ها با مرکّب سیاه، طرح های ساده اسلیمی و ختایی در پایان هر بخش؛ حواشی: حروف ط، ب، خ، ق، در انتهای برخی غزل ها نوشته شده است. آسیب ها: ترجیع بند آخر نسخه به اتمام نرسیده است. شیرازه اندکی باز شده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: گالینگور مشکی، مقوّایی

238 برگ، 11 و 12سطر، اندازه متن: 100×160؛ قطع: 115×177

موضوع: 1. شعر فارسی -- قرن 7 ق.

شماره رکورد: 1121597

6169

شیخ بهایی، محمّد بن حسین، 953 - 1031 ق.

زبدة الاصول/ محمّد بن حسین ( عزّالدّین) بن عبدالصّمد جبعی عاملّی حارثی، مشهور به شیخ بهایی (بهاءالدّین-)

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 1550 (1550 ع) در ج 10 فهرست همین کتابخانه.

آغاز: ابهی اصل یبتنی علیه الخط:اب و اوّلی قول فصل ینتمی الیه الوالباب [کذا ] حمد من تنزه عن وصمة التحدید...

انجام:... المرجحات مثنی و ثلث و رباع فصاعداً فاتّبع منها الاقوی و الزم ما هو اقرب الی التقوی و الحمد لله علی نعمائه و الصلوة علی سید انبیائه و اشرف اولیائه هذه صورة خطه رحمه الله تعالی

انجامه: و قدفرغ من تنمیق ها لنفسه و لمن شاء الله بعده اقل و اضعف عباد الله عملا ... غریق بحر ذنبه بن عبد الرضا عبداللطیف الجزائری الاسدی عفی عنهما بالنبی و الوصی لتسعة و عشرین مضین من جمادی الاخر سنه 1048 و هو العشر التاسع من العشر الثالث من السدس الآخر من النصف الاوّل من العشر الثامن من العشر الخامس من العشر الاوّل من العشر الثانی من الهجرة النبویة المصطفویه علی مشرف ها افضل سلام و اکمل تحیه...

خط: نسخ، کاتب: عبداللّطیف بن عبدالرّضا جزائری اسدی ⁽¹⁾، تاریخ کتابت: 1048 ق. (29 ج 2-)؛ امتیاز: نسخه را محمّد نصیر مجلسی برادرزاده علامه مجلسی تصحیح کرده و بر آن حاشیه نوشته است. آرایه ها: عناوین و برخی کلمات و علایم به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و نسخه بدل و نشان بلاغ دارد. حاشیه نویس، محمّد نصیر بن عبدالله مجلسی برادرزاده علامه مجلسی، حاشیه های مفص،لی با این نشان ها بر نسخه نوشته است: «منه ره، جواد ره [فاضل جواد]، محمّد صالح [مازندرانی] سلمه الله، ابوالقاسم، شرح منهاج، شرح شمسیه سعدیه، شرح تهذیب»؛ مهرها: پنج مهر بیضی ناخوانا و یک مهر بیضی با نقش «عبده عبدالواسع الحسینی» در گ 4 دارد. آسیب ها: با پارگی، فرسودگی و رطوبت دیدگی آسیب دیده است. کاغذ: اصفهانی؛ جلد: تیماج عنّابی، با نقش ترنج و سر ترنج گل و بوته دار و جدول و زنجیره، آستر کاغذ:

117 برگ، 6 سطر، اندازه متن: 45× 87 قطع: 100×171

موضوع: 1. اصول فقه شیعه -- قرن 11 ق.

شناسه افزوده: الف. مجلسی، نصیر بن عبدالله، - 1122 ق. حاشیه نویس

شماره رکورد: 1121654

6170

قاجار، غلامعلی بن طهماسب میرزا قرن 14 ق.

الکلّیات/ غلامعلی بن طهماسب میرزا بن محمّد علی بن فتحعلی شاه قاجار (درویش-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: جنگی با مطالبی در جفر، رمل، طلسمات گوناگون، انواع نسخه جات، مجرّبات و بیان اعمال شمسی و قمری است. بیشتر مطالب، تجویزات دیگران است. نویسنده به تجربه و آزمون این دستورالعمل ها جهت تشخیص صدق و کذب آن اعتقاد

دارد. ⁽¹⁾

او پسر طهماسب میرزا مؤیّد الدّوله (د: 1297 ق.)، نوه فتحعلی شاه قاجار (1185- حک» 1212 - 1250 ق.) و داماد عبّاس میرزا (1203 - 1249 ق.) است. پدر او مردی با سواد است. معلومات فقهی و تألیفاتی دارد. از مطالب نسخه بر می آید خود او با اهل خرقه در ارتباط بوده است. مطالب زیادی به نقل از مظهر علی شاه و فیض علی شاه و حاجی فرج الله ملقّب به یقین علی شاه، درویش ببر علی، درویش محمّد مغربی، همدم علی شاه و دیگران آورده است. هم چنین از میرزا عبد الله رشتی (گیلانی) و منجّم باشی رضا نجم الملک صاحب حاشیه و بیاض بسیار نقل کرده است. به تناسب ذکر اعمال از ملا احمد اردبیلی، ابوعلی سینا، محی الدّین اعرابی، سیّد شجاع کمره ای، جنید بغدادی، شهاب الدّین شیرازی، ملا محمّد سبزواری، محمّد علی روضه خوان اصفهانی، آخوند ملا ولی، میرزا علی رضای طهرانی، یوسف بروجردی، یوسف شیرازی، کربلایی علی مردان و دیگران نام برده است. هم چنین از کتاب های تذکره انطاکی [داوود بن عمر (قرن 11 ق.)]، مجموعه، کتاب فرنگی، کتاب حکیم مصطفی، اسرار رازی، حاشیه، بیاض و تحفه مطالبی نقل کرده است. نویسنده این نسخه را در باغچه ملکی موروثی خود به سال 1312 ق. در کمال پریشانی به پایان رسانده است (گ 3). در منابع: به نام این کتاب و گردآورنده آن اشاره نشده است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین و صلی الله.... این صورت کاغذی است که یکی از فقراء بمصاحب خود نوشته است همدم علی شاه قسم بمولاء و بجمله پیران از برای جلب از این قوی تر نیست...

انجام:... خشک خشک می کند به این جهت این جسد را خشک کرد تمة...

انجامه: تمة الکلیات فی دوازدهم شهر شعبان المعظم سنه 1306 حرره العبد الاحقر درویش غلامعلی بن المرحوم المغفور.... الملقب بمؤید الدوله بسی تیر و دیماه و

اردیبهشت بیاید که ما خاک باشیم و خشت پس از ما بسی گل دهد بوستان شینند با هم دیگر دوستان

خط: تحریری، نویسنده و کاتب: درویش غلامعلی بن طهماسب میرزا بن محمّد علی بن فتحعلی شاه قاجار، تاریخ کتابت: 1306 - 1312 ق. (12 شعبان-)؛ امتیاز: نسخه به خط جامع جنگ است. حواشی: در حاشیه تصحیح شده و گاهی حاشیه نویسی دارد. هم در متن و هم در حاشیه امضا و یا نام مؤلّف و یا نشان (12) در پایان بسیاری بندها آمده است. یادداشت ها: در ابتدا و انت های نسخه اشعار و دعاها و نسخه هایی نوشته شده است. آسیب ها: جابه جایی، افتادگی و فرسودگی برخی اوراق دارد. کاغذ: فرنگی؛ جلد: تیماج یک لا، قهوه ای 68 برگ، 11 - 17 سطر، اندازه متن: 120×160 - 140×175؛ قطع: 165×210

موضوع: 1. جفر؛ 2. رمل؛ 3. علوم غریبه؛ 4. طلسم ها و تعویذها

شماره رکورد: 1121822

6171

[مجالس]/ ناشناخته

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: مجالس گونه ای در سرگذشت آدم و حوّا و نیاکان رسول اکرم صلی الله علیه و آله، برخی وقایع زمان ایشان و بخشی از داستان حضرت یوسف علیه السلام تا به زندان افتادن او است. عنوان مجلس ندارد؛ لکن به شیوه کتاب های مجالس، هر بخش با ذکر مصیبت امام حسین علیه السلام و در یک جا شهادت امام رضا به (گ 14) و ربط وقایع کربلا به داستان ها پایان می یابد. هر بخش به صورت مستقل شماره گذاری شده است. داستان هایی به نقل از آخوند نراقی (ظاهراً ملا مهدی نراقی صاحب مهیّج الأحزان) در خصوصیّات حضرت علی و کودکی امام حسین علیهما السلام دارد. بخش عمده ای از کتاب، داستان حضرت یوسفی علیه السلام و ذکر آیات قرآن مربوط به این داستان و ترجمه و نقل مفهوم این آیات است. نویسنده در گ 45 به انتقاد از عبدالرّحمان جامی و داستان یوسف و زلیخای او پرداخته و برداشت جامی از این داستان را شدیداً رد کرده است. از جلاء العیون آخوند مجلسی،

انوار ابوالحسن بکری و شیخ طوسی سخن به میان آورده است. اشعاری از خود و دیگران دارد. برخی نقل های این کتاب اغراق آمیز است.

آغاز: از جابر انصاری روایت است که حضرت رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود که من شبیه ترین مردم بحضرت آدم علیه السلام و حضرت ابراهیم علیه السلام شبیه ترین مردم بمن در خلقت و خُلق...

انجام:... مثل روز اوّل گشته قصاب بهوش آمد دید سرش بر زانوی آقایش علی گذارده است.

خط: نستعلیق تحریری، تاریخ کتابت: قرن 13 ق؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی، با نقش جدول، آستر کاغذی

55 برگ، 13- 21 سطر، اندازه متن: 95× 155 - 110×175؛ قطع: 165×205

موضوع: 1. اسلام -- مسائل گونه گون؛ 2. محمّد (صلی الله علیه و آله)، پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت- 11 ق. -- اجداد؛ 3. حسین بن علی (علیه السلام) امام سوّم، 4- 61 ق. -- مصائب؛ 4.یوسف، پیامبر -- سرگذشت نامه

شماره رکورد: 1121901

6172/1

دعا

زبان: عربی

معرّفی کتاب: دعایی است از اهل تسنّن در طلب حاجات با تمسّک به رسول اکرم صلی الله علیه و آله و صلوات و درود و مدح ایشان و طلب رحمت برای خلفای راشدین و اهل بیت و صحابه و تابعین. بسیار شبیه ادعیه و ذکر صلوات کتاب دلائل الخیرات است. ولی با ادعیه نسخه های دلائل الخیرات به شماره های 5034 (5034 ع) و 5150 (5150 ع) و 5407 (5407 ع) همین کتابخانه مطابقت نمی کند. شاید این عدم تطبیق به اختلاف نسخه های این کتاب باشد. سربند های «المستغاث» دارد.

آغاز: اللهم صل علی سیدنا محمّد عین العنایة و کنز الهدایة امام الحضرة المملکة طراز الحلل ناصر الملل سلطان الطریقة برهان الحقیقة...

انجام:... اللهم انی اسئلک ان تقضی حاجتی بحرمة هذه الصلّوة علی سید المرسلین و ان تغفر لی ذنوبی و أن تعتقنی من النّار برحمتک یا ارحم الراحمین (گ 13 پ)

خط: نسخ، تاریخ کتابت: قرن 13 ق. (احتمالاً- ) آرایه ها: برخی کلمات و نشان ها به سرخی؛ یادداشت ها: یادداشت تملّک عبدالله مورّخ 1325 و 1326 ق دارد. آسیب ها: برگ اوّل نونویس است. گ 14 و 15 جابه جا صحّافی شده است. محل اصلی آن بعد از گ 2 است. اوراق فرسوده دارد. کاغذ: هندی حنایی؛ جلد: تیماج عنّابی، یک لا، با نقش جدول

گ 2 پ- 15پ (43 برگ) 9 سطر، اندازه متن: 65×95؛ قطع: 105×155

موضوع: 1. محمّد (صلی الله علیه و آله) پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت - 11 ق. -- دعاها؛ 2. صلوات

شماره رکورد: 1121940

[تعویذ ها و طلسمات]/ ناشناخته

زبان: عربی

معرّفی کتاب: کتابی در ذکر تعویذها و طلسمات جهت دفع بیماری ها و شرور و برآمدن حاجات، دیدن طالع، بیان بروجات دوازده گانه، خطبه آدم و حوّا و شرح دعای نور است. سربند های «باب» دارد. از جمله باب ساعة نجوم، باب دانستن طالع ها، باب موکل بروجات، باب دعای... و باب دفع... و مانند آن.

آغاز افتاده:... و القیت المحبّة و الشفقّة فی القلب فلان بن فلان فلمّا یحبّون هیّا هیّا هیّا هجت هجت...

انجام افتاده:... و من شر ما یخرج الا الارض وشر ما یخرج مها ومن شر اللّیل و النهار الا صارفا یطرق بخیر منک

خط: نسخ، تاریخ کتابت: قرن 13 ق. (احتمالاً-) آسیب ها: مرمت شده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج، عنّابی، یک لا، با نقش جدول

گ 16 - 43 (43 برگ)، 11 و 12 سطر، اندازه متن: 65× 120 - 11070؛ قطع 105×156

موضوع: 1. دعاها؛ 2. طلسم ها و تعویذها

شماره رکورد: 1122321

6173

صبیری، محمّد مهدی بن علی، - 815 ق.

الرّحمة فی الطّب و الحکمة/ محمّد مهدی بن علی بن ابراهیم صبیری یمنی مهجمی مقری

زبان: عربی

معرّفی کتاب: مختصری در علم پزشکی در پنج باب و فصولی است. باب اوّل: فی علم الطّب (الطّبایع) و ما اودع الله فیها من الحکمة با چند فصل: 1- فی الاخلاط الاربعه، 2- فی الأمزجه، 3- فی معرفة الاغذیه. باب دوّم: فی طبایع الاغذیة و الادویة و منافعها با چند فصل: 1- فی الاغذیة، 2- فی الادویة 3- فی الأکحال، 4- الحجامة. باب سوّم: فیما یصلح للبدن فی حال الصّحة. باب چهارم: فی علاج الامراض الخاصّة بکل عضو مخصوصو باب پنجم: فی علاج الامراض (العامة) المنتقله فی البدن. به نوشته فهرست مجلس (19: 241) این کتاب به چند نفر منسوب است: 1- احمد بن محمّد بدیعی، 2- سیوطی، 3- محمّد (مهدی) بن علی بن ابراهیم مهجمی (مهجی)⁽¹⁾مقری یمنی صبیری (صنوبری، صنبری)، 4- جمال الدّین محمّد بن ابراهیم مهدوی یمنی. فهرست دانشگاه (13: 3217) دیباچه این کتاب را به نقل از معجم المطبوعات از سیوطی می داند. در آغاز صفحه عنوان آن چنین آمده است: «الجامع بین شفاء الأجسام ابی الغیث الکمرانی و الرحمة للحکیم الصنبری»، فهرست ظاهریه (طب ص 449) این کتاب را به محمّد مهداوی بن علی بن ابراهیم عنبری یمنی هندی (د: 815 ق.) منسوب می کند و انتساب آن را به سیوطی اشتباه می داند. در برخی نسخه ها کتاب به

ابو حامد غزّالی هم نسبت داده شده است. انجام نسخه های فوق با یکدیگر تفاوت دارد.

نسخه در دست ناقص است. ⁽¹⁾نسبت به نسخه ش 1719 (1719 ع) خلاصه تر ولی صحیح تر نوشته شده و تا گ 41 پ این نسخه و اواخر باب دوّم است. ⁽²⁾

این کتاب یک بار با انتساب به سیوطی در 1311 ق. و چندین بار در سال های 1300، 1302 و 1304ق. با انتساب به صبیری در مصر چاپ و منتشر شده است. ترجمه صوفی در سال 1392 با تصحیح میر هاشم محدّث در تهران چاپ شده است.

آغاز: الحمد لله الذی اخترع من العدم الموجودات و اظهر الی الوجود الکاینات و ابدع حکمته فی الطبایع الفاعلات... و بعد فهذا کتاب مختصر وضعته فی علم الطبایع و هذبت اعراضه و قربت اغراضه و جعلته ...

انجام افتاد:... و حمرة العینین و ما یتولد فی الراس من الثقل و کثرة الدم و کثرت حجامة تخفف الدماع و تضعف البصر و حجامة الاخذ عین و الکاهل لثقل الراس و بلادة الحواس وکثرة النوم...

منابع: فهرست واره 5: 3363؛ مجلس 19: 241؛ الذّریعه 10: 172؛ دانشگاه 13: 3217؛ کتابشناسی نسخ خطّی پزشکی ایران ص 133 و 60؛ کشف الظّنون 1: 836؛ ظاهریه (الطّب و الصّیدله) ص 449؛ معجم المطبوعات 1080 و 1198؛ ملّی 9: 166؛ نسخه ها 1: 554؛ معجم البلدان 4: 992 و 5: 229

خط: نسخ عربی خوانا، تاریخ کتابت: قرن 13 ق (احتمالاً-)؛ آرایه ها: عناوین و نشان ها با

مرکّب قهوه ای کم رنگ؛ حواشی: در حاشیه به وسیله کاتب تصحیح شده، عناوین، فصول و نام دارو ها در حاشیه نوشته شده است. آسیب ها: رطوبت دیدگی، لکه ها و سوراخ های متعدّد، و جلد فرسوده و الحاقی دارد. کاغذ: فرنگی حنایی؛ جلد: تیماج مشکی، آستر کاغذی، با نقش جدول

31 برگ، 15 و 16سطر، اندازه متن: 65×100؛ قطع 105×160

عنوان های دیگر: کتاب الرّحمة فی الطّبّ و الحکمة؛ طبّ الرّحمة

موضوع: 1. پزشکی اسلامی -- قرن 9 ق.

شماره رکورد: 1122372

6174

شبستری، محمود بن عبدالکریم، 687 - 720؟ ق.

حقّ الیقین فی معرفة ربّ العالمین/ محمود بن عبدالکریم بن یحیی شبستری (سعدالدّین-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 10101/24 (101/24 ف) در ج 1 فهرست همین کتابخانه.

آغاز: ای پیداتر از هر پیدایی و ای آشکارتر از هر هویدایی پیدایی تو با پنهانی سازگار و پنهانی تو چون پیدایی آشکار...

انجام:... دایره محیط بحقیقة نقطه بسیط مجرّد است و نقطه عین وحدت منه بداء و الیه یعود و هو الاوّل و الاخر و الظاهر و الباطن و هو بکل شیء علیم و لا حول و لا و لا قوة الا بالله العلیّ العظیم و صلّی الله علی خیر خلقه و مظهر حقّه محمّد و آله اجمعین

انجامه: اقل فقرا حسین نائینی... شهر خوی؟ تحریر... سلخ شهر ربیع الاوّل 129 منابع: الذّریعه 7: 42؛ صفا 3: 1290

خط: نستعلیق، کاتب: حسین نائینی، تاریخ کتابت: 1290 ق. (آخر ع 1-)؛ آرایه ها: عناوین، نشان ها، برخی عبارات و اعراب برخی کلمات به سرخی؛ حواشی: افتادگی های نسخه در

حاشیه نوشته شده. آسیب ها: حدود ده برگ احتمالاً نانویس، از ابتدای نسخه جدا شده است. کنار حواشی در برش اوراق از بین رفته است. کاغذ: فرنگی شکری و آبی؛ جلد: گالینگور قهوه ای، آستر کاغذی

58 برگ، 12 سطر، اندازه متن: 55×120؛ قطع: 105×170

عنوان های دیگر: حقّ الیقین فی معرفة الله و العوالم

موضوع: 1. عرفان اسلامی -- قرن 8 ق.؛ 2. فلسفه اسلامی -- قرن 8 ق. 3. خداشناسی

شماره رکورد: 1122479

6175

ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570 - 646 ق.

الکافیه/ عثمان بن عمر روینی مصری دمشقی مالکی نحوی، مشهور به ابن حاجب (ابو عمرو جمال الدّین- )

زبان: عربی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 6099 در همین فهرست.

آغاز: الکلمة لفظ وضع لمعنی مفرد و هی اسم و فعل و حرف لأنّها امّا ان تدلّ علی معنی فی نفسها اولا

انجام:... و المخففه یحذف للساکن و فی التوقّف فیرد ما حذف و المفتوح ما قبلها تقلب الفا نحو نفعا

انجامه: تمت الکافیه التی صنف ها ابن الحاجب فی 11 شهر شوّال سنه 1083

خط: نستعلیق تحریری، تاریخ کتابت: 1083 ق. (11 شوال -)؛ آرایه ها: عناوین به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و نشان بلاغ و حواشی توضیحی دارد. یادداشت ها حسین علی: در گ 61 ب تملّک نوشته است. آسیب ها: رطوبت دیدگی، پراکندگی جوهر، جدایی اوراق و فرسودگی جلد دارد. کاغذ: فرنگی شکری و اصفهانی؛ جلد: مقوّایی، روکش کاغذ کرم رنگ، عطف تیماج قهوه ای

61 برگ، 8 سطر، اندازه متن: 45×105- 50×105؛ قطع: 105×190

موضوع: 1 زبان: عربی -- نحو

شماره رکورد: 1122493

6176

یزدی، حسن بن محمّد علی، قرن 13 ق.

اکمال الاصلاح/ حسن بن محمّد علی یزدی حایری؛ نویسنده متن: محمّد بن علی طباطبایی حایری، مشهور به سیّد مجاهد

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: نام رساله عملّیه سیّد مجاهد در مبحث عبادات و معاملات الإصلاح است. این کتاب حاوی مقدّمه ای در اجتهاد و تقلید و احکام فقهی از کتاب الطّهارة تا پایان حدود است. مسائل کتاب الطّهارة و کتاب الصّلاة تفصیلی و مسائل کتاب های دیگر مختصر است. فهرست قدس (20: 39 - 43) این کتاب را با ذکر تمامی کتاب ها و ابواب آن معرّفی کرده است. حسن بن محمّد علی یزدی، شاگرد سیّد مجاهد، به دستور او فتواهای استادش را به فارسی ترجمه کرده است. نسخه مورد گفتگو همین ترجمه کتاب است. مترجم جهت استفاده بیشتر مقلّدین بار دیگر این ترجمه را خلاصه کرده و مصباح طریق نامیده است.

نسخه در آغاز و انجام افتادگی دارد. در مطابقت با نسخه 2/ 14275 (4275/2 ف)، در آغاز بدون سه برگ اوّل مقدّمه کتاب و در انجام تا احکام استفاده از طلا در نماز، در مبحث لباس نمازگزار، از کتاب الصّلاة است. (24 پ- 72 پ نسخه تطبیقی). کتاب در پایان مقدّمه مطلبی با عنوان «تنبیه» دارد. این بخش در نسخه ما نیامده است.

آغاز افتاده:.... نیست اجت هاد و تقلید بلکه در هر وقتی و در هر امری بنای کل عقلا می باشد رجوع کردن بسوی عارف و اهل خبره چنان چه می بینیم در رجوع مردم بسوی طبیب و صرّاف و نحو آن پس ثابت شد وجوب تقلید عقلا...

انجام ناتمام:... و بر زنان حرام نیست پوشیدن آن حتّی در نماز و نسبت بخنثی نیز

احوط ترک است و پوشیدن در غیر نماز نیز بر مردان حرام است مطلقا

منابع: مرعشی 2: 236، 22: 166؛ قدس 20: 38- 47، 21: 117 - 127؛ الذّریعه 2: 281و 170

خط: نستعلیق، تاریخ کتابت: قرن 13 ق.؛ حواشی: برخی افتادگی ها در حاشیه نوشته شده. مهرها: دو مهر بیضی ناخوانا در گ 36 پ دارد. آسیب ها: بین گ 5 و 6 یک برگ افتادگی دارد. عناوین در اواخر نسخه در متن نوشته نشده و در حاشیه آمده است. وصّالی، پارگی لبه برخی اوراق، رطوبت دیدگی، از بین رفتن حواشی در برش اوراق دارد. قطع هفت برگ اوّل نسخه کوچک تر از بقیه اوراق است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی، آستر کاغذی

60 برگ، 16 سطر، اندازه متن: 72×140؛ قطع: 165×205

موضوع: 1. فقه جعفری -- رساله عملیه -- قرن 13 ق؛ 2. طهارت؛ 3. نماز شناسه افزوده: الف. مجاهد طباطبایی، محمّد بن علی، 1180؟ - 1242 ق. الإصلاح.

فارسی

شماره رکورد: 1122586

6177

شیخ بهایی، محمّد بن حسین، 953- 1031 ق.

جامع عبّاسی/ محمّد بن حسین (عزّالدّین) بن عبدالصّمد جبعی عاملی حارثی، مشهور به شیخ بهایی (بهاء الدّین-)؛ محمّد بن حسین ساوجی قرشی (نظام الدّین-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 4078/5 (40782/5 ع) در ج 17 فهرست همین کتابخانه.

نسخه باب اوّل کتاب نوشته شیخ بهایی در طهارت، نماز، زکات، روزه و حج است. دیگر ابواب کتاب از نظام الدّین ساوجی در این نسخه نیامده است.

آغاز: الحمد لله رب العالمین والصّلوة و السلام... اما بعد... ملکوت ناظر اشرف اقدس کلب آستان علی ابن ابوطالب علیه السلام...

انجام:... و اگر فوت قبل از احرام داخل شده از باقی افعال چیزی بجا نیاورده [باشد] آن چه به فعل آورده کافیست احتیاج به نایب گرفتن دیگر نیست

انجامه: تمة الکتاب بعون الملک الو هاب فی سلخ شهر محرم الحرام سنه بونت پیل؟ خیریت دلیل 1224

خط: نستعلیق خوانا، تاریخ کتابت: 1224 ق. (آخر محرّم)؛ - یادداشت ها: در گ 1 تملّکی نیمه محو مورّخ 1245 ق. نوشته شده. آسیب ها: بعد از گ 1 دو برگ افتاده است. فرسودگی، پارگی اوراق ابتدا و انتها و جلد الحاقی دارد. کاغذ: فرنگی آبی؛ جلد: تیماج ضخیم قهوه ای،

یک لا

115 برگ، 10 -13 سطر، اندازه متن: 120×160-130×170؛ قطع: 150×200

موضوع: 1. فقه جعفری -- رساله عملیه -- قرن 11 ق.

شماره رکورد: 1122631

6178

یزدی، حسن بن محمّد علی، قرن 13 ق.

مهیّج الاحزان و موقد النّیران فی قلوب اهل الایمان/ حسن بن محمّد علی یزدی حایری

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: در ذکر فضایل خاندان رسول اکرم صلی الله علیه و آله و بیان اخبار معتبر شهادت امام حسین علیه السلام و وقایع کربلا و فصلی پایانی درباره حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است. نویسنده بخش های این کتاب را بر اساس مقدّمه ای در آداب عزاداری و چهارده مجلس از حرکت امام حسین علیه السلام از مکّه تا ورود کاروان ایشان به مدینه مرتّب کرده است آن را در

1237 ق. تألیف کرده است. ⁽¹⁾

آغاز: الحمد لله المتفرّد بالقدم و البقاء المتوحّد بالعظمة و الکبریاء الحاکم بما یرید و الفاعل لما یشاء...

انجام:... ارج البلاد من الفساد و قم باعباد الج هاد و تب لذلک و اسرع یا ربّ کن عوناً له و مؤیداً و اذل به جود المعاند و اقمع

انجامه: تمت فی السبت عشرون شهر صفر المظفر من شهور سنه 1266 من الهجرة النبویة

خط: نسخ، تاریخ کتابت: 1266 ق. (شنبه 20 صفر-) آرایه ها: عناوین و ترجمه های زیر سطور برخی عبارات عربی به سرخی؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده و نسخه بدل دارد. حاشیه نویسی لغوی با نشان های «کنز، صحاح» و حواشی توضیحی از مؤلّف و حواشی با نشان «شرح» دارد. یادداشت ها: در ابتدا و انتهای نسخه اشعاری در مصیبت امام حسین و روایاتی مروی از معصومین علیهم السلام نوشته شده است. مهرها: برگ های 72، 123، 225 و 263 مهری نیمه خوانا به شکل پرنده به نقش «پروین؟... میرزا علی 1277» دارد. آسیب ها: با رطوبت دیدگی، پراکندگی جوهر، وصّالی و جدایی برخی اوراق آسیب دیده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوّایی روکش کاغذ منقوش، گوشه ها و عطف تیماج عنّابی، آستر کاغذی 264 برگ، 18 سطر، اندازه متن: 80×145 - 90×150؛ قطع 150×207

عنوان های دیگر: مهیّج الأحزان و موقد النّیران فی قلوب اهل الاسلام و الایمان

موضوع: 1. حسین بن علی (علیه السلام)، امام سوّم، 4- 61 ق شهادت؛ 2. واقعه کربلا، 61 ق.؛ 3. مقتل نویسی

شماره رکورد: 1122669

6179/1

خاتون آبادی، محمّد بن علی، قرن 11 ق.

ترجمه قطبشاهی/ محمّد بن علی بن احمد بن نعمة الله بن خاتون عاملّی عیناثی، مشهور به ابن خاتون (شمس الدّین)؛ نویسنده متن: محمّد بن حسین جبعی عاملی حارثی، مشهور به شیخ بهایی

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 11992 (1992 ف) در ج 4 فهرست همین کتاب خانه.

آغاز: ای از تو حدیث معرفت را تبیین وی ترجمه وصف تو تنزیل مبین گر شکر آدابش عنوان نبود تبلیغ رسالت نکند روح امین...

انجام:... و بیده مفاتح الابواب و انا اختم الکلام حامد الله علی توفیق الاتمام و مقبلاً علی رسوله سیّد الانام و آله البررة الکرام و مسلماً و مستغفراً

انجامه: ختمت و تمّت الکتاب بعون الملک الوهّاب فی یوم السّبت ثمان و عشرین من شهر محرّم الحرام فی سنة سبع و ثمانین و ماتین بعد الالف من الهجرة النبویّة المصطفویة علی هاجرها الف تحیة بید الاقل الجانی عبد الله الحسینی اللهم اغفر ... الابرار 1287

خط: نسخ، کاتب: عبدالله حسینی، تاریخ کتابت: 1287 ق. (شنبه 28 محرّم-)؛ آرایه ها: عناوین شنگرف؛ حواشی: در حاشیه تصحیح شده. مهرها: مهری دائری به نقش «اتوکل علی الله الغنی محمّد تقی الحسینی» در گ 198 و سه مهر سیاه شده از همان جنس در گ 1 پ دارد. آسیب ها: رطوبت دیده است. چند برگ در ابتدا از عطف جدا شده. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: میشن ماشی، با نقش جدول و زنجیره، آستر کاغذی

گ 1 پ - 187 پ (198 گ)، 24 و 25 سطر، اندازه متن: 110×195؛ قطع: 190×275

موضوع: 1. احادیث شیعه -- قرن 11 ق.؛ 2. شیخ بهایی، محمّد بن حسین، 953- 1031 ق. اربعون حدیثا - نقد و تفسیر

شماره رکورد: 1122865

6179/1

نصیرالدّین طوسی، محمّد بن محمّد، 597 - 672 ق.

اوصاف الاشراف/ محمّد بن محمّد بن حسن طوسی جهرودی، مشهور به خواجه نصیرالدّین و محقّق طوسی (ابوجعفر-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: مختصری در مراتب سیر و سلوک اولیا براساس قوانین عقلی و نقلی و دقایق نظری و عملی، با استناد به آیات قرآن کریم، در شش باب از مبدأ حرکت تا فنا است. نویسنده این کتاب را به درخواست خواجه شمس الدّین محمّد جوینی (د: 683 ق.) تدوین کرده است.

آغاز: سپاس بی قیاس مرخدای را که چون عقل را قوت اطلاع بر حقیقت او نیست و هیچ دانش را وسع احاطت بکنه معرفت او نه...

انجام:... و هر چه عقل بآن رسد جمله منتفی باشد الیه یرجع الامر کله... سخن این جا رسید و کوته شد و السلام علی من اتّبع الهدی و لواهب العقل حمدا لایتناهی و صلواته و صلواته علی خیر خلقه محمد و اله و اصحابه اجمعین

منابع: فهرست واره 7: 135؛ الذّریعه 2: 477؛ طبقات اعلام الشّیعه ق 7: 168؛ مشار 1: 601؛ مشترک 3: 1310؛ هدیة العارفین 2: 131؛ زرکلی: 7: 30؛ اعیان الشّیعه 9: 414 و 419؛ مستدرکات اعیان الشّیعه 1: 197 و 205؛ موسوعة طبقات الفقهاء 7: 243

خط: نسخ، کاتب: عبدالله حسینی (به قرینه ش 1 مجموعه) تاریخ کتابت: 1287 ق؛ آرایه ها: عناوین در متن و نام سوره های آیات در حاشیه به سرخی؛ آسیب ها: رطوبت دیدگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: میشن ماشی، با نقش جدول و زنجیره، آستر کاغذی

گ 188 - 197 (198 گ)، 24 سطر، اندازه متن: 110×195؛ قطع 190×275

موضوع: 1. عرفان اسلامی -- قرن 7 ق.؛ 2. آداب طریقت

شماره رکورد: 1122905

6179/3

همدانی، علی بن شهاب الدّین، 714- 786 ق.

چهل مقام/ علی بن محمّد (شهاب الدّین) حسینی همدانی صوفی (میر سیّد-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: مختصری است در بیان چهل مقامی که صوفی می بایست کسب کند تا سالک مسلک تصوّف به حساب آید و به مقام صفای باطن واصل شود. در نام راوی نویسنده آن در نسخ متعدّد بین ابوسعید ابوالخیر و میر سیّد علی همدانی اختلاف نظر است؛ لکن بیشتر منابع آن را اثر میر سیّد علی همدانی می دانند. آغاز نسخه های این رساله با یکدیگر اختلاف دارند. برخی نسخه ها به نثر و نظم است و بعضی به نثر.

نسخه منثور و ناقص است. از مقام اوّل تا مقام سی و سوّم با این عناوین است: 1.نیّت، 2. انابت، 3.توبه 4. ارادت 5. مجاهده 6. مراقبه 7.صبر 8. ذکر 9. مخالفت نفس، 10. رضا، 11. موافقت، 12. تسلیم، 13. توکّل، 14. زهد، 15. عبادت، 16. ورع، 17. اخلاص، 18. صدق، 19.خوف، 20. رجا، 21. فنا، 22. بقا، 23. علم الیقین، 24. حقّ الیقین، 25. معرفت، 26. ولایت، 27. محبت 28. شوق، 29. وحدت، 30. قربت 31. انس، 32. وصال، 33. کف؟

آغاز: الحمد لله ربّ العالمین والعاقبة للمتّقین و الصّلوة علی نبیّه محمّد و آله الطّاهرین اما بعد بدان که صوفی را چهل مقام بباید تا قدم وی در کوی تصوّف درست آید و اگر از این چهل مقام یکی را فرو گذارد بصفای صوفی راه نیابد اوّل مقام نیت است...

انجام: نانویس:... مقام سی و سیم کفست؟ میان حق و میان ایشان حجاب نبود اگر فرو نگرند تا پشت گاوماهی به بینند و اگر بالا نگرند عرش و کرسی و لوح و قلم تا حظرة القدس ایشان را هیچ حجاب نبود...

منابع: ملک 7: 298؛ الذّریعه 22: 11؛ فهرست واره: 7: 289؛ مشترک 3: 1404 و1968؛ نسخه ها 2 :1121؛ اعیان الشّیعه 310:8 طبقات اعلام الشّیعه ق 8: 150؛ مرعشی 20: 112؛ دائرة المعارف (خطّی) 1: 240؛ دانشگاه 14: 3596

272

فهرست نسخه های خطّی کتابخانه ملّی (ج 23/1)

خط: نسخ کاتب عبدالله حسینی (به قرینه ش 1 مجموعه) تاریخ کتابت: 1287 ق؛ آرایه ها: عنوان و شماره مقامات به سرخی؛ مهرها: مهری دائری با نقش «اتوکل علی الله الغنی محمّد تقی الحسینی» در گ 198 دارد. آسیب ها: در پایان ناقص است. رطوبت دیدگی دارد. و چند برگ در انتها جدا شده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: میشن ماشی، با نقش جدول و زنجیره، آستر کاغذی

گ 197 پ- 198 (198 گ)، 24 سطر، اندازه متن: 110×195؛ قطع: 190×275

عنوان های دیگر: مقامات صوفیان؛ چهل مقام صوفیه؛ چهل مقام صوفیان

موضوع: 1. تصوّف؛ 2. تصوّف -- اصطلاح ها و تعبیرها؛ 3. آداب طریقت

شماره رکورد: 1122941

6180

ترکه اصفهانی، علی بن محمّد، 770 - 835 ق.

حروف (رساله-) / علی بن محمّد خجندی ترکه اصفهانی (ابن ترکه ابو محمّد صائن الدّین-)

زبان: فارسی

معرّفی کتاب: نویسنده آثار متعدّدی در علم حروف دارد. در این اثر ضمن مقدّمه، سه اصل و یک تذنیب به این علم پرداخته است. مقدّمه در معنی حروف و تحقیق اقسام اولی آن، اصل اوّل در بیان حروف رقمی کتابی، اصل دوّم در بیان حروف کلامی و وجه شرف آن. اصل سوّم در بیان صورت معنوی حرف و وجه لبابی آن که عبارت از معنی عددیست، تذنیب در معانی سبع المثانی (به عنوان مثالی برای درک بهتر آن اصول بر حسب هر یک از وجوه سه گانه حروف). هر یک از اصل ها چهار وصل دارد. ⁽¹⁾1 مرعشی 8: 233) می نویسد نویسنده کتاب را در روز شنبه دهم رمضان 817 ق. در شیراز، به