مشخصات کتاب
سرشناسه : حسینی، محمد، ۱۳۲۳ -
عنوان و نام پدیدآور : آداب حج و زیارات حرمین شریفین/ محمد حسینی بهارانچی.
مشخصات نشر : اصفهان : نقش نگین، ۱۳۸۸.
مشخصات ظاهری : ۴۱۶ص.
شابک : 978-964-2616-36-7
وضعیت فهرست نویسی : فیپا
موضوع : حج
موضوع : زیارت و زائران -- آداب و رسوم
موضوع : دعاها
موضوع : Prayers
موضوع : زیارتنامه ها
رده بندی کنگره : BP۱۸۸/۸/ح۴۳۶آ۴ ۱۳۸۸
رده بندی دیویی : ۲۹۷/۳۵۷
شماره کتابشناسی ملی : ۱۷۹۷۸۳۷
اشاره
فهرست مطالب
بخش اول : سخنان بزرگان پیرامون حج و زیارت··· 15
سخن رسول خدا صلی الله علیه و آله و ائمّه: در ثواب زیارت آن حضرت و اولاد طاهرین او··· 16
فرمایش امیرالمومنین علی علیه السلام و ثواب و آثار حجّ خانه خدا··· 17
کلام حضرت فاطمه زهراء علیهاالسلام در اهمیّت حجّ··· 18
حکمت و اسرار حجّ از زبان امیرالمومنین علیه السلام ··· 18
اسرار حجّ از زبان امام صادق علیه السلام ··· 20
سخن امام زین العابدین علیه السلام به شبلی در عرفان حجّ··· 22
سخن امام خمینی (ره) در مفهوم حجّ و وظایف حجاج··· 30
حجّ : سفر الی اللّه··· 32
نظر مرحوم شهید بهشتی در مسئولیت شیعه در حجّ··· 34
تذکرات لازم به زائرین و حجاج محترم، قبل از عزیمت··· 36
بخش دوم : اعمال و آداب و حکمتهای حجّ و بیان مواقف و مشاعر آن··· 41
دعای تشرّف به حجّ··· 42
وجوب حجّ و عقاب کسیکه بدون حجّ از دنیا برود··· 43
قصّه عجیبی از مرحوم آیه اللّه حکیم1··· 44
فضیلت و ثواب و برکات حجّ واجب و حجّ مستحبّ··· 45
آداب سفر و حقوق همراهان··· 46
شرایط قبول شدن حجّ··· 49
علامت قبول شدن حجّ··· 51
اجر و پاداش کسیکه زندگی زائر بیت اللّه را نگهداری می کند··· 51
هیچ عملی جای حجّ را نمی گیرد··· 52
ثواب اعمال حجّ از ابتداء تا انتهاء··· 53
اقسام حجّ··· 55
بخش اول حجّ تمتع، عمره تمتّع است··· 56
میقات و لبّیک عارفان در پیشگاه معبود··· 57
لبّیک زین العابدین علیه السلام ··· 58
لبیک امام صادق علیه السلام ··· 58
قطع تلبیه··· 59
بیست و پنج چیز برای مُحرم حرام است··· 60
آداب دخول مکّه و حرم··· 62
آداب وارد شدن به مسجدالحرام و دیدن کعبه··· 63
فضیلت نماز و طواف در مسجد الحرام··· 66
مکان های ارزشمند مسجدالحرام··· 67
پناهنده شدن به پرده کعبه··· 75
طواف خانه کعبه··· 78
طواف موجب آمرزش است··· 80
تذکرات ضروری نسبت به طواف مستحبی··· 80
دعاهای طواف··· 81
قبولی توبه آدم علیه السلام با نام مُحَمَّد و آل مُحَمَّد علیهم السلام··· 84
طواف نیابت برای رسیدن به حاجت··· 85
پاداش طواف مستحب··· 86
طواف وداع··· 86
نماز طواف··· 87
حمایت خداوند از خانه کعبه··· 89
در کعبه فقط علی علیه السلام بدنیا آمد!!··· 92
حضور صاحب الامر روحی فداه در موسم حجّ··· 94
ملاقات با حضرت بقیة الله علیه السلام در کنار کعبه··· 95
وجوب سعی و وجه نامگذاری صفا و مروه··· 99
حکمت وجوب سعی صفا و مروه و پیدایش آب زمزم··· 99
مستحبّات سعی··· 105
تقصیر نمودن و کوتاه کردن مو و ناخن··· 107
تذکر لازم به برادرن و خواهران··· 108
بخش دوم حجّ، حجّ تمتّع است··· 109
احرام حجّ تمتّع··· 109
مستحبات احرام حجّ··· 111
شب عرفه··· 111
روز عرفه و فضیلت آن··· 112
مباهات خداوند به اهل عرفات··· 112
وقوف واجب در عرفات··· 115
آداب مستحبه وقوف در عرفات··· 115
عاشقان محروم از حجّ!!··· 118
خروج از عرفات و وقوف به مشعرالحرام و مزدلفه··· 119
وقوف واجب در مشعرالحرام··· 120
دعاهای مشعرالحرام··· 121
عید قربان و اعمال منی··· 122
مساجــد تــاریخی منی··· 124
اعمال واجب منی··· 126
آداب مستحبه در روز عید قربان··· 127
سخن رسول خدا صلی الله علیه و آله در منی··· 128
ثواب ماندن در منی··· 130
مستحبات رمی جمرات··· 130
حکمت رمی جمرات··· 131
ثواب و پاداش رمی جمرات··· 133
بعضی از مسائل ضروری رمی··· 134
قربانی کردن در منی··· 134
حکمت قربانی··· 135
قربانی شدن اسماعیل علیه السلام ··· 137
مصرف قربانی··· 142
آداب قربانی··· 143
استحباب قربانی در سایر بلاد که اضحیّه نامیده می شود··· 144
حلق یا تقصیر در منی··· 145
ثواب سر تراشیدن··· 145
روزهای منی، روزهای خوردن و آشامیدن و بهره گیری است··· 146
بازگشت از منی و ...··· 147
استحباب عمره مفرده··· 148
اعمال عمره مفرده··· 149
استحباب ختم قرآن در مدینه و مکه··· 149
کسی که در حرم یا بین راه و یا بین مکه ومدینه از دنیا برود ...··· 150
استحباب طواف به نیابت پیامبر و ائمّه:··· 150
استحباب طواف ازخویشان وتشریک آنهادر حجّ مستحبی··· 151
حجّ خردسالان··· 153
بعضی از مسائل حج خردسالان··· 153
بخش سوم: فضیلت مدینه و مسجدالنّبی (ص) و ...··· 155
فضیلت مدینه منوّره··· 156
فضیلت مسجدالنبی صلی الله علیه و آله و نماز در آن··· 157
مدینه قبل از هجرت و بعد از هجرت··· 160
جغرافیای مدینه··· 161
امتیاز مدینه بر سایر بلاد··· 161
فضیلت کربلا بر کعبه··· 162
از مکه تا مسجد قبا··· 163
ورود حضرت بر فقیرترین مردم مدینه··· 163
خصائص مدینه··· 164
اتخاذ سکنی در مدینه··· 166
برای مدینه، حرم است··· 166
حدّ حرم النّبی صلی الله علیه و آله ··· 167
مسجد النبی صلی الله علیه و آله ··· 167
منبر رسول اللّه صلی الله علیه و آله ··· 168
حجره منوره رسول خدا صلی الله علیه و آله و فاطمه(س)··· 170
محراب النبی صلی الله علیه و آله ··· 171
قبر شریف رسول الله صلی الله علیه و آله ··· 171
ستونهای مسجد النبی صلی الله علیه و آله ··· 171
اصحاب صُفّه··· 174
چگونگی قبر رسول خدا و شیخین··· 175
حجره فاطمه علیه السلام ··· 178
حجرات زنان پیغمبر صلی الله علیه و آله ··· 178
غیر از علی علیه السلام دَرِ خانه های خود را ببندند !!!··· 180
قبرستان بقیع··· 183
شهداء احد··· 187
بعض مساجد منوره در مدینه طیبه··· 190
چند مسجد از مساجد معروف اطراف مدینه··· 195
اشعار··· 196
بخش چهارم : زیارات و ادعیه حج··· 203
آداب زیارت النبی صلی الله علیه و آله و الائمة علیه السلام ··· 204
زیارت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ··· 206
دعاء روضة مبارکه رسول الله صلی الله علیه و آله ··· 220
نماز و دعا نزد ستون ابوالبابه··· 223
نماز نزد مقام جبرئیل علیه السلام ··· 227
دعا نزد منبر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ··· 231
زیارت حضرت فاطمة علیهاالسلام··· 232
کیفیت زیارت ائمة بقیع علیهاالسلام··· 241
مزارهای متبرکه بقیع··· 242
زیارت ائمة بقیع علیه السلام ··· 244
زیارت فاطمة بنت اسد علیه السلام ··· 256
زیارت ابراهیم فرزند رسول الله صلی الله علیه و آله ··· 259
زیارت دختران رسول الله صلی الله علیه و آله ··· 262
زیارت ام البنین و عمه های رسول الله صلی الله علیه و آله ··· 264
زیارت عقیل و عبدالله بن جعفر علیه السلام ··· 265
زیارت شهداء حره و احد··· 265
زیارت حلیمه سعدیه··· 266
زیارت اهل قبور··· 266
زیارت اسماعیل فرزند امام صادق علیه السلام ··· 268
زیارت حضرت عبدالله پدر پیامبر صلی الله علیه و آله ··· 269
زیارت وداع پیامبر صلی الله علیه و آله ··· 271
زیارت وداع ائمة بقیع علیهم السلام ··· 274
زیارت پیامبر و ائمة علیهم السلام در ایام هفته··· 275
زیارت رسول الله صلی الله علیه و آله روز شنبه··· 276
زیارت امیرالمؤمنین علیه السلام روز یکشنبه··· 278
زیارت امام حسن مجتبی علیه السلام روز دوشنبه ··· 279
زیارت امام حسین علیه السلام روز دوشنبه ··· 281
زیارت امام سجاد و امام باقر و امام صادق علیه السلام روز سه شنبه··· 282
زیارت امام کاظم و امام رضا و امام جواد و امام هادی علیهم السلام روز چهارشنبه ··· 283
زیارت امام حسن عسکری علیه السلام روز پنجشنبه ··· 284
زیارت امام زمان علیه السلام روز جمعه··· 285
زیارت حضرت حمزه علیه السلام و شهداء احد··· 290
زیارت امین الله··· 297
زیارت حضرت صاحب الامر علیه السلام ··· 301
دعاء عهد··· 302
مزارهای متبرکة در مکة مکرمة··· 306
زیارت حضرت عبد مناف جد رسول خدا صلی الله علیه و آله ··· 309
زیارت حضرت عبدالمطلب جد رسول خدا صلی الله علیه و آله ··· 310
زیارت حضرت ابوطالب عموی پیامبر صلی الله علیه و آله ··· 311
زیارت آمنه بنت وهب مادر پیامبر صلی الله علیه و آله ··· 312
زیارت حضرت خدیجه زوجه رسول الله صلی الله علیه و آله ··· 313
زیارت اسماعیل و هاجر و سائر پیامبران در حجر اسماعیل ··· 314
اعمال شب عرفه··· 316
اعمال روز عرفه··· 329
دعای حضرت امام حسین علیه السلام روز عرفه··· 331
زیارت جامعه··· 362
فضیلت زیارت حضرت امام حسین علیه السلام ··· 365
دعای کمیل··· 377
زیارت جامعه کبیره··· 389
صلوات بر حجج طاهره··· 402
صلوات بر پیغمبر صلی الله علیه و آله ··· 403
صلوات بر امیرالمؤمنین علیه السلام ··· 404
صلوات بر سیده نسوان فاطمه علیه السلام ··· 405
صلوات بر حسن و حسین علیه السلام ··· 405
صلوات بر علی بن الحسین علیه السلام ··· 407
صلوات بر بر محمد بن علی علیه السلام ··· 408
صلوات بر جعفر بن محمد علیه السلام ··· 408
صلوات بر موسی بن جعفر علیه السلام ··· 409
صلوات بر علی بن موسی علیه السلام ··· 409
صلوات بر محمد بن علی بن موسی علیه السلام ··· 410
صلوات بر علی بن محمد علیه السلام ··· 410
صلوات بر حسن بن علی بن محمد علیه السلام ··· 411
صلوات بر ولی الامر المنتظر علیه السلام ··· 411
حدیث کسا··· 341
مقدمه
بِسْمِ اللّه الّرَحمنِ الّْرَحیم
الحمدللّه ربّ العالمین و صلوات اَللّه و سلامه علی نبیّنا خاتم النبیین و علی آله الائمّة الهداة المهدییّین الذّین اذهب اَللّه عنهم الرّجس و طهرّهم تطهیرا سیمّا بقیّة اَللّه الحجّة بن الحسن المهدیّ روحی له الفداء و لعنة اَللّه علی اعدائهم اجمعین.
اما بعد: کتابی که پیش روی شماست بلطف خداوند بدست این بنده عاصی سیدمُحَمَّد حسینی تهیه و بیشتر آن در جوار حضرت ثامن الائمه علی بن موسی الرضا علیهم السلام نوشته شده، نظر نویسنده رفاه حال حجاج بیت اللّه و زائرین قبر رسول اللّه صلی الله علیه و آله و اولاد طاهرین آن حضرت بوده و سعی شده که آنچه مورد نیاز زائرین و حجاج است از اسرار حجّ و وظائف حجاج و آداب
زیارات و اعمال حجّ و عمره و فهرستی از مناسک حجّ و عمره و تاریخچه اماکن مقدسه و دعاها و زیارات وارده در این اماکن بطور اختصار بیان شود. امید آنکه برای برادران و خواهران دینی نافع بوده و برای این حقیر و والدین او وسیله آمرزش و توشه آخرت باشد، انشاءاَللّه. و نامیدم آنرا به «آداب حجّ و زیارت حرمین شریفین» رزقنااللّه زیاره بیته و قبور اولیائه صلوات اللّه علیهم اجمعین و آن مشتمل بر چهار بخش است.
بخش اول : سخنان بزرگان راجع به حجّ و زیارت.
بخش دوم : اعمال و آداب و حکمتهای حجّ و زیارت و بیان مواقف حجّ و مشاعر آن.
بخش سوم : فضیلت مدینه و مسجدالنبی صلی الله علیه و آله و مساجد اطراف مدینه و بقیع و غیره.
بخش چهارم : دعاها و زیارات وارده در مدینه و مکه و غیر آنها.
در پایان از قارئین التماس دعای خیر دارم وللّه الحمد اولاً و آخرا.
خادم اهل بیت علیه السلام
سید مُحَمَّد حسینی
بخش اول سخنان بزرگان پیرامون
اشاره
سخن رسول خدا صلی الله علیه و آله و ائمّه علیهم السلام در ثواب زیارت آن حضرت
و اولاد طاهرین او علیهم السلام
شیخ طوسی رحمه ا... در تهذیب با سند خود از امیرالمومنین علی علیه السلام نقل نمود که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: کسی که بعد از مرگ من، قبر مرا زیارت کند همانند آن است که در حیات من، مرا زیارت کند. و فرمود: اگر قدرت زیارت مرا از نزدیک ندارید از دور بر من سلام بفرستید که بمن خواهد رسید.
فروع کافی ج 2/337
و مرحوم کلینی با سند خود از ابن ابی نجران نقل نموده که گفت : بحضرت باقر علیه السلام عرض کردم فدای شما شوم چه پاداشی هست برای زائر رسول اللّه صلی الله علیه و آله ؟ حضرت در جواب فرمود: پاداش او بهشت است.فروع کافی ج 2/337
و باز فرمود: کسیکه مرا زیارت کند من در قیامت شفیع او خواهم بود.همان آدرس
و روایت شده که حضرت امام حسین علیه السلام بجد خود رسول خدا صلی الله علیه و آله عرض نمود: پدرجان چه پاداشی است برای کسیکه شما را زیارت کند؟ حضرت فرمودند، فرزند عزیزم: هر که مرا در حال حیات و یا بعد از مرگ من زیارت کند یا پدرت علی را زیارت کند و
یا ترا و یا برادرت حسن را زیارت کند حق است بر من که در قیامت او را زیارت نموده و از گناهانش او را خلاصی بخشم.همان آدرس
و باز مرحوم کلینی با سند خود از حضرت رضا علیه السلام نقل نموده که فرمود: برای هر امامی عهدی است برگردن شیعیان و دوستانش و از چیزهائیکه باعث اداء آن عهد می شود زیارت قبور آن امامان است پس کسانیکه از روی میل و رغبت و اعتقاد به فرموده های آنها آنان را زیارت کنند در قیامت بشفاعت آن بزرگواران نجات خواهند یافت.فروع کافی ج 4/567
فرمایش امیرالمومنین علی علیه السلام و ... در ثواب و آثار حجّ خانه خدا
محدث نوری در مستدرک از آن حضرت نقل نموده که فرمود: هرکه سعادت دنیا و آخرت بخواهد باید به زیارت خانه خدا برود چرا که در کنار کعبه اگر از دنیا طلب کند خداوند باو عطا فرماید و اگر از آخرت طلب کند برای او ذخیره خواهد شد. سپس فرمود: ای مردم بر شما باد به حجّ و عمره که گناهان شما را می شوید، همچنانکه آب چرک بدن را برطرف می نماید، و فقر را از شما برطرف می نماید، همچنانکه آتش آهن را آب نموده و خالص می کند.مستدرک ج 2/8
و امام صادق علیه السلام فرمود: بر شما باد که در تمام سالها خانه کعبه را زیارت کنید تا اینکه سختیهای دنیا و خطرهای آخرت از
شما برداشته شود.بحار ج 74/167
و امام هشتم علی بن موسی الرضا علیهماالسلام فرمود : موقعی که حجاج از اعمال فارغ می شوند منادی از طرف خداوند نداء می کند: آمرزیده شدید عمل خود را از سر بگیرید.
و از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل شده که فرمود : از وقتی که حاجی سوار بر شتر می شود هر قدم که بر می دارد حسنه ای برای او نوشته می شود و وقتی بر زمین می گذارد گناهی از او آمرزیده می شود و در پایان اعمال به آنها گفته می شود: ساختمانیکه بنا کردید خراب ننمائید گذشته های شما آمرزیده شد مواظب باشید که اعمال آینده شما نیکو باشد.دعائم الاسلام 1/294
کلام حضرت فاطمه زهراء علیهاالسلام در اهمیّت حجّ
حضرت زهرا، علیهاالسلام در خطبه ای که بعد از رحلت پدر بزرگوارشان در مسجدالنبی صلی الله علیه و آله خواندند راجع به حجّ فرمودند: و الحَجّ تشیید للدّین ... یعنی خداوند حجّ را برای محکم کردن پایه های دین واجب فرمود.
حکمت و اسرار حجّ از زبان امیرالمومنین علیه السلام
امیرالمومنین علی علیه السلام می فرماید: آیا نمی بینید که خداوند عالم نیاکان و پیشینیان را از زمان حضرت آدم علیه السلام تا آخرین نفر این
جهان مورد امتحان و آزمایش قرار داده و آنها را به طواف گرد سنگهائیکه سود و زیانی ندارد دعوت نموده و آنجا را بیت و خانه خود معرفی نموده و مشرکین را از ورود به آن خانه و حرم ممنوع نموده و آن محل را جای امن و مایه برکت قرار داده و اجتماع مردم در آن مرکز حساس را موجب عزت و یاد خود بیان نموده و خانه خود را در سخت ترین نقاط روی زمین میان کوهها و ریگهای سوزان و هوای گرم و در زمین کم آب بنا نموده و آدم و فرزندان او را برای طواف به گرد آن خانه دعوت فرموده و اجابت آن دعوت و اعراض از آن را نشانه ایمان و کفر معرفی نموده.
خداوند دلهای بندگان خود را از هر سوی و جانب متوجه خانه خود ساخت تا با هر سختی و رنجی خود را به بیت ربّ العالمین برسانند و با حال بیچارگی و ذلت و خشوع بگرد خانه معبود بگردند و بین صفا و مروه سعی کنند و با حالت هروله کبر و منیت را از خود دور نمایند در حالیکه ژولیده مو و غبار آلوده باشند، لباسهای زیبا از تن جدا نموده و جامه های احرام برتن کرده که نشانه اعراض از دنیا و اقبال به آخرت می باشد و بسوی رضای حق بشتابند.او بندگان خود را به این فریضه بزرگ امتحان نموده البته باید دانست که اگر عبادتگاه خود را از میان باغهای پراز میوه و سبز و آبهای روان و زمینهای پر از گیاه و با طراوت و ساختمانهای با
شکوه و مجلل قرار میداد هرگز آزمایش و امتحانی حاصل نمی شد (چرا که هر چه امتحان سهل و آسان باشد اجر و پاداش کمتر خواهد بود) و در این امتحان افراد کامل و شایسته از افراد ناشایست و دون همت جدا نشده و وسوسه شیطان فرو مایگاه را گمراه نمی کرد.خطبه قاصعه از نهج البلاغه
اسرار حجّ از زبان امام صادق علیه السلام
امام صادق علیه السلام می فرماید : وقتی اراده حجّ نمودی قلب خود را از همه چیز خالی کن و امور خود را به خدای خود واگذار و در همه امور خود به او توکل کن و تسلیم قضا و قدر او باش و با دنیا و خلق دنیا وداع کن و از حقوقی که از مردم بعهده داری خارج شو و تکیه بر زاد و توشه و جوانی و قوت و رفقای خود مکن که بسا مایه گرفتاری تو خواهد شد چرا که هرکه ادعای رضای خدا کند و تکیه او بر چیزی غیراز خدا باشد آن چیز وبال و دشمن او خواهد شد تا بداند پنگاهگاهی جز خداوند وجود ندارد و فرمود : چنان بطرف خدا حرکت کن که نیازی به بازگشت به دنیا نداشته باشی، و با دوستان نیکو معاشرت کن، و بر اوقات نماز مواظبت نما، و سنت های رسول خدا را از ادب و صبر و شکر و تحمل آزار دیگران و محبت و گذشت و ایثار نسبت به بندگان خدا رعایت کن، و با آب توبه گناهان خود بشوی و لباس صدق و صفا و خضوع و خشوع را
در برکن و با احرام، خود را از هر چیزی که مخالف ذکر خدا و حجاب از بندگی اوست دور نگهدار و بدان لبیک تو باید اجابت خالصانه و صادقانه نسبت به ذات مقدس حق باشد در حالیکه بحول و قوه او تمسک نموده باشی، و با قلب خود همراه ملائکه گرد خانه معبود طواف کن و فکر کن که با ملائکه گرد عرش خداوند طواف می کند و با هروله خویش از هوسهای خود فرار کن، واز پنیروهای خویش بیزار شو و بخود تکیه نکن، و وقتی بسوی منی میروی از تمام غفلت ها و لغزشهای خویش خارج باش، و چیزی که شایسته و صلاح تو نیست درخواست مکن
و در عرفات به خطاهای خویش اعتراف کن، و عهد خود را با خدای خویش تجدید نما و در مزدلفه و مشعر به خدای خود تقرب جوی و از او بیمناک باش، و با قربانی نمودن حنجره طمع را قطع نما، و با رمی جمرات شهوتها و اعمال ناپسند و اخلاق ذمیمه را از خود دور نما و با تراشیدن سر عیوب ظاهر و باطن را برطرف کن و با داخل شدن در حرم امن الهی خود را در پناه پرودگار خود بدان و با زیارت بیت اللّه به عظمت و جلال و سلطنت صاحب خانه توجه کن، و با استلام حجرالاسود در مقابل عظمت خداوند خاضع و به تقدیر او راضی باش، و با طواف وداع از غیر خدا وداع کن، و با ورود به کوه صفا روح و باطن خود را صفا بخش، و با
رسیدن به کوه مروه مروست و جوان مردی را مراعات کن، و بر شروط حجّ خود باقی باش، و بدان خدای متعال از بین عبادات فقط حجّ را بخود نسبت داده و فرموده: «وللّه علی النّاس حجّ البیت من استطاع الیه سبیلاً». و پیامبر او هر سنتی را در خلال مناسک حجّ آورده برای استعداد و توجه دادن مردم است به موضوع مرگ و قبر و بعث و قیامت و مردم را از مشاهده مناسک حجّ به یاد قیامت و دخول در بهشت و یا دوزخ انداخته که برای صاحبان خرد و عقل درسی باشد.بحار ج 99/125 از مصباح الشریعة ص 47
سخن امام زین العابدین علیه السلام به شبلی در عرفان حجّ
بدان هنگام که مولایمان زین العابدین علیه السلام از حجّ باز می گشت : «شبلی»(1)به استقبال حضرتش شتافت. امام از وی پرسید: شبلی، آیا حجّ گزارده ای؟ پاسخ گفت : آری، ای فرزند رسول خدا. آنگاه امام فرمود: آیا به میقات فرود آمدی و جامه های دوخته فرو گذاشتی و غسل کردی؟ گفت : آری. فرمود: به هنگام نزول به میقات، آیا نیت آن داشتی که جامه گناه به کنار می افکنی و جامه طاعت می پوشی؟ گفت : نه. فرمود : به هنگام برهنه گشتن از جامه های دوخته ات، آیا نیت آن داشتی که از ریا و نفاق و ورود در
1) (1)1- ظاهرا همان شخصیت معروف از مشایخ عرفان و تصوّف است، گرچه از نظر تاریخ مضبوط نیست.
کارهای شبهه ناک مجرد می شوی؟ گفت : نه. فرمود : به هنگام غسل کردن، آیا نیت آن داشتی که خود را از لغزشها و گناهان شستشو می دهی؟ گفت : نه
فرمود : بنابراین، نه به میقات فرود آمده ای و نه از جامه های دوخته عاری شده ای و نه غسل کرده ای.
سپس فرمود : آیا نظافت کردی و احرام پوشیدی و پیمان حجّ بستی؟ گفت : آری
فرمود : به هنگام نظافت و پوشیدن احرام و بستن پیمان حجّ، آیا نیت آن داشتی که با داروی توبه خالص برای خدای متعال خود را (از گناه) پاک می کنی؟ گفت : نه.
فرمود : به هنگام محرم شدن، آیا نیت آن داشتی که هرآنچه را خداوند عز وجل حرام کرده، بر خود حرام می کنی؟ گفت : نه.
فرمود : به هنگام بستن پیمان حجّ، آیا نیت آن داشتی که هر پیمان غیرالهی را زیرپا می نهی؟ گفت: نه
فرمود : بنابراین، نه نظافت کرده ای و نه محرم شده ای و نه پیمان حجّ بسته ای.
سپس فرمود : آیا به میقات داخل شدی و دو رکعت نماز احرام گزاردی و لبیک گفتی؟: گفت : آری. فرمود : به هنگام گزاردن دو رکعت نماز، آیا نیت آن داشتی که بسبب بهترین اعمال و
بزرگترین حسنات بندگان که نماز است به خدا نزدیک می شوی؟ گفت : نه.
فرمود : به هنگام لبیک گفتن، آیا نیت آن داشتی که بنابر تعهد به طاعت خدا در هر امر سخن می گوئی و از هر معصیت باز می ایستی و سکوت می کنی؟ گفت : نه. فرمود: بنابراین، نه به میقات داخل شده ای و نه نماز گزارده ای و نه لبیک گفته ای.
سپس فرمود : آیا به حرم داخل شدی و کعبه را دیدی و نماز گزاردی؟ گفت : آری. فرمود: به هنگام داخل شدن به حرم، آیا نیت آن داشتی که هر غیبتی را که نسبت به مسلمانان اهل آئین اسلام روا داشته ای، بر خود حرام می کنی؟ گفت : نه.
فرمود : به هنگام رسیدن به مکه، آیا نیت آن داشتی که از این سفر تنها مقصد تو خداست؟ گفت : نه. فرمود: بنابراین، نه به حرم داخل شده ای و نه مکه را دیده ای و نه نماز گزارده ای.
سپس فرمود : آیا طواف خانه کردی و ارکان را مس نمودی و «سعی» کردی؟ گفت : آری. فرمود : به هنگام سعی، آیا نیت آن داشتی که (از شر شیطان و نفس اماره) به پناه خدا می گریزی و او که داننده نهانهاست براین امر واقف است؟ گفت : نه. فرمود: بنابراین، نه طواف خانه کرده ای و نه ارکان را مس نموده ای و نه سعی کرده ای.
سپس فرمود : آیا با حجرالاسود مصاحفه کردی و در مقام ابراهیم علیه السلام ایستادی و آنجا دو رکعت نماز گزاردی؟ گفت : نه. در این هنگام امام علیه السلام صیحه ای زد و نزدیک بود از دنیا مفارقت کند. آنگاه فرمود: آه، آه. آنکس که با حجرالاسود مصاحفه کند در حقیقت با خدای تعالی مصاحفه کرده است؛ پس بنگر ای بیچاره که اجر کاری را که حرمتی بس بزرگ دارد تباه نسازی و همچون گناهکاران به سبب مخالفت (با اوامر الهی) و ارتکاب محرمات ارزش مصافحه (و عهد عبودیت) با خدا را نشکنی.
سپس فرمود : به هنگام وقوف در مقام ابراهیم، آیا نیت آن داشتی که به عزم طاعت تمام و مخالفت با هر عصیان (در این مکان مقدس) وقوف می کنی؟ گفت : نه. فرمود: به هنگام گزاردن دو رکعت نماز در مقام ابراهیم، آیا نیت آن داشتی که در واقع نماز ابراهیم علیه السلام را به جای آورده و با چنان نمازی بینی شیطان را به خاک می مالی؟ گفت : نه. فرمود : بنابراین، نه با حجرالاسود مصاحفه کرده ای و نه در مقام ابراهیم وقوف نموده ای و نه دو رکعت نماز آنجا را بحق گزارده ای.
سپس فرمود : آیا بر سر چاه زمزم رفتی و از آب آن نوشیدی؟ گفت : آری. فرمود: بدانهنگام، آیا نیت آن داشتی که بر طاعت حق مشرف می شوی و دیده از معصیت می پوشی؟ گفت : نه. فرمود:
بنابراین، نه بر چاه زمزم اشراف یافته ای و نه از آب آن نوشیده ای.
سپس فرمود : آیا بین صفا و مروه سعی کردی و راه رفتی و رفت و آمد نمودی؟ گفت : آری. فرمود: بدانهنگام، آیا نیت آن داشتی که میان خوف و رجاء واقع شده ای؟ گفت : نه. فرمود: بنابراین، بین صفا و مروه نه سعی کرده ای و نه راه رفته ای و نه رفت و آمد نموده ای.
سپس فرمود : آیا بسوی منی (از مکه) خارج شدی؟ گفت : آری. فرمود: بدانهنگام، آیا نیت آن داشتی که مردم را از (شر) زبان و فکر و دست خود در امان می داری؟ گفت : نه. فرمود: بنابراین، بسوی منی (از مکه) خارج نشده ای.
سپس فرمود : آیا درعرفات وقوف کردی و بر «جبل الرحمه» بالا رفتی و وادی «نمره»(1)را شناختی و نزد «میل» و «جمرات» خدا را خواندی؟ گفت : آری. فرمود: به هنگام وقوف در عرفات، آیا حق معرفت خداوند سبحان را ادا کردی و به معارف و علوم الهی پی بردی و دانستی که با تمام وجود در قبضه قدرت خدا هستی و او بر نهان کار تو و خفایای قلب تو آگاه است؟ گفت : نه.
فرمود : به هنگام فرار از آمدن بر جبل الرحمه، آیا نیت آن داشتی که خداوند بر هر زن و مرد با ایمان رحمت می آورد و هر زن
1) (1)1- کوهی است که از حدود عرفات محسوب می شود (مجمع البحرین)
و مرد مسلمانی را یاری و رهبری می کند؟ گفت : نه. فرمود : نزد نمره که بودی، آیا نیت آن داشتی که تا خود، تن به امر و نهی الهی ندهی، امر و نهی تو در دیگران اثر نخواهد کرد؟ گفت : نه. فرمود: به هنگام وقوف نزد «عَلَم» و «نَمِرات»(1)آیا نیت آن داشتی که آن دو، شاهد طاعات تو هستند و همراه فرشتگانِ نگهبانِ تحت امر الهی، حافظ تو می باشند؟ گفت : نه. فرمود: بنابراین، نه در عرفات وقوف کرده ای و نه بر جبل الرحمه بالا رفته ای و نه نمره را شناختی و نه نزد نمرات وقوف داشته و نه خدا را خوانده ای.
سپس فرمود : آیا از بین «دو عَلَم»(2)عبور کردی و پیش از گذر دو رکعت نماز گزاردی؟ و آیا بر زمین مزدلفه راه رفتی و آنجا سنگریزه ها را برچیدی؟ و آیا بر مشعرالحرام(3)گذر کردی؟ گفت : آری. فرمود: به هنگام گزاردن دو رکعت نماز، آیا نیت آن داشتی که آن نماز شکر است که در شب دهم گزارده می شود و هر مشکلی را برطرف میکند و هر کاری را آسان می سازد؟ گفت : نه. فرمود: به هنگام راه رفتن بین دو علم و مراقبت بر عدم انحراف به راست و
چپ، آیا نیت آن داشتی که از دین حق به راست و چپ منحرف نشوی، نه با قلبت و نه با زبانت و نه با اعضای بدنت؟ گفت: نه.
فرمود : به هنگام راه رفتن بر زمین مزدلفه و برچیدن سنگریزه ها، آیانیت آن داشتی که هرگناه و نادانی را از خود برمی گیری و هر علم و عملی را برخود ثابت می کنی؟ گفت:نه. فرمود : به هنگام گذر بر مشعرالحرام، آیا نیت آن داشتی که قلب خود را به شعارتقوی و خوف خداوند عزوجل مُشعِر می داری؟ گفت : نه. فرمود: بنابراین، نه بر دو علم گذشته ای و نه دو رکعت نماز آنجا را گزارده ای ونه بر زمین مزدلفه راه رفته ای و نه سنگریزه ای ازآن برچیده ای و نه بر مشعرالحرام گذر کرده ای.
سپس فرمود : آیا به منی رسیدی و رمی جمره کردی و سر تراشیدی و قربانی کردی و در مسجد خیف نماز گزاردی و به مکه بازگشتی و طواف افاضه (بازگشت)(1)بجا آوردی؟ گفت : آری. فرمود : به هنگام رسیدن به منی و رمی جمرات، آیا نیت آن داشتی که باید به خواسته ات رسیده باشی و خداوند هر حاجت تو را برآورده باشد؟ گفت : نه. فرمود: به هنگام تراشیدن سر، آیا نیت آن داشتی که از تمام پلیدیها و از تبعات سوء (ظلم به) آدمیان پاک
1) (1)1- طواف افاضه، همان طواف حجّ و زیارت است و از این جهت به طواف افاضه تعبیر شده که پس از مراجعت و افاضه از منی به مکه انجام می شود.
می شوی و همچون روز ولادت از مادر از گناهان بیرون می روی؟ گفت : نه. فرمود : به هنگام نماز گزاردن در مسجد خیف، آیا نیت آن داشتی که جز خدا و گناهانت از کسی نترسی و جز رحمت خداوند متعال به چیزی امید نبندی؟ گفت : نه.
فرمود : به هنگام قربانی کردن، آیا نیت آن داشتی که با تمسک به حقیقت پارسائی، گلوی طمع را می بری و سنت ابراهیم علیه السلام را پیروی می کنی که با سربریدن فرزند و میوه دل و آرام جان خود و ... سنت بندگی و تقرب به خداوند متعال را برای آیندگانِ پس از خود پایه گذاشت؟ گفت : نه. فرمود : به هنگام بازگشت به مکه و انجام طواف افاضه، آیا نیت آن داشتی که (با بهره گیری) از رحمت خداوند متعال اکنون به طاعت او باز گشته ای و به دوستی او تمسک جسته ای و واجبات او را ادا کرده ای و به قرب خدا رسیده ای؟ گفت : نه.
آنگاه حضرت زین العابدین به او فرمود: بنابراین، نه به منی رسیده ای و نه رمی جمرات کرده ای و نه سر تراشیده ای و نه قربانی کرده ای و نه در مسجد خیف نماز گزارده ای و نه طواف افاضه انجام داده ای و نه به قرب الهی رسیده ای؛ باز گرد که به حقیقت حجّ نکرده ای.
شبلی از کوتاهی خود در فهم حقیقت حجّ و عمل به
مناسک آن برخود پیچید و سخت گریست و از آن پس پیوسته به فراگیری اسرار حجّ می پرداخت تا آنکه سال دیگر به انجام حجی از روی معرفت و یقین موفق شد.مستدرک ج 2 کتاب الحج
سخن امام خمینی (ره) در مفهوم حجّ و وظایف حجاج
فریضه حجّ در بین فرائض الهی از ویژگی های خاصی برخوردار است و شاید جنبه های سیاسی و اجتماعی آن بر جنبه های دیگرش غلبه داشته باشد، با آنکه جنبه عبادیش نیز ویژگی خاصی دارد ... خداوند تعالی در آیه شریفه ای: (جعل اللّه الکعبة البیت الحرام قیاما للنّاس) ... سر و انگیزه حجّ و غایت قرار دادن کعبه و بیت الحـــرام را نهضت و قیـــــام مسلمانان برای مصالح ناس و تــــوده های مستضعف جهان ذکر می فرماید. باید در این اجتماع عظیم الهــــی که هیچ قدرتــی جز قدرت لایزال خداوند نمی تواند آن را فراهم کند مسلمانان به بـــررسی مشکلات عمومی مسلمانان پرداخته و در راه رفع آنها با مشـــورت همگانی کوشش کنند.
این اجتماع (حجّ)، دینی سیاسی (است) و اسلام یک دین عبادی سیاسی است که در امور سیاسی اش عبادت منضم است و در امور عبادی اش سیاست ... نکته مهم این اجتماعات این است که مسلمین با هم در یک محیط دور از تشریفات، یک محیطی که
همه آن جهات شخصیات را ریخته و با یک کفن و یا دو ثوب مختصر در این مواقف حاضر شوند و مهم این است که آن چیزهائی که در بلاد مسلمین در طول سال گذشته است به اطلاع هم برسانند و برای رفع مشکلات مسلمین فکر بکنند و اجتماع بزرگ میلیونی اسلامی در حجاز برای همین نکته است، در عین حالی که عبادت است. و مع الاسف، ما مسلمانها که از اسلام دور افتاده ایم و از حقایق اسلامی منزوی شده ایم، دراین فکر ابدا نیستیم که اولاً کسانی که می توانند بروند، بروند مشرف شوند در خانه خدا و کسانی که اصحاب تفکر هستند، نویسنده هستند، روشنفکر هستند و عالم هستند، در آن محیط مجتمع بشوند و مشکلات مسلمین را در تمام جهان بررسی کنند و آنچه که می توانند حل کنند. ما الان از تشرف مکه و حجّ بیت اللّه جز اینکه یک دسته اشخاص عامی مردم، عامه مردم در آنجا مجتمع بشوند، اشخاص موثری که می توانند، از حکومت ها، از بزرگان قوم، در آنجا می توانند مجتمع بشوند و مسائل اسلام را و مسائل مسلمین و مسائل سیاسی و اجتماعی مسلمین را بررسی کنند، مع الاسف این امر مغفول عنه است و در عین حال که باید در آنجا بررسی مشکلات را بکنند بر مشکلات افزوده می شود.
... حقیقت حجّ این است که شما بروید درد مردم را ببینید؛
ببنید فقرا چطوری هستند، شما هم بشوید اینطور؛ ببنید مستمندان جهان چطورند، شما هم (به) آن رنگ درآیید. اگر مردم توقع داشته باشند که حالا که ما حجّ می رویم باید برای ما همچون رفاهی حاصل بشود که در منازلمان هم نیست، این حجّ نمی تواند باشد. این حجی که خدای تبارک و تعالی براشخاص واجب فرموده است این است که بروید آنجا زندگانی مردم را ببینید. آنوقت که ما رفتیم، ما زندگانی آنوقت حجازی ها را یک مقداری دیدیم، که حالا حجاج نمی توانند ببینند. آنوقت که ما با اتومبیل بین مکه و مدینه می رفتیم، هرجا اتومبیل می ایستاد، هرجا در این بیابان های لم یرزع طولانی، هرجا اتومبیل می ایستاد، از زیر این بته ها اینها می آمدند بیرون: بچه هائی که هیچ لباس نداشتند، زنهائی که لباسشان فقط ساتر بود، مردهائی که وضعشان را انسان نمی تواند بیان بکند؛ می آمدند و از مردم گدای می کردند. باید اینها را انسان ببیند... خوب شما حاجی هستید، شما مسلمانی هستید که باید به داد مسلمین برسید، به داد مستضعفین جهان برسید.
حجّ : سفر الی اللّه
... باید متوجه اعمال خودتان باشید، پاسداری از خودتان بکنید و این سفر را سفر الی اللّه حساب بکنید و بدانید که با این سفر ممکن است که شما یک آبروی بسیار زیاد پیش خــدای
تبــــارک و تعــــالی پیدا بکنیـــد و ممکن است خدای نخواسته سقوط کنید.
... توجه داشته باشید که سفـــر حجّ، سفر کسب نیست، سفر تحصیل دنیا نیست، سفر الی اللّــه است. شما دارید به طرف خانه خدا می روید؛ تمام اموری که انجام می دهید بطور الهیت باید باشد. سفرتان این جا که شروع می شـــود سفر به سوی خدای تبارک و تعالی است. باید مانند انبیــــاء علیهم السلام و بزرگان دین ما که در تمام زمان حیاتشان مسافرتشان الی اللّه بوده است و از آن چیزی که در برنامه وصول الی اللّه بوده است یک قدم تخلف نمی کردند، شما هم وفود الی اللّه داشته باشید و در میقــــات که می روید لبیک به خدا می گوئید، یعنی تو دعوت کردی و ما اجــــابت؛ مبادا عملی انجام بدهید که خدای تبارک و تعالی بفرماید که خیر، شما را من قبول ندارم برای اینکه شما اسلامی نیستید؛ مبـــادا این سفر را سفر تجارت قرار بدهید و امور تجارتی در این سفر مطــــرح باشد ... این سفر الهی را آلوده به دنیا نکنید. شما می رویـــد رجم شیطان کنید، اگر چنانچه خدای نخواسته خودتـــان از جنود شیطان باشید رجم خودتان را می کنید، شما باید رحمــــانی بشوید تا رجمتان رجم جنود رحمان به شیطان باشد. شما در ایــــن مواقف کریمه وقوف می کنید و وقوف در این مواقف کریمه را مبــــادا آلوده بکنید به
معصیت و مرتکب خلافی شوید.کتاب حجّ/31
نظر مرحوم شهید بهشتی در مسئولیت شیعه در حجّ
یک شیعه، با هیچ آهنگی حق ندارد هیچگونه موضع گیری داشته باشد که برادری دینی، و بهم پیوستگی سیاسی و اجتماعی و دینی او با یک برادر مسلمان سنی متزلزل شود. اگر مراسم حجّ نبود با این توطئه هائی که علیه همبستگی مسلمانان شده است بنده گمان می کنم تاکنون آن پیوندهای وحدت آوری را که پیغمبراکرم صلی الله علیه و آله و مسلمانان صدر اسلام با خون جگر و با بذل جان و مال ایجاد کردند و مولا علی علیه السلام با سی سال سکوت و زندگی همراه با خون دل خوردن به حمایت و حفاظت آن پرداخت و امام مجتبی علیه السلام با پذیرفتن قرارداد نامطلوبی که شرایط سیاسی آن زمان برآن حضرت تحمیل کرد و بخاطر حمایت از آن از ادامه جنگ خودداری کرد و ائمه ما علیهماالسلام از امام سجاد علیه السلام گرفته تا امام عسکری علیه السلام ، همه در راه آن تحملها و رنجها بر خود هموار کردند؛ همه اینها تا بحال باید به فنا میرفت. این درست است که در ذهن سنی جایگزین کرده اند که این شیعه ها اصلاً خدا را قبول ندارند. اینها می گویند جبرئیل اشتباه کرد قرار بود بیاید به خانه علی علیه السلام ، رفت در خانه پیامبر صلی الله علیه و آله را عوضی زد و درست است که بین شیعه، جایگزین کرده اند که این سنیها همه شان دشمن علی علیه السلام هستند در
حالیکه اکثریتشان به علی علیه السلام و ائمه احترام می گذارند. درست است که این تبلیغات شوم اثر خود را کرده ولی باز هم بالاخره سالی یکبار، ده هزار، بیست هزار، سی هزار، چهل هزار، پنجاه هزار، صدهزار شیعه را از کشورهای مختلف و دویست هزار، سیصد هزار، پانصد هزار، هفتصد هزار، هشتصد هزار سنی، آنجا دور هم جمع می شوند و اگر یک مقدار در حال همدیگر دقت بکنند و قدری حوصله بخرج بدهند و از احوال هم جویا بشوند می فهمند که تمام اینها دروغ است. لااقل سالی یکبار فرصت دروغ آزمائی هنوز برای جامعه مسلمان باقی مانده است.
اگر همین یک فایده حجّ را حساب کنید فایده بسیار بزرگی است و خیلی اهمیت دارد. لذا من شخصا به حساب همین یک امتیاز بزرگ، همواره معتقد هستم که باید مراسم حجّ را با شکوه هرچه بیشتر همه ساله برگزار نمود. اینکه می بینید علی علیه السلام اینقدر در وصیتش به امام مجتبی علیه السلام به فرزندش و به خاندانش تاکید می کند: «اللّه اللّه به یاد خدا باشید و از خدا پروا داشته باشید. در حجّ و کنار خانه خداوندتان را خالی نگذارید وگرنه دیگران آنرا پر می کنند.» برای اینست که حجّ هرقدر هم ضعیف بشود سنگری است بزرگ. این سنگر بزرگ را به هیچ عنوان نمی شود خالی کرد. استفاده ای که ما از حجّ می کنیم شاید ده الی بیست درصد برحسب
سالهای مختلف و شرایط مختلف و حجّهای مختلف، به «حجّ اسلام» نزدیک است و باید تلاش کرد که هشتاد و تا نود درصد از دست رفته را بجایش برگردانید.کتاب حجّ در قرآن از شهید بهشتی
تذکرات لازم به زائرین و حجاج محترم، قبل از عزیمت
1 ـ از همراه بردن اجناس قاچاق و اشیاء ممنوعه خودداری نمایند.
2 ـ مناسک، احکام، فلسفه و اسرار حجّ را بیاموزند تا با شناخت و آگاهی بیشتر اعمال حجّ و عمره را انجام داده ازاین سفر بهره ببرند.
3 ـ موقع سوارشدن به هواپیما، پیاده شدن و ورود به فرودگاه جده، سوار شدن به اتومبیل، دیدار از اماکن مقدسه هنگام صرف غذا و ... نظم و ترتیب را رعایت نموده، دیگران را برخود مقدم بدارید و کاری نکنید که در مقابل چشمان زائران غیرایرانی و اتباع سایر کشورها، به حیثیت اسلامی و انقلابی شما لطمه وارد شود.
4 ـ همراه با شنیدن صدای روحبخش اذان، حتما در نماز جماعت مسجدالنبی صلی الله علیه و آله و یا مسجدالحرام شرکت نموده، ازاین فرصت بزرگ معنوی که برای شما بدست آمده حداکثر استفاده را ببرید.
5 ـ موقع نماز هرکجا که هستید از خرید و فروش، ایستادن کنار کوچه و خیابان و بازار حرکت برخلاف مسیر نمازگزاران، بشدت اجتناب فرمائید.
6 ـ در اماکن مقدس مکه و مدینه سیگار کشیدن ممنوع است، لذا از استعمال دخانیات جدا بپرهیزید.
7 ـ از فریاد زدن، ایجاد سر و صدا، و انجام اعمال و حرکاتی که زیبنده یک مسلمان ایرانی نیست خصوصا در اماکن مقدسه، و مشاهد مشرفه خودداری نمائید.
8 ـ از خواندن دعا و زیارت و فرستادن صلوات با صدای بلند و دادن شعار در مسجدالحرام و مسجدالنبی صلی الله علیه و آله و نیز از کارهائی که موجب انگشت نما شدن است همچون سجده بر روی چوب، مقوا، کاغذ و سنگ اجتناب فرمائید.
9 ـ هنگام نماز جماعت از امام جماعت تبعیت نموده، قبل از او به رکوع و سجده نروید و در نمازهای جماعت نیت قصر نشود.
10 ـ برخی از اهل سنت عبور از مقابل نمازگزاران را جایز نمی دانند، لذا از راه رفتن در برابر صفوف نمازگزاران و یا افرادی که بصورت انفرادی مشغول نماز خواندن هستند خودداری کنید.
11 ـ احترام و قداست قرآن کریم را حفظ نموده، در پایگاه وحی با خواندن آیات قرآن دهانتان را خوشبو و قلوبتان را صفا بخشیده، قرآنها را روی زمین نگذارید.
12 ـ خواهران گرامی از پوشیدن مانتو، چادرهای رنگی و لباسهائی که به نوعی جلب توجه می کند به شدت پرهیز نموده، با رعایت حجاب اسلامی عزت، صلابت و عظمت زن مسلمان را به نمایش بگذارید.
13 ـ در کنار بقیع از خواندن نماز خودداری فرموده، نمازهای مستحبی را در مسجدالنبی صلی الله علیه و آله و یا محل مناسب دیگری بخوانید. هنگام خواندن زیارت و مصیبت از بلندگو استفاده نکرده، از سینه زنی و نوحه خوانی، دخیل بستن، خاک برداشتن از قبور، عکس گرفتن و حرکاتی از این قبیل که موجبات وهن مذهب را فراهم می نماید اجتناب فرمائید.
15 ـ برادران محترم از لباسهای زیرین و نامناسب و پیراهنهای بدون آستین در مجامع عمومی و اماکن استفاده ننمایند.
16 ـ برای بهره گیری هرچه بیشتر از این سفرالهی و معنوی سعی کنید شبها زودتر استراحت نموده، قبل از اذان صبح بیدار و به سوی مسجدالحرام و یا مسجدالنبی صلی الله علیه و آله حرکت و به موقع در نماز جماعت حاضر شوید.
17 ـ از همراه بردن قرآنهای مسجدالنبی صلی الله علیه و آله و مسجدالحرام و انتقال آن به هتلها خودداری فرمائید.
18 ـ از انداختن عریضه، کاغذ، پول، طلا و ... در ضریح مطهر نبی اکرم صلی الله علیه و آله و قبور ائمه و سایر اماکن خودداری فرموده، برای بهره بری صحیح و بهتر با روحانی گروه و یادفتر نمایندگی بعثه تماس بگیرید.
19 ـ فروش اشیائی همچون پسته، انگشتر، زعفران و ... در کنار کوچه و خیابان به حیثیت مسلمان ایرانی لطمه وارد می کند لذا ازاین کار اجتناب فرمائید.
20 ـ نظافت را در طول سفر و همه جا مراعات فرمائید.
21 ـ قیمت اکثر کارهای موجود در بازار، ازایران گرانتر بوده، مقرون به صرفه نیست. بنابراین به جای آنکه اوقات گرانبهای خود را در بازارها بگذارنید از برکات معنوی این سفر الهی و دینی بهره بگیرید.
22 ـ در پایان سفر در صورت تمایل، کتب ادعیه، مفاتیح و سایر کتابهائی که بهمراه دارید را به دفتر بعثه هدیه نمائید تا برای استفاده در اختیار زائران محترم قرار گیرد.
23 ـ دیدار از اماکن به صورت دسته جمعی صورت می گیرد، لذا حتما ساعات رفت و آمد را دقیقا مراعات نمائید تا با تاخیر
خود موجبات اذیت و آزار دیگران فراهم نشود.
24 ـ رفتارها و برخوردهای مشکوک را، سریعا جهت پیگیری لازم، به دفتر نمایندگی بعثه اطلاع دهید.
25 - برای قبولی اعمال و درک پاداش بیشتر، سعی کنید از ابتداء سفر تا انتهاء آن، در مقابل مشکلات و برخوردهای تلخ حجاج و زوار صبور بوده، و تا می توانید به میهمانهای خدا و رسول خدا علیهاالسلام و ائمه معصومین علیهم السلام ، احترام نموده و به آنها کمک نمائید چرا که امام صادق علیه السلام فرمود: انجام حاجت برادر مؤمن از طواف گرد کعبه افضل است.
بخش دوّم اعمال و آداب و حکمتهای
اشاره
دعای تشرّف به حجّ
1 ـ مرحوم مجلسی رحمه اللّه از محاسن برقی با سند خود از امام جعفرصادق علیه السلام نقل نموده که فرمود: هر که در یک جلسه هزار مرتبه بگوید «ماشاءاللّه» در همان سال موفق به حجّ می شود و اگر نشد در سالهای بعد حتما به حجّ مشرف خواهد شد.بحارج99/27
2 ـ مرحوم صدوق علیه الرحمه با سند خود از عبداللّه فضل هاشمی نقل نموده که گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم دین و بدهکاری سنگینی دارم و عیالات من آنقدراست که قدرت برای حجّ ندارم، دعائی به من تعلیم نمائید که موفق به حجّ بشوم. امام صادق علیه السلام فرمود: بعد از هر نماز واجب بگو : اَللّهُمَّ صلّ علی مُحَمَّد و آل مُحَمَّد و اقض عنّی دین الدّنیا و دین الاخرة یعنی خداوندا، درود خود را بر مُحَمَّد و آل او بفرست و قرض دنیا و قرض آخرت مرا اداء فرماد، گوید به آن حضرت گفتم دین دنیا را شناختم دین آخرت کدام است؟ فرمود دین آخرت حجّ است.بحار ج 99/27
3 ـ مرحوم کلینی از ابی بصیر نقل نموده که می گوید امام صادق علیه السلام عادت براین داشت که در ماه مبارک رمضان می خواند : اَللّهُمَّ انّی منک و بک اطلب حاجتی و من طلب حاجة الی النّاس فانّی لااطلب حاجتی الاّ منک وحدک لاشریک لک و اَسألُکَ
بفضلک و رضوانک ان تصلّی علی مُحَمَّد و اهل بیته و ان تجعل لی فی عـامی هذا الی بیتک الحرام سبیلاً حجّة مبرورة متقبّلة زاکیة خالصة لک تقـرّبهـا عینی و ترفع بها درجتی و ترزقنی ان اغضّ بصـری و ان احفظ فـرجـی و ان اکفّ بها عن جمیع محـارمک حتـی لایکـون شیءٌ آثـر عندی من طـاعتک و خشیتـک و العمـل بمـا احببت و التّـرک لمـا کرهت و نهیت عنه واجعـل ذلـک فی یسر و یسار و عافیة و ما انعمت به علیّ.(مفاتیح الجنان ص 176
وجوب حجّ و عقاب کسیکه بدون حجّ از دنیا برود
مرحوم صدوق علیه الرحمه نقل نموده که رسول خدا صلی الله علیه و آله به امیرالمومنین علی علیه السلام فرمود: یا علی کسیکه مستطیع باشد و حجّ را ترک کند کافر است چرا که خدای متعال فرمود: وللّه علی الناس حجّ البیت تا آخر آیه سپس فرمود یا علی کسیکه حجّ را به تأخیر اندازد تا از دنیا برود خداوند او را در قیامت بین یهود و نصاری مبعوث فرماید.تفسیر صافی
و از امام صادق علیه السلام نقل شده که فرمود: کسیکه بمیرد و حجّ واجب خود را بدون عذر بجای نیاورده باشد، مرده است، یهودی یا نصرانی.بحار ج 21/5
و ابوبصیر گوید شنیدم از امام صادق علیه السلام فرمود: کسیکه بمیرد و حال آنکه حجّ واجب خود را بجای نیاورده باشد در
حالیکه از نظر صحت و مزاج و تمکن مالی عذری نداشته است او از کسانی است که خدا در باره آنان فرموده: کور وارد صحرای محشر می شوند، گوید عرض کردم سبحان اللّه کور وارد محشر می شوند؟! فرمود بلی این کسی است که به جرم گناهش از طریق حق نابینا گردیده است.کافی ج 4/269
و امام باقر علیه السلام فرمود: هر که برای کار دنیا حجّ را رها کند خواهد دید که حجاج از مکه باز گشته اند و او هنوز گرفتار مانده و کار دنیای او حل نشده است.وافی حجّ /48
قصّه عجیبی از مرحوم آیه اللّه حکیم قدس سره
مؤلف گوید : در مکّه معظّمه در جلسه ای که روحانیون حجّ اجتماع داشتند حقیر شرکت داشتم که در آن جمع یکی از فضلاء از مرحوم شهید آیه ا.. مدنی نقل نمود که آیه ا.. حکیم قدس سره در درس خارج فقه فرمود: با سید عالم محترمی وعده کردیم که هرکدام زودتر از دنیا رفتیم حال خود را به دیگری خبر دهیم و آن سید از دنیا رفت و تا یکسال به خوابم نیامد و وقتی آمد به او گفتم چرا خلف وعده نمودی؟ او گفت علت نیامدن من، حج من بود و چون من مُردم پرونده مرا خدمت رسول اللّه صلی الله علیه و آله دادند حضرت نگاهی نمود در آن و فرمود: تارک حج است، سپس خدمت امیرالمومنین علیه السلام دادند آن حضرت هم نگاهی نمود و فرمود : تارک
حج است، تا اینکه خدمت حضرت صدّیقه طاهره علیهاالسلام دادند چون در آن نظر نمود فرمود: فرزندم مهدی کجاست؟ و چون حضرت مهدیّ عجل الله فرجه حاضر شدند و مقابل مادر ایستادند حضرت زهرا علیهاالسلام باو فرمود: امسال شما از جانب این فرزندم حجّ بجا بیاورید و حضرت مهدیّ قبول نمودند و در این سال برای من حجّ بجا آورند و من آزاد شدم.
فضیلت و ثواب و برکات حجّ واجب و حجّ مستحبّ
1 ـ عن الصادق عن جده رسول اللّه صلی الله علیه و آله : و ان من الذنوب ذنوبا لایکفرها الا الوقوف بعرفات.
یعنی بعضی از گناهان جز در سرزمین عرفات جای دیگری بخشیده نمی شوند.وافی حجّ /43
2 ـ مردی در مسجدالحرام از امام صادق علیه السلام پرسید: کدام گناهکار گناهش بزرگتر است؟ فرمود آنکه وقوف به عرفات و مشعر را درک کند و سعی و طواف نماید و نماز طواف را پشت مقام انجام دهد و گمان کند که خداوند او را نیامرزیده است.وافی حجّ /42
3 ـ امام صادق علیه السلام فرمود: چون حاجی وارد مکه شود خداوند دو فرشته براو می گمارد تا اینکه طواف و نماز و سعی او را حفظ کنند و چون به عرفات وقوف نماید دست برشانه
راست او زنند و گویند ای فلان، گناهان گذشته ات آمرزیده شد، مواظب اعمال آینده خود باش.
4 ـ رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: حجاج سه دسته اند، بهترین آنهاکسی است که گناهان گذشته و آینده او بخشیده می شود و از عذاب قبر محفوظ می ماند و بعد از او کسی است که گناهان گذشته او آمرزیده می شود، و کسی که کمترین نصیب را دارد کسی است که در مدت سفر اهل و مال او را خداوند حفظ می فرماید.
5 ـ امام صادق علیه السلام فرمود: کسی که حجّ واجب خود رابجا آورد یکی از زنجیرهای آتش را از گردن خود باز نموده و اگر باز حجّ کند تا آخر عمر بخیر وخوبی بسر برد و اگر سه حجّ بجا آورد مانند کسی است که در تمام عمر زائر خانه خدا باشد چه حجّ بجا بیاورد و چه حجّ بجا نیاورد.فقیه حجّ ص 208
آداب سفر و حقوق همراهان
امام صادق علیه السلام می فرماید: لقمان حکیم به فرزند خود می فرمود:
1 ـ وقتی با جمعی مسافرت نمودی در کارهای خود و امور همراهان زیاد با آنها مشورت داشته باش.
2 ـ زیاد مقابل آنها تبسم نما و صورت گشوده و شیرین به آنها
داشته باش.
3 ـ از آنچه در اختیار داری از آنها دریغ مکن و اگر تو را دعوت نمودند اجابت کن.
4 ـ اگر از تو کمک خواستند آنها را کمک نما.
5 ـ از سکوت طولانی و نماز فراوان و گذشت و سخاوت نسبت به آنچه در اختیار داری دریغ مکن.
6 ـ اگر تو را برای شهادت حقی دعوت کنند اجابت کن و اگر در کاری از تو مشورت خواهند با دقت کامل درمورد آن نظر کن و زود جواب نگو تا اینکه زمانی بگذرد و فکر و اندیشه خود را در باره آن بکاربری چرا که هرکه کمال خیرخواهی را در این باب رعایت نکند خداوند نعمت امانت و رأی را از او سلب خواهد نمود.
7 ـ با رفقای خود همراهی داشته باش اگر کار مشروعی می کنند و راهی می روند با آنها موافقت کن.
8 ـ اگر همراهان صدقه دادند و یا وامی را پرداخت نمودند با آنها موافقت کن و در آن خیر شریک باش.
9 ـ احترام بزرگترها را حفظ کن و اگر سخنی از بزرگتر شنیدی به گفته او توجه و عمل کن.
10 ـ و اگر چیزی و یا انجام کاری را از تو خواستند جواب تو
مثبت باشد چرا که نه گفتن دلیل ناتوانی می باشد.
11 ـ فرزند عزیزم وقت نماز که رسید نماز را بر همه چیز مقدم دار و خود را از این دین راحت نما.
12 ـ سعی کن نماز را با جماعت انجام دهی ولو جای سختی باشد.
13 ـ بهر منزلی بار انداختید اول قبل از نشستن دو رکعت نماز کن و در وقت حرکت هم چنین کن. و با آن سرزمین وداع نما و بر آن و اهل آن سلام کن چرا که هر سرزمینی را اهلی است از ملائکه.
14 ـ تا توانی از هر غذائیکه می خوری قدری از آن را صدقه بده قبل از آنکه از آن غذا استفاده کرده باشی.
15 ـ بر تو باد به قرائت کتاب خدا تا وقتی بر مرکب سوار باشی.
16 ـ بر تو باد به تسبیح خداوند وقتی مشغول کاری باشی و برتو باد به دعا در وقتیکه فارغ باشی.
17 ـ حذر کن از طی راه در اول شب و اگر خواهی آخر شب حرکت کن.
18 ـ حذر کن از بلند کردن صدای خود در راه و مسیر حرکت.
بحار ج 2/194
و امام باقر علیه السلام فرمود: با مثل خود سفر کن نه با کسیکه تمکن
مالی او بیش از تو باشد و بخواهد ترا کفایت نماید چرا که این برای تو ذلت است.فروع کافی ج 4/286
و امام صادق علیه السلام فرمود : با کسی هم نشین شو که او ترا زینت نماید (یعنی تو از او بهره اخلاقی و دینی ببری) نه اینکه تو او را زینت کنی و آبرو بخشی.فقیه ج 2/182
و امام صادق علیه السلام فرمود: از مروّت نیست که خوب و بد سفر را بازگوئی کنی.فقیه ج 2/180
و رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: کسیکه به مسافر مؤمنی کمک کند خداوند هفتاد و سه بلا از او برطرف کند و در دنیا او را از غم و اندوه دور نماید و مصیبت بزرگ او را آسان کند عرض شد کدام مصیبت؟ فرمود مصیبت قیامت.محاسن ج 2/362
شرایط قبول شدن حجّ
1 ـ حجّ برای انجام فرمان خدا باشد
امام صادق علیه السلام فرمود: حجّ بر دو وجه انجام می شود یکی حجی که برای مردم انجام می گیرد و دیگری حجی که برای رضای خدا انجام می گیرد، پس کسیکه برای خدا حجّ بجا آورد ثواب آن برخدا است و خداوند هم او را بهشت روزی فرماید و کسیکه برای مردم به حجّ رود ثواب آن برمردم است در روز قیامت.
ثواب الاعمال ج 2/74
2- حقوق خدا و بندگان او را اگر ضایع نموده بپردازد
امـام صادق علیه السلام فرمود: کسیکه با مال حرام به حجّ رود چون لبیـک گویــد در جواب او گفته می شود: «لالَبَّیْـکَ و لا سعدیک» اجــابت تـو اجـابت نیست راست نگفتــی و عمل تو مــرضی ما نیست.فقیه کتاب حج
و از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل شده که فرمود: کسیکه مالی را از حرام بدست آورد اگر با آن تصدق کند و یا بنده آزاد نماید و یا حجّ و عمره بجا آورد از او قبول نخواهد شد و بنویسد خداوند برای او بعدد اجزاء آن مال حرام، وِزر و وبال و همان مال بعد از مرگ توشه جهنم او خواهد شد.وسائل الشیعه وعقاب الاعمال 236
و امام کاظم علیه السلام فرمود: ما خانواده ای هستیم که سه چیز را از خالصترین و پاکترین اموال خود تهیه می کنیم یکی مخارج حجّ خانه خدا را، و دیگری مهریه زنهای خودمان را و سوم مخارج کفن و لباس عالم آخرت را. وسائل الشیعه
3 ـ اعتقاد به امامت امامان معصوم علیهم السلام داشته باشد
معلی بن خنیس گوید امام صادق علیه السلام فرمود: ای معلی اگر بنده ای هزار سال بین رکن و مقام عبادت کند، روزها روزه باشد و شبها عبادت نماید تا آنکه آنقدر پیر و فرسوده شود که ابروهایش بر روی چشمانش بریزد و از پیری استخوانهای او جمع شود و جاهل
بحق ما باشد (یعنی ما را به امامت نپذیرفته باشد) ثوابی برای اعمال او نخواهد بود.عقاب الاعمال /243
و حارث بن مغیره می گوید خدمت امام صادق علیه السلام نشسته بودم شخصی وارد شد و عرض کرد یابن رسول اللّه صلی الله علیه و آله چقدر امسال حاجی زیاد است؟! حضرت فرمود: زیاد باشند و یا کم باشند به خدا قسم خدا فقط از شما قبول می فرماید و شما را می آمرزد. احادیث در این موضوع فراوان است ما به این دو حدیث اکتفا نمودیم. محاسن/167
علامت قبول شدن حجّ
امیرالمومنین علی علیه السلام می فرماید شنیدم از رسول خدا صلی الله علیه و آله که می فرمود: علامت و نشانه قبولی حجّ آن است که حاجی اعمال خلاف و گناهانیکه انجام می داده، بعد از حجّ ترک نماید و اگر باز بهمان اعمال زشت خود مانند زنا و خیانت و یا معصیت دیگر ادامه دهد حجّ او پذیرفته نمی شود و باو بر می گردد.جعفریات /66
اجر و پاداش کسیکه زندگی زائر بیت اللّه را نگهداری می کند
علی بن الحسین علیهماالسلام می فرماید: کسیکه زندگی حاجی را نسبت به مال و اهل او نگهداری کند، خداوند همان پاداشی که به زائر خود می دهد باو هم خواهد داد تا جائیکه فرمود:
عمل او همانند این است که استلام حجرالاسود می کند.
بحار ج 99/387
و عیسی بن عبداللّه قمی گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم می فرمود : سه دسته دعایشان مستجاب است : حاجی، معتمر، مجاهد فی سبیل اللّه. بعد فرمود: شما باید دقت کنید که چگونه باید جایگزین آنها باشید در زندگی و اهل آنها.بحار 99/387
هیچ عملی جای حجّ را نمی گیرد
هنگامیکه رسول خدا صلی الله علیه و آله از امور حجّ فراغت حاصل نمودند و از منی کوچ کرده رهسپار مکه شدند در ابطح به عربی از بادیه نشینان برخورد نمودند، آن مرد عرض کرد یا رسول اللّه من امسال قصد حجّ داشتم ولی موفق نشدم و این ثواب عظیم از من فوت شد و چون من ثروتمند و توانگرم دوست دارم مرا به عملی امر فرمائی که با انجام آن به ثواب حجّ برسم؟ راوی گفت آن حضرت نظری به کوه ابوقبیس نمود و فرمود: اگر هموزن این کوه طلای سرخ در راه خدا انفاق کنی به اجر و ثواب حجّ نمی رسی.ثواب الاعمال /47
مولف گوید: ظاهر این است که مقصود حضرت حجّ واجب باشد چون در روایت دیگر آمده که می فرماید، اگر من یک حجّ انجام دهم بهتر است از آزاد کردن ده بنده در راه خدا و اگریک
خانواده فقیر را تکفل کنم بهتر است از ده حجّ که انجام بدهم و چون هر دو روایت مطلق است و می دانیم که چیزی جای حجّ واجب را نمی گیرد پس مراد از روایت فوق حجّ واجب است نه حجّ مستحب. لذا در روایت از رسول خدا صلی الله علیه و آله آمده که فرمود : من اراد الحج فلیتعجل فانه قدیمرض المریض و تضل الضاله و تعرض الحاجه. یعنی هرکس متمکن از حجّ است و قصد حجّ دارد عجله و شتاب نماید که بسا بیماری و یا مشکلات دیگر مانع حجّ او خواهند شد. والله العالم.مستدرک ج 2
و امام صادق علیه السلام به کسی که مانع حجّ دیگری شده بود فرمود: تو سزاواری که یک سال بیمار شوی و آن شخص گوید یک سال بیمار شدم چرا که برادرم راجع به حجّ خود با من مشورت نمود و من باو گفتم که حجّ نرود.کافی ج 4/271
ثواب اعمال حجّ از ابتداء تا انتهاء
انس بن مالک می گوید خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله بودم در مسجد مدینه که دو مرد یکی انصاری و دیگر ثقفی وارد برآن حضرت شدند و سلام نمودند و عرض کردند آمده ایم سئوالی داریم حضرت فرمود: آیا به شما خبر دهم از سئوالی که دارید؟ عرض کردند بلی یا رسول اللّه.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله رو به مرد انصاری نمودند و فرمودند: آمده ای نسبت به انجام حجّ خانه خدا سئوال
کنی، بدان مرکب تو هر قدمی برمیدارد برای تو حسنه ای نوشته می شود و گناهی بخشوده و درجه ای افزوده خواهد شد و بهر قدمی که در طواف خانه خدا برمیداری چنین عطائی بتو خواهد شد و چون نماز طواف را بخوانی ثواب آزاد نمودن بنده ای از فرزندان اسماعیل را به تو خواهند داد، و چون سعی صفا و مروه کنی پاداش آزاد نمودن هفتاد بنده در راه خدا را بتو عطا کنند، و چون عصر عرفه در عرفات وقوف کنی خداوند رحمت خود را بر تو فرود آوردو بر ملائکه مباهات کند که اینان بندگان من هستند، غبار آلوده که از راه دور به امید رحمت و مغفرت من آمده اند اگر گناهانشان بعدد ریگهای بیابان و قطره های باران و کف دریا باشد همه را می آمرزم، سپس خدای تبارک و تعالی به اهل عرفات خطاب می فرماید:
«افیضوا مغفورا لکم ولمن شفعتم له» حرکت کنید همه شما و کسانیکه شفیع آنها شده اید بخشیدم. و وقتی ریگ به جمرات بزنی بهر ریگی گناه کبیره ای از تو بخشیده می شود. و وقتی قربانی کنی اجر آن پیش خدا برای تو ذخیره خواهد شد. و وقتی سر خود را بتراشی بهر موئی حسنه ای بتو عطا شود و گناهی از تو بخشوده شود. مرد انصاری عرض کرد: اگر گناهان کمتر از اینها باشد چه می شود؟ حضرت فرمود: اگر چنین باشد برای تو ذخیره خواهد
شد در حسنات تو، سپس فرمود وقتی طواف حجّ نمائی گناهی برای تو نخواهد بود و ملکی از ملائکه می آید و دست خود را بر شانه تو می گذارد و می گوید گذشته های ترا خدا بخشید، مواظب آینده خود باش.مستدرک ج 2/9
اقسام حجّ
حجّ سه قسم است: تمتّع و قران و افراد و وجوب حجّ از ضروریات اسلام است و منکر آن کافر محسوب می شود و حجّ تمتّع وظیفه کسانی است که چهل و هشت میل (شانزده فرسخ) از مکه دور باشندو قران و افراد برغیر آنها واجب می شود و وقت انجام حجّ در ماههای شوال و ذیقعده و ذی حجه است.
صورت اجمالی حجّ تمتّع
بدانکه حجّ تمتّع مرکب است از دو عمل، یکی عمره تمتّع و دیگری حجّ تمتّع و عمره تمتّع مقدم است بر حجّ، و عمره تمتّع از پنج عمل تشکیل می شود: اول ـ احرام، دوم ـ طواف کعبه، سوم ـ نماز طواف، چهارم ـ سعی بین کوه صفا و مروه، پنجم ـ تقصیر، یعنی گرفتن بعضی از مو یا ناخن. و چون محرم از این اعمال فارغ شد آنچه بر او بواسطه احرام بستن حرام شده بود حلال می شود.
و حجّ تمتّع از سیزده عمل تشکیل می شود:
اول ـ احرام بستن در مکه، دوم ـ وقوف، به عرفات سوم ـ
وقوف به مشعرالحرام، چهارم ـ انداختن سنگریزه به جمره عقبه در منی، پنجم ـ قربانی کردن در منی، ششم ـ تراشیدن سر یا تقصیر کردن در منی، هفتم ـ طواف زیارت در مکه، هشتم ـ دو رکعت نماز طواف، نهم ـ سعی بین صفا و مروه، دهم ـ طواف نساء، یازدهم ـ دورکعت نماز طواف نساء، دوازدهم ـ ماندن در منی شب یازدهم و شب دوازدهم، و شب سیزدهم برای بعضی از اشخاص، سیزدهم ـ در روز یازدهم و دوازدهم رمی جمرات نمودن.
بخش اول حجّ تمتع، عمره تمتّع است
و اولین واحب آن احرام از میقات است . حاجی در مسجد شجره و یا سرزمین جحفه حاضر شده غسل احرام می کند و دو رکعت و یا چهار رکعت و یا شش رکعت نماز احرام می خواند. و یا بعد از نماز واجب نیت عمره تمتّع نموده و لبیک می گوید، و با گفتن لبیک مُحرم می شود یعنی بیست و چهار چیز را بر خود حرام می نماید.
صورت لبیک واجب : از امام صادق علیه السلام نقل شده که رسول خدا صلی الله علیه و آله چنین لبیک گفت:لـَبَّیْـکَ اَللّهُـمَّ لَبَّیْکَ، لَبَّیْکَ لا شریک لـک لَبَّیْکَ، انَّ الحمد والنّعمِـة لک و المـلک لا شریک لک لَبَّیْکَ.
و حضرت فراوان در هر پَست و بلندی، و حرکت و نزولی و در آخر شب و بعد از نمازها لبیک ها را تکرار می کردند و اضافه
می نمودند: لَبَّیْکَ ذَاالمعارج لَبَّیْکَ، لَبَّیْکَ داعیا الی دارالسّلام لَبَّیْکَ، لَبَّیْکَ غفّار الذّنوب لَبَّیْــکَ، لَبَّیْــکَ اهـل التّلبیة لَبَّیْکَ، لَبَّیْکَ ذاالجلال و الأکرام لَبَّیْکَ، لَبَّیْکَ تُبـدی ء و المعاد الیک لَبَّیْکَ، لَبَّیْکَ تستغنی و یُفتَقَرالیک لَبَّیْکَ، لَبَّیْــکَ مرهوبا و مرغوبا الیکَ لَبَّیْکَ، لَبَّیْکَ اِلهَ الحقّ لَبَّیْکَ، لَبَّیْکَ ذاالنّعمــاء و الفضل الحسن الجمیل لَبَّیْکَ، لَبَّیْکَ کشّاف الکرب العظام لَبَّیْکَ، لَبَّیْکَ عبدک و ابن عَبدیک لَبَّیْکَ، لَبَّیْکَ یا کریمُ لَبَّیْکَ.فقیه ج 2/328
و از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل است هر که هفتاد مرتبه در احرام خود از روی ایمان و خلوص لبیک بگوید خداوند هزارهزار ملک را شاهد می گیرد که این بنده را از نفاق و عذاب جهنم آزاد نمودم.کافی ج 4/337
و از امیرالمومنین علیه السلام منقول است که وقتی مؤمن لبیک می گوید هرچه در طرف راست او در روی زمین باشد و هرچه در طرف چپ باشد او تا آخرین نقطه زمین همه با او همصدا می شوند و لبیک می گویند و دو ملک مأمور او باو گویند ما از طرف خداوند بتو بشارت بهشت می دهیم.فقیه ج 2/203
میقات و لبّیک عارفان در پیشگاه معبود
و اما آداب لبیک گفتن : بدانکه بر بندگان عارف ادعای گفتن لبیک بسیار سخت و مشکل آید و ادعای بندگی در مقابل ذات
احدیت آسان نباشد چرا که اولین شخصیت عالم وجود رسول گــرامی اسلام صلی الله علیه و آله می فرماید: «ما عرفنـاک حــقّ معـرفتک و مـا عبـدناک حـقّ عبادتک» از ایـن سخن روشــن است که اگر ما براحتـــی لبیک را ادا مــی کنیـم از نقصـان معرفت و یا العیـــاذبـــاللّـــه از عدم معرفت است.
لبّیک زین العابدین علیه السلام
سفیان بن عیینه گوید: وقتی زین العابدین علیه السلام لباس احرام پوشیـــدند و برمرکب سوار شده آماده لبیک شدند رنگ صورت آن حضرت زرد شـــد و انقلابــی در وجودشـان حاصل شد و قــدرت گفتــن لبیک را نداشتنــد به آن حضــرت عــرض شد چـــرا لبیک نمی گــوئید؟ فرمود می ترسم در جــواب من گفته شود لا لبیــک و لا سعـــدیک یعنی به حقیقت اجــابت ما نکــردی؛ و چون لبیک بر زبان جـــاری نمود از مرکب بــــرو افتاد و غشوه ای براو پدید آمد و تا آخر اعمــال این حالت براو عــارض می شد.
عوالی اللالی ج 4/35
لبیک امام صادق علیه السلام
مالک بن انس می گوید: در سفر حجی خدمت آن حضرت بودم وقتی آماده احرام شدند هرچه خواستند لبیک بگویند نفس
در گلوی آن حضرت حبس می شد و نزدیک بود که از مرکب به زیر افتد عرض کردم ای فرزند رسول خدا شما ناچار باید لبیک بگوئید چرا لبیک نمی گوئید؟ فرمود: چگونه جـرأت کنم بگویم «لبّیک اَللّهُمَّ لبّیک» و حال آنکه می ترسم پروردگارم گوید: «لا لبیک و لا سعدیک»؟!
مؤلف گوید: پس ای بردار و خواهر مسلمان خود را قبل از حضور در میقات آماده کن و بدانکه تو در میقات می خواهی ادعای بندگی و انجام فرموده های خداوند را بکنی، ببین راست می گویی و حقا بنده او هستی؟! و یا... و سعی کن قبل از تشرف حق کسی برتو باقی نمانده باشد و نفقه و مال تو حلال باشد و حقوق واجب مال خود را پرداخته باشی چه آنکه در روایات آمده هرکه با مال حرام حجّ کند در وقت لبیک گفتن باو می گویند «لالبیک و لاسعدیک عبدی» یعنی راست نگفتی بنده من و لبیک تو مقبول ما نیست. مؤلف گوید: اگر خود را آماده نکنی و حقوق الهی و بندگان او را رد نکرده باشی سخت در میقات پشیمان می شوی، پس قبلاً به فکر قبولی اعمال خود باش.
قطع تلبیه
امام صادق علیه السلام فرمود: حاجی متمتع وقتی نگاه او به خانه های مکه افتد باید لبیک را قطع کند.
بیست و پنج چیز برای مُحرم حرام است
1 ـ شکار حیوان صحرائی
2 ـ نزدیکی نمودن با زن و هرگونه لذت دیگر بردن ولو با عیال خود باشد.
3 ـ عقد نکاح بستن برای خود یا برای دیگری
4 ـ شاهد شدن برای عقد ازدواج
5 ـ استمناء کردن (یعی با خود کار کند که جنب شود).
6 ـ بوئیدن بوی خوش مانند مشک و زعفران و امثال اینها
7 ـ پوشیدن لباس دوخته برای مردها هرچند کوچک باشد ولی بستن همیان مانعی ندارد.
8 ـ سورمه کشیدن
9 ـ نگاه در آئینه
10 ـ پوشیدن چیزی که تمام روی پا را بپوشاند
11 ـ دروغ گفتن و فحش دادن و یا عیبی را از خود دور کند و به دیگری نسبت دهد و یا صفت خوبی را برای خود اثبات کند و از دیگری سلب نماید و احتیاط این است که از هر سخن زشت و عمل ناروا خودداری کند.
12 ـ جدال ـ یعنی قسم خوردن که بگوید واللّه و یا نه واللّه چنین
است و یا چنین نیست.
13 ـ کشتن جانوران در بدن مثل شپش و کیک و کنه و احتیاط آن است که هیچ آسیبی به آنها نرساند.
14 ـ انگشتر در دست نمودن برای زینت ولی اگر برای ثواب باشد مانعی ندارد.
15 ـ پوشیدن زیور برای زن در صورتیکه بقصد زینت باشد.
16 ـ مالیدن روغن به بدن هرچند در آن بوی خوش نباشد.
17 ـ جداکردن مو از بدن چه از بدن خود و چه از بدن دیگری.
18 ـ پوشانیدن مرد سر و گوش خود را هرچند بوسیله دست خود باشد ولی پوشانیدن صورت مانعی ندارد.
19 ـ پوشانیدن زن صورت خود را هرچند کمی از آن باشد ولی می تواند مقابل نامحرم چیزی مقابل صورت بگیرد و باید طوری باشد که مثل نقاب نشود.
20 ـ سایه قرار دادن بالای سر برای مردها در حال راه پیمودن و در شب محل اختلاف است، ولی سایه قرار دادن برای اطفال و زنها مانعی ندارد و برای مردها هم در حال توقف مانعی ندارد.
21 ـ بیرون آوردن خون از بدن خود هرچند بوسیله خارش بدن و یا مسواک نمودن باشد.
22 ـ ناخن گرفتن هرچند کمی از ناخن باشد.
23 ـ کندن دندان هرچند خون ریزی نداشته باشد.
24 ـ کندن درخت و یا گیاهی که درحرم روئیده باشد.
25 ـ اسلحه و آلات جنگ بر خود بستن.
آداب دخول مکّه و حرم
مستحب است با تواضع و سکینه وارد مکه و حرم شود و از تکبر نمودن و بزرگی و سرکشی پرهیز کند.
اسحاق بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: هرکه با تواضع و سکینه وارد مکه شود آمرزیده می شود.کافی ج 4/401
و ابان بن تغلب گوید: همراه امام صادق علیه السلام بودم در سفر مکه چون حضرت به حرم رسید پیاده شد و غسل نمود و کفشهای خود را به دست گرفت و پا برهنه وارد حرم شد من هم چنین کردم پس حضرت فرمود: ای ابان هرکه اینچنین که دیدی احترام حرم کند خداوند صد هزار گناه از او برطرف کند و صد هزار حسنه باو عطا نماید و صد هزار درجه به او عطا کند و صد هزار حاجت او را قضا نماید.کافی ج 4/398
و مُحَمَّدبن مسلم از امام باقر علیه السلام نقل نموده که مردی برآن حضرت وارد شد، حضرت فرمود از حجّ بازگشته ای؟ عرض کرد بلی، فرمود : میدانی ثواب حاجی چقدر است؟ گفت نه فدای شما شوم، امام باقر علیه السلام به او فرمود: کسیکه به قصد حجّ با تواضع وارد
مکه شود، و قدمها را برای عظمت و جلال خدا کوتاه بردارد، و طواف خانه خدا کند، و نماز طواف بخواند، خداوند هفتاد هزار حسنه برای او بنویسد، و هفتاد هزار گناه او را ببخشد، و هفتاد هزار درجه به او عطا فرماید، و شفاعت او را در هفتاد هزار حاجت بپذیرد، و پاداش آزاد نمودن هفتاد هزار بنده که قیمت هرکدام ده هزار درهم باشد به او عطا فرماید.بحار ج 99/202
آداب وارد شدن به مسجدالحرام و دیدن کعبه
1 ـ با وضو و بدن و لباس پاک و نظیف وارد شود. (امام صادق علیه السلام ).تهذیب ج 5/251
2 ـ از باب بنی شیبه که الان مقابل باب السلام واقع است وارد شود. (سنت رسول اکرم صلی الله علیه و آله )
3 ـ وقتی کعبه را مشاهده کند بایستد و از شوق بگرید و رحمت الهی را طلب نماید. شخصی بنام افلح می گوید: با امام باقر علیه السلام وارد مسجدالحرام شدم برای انجام مناسک حجّ، چون چشم امام به کعبه افتاد صدای گریه از آن حضرت بلند شد، گفتم پدر و مادرم فدای شما خوب بود صدای مبارک را مقابل مردم کم می فرمودید؟ حضرت فرمود: وای برتو چرا گریه نکنم؟! من امید دارم خداوند نظر رحمت خود را فردای قیامت به من معطوف فرماید و من رستگار باشم. سپس حضرت مشغول طواف شدند و
بعد از طواف نزد مقام ابراهیم علیه السلام نماز خواندند و چون سرمبارک را از سجده برداشتند، دیدم آنقدر گریه کرده اند که محل سجده آن حضرت خیس شده است.کشف الغمه ج 2/329
4 ـ وقتی به درب مسجد می رسد بگوید:
السّلام علیک ایّهاالنّبی و رحمة اللّه و برکاته بسم اللّه و باللّه و من اللّه و ماشاءاللّه و السّلام علی انبیاءاللّه و رسله و السّلام علی رسول اللّه والسّلام علی ابراهیم و الحمدللّه ربّ العالمین.
5 ـ و با خشوع و تواضع وارد مسجد شود و مقابل بیت یعنی کعبه دست به دعا بلند کند و بگوید: اَللّهُمَّ انّی اَسألُکَ فی مقامی هذا و فی اوّل مناسکی ان تقبل توبتی و ان تتجاوز عن خطیئتی و تضع عنّی وزری الحمدللّه الّذی بلّغنی بیته الحرام اَللّهُمَّ انّی اشهد انّ هذا بیتک الحرام الّذی جعلته مثابة للنّاس و امنا مبارکا و هدی للعالمین اَللّهُمَّ انّی عبدک و البلد بلدک و البیت بیتک جئت اطلب رحمتک و اؤمّ طاعتک مطیعا لامرک راضیا بقدرک اَسألُکَ مسألة المضطرّ الیک الخائف لعقوبتک اَللّهُمَّ افتح لی ابواب رحمتک و استعملنی بطاعتک و مرضاتک.کافی ج 4/401
6 ـ وقتی مقابل حجرالاسود واقع شود بایستد مقابل آن و بگوید:
«الحمد للّه الّذی هدانا لهذا و ما کنّا لنهتدی لولا ان هدانا اللّه، سبحـان اللّه و الحمــدللّه و لااِلهَ اِلاّاللّـه واَللّهُ اَکْبَـرْ، اَللّـهُ اَکْبَـرْ مـن خلقه و اکبر ممّن اخشی و احذر، و لااِلهَ اِلاّالْلّه وحده لا شریک له، له الملک و لـه الحمـد یحیـی و یمیت و یمیت و یحیی بیده الخیر و هو علی کلّ شی ء قدیر».
و صلوات بر پیامبر و آل آن حضرت بفرستد و سلام بر همه پیامبران دهد سپس بگوید «اَللّهُـمَّ انّـی اومن بـوعدک و اوفی بعهدک»
کافی ج 4/403
فضیلت نماز و طواف در مسجد الحرام
رسول خدا صلی الله علیه و آله می فرماید: نماز در مسجدالحرام معادل صد هزار نماز است و نماز در مسجد من معادل هزار نماز است و نماز در بیت المقدس معادل پانصد نماز است.کافی ج 4/526
و امام باقر علیه السلام فرمود: کسیکه یک نماز واجب در مسجـدالحرام بخواهد خداونـد نمـازهای گــــذشته و آینده او را قبول فرماید.فقیه ج 1/228
و موسی بن سلام گوید: حضرت رضا وقتی عمره خود را تمام نمودند و با خانه کعبه وداع کردند به طرف پشت کعبه رو به کعبه نمودند و دستان مبارک را به دعا بلند کردند و به ما فرمودند: چه خوب محلی است برای درخواست و دعا، محلی که نماز درآن بهتر است از شصت سال نماز و یا فرمود یک ماه نماز که در غیرمسجدالحرام خوانده شود.عیون ج 2/17
و احمدبن مُحَمَّدبن ابی نصر گوید: از موسی بن جعفر علیه السلام سئوال کردم کسی نماز خود را در خانه های مکه به جماعت بخواند افضل است و یا فردا در مسجدالحرام بخواند؟ فرمود : فردا در مسجدالحرام افضل است.کافی ج 4/527
و مُحَمَّد ابن ابی عمیر از معاویه بن عمار از امام صادق علیه السلام
نقل می کند که فرمود: خداوند در کنار کعبه یکصد و بیست رحمت آماده فرموده که شصت رحمت آن برای طواف کنندگان است و چهل رحمت آن برای نمازگزاران و بیست رحمت باقیمانده برای نظرکنندگان به کعبه است.بحار ج 99/202
مکان های ارزشمند مسجدالحرام
بهترین محل در مسجدالحرام، حطیم است
حسن بن جهم می گوید: از حضرت رضا علیه السلام سئوال کردم که
بهترین جائیکه نماز در آنجا افضل است کجا است؟ فرمود: حطیم است و آن مابین حجرالاسود و باب کعبه است؛ گفتم بعد از آن کجا افضل است؟ فرمود: نزد مقام ابراهیم علیه السلام . گفتم بعد از آن کجا افضل است؟ فرمود حجراسماعیل علیه السلام گفتم بعد از آن کجا افضل است؟ فرمود: هر جائیکه به کعبه نزدیکتر باشد.کافی ج 4/525
و امام صادق علیه السلام فرمود: بین رکن یمانی و حجرالاسود هفتاد پیغمبر مدفون شده اند.کافی ج 4/214
و حضرت رضا علیه السلام فرمود: در حجراسماعیل زیاد نماز بخـوان و بکوش زیر ناودان باشد با فاصله یک متـر طرف کعبه چراکه آنجــا محل شبـر و شبیــر دو فرزند هــارون است و در آنجـا تا توانی دعا کن.
و اگر بتوانی تمام نمازهای خود را نزد حطیم بخوانی افضل است چون بهترین محل روی زمین آنجا است و حطیم مابین درب کعبه و حجرالاسود است و آنجا محلی است که خداوند توبه حضرت آدم را قبول نموده و بعد از حطیم، نماز داخل حجراسماعیل علیه السلام افضل است و بعد از حجراسماعیل، مابین رکن عراقی و بیت افضل است و آن محلی است که ابـراهیم علیه السلام برآن می ایستاد و کعبه را بنا می نمود و بعد از آن جـائی است که الان مقـام ابـراهیـم علیه السلام قـرار دارد و بعـد از آن هرکجـا که به بیت