مشخصات کتاب

سرشناسه : ارفع، سید کاظم، ۱۳۲۳ -

عنوان و نام پدیدآور : امام محمدتقی ج‍واد علیه السلام/ تالیف کاظم ارفع.

مشخصات نشر : تهران: نشر تربت: فیض کاشانی، ۱۳۸۰.

مشخصات ظاهری : ۳۶ ص.

فروست : سیره عملی اهل بیت علیهم السلام؛ ۱۱.

شابک : ۱۸۰۰ریال: 964-7351-09-7

یادداشت : کتاب حاضر در سال ۱۳۷۲ تحت عنوان "امام محمدتقی جواد(ع)" و در سال ۱۳۷۴ تحت عنوان "حضرت امام محمدتقی(ع)" توسط فیض منتشر شده است.

یادداشت : عنوان روی جلد: حضرت امام محمدتقی علیه السلام.

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.

عنوان روی جلد : حضرت امام محمدتقی علیه السلام.

عنوان دیگر : حضرت امام محمدتقی علیه السلام.

عنوان دیگر : امام محمدتقی جواد(ع).

موضوع : محمدبن علی (ع)، امام نهم، ۱۹۵ - ۲۲۰ق.

رده بندی کنگره : BP۴۸/الف ۴الف ۸ ۱۳۸۰

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۵۸۲

شماره کتابشناسی ملی : م ۷۹-۱۹۴۸۵

اشاره

امام محمد تقی جوادالائمه

شیخ مفید رضوان الله تعالی علیه می فرماید: «و مضی الرضا علی بن موسی علیه السلام و لم یترک ولدا نعلمه الا ابنه الامام بعده ابا جعفر محمد بن علی علیه السلام» حضرت رضا علیه السلام رحلت فرمود و فرزندی نداشت که ما مطلع باشیم مگر پسرش، امام بعدش أبا جعفر محمد بن علی (جوادالائمه) علیه السلام.⁽¹⁾کلیم بن عمران می گوید به امام رضا علیه السلام عرض کردم دعا کنید که خداوند به شما فرزندی عنایت فرماید. امام در پاسخ می فرمود: «انما ارزق ولدا واحدا و هو یرثنی» خداوند تنها یک فرزند به من عطا می کند که وارث من و امام پس از من خواهد بود. وقتی حضرت جواد علیه السلام متولد شد امام علیه السلام به اصحاب خویش فرمود: کسی برای من به دنیا آمد که شبیه موسی بن عمران گشاینده دریاهاست و شبیه عیسی بن مریم که مادری مقدس داشت او نیز مادری طاهره و مطهره دارد.⁽²⁾

اسامی و القاب حضرت عبارت است از: محمد، تقی، جواد، ابوجعفر، مختار، منتخب، مرتضی، قانع، عالم. نام مادرش سبیکه و امام رضا علیه السلام او را خیزران صدا می زد و ریحانه هم به او می گفتند، او از خاندان ماریه قبطیه همسر رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و در فضایل اخلاقی از برترین زنان عصر خویش بود، پیامبر به ماریه خطاب می کرد «خیرةالاماء» بهترین کنیزان.⁽¹⁾حکیمه خواهر حضرت رضا علیه السلام می گوید: در هنگام ولادت حضرت جواد علیه السلام برادرم از من خواست در کنار خیزران بمانم درست روز سوم ولادت حضرت جواد علیه السلام بود که مشاهده کردم چشمانش را گشود و به چپ و راست خود نگریست و گفت: «اشهد ان لا اله الا الله و اشهد ان محمدا رسول الله».⁽²⁾من با دیدن چنین منظره ای از جا کنده شدم خود را به برادر رساندم و آنچه دیده بودم برای او گفتم. امام رضا علیه السلام فرمود: «یا حکیمة ما ترون من عجائبه اکبر» ای حکیمه بعد از این بیشتر از آنچه تا کنون دیده اید شگفتیهایی از او خواهید دید.⁽³⁾در آن هنگام که مولود را به دست مبارک امام رضا علیه السلام دادند فرمود: «هذا المولود الذی لم یولد مولود اعظم علی شیعتنا برکة منه». این مولودی است که برای شیعه مولودی مبارکتر از او به دنیا نیامده است.⁽⁴⁾

سیره ی عملی امام

مردی به محضر امام جواد علیه السلام شرفیاب شد در حالیکه خیلی شاد و سر حال بود. امام علت شادمانی را از او پرسید. عرض کرد ای پسر رسول خدا از پدرت شنیدم که می فرمود: شایسته ترین روزی که انسان باید شادمان باشد روزی است که او را صدقات و نیکی به نفع به برادران دینی از جانب پروردگار نصیب شده باشد. امروز ده نفر از برادران دینی ام بر من وارد شدند همه بی بضاعت و گرفتار، آنها را پذیرایی کردم و به هر یک مقداری کمک نمودم از این جهت خوشحال هستم. امام علیه السلام فرمود: به جان خودم سوگند که ترا این شادمانی شایسته است به شرط اینکه آن عمل را نابود نکرده باشی و یا بعد از این نابود نکنی. عرض کرد چگونه از بین ببرم با اینکه از شیعیان خالص شما می باشم. فرمود: هم اکنون نابود کردی. پرسید با چه خبر؟ فرمود: این آیه را بخوان «و لا تبطلوا صدقاتکم بالمن والاذی» صدقه های خود را با منت نهادن و آزار کردن باطل نکنید. عرض کرد من به آنهایی که کمک کردم نه منت گذاردم و نه آزاری رساندم. فرمود: منظور هر نوع اذیتی است، در نظر تو آزردن آنهایی که کمک کرده ای مهمتر است یا آزردن فرشتگانی که مأمور تو هستند و یا آزردن ما؟! جواب داد آزردن شما و فرشتگان. امام فرمود: براستی مرا آزردی و صدقه ی خود را باطل کردی! پرسید: با چه کاری؟ فرمود: با همین سخنت که گفتی چگونه باطل کنم در حالیکه از شیعیان خالص شمایم. آیا می دانی شیعه ی خالص ما کیست؟ با تعجب گفت: نه، فرمود: سلمان،

ابوذر، مقداد و عمار، تو خود را با چنین اشخاص برابر دانستی آیا با این سخن فرشتگان و ما را نیازردی؟ عرض کرد: استغفرالله و اتوب الیه ای پسر رسول خدا پس چه بگویم؟ فرمود: بگو من از دوستان شمایم و دشمن دشمنانتان و دوست دوستانتان هستم. عرض کرد: همین را می گویم و همینطور نیز هستم و از آنچه گفتم که به واسطه ی نپسندیدن خدا مورد پسند شما و فرشتگان نیز نبود توبه کردم. امام جواد علیه السلام فرمود: اکنون ثوابهای از بین رفته ی صدقه ات بازگشت نمود⁽¹⁾. علی بن جریر می گوید: در محضر حضرت جواد علیه السلام بودم، گوسفندی از خانه ی امام علیه السلام گم شده بود، یکی از همسایگان را به اتهام دزدی گوسفند نزد امام آوردند، فرمود: وای بر شما او را رها کنید گوسفند را او ندزدیده هم اکنون گوسفند در فلان خانه است بروید گوسفند را بگیرید. به همان خانه ای که امام فرموده بود رفتند و گوسفند را یافتند و صاحب خانه را به اتهام دزدی دستگیر کرده و کتک زدند و لباسش را پاره کردند، اما او سوگند یاد می کرد که گوسفند را ندزدیده است. او را نزد امام علیه السلام آوردند، فرمود: وای بر شما بر این شخص ستم کردید، گوسفند، خودش به خانه ی او وارد شده و او اطلاعی نداشته است. آنگاه حضرت جواد علیه السلام از او دلجویی کرد و مبلغی برای تهیه لباس به او عنایت نمود.⁽²⁾موسی بن ابوالقاسم می گوید به حضرت جواد علیه السلام عرض کردم که من تصمیم دارم که از طرف شما و پدرت طواف کعبه نمایم ولی بعضی می گویند که از برای اوصیاء طواف کردن جایز نیست. امام علیه السلام فرمود: بلکه

طواف کن و هر چه می توانی این کار را انجام بده و جایز است. موسی می گوید: پس از سه سال بار دیگر به محضر آن حضرت شرفیاب شدم و عرض کردم که مولای من چند سال پیش از شما اجازه گرفتم تا برای شما طواف کنم، بر دلم چیزی گذشت و عمل کردم. امام فرمود: چه گذشت؟ عرض کردم یک روز را اختصاص به رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم دادم. (در این بین حضرت جواد تا اسم پیامبر را شنید سه مرتبه فرمود: (صلی الله علی رسول الله). روز دیگر برای امیرالمؤمنین علیه السلام و روز بعد امام حسن و بعد امام حسین تا دهمین روز که برای شما طواف کردم. در ادامه صحبت عرض کردم ای آقای من ولایت این بزرگواران را دین خود قرار داده ام. امام علیه السلام فرمود: در این هنگام متدین به دینی شدی که خداوند غیر آن را از بندگانش نمی پذیرد. عرض کردم گاهی برای مادرت فاطمه صلوات الله علیها طواف کردم و گاهی موفق نشدم. به من پاسخ فرمود: این کار را زیاد انجام بده که انشاءالله از بهترین اعمال و کارهایی است که انجام می دهی.⁽¹⁾علی بن ابراهیم از پدرش نقل می کند که پس از شهادت امام هشتم علی بن موسی الرضا علیه السلام به حج مشرف شده و به محضر أبی جعفر جوادالائمه شرفیاب شدم، عده ی زیادی از شیعیان برای دیدار آن بزرگوار آمده بودند، در این بین عموی حضرت عبدالله بن موسی که پیرمردی با محاسن سفید بود و لباس خشن به تن داشت و اثر سجده بر پیشانی اش نقش بسته بود وارد مجلس شد و در گوشه ای نشست. ناگاه درب حجره باز شد امام علیه السلام در حالیکه لباس وزین بر تن و عبایی زیبا بر دوش و کفشی سفید و نو بر پا داشت قدم بر محفل گذاشت. عبدالله از جا برخاست از

امام علیه السلام استقبال کرد و بین دو دیده اش را بوسه زد و همه حاضرین به احترام آن حضرت ایستادند. امام بر کرسی نشست، مردم به هم نگاه می کردند و از کمی سن آن شریف در شگفت بودند. یکی از افراد مجلس روی به عموی حضرت کرد و گفت: خداوند ترا اصلاح کند نظرت درباره ی کسی که با چهارپایی آمیزش کرده است چه می باشد؟ او پاسخ داد دست راستش را قطع کنند و حد زنا را که چند ضربه شلاق است به او بزنند!! امام جواد علیه السلام در حالی که خشمناک شده و نگاهی به عمو کرد و فرمود: ای عمو از خدا بترس از خدا بترس این خیلی سخت و مشکل است که فردای قیامت در محضر پروردگار حاضر شوی و از تو بپرسند چرا چیزی را که به آن علم نداشتی درباره اش فتوی دادی! عموی حضرت عرض کرد آقای من مگر پدرت صلوات الله علیه اینگونه حکم نکرده بود؟ امام علیه السلام فرمود: مردی از پدرم سؤال کرد که شخصی قبری را شکافته و زنی را از آن خارج کرده و با آن آمیزش نموده است. پدرم فرمود: به خاطر نبش قبر دستش را قطع کنند و به خاطر آمیزش حد زنا را بر او بزنند زیرا که حرمت آمیزش با مرده همانند حرمت آمیزش با زنده است. در اینجا عموی حضرت عبدالله بن موسی گفت: درست فرمودی ای آقای من و من استغفار می کنم. جمعی که در آن مجلس بودند همگی شگفت زده شدند و پی در پی از امام علیه السلام سؤال کردند و جواب گرفتند.⁽¹⁾یک بار مأمون عازم شکار شد در بین راه به عده ای نوجوان برخورد

کرد که تا چشمشان به مأمون و کاروانش افتاد همگی فرار کردند ولی حضرت جواد که سنش در حدود پانزده سال بود از جا حرکت نکرد و به جای خود ایستاد. وقتی مأمون دید همه بچه ها از ترس او پراکنده شده اند ولی یک نوجوان سر جای خود ایستاده با تعجب گفت: ای جوان چرا تو هم مثل همه بچه ها فرار نکردی؟ امام علیه السلام فورا جواب داد: برای چه بروم، راه را که تنگ نکردم که کنار بروم تا برای تو باز شود، جرمی هم مرتکب نشدم که وحشت داشته باشم. و این گمان را هم دارم که تو کسی را که گناهی نداشته باشد آسیبی نمی رسانی. کلمات امام و چهره ی جذابش مأمون را حیرت زده کرده پرسید: اسم تو چیست؟ فرمود: محمد. گفت: پسر چه کسی هستی؟ فرمود: فرزند علی بن موسی الرضا علیه السلام هستم. گفت: واقعا تو باید فرزند آن حضرت باشی.⁽¹⁾امام علیه السلام بعد از شهادت پدر بزرگوارش در مسجد رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم به منبر رفت و چنین فرمود: منم محمد فرزند علی الرضا، منم جوادالائمه، منم آگاه به انسابی که در صلبهای مردم است. منم آشنای به اسرار و ظاهرتان، خداوند تبارک و تعالی علم اولین و آخرین را به ما داده است و اگر نبود مخالفت اهل باطل و دولت اهل ضلالت هر آینه می گفتم چیزهایی را که اولین و آخرین را به شگفتی وادارم. در این هنگام امام علیه السلام دست بر دهان شریف خود گذاشت و به خود خطاب کرد و فرمود: «یا محمد أصمت کما صمت آباؤک من قبل»

ای محمد ساکت باش و لب فروبند همانطور که پدرانت لب فرو بستند.⁽¹⁾

احمد بن حدید می گوید: با گروهی برای انجام مراسم حج می رفتیم، راهزنان راه بر ما بستند و اموالمان را بردند. وقتی به مدینه رسیدیم حضرت جواد علیه السلام را در کوچه ای ملاقات کردم و به منزل آن گرامی رفتم و داستان را به عرض امام رساندم. امام علیه السلام فرمان داد لباسی و پولی برایم آوردند و فرمود: پول را میان همسفران خویش به همان مقدار که دزدها از آنان برده اند تقسیم کن. پس از آن که تقسیم کردم دریافتم پولی که امام عطا کرده بود درست به همان اندازه بود که دزدها برده بودند نه کمتر و نه بیشتر.⁽²⁾محمد بن أبی العلا می گوید: از یحیی بن اکثم قاضی شهر سامراء (که بارها با امام جواد مناظره کرد و مطلب مهمی از علوم آل محمد علیه السلام را از آن بزرگوار فرا گرفت) شنیدم که می گفت: روزی نزدیک قبر رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم، امام جواد علیه السلام را دیدم با او در مسائل مختلفی بحث کردم و همه را پاسخ داد. گفتم به خدا سوگند می خواهم چیزی از شما بپرسم ولی شرم دارم، امام علیه السلام فرمود: «انا اخبرک قبل ان تسألنی، تسألنی عن الامام» من پاسخ را بدون آنکه پرسشت را به زبان آوری می گویم: تو می خواهی بپرسی امام کیست؟ گفتم: آری به خدا قسم پرسشم همین است. فرمود: امام منم. گفتم: نشانه ای بر این ادعا دارید؟ «فکان فی یده عصا فنطقت فقالت: انه مولای امام هذا الزمان و هو الحجة. در این هنگام عصایی که در دست آن حضرت بود به سخن آمد و گفت:

او مولای من و امام این زمان و حجت خدا است.⁽¹⁾«اگر کسی از این معجزه امام در شگفت شد به داستان عصای موسی و اعجاز او به قرآن مراجعه نماید». عمران بن محمد اشعری می گوید: به محضر امام جواد علیه السلام شرفیاب شدم پس از انجام کارهایم به امام عرض کردم که خانمی به نام ام الحسن به شما سلام رساند و خواهش کرد یکی از لباسهایتان را برای آنکه کفن خود کند به او عنایت نمایید. امام علیه السلام فرمود: او از این کار بی نیاز شد. من بازگشتم و نفهمیدم منظور امام از این سخن چه بوده تا آنکه خبر رسید ام الحسن سیزده یا چهارده روز پیش از آن هنگام که من خدمت امام بودم فوت کرده است.⁽²⁾محمد بن سهل می گوید: ساکن مکه شده بودم، یک بار به مدینه سفر کردم و به خدمت امام جواد علیه السلام رفتم. می خواستم از امام لباسی تقاضا کنم اما تا وقت خداحافظی نشد که خواهش خود را بگویم با خود فکر کردم که توسط نامه از حضرت تقاضا کنم و همین کار را کردم و بعد به مسجد رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم رفتم و با خود قرار گذاشتم که دو رکعت نماز بخوانم و صد بار از خدای متعال خیر و صلاح بطلبم اگر به قلبم الهام شد که نامه را برای امام بفرستم می فرستم و گر نه نامه را پاره کنم. چنان کردم و به قلبم گذشت که نامه را نفرستم، نامه را پاره کردم و به سوی مکه رهسپار شدم. در این حال شخصی را دیدم دستمالی در دست و لباسی در آن دارد و میان کاروان مرا می جوید، به من رسید و گفت: مولایت این لباس را برایت فرستاده است، وقتی دستمال را باز کردم دیدم دو دست لباس است. شخصی به نام احمد بن محمد می گوید قضای الهی سبب شد که بعد از

فوت محمد بن سهل من او را با این لباسها کفن کردم.⁽¹⁾محمد بن ریان می گوید: مأمون تلاش می کرد که امام جواد علیه السلام را همانند خود اهل دنیا کند و به لهو و فسوق مایل سازد ولی موفق نشد تا اینکه تصمیم گرفت دخترش را به خانه ی آن حضرت بفرستد و زفاف واقع شود. دستور داد صد کنیزی که از همه کنیزان زیباتر بودند هر کدام جامی در دست گیرند که در آن جواهری باشد به این هیأت او را استقبال کنند. کنیزان به آن دستورالعمل رفتار نمودند ولی حضرت جواد کوچکترین اعتنایی به آنها نکرد. مأمون وقتی از این نیرنگ مأیوس شد مردی به نام مخارق آوازه خوان را طلبید که ساز می زد و آواز می خواند و ریش بلندی داشت. مخارق به مأمون اطمینان داد که من حتما امام جواد علیه السلام را به عیش و طرب خواهم کشاند و مایل به دنیایش خواهم نمود. مخارق مقابل امام علیه السلام نشست و آواز خود را بلند کرد به طوری که همه اهل خانه دور او جمع شدند و بعد شروع کرد به نواختن! یک ساعت چنین کرد ولی دید حضرت جواد علیه السلام هیچ توجهی به او ندارد حتی سر خود را بلند نکرده که به طرف راست و چپ بنگرد. پس از آنکه مخارق دست از خواندن و نواختن برداشت امام علیه السلام سر مبارک را بلند کرد و فرمود: «اتق الله یا ذاالعثنون، قال: فسقط المضراب من یده و العود فلم ینتفع بیده الی ان مات» از خدا بترس ای مرد ریش بلند. راوی می گوید تا امام علیه السلام این فرمایش را نمودند وسایل ساز و آواز دست مخارق افتاد و دیگر تا هنگام مرگ نتوانست از دست خود برای اجرای موسیقی استفاده کند.⁽²⁾