مشخصات کتاب

سرشناسه : صفی یاری، مسعود، ۱۳۴۷ -

عنوان و نام پدیدآور : راز حجاب / مسعود صفی یاری؛ به سفارش ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر.

مشخصات نشر : قم: انتشارات نور السجاد، ۱۳۸۹.

مشخصات ظاهری : ۲۲۴ ص.؛ ۱۴ × ۱۴ س م.

شابک : ۲۰۰۰۰ریال: 978-600-5220-36-0 ؛ ۱۱۰۰۰ریال: چاپ اول: 978-600-5220-36-0 ؛ ۷۵۰۰۰ریال (چاپ نهم)

وضعیت فهرست نویسی : فاپا (چاپ دوم)

یادداشت : چاپ اول: ۱۳۸۸.

یادداشت : چاپ دوم.

یادداشت : چاپ نهم: ۱۳۹۴.

یادداشت : کتابنامه: ص. ۲۲۲ - ۲۲۴.

موضوع : حجاب

موضوع : حجاب -- تاثیر

موضوع : حجاب -- جنبه های اجتماعی

شناسه افزوده : ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر

رده بندی کنگره : BP۲۳۰/۱۷/ص۷۳ر۲ ۱۳۸۹

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۶۳۶

شماره کتابشناسی ملی : ۱۸۷۸۴۸۹

به سفارش: ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر و پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر

اشاره

فهرست مطالب

طلیعه................................................................10

مقدمه 11

فصل اول: حجاب در اسلام

تعریف واژه حجاب ...............................................15

مسلمان بی حجاب .............................................16

حجاب ضروری دین ..............................................18

رابطه حجاب و ایمان.............................................18

حجاب در قرآن ....................................................19

فلسفه پوشش ...................................................26

تبّرج .................................................................28

پیوند حجاب و مسائل اعتقادی ................................29

جذابیت چهره زنان ...............................................29

تکلیف اجباری .....................................................30

حد حجاب شرعی ..............................................31

لباس های ممنوع ...............................................32

جایگاه حجاب در احادیث ....................................34

حجاب، ایمان، انتخاب ......................................37

حجاب در محیط های زنانه ..................................38

تناقص بین حجاب و نماز ......................................39

حجاب و عقل ...................................................41

زنان شیطان صفت ............................................42

بانوان نمونه .....................................................44

اسلام و آراستگی .............................................47

فصل دوم: حجاب در آیینه تاریخ

حجاب و فطرت .....................................................53

حجاب در ادیان و ملل مختلف ...............................54

تاریخچه برهنگی در غرب ....................................55

حجاب در ایران ................................................58

خروش یک عالم ربانی .......................................61

واقعه مسجد گوهرشاد .....................................63

محمد رضا پهلوی، ادامه سیاست ننگین پدر ............64

انقلاب اسلامی، تجدیدحیات حجاب .......................65

حجاب عفیفانه، برترین پوشش ..............................65

فصل سوم: حجاب و اخلاق

بی حجابی و فساد اخلاقی ..................................71

نقش گروه های مرجع در حجاب و بی حجابی .............72

حجاب و حساسیت مردها ....................................73

حجاب و التهاب های جنسی ................................76

حجاب و خود سازی زن .....................................79

هماهنگی ظاهر و باطن ...................................80

حجاب و غیرت ................................................82

جلوه های مختلف غیرت ....................................83

اوج بی غیرتی ..................................................86

بی غیرتی در غرب ............................................87

توهین چرا؟ ...................................................89

حجاب و استحکام خانواده ...............................92

پیامدهای بی حجابی در خانواده ........................94

حجاب امری قدسی .......................................97

قلب پاک ........................................................97

زیباترین جلوه آفرینش ........................................99

محدودیت بیشتر، حرص فزون تر ..............................100

فصل چهارم: حجاب در دنیای امروز

حجاب در دنیای مدرن ........................................105

مدگرایی در روایات ..........................................107

پیشینه مدگرایی ............................................110

آیا مدگرایی بد است؟ .....................................113

تنوع و مدگرایی ............................................120

حجاب و اندیشمندان .....................................121

جایگاه لباس در جهانبینی غرب ........................125

حجاب و محدودیت .......................................130

چرا فقط زنان؟ ..........................................131

سختی حجاب .........................................132

چرا چادر؟ ................................................134

چادر مشکی و کراهت شرعی ......................137

چرا چادر مشکی؟! ....................................139

باز هم چادر مشکی......................................140

چادر در قرآن ..............................................141

فصل پنجم: حجاب از زوایای گوناگون

حجاب و فرهنگ ............................................145

ریشه های فرهنگی، پدیده بی حجابی ...............146

حجاب و کارکرد اجتماعی ...............................148

حجاب و محدودیت های اجتماعی ......................150

حجاب و ارتباطات ............................................152

حضور اجتماعی بانوان در عصر معصومین: ............154

اصلاح محیط .................................................155

تأثیر حجاب در بهداشت روانی جامعه ...................156

مقبولیت اجتماعی ..........................................157

حجاب مردان ................................................158

بی حجابی و عوامل بیولوژیکی ........................159

حجاب و حاکمیت .......................................162

بی حجابی، جرم حقوقی .............................164

حجاب و امنیت .........................................165

حجاب و آزادی ...........................................167

بی حجابی و انگیزه سیاسی ............................170

حجاب و سیاست ............................................171

ارتباط نوع پوشش و آرایش و نظام سرمایه داری غرب 175

راز شخصیت زن ..............................................178

عادی شدن برهنگی ......................................184

بی حجابی و نشاط روحی .............................186

بی حجابی معلول خود باختگی ........................189

جوان و تجربه ...............................................189

فرار از حجاب .............................................191

حجاب در نماز .............................................194

فصل ششم: بهانه ها

هیچ اتفاقی برایم نمی افتد ...............................197

تعمیم خطا ....................................................198

برادری و خواهری ..........................................199

اسیر پول .....................................................200

عیسی به دین خود، موسی به دین خود ...........201

احترام اختیاری ..............................................202

رضایت اولیا .................................................203

رضایت شوهر ........................... ...................204

از ما بدتران ....................................................205

صدا و سیما ..................................................206

فصل هفتم: فقه حجاب

حجاب و احکام شرعی ...................................211

طلیعه

بیست و دوم اردیبهشت 1388 در استان کردستان روزی به یاد ماندنی، حماسی و تجلی پیوند ناگستنی با ولایت به حساب می آید. در این روز مردم باصفا و مهربان کردستان میزبان سلاله پاک پیامبر اسلام، مقام معظم رهبری، حضرت آیت الله خامنه ای(دام ظله العالی) بودند. قدوم مبارک رهبری به خطه سرسبز کردستان حال و هوای روح افزای دیگری را رقم زد؛ بهار ولایت در بهار طبیعت درهم آمیخت و بر دل های بهاری مردان و زنان خون گرم و صمیمی کردستان شکوفه زد. این سفر پربرکت از نظر کمی و کیفی کم نظیر بود و به عنوان نقطه عطفی در تاریخ کردستان و آغازی مبارک برای رشد و شکوفایی و بالندگی استان در عرصه های مختلف، به ویژه در عرصه فرهنگی ثبت و ضبط گردید و روح تازه ای در کالبد مدیران، مسئولین و مردم، به خصوص جوانان غیور دمید. مردم کردستان در هشت روزی که افتخار میزبانی رهبر فرزانه انقلاب را داشتند حماسه ای عظیم و ماندگار آفریدند و با استقبال بی نظیر از مقام عظمای ولایت بیعت ناگسستنی و پایدار خویش به مقام ولایت را به نمایش گذاشتند.

اداره کل تبلیغات اسلامی کردستان به عنوان قطره ای از دریای خروشان مردمِ ولایت مدار کردستان با بهره گیری از برکات سفر مقام معظم رهبری(دام ظله العالی) و عملیاتی نمودن اهداف این سفر پرخیر و برکت طرح ها و برنامه های فرهنگی متعددی را در دستور کار قرارداد که یکی از آن برنامه ها تولید و حمایت از تدوین و نشر کتاب در حوزه های مرتبط با مأموریت ها و وظایف سازمان تبلیغات اسلامی است. کتاب حاضر به همت این اداره کل و از محل اعتبارات سفر مقام معظم رهبری به زیور طبع آراسته و تقدیم حضور علاقه مندان می گردد. امید است توانسته باشیم در حفظ و حراست از ارزش های اسلامی، گسترش فرهنگ دینی و سیانت از آرمان های امام راحل قدمی هر چند کوچک برداشته باشیم.انشاءالله.

اداره کل تبلیغات اسلامی کردستان

مقدمه

حجاب نماد عزت

پوشش انسان در برابر سرما و گرما و نگاه های شیطانی، یک حرکت فطری، غریزی، عقلی و اسلامی است. از سوی دیگر تلاش شیطان برای برهنگی آدم و حوا، سابقه ای به قدمت حضور آدم و حوا در بهشت دارد. وسوسه های شیطان امروز برای گسترش بی حجابی و بدحجابی چیزی نیست که برای کسی پنهان باشد. برهنگی به بهان های واهی از قبیل؛ ورزش، پیشرفت و ترقی، آزادی، مدگرایی، نشاط روحی و یا تقلید کورکورانه از غرب، هر روز به گونه ای بروز و ظهور می کند. گاه از کودکان معصوم این بدحجابی آغاز می شود. گاه به بهانه مکروه بودن رنگ مشکی، چادر افتخارآمیز بانوان ایران مورد نقد قرار می گیرد، کسانی که به واجب و حرام شرعی عقیده ندارند، از کراهت لباس مشکی سخن می گویند.گاه به طور غیرمستقیم به بی حجابی نشان دانش می دهند و روشنفکری و حجاب را نشان بی سوادی معرفی می کنند.

گاه حجاب مزاحم کار و تولید و خدمت رسانی شناخته می شود. انسان ها نسبت به حجاب سه حالت دارند: «حجاب گرا»، «حجاب گریز» و «حجاب ستیز». حجاب گرایی تمایل قلبی و فطری انسان هاست. انگیزه حجاب ستیزی و بی قیدی در پوشش هم در عموم مردم وجود ندارد، هرچند که «حجاب گریزی» به دلیل غفلت یا ناآگاهی و تقلید بی جا و آداب و عادات اجتماعی، در رفتار برخی افراد ظهور و بروز دارد. ولی «حجاب ستیزی» هدایت شده و حمایت شده، توأم با هجوم فرهنگی تبلیغات رسانه ای و حیله و نیرنگ، و تلاش برای عادی سازی بی حجابی و بدحجابی اقدامی شیطانی است که به قصد گسترش فساد و فلج کردن نسل جوان و غیرت زدایی در دفاع و جهاد و فروش کالاهای آرایشی و مصرفی دنیای غرب انجام می شود. در برابر این اندیشه ها و تلاش های شوم، سیره و رفتار پیامبران الهی و پیشوایان اهل بیت: و فقهای بیدار و اندیشمندان است که بر اهمیت حجاب و پوشش تأکید کرده و صدها اثر علمی، منطقی، فقهی، اجتماعی و تاریخی در این زمینه نگاشته اند. اثر حاضر، که به سفارش ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر و با قلم محقق گرامی آقای مسعود صفی یاری نوشته شده، موضوع حجاب را در قالب پرسش و پاسخ برای دانش آموزان و نسل جوان بیان کرده و«حجاب» را از زوایای گوناگون مورد توجه قرار داده است. این پژوهش، عمیق و ارزشمند و در عین حال روان، زیبا و فشرده تدوین شده است. پژوهشکده امر به معروف از نویسنده گرامی و ناشر پرتلاش آن سپاسگزاری می کند و دست تمامی مرزبانان فرهنگ اسلام و قرآن را به گرمی می فشارد و دیگر محققان حوزه و دانشگاه را به پژوهش های متقن و کاربردی فرا می خواند.

والسلام

قم- پژوهشکده امر به معروف

یازدهم ذیقعده1430برابر با 8/8/1388

فصل اول:حجاب در اسلام

اشاره

تعریف واژه حجاب

سؤال: تعریف واژه حجاب چیست و چه ار تباطی با پوشش بانوان دارد؟

پاسخ: برای واژه حجاب معانی لغوی مختلفی وارد شده است، از جمله پوشش و آنچه به وسیله آن خود را می پوشانند، منع، حائل بین دو چیز، ستر و در پرده قرار دادن.

هر چند این تعاریف در ظاهر متفاوت هستند، اما در نتیجه همگرایی دارند.

از نگاه شرعی نیز معنای حجاب، بی ارتباط با معنای لغوی نیست، چرا که در اصطلاح دینی، حجاب، به پوشانیدن تمام بدن به جز صورت و دست ها تا مچ توسط زنان اطلاق می شود.

این نوع پوشش جز در برابر محارم برای زنان واجب بوده و جزء تکالیف دینی آنان به حساب می آید.

البته حجاب به معنای شرعی، داری دو بعد ایجابی و سلبی است؛ بُعد ایجابی آن وجوب پوشش بدن طبق محدوده شرعی و بُعد سلبی آن حرمت تبرّج، خود نمایی و جلوه گری در برابر نامحرم است.

بدیهی است حجاب اسلامی با مراعات هر دو بعد ایجابی و سلبی محقق می شود.

مسلمان بی حجاب

سؤال: آیا به زنان بی حجاب می توان گفت که مسلمان نیستند؟

پاسخ: خیر، این نتیجه گیری درست نیست. از نگاه شرعی کسی که به وحدانیت خداوند و رسالت پیامبر(صلّی الله علیه و آله ) و آنچه بر ایشان نازل شده شهادت دهد و به عبارت دیگر، شهادتین رابر زبان جاری سازد، مسلمان است و حقوق یک فرد مسلمان را دارا می باشد لکن عمل نکردن به تکالیف دینی از جمله حجاب، دارای عواقب دنیوی و اخروی خاص خود است که شخص به جرم زیر پا گذاشتن آن تکلیف مجازات خواهد گردید و در پیشگاه عدل الهی باید پاسخ گو باشد.

چنانچه در حدیث شریف «معراجیه» آمده است که امیر مؤمنان علی(علیه السّلام) می فرماید:

روزی من و فاطمه به محضر پیامبر(صلّی الله علیه و آله ) رسیدیم، ایشان را گریان و محزون دیدیم. سؤال کردیم یا رسول الله چرا محزون و گریانید؟! فرمود:

در سفر معراج زنانی از امتم را در عذابی وحشتناک دیدم. مشاهده و یادآوری آن صحنه برایم ناگوار و متأثر کننده است؛ زنی را دیدم که به موهایش آویزان شده بود و مغز

سرش می جوشید؛ جرم او این بود که در دنیا موهای سرش را از نامحرمان نمی پوشانید.

زنی دیگر گوشت بدن خود را می خورد و دیگری بدن خود را با قیچی های آتشین قطعه قطعه می نمود. جرم آنها این بود که در برابر نامحرمان آرایش کرده و زینت خود

را برای نامحرمان آشکار نموده و به جلوه گری می پرداختند و... .⁽¹⁾

در حدیث دیگری از رسول اکرم(صلّی الله علیه و آله ) آمده است:

دو گروه از امتم اهل آتش عذاب خداوند هستند و من به آنها علاقه ای ندارم؛ کسانی که به مردم ظلم روا می دارند، کسانی که در ضمن پوشیدگی برهنه اند. (لباس کامل و ضخیم ندارند)آنان به شهوت و هوس رانی علاقه مند هستند... ⁽²⁾

بنابراین، شدت و ضعف حجاب نسبت به اصل مسلمان بودن زن آسیبی نمی رساند اما مسلمانی است فاقد عمل گرایی و به تعبیری دیگر این گونه افراد مسلمان هستند ولی مؤمن نیستند، اسلام آوده اند ولی در مرحله ایمان و عمل به احکام اسلام و تطبیق رفتارهای خویش به آموزش های دین مشکل دارند.

پر واضح است در روز قیامت انسان ها با اعمال و رفتارهای خود سنجیده می شوند نه با ادعاها و اسم و رسم ها.

حجاب ضروری دین

سؤال: اگر حجاب ضرورت دینی است چرا فقط در برابر نامحرمان لازم است؟!

پاسخ: ضرورت دینی بودن حجاب به این معناست که تکلیفی شرعی است و بی توجهی به آن عواقب اخروی دارد، که نباید نسبت به آن سهل انگاری کرد؛ چنانکه از نگاه فقهای شیعه نیز اصل حکم حجاب از ضروریات دین است و منکر آن حکم منکر ضرورت دین را دارد.⁽¹⁾

از سوی دیگر یکی از فلسفه های حجاب که در بین آموزه های دینی جایگاه ویژه ای دارد، این است که حجاب مرز بین محرم و نامحرم است، هر چند از نگاه شرعی محارم نیز طبقه بندی شده اند و این گونه نیست که حجاب مختص نامحرمان باشد. بلکه در برابر افراد مَحرم نیز

دارای مراحل و طبقاتی است. به این معنا که زن در برابر شوهر رفتارهایی از خود بروز می دهد که در برابر پدر، برادر و حتی فرزندان و یا بانوان دیگر ارتکاب آن رفتارها زیبنده نیست.

رابطه حجاب و ایمان

سؤال: آیا می توان بین چگونگی حجاب و درجات ایمان اشخاص رابطه َای قائل شد؟

پاسخ: این ارتباط از برخی روایات و احادیث به دست می آید. در حدیثی از علی بن ابیطالب(علیه السّلام) می خوانیم:

عَلَیکُم بِالصَّفیق، فَانَّ مَن رَقَّ ثَوبَه رَقَّ دینَه⁽¹⁾

لباس های ضخیم(ومناسب) بپوشید؛ زیرا کسی که لباسش نازک (و نامناسب) است دین و ایمانش هم نازک(سطحی) است.

در موضوعات مرتبط دیگر، همانند حیا و عفت هم روایات متعددی آمده است که حیا و عفت را جزئی از ایمان می داند.

نوع پوشش و چگونگی آن نمایانگر حالات روحی و میزان تقید شخص و پایبندی او به موازین شرعی است. کسی که با آرایش و جلوه گری و لباس های بدن نما، در معرض نامحرم قرار می گیرد، خود، قضاوت بینند گان مبنی بر فاصله او از اعتقادات دینی و درجات ایمان را رقم می زند. چرا که به تعبیر روایات، ایمان عبارت است از پیمان قلبی، اقرار به زبان و عمل به ارکان. هر یک از این شاخص ها مورد بی توجهی قرار گیرد به همان مقدار از فرهنگ دینی و اخلاقی فاصله پیدا می شود.

حجاب در قرآن

اشاره

سؤال: آیا در قرآن کریم دستوری در موضوع حجاب بانوان آمده است؟

پاسخ: در قرآن کریم آیات متعددی وجود دارد که به طور مستقیم و غیرمستقیم دلالت بر ضرورت پوشش برای بانوان دارد، که فقط به سه مورد آن اشاره می کنیم:

آیه اول:

(یا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لازْواجِکَ وَ بَناتِکَ وَ نِساءِ ْمُؤْمِنینَ یُدْنینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ ذلِکَ أَدْنی أَنْ یُعْرَفْنَ فَلا یُؤْذَیْنَ وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحیماً)⁽¹⁾

ای پیامبر، به زنان و دختران خود و به زنان مؤمن بگو، پوشش های خود را به خود نزدیک تر گیرند، این برای آن است که آنان(به پاک دامنی و عفت) شناخته شوند و مورد آزار و اذیّت قرار نگیرند، وخداوند آمرزنده و مهربان است.

برای درک بهتر مفهوم این آیه شریفه، ابتدا شأن نزول آن را به اختصار بیان می کنیم:

در کتب تفسیر آمده است، در صدر اسلام زنان نیز همپای مردان در نماز جماعت شرکت کرده و نماز را به امامت رسول الله(صلّی الله علیه و آله ) به جماعت اقامه می کردند. پس از اتمام نماز جماعت وقتی بانوان از مسجد خارج می شدند مورد تعرّض و مزاحمت برخی از اراذل و اوباش قرار می گرفتند. پس از اینکه زنان، این مشکل را با پیامبر(صلّی الله علیه و آله ) در

میان گذاشتند، این آیه از طرف خداوند نازل شد و براساس آن، زنان مسلمان موظّف شدند از پوششی به نام«جلباب» استفاده کنند.

جلباب پوشش بلندی بوده که سر تا پای آنان را می پوشاند.⁽¹⁾با پوشیدن جلباب دو هدف اساسی برای زنان مسلمان محقق شد.

هدف اول: جنبه تکلیفی؛ که بر اساس آن رعایت حجاب و پوشش شرعی انجام تکلیف دینی قلمداد می شد.

هدف دوم: جنبه تفکیکی، که در کنار جنبه تکلیفی حائز اهمیت بسیاری است. به این معنا که حجاب مرزی روشن بین زنان عفیف و غیرعفیف به حساب می آمد. به تعبیری دیگر جلباب به عنوان نشانه و تابلویی برای شناخت زنان اصیل، آزاده و با عفت در اجتماع مطرح گردید.

زنان با استقبال از این فرمان الهی حجاب اسلامی را برای خود برگزیدند و عمل به این آیه برای آنان احساس بزرگی و نشاط روحی و روانی به ارمغان آورد.⁽²⁾

آیه دوم:

(وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ یَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لا یُبْدینَ زینَتَهُنَّ إِلاَّ ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلی جُیُوبِهِنَّ وَ لا یُبْدینَ زینَتَهُنَّ إِلاَّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبائِهِنَّ أَوْ آباءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنائِهِنَّ أَوْ أَبْناءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ

إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَنی إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَنی أَخَواتِهِنَّ أَوْ نِسائِهِنَّ أَوْ ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ أَوِ التَّابِعینَ غَیْرِ أُولِی الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذینَ لَمْ یَظْهَرُوا عَلی عَوْراتِ النِّساءِ وَ لا یَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیُعْلَمَ ما یُخْفینَ مِنْ زینَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَی اللَّهِ جَمیعاً أَیُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ)⁽¹⁾

ای پیامبر به زنان با ایمان بگو، دیدگان خود را (از هر نامحرمی) فرو بندند و پاک دامنی ورزند و زیور آلات خود را آشکار نگردانند، مگر آنچه طبیعتاً آشکار است و باید روسری خود را بر گردن خویش فرو اندازند و زیورهایشان را جز برای شوهرانشان یا پدرانشان یا پدران شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسر برادرانشان یا پسر خواهرانشان یا زنان هم کیش خود یا کنیزان و یا خدمتکاران مرد که (از زن بی نیازند) یا کودکانی که بر عورت های زنان آگاهی ندارند(و اهل تمیز نیستند) آشکار نکنند و پاهای خود را به گونه ای بر زمین نزنند که آنچه از زینتشان نهفته است آشکار شود.

در آیه اول، خداوند بزرگ از زنان مؤمنه می خواهد که پوشش داشته باشند، اما حد پوشش را بیان نفرموده. در این آیه حد پوشش شرعی بانوان و مهم تر از آن دستورهایی برای پوشش عفیفانه و حفظ

حریم عفاف و حجاب برای زنان ذکر شده که در ذیل به آنها می پردازیم:

نکته اول: کنترل نگاه: (یغضض من ابصارهن)

زنان مؤمنه براساس دستور قرآن نه تنها نباید زمینه را برای نگاه نامحرمان فراهم کنند، بلکه خود نیز باید از نگاه های حرام پرهیز کرده و هنگام مواجهه با نامحرم نگاهشان را برگیرند. برگرفتن به معنای بستن چشم نیست، چرا که این عمل در تعاملات اجتماعی و مسیر زندگی زنان مؤمنه ایجاد اختلال می کند. بلکه منظور از فرو گرفتن چشم تغییر جهت چشم و کم کردن شعاع دید در مواجهه با نامحرم است. چنانکه مشابه چنین دستوری برای مردان، در مواجهه با زنان نامحرم نیز صادر شده است.(یغض من ابصارهم)

نکته دوم: پاکدامنی:)یحفظن فروجهن(برای زنان با ایمان تنها داشتن پوشش کافی نیست، بلکه علاوه بر آن باید حریم عفت و پاکدامنی خویش را حفظ نمایند و از هر آنچه که حتی احتمال دارد این حریم را لکه دار نماید پرهیز کنند.

نکته سوم: آشکار نکردن زیورآلات و آرایش)و لا یبدین زینتهن( دستور سوم این است که زنان علاوه بر حفظ نگاه و مراقبت بر پاکدامنی، موظف اند زیورآلات و آرایش های خویش را در برابرنامحرم مخفی نمایند. زیبنده یک زن مسلمان نیست که شخصیت خود را آنقدر پایین بیاورد که مانند عروسکی هر لحظه به شکل و رنگی در آید.

نکته چهارم: پوشش کامل) ولیضربن بخمرهن علی جیوبهن(براساس این بخش از آیه، زنان موظفند احکام و آداب شرعی حجاب اسلامی را یاد گرفته، بدان عمل کنند. در آیه اول، دستور استفاده از جلباب، که چیزی مانند چادر امروزی بود، صادر شد تا سرتاپای آنان را بپوشانند. همچنین زاویه دیگری از حجاب مطرح شده و آن پوشش گردن و سینه با روسری(یا مقنعه)است.گویا زنان صدر اسلام حتی با استفاده از جلباب نیز طبق رسم و رسوم آن روز بخشی از گردن، سینه و گوش را نمی پوشاندند و طی این آیه مکلّف شدند این بخش ها را کاملاً با خمار بپوشانند.⁽¹⁾

نکته پنجم: شناخت و رعایت حریم محرم و نامحرم

در بخش بعدی خداوند متعال به صراحت سخن از محارم و غیر محارم زن می گوید و با ذکر این نکته یادآور می شود که رعایت حجاب همه جا واجب نیست، بلکه در نزد نامحرمان واجب است.

نکته ششم: رفتار عفیفانه) ولا یضربن بارجلهن)

زنان مؤمنه با حجاب نباید طوری رفتار کنند که اصل فلسفه حجاب زیر سؤال برود. حجاب برای زینت نیست، بلکه برای پوشش و مخفی نمودن زیبایی هاست. پس رفتار زن مسلمان هم باید در

راستای تقویت فلسفه حجاب باشد. بنابراین، باید مراقب باشد که در راه رفتن توجه نامحرم را جلب ننماید ... .

آیه سوم:

(لا تبرجن تبرج الجاهلیه الاولی(⁽¹⁾

همچون زنان عصر جاهلیت نخست اندام و زینت آلات خویش را در معرض تماشای دیگران قرار ندهید.

در عصر جاهلیت مردم نسبت به عفت و پوشش زنان بی اعتنا و فرهنگ جاهلی آنان بگونه ای بود که از هیچ گونه اختلاط و معاشرت زن با مرد در معابر ومحافل عمومی ممانعتی به عمل نمی آمد، و به این رفتار هم افتخار می کردند. لباس های زنان مناسب نبود و همواره بخش هایی از اندام آنان در معرض نگاه دیگران بود.

زمخشری دراین زمینه می نویسد:

گریبان جامه زنان به حدی گشاد بود که گودی گردن، سینه ها و اطراف آن نمایان بود؛ زنان روسری خود را به پشت سر می بستند و از جلو مکشوف می ماندند. برخی زنان چنان گام برزمین می کوفتند که صدای خلخال هاییشان به گوش دیگران می رسید.⁽²⁾

بر خی هم گفته اند که زنان وقتی با مرد غریبی برخورد می کردند، مخصوصاً پاهایشان را تکان داده و به هم می زدند تا با صدای خلخال های پا، توجه آن مرد غریب را به خود جلب نمایند.⁽¹⁾

خداوند متعال برای از بین بردن این سنت های جاهلی و اصلاح فرهنگ مردم با ابلاغ آیه ای بر پیامبر خویش زنان را برای همیشه از چنین رفتارهای زننده ای برحذر داشت و آنان را از تبرج و خود نمایی در برابر نامحرمان نهی کرد.

فلسفه پوشش

سؤال: فلسفه پوشش در قرآن چیست؟خداوند از تشریع لباس و پوشش چه اهدافی را دنبال می کند؟

پاسخ: همه حکمت های تشریع احکام برای هیچ کس جز خداوند معلوم نیست، ولی برخی از این اهداف را می توان از آیات و روایات استنباط کرد؛ به عنوان مثال می فرماید:

( یا بَنی آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنا عَلَیْکُمْ لِباساً یُواری سَوْآتِکُمْ وَ ریشاً وَ لِباسُ التَّقْوی ذلِکَ خَیْرٌ ذلِکَ مِنْ آیاتِ اللَّهِ لَعَلَّهُمْ یَذَّکَّرُونَ )⁽²⁾

ای فرزندان آدم، لباسی برای شما فرستادیم که اندام شما را می پوشاند و مایه زینت شماست، اما لباس پرهیزکاری

بهتر است؛ اینها همه از آیات خداوند است تا متذکر شوند.

براساس آیه فوق اهداف زیر برای پوشش و لباس مد نظر قرار گرفته است:

در آیه ای دیگر آمده است؛

( وَ جَعَلَ لَکُمْ سَرابیلَ تَقیکُمُ الْحَرَّ وَ سَرابیلَ تَقیکُمْ بَأْسَکُمْ

کَذلِکَ یُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَیْکُمْ لَعَلَّکُمْ تُسْلِمُونَ (⁽¹⁾

و خداوند برای شما پیراهن هایی آفرید که شما را از گرما و سرما حفظ می کنند، و پیراهن هایی که به هنگام جنگ حافظ شماست.

در آیه ای دیگر نیز بر همین مضمون تأکید شده و آمده است:

(وَ عَلَّمْناهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَکُمْ لِتُحْصِنَکُمْ مِنْ بَأْسِکُمْ(⁽²⁾

در این دو آیه دو هدف دیگر قرآنی برای پوشش و لباس مطرح می شود که عبارتند از:

لباس همچون سپری بدن را از حرارت گرما و سوز سرما حفظ می کند.

تبّرج

سؤال: تبّرج به چه معناست و چرا زنان از آن منع شده اند؟

پاسخ: تبّرج از ماده «برج» به معنای ظهور و آشکار ساختن است و اصطلاحاً به جلوه گری و خود نمایی زن در برابر نامحرمان اطلاق می شود.⁽¹⁾

وجه مشابهت آن به برج این است که زن زینت آلات، آرایش و اندام خویش را به نمایش می گذارد، همچنانکه « برج» برای همه قابل رؤیت است.

قرآن کریم زنان را از تبرج منع کرده و می فرماید:

(لا تبرجن تبرج الجاهلیه الاولی)ای زنان، مانند زنان عصر جاهلیت (قبل از اسلام ) خودنمایی نکنید.

به این معنا که مانند آنان اندام و وسایل زینت خود را در معرض تماشای دیگران قرار ندهید. این دستور، فطرت زنان را که متمایل به

خودنمایی است⁽¹⁾، کنترل و هدایت نموده و با انحصار آن به شوهر و زندگی زناشویی از ایجاد فساد و فحشا در جامعه جلو گیری می کند.

پیوند حجاب و مسائل اعتقادی

سؤال: رابطه حجاب با اعتقادات فرد چگونه تبین می شود؟

پاسخ: خداوند انسان را آفرید و تکالیفی برعهده او گذاشت و انسان را مکلف فرمود به دستورهای الهی، اوامر و نواهی، و باید ها ونبایدهای دین عمل نماید، یکی از این تکالیف رعایت حجاب برای بانوان است.

بر این اساس حجاب به عنوان ضروری دین، میوه درخت شناخت و درک انسان از اعتقادات و تکالیف دینی است. کسانی می توانند این میوه را بر فراز وجود خود تحمل کنند که از ریشه های اعتقادی محکمی برخوردار بوده و زندگی خویش را براساس تکلیف محوری بنا کنند.

جذابیت چهره زنان

سؤال: چهره بانوان دارای جذابیت بیشتری نسبت به موی سر آنان است، چگونه اسلام پوشش مو را واجب دانسته، ولی صورت را ترخیص فرموده است؟

پاسخ: اسلام دین تعادل است و پیروانش را به امور سخت و طاقت فرسا تکلیف نمی کند. از نگاه اسلام زن نیز عضوی از جامعه بوده و در سازندگی، رشد و تعالی اجتماع نقش کلیدی دارد. بدیهی است در صورتی که پوشاندن چهره نیز بر زنان واجب می شد آنان در تعاملات اجتماعی و انجام وظایف مشروع دچار مشکل و مشقّت می شدند و محدودیتی طاقت فرسا و دست و پاگیر بر آنان تحمیل می شد.

بر این اساس، چهره با شرایطی از باب لطف و قاعده عسر و حرج مشمول حجاب نشده است.

به تعبیر متفکر شهید استاد مطهری؛ اگر شارع مقدس پوشیدن چهره و دو دست را هم واجب می کرد خود به خود شعاع فعالیت زن به اندرون خانه و اجتماعات خاص محدود می شد. ⁽¹⁾

تکلیف اجباری

سؤال: مگر اسلام دین انتخاب و آزادی عقیده نیست؛ مگر در قرآن کریم بر اجباری نبودن دین تأکید نشده است؛ (لا اکراه فی الدین)؛ در دین اجباری نیست. پس چرا بانوان مجبور به رعایت حجاب شده اند؟

پاسخ: نکته مهم و ظریفی که در این موضوع وجود دارد و مورد غفلت واقع شده، این است که؛ آیه (لا اکراه فی الدین) در رابطه با

اصل پذیرفتن دین اسلام است. یعنی پذیرش اسلام و گرویدن به این آیین آسمانی باید براساس انتخاب، آگاهی و گزینش عقلانی باشد. به همین جهت است که از نظر شرعی در اصول دین تقلید جایز نبوده و هر مسلمانی باید اصول دین خود را براساس استدلال تعّمق و تفکّر پذیرفته باشد. ولی پس از پذیرفتن اسلام باید به اصول، فروع و تکالیف آن عمل کرده و به آن پایبند بود. به تعبیر دیگر اقتضای ایمان آوردن به اسلام تقید به انجام واجبات و ترک محرمات است.حجاب نیز یکی از دستورهای دینی است که بانوان موظف به رعایت آن بوده و بی توجهی به آن مستوجب عقاب الهی می گردد.

حد حجاب شرعی

سؤال: از نظر شرعی محدوده حجاب بانوان چیست؟ آیا کف، رو، قوزک و پاشنه پا هم مشمول این محدوده می شود؟

پاسخ: بر بانوانی که به سن تکلیف می رسند شرعاً واجب است که تمام بدن خود را، به استثنای قرص صورت و کفین دست ها تا مچ را، از نامحرم بپوشانند مشروط به اینکه؛

2.کسی به قصد لذت و ریبه به صورت و کفین آنها نگاه نکند.

البته احتیاط این است که مقداری از صورت و دست ها را هم به عنوان مقدمه علمیه بپوشانند.⁽¹⁾

بر این اساس بانوان ارجمند باید توجه داشته باشند پوشیدن لباس های آستین کوتاه، نازک و بدن نما در مهمانی ها، مجالس، هنگام خرید، محل کار و نمایان شدن مو، زیر چانه، گردن،گوش، سینه، پا و... که در معرض نگاه نامحرمان است اشکال شرعی دارد. همچانکه بیان گردید فقط صورت و دست ها تا مچ از محدوده حجاب آن هم در صورتی که بدون آرایش باشد و دیگران با قصد لذت به او نگاه نکنند استثناء شده است. بدیهی است اگر صورت و کفین آرایش شده و دارای زینت باشند و یا اینکه بانوان متوجه نگاه حرام و شهوت انگیز نامحرمان به خود شوند، واجب است صورت و دستها هم پوشانده شود. کف دو پاشنه و قوزک پا هم مشمول حجاب بوده و باید از نامحرمان پوشانده شود.

لباس های ممنوع

سؤال: از نظر اسلام چه پوشش های ممنوع است؟

پاسخ: برخی پوشش ها شایسته شأن مسلمانی نیست؛ از جمله:

کسی که لباس دشمنان را بپوشد گویا جزء آنان شده است.

مَنْ لَبِسَ ثِیَابَ شُهْرَةٍ فِی الدُّنْیَا أَلْبَسَهُ اللَّهُ لِبَاسَ الذُّلِّ یَوْمَ الْقِیَامَة؛⁽²⁾

کسی که در دنیا لباس شهرت بپوشد خداوند در روز قیامت بر او لباس خواری و رسوایی خواهد پوشاند.

بسیاری از تیپ ها، مدل ها و لباس هایی که امروز با اسامی گوناگون در جامعه رواج دارد، مشمول لباس شهرت بوده و باید از آن پرهیز گردد.

جایگاه حجاب در احادیث

سؤال: آیا در روایات معصومین : چارچوب مشخصی برای حجاب تعیین شده است؟

پاسخ: روایات متعددی از حضرات معصومین: درباره جایگاه، چگونگی و ثمرات حجاب برای بانوان وارد شده که برخی از آن را مرور می کنیم: روزی رسول خدا(صلّی الله علیه و آله ) خطاب به «أسماء» که لباس نازکی پوشیده بود فرمود:

ای اسماء؛ زن وقتی به سن بلوغ رسید سزاوار نیست چیزی از بدن او دیده شود، مگر این و آن (و اشاره به مچ دست به پایین و صورتشان کردند).⁽¹⁾

امام صادق(علیه السّلام)می فرمایند:

برای زن مسلمان جایز نیست روسری و پیراهنی بر تن کند که بدنش را نپوشاند⁽²⁾.

امام علی(علیه السّلام)خطاب به زنان مسلمان می فرمایند:

عَلَیْکُمْ بِالصَّفِیقِ مِنَ الثِّیَابِ فَإِنَّهُ مَنْ رَقَّ ثَوْبُهُ رَقَّ دِینُهُ لَا یَقُومَنَّ أَحَدُکُمْ بَیْنَ یَدَیْ رَبِّهِ جَلَّ وَ عَزَّ وَ عَلَیْهِ ثَوْبٌ یَصِفُهُ تُوبُوا إِلَی اللَّهِ وَ ادْخُلُوا فِی مَحَبَّتِهِ؛

بر شما باد به پوشیدن جامه ضخیم، زیرا هر که جامه اش نازک است، دینش نازک است. هیچ یک از شما در حالی که جامه بدن نما در بر دارد، دربرابر پروردگار خود عزّ و جلّ نایستد.⁽¹⁾

از پیامبر گرامی اسلام (صلّی الله علیه و آله ) نیز روایت شده است که؛

هر زنی که به خدا و روز قیامت ایمان دارد زینتش را برای غیر شوهرش آشکار نکرده و موی سر و مچ خود را نمایان نمی سازد. ⁽²⁾

علی ابن ابیطالب(علیه السّلام)در روایتی دیگر می فرماید:

کسی که در پوشش و آرایش خود را شبیه غیرمسلمان کند از ما نیست.⁽³⁾

امام باقر(علیه السّلام)در حدیثی می فرمایند:

جایز نیست زن خود را شبیه مرد نماید زیرا پیامبر مردانی را که خود را (درپوشش و آرایش) شبیه زنان کرده و

همچنین زنانی که به لباس و آرایش مردان درمی آیند لعنت کرده است.⁽¹⁾

و در حدیثی دیگر از امام صادق (علیه السّلام) نقل شده است:

سزاوار نیست زن هنگام راه رفتن لباسش را جمع کرده و پیرامون بدنش فشرده کند (زیرا حجم بدن و برجستگی های اندامش مشخص می گردد). ⁽²⁾

از حضرت زهرا(علیهاالسّلام) نیز روایت شده که:

خداوند تقرّب زن را از ناحیه حجاب و رعایت حریم محرم و نامحرم قرار داده، زن هر چه بیشتر به مسئله حجاب خود مقیّد باشد به خداوند نزدیکتر خواهد شد.⁽³⁾

پیامبر اعظم (صلّی الله علیه و آله )در «حدیث معراج» به تفصیل از عذاب دردناک و وحشتناک زنان بی حجاب و بی عفت خبر می دهد و نسبت به عواقب وحشتناک آن هشدار می دهد. ⁽⁴⁾

و در روایتی دیگر رسول خدا(صلّی الله علیه و آله ) می فرمایند:

زنانی که با خودنمایی ونمایش زرق و برق و زینت آلات خود به مردها، هوس های آنها را به سوی خود جذب کرده و موهای سرشان را همچون کوهان شتر می آرایند اهل جهنم بوده و حتی بوی بهشت را نخواهند چشید. ⁽⁵⁾

در حدیثی دیگر از پیامبر(صلّی الله علیه و آله) آمده است:

تمام اندام زن محرک و شهوت انگیز است؛ وقتی زنی از خانه خارج می شود و خود را کاملا نپوشاند شیطان او را احاطه می کند.⁽¹⁾

حجاب، ایمان، انتخاب

سؤال: از نظر قرآن کریم رعایت حجاب به ایمان افراد واگذار شده و این امری انتخابی است. چرا که در آیه حجاب مردان و زنان مؤمن مخاطب آن قرار داده شده اند. تفهیم آن به همه زنان مسلمان جامعه چه توجیهی دارد؟

پاسخ: از نظر آموزشهای دینی این نوع نگاه به آیات نورانی قرآن کریم و محدود کردن دلالت آن صحیح نیست، زیرا:

اولاً، هر چند ایمان افراد انتخابی و غیر تحمیلی است، اما کسی که آن را انتخاب کرده و به اسلام ایمان آورده باید لوازم آن را نیز بپذیرد. انتخابی بودن ایمان به معنای انتخابی بودن و اجباری بودن اقامه تکالیف دینی نیست.

ثانیاً، آیات فراوانی در قرآن کریم وجود دارد که مؤمنان مورد خطاب قرار گرفته و تکلیف به گردن آنان نهاده شده است که هرگز جنبه شخصی و صنفی ندارد و به اختیار خودشان واگذار نشده، بلکه در صورت ارتکاب دولت می تواند آنها را مجازات کند. مانند:

(یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَأْکُلُوا الرِّبَوا )⁽¹⁾

ای مؤمنان، هرگز ربا خواری نکنید.

(یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَأْکُلُوا أَمْوالَکُمْ بَیْنَکُمْ بِالْباطِلِ) ⁽²⁾

ای مؤمنان، اموال همدیگر را به باطل و نامشروع نخورید.

آیا این آیات حرمت ربا و خوردن اموال همدیگر را به باطل، فقط مخصوص مؤمنان می داند و دیگران مجاز به ارتکاب آن هستند؟

حجاب در محیط های زنانه

سؤال: اگر حجاب برای آن است که پوششی باشد در برابر نامحرم، پس ا الزام دختران و بانوان به رعایت حجاب در محیط های اختصاصی، مانند دبیرستان های دخترانه چه توجیهی دارد؟

پاسخ: از نظر شرعی پوشش حجاب در جایی که در معرض نامحرم نباشد (به جز نماز) واجب نیست، اما توصیه ای هم به کشف حجاب بخصوص در جاهایی که احتمال مفسده ای غیر از حضور نامحرم دارد، نشده است.

امروز، بروز مفسده در مجامعی مانند دبیرستان ها و محیط های حتی کاملاً زنانه دور از انتظار نیست. فیلم برداری ها و عکس برداری های مخفیانه ای که از محافل خصوصی بانوان شده وسپس در سی دی، اینترنت یا ماهواره در معرض دید همگان گذاشته شده، نمونه ای از احتمال مفسده ای است که در این خصوص وجود دارد. عقل و شرع حکم می کند در جایی که حتی احتمال مفسده می رود باید احتیاط کرد.

علاوه بر این، پوشش در مدارس دخترانه اجبار قانونی دارد و از ضوابط حاکم بر آموزش وپرورش است و لباس فرم دانش آموز محسوب می شود. طبیعی است احترام به قانون جزء الزامات فردی و اجتماعی هر شخص است و باید نسبت به آن پایبند بود.

تناقص بین حجاب و نماز

سؤال: حجاب و نماز هر دو جزء ضروریات دینی هستند، اما تاکنون کسی را به جرم بی نمازی و کم توجهی به نماز مورد بازخواست دنیوی قرار نداده اند؛ در حالی که به خاطرحجاب، چنین بازخواست هایی صورت گرفته و افرادی به جرم بی حجابی دستگیر و مجازات می شوند، دلیل این تناقض چیست؟

پاسخ: حجاب و نماز هر دو از ضروریات دینی هستند، اما مثل موارد دیگر تفاوت هایی با هم دارند، که همین تفاوت ها باعث تفاوت در واکنش و رفتارها می گردد.

یکی از این تفاوتها توجه ویژه به بعد اجتماعی حجاب است. هر چند نماز از ابعاد متعددی قابل بررسی و تحلیل است، ابعاد فردی،اجتماعی، اخلاقی و ... اما نهایتاً نماز رابطه ای است بین بنده و خالق و جنبه خودسازی فردی آن به نوعی بر جنبه های دیگر غلبه می کند، اگر چه جامعه نیز از اخلاق و رفتار نیک و شایسته شخص نماز گزار بهره مند شده و جامعه با نماز جامعه ای نورانی، پاک وسالم خواهد بود. و این تحلیل از جایگاه برجسته و کلیدی نماز در مبانی اعتقادی مسلمانان، نمی کاهد. اما حجاب دارای بازخوردهای اساسی اجتماعی است که بی توجهی به آن منجر به سقوط اخلاقی فرد و جامعه می شود.

روزه هم این چنین است؛ در شرع مقدس اسلام برای شخص بی نماز و یا سهل انگار به نماز مجازات دنیوی در لحاظ نگشته و عواقب بسیار وحشتناک اخروی برای این چنین افرادی در نظر گرفته شده است اما شخص روزه خوار با شرایطی علاوه برقضا هم باید به خاطر روزه خواری در دنیا کفاره بدهد و هم مستوجب شلاق خواهد بود و هم عذاب اخروی را خواهد چشید چرا که جنبه اجتماعی روزه حائز اهمیت است.

به تعبیری دیگر، بی حجابی دارای آثار ملموس و مخرب اجتماعی است و چون بیماری مسری جامعه را تهدید می کند. به همین جهت

حکومت اسلامی موظف است با آن برخورد کرده و جامعه را از این آفت مصون سازد.

حجاب و عقل

سؤال: از مبانی دینی استفاده می شود که هر چه شرع مقدس اسلام به آن حکم فرموده مورد تأیید عقل نیز می باشد. مستندات عقلی لزوم حجاب برای زنان کدام است؟

پاسخ: عقل سلیم ایجاب می کند که انسان همواره خود را از خطرات و آسیب های هر چند احتمالی حفظ نموده و از ورود به عرصه هایی که دین شخصیت، آبرو، جان، مال و خانواده او را تهدید می کند پرهیز نماید.

از سوی دیگر عقل اقتضا دارد که انسان سلیم النفس از سرمایه های، مادی و معنوی، استعداد و جایگاه والای انسانی خود استفاده بهینه نموده و آن را هدر ندهد. همچنین عقل حکم می کند در تعارض مصالح فردی و حقوق اجتماعی جامعه مقدم شده و از خواست شخص صرف نظر گردد.

بر این اساس زن، که دارای شخصیت و جایگاه بزرگی در دستگاه آفرینش بوده و تابلو زیبای خلقت است، نباید خود را در معرض خطرات و آسیب های جسمی و روحی ناشی از بی حجابی قرار دهد و عمر عزیز و سرمایه خود را به جای صرف در پوچ گرایی مصرف زدگی و تقلید گرایی محض از بیگانگان و اسارت نفس و بردگی هوس در بندگی خدا، نیل به تمایلات معنوی، حیاء، عفت،

تقوای الهی و نهایتا سعادتمندی دنیا و آخرت هزینه کرده و حرمت و احترام جامعه اسلامی و موازین اخلاقی را بیش از پیش نگاه دارد.

زنان شیطان صفت

سؤال: آیا می توان نوعی رابطه بین بی حجابی و شیطان صفتی را ثابت کرد؟

پاسخ: خداوند بزرگ در قرآن کریم می فرماید:

(یا بَنی آدَمَ لا یَفْتِنَنَّکُمُ الشَّیْطانُ کَما أَخْرَجَ أَبَوَیْکُمْ مِنَ الْجَنَّةِ یَنْزِعُ عَنْهُما لِباسَهُما لِیُرِیَهُما سَوْآتِهِما )⁽¹⁾

ای فرزندان آدم، شیطان شما را نفریبد آنچنان که پدر و مادر شما (آدم و حوا) را فریفت و از بهشت شان بیرون ساخت و لباس آنها را ازاندامشان بیرون کرد تا عورت آنها را نمایان سازد.

در این آیه نکات ظریف و قابل تأملی وجود دارد، که عبارتند از:

{ لَیْسَ لِإِبْلِیسَ جُنْدٌ أَشَدَّ مِنَ النِّسَاءِ وَ الْغَضَب)⁽¹⁾

برای شیطان سربازانی محکم تر از زن (بی حجاب و بی ایمان ) و غضب وجود ندارد.

و پیامبر اعظم (صلّی الله علیه و آله )چنین می فرماید:

اَوْثَقُ سِلاحُ ابلیس النِّساء؛⁽²⁾

مطمئن ترین اسلحه برای شیطان زنان (بی عفت و نمایان ) هستند.

در روایت دیگری آمده است:

شیطان به یک زن بی تقوا و بی عفت گفت: تو نصف سپاه من هستی. تو تیری هستی در کمان من که هر وقت آن را بیندارم خطا نمی رود. تو محرم اسرار من و مأمور ویژه من در فعالیت ها و کارهایم هستی. ⁽³⁾

و پیامبر اسلام(صلّی الله علیه و آله )زنان شیطان صفت را چنین ترسیم می کند:

ان المراة تقبل فی صورة شیطان وتدبر فی صورة شیطان فاذا رأی احدکم امراة فاعجبته فلیأت اهله فانّ ذلک یرّد ما فی نفسه.⁽⁴⁾

زن (بد و فاسد الاخلاق) به صورت شیطان می آید و به صورت شیطان می رود. وقتی یکی از شما زنی دید که او را به شگفت آورد. پیش همسر خود رود. زیرا با این کار منظره و خاطره آن زن از دلش بیرون می رود.

در گفت وگوی ابلیس با حضرت یحیی(علیه السّلام)، هم بر این نکته تأکید شده است که وقتی حضرت از ابلیس پرسید:

چگونه مردم را گمراه می کنی؟ گفت: زنان بی حجاب و بی عفت بهترین دام و اسلحه برای ایجاد فساد و انحراف هستند. پس شیطان افزود: چنین زنانی نور چشم و آرامش دلم هستند. ⁽¹⁾

بانوان نمونه

سؤال: بارها شنیده و خوانده ایم که بانوان در امر حجاب به زنان صدر اسلام، از جمله حضرت زهرا (علیهاالسّلام) و حضرت زینب کبری و... اقتدا کنند. سیره آن بزرگواران در امر حجاب چگونه بوده و از چه پوششی برخوردار بوده اند؟

پاسخ: در روایات آمده است که وقتی حضرت زهرا(علیهاالسّلام) از خانه خارج می شد از خمار(روسری یا مقنعه) و جلباب (پوششی سراسری مانند چادر) استفاده می کرد. در برخی روایات اشاره به این نکته شده است که پایین چادر حضرت روی زمین کشیده می شد.⁽²⁾

بر اساس گزارش های تاریخی، هنگامی که حضرت می خواست به مسجد برود و در دفاع از و ولایت و حقوق اهل بیت: سخن بگوید، مقنعه اش را پوشید، خود را در میان عبا (چادر) قرار داد و سر و صورت و اعضای بدنش را پوشاند، لباس هایش به گونه ای بود که هنگام راه رفتن پایش را بر دامن آن می نهاد و درمیان حلقه ای از زنان راهی مسجد شد. در مسجد، پرده ای مقابل حضرت کشیدند و سپس ایشان پشت پرده نشست و سخنرانی کرد. ⁽¹⁾

در فراز دیگری از تاریخ زندگی حضرت می خوانیم:

در روزهای آخر عمر مبارک خویش نگرانی داشت از اینکه هنگام حمل جنازه نامحرمان اندام و حجم بدن حضرت را رؤیت کنند. به این خاطر در وصیت خویش نوشت: برای من تابوتی تهیه کنید که هنگام تشیع جنازه ام حجم بدنم پیدا نباشد.⁽²⁾

این درخواست در زمانی مطرح شد که تا آن روز جنازة مسلمانی در تابوت تشییع نشده بود. امام صادق(علیه السّلام)می فرماید:

در اسلام اولین کسی که جنازه اش با تابوت حمل شد، (تابوتی که حجم جنازه در آن پیدا نبود)حضرت فاطمه(علیهاالسّلام)دختر پیغمبر(صلّی الله علیه و آله )بود.⁽³⁾

بنابراین، حضرت زهرا(علیهاالسّلام) در حجاب و عفت نیز همچون همه فضائل اخلاقی دیگر نمونه و اسوه بوده و در عمل به این فرمان الهی پیشتار بود. از رفتار عفیفانه حضرت زهرا(علیهاالسّلام) به خوبی روشن می شود که حجاب مورد نظر آن حضرت صرفاً پوشش اعضای بدن نیست، بلکه چیزی فراتر از آن، یعنی نمایان نشدن برجستگی های بدن نیز باید مدنظر قرار گیرد.

حضرت زینب(علیهاالسّلام)دختر بزرگوار آن حضرت هم که در دامن پر فیض علی(علیه السّلام)و فاطمه(علیهاالسّلام)تربیت شده، در تمامی زمینه های عبودیت و بندگی، بخصوص حجاب و عفاف، الگویی تمام عیار برای زنان و حتی مردان است. جلوه بارز این سخن خطبه آتشین زینب(علیهاالسّلام) در کاخ یزید است. زنی اسیر، داغ دیده، مصیبت دیده، زیر شکنجه های جسمی و روحی شدید؛ با مسئولیت دهها طفل یتیم و زن اسیر، اما چیزی که بیشتر از همة این مصیبت ها او را آزار می دهد همان است که در فرازی از خطبه اش خطاب به یزید آمده است که:

ای یزید! آیا این عدا لت است که زنان و کنیزان خود را در پشت پرده و مکان مناسب قرار دهی، ولی دختران رسول خدا(صلّی الله علیه و آله ) را در حال اسیری به این سو و آن سو بکشانی و پرده و پوشش آنها را از بین ببری و چهره ایشان را نمایان کنی؟!⁽¹⁾

اسلام و آراستگی

سؤال: مگر اسلام دین نظافت، پاکی و آراستگی نیست، پس چگونه با آراستگی زنان مخالفت شده است؟

پاسخ: علاقه به آراستگی و آرایش امری طبیعی و فطری است و بخصوص گرایش فطری زن به آرایش آثار روانی بسیار مثبتی بر وی دارد و از سوی دیگر بی میلی به آراسته بودن نشانه اختلال شخصیتی و روانی فرد می باشد.

رسول خدا(صلّی الله علیه و آله ) پیشتاز و الگوی آراستگی و نظافت بوده و بخصوص هنگام خروج از منزل در مقابل آیینه موهای خود را شانه نموده، از عطرهای خوشبو استفاده کرده، لباس های نظیف و مرتب پوشیده و به دیگران نیز سفارش فرموده که چنین باشند.

پس اصل آراسته بودن در اسلام مطلوب بوده و مورد تأکید قرار گرفته است، لکن این موضوع نیز همانند سایر موارد حد و مرز و شرایطی دارد.

در اسلام آراستگی و آرایش برای زنان مجاز است، امّا نه در معرض نامحرمان و بیگانگان، آرایش و آراستگی زن باید برای تحکیم بنیان خانواده و گرم تر شدن آن باشد. جلوه گری، نمایش زیبایی ها و آریش های زن در برابر نامحرم هم با مصالح خود او در تضاد است و هم به جامعه لطمه وارد می کند.

از نگاه اسلام، آرایش زن مخصوص شوهر و حریم اوست، از این رو شرع مقدس اسلام به زن اجازه نداده با آرایش و زینت خود را در معرض نا محرمان قرار دهد.

در روایات نیز موارد متعددی در خصوص نهی بانوان از خودنمایی و جلوه گری وجود دارد. از جمله امام صادق (علیه السّلام) از رسول خدا(صلّی الله علیه و آله )روایت می کند:

( أَیُّمَا امْرَأَةٍ تَطَیَّبَتْ ثُمَّ خَرَجَتْ مِنْ بَیْتِهَا فَهِیَ تُلْعَنُ حَتَّی تَرْجِعَ إِلَی بَیْتِهَا مَتَی مَا رَجَعَت)⁽¹⁾

هر زنی که خود را خوشبو نموده ( و با آرایش) از خانه خارج گردد، تا وقتی که به خانه باز گردد یکسره مورد لعن و نفرین خداوند و فرشتگان است.

درمقابل زنان را موظف نموده برای شوهر خویش نهایت آرایش، زینت، جلوه گری و عشوه گری را داشته باشند. اسلام آن قدر به این نکته توجه دارد که حتی به زن داغدیده اجازة ترک آرایش و زینت برای شوهر را بیش از سه روز نداده است.⁽²⁾

پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله ) به زنی آرایش گر به نام «ام عطیّه» توصیه می کند که برای پاک کردن صورت دختران و زنانی که برای آرایش نزد وی می آیند از پارچه پاره استفاده نکند. چرا که پارچه پاره جلوه و شادابی چهره را زایل می نماید.⁽³⁾

آن حضرت به زن آرایش گر دیگری فرمود: گیسوی زنان را به هم گره مزن چرا که زیبایی آنان را کاهش می دهد.⁽⁴⁾

نبی اکرم اسلام(صلّی الله علیه و آله )آنقدر به ظرافت های زنان توجه داشت که علی رغم دستور به مردان برای کوتاه نمودن ناخن، زنان را در بلند کردن ناخن رخصت داده و فرموده است؛ زنان ناخن هایشان را کمی بلند نگه دارند چرا که این کار نوعی زینت به حساب می آید.⁽¹⁾

رهنمودهای پیامبر اعظم(صلّی الله علیه و آله ) درباره نوع عطر مردان و زنان نیز جالب است. آن حضرت می فرماید: عطر زنانه باید خوش رنگ و دارای بوی ملایم باشد و عطر مردانه باید کم رنگ و از بوی تند برخوردار باشد.⁽²⁾

رسول خدا(صلّی الله علیه و آله )به زنان متأهل توصیه می نماید که موهای خود را با رنگ بیارایند و به دختران مجرد سفارش می کند تا دست های خویش را حنا نمایند؛ تا از دست های مردان متمایز باشند.⁽³⁾

بنابراین، اسلام طرفدار زینت و آرایش زنان بوده و بر آراستگی آنان تأکید دارد، اما در چهار چوب خانواده و با حفظ حریم شرعی و احترام به حقوق شوهر.

فصل دوم :حجاب در آیینه تاریخ

اشاره

حجاب و فطرت

سؤال: با توجه به اینکه گفته می شود حجاب امری فطری است؛ بانوان فاقد حجاب چگونه بر خلاف فطرت خود عمل می کنند؟

پاسخ: سرشت اصیل و پاک انسان با برهنگی نامأنوس بوده و آن را ناپسند شمرده، پوشش را ارزش و برهنگی را ضد ارزش تلقی می کند. انسان سلیم النفس همواره به خوبی ها و فضائل روی می آورد و از بدی ها و زشتی ها می گریزد و برهنگی در جرگه فضائل نمی گنجد.

خداوند بزرگ در قرآن کریم همین نکته را مورد تاکید قرار داده و با بیان داستان آدم و حوا و استفاده آنان از شجره نهی شده و در نتیجه برهنگی آنان می فرماید:

{یَخْصِفَان عَلَیْهمَا منْ وَرَق الْجَنَة}

در عین حالی که به جز آدم و حوا انسان دیگری وجود نداشت و کسی نظاره گر آنان نبود، اما فطرت انسانی، شرم و حیای آنان، آن دو را وا داشت تا از برگ های پهن برای خود تن پوشی تهیه کنند و خویشتن را با آن بپوشانند. این اقدام صرفاً با انگیزه فطری صورت پذیرفت چرا که در آن موقعیت هنوز شریعت و دستورات اعتقادی خاص که معیارهای یک آیین را داشته باشد مقرر نگشته بود. در مراحل بعد ادیان و شرایع الهی آمدند و این ندای فطری را تقویت و تأیید نمودند. هر چند با کمال تأسف باید گفت، غبار گناه و

معصیت چشم حقیقت بین برخی انسان ها را کور نموده و فطرت آنان را آلوده کرده و از ندای پاک باطنی دور ساخته است.

حجاب در ادیان و ملل مختلف

سؤال: آیا حجاب از دستورهای اختصاصی اسلام است، یا در ادیان و ملل دیگر هم سابقه دارد؟

پاسخ: اصل حجاب و پوشش امری فطری است و با خلقت بشر سرشته است، در فرهنگ های مختلف دیگر نیز پوشش هر چند فراز و نشیب ها و شدت وضعف هایی داشته، اما در اصل آن تردیدی نبوده و هیچ وقت به طور کامل از بین نرفته است. شواهد تاریخی نشان می دهد، پوشش زن در برخی ملل مانند یونان، ایران باستان و برخی اقوام هند بسیار پر رنگ و سخت بوده است. همچنین شواهدی بر وجود نوعی پوشش در بین زنان از چهارصد سال پیش از میلاد حکایت داشته و براساس آثار به جا مانده، ضرورت پوشش زنان صرفاً از جهت سرما و گرما نبوده، بلکه علت اصلی انتخاب پوشش برای زنان، شرم و حیای ذاتی بوده که وجود داشته است.

ادیان توحیدی پیش از اسلام نیز همگی بر پوشش زنان متناسب با فرهنگ و آداب زمان خویش تأکید داشته اند. چنانکه پوشاندن موی سر و داشتن لباسی بلند و شلوار و نوعی چادر در آیین زرتشت وجود داشته است. در دین یهود و کتاب های مربوط به آنان به صراحت در مورد لزوم پوشش برای زنان سخن به میان آمده، بی حجابی زن را

مجوزی برای طلاق او از سوی مرد دانسته اند. از نظر مسیحیت نیز حجاب، حکمی الهی و ضروری تلقی شده است.

حتی در عصر جاهلیت قبل از اسلام، مردم علی رغم آن همه جهالت و توحش، به نوعی پوشش برای زنان اعتقاد داشته و آن را ضروری می دانسته اند و نهایتاً اسلام به عنوان کامل ترین و مترقی ترین آیین آسمانی حجاب را قانونمند کرد، حدو مرز آن را تعیین نمود و توسط پیامبر(صلّی الله علیه و آله )به عنوان ارمغانی ارزنده برای بشریت ابلاغ شد.

تاریخچه برهنگی در غرب

سؤال: برهنگی چگونه و در چه زمانی در غرب رواج یافت؟

پاسخ: اولین گام برهنگی از دوره رنسانس آغاز گردید. به این شرح که با شروع رنسانس تعریف و تفسیر جدیدی از انسان کامل ارائه شد که بر فرهنگ جنسی غرب به شدت اثر گذاشت. این تفسیر عبارت بود از اینکه چون خدا در جسم انسان (عیسی(علیه السّلام)) تجلی یافته، پس جسم انسان تقدّس می یابد.

با گسترش این تعریف از انسان زیباشناسی جسم انسان در دستور کار قرار گرفت و با یک نوع آناتومی جسم انسان و به دست آوردن رگ، پی، ماهیچه، استخوان و... به ترسیم جسم های زیبا دردیوارهای کلیساها پرداخته شد، به طوری که جسم های برهنه و بسیار موزون و هماهنگ بر روی دیوارها ترسیم و به شکل مجسمه به نمایش در آمد.

نکته ظریفی که در این جریان مورد توجه قرار گرفت، این بود که اندام جنسی زنان در این تصاویر و مجسمه ها حذف و اندام جنسی مردان بسیار کوچک ترسیم می شد تا بگویند خود جسم مورد نظر است، نه مسائل جنسی. بدین ترتیب اولین قدم برای ترسیم و نمایش اندام انسان برهنه، البته با هاله ای از تقدّس، در غرب شکل گرفت.

به دنبال آن، نوعی تفسیر دیگر در غرب در قالب «پروتستانیزم» اتفاق افتاد که منجر به سنگینی کفة برهنگی و تأیید بیشتر آن شد و آن زمانی بود که انقلاب صنعتی رخ داد و ماشین به صحنه زندگی انسان ها وارد شد.

این تأکید از سوی«فروید» صورت گرفت که نگاهی کاملاً جنسی به فرهنگ یهودی داشت.

فرهنگ یهودی از جنسی ترین فرهنگ های دینی است، تا جایی که بر برخی رابطه های جنسی محارم مثل دختر و پدر، پسر و مادر و برادر و خواهر با دیده اغماض نگریسته است.

فروید با فرهنگ یهودی بر فرهنگ جنسی مسیحیت هجوم برد و سعی کرد که بر برهنگی جنسی، چه از نظر بدنی و چه از نظر روحی، تأکید کند و ریشه تمام عقده های انسانی را در حجاب(به معنای عام) خلاصه کند که، حجاب مانع عمل جنسی به طور برهنه در طول زندگی انسان است.

انقلاب صنعتی در غرب، مهاجرت های جغرافیای انسان ها به جاهای بزرگ،تماس ها و ارتباط های مداوم دو جنس در سطوح مختلف کاری، هنجارشکنی جنسی را افزایش داد.

تأثیر صنعت به جایی رسیده که همسران، چه زن و چه مرد، به روابط جنسی فراتر از ازدواج روی آوردند و این روابط جنسی خارج از عرف و قانون موجب شد که برهنگی زنان در قالب فحشا و فاحشه های برهنه افزایش یابد.

ورود ماشین به زندگی عمومی انسان ها برهنگی را افزایش داد، زیرا که ماشین ها انسان ها را از خانواده جدا و ماشین به عنوان جایگزین خانه سپس روابط جنسی غیر معمول و غیر عادی رواج یافت و روابط جنسی غیر معمول برهنگی را بیشتر رواج داد، مثل نقاش های برهنه جنسی و تشویق برای برهنگی(مانند فیلم تایتانیک و شکسپیر عاشق) و به این ترتیب عوامل ماشین، محیط کاری و نظریه فروید، سه عامل مهم پیدایش انقلاب جنسی در غرب به حساب می آیند. عواملی که غرب را از دوران «ملکه ویکتوریا» به دوران برهنگی وارد و در پی آن گروه هایی به وجود آمدند که برهنگی را مبنا و معیار کار خود قرار دارند... .

البته گذشت زمان، سر خوردگی بشر از افراط در روابط جنسی، پریشانی جوامع غربی، فروپاشی نظام خانواده، فراموشی دلربایی ها و طنازی های زن و شوهر، افزایش بچه های خیابانی، افزایش بی رویه طلاق و معضل بچه های طلاق، استرس و اضطراب، بدبینی، بیماری های روانی، ایدز و ... همه و همه خط بطلان به ایده های

پوچ مروجان برهنگی و ارتباطات آزاد جنسی کشید و حقانیّت اسلام را در قانونمند کردن حجاب، عفت و روابط جنسی ثابت کرد.

حجاب در ایران

سؤال: حجاب از چه زمانی و چگونه وارد ایران شد؟

پاسخ: تاریخ ایران با پوشش و حجاب زنان قرین بوده و تجلیّات پوشش در میان زنان ایرانی چنان چشمگیر بوده که برخی از اندیشمندان و تمدن نگاران، ایران را منبع اصلی حجاب معرفی کرده اند.⁽¹⁾

زنان ایرانی حتی پیش از اسلام حجاب داشته اند، ولی حد و مرز آن بعد از اسلام معین گردیده. در عین حال زنان عرب از پوششی به نام جَلباب استفاده می کرده اند که به نقلی از سر تا کمر را می پوشانده است. ایرانیان چادر را ترجیح دادند که سنت دیرین آنان بود.

پوشش زنان ایران باستان در خارج از منزل عبارت بود از لباس گشاد، چادر، روسری، چارقد، مقنعه و لچک.⁽²⁾

چادر و شنل در زنان ساسانی پوشش متداول زمان بوده که به صورت های مختلف استفاده می شده است. ⁽³⁾

پس از فتح ایران، دختران«کسری» پادشاه ایران حتی در زمان اسارت هم حاضر به کشف حجاب و برداشتن روپوش خود نشدند.⁽¹⁾

پس از ورود اسلام به ایران نیز حجاب با تأثیر پذیری از فرهنگ غنی اسلام شکوه بیشتری یافت و همچنان بین زنان ایرانی رواج داشت تا اینکه در زمان ناصرالدین شاه قاجار اولین جرقة کشف حجاب زده شد. درباریان با مشاهده زنان بی حجاب و برهنة اروپایی و حال و هوای فرنگ درصدد اجرای نقشه شوم حجاب زدایی از ایران برآمدند، که با مقاومت خانواده های غیرتمند و متدیّن، جز در خود دربار و محافل نزدیک به شاه توفیقی به دست نیاوردند.⁽²⁾

اما آغاز رسمی کشف حجاب در ایران مربوط به دورة رضاخان پهلوی است. رضاخان، که با طرح کودتای سوم اسفند 1299و با حمایت انگلیسی ها بر سر کار آمد، درصدد اجرای تز اسلام زدایی و جایگزینی ارزش های لیبرالیستی در جامعه بر آمد؛ ابتدا خود را معتقد به اسلام نشان داد و در مجالس و محافل مذهبی و همچنین دسته های عزاداری شرکت می کرد، اما طولی نکشید که ماهیّت پلید خود راآشکار کرد و اقدام به محدود کردن و تعطیلی مجالس عزاداری و روضه و ممنوعیت پوشیدن لباس روحانیت کرد.

سفر چهل روزه رضاخان به ترکیه و هم نوایی وی با «کمال آتاتورک» در سال 1313 چندین ارمغان برای ایران داشت که از

جمله آن کشف حجاب بود. این طرح شوم ابتدا با مقاومت زنان شجاع و غیور ایرانی مواجه شد، ولی رضاخان با زور سر نیزه و اهرم نظامی چادر و حجاب را از سر بانوان مسلمان برداشت. استقبال طبقات مرفه جامعه از کشف حجاب، تشکیل جلسات و محافل با حضور زنان بی حجاب، پذیرش و امتیاز دهی به آموزگاران بی حجاب، انتشار روزنامه و مجله با محتوای ضددینی و ترویج بی حجابی و بی بندو باری، حضور خانواده سلطنتی با وضع زننده در حرم حضرت معصومه(علیهاالسّلام)مسافرت امان الله خان، امیرافغان به همراه همسرش ثریا و هیئت همراه به شکل بی حجاب به ایران، ورود توریست های خارجی به صورت زننده و نیمه لخت، الزام کارمندان به بی حجابی، تقبیح حجاب و تحقیر افراد باحجاب به صورت فراگیر، باعث شد این توطئه شوم و خطرناک در جای جای ایران ریشه بدواند و حیا و غیرت ایرانیان را به شدّت تهدید کند. کار به جایی رسید که رضا خان دستور داد هیچ زن و یا دوشیزه ای حق پوشیدن چادر و نقاب را ندارد و اگر زنی با روبند و چادر در کوچه به چشم می خورد مأموران حکومت با زور روسری و چادر را از سر او برمی داشتند.

در این دوران، برای لکه دار کردن چهره بانوان با حجاب، نقشة کثیفی کشیدند و آن این بود که پوشیدن چادر و حجاب را برای زنان فاحشه و بی بند و بار اجباری کردند تا حجاب و چادر نماد فحشا و روسپی گری رسمی قلمداد شود.

بی شرمی رضا خان به حدی بود که حتی مأموران او با شناسایی مجالس روضه خوانی زنانه، وحشیانه به این مجالس حمله کرده و

اقدام به پاره کردن چادر و روسری زنان می نمودند. در نتیجه بسیاری از زنان که نمی خواستند عفّت و حجاب خویش را لکه دار ببینند ترجیح می دادند در خانه محبوس بمانند و فقط در مواقع ضروری، آن هم در تاریکی شب، ازخانه خارج شوند.

خروش یک عالم ربانی

خفقان رضاخان آنقدر شدید بود که هر اعتراضی در نطفه خفه می شد. در نوروز 1306 مصادف با بیست و هفتم ماه مبارک رمضان اتفاق وحشتناک و بدعتی عظیم روی داد؛ و آن این بود که تاج الملوک همسر رضاخان به همراه شمس و اشرف پهلوی و تنی چند از اعضای این خاندان منحوس بدون حجاب و با سر و روی برهنه درغرفه بالای ایوان آیینه حرم مطهر حضرت معصومه(علیهاالسّلام) حاضر شدند. این حریم شکنی دل همه متدینین و ارادتمندان اهل بیت را شکست، اما کسی جرأت اعتراض نداشت. ناگاه فریادی غرّا سکوت را شکست. روحانی شجاع «سید ناظم واعظ»، در بالای منبر به این عمل ننگین اعتراض کرد و به خانواده رضاخان اخطار داد که یا حجاب را رعایت کرده و حرمت دختر پیامبر (صلّی الله علیه و آله ) و خواهر امام رضا(علیه السّلام) و جگر گوشه موسی بن جعفر(علیه السّلام) را حفظ کنند و یا فوراً از حرم مطهر خارج شوند، ولی آنها اعتنایی نکردند. صدای صلوات های پی در پی مردم بلند شد. خبر به مرحوم آیة الله شیخ محمد تقی بافقی، که در مسجد بالا سر مشغول خواندن دعای ندبه

بود، رسید. ایشان با شنیدن این خبر تکان دهنده دعای ندبه را قطع کرد. و «الله

اکبر»گویان همراه با جمعیت خشمگین به طرف ایوان آیینه حرکت کرد. حاج شیخ خطاب به آنها گفت:

آهای خانم ها؛ حجاب ضروری اسلام است، رفع حجاب در اسلام حرام است، مخصوصاَ در حرم دختر پیغمبر(صلّی الله علیه و آله ) اگر مسلمانید حجاب را رعایت کنید و اگر هم مسلمان نیستید به احترام حضرت معصومه(علیهاالسّلام) این کار را بکنید.

حمایت پی در پی و صلوات های کوبنده مردم باعث شد خانواده رضا شاه خود را از معرض دید مردم خارج کرده و در اتاق پشت غرفه مستقر گردند. زن شاه فوراً قضیه را به اطلاع رضاخان رساند و از طریق تلفن به او گفت: اعلی حضرت، شاه زنده باشند و ملکه را چندشیخ بی نزاکت بی آبرو کنند؟ پس ماجرا را برای رضاخان تعریف کرد. رضاخان بی درنگ عازم قم شد. دستود داد سید ناظم واعظ و آیت الله بافقی را دستگیر کنند. خود با چکمه وارد ایوان و مدخل حرم شد و گفت: در اطراف حرم هر چه معمّم و روحانی دیدید دستگیر کرده و نزد من بیاورید. جمعی از روحانیون که در حال تردد در حرم و اطراف آن بودند دستگیر و توسط مأموران و بعضاً توسط خود شاه مورد شدیدترین ضرب و شتم قرار گرفتند. رضاشاه گفت: سید و شیخ را بیاورید. سید ناظم فرار کرده بود، اما آیت الله بافقی را دستگیر کردند و نزد رضا شاه آوردند. آنگاه با فحش و ناسزا دستور داد شیخ را دَمَرخواباندند و خود با عصای ضخیم شروع کرد بر پشت این شیخ محاسن سفید ضربه زدن. ولی شیخ زیر این

کتک و اهانت ها فقط می گفت: یا امام زمان یا امام زمان. سپس او را به تهران منتقل کرده و زندانی کردند.⁽¹⁾

واقعه مسجد گوهرشاد

واقعه دیگری که در حمایت از عفت و حجاب زنان ایرانی و دفاع از احکام اسلام در تاریخ ثبت شده مربوط به مسجد گوهرشاد و حرم مطهر امام رضا(علیه السّلام) می باشد.

«واعظ شهیر، شیخ محمد تقی نیشابوری» معروف به «بهلول» حماسه ساز این ماجرا گردید. در مسجد گوهرشاد به منبر رفته سخنرانی پرشوری در مورد اهمیّت و جایگاه حجاب و عواقب کشف حجاب ایراد کرد.

سخنرانی یک و نیم ساعتة این عالم وارسته چنان مردم را به خروش انداخت که صدای اعتراض و شیون مردم نسبت به اعمال ننگین حکومت رضاخان در حرم مطهر ثامن الحجج امام رضا(علیه السّلام) طنین انداخت. مأموران رضاخان با اطلاع از ماجرا به حرم مطهر یورش برده و مردم را به گلوله بسته و حرم مطهر و ضریح مقدس را مورد تعرض قرار دادند.

این عمل ننگین، نفرت و انزجار مردم را بیشتر کرد و خون آنها را به جوش آورد و اعتراض آنها به صورت تحصن در مسجد گوهرشاد ادامه یافت. رضاخان با اطلاع از تحصن مردم دستور حمله و قتل عام

را صادر کرد. مأموران در اطراف مسجد و پشت بام با مسلسل های سنگین مستقر شده و مرد و زن، بزرگ و کوچک، روحانی و غیر روحانی، شهری و روستایی، زائر و مجاور و همه و همه را به رگبار گلوله بستند.

مردم هراسان و متوحش به طرف درب ها هجوم می بردند که تعداد زیادی به ضرب گلوله شهید و مجروح شدند، عده بسیاری هم زیر دست و پا کشته و مصدوم گردیدند. در این حمله وحشیانه بیش از سه هزار نفر قربانی حکم شرعی حجاب شدند و صحن و سرای امام رضا(علیه السّلام) به خون پاک آنان رنگین شد.⁽¹⁾

محمد رضا پهلوی، ادامه سیاست ننگین پدر

بعد از به درک و اصل شدن رضاخان، محمد رضا پهلوی هم در ادامه سیاست های ضد دینی روش مبارزه با حجاب را، البته با روشی دیگر، در دستور کار خود قرارداد و با خدعه و نیرنگ، تبلیغات و بهره گیری وسیع از امکانات روزنامه، رادیو، تلویزیون، مطبوعات، سینما، جشن های فرهنگ و هنر2500 ساله و همچنین رشد فزاینده کاواره ها و قمار خانه ها، مراکز فساد و تحقیر زنان محجبه در مدارس، ادارات و دانشگاه ها، برهنگی و بی حجابی را تا حد افراطی آن گسترش داد.

انقلاب اسلامی، تجدیدحیات حجاب

با ظهور انقلاب اسلامی به رهبری حضرت امام خمینی(رحمه الله) فطرت الهی مردم، بخصوص بانوان، شکوفا شد و زنان سلحشور و انقلابی ایران با اسلحه حجاب و عفت در پیشابیش صفوف مبارزاتی علیه رژیم ستم شاهی و با هدف استقرار نظام اسلامی و بخصوص تثبیت حکم شرعی حجاب و استقرار نظام جمهوری اکثر زنان قهرمان همچنان در سنگر عفاف و حجاب به هنرنمایی پرداخته و در عرصه های مختلف علمی، فرهنگی، اجتماعی و حتی سیاسی به پاسداری و صیانت مجّدانه، هوشمندانه و مسئو لانه از اسلام و دستاوردهای اسلامی پرداختند و اکنون نیز علی رغم توطئه های بی شمار فرهنگی استعمار و تهاجم همه جانبه فرهنگی دشمن، همچنان حجاب و عفت سمبل زن مبارز ایران و نماد غیرت و حیای مسلمان ایرانی است.

حجاب عفیفانه، برترین پوشش

سؤال: رابطه حجاب و عفت چگونه رابطه ای است؟ آیا این دو لازم و ملزوم هم هستند؟

پاسخ: عفّت، به خویشتنداری در برابر شهوات نفسانی و هوس های شیطانی گفته می شود و نوعی منش درونی است که در رفتار انسان آشکار می گردد.

حجاب، جزئی از عفّت است و با پوشش محقق می شود، ولی عفاف صرفاً با پوشش محقق نمی گردد. پوشش اگر همراه با افعالی

چون ناز و عشوه و نگاه به نامحرم و بی باکی در برابر محّرمات الهی باشد پوشش غیر عفیفانه است. به بیانی دیگر، عفاف حالتی درونی است و حجاب به ظاهر و شکل برمی گردد. یعنی یکی ظاهری است و دیگری باطنی. میان حجاب و عفت تأثیر و تأثّر متقابل وجود دارد، هر چه حجاب و پوشش ظاهری بیشتر و بهتر باشد این کار در تقویت و پرورش درونی عفت اثر گذارتر است و هر چه عفت درونی تر باشد سبب حفظ بیشتر حجاب ظاهری می گردد.

حجاب، میوة عفاف و عفاف ریشه حجاب است. حجاب مقتضای حیا و عفت است و زمانی که حیا و عفت به درجه کمال برسد نمودش در حجاب بروز و ظهور می کند. امام علی(علیه السّلام)می فرماید:

بالْعفَافِ تَزَّکُوا الاَعْمَال؛⁽¹⁾

با عفاف اعمالتان را پاک کنید.

بنابراین، آنچه مسبب تحقّق کار کردهای حجاب در جامعه می شود پوشش عفیفانه است و گرنه پوشش بدون عفاف نمی تواند برای فرد و جامعه آثار و برکات چندانی داشته باشد. اگر این دو با هم پیوند بخورند خیرات و برکات ناشی از آن پدیدار می شود. بر همین اساس پیامبر(صلّی الله علیه و آله )در رهنمودها و نیز در سیره عملی خویش بر جلوگیری از ارتکاب اعمالی که منافی عفت فرد و جامعه است تأکید فرموده است.

آن حضرت اصرار و تأکید بر جلوگیری از اختلاط زن و مرد، به عنوان عاملی عفت سوز، دارند و حتی دستور داده بود زنان و مردان شرکت کننده در نماز جماعت همزمان از مسجد خارج نشوند و نهایتاً برای مسجد دو در ایجاد شد که زنان از یک در و مردان از در دیگر به مسجد رفت و آمد نمایند.

در روایتی از رسول خدا(صلّی الله علیه و آله ) آمده است:

لَیْسَ لِلنِّسَاءِ مِنْ سَرَوَاتِ الطَّرِیقِ یَعْنِی مِنْ وَسَطِهِ إِنَّمَا لَهُنَّ جَوَانِبُه ؛⁽¹⁾

زنان از وسط راه (کوچه و خیابان) تردد نکنند، بلکه از کنار و حاشیه مسیر عبور نمایند.

در جریان بیعت با زنان، پیامبر(صلّی الله علیه و آله ) از آنان پیمان گرفت که با مردان بیگانه خلوت نکنند.⁽²⁾چرا که خلوت با مردان حریم شکن است و به دژ مستحکم عفت و حیا آسیب می رساند.⁽³⁾

در حدیثی از آن بزرگوار آمده است:

الْعَفَافُ زِینَةُ النِّسَاء؛

عفت زینت بانوان است.

و نیز توصیه فرموده اند که بانوان، حتی نسبت به نوجوانی که در آستانه بلوغ قرار دارد نیز احتیاط کرده و عفیفانه برخورد نمایند.⁽⁴⁾

نگرانی پیامبر از عفت سوزی بانوان تا آنجاست که می فرماید:

دختران و زنان را در طبقات بالای خانه اسکان ندهید، چرا

که آن طبقات در معرض نگاه دیگران است.⁽¹⁾

این بخش را با مطلبی از استاد مطهری پایان می دهیم:

شرافت زن اقتضا می کند که هنگامی ازخانه بیرون می رود متین، سنگینن و باوقار باشد، در طرز رفتار و لباس پوشیدنش هیچ گونه امری که باعث تحریک و تهییج شود به کار نبرد. عملاً مرد را به سوی خود تحریک نکند. زبان دار لباس نپوشد. زبان دار راه نرود، زبان دار و معنی دار به سخن خود آهنگ ندهد. چه آنکه گاهی اوقات ژست ها سخن می گویند، راه رفتن انسان سخن می گوید. طرز حرف زدنش یک حرف دیگری می زند و... .⁽²⁾

فصل سوم : حجاب و اخلاق

اشاره

بی حجابی و فساد اخلاقی

سؤال: تأثیرات اخلاقی بی حجابی چگونه خود را نشان می دهد؟

پاسخ: اساس شخصیت انسان، اخلاق اوست. پیامبر اعظم(صلّی الله علیه و آله )با همه عظمت و شکوهش هدف از بعثت خود را تکمیل و اتمام مکارم اخلاقی جامعه و افراد می داند. جامعه خوشبخت، جامعه ای است که افراد آن ارزش های والای اخلاقی را محترم شمرده، بدان پایبند بوده و عوامل تضعیف و پایمالی اخلاق در اجتماع را شناسایی و خنثی نمایند.

بی حجابی یکی از این عوامل مهم است که نقش عمده ای در تضعیف و پایمال کردن فضائل اخلاقی همچون حیاء، عفّت و غیرت دارد. در جامعة بی حجاب شهوت رانی، هوس رانی، هرزه گری، گناه، ارتباطات نامشروع و اختلاط های غیرشرعی جای معنویت، صفا، عشق و محبت واقعی را می گیرد. در این جامعه بذر شهوت به سرعت در دل و جان مردم بخصوص جوانان نفوذ کرده و آنان را از امور اساسی و اصلی زندگی و پرداختن به معنویات و تکالیف الهی باز می دارد. طبیعی است جامعه ای که فاقد معنویت و اخلاق باشد بستر بسیار مناسبی است برای افزایش ناهنجاری ها، خصائص رذیله، خشونت، فساد، فحشاء، ناامنی، بزهکاری، آدم ربایی، خیانت، جنایت و دهها معضل دیگرکه همگی محصول بی توجهی به حکم

شرعی حجاب بوده و دیر یا زود شعله آن دامن خود فرد را هم آتش خواهد زد.

نقش گروه های مرجع در حجاب و بی حجابی

سؤال: نقش گروه های مرجع در حجاب و بی حجابی چه مقدار است؟

پاسخ: گروه مرجع، به گروهی گفته می شود که افراد، خود را در مقام مقایسه به آنها ارجاع می دهند و از آنها الگو می گیرند؛ آرزوهای خویش را در آنها تحقق یافته می بینند و مایلند زندگی خود را متناسب با تصویری که از ایشان دارند تنظیم کنند. تنوع گروه های مرجع در عصر ما، از جمله زمینه های پراکندگی و تنوع ارزش ها و هنجارهای فرهنگی و لجام گسیختگی های رفتاری شده است؛ مثلاً درباره اثر پذیری مردم از هنرپیشه های تلویزیونی(به عنوان یکی از گروه های مرجع) در مقوله حجاب گفته شده است:

یکی از مهمترین سمبل های مذهبی که بر روی رفتار مردم و ارزش های آنها در شرائط بعد از انقلاب تأثیر داشته، حجاب و پوشش زنان است. این سمبل معرف میزان اعتقاد هنجاری و میزان نفوذ نهاد مذهبی در جامعه است. در فیلم های مورد بررسی در یک پژوهش، مشخص گردید که هنرپیشه ها تا چه اندازه با پوشش خود این سمبل را گسترش می دهند یا برعکس، کاهش آن را، که به معنی تغییر ارزش های مذهبی است، تبلیغ می کنند. البته میزان تأثیر و تبلیغ ارزش ها و سمبل های

مذهبی به جذابیّت پیام دهنده یا هنر پیشه بستگی دارد. اگر یک هنر پیشة بدقیافه و دافعه برانگیز چادر سرش کند و یک هنر پیشة زیبا و مقبول بی حجاب یا کم حجاب باشد هر دو در جهت تغییر و تضعیف سمبل های مذهبی در جامعه کار می کنند. هنر پیشة بد قیافه با حجاب تداعی و متقارن می شود و به حجاب بار ارزشی منفی می دهد و هنرپیشه زیبا و مقبول به بدحجابی بار ارزشی مثبت می بخشد و در بینندگان این نوع پوشش را یک پوشش خوب و مجاز یا مشروع جلوه می دهد واز آن طریق در پی همانندی و تقلید بینندگان از هنرپیشه ها این نوع پوشش در جامعه رواج می یابد. در نتیجه سمبل های مذهبی نیز تغییر می کند. ⁽¹⁾

حجاب و حساسیت مردها

سؤال: انسان ها معمولاً در برابر محدودیت ها مقاومت می کنند. حجاب نیز حساسیت مردها را به دنبال داشته و بحران جنسی را تشدید می کند، در حالی که باید با استفاده از تجربه کشورهای غربی مسیری در پیش گرفته شود که این بحران کاهش یابد. این چالش چگونه حل وفصل می گردد؟

پاسخ: نگاهی به تجربه کشورهای غرب در زمینه پوشش زنان ثابت می کند که، چنین نیست که رفع محدودیت ها و بی بند و

باری های جنسی مشکلات و مسائل جامعه را حل کند. چرا که بی بند و باری جنسی با اصول فطری و روحی و روانی انسان در تضاد است.

آیا این همه تجربه در طول تاریخ کافی نیست تا بدانیم که مسئله غریزه جنسی با ایجاد بی نظمی و بی بند و باری در روابط جنسی و یا برهنگی زنان حل نمی شود؟ انسان که جای خود دارد در کدام جامعة حیوانی دیده شده است که روابط جنسی بدون ضابطه باشد و هر حیوانی در هر زمان و هر کجا با هر حیوان دیگر بیامیزد؟ مگر نه این است که در جامعه حیوانی نیز جفت هر حیوانی مشخص و معلوم است؟ آیا در کشورهایی از قبیل دانمارک، سوئد و کشورهای شبه جزیره اسکاندیناوی و ... که محدودیت روابط جنسی از سایرممالک کم تر است، مشکل حل شده است؟

آیا شگفت آور نیست که در این کشورها، که ظاهراً باید آرامش روانی و روحی ایجاد شده باشد، آمارخودکشی از سایر کشورها بیشتر است؟

آیا در انگلستان، آلمان و آمریکا با آن مجلات و فیلم های سکسی خالی از شرم، با آن وضع پوشش و آن همه برهنگی و بی پردگی، عطش جنسی فرو نشسته و مسئله غریزه جنسی حل شده است؟

کسانی که چنین عقیده ای دارند غریزه جنسی را نشناخته اند. غریزه جنسی دقیقاً مانند اسبی است که با تازیانه تحریک می شود و می رود. این تازیانه گهگاه لازم است، اما اگر حسابی در کار نباشد و تازیانه از حد بگذرد اسب رم می کند.

مغرب زمین چه در تصویر و چه در لباس، روز به روز اعضای محّرک غریزه جنسی را آشکارتر ساخته است، اما می بینیم که نه تنها شعله های غریزه جنسی فرو کش نکرده و بحران جنسی مهار نشده، بلکه روز به روز آتش این غریزه برافروخته تر شده و استقبال و هجوم مردم به مسئلة سکس بیشتر گشته و تیتراژ مجلات، کتب و فیلم های سکس بالاتر و تجارت آن پر سودتر شده است.

علاوه بر این، اگر بنا باشد در جامعه ای انواع تحریکات جنسی آشکار شود و افراد در لباس پوشیدن حد و مرزی نداشته باشند، تصاویر در نمایش اندام محدودیتی نداشته باشند، برای تئاتر ها و فیلم ها چارچوب و منعی در پرداخت به مسائل جنسی نباشد و روابط جنسی بین مردم هم تعریف شده نباشد، و خلاصه همه چیز در خدمت سکس باشد و مردم نیز از صبح تا شب مرتباً در روزنامه ها، مجلات، تلویزیون، سینما، ماهواره و اینترنت و ... و اماکن عمومی شاهد مناظر سکس باشند و مغازه های متعددی برای عرضه صنایع سکسی مشغول کار شود و همه جا صحبت سکس باشد تا مسئله سکس و غریزة جنسی حل شود، دقیقاً به آن چیزی می رسیم که از آن وحشت داریم! معنی این راه حل این است که اگر می خواهیم مسئلة جنسی حل و فصل شود بیایید همه هم و غم خود را کنار نهاده، دردها و افکار خود و مردم را فراموش کرده و تمام انرژی و توان و همت خود را صرف سکس کنید تا این مسئله برای شما مسئله نباشد. یعنی آدمی تمام وظایف و تکالیف خود و حقایق عالم را