مشخصات کتاب

امامت عامه و خاصه حضرت رضا علیه السلام

سید حسن مصطفوی

شناسنامه :

مقاله : امامت عامه و خاصه

نویسنده : سید حسن مصطفوی

ناشر : کنگره جهانی حضرت رضا علیه السلام

حروفچینی، چاپ و صحافی : دفتر انتشارات اسلامی وابسته بجامعه مدرسین حوزه علمیه قم

تیراژ : 1000 نسخه

تاریخ : ذی القعده 1404

محل نشر : آستان قدس رضوی - دانشگان علوم اسلامی

خیراندیش دیجیتالی : انجمن مددکاری امام زمان (عج) اصفهان

ویراستار کتاب: خانم نرگس قمی

اشاره

شناسنامه :

مقاله : امامت عامه و خاصه

نویسنده : سید حسن مصطفوی

ناشر : کنگره جهانی حضرت رضا علیه السلام

حروفچینی، چاپ و صحافی : دفتر انتشارات اسلامی وابسته بجامعه مدرسین حوزه علمیه قم

تیراژ : 1000 نسخه

تاریخ : ذی القعده 1404

محل نشر : آستان قدس رضوی - دانشگان علوم اسلامی

امامت عامه

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله رب العالمین والصلوة والسلام علی خیر خلقه وافضل بریته محمد خاتم النبیین وعلی آله الطاهرین لاسیما بقیة الله فی الارضین آنچه از نظر می گذرد مطالبی است فشرده که در طی دو مقاله تنظیم یافته.

مقاله اولی مباحثی است برهانی مستفاد از عقل و نقل پیرامون اصل امامت از نظر شیعه امامیه با ابعاد گسترده اش با مراعات کمال ایجاز و اختصار .

مقاله ثانیه مربوط به شخصیت علمی و معنوی و امامت حضرت ابی الحسن الرضا صلواة الله و سلامه علیه با ملاحظه ایجاز لازم .

تعریف امامت

امامت در عرف اسلام و مسلمین عبارت از زعامت و رهبری گسترده در جمیع امور دینی و اجتماعی و سیاسی بعنوان خلافت و جانشینی از حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) است.

از حضرت رضا (علیه السلام) در حدیثی مفصل تعریف امامت و ابعاد

گوناگون آن نقل شده که بخشی از آن را که به تعریف امامت و ابعادش مربوط است ذکر می کنیم می فرماید:

إِنَّ الإمامَةَ زِمَامُ الدِّینِ وَنِظامُ الْمُسْلِمِینَ وَصَلاحُ الدُّنْیا وَعِزَّ المُؤْمِنِینَ إِنَّ الإمامَةَ أس الإسْلامِ الثامی وَفَرْعُهُ الشامی بالإمامِ تُقَامُ الصَّلوة وَالزَّکَاةِ وَالصّیامِ وَالْحَجّ والجهادِ وَتَوْفِیرِ الْفَی وَالصَّدَقَاتِ وَ امُضاءُ الحُدودِ وَالأحْکامِ وَمَنْعُ النفور والأطراف. ترجمه و نقل به معنی:

امامت زمام دین است (که مسیر آن را معین می کند) و باعث نظم مسلمین و اصلاح زندگی دنیا و موجب عزت مؤمنین است امامت اساس اسلام و پرورش دهنده انسان ها و فرع عالی آن است و بواسطه امام تمامیت نماز و روزه و زکات وحج و جهاد حاصل شود و بواسطه امام غنائم و خراج ها و صدقات آوری و افزون گردد و بواسطه امام اجرای حدود واحکام و دفاع از مرزها و جوانب کشور اسلامی میسر است. ⁽¹⁾

با توجه به مضامین عالیه این حدیث پس از اصل نبوت امامت اساسی ترین اصل اعتقادی است، زیرا امامت متمم و مکمل نبوت و توجیه کننده اهداف این اصل می باشد، و با تحقق آن بر محوری متین و خارج از اهواء و عداوت و بغضاء و یا بر اصولی سست و توأم با اهواء و امیال دنیوی و عناد و لجاج می تواند چهره های مختلف و کاملاً متفاوت از اسلام ارائه دهد.

و با توجه باینکه تجلی و ظهور نبوت اسلامی در شخصیت رهبر عظیم اسلام حضرت محمد بن عبدالله (صلی الله علیه و آله) برای هدایت و ایصال انسان ها بسعادت مطلقه و برداشتن قیود بندگی غیر خدا و تأمین آزادی و حریت واقعی آن ها و نجات تمام فرزندان آدم از ضلالت و گمراهی

بمعنای وسیع کلمه و رسانیدن بشر به کمال لایق انسانی بوده وظیفه خطیر مقام معظم رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) را در رابطه با هدایت انسان ها بایستی در ابعاد مختلف مورد توجه قرار داد.

1- هدایت مردم در زندگی صحیح دنیوی از جهت مادی و معنوی و ایجاد جوی آزاد دور از هر قید و بند غیر خدائی. ⁽¹⁾

2- هدایت و تحریک نظام اجتماعی بشر بسوی عدل و قسط الهی بطوری که خود انسان ها برای اقامه قسط و عدل بپاخیزند و هرذی حقی به حق واقعیش واصل گردد. ⁽²⁾

3- هدایت و رهبری آن ها بسوی تخلق باخلاق الله و ایصال مستعدین به کمال عالی انسانی ⁽³⁾و چون مقام امامت مرتبه خلافت و جانشینی نبی اکرم (صلی الله علیه و آله) است و مظهر کامل شؤون مختلفه مقام نبوت می باشد لذا ضروری است که اصل امامت با توجه به ابعاد سه گانه فوق مورد توجه قرار گیرد.

و بحث در امامت همچون نبوت در دو مقام است 1- امامت عامه یعنی اثبات امامت بمعنای عام و شرائط آن 2- امامت خاصه یعنی اثبات امامت حضرت امیرالمؤمنین و یازده فرزندانش سلام الله علیهم اجمعین لذا در این مقاله بحث را در دو مقام تنظیم می نمائیم 1- امامت عامه 2- امامت خاصه.

---

مقام اول امامت عامه از نظر شیعه امامیه

اشاره

شیعه امامیه در نحوه اثبات امامت و تعیین امام و شرایط خاصه امام نظریات خاصی دارد که می توان بطور فشرده آن ها را در چهار مورد دسته بندی نمود .

1- ضرورت وجود امام را همچون ضرورت لزوم دین عقلی دانسته که عقل مستقلا به آن حاکم است.

2- بحکم عقل تعیین و انتخاب شخص امام منحصر بذات اقدس احدیت بوده و از حیطه قدرت انتخاب بشر خارج است.

3- عصمت بمعنای وسیع کلمه یعنی عصمت از گناه و خطا و سهوچه در تلقی حقایق دین و چه در مقام تبلیغ و ارشاد و اجرای حدود و احکام برای شخص امام ضروری و لازم می باشد.

4- امام بایستی از حیث کمالات انسانی سر آمد همه باشد و اعلم و افضل مردم زمانش، بطوری که در تحقق بخشیدن باهداف رسالت اسلام کوچک ترین جهالت و ضعف در ارائه طریق حق به انسان ها در ذات او وجود نداشته و به جمیع لغات و زبان های مردم زمانش عالم باشد - در مباحث آینده با اقامه براهین عقلی و دلائل نقلی نقطه نظر شیعه امامیه در مواضع چهارگانه فوق انشاء الله روشن خواهد گردید.

ضرورت وجود امام از دیدگاه عقل

بجز خوارج و یاره ای از معتزله جمیع فرق اسلامی به ضرورت وجود امام

معترف می باشند گرچه بسیاری از عیر شیعه وجوب نصب امام را واجبی شرعی می دانند و لیکن شیعه امامیه و برخی از معتزله آنرا از مستقلات عقلیه شمرده اند.

تقریر برهان عقلی بر ضرورت وجود امام

ما برای برقراری عدالت اجتماعی و ایصال انسان ها به کمال لایق آن ها ارسال رسل و تشریع دین را بحکم عقل ضروری می دانیم و این دو امر هنگامی تحقق می پذیرد که در پناه این وحدت انسجامی کامل در اجتماع بشری بوجود آمده و حاکمیت دین برقرار گشته و بالنتیجه امنیت اجتماعی بوجود آید تا در محیطی امن و مساعد رشد همه افراد طبقات بتوانند به زندگی بر اساس قسط اسلامی ادامه داده و طالبین کمال به کمال نهائی واصل گردند چنانچه در زمان حیات حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) چنین بود (پس از رحلت پیامبر اگر اجتماع اسلامی از رهبر و زعیمی مطاع برخوردار نباشد قهراً با اختلاف نظرهای افراد وحدت به تشتت و اختلاف منجر می گردد و پیروان هوا و طالبین منافع شخصی و قومی امنیت و آسایش عمومی و عدالت اجتماعی را بر هم می زنند و دشمنان اسلام نیز مراکز اسلامی را مورد هجوم خویش قرار می دهند و نیروی واحدی که بتواند مردم را برای دفاع از سرزمین اسلام مهیا کند وجود نداشته نتیجتاً اجتماع اسلامی متلاشی خواهد شد) و این خود نقض غرض از ارسال پیامبر و تشریع شریعت است پس عقل حاکم می باشد، به این که برای برقراری امنیت اجتماعی و اجرای حدود اسلامی و جمع آوری مالیات ها و تقویت بنیه دفاعی وجود امام و رهبری مطاع پس از رحلت رسول اکرم (صلی الله علیه و

آله) در هر دوره و زمانی لازم و ضروری است و حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) چون شنید گفتار خوارج را که لاحکم الا لله در رد آن ها توجه انسان ها را به همین حکم عقل به ضرورت وجود یک رهبر معطوف داشته و می فرماید:

کَلِمَهُ حَقَّ یُرَادُ بِهَا البَاطِلُ نَعَمْ إِنَّهُ لا حُکْمَ إِلا لِلهِ، وَ لکن هؤلاء یَقولُونَ لَا امْرَةً إِلا لِلَّهِ وَإِنَّهُ لابُدَّ لِلنَّاسِ مِنْ أَمیر بَرٍ اوْ فَاجِرٍ یَعْمَلُ فی اِمْرَتِهِ الْمُؤْمِنُ وَیَسْتَمْتِعُ فِیهَا الْکَافِرُ وَیُبلغ اللهُ فیها الأَجَلَ وَیُجْمَعُ بِهِ الفیء وَیُقاتَلُ بِهِ الْعُدُو وَتَأْمَنُ به السُبُلُ وَیُؤْخَذُ بِهِ لِلضَّعِیف مِنَ الْقَوِی حَتَّی یَسْتَریحَ بَر وَیُسْتَراحَ مِنْ فَاجِرٍ. ترجمه: فرمود گفتار حقی است که به آن باطل اراده می شود آری نیست حکم و فرمان مگر برای خداو لیکن خوارج می گویند امارت و سروری نیست مگر برای خدا و حال آن که ناچار برای مردم رهبری لازم است خواه نیکوکار و خواه بدکار که مؤمن در حکومت او بکار خودش مشغول گشته و کافر نیز در امارت او متمتع گردد و خداوند انسان ها را در حکومت او به آجال مقرره برساند و غنائم به او جمع آوری گشته و با دشمن مقاتله شود و بوسیله او راه ها امن گردیده و حق ضعیف از قوی باز ستانده گردد و نتیجتاً نیکوکار در راحتی و آسایش و از شر بد کار آسودگی حاصل آید - خطبه چهلم.

تعیین امام بحکم عقل از حیطهٔ قدرت بشر خارج و منحصر بذات اقدس احدیت است

شیعه امامیه نه تنها انتخاب امام را از ناحیهٔ انسان ها جایز ندانسته بلکه

غیر ممکن می داند پس بحث ما در این موضوع در دو بخش است.

1- عدم امکان انتخاب امام از ناحیه انسان ها 2- ضرورت تعیین امام از طرف پروردگار .

تقریر برهان بر بخش اول

آن چه مورد قبول هر فرد مسلمان بوده این است که امام و رهبر و خلیفه پیامبر بایستی حافظ دین و مجری احکام و حدود و بر پا کننده عدل و قسطی واقعی باشد که تمام پیامبران برای آن مبعوث گردیده اند و حصول این غرض موقوف است بر دو امر 1- علم و دانشی کامل به همه جوانب دین چه در مقام بیان و چه در مقام قضا و چه در مقام اجرا که این علم باطلاع کامل بر قرآن و سنت پیامبر (صلی الله علیه و آله) حاصل آید.

2- در مقام اجرا و برقراری قسط و عدل امام بایستی روحی کاملاً آسیب ناپذیر داشته باشد که تحت تأثیر ثروت و مال و زن و فرزند و قوم و

عشیره و مقام و ریاست و عاطفه و احساس هیچ گاه قرار نگیرد و فقط مطیع پروردگار باشد و هوا بر او غالب نگردد و با توجه باین که ما انسان ها فقط از ظواهر و حالات آشکار یکدیگر می توانیم مطلع گردیم و اطلاع از حالات نفسانی و حقیقت میل افراد برای ما میسور نیست و چه بسا افراد که دارای ظاهری آراسته و فریبا هستند اما روحی آلوده و دور از خصال نیکوی انسانی دارند و علاوه ما از آینده انسان ها در مقابل پیشامدهای مختلف از ثروت و مقام و سایر امور با خبر نیستیم حتی آینده خود را نمی دانیم ممکن است انسانی در زمانی فردی منظم و درست باشد اما با پیدا شدن موفقیت های خاص و دگرگونی اوضاع کاملاً تغییر کند و نیز چگونه می توانیم فردی را

پیدا کنیم که بدانیم به تمام امور دینی عالم و واقف است لذا شناخت فردی به تمام معنی آراسته و عالم به همه معارف و احکام بطوری که در هیچ زمانی تحت هیچ شرایطی از صراط مستقیم و اطاعت پروردگار منحرف نشود از حیطه قدرت بشر خارج بوده و جز خداوند که آفریدگار انسان ها است کسی از بواطن نفوس انسان ها با خبر نیست.

تقریر برهان بر بخش دوم ضرورت تعیین امام از طرف پروردگار

اشاره

گرچه با توجه بآنچه در اول بحث گذشت که وجود امام در نظام اجتماع اسلامی ضروری است و با توجه بآنچه در بخش اول روشن شد که نصب امامی مصلح و حافظ دین برای انسان ها مقدور نیست ضرورت تعیین امام از طرف پروردگار مبین است ولی از جهت اهمیت این امر برهانی جداگانه اقامه می کنیم و این برهان از قاعده لطف و قبح نقض غرض نشأت می گیرد پیش از تقریر برهان بایستی لطف را معنی کنیم که چیست؟ .

لطف این است که آمر و مکلف شرایط و امکاناتی برای مکلف فراهم کند که بواسطهٔ آن ها بطاعت نزدیک و از معصیت دور گردد بحیثتی بسرحد الجاء و اجبار نرسد و لطف بر خداوند لازم است زیرا مقتضای حکمت خداوند که هیچ موجودی را عبث نیافریده و هر موجودی را غایت و کمالی طبیعی است که بایستی بآن نائل شود و کمال نهائی انسان وصول و عکوف بر حضرت معبود است فراهم نمودن شرایط و امکانات رسیدن به کمال لایق است.

اذ مقتضی الحکمة و العنایة *** ایصال کل ممکن لغایه

اکنون که قاعده لطف و لزوم آن روشن گردید بتقریر برهان می پردازیم

تقریر برهان اول

اشاره

نصب امام از طرف خداوند لطف به بندگان است و لطف بر خداوند لازم است پس نصب امام بر خداوند لازم است.

چرا نصب امام از طرف خداوند لطف است؟

اگر امامی معصوم و عالم بتمام مقررات و حدود اسلامی از طرف خداوند معین شود و مردم در برابر او تمکین کنند که حدود اسلام را اجرا و از منکرات و فحشا و مراکز آن ها جلوگیری و حقوق ضعفا را تأمین و درآمد مملکت اسلامی را با رعایت اولویت ها بین افراد تقسیم و مشاغل را به افراد با کفایت و پرهیز کار سپرده و عدل و قسط واقعی را در جمیع شؤون اجتماع و نظام حکومت اسلامی برقرار نماید کشمکش واختلاف و محرومیت ها و اختلاف فاحش طبقاتی که معلول ظلم و جهل است از بین خواهد رفت و مفسدین با اجرای صحیح حدود و ترس از کیفر قدرت ایجاد فساد و اظهار فحشا پیدا نخواهند کرد و در نتیجه عموم مردم به مقام اطاعت و بندگی خدا نزدیک شده و به کمال عالی انسانی نائل گشته و از معصیت و نافرمانی خدا و حرمان از وصول به کمال دور خواهند گردید.

تقریر برهان دوم

اشاره

غرض از فرستادن پیامبران و از آن جمله حضرت رسول اکرم (صلی الله

علیه و آله و سلم) برقراری وحدت بین طبقات و افراد مختلف ⁽¹⁾و ایجاد محیطی مساعد برای اقامه قسط ⁽²⁾و تزکیه انسان ها و تعلیم کتاب و حکمت بآن ها بوده ⁽³⁾و در زمان نبی اکرم این غرض تحقق یاقت اگر پس از رسول گرامی اسلام خداوند امامی معصوم و عارف کامل بدین معین نکند و معرفی ننماید موجب نقض غرض است و نقض غرض برای شخص حکیم ذاتاً قبیح است.

چرا عدم تعیین امام از طرف خداوند نقض غرض است؟

خداوند می داند که مسلمین مانند تمام انسان ها اهواء مختلفه دارند و هر کس مایل جلب منافع برای خود و بستگان خویش بوده و حب مال و مقام بر آن ها حاکم است و پس از رحلت پیامبر هر قوم و گروهی جهت نیل به مقام ومنافع مادی به دسته بندی جداگانه خواهد افتاد و از طرفی بسیاری از مسلمین از درک همه احکام و معارف دینی بی خبر بوده و قرآن به تنهائی بدون همراهی مفسر و مبین کاملی نمی تواند رفع مشکلات نماید بلکه با وجود آیات متشابهات بدون مفسری الهی موجب اختلافات بیشتر خواهد شد چنانچه ملاحظه می کنیم همه فرق اسلامی با تمام اختلاف عمیق و نظریات گوناگون مدعی دلالت قرآن بر مدعای خود هستند اگر امامی معصوم و دانای به کتاب و سنت را خداوند معین و معرفی ننماید خود

موجبات نقض غرض خود را فراهم نموده ولی اگر معین کرد و مردم نپذیرفتند مقصر خود انسان ها خواهند بود پس با توجه باین دو برهان نصب و تعیین امام بر خداوند حکیم لازم است.

نقل روایاتی بر اینکه تعیین امام بر خداوند است

پس از اقامه برهان عقلی بر وجوب تعیین امام از طرف خداوند به

روایاتی در این زمینه که دال بر این امر است اشاره می کنیم.

1- پیامبر اسلام هنگامی که در مکه تشریف داشتند در ایام حج که قبائل مختلف به مکه می آمدند دین خود را بر آن ها عرضه می داشت و آن ها را به اسلام دعوت می فرمود از آن جمله نزد قبیله بنی کلاب که قبیله جمعیت و شجاعت معروف بودند آمد و اسلام را بر آن ها عرضه داشت در پاسخ پیامبر گفتند دین ترا می پذیریم و با تو بیعت ترا می پذیریم و با تو بیعت می کنیم و در برابر دشمنانت از تو حمایت می نمائیم مشروط بر این که حکومت و فرمانروائی بعد از تو برای ما باشد پیامبر فرمود الأمْرُ لِلهِ فَإِنْ شَاء کانَ فِیکُمْ أَوْفی غَیْرِکُمْ یعنی فرمان برای خداوند است پس اگر خواست در میان شما خواهد بود و یا در میان غیر شما.

آن ها منصرف شده و اسلام را نپذیرفتند و گفتند ما حاضر نیستیم در جنگ با دشمنان تو شمشیر بزنیم و سپس غیر بر ما حکومت کند. ⁽¹⁾

2- محمد بن ابراهیم بن جعفر نعمانی نقل کرده از ابن عقده کوفی از

عبدالله بن احمد از محمد بن عبدالله حلبی از عبدالله بن بکیر از عمرو بن الاشعث که گفت ما در حدود بیست نفر بودیم در حدمت حضرت صادق (علیه السلام) پس آن حضرت متوجه بما شد و فرمود:

لَعَلَّکُمْ تَرَوْنَ اَنَّ هَذَا الْأَمْرَ فی الإمامَةِ الیَ الرَّجُلِ مِنَا یَضَعُهُ حَیْثُ یَشاءُ وَاللهِ إِنَّهُ لَعَهْدُ مِنَ اللهِ نَزَلَ عَلَی رَسُولِ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَ سَلَّمَ إِلی رِجالِ مُسَمِّینَ رَجُلٍ فَرَجُلٍ حتَّی یَنْتَهِیَ إلی صاحِبِها. ترجمه: شما شاید گمان کنید که این امر در امامت بدست مردی از ما است که هر کجا بخواهد قرارش دهد؟ بخدا سوگند امامت پیمان و عهدی است از خداوند که بر رسول خدا نازل گشته نسبت به مردانی نام برده شده از مردی بمردی تا در هر زمانی به صاحبش منتهی گردد. ⁽¹⁾

ضرورت عصمت برای امام

از نظر شیعه امامیه عصمت شرط اولی و ضروری مقام امامت است یعنی امام بایستی از هر گونه گناه و لغزش و خطا و اشتباه مصون بوده و الگوی واقعی یک انسان کامل باشد عصمت ملکه ای است نفسانیه که شخص امام را از هر گونه معصیت و خطا و لغزش باز می دارد و قدرت بر ارتکاب گناه را از او سلب نمی نماید چنان چه مثلاً عدالت ملکه ایست نفسانیه که شخص را از ارتکاب گناهان کبیره باز می دارد در صورتی که صاحب آن قدرت بر ارتکاب گناه کبیره دارد.

---

برهان عقلی بر لزوم عصمت

1- امام چون برای ارشاد و هدایت انسان ها است اگر هیچ گونه گناه و لغزش و خطا و اشتباهی نداشته باشد بهتر انسان ها را می تواند به مقام عبودیت نزدیک نموده وسخن و اعمال او اوقع در قلوب خواهد بود و به لطف الهی نزدیک تر است در صورت امکان انتخاب چنین فردی از طرف خداوند بحکم قاعده لطف و قاعده امکان اشرف و اخش ضروری و لازم و ترک آن قبیح و غیر جائز است.

2- امام در مقام محبت الهی درحد اعلی و نهائی می باشد چون شناخت او نسبت به خداوند از دیگران کامل تر است و محبت معلول شناخت و در شدت و ضعف تابع آن است و هیچ محبی معصیت محبوبش را هر چند کوچک باشد مرتکب نمی شود و حتی المقدور در جلب رضای او می کوشد چنان چه از حضرت رضا (علیه السلام) نقل شده که می فرمود:

تعصی الاله وانت تظهر حبه *** هذا لعمرک فی الفعال بدیع

لو کان حبک صادقاً لاطعته *** ان المحب لمن یحب مطیع

تو نافرمانی خدا می کنی در حالی که اظهار محبت او می کنی بجان تو

سوگند این عمل در میان کردارها نوظهور است اگر چنان چه محبت تو صادق بود خدا را اطاعت کرده بودی زیرا هر محبی مطیع و فرمانبردار محبوب خود می باشد . ⁽¹⁾

بنابراین امکان ندارد از شخصی که در مقام کامل محبت بخدا است

همچون امام عملی خلاف رضای خداوند صادر شود.

استدلال از قرآن بر لزوم عصمت

وإذِ ابْتَلَی إِبْرَاهِیمَ رَبُّهُ بِکَلِمات فَاتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّی جَاعِلُک لِلنَّاسِ إماماً قال وَمِنْ ذُرِّیَّنِی قَالَ لَاتِنَالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ. و هنگامی که ابراهیم را پروردگارش بکلماتی آزمود چون آن ها را به اتمام رسانید گفت من قرار دهنده تو هستم امام برای مردم گفت و از ذریه من خدا فرمود عهد و پیمان من به ظالمین نمی رسد. ⁽¹⁾

پیش از تعریف استدلال به این آیه ضرورت دارد واژه ظلم را در لغت و عرف قرآن معنی کنیم.

در کتاب قاموس اللغة ظلم راچنین معنی می کند - الظُّلْمُ وَضْعُ الشَیء فی غَیْرِ مَوْضِعِهِ وَ الْمَصْدَرُ الْحَقیقی الظلْمُ بِالفَتْحِ ظَلَمَ یَظْلِمُ ظَلْمًا بِالفَتح فَهُوَ ظَالِمٌ وَظَلُومٌ . - پس معنی ظلم در لغت نهادن چیزی در غیر موضع حقیقی آن است.

و در قرآن ظالم بر مطلق متعدی از حدود و مقررات الهی اطلاق شده اعم از شرک و غیر شرک وَمَنْ یَتَعَدَّ حُدُودَ اللهِ فَاولئکَ هُمُ الظَّالِمُونَ پس از روشن شدن معنی و مورد استعمال واژه ظلم در لغت و قرآن استدلال باین آیه بر عصمت امام اعم از پیامبران و اوصیاء آن ها چنین است.

حضرت ابراهیم (علیه السلام پس از اینکه خداوند باو فرمود ترا امام مردم قرار دادم تقاضا کرد این امامت در ذریه او نیز ادامه یابد خداوند در

پاسخ او فرمود عهد من به ظالمین نمی رسد اگر بخواهیم بدانیم این ظالمین چه کسانی هستند بایستی تقاضای حضرت ابراهیم (علیه السلام) را مورد دقت و بررسی قرار دهیم.

حضرت ابراهیم میدانسته ذریه و فرزندان آینده اش از سه گروه خارج نیستند.

1- کسانی که همیشه پاک بوده و از هر گونه شرک و لغزش و گناه در تمام دوران عمر منزه می باشند.

2- کسانی که سراسر عمر را بشرک و گناه و انحراف و معصیت می گذرانند.

3- کسانی که گاهی معصیت و گاهی اطاعت نموده و یا پاره ای از عمر خود را مشرک و گناه کار بوده و سپس تو به کرده و رو بخدا می آورند در مقام تقاضای مرتبه امامت برای ذریه اش قطعاً دسته دوم مورد نظرش نبوده چون هر عاقلی می داند که چنین افرادی شایستگی کوچک ترین مقام الهی ندارند چه برسد به مرتبه امامت و پیغمبری از اولوا العزم چون ابراهیم تقاضائی بی جا و خلاف عقل نمی کند پس مورد تقاضایش گروه اول و سوم بوده و چون خداوند در جوابش فرمود که عهد من به ظالمین نمی رسد پس مقام امامت منحصر می گردد بگروه اول یعنی کسانی که همیشه از گناه و انحراف و شرک در سراسر زندگی خود محفوظ و مصون بوده اند و کسانی که گاهی اطاعت و زمانی معصیت کرده و یا قسمت زیادی از عمر خود را بشرک و گناه گذرانیده باشند اگر چه بعداً توبه کرده و رو بخدا آورده باشند لیاقت تعهد مقام امامت را ندارند.

و به بیان دیگر قرآن مجید ذریه اسماعیل و اسحاق را که همان ذریه ابراهیم (علیه السلام) هستند فقط به دو گروه تقسیم کرده محسن و ظالم وَ مِنْ