مشخصات کتاب

سرشناسه : صدری، مهدی، 1347 -

عنوان و نام پدیدآور : خاک بهشت: مروری بر تاریخچه و فضیلت و آثار تربت مقدس امام حسین علیه السلام/ مهدی صدری.

مشخصات نشر : قم: انتشارات الهادی، 1419ق.= 1377.

مشخصات ظاهری : 143 ص.

شابک : 4000 ریال : 964-400-019-6 ؛ 4000 ریال: چاپ دوم : 964-400-057-9

یادداشت : ص. ع. لاتینی شده: ...Mehdi Sadri. Khak -e behesht = Soil of the paradise.

یادداشت : چاپ دوم: 1378.

یادداشت : کتابنامه: ص. [133] - 140.

موضوع : تربت حسینی

رده بندی کنگره : BP263/2/ص4خ2

رده بندی دیویی : 297/7645

شماره کتابشناسی ملی : م 77-18337

ویراستار دیجیتالی:محمد منصوری

جبرئیل علیه السلام به پیامبر صلی الله علیه و آله عرض کرد: کربلا پاکترین مکان روی زمین و حرمتش از همه جا بیشتر است. آن جا قسمتی از سرزمین پهناور بهشت است.

کامل الزیارات: 264

اشاره

تقدیم

صوت

به آن که حسین را میوه دل است و نور دیده،

آن که محبت و رضای دوست را به جان خریده،

آن که از روزگار، جز بلا و غم و عطش و تیر ستم ندیده،

او که حسین علیه السلام با دست خویش تیر از گلوی نازکش کشیده،

همو که با شهادتش، حقانیت و مظلومیت پدر را به اثبات رسانیده،

و با دستهای کوچکش تار و پود غاصبان خلافت را از هم دریده،

عزیزی که همانند جدّه اش زهرا علیهاالسلام قبرش مخفی،

و یا با تن به خون طپیده بر سینه مولا خفته.

---

به دل سوزان و چشمهای تار و لبان تفتیده،

چشمهای کوچکی که غربت و مظلومی پدر را دیده،

و در یاری او از دنیا علاقه را،و از خویشتن بند قنداقه را بریده،

به پیشگاه باعظمت تو، ای شیرخوار سیدالشهدا علیه السلام، ای علی اصغر.

مهدی

حرم اطهر تو قبله گه خوبان است *** تربت پاک تو آرامگه جانان است

مرکز دائره عشق و وفا مدفن توست *** عاشقان را حرمت پایگه ایمان است

منبع عشق و فضیلت تویی ای مخزن جود *** چشم مردان خدا، جمله بر این ایوان است

جای هر بی سر و پایی نبود خانه عشق *** وادی کرببلا جای فداکاران است

تربتی را که شد آغشته به خون تو حسین *** ذرّه اش داروی دردی است که بی درمان است

گر بری دست دعا سوی خدا هست روا *** تحت این قبّه که جبریل امین دربان است

---

ای خاک کربلا تو به از مشک و عنبری *** از هر چه گویمت تو از آن چیز برتری

هر سَبْحه ای که از تو بسازند دَرْ بَها *** صد پله برتر آمده از مهر و مشتری

ای خاک پاک، در تو شفا را نهاده حق *** داری شرف تو بر دم عیسی ز برتری

هر سجده ای که بر تو نمایند در نماز *** آن سجده بگذرد از ثریا و از ثری

افتاده در تو سروقدانْ لاله گون عذار *** هریک به چهره ماه و به قامت صنوبری

هر چند بی سرند ولی در دیار عشق *** بر خیل سروران همه دارند سروری

راهنمای کتاب

1 . امتیازهای حرم مطهر امام حسین علیه السلام··· 37 - 15

2 . فضیلت تربت امام حسین علیه السلام··· 56 - 38

3 . استشفا به تربت··· 73 - 57

4 . تحصیل امنیت با تربت کربلا··· 77 - 74

5 . گذاشتن تربت همراه با میت··· 79 - 78

6 . سجده بر تربت··· 86 - 80

7 . فضیلت تسبیح تربت··· 90 - 87

8 . حدّ حرم امام حسین علیه السلام··· 94 - 91

9 . مطالبی درباره تربت و کربلا··· 103 - 95

10 . تربت در کتب فقهی··· 107 - 104

11 . داستانهایی درباره تربت··· 134 - 108

12 . کتابنامه··· 144 - 135

بسم الله الرحمن الرحیم

کربلا، نامی آشنا با جان و دل، که باشنیدنش قلبها به طپش می افتد و دلهای دوستان به سویش پرکشیده و اشکهاشان فرو می ریزد.

کربلا، سرزمینی که از دیر باز مورد نظر خاص پروردگار متعال بوده و محل رفت و آمد ملائکه و جایگاه دائمی گروه خاصی از آنان است.

سرزمین مقدسی که برای بزرگان انبیا علیهم السلام وقایعی رخ داده و محل دفن جمعی از انبیا و اوصیا علیهم السلام است.

در این مکان شریف، همه انبیا و ملائکه برای زیارت و عزاداری و گریستن در مصایب امام حسین علیه السلام گرد یکدیگر آمده و با پیامبر صلی الله علیه و آله و حضرت زهرا علیهاالسلام و ائمه معصومین علیهم السلام هم نوا و هم ناله می شوند.

نوشتاری که در پیش رو دارید، مطالبی است در جهت آشنایی بیشتر با سرزمین مقدس کربلا و آثار و خواص تربت شریف امام حسین علیه السلام و فضیلت آن ، که از اخبار و احادیث جمع آوری شده است. با توجه به کثرت روایات در این زمینه، تنها قسمت مورد نیاز، گلچین و ترجمه شده است.

در این میان، بیش از همه از کتاب شریف کامل الزیارات ، تألیف ابوالقاسم جعفر بن محمد قولویه - استاد شیخ مفید - که در قرن چهارم می زیسته، استفاده شده است. وثاقت و جلالت او مورد اتفاق علمای شیعه است و او خود در مقدمه کتاب می گوید: «من تنها روایاتی را که از افراد مورد اطمینان و ثقه باشد، نقل می کنم».

احترام به تربت و تبرک به آن

انسان برای احترام به دوستش گاهی از او چیزی به عنوان یادگار نگهداری کرده و به آن احترام می گذارد. اگر از بزرگی یادگاری نزد شما باشد، به آن افتخار می کنید به این عنوان که منسوب به آن بزرگ است.

آثار گذشتگان و بزرگان همواره ارزشمند تلقی شده و در موزه ها حفظ و نگهداری می شود. اشیای باقی مانده از عزیز از دست رفته را بازماندگان به دیده احترام نگریسته و محترم می شمارند.

آری، این روش تمام خردمندان عالم است.

در تمام ادیان و مذاهب، احترام گذاشتن به مقدسات وجود دارد⁽¹⁾

یکی از اروپاییان که برای سیاحت به کربلا رفته بود، از منشی سفارت در مورد تربتهایی که خرید و فروش می شود، سؤال کرد. او در جواب گفت: این هم مانند چیزی است که بین شما مرسوم است . در اروپا هرکسی به زیارت کلیسای پطرس در شهر رُم برود به عنوان تبرک از سنگریزه های آن می خرد. با تلخیص از تاریخ کربلا: 136، ترجمه آن: 89 .

، کتب آسمانی، محل زندگی، عبادت و یا دفن انبیا علیهم السلام و صالحان و....

در بین مسلمانان از صدر اسلام تاکنون نیز مرسوم است که به چیزهایی که جنبه مذهبی دارد به چشم تقدیس و احترام نگریسته و برای آن ارزش خاصّی قایل اند، مانند تبرک به قرآن، اشیای متعلق به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از قبیل: زیادی آب وضو و غسل، باقی مانده آب و غذا، چاهی که از آن آب خورده و یا وضو و غسل به جا آورده اند، موهای سر مبارک ایشان، عرق، آب دهان، ناخن، ظرف آب، منبر، سکه هایی که به دست مبارکشان عطا شده است، قبر آن حضرت ، عصا، انگشتر، لباس، محلهایی که نماز خوانده و یا تشریف برده اند.

در پاره ای از موارد دستور به تبرک داده اند از قبیل آب زمزم، آب ناودان کعبه، پارچه های کعبه، خاک و غبار و گیاه مدینه، آب فرات، نیم خورده مؤمن، تبرک به حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام ⁽¹⁾.

اما تبرک و احترام به تربت امام حسین علیه السلام ، یکی از اعتقادات راسخ و از مطالب بسیار روشن در مکتب اهل بیت علیهم السلام به شمار می رود . روایتهایی که دلالت بر این مطلب دارد، متواتر و از حد شمارش افزون⁽²⁾و مورد قبول همه علمای شیعه است⁽³⁾.

چرا چنین نباشد، تربت شریفی که:

پیش از آفرینش همه زمینها و خاکها - حتی کعبه - آفریده شده است.

در فضیلت از همه آنها، حتی از کعبه، بالاتر است.

بخشی از بهشت و باغی از باغهای بهشتی است.

طینت بدن امام حسین علیه السلام از همین زمین بوده است.

فرشتگان و حوران بهشتی به آن تبرک می جویند.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و امیرالمؤمنین علیه السلام به آن احترام گزارده اند.

این خاک، شفای هر درد و امان از هر ترسی است.

سجده بر آن ثواب بیشمار و تسبیح با آن فضیلت بسیار دارد.

رمز بقای تشیع

با توجه به مشکلاتی که پیوسته بر سر راه پیروان مکتب اهل بیت علیهم السلام بوده و هست، بقای آن بس شگفت می نماید . یکی از عللی که می توان آن را از مهمترین و قویترین سببهای باقی ماندن آن شمرد، تعظیم شعایر مذهبی است.

در بین همه شعایر مذهبی، آنچه به سیدالشهدا علیه السلام ارتباط دارد، نقش خاصّی را ایفا می کند. اقامه مجالس عزا، به راه انداختن هیئتهای عزاداری، سینه زنی، زنجیر زنی، عَلَم بلند کردن، ناله زدن، شیون کردن، اشک ریختن و...، همه و همه از اموری است که به راستی مایه عزت و آبروی دین، بقای آیین و افتخار و سربلندی مسلمین است.

زیارت کربلا (و همچنین زیارت قبور سایر ائمه معصومین علیهم السلام) و

تجدید عهد با آن ارواح مقدس، تبرک و استشفا و استشفاع به تربت کربلا از جمله اموری است که یاد آن عزیزان را در دلها زنده نگه

می دارد، و با آنها علاقه باطنی و مهر و محبت قلبی خویش را به اهل بیت علیهم السلام اظهار می داریم ، محبتی که خداوند متعال در قرآن بر ما واجب کرده، و آن را اجر رسالت دانسته است⁽¹⁾.

همین ها تعظیم شعایر الهی است و همینها باعث شده که نام مبارک آنها بین ما باقی مانده و سنت و طریقه آنها احیا شود و ما را با روش آنها آشنا کرده است.

مگر نه این است که هر شیعه پاکدلی هنگامی که نگاهش به تربت شریف بیفتد آن را بوسه می زند و بر دیده نهاده، با زبان حال وقال می گوید :

ارج می نهم تربتی را که بر آن اجساد پاک شهیدان راه معبود و سرور و سالارشان افتاده و پیمان می بندم که تا آخرین نفس بر ولا و محبّتم به آنها و بیزاری از دشمنانشان ثابت قدم باشم.

گرامی می دارم تربت تو را ای سرور شهیدان، که به خونت آغشته شد، خونی که «ثار الله» است .

احترام می کنم خاکی را که بر آن غلطیدند یاران و اهل بیت مظلوم و فاتح تو، که درود حق بر آنها باد . آنان که با عمل خویش نشان دادند نماز واقعی آن است که همراه با دفاع از ولایت و حریم امامت باشد، که بدون ولای شما نمازی نیست.

محرم الحرام 1419، بهار 1377 - بازنگری مجدّد مرداد 1393

قم، مهدی صدری

1-امتیازهای حرم مطهر امام حسین علیه السلام

اشاره

صوت

پیش از این که مباحث مربوط به تربت شریف را مطرح کنیم، مناسب است به نکات جالب و قابل توجهی درباره خصوصیتها و امتیازهای حرم مطهر نظری بیندازیم.

زیارت و عزاداری ملائکه در کربلا

فرشتگان موجوداتی نورانی هستند که بیشترین افراد مخلوقات را تشکیل می دهند. لذا توجه آنها به یک مکان، و آمد و شد آنها بیانگر اهمیت آن جاست.

کربلا از دیر باز محل تجمع و رفت و آمد ملائکه بوده است. سالهای سال قبل از شهادت جگر گوشه پیامبر صلی الله علیه و آله با این سرزمین مأنوس بوده اند، هنگام تجهیز در مراسم نماز و به خاک سپردن آن حضرت شرکت نموده و پس از آن نیز مفتخرند که از جانب خدای تعالی به آنها اذن زیارت داده شود. لذا بین حرم آن حضرت و آسمان هفتم محل پایین آمدن و بالا رفتن ملائکه است و بدون هیچ خستگی با حالتی خاص - که حاکی از حزن و اندوه آنها در شهادت امام حسین علیه السلام

است - به زیارت مشرف شده و به گریه و عزاداری مشغول می شوند ، و به خصوص در شب و روز جمعه برای ذکر فضائل و مقام و منزلت آن گرامی گرد یکدیگر می آیند. جبرئیل و میکائیل علیهماالسلام که دو فرشته مقرّب درگاه حق تعالی هستند، هر شب به زیارت کربلا می روند .

گروه ویژه ای از ملائکه برای همیشه در حرم حاضرند و به عزاداری و صلوات بر آن حضرت مشغولند تا با ظهور حضرت بقیة الله الاعظم عجّل اللّه فرجه الشریف به آن حضرت ملحق شوند.

امام صادق علیه السلام فرمود :

«بین قبر امام حسین علیه السلام تا آسمان هفتم ، محل رفت و آمد فرشتگان است»⁽¹⁾.

و فرمودند: «کربلا محل عروج ملائکه به آسمان است . هیچ مَلَک مقرّب و پیامبر مُرسَلی نیست مگر این که از خداوند اجازه می گیرد تا به زیارت امام حسین علیه السلام مشرَّف شود. پس (همیشه چنین است که) گروهی فرود آمده و گروهی بالا می روند»⁽²⁾.

و نیز فرمودند : «آگاه باشید که هزار سال پیش از دفن جدّم امام حسین علیه السلام در کربلا، فرشتگان به زیارت آن جا رفته اند. هیچ شبی نیست مگر این که جبرئیل و میکائیل علیهماالسلام به زیارت آن حضرت می روند».

سپس به راوی فرمود: «سعی کن این محل از وجود تو خالی نباشد»⁽³⁾.

در روایت دیگر از آن حضرت چنین آمده است:

«مگر نمی دانی که خداوند هزار هزار فرشته، پریشان و غبار آلود دارد ، که گریه کنان به زیارت امام حسین علیه السلام مشرّف می شوند و هیچگاه خسته و سست نمی شوند»⁽¹⁾.

و فرمودند: «خدای متعال از روز شهادت امام حسین علیه السلام هفتاد هزار فرشته رانزد آن حضرت موکّل نموده که هر روز بر آن حضرت صلوات می فرستند و طلب رحمت می کنند»⁽²⁾.

اسحاق بن عمار می گوید: خدمت امام صادق علیه السلام عرض کردم : شب عرفه درکربلا بودم . سه یا چهار هزار نفر - و بنابر روایت دیگری حدود پنجاه هزار نفر- را دیدم با صورتهایی زیبا و بویی خوش که تمام شب مشغول نماز بودند. ولی پس از طلوع فجر سر به سجده نهاده بودم و وقتی سر برداشتم از آنها هیچ خبری نبود.

حضرت فرمودند: «اینان فرشتگانی هستند که تا قیامت کنار قبر حضرتش خواهند بود»⁽³⁾.

در زیارتی که علامه مجلسی از سید ابن طاووس نقل کرده، چنین آمده است:«سلام بر (آن بزرگواری که)... فرشتگان آسمان براو نماز گزارده و او را به خاک سپردند»⁽⁴⁾.

در زیارت دیگری که شیخ طوسی روایت کرده، خطاب به شهدای کربلا چنین آمده است: «فرشتگان برای شما گریه کرده و شما را در میان گرفتند و در لشکرگاه شما مسکن گزیده و مکان شهادت شما را محل اقامت دائمی خویش قرار دادند. به شما احترام کرده و بالهای خویش را بر شما گسترانیدند، و تا قیامت از شما جدا نخواهند شد»⁽¹⁾.

در روایتهای زیادی از امام صادق علیه السلام نقل شده که فرمود:

«چهار هزار فرشته گرد آلود و پریشان حال نزد قبر امام حسین علیه السلام هستند که تا قیامت برای حضرت می گریند»⁽²⁾.

خطیب خوارزمی از علمای بزرگ اهل تسنن نقل می کند: وقتی کَعبُ الاَحبار⁽³⁾از شهادت امام حسین علیه السلام پیشگویی می کرد قسم یاد نمود که : «گروهی از فرشتگان آسمان تا آخر روزگار بر او خواهند گریست». سپس گفت: «هیچ پیامبری نبوده، مگر این که کربلا را زیارت کرده و بر امام حسین علیه السلام گریسته است . هر روز فرشتگان به زیارت ایشان آمده و سلام می دهند».

«در شب و روز جمعه، هفتاد هزار فرشته برای زیارت و گریه نازل می شوند و فضایل و مقام و منزلت او را یادآور می شوند».

راوی می گوید: مطالب کعب را گفت، به سلمان فارسی عرض کردم.

فرمود: آری، کعب راست می گوید⁽¹⁾

برای اطلاع از شرح حال خطیب خوارزمی مراجعه شود به الغدیر 4 / 397.

.

و باز او نقل کرده است که:«اطراف قبر امام حسین علیه السلام هفتاد هزار

فرشته غبار آلود و پریشان احوال تا قیامت گریه می کنند»⁽²⁾.

انبیا علیهم السلام و کربلا

یکی از نکاتی که باعث امتیاز برخی از مکانها شده وقایعی است که آن جا اتفاق افتاده، و اهمیت هر واقعه ای بستگی به افرادی دارد که در وقوع آن دخالت داشته اند.

بدون شک پیامبران الهی و جانشینان آنها برگزیده از میان همه انسانها و برتر از آنها می باشند و در نتیجه حوادث مربوط به آنها از اهمیت خاصی برخوردار است.

همه انبیا و رسولان علیهم السلام قدم در سرزمین مقدس کربلا نهاده اند. برای برخی از آنان در آن جا پیش آمدهایی واقع شده و در پاره ای از موارد، شهادت سالار شهیدان علیه السلام نیز به آنها گزارش شده است.

حضرت آدم علیه السلام موقع عبور از کربلا به زمین خورده و خون از پای او جاری شده است.

کشتی حضرت نوح علیه السلام در آن جا به طرف زمین کشیده شده به نحوی که نزدیک بوده غرق شود، و سرانجام همان جا نجات پیدا کرده و باز همان جا خدای تعالی با حضرت نوح علیه السلام نجوا کرده است.

حضرت ابراهیم علیه السلام موقع گذشتن از کربلا از مرکب به زمین افتاده و سر مبارک ایشان شکسته است.

چوپان حضرت اسماعیل علیه السلام به ایشان خبر داده که گوسفندان مدتی است آب فرات را نمی آشامند. گوسفندان به اعجاز به سخن درآمده و قضیه شهادت امام حسین علیه السلام را با لب تشنه بازگو کرده اند.

وادی طور که خدای تعالی به حضرت موسی علیه السلام فرماید: «نعلین خویش بدر آر که در وادی مقدس طُوی هستی» آن جاست و در آن جا خداوند با آن حضرت تکلم کرده است. هنگامی که آن بزرگوار با وصی خویش از کربلا عبور می کردند بند کفش حضرت پاره و خار به پای مبارک ایشان رفته و خون جاری شده است.

حضرت عیسی علیه السلام با حواریون در آن جا مجلس عزایی تشکیل داده و با آهوان صحرا در عزای عزیز فاطمه علیهاالسلام اشک فشانی کرده اند آن حضرت هنگام غائب شدن نیز از آن جا به طرف آسمان بالا رفته است.

حضرت سلیمان علیه السلام بر قالیچه مخصوص نشسته و در آسمان سیر می کرد. همین که به کربلا رسید باد سه مرتبه به شدت آن را به دور خود چرخانیده به حدّی که خوف سقوط داشته است. پس از آن در کربلا فرود آمده و از قضیه عاشورا با اطلاع شده است.

گروهی از پیامبران و فرزندان و جانشینان آنها در آن جا به شهادت رسیده و همان جا آنان را به خاک سپرده اند. پیامبران و فرشتگان در آن جا بر پیکر مطهر امام حسین علیه السلام نماز گزارده اند. الان نیز آنها از خداوند در خواست می کنند که به آنها اذن زیارت داده شود و همیشه در حال نزول و صعود می باشند. بخصوص شبهای جمعه انبیا و اوصیا علیهم السلام، حضرت رسول صلی الله علیه و آله و ائمه هدی علیهم السلام همگی به زیارت آن حضرت می روند.

کربلا زیارتگاه انبیا علیهم السلام

صوت

امام صادق علیه السلام فرمود: «هیچ پیامبری در آسمانها نیست جز آن که از خدای عزوجل درخواست می کند که به او اجازه داده شود تا به زیارت قبر امام حسین علیه السلام رود. پس فوجی از پیامبران علیهم السلام فرود آمده و جمع دیگری به سمت بالا برمی گردند»⁽¹⁾.

و فرمود:«در هر شب جمعه، فرشتگان و پیامبران و اوصیا علیهم السلام و بهترین انبیا حضرت محمّد صلی الله علیه و آله ، و برترین اوصیا که ما هستیم، به زیارت امام حسین علیه السلام می رویم»⁽²⁾.

امام سجاد و امام صادق علیهماالسلام فرمودند: «هرکس دوست دارد صد و بیست و چهار هزار پیامبر علیهم السلام با او مصافحه کنند، در نیمه شعبان به زیارت قبر امام حسین علیه السلام برود، زیرا ارواح پیامبران علیهم السلام پس از رخصت از خداوند متعال به زیارت آن بزرگوار مشرّف می شوند. در میان آنان

پیامبران اولوالعزم: حضرت نوح، حضرت ابراهیم، حضرت موسی، حضرت عیسی علیهم السلام و حضرت محمّد صلی الله علیه و آله نیز هستند»⁽¹⁾.

کعب الأحبار از حضرت عیسی علیه السلام نقل کرده که: «هیچ پیامبری نبوده مگر آن که به زیارت کربلا رفته و در آن جا ایستاده و فرموده: تو زمین پر خیر و برکتی هستی، که در تو ماه تابان به خاک سپرده خواهد شد»⁽²⁾.

خطیب خوارزمی از حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام نقل می کند که فرمودند: «حضرت موسی علیه السلام برای زیارت قبر امام حسین علیه السلام از خداوند اجازه می گیرد و با هفتاد هزار فرشته به زیارت آن حضرت می رود»⁽³⁾.

حسین - نوه دختری ابوحمزه ثمالی - می گوید: در اواخر حکومت بنی مروان مخفیانه به قصد زیارت امام حسین علیه السلام به راه افتادم. هنگامی که به کربلا رسیدم پنهان شدم تا شب از نیمه گذشت. سپس به طرف قبر مطهر رفتم و دیدم مردی به سوی من آمد و گفت: «خدا پاداشت دهد، برگرد که نمی توانی به زیارت مشرف شوی». من با ترس برگشتم و نزدیک طلوع فجر دوباره به طرف قبر مطهر رفتم. باز همان شخص آمد و گفت: «تو نمی توانی به زیارت بروی». گفتم: خدایت به سلامت بدارد، چرا نتوانم؟ من از کوفه به قصد زیارت آمده ام، مرا از زیارت محروم مکن، می ترسم اگر تا صبح این جا بمانم شامیان مرا دستگیر کرده و به قتل برسانند.

او در جواب گفت: «کمی صبر کن. حضرت موسی بن عمران علیه السلام از خدای تعالی اجازه گرفته که به زیارت امام حسین علیه السلام مشرف شود، ایشان با هفتاد هزار از فرشتگان به زمین فرود آمده و از اول شب تا حال به زیارت آن حضرت مشغولند و منتظر طلوع فجر هستند، و پس از آن باز به آسمان عروج خواهند کرد».

گفتم: تو کیستی؟ گفت: «من از فرشتگانی هستم که مأمور حفظ و حراست حرم امام حسین علیه السلام هستند و از خداوند برای زائرین آن حضرت درخواست آمرزش می نماییم» .

حسین گوید: از شنیدن این سخنان چنان متحیر شدم که نزدیک بود عقل خود را از دست بدهم، و بالاخره پس از طلوع فجر به زیارت آن حضرت مشرف شده و از ترس شامیان به سرعت برگشتم⁽¹⁾.

مرحوم علامه مجلسی در ضمن روایتی از سلیمان اعمش نقل می کند که گوید: همسایه ای داشتم از اهل تسنن که زیارت امام حسین علیه السلام را بدعت و گمراهی می دانست و زائران آن حضرت را اهل جهنم می شمرد. در شب جمعه ای رؤیای صادقه ای دید و موجب توبه و بازگشت او شد. او در رؤیا دید که حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله ، امیرالمؤمنین ، امام حسن ، حضرت زهرا و حضرت خدیجه علیهم السلام به زیارت آن حضرت آمده اند و امان نامه هایی از آسمان پخش می شد که «هرکس شب جمعه به زیارت امام حسین علیه السلام موفق شود، از آتش جهنم در امان خواهد بود»⁽²⁾.

شایان ذکر است که بنابر نقل حاج علی بغدادی، امام زمان علیه السلام حکم به صحت این روایت کرده اند⁽¹⁾.

پیش آمدهایی برای پیامبران علیهم السلام در سرزمین مقدس کربلا

حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «آن سرزمینی است که انبیا و اوصیا علیهم السلام در آن جا با یکدیگر ملاقات کرده اند⁽²⁾. آن سرزمین را عمورا خوانند، و تو ای حسین عزیزم، در آن جا به شهادت خواهی رسید»⁽³⁾.

در ضمن روایتی آمده است: حضرت آدم علیه السلام هنگام گذشتن از کربلا غمناک و محزون شد و به زمین خورد و خون از پای مبارکش جاری گردید. از مصدر وحی بر او خطاب شد :

«وقوع این حادثه به خاطر موافقت با خونی است که از امام حسین علیه السلام در این سرزمین ریخته می شود».

هنگامی که کشتی حضرت نوح علیه السلام از کربلا می گذشت، زمین آن را گرفته (و به شدت به طرف خود جذب کرد) به طوری که نزدیک بود غرق شود، و خوف و وحشت سرنشینان کشتی را فرا گرفت. بر حضرت نوح وحی آمد که «این جا محل شهادت امام حسین علیه السلام است».

هنگام عبور حضرت ابراهیم علیه السلام از کربلا، مرکب آن حضرت لغزیده

بر زمین افتاد و سر مبارکش شکست و خون جاری شد. بر او نیز وحی آمد که «برای همراهی با خونی که از امام حسین علیه السلام در این جا ریخته می شود، این قضیه برای شما پیش آمد».

حضرت اسماعیل علیه السلام هنگامی که گوسفندان خویش را برای چرا فرستاده بود، چوپان به ایشان خبر داد که گوسفندان مدتی است از آب فرات نمی آشامند. سپس به اعجاز، گوسفندان به زبان فصیح عرض کردند: «فرزندت حسین علیه السلام با لب تشنه در این جا کشته می شود و ما چون از این قضیه محزون هستیم از نوشیدن آب صرف نظر نموده ایم».

حضرت موسی با وصی خویش یوشع علیهماالسلام از کربلا می گذشتند ، بند کفش آن حضرت پاره شده و خار در پای مبارکش رفته و خون جاری شد، و سپس بر ایشان نیز خطاب آمد که : «این جا امام حسین علیه السلام به شهادت می رسد و به جهت همراهی با خون او پایت خون افتاد» .

حضرت سلیمان علیه السلام موقعی که بر فرش مخصوص (که نزد ما به قالیچه سلیمان معروف است) نشسته بود و باد آن را به حرکت در می آورد، به کربلا رسید. در آن جا باد سه مرتبه به شدت آن فرش را به دور خود چرخانید و نزدیک بود سقوط کند. سپس آرام شده و در کربلا فرود آمد و خبر شهادت امام حسین علیه السلام را در آن سرزمین به آن حضرت اعلام کردند⁽¹⁾.

امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: «هنگامی که حضرت عیسی علیه السلام با حواریون از کربلا می گذشتند، آهوانی دیدند که اجتماع کرده و گریه می کنند.

آنها هم نشسته و گریه سردادند. هنگامی که علت آن را از حضرت عیسی علیه السلام سؤال کردند، در جواب فرمود:

«در این سرزمین میوه دل پیامبر حضرت احمد صلی الله علیه و آله ، فرزند حضرت طاهره بتول علیهاالسلام که شبیه مادر من است، کشته خواهد شد. در این جا طینتی به خاک سپرده می شود از مشک خوشبوتر، چون طینت زاده پیامبر است که به شهادت می رسد» . سپس فرمود: «این آهوان می گویند: ما به اشتیاق تربت مبارک سیدالشهدا علیه السلام در این جا به چرا آمده ایم و هرگاه در این سرزمین باشیم در امن و امانیم»⁽¹⁾.

جالب توجه است که شیخ صدوق از علمای قرن چهارم و قطب راوندی از علمای قرن ششم و سید علی نیلی نجفی از علمای قرن هشتم می فرمایند: «جای تعجب است که مخالفان ما این روایت را در ضمن احادیثی از مشایخ خویش در تألیفاتشان آورده اند»⁽²⁾.

امام صادق علیه السلام از پدران بزرگوارش از امیرالمؤمنین علیهم السلام از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل می کند که فرمود: «فرزندم (حسین علیه السلام ) در زمینی که نامش کربلاست به خاک سپرده می شود. آن جاست بقعه ای که قبه الاسلام در آن واقع شده است. در آن سرزمین خداوند کسانی را که به حضرت نوح علیه السلام ایمان آوردند، به هنگام طوفان نجات داد»⁽³⁾.

از روایتهای متعدد استفاده می شود که طور سینا، که خدای عزوجل خطاب به حضرت موسی علیه السلام می فرماید:« نعلین خویش از پای به در آر که در وادی مقدس طُوی هستی⁽¹⁾»، همان سرزمین کربلاست⁽²⁾، چنان که امام باقر علیه السلام می فرمایند: «غاضریه (یکی از نامهای زمین کربلا) همان بقعه ای است که خداوند در آن با حضرت موسی بن عمران علیه السلام صحبت کرد و با نوح علیه السلام در آن جا نجوا کرد»⁽³⁾.

بنابر برخی از روایات، تپه ای که حضرت عیسی و مریم علیهماالسلام به آن پناه بردند و در قرآن مجید به آن اشاره شده است که: «وَ آوَیناهُما إلی رَبْوَةٍ ذاتِ قَرارٍ وَ مَعین»⁽⁴⁾همان کربلای معلاّ است⁽⁵⁾.

امام صادق علیه السلام فرمود: «خداوند، کربلا را پناهگاه و محل اقامت و آمد و شد فرشتگان و مؤمنان قرار خواهد داد و برای آن مقامی بس بلند و رفیع خواهد بود و برکاتی بر آن نازل خواهد گشت، تا جایی که اگر مؤمنی آن جا ایستاده و دعا کند خدای عزوجل در برابر یک دعای او هزار برابرِ دنیا (از حوایج دنیوی و اخروی)به او عطا خواهد کرد» .

سپس حضرت آهی کشید و فرمود: «ای مفضل، هنگامی که زمینها به یکدیگر فخر فروشی و تکبر می کردند، زمین کعبه بر کربلا

فخر فروشی کرد. خداوند به او خطاب کرد: ای کعبه بیت الحرام، آرام باش و بر کربلا فخر مکن». سپس حضرت علت آن را این گونه بیان فرمود:

«چون کربلا مکان مبارکی است که در آن جا از درخت بر حضرت موسی علیه السلام ندا رسید، و آن جاست زمین بلند و تپه ای که حضرت مریم و حضرت مسیح علیهماالسلام به آن پناه بردند.... و در آن جا حضرت مریم، حضرت عیسی علیهماالسلام را (پس از ولادت) شستشو داد و خودش نیز همان جا غسل کرد. و حضرت عیسی هنگامی که می خواست غایب شود از آن جا که بهترین مکانها بود به آسمان عروج نمود⁽¹⁾. برای شیعیان ما در آن جا خیر و نیکی بسیار است، تا زمان ظهور حضرت مهدی علیه السلام »⁽²⁾.

به نظر بعضی از بزرگان، نینوایی که محل بعثت حضرت یونس علیه السلام بوده نیز، سرزمین مقدس کربلاست⁽³⁾.

عالم جلیل القدر شیخ جعفر شوشتری نقل می کند: «در سرزمین مقدس کربلا، همه انبیا علیهم السلام و فرشتگان بر جسد مبارک امام حسین علیه السلام نماز گزارده اند»⁽⁴⁾.

کربلا، محل شهادت و مدفن پیامبران و اوصیا علیهم السلام

صوت

امام باقر علیه السلام فرمود: «کربلا گرامیترین زمینها نزد خداوند است وگرنه خدای متعال انبیا و اولیای خودش را در آن جای نمی داد. پس قبور ما را در آن جا زیارت کنید»⁽¹⁾.

امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

«در این زمین، دویست پیامبر و دویست وصی پیامبر و دویست نفر از فرزندان پیامبران به شهادت رسیده اند»⁽²⁾.

امام صادق علیه السلام فرمود: «به زیارت کربلا بروید و از آن جا جدا نشوید، چون بهترین فرزندان انبیا علیهم السلام در آن جا مدفون اند»⁽³⁾.

مسیب فزاری - که از بزرگان تابعین و از زُهّاد به شمار می رود - می گوید: به استقبال جناب سلمان فارسی رفته بودیم. هنگامی که به کربلا رسید گفت: نام این زمین نزد شما چیست؟ مردم گفتند: کربلا.

گفت:این جا محل شهادت برادران من است. آری این جا محل بارانداختن آنها، و جای پیاده شدن آنها و زمینی است که خون آنها بر آن ریخته خواهد شد.

در این سرزمین، بهترین پیشینیان کشته شده و بهترین آیندگان نیز همین جا به شهادت خواهد رسید⁽⁴⁾.

میرداماد در تعلیقه اش بر رجال کشّی می نویسد: «گویا مراد جناب سلمان از خیر الأوّلین، هابیل (فرزند حضرت آدم علیه السلام ) باشد»⁽¹⁾.

کربلا، محل استجابت دعا و رفع گرفتاریها

بشر همیشه طالب سعادت و خوشبختی ، عمر طولانی ، روزی وسیع و زندگی بهتر است، و از گرفتاریها، کمبودها، بیماریها و مشکلات رنج می برد. خدای تعالی برای این که انسانها به اهداف مادّی و معنوی خود نائل شوند روشهایی را به آنها آموخته است که دعا، توسل و زیارت از مهمترین آن روشها به شمار می رود.

خداوند دوست دارد بندگان خواسته ها و حاجات خود را بر او عرضه کنند و به واسطه های فیض متوسل گردند، تا جایی که به پیامبران نیز همین مطلب را توصیه نموده و روش همه آنها بر این بوده که هنگام درخواست حاجات از خدای تعالی به حضرت رسول صلی الله علیه و آله و اهل بیت آن بزرگوار علیهم السلام توسل بجویند.

بدون شک نزول رحمت الهی، اعتنا و توجه خداوند به بندگان و استجابت دعا بستگی به زمانها و مکانهای خاص دارد. سیره عملی اهل بیت علیهم السلام و سفارش أکید آنها بر عبادت و دعا و نیایش کنار قبر مطهر حضرت سیدالشهدا علیه السلام بوده است، تا جایی که برای بهبودی و رفع کسالت خویش کسی را به کربلا می فرستاده اند تا آن جا برایشان دعا کند. زیارت آن گرامی را از اسباب توسعه رزق، طولانی شدن عمر،

بهبودی از امراض و بر طرف شدن گرفتاریها معرفی کرده اند.

از جمله پاداشهای الهی در عوض شهادت امام حسین علیه السلام این است که دعای کنار تربت آن عزیز مقرون به اجابت است. امام باقر علیه السلام فرمود:

«امام حسین علیه السلام در حالی که مظلوم و محزون بود، با لب تشنه و دلی پر حسرت در کربلا به شهادت رسید. پس خدای عزوجل بر خویش قسم یاد کرد که هرکس حسرت و حزنی داشته باشد، یا گنهکار یا غمناک یا عطشان باشد و یا دارای آفت و مرضی باشد و به زیارت آن حضرت مشرف شده و به واسطه آن بزرگوار به درگاه خداوند تقّرب بجوید، خداوند غم و اندوه او را برطرف و حاجتش را روا کند ، گناهانش را ببخشد و عمر او را طولانی کند و رزق و روزی او را وسعت دهد. پس ای صاحبان بصیرت، عبرت بگیرید»⁽¹⁾.

امام صادق علیه السلام فرمود: «هیچ غمناک و محزونی به زیارت کربلا نرود، مگر این که خدا حزن او را برطرف و حاجتش را روا سازد»⁽²⁾.

امام باقر و امام صادق علیهماالسلام هر دو فرموده اند:

«یکی از عطیه های خداوند متعال به امام حسین علیه السلام در قبال شهادت آن بزرگوار آن بود که قبر حضرت را محل استجابت دعا قرار داد»⁽³⁾.

در روایتهای متعدد آمده است: امام هادی علیه السلام بیمار شده بود و می فرمود: «کسی را از جانب من ، با خرج خودم به کربلا بفرستید تا آن جا برایم دعا کند» . خدمت حضرت عرض شد: مقام و منزلت شما نزد خدای متعال کمتر از حرم امام حسین علیه السلام نیست.در جواب فرمود:

«إنَّ لِلّه بِقاعا یُحِبُّ أن یُدعی فیها، فیَسْتَجیبُ لِمَن دَعاه، والحائر منها»⁽¹⁾. یعنی : خدای متعال را مکانهایی است که دوست دارد در آن جا او را بخوانند و او اجابت کند و حرم امام حسین علیه السلام از جمله آنهاست.

نظیر همین قضیه برای امام صادق علیه السلام نیز اتفاق افتاده و حضرت نیز همین جواب را بیان فرموده اند⁽²⁾.

در زیارت ناحیه مقدسه آمده است:«السلامُ عَلی مَن الإجابَةُ تَحْتَ قُبَّتِهِ»⁽³⁾. یعنی: سلام بر آن عزیزی که خداوند دعای بندگان را زیر بارگاه او اجابت می کند.

علی بن اسباط از اصحاب امام رضا و امام جواد علیهماالسلام، می گوید: «جمعی از شیعیان نقل کرده اند: هنگامی که خبر شهادت امام حسین علیه السلام در شهرهای مختلف منتشر شد، صد هزار زن نازا برای زیارت حضرتش به کربلا آمدند و همه آنها بچه دار شدند»⁽⁴⁾

شایان ذکر است که علی بن أسباط که راوی این مطلب است، کاملاً مورد اطمینان وثقه است. نجاشی درباره او گوید: «أوثق الناس و أصدقهم لهجةً»، یعنی: او موثقترین و مورد اطمینانترین مردم و از همه راستگوتر بوده است. نقد الرجال: 227، تنقیح المقال 2 / 268.

.

2-فضیلت عبادت و اقامت و مجاورت در کربلا

اشاره

خدای تبارک و تعالی در رابطه با اعمال بندگان یکسان بر خورد نمی کند. عقاب تبهکاران مطابق با میزان عدل اوست، ولی در پاداش نیکوکاران با فضل خویش رفتار می کند، و در مقابل یک کار نیک ده برابر و گاهی بیشتر تا هفتصد برابر ثواب می دهد. برای نماز و عبادت در زمانها و مکانهای خاصی مانند شب و روز جمعه، ماه مبارک رمضان، لیالی قدر، مساجد، مسجد الحرام، مسجد النبی صلی الله علیه و آله ، مسجد کوفه و امثال آن ثوابهای بیشمار قرار داده است، تا جایی که گاهی عقل بشر در برابر آن حیران می شود.

کربلا از جاهایی است که عبادت و نیایش در آن نزد خداوند مطلوب است، نماز در آن جا با حج و عمره برابر است و اقامت و سکنی گزیدن در آن جا نیز مورد عنایت الهی است.

امام باقر علیه السلام فرمود:

«نماز واجب کنار قبر امام حسین علیه السلام برابر با حج، و نماز مستحب برابر با عمره است»⁽¹⁾.

امام صادق علیه السلام فرمود : اگر زائر سیدالشهدا علیه السلام می دانست چه پاداشی نزد خدا دارد ، آرزو می کرد که خانه اش - تا آخر عمر - کربلا بود⁽¹⁾.

امام باقر علیه السلام به شخصی که فاصله محل سکونتش تا کربلا یک روز و اندی بود ، فرمودند: «اگر ما به این اندازه به قبر آن حضرت نزدیک بودیم، به کربلا هجرت می کردیم»⁽²⁾.

امام صادق علیه السلام فرمود: «هنگامی که از زیارت آن حضرت برمی گردی منادی ندایی می دهد و با تو سخنی می گوید که اگر کلام او را می شنیدی اقامت نزد قبر آن حضرت را اختیار می کردی (و هرگز برنمی گشتی)»⁽³⁾.

و فرمود: «هر روز اقامت نزد قبر سیدالشهدا علیه السلام ثواب هزار ماه (عبادت) دارد و یک درهم خرج کردن در راه زیارتش یا هنگام اقامت در کربلا، ثواب هزار - و بنابر نقلی ده هزار - درهم خرج کردن در راه خدا را دارد»⁽⁴⁾

از امام صادق علیه السلام نقل شده که در ضمن روایتی فرمودند : «وَانْصَرِفْ عَنْهُ وَلاتَتَّخِذْهُ وَطَنا ، یعنی : پس از زیارت برگرد ، آن جا را وطن خویش قرار مده) . (کافی 4/587، کامل الزیارات 131 ، تهذیب 6/76) . علامه مجلسی قدس سره در جمع بین این روایت با سایر روایات فرموده : شاید مراد آن باشد که در حال تقیه و خوف مجاورت آن جا را اختیارنکنید یا نهی از توقف و سکنی گزیدن کنار قبر مطهر باشد نه اطراف و حوالی آن. (بحار 101/115) .

و بعضی دیگر احتمال داده اند استحباب مجاورت مختص به اهل تقوی و عبادت و ... باشد نه کسانی که رعایت حرمت آن سرزمین مقدّس را نمی کنند . (مرآة الکمال 3/259 - 260) .

.

زیارت کربلا

زیارت امامان معصوم علیهم السلام از اموری است که در شرع مقدس بر آن بسیار تأکید شده است. از کلمات دُرر بار خاندان وحی استفاده می شود که زیارت إعلام وفاداری به پیمان با اهل بیت علیهم السلام است، و از اسباب آمرزش و مغفرت است و شفاعت را شامل حال زائر می نماید. در قیامت نیز پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله از او دستگیری کرده و او را نجات می دهند و پاداش زیارت او بهشت است.

روایتهای بسیاری در خواص و آثار زیارت حرم امام حسین علیه السلام وارد شده است که بحث درباره آن نیاز به تألیف مستقلی دارد. ما از باب نمونه به چکیده ای از فضیلتهای بیشمار آن اشاره می کنیم.

امامان معصوم علیهم السلام تأکید بسیار بر زیارت آن حضرت داشته ، آن را «واجب» و «فریضه» و از «حقوق» آن گرامی شمرده اند.

تکرار و نایب گرفتن در آن نیز مطلوب است. با فضیلت ترین و محبوبترین اعمال نزد خداست و بر حج و عمره مستحبی ترجیح دارد.

اگر مردم ارزش آن را می دانستند از شدّت شوق جان می سپردند، و بنابر روایتی: دارائی خویش را فروخته و به زیارت او می شتافتند !

خدای تعالی در آخر روز عرفه، پیش از توجه به کسانی که در صحرای عرفات هستند، به زوّار امام حسین علیه السلام نظر دارد.

زائر آن حضرت ، مشمول دعای خیر اهل آسمان ، حضرت رسول صلی الله علیه و آله ، حضرت زهرا علیهاالسلام ، همه ائمه معصومین علیهم السلام و فرشتگان بوده و امام حسین علیه السلام که در جانب راست عرش الهی است بر او نظر می کند.

هفتاد هزار فرشته در حرم مطهر عبادت می کنند و ثواب آن در نامه عمل زوّار نوشته می شود.

فرشتگان، خدمتگزار آنها بوده و دست بر صورت آنها می کشند.

در مقابل هر زیارت ثواب حجّ ها و عمره های بسیار به او داده شود. گناهان او حتی گناهان پنجاه ساله او بخشوده می گردد.

رزق و روزی به سوی او جلب شده، امور دنیوی اش کفایت و عمرش طولانی و در زندگی خوشبخت خواهد گردید.

زیارت علامت محبت زائر به ائمه علیهم السلام است که به آن شناخته می شود. هنگامی که به قصد زیارت از خانه اش بیرون رود، اگر پیاده باشد به هر قدمی حسنه ای برایش نوشته شده و یکی از گناهانش محو می گردد.

فرشتگان از ابتدای سفر تا هنگام بازگشت با او هستند. هنگامی که می خواهد از کربلا برگردد، یکی از فرشتگان از جانب خداوند متعال به او سلام رسانده و می گوید: «عمل خویش را از سر گیر که گناهان گذشته ات همه بخشوده شد».

چنانچه زائر به سلامت برگردد، آن فرشتگان تا هنگام وفات بر درِ خانه اش اقامت گزیده، به ذکر خدا مشغول و ثوابش را به او دهند .

و بنابر روایتی: «هر روز به زیارت امام حسین علیه السلام مشرّف می شوند و ثوابش را به آن زائر می دهند».

آن فرشتگان هنگام وفات زائر بر جنازه اش حاضر شده و در تغسیل و تکفین و نماز او شرکت کنند ، سپس منادی از جانب خداوند به آن

فرشتگان خطاب کند: «تا قیامت کنار قبر او به تسبیح و تقدیس حق تعالی مشغول باشید»، و ثواب آن در نامه عمل این زائر ثبت گردد .

جمعی از فرشتگان که در خود حرم مأموریت دارند، به استقبال زوّار می روند و هنگام بازگشت آنها را مشایعت می کنند. اگر زوّار بیمار شوند به عیادت آنها رفته و اگر زائری از دنیا برود بر جنازه اش حاضر و بر او نماز گزارده و برایش استغفار و طلب رحمت می کنند.

در قیامت زائران قبر سیدالشهدا علیه السلام همراه با ایشان در سایه عرش الهی هستند. بر آنها علامتی است نورانی که به آن شناخته می شوند .

به هر زائر شفاعت صدنفر واگذارشده واز شهدا محسوب می شود.

از مهمترین خواص زیارت آن است که اگر کسی شقیّ و بد ذات باشد، پس از تشرف به زیارت شقاوتش زایل و سعادتمند خواهد شد.

ترک زیارت آن حضرت مذمّت شده و جفا در حق آن گرامی و از عقوق پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله شمرده شده است.

کسی که به زیارت آن حضرت مشرّف نشود، ایمانش ناقص است و بلکه فرموده اند: «از شیعیان ما نیست» و در روز قیامت، حسرت می خورد که چرا موفق به زیارت نشدم ! اگر داخل بهشت هم شود، باز مقام و درجه اش پایین و مهمان اهل بهشت باشد (و برای خود او جا و مکان مستقلی نخواهد بود).⁽¹⁾

2

فضیلت تربت امام حسین علیه السلام

صوت

بدون شک ارزش مادی زمینها با یکدیگر متفاوت است. زمینهایی که در آن معدن طلا و نقره و فیروزه و یا مواد معدنی دیگری وجود دارد، از ارزش خاصّی برخوردار است. مکانهایی که قابلیت کشت و زراعت انواع و اقسام درختان و گیاهان را دارد، با زمین شوره زار یکسان محسوب نمی شود.

از لحاظ معنوی نیز روشن است که تمام نقاط روی زمین یکسان نیست. از ادله بسیار زیادی ارزش خاصّ و فوق العاده زمین کربلا بر سایر زمینها استفاده می شود و به جهت همین نکته است که سیره مستمر پیروان مکتب اهل بیت علیهم السلام بر تکریم و احترام و ارج نهادن به این خاک مقدس بوده است.

ابتدای آفرینش تربت

در نظام آفرینش ترتیب خاصی حاکم است و تقدم و تأخر پدیده ها بدون جهت نیست. ارواح قبل از بدن ها آفریده شده، و خلقت انوار چهارده معصوم علیهم السلام قبل از آفرینش همه مخلوقات بوده است. در میان

خاک ها و زمینها، زمین کعبه گرچه سابقه بیشتری نسبت به سائر زمینها دارد ولی زمین کربلا در آفرینش بر همه زمینها حتی بر کعبه مقدم است. خداوند تعالی کربلا را چندین هزار سال قبل از کعبه آفریده و آن را مقدس و مبارک و حرم خاص خویش قرار داده است.

سرزمین کربلا به خاطر تواضع در برابر خدای تعالی به مقامی رسیده که پاک ترین قسمت روی زمین است. آری با این که کعبه از ارزش معنوی خاصی برخوردار است ولی قابل قیاس با زمین کربلا نیست و زمین کربلا از آن برتر و حرمتش بیشتر است، بلکه اگر کربلا نبود خدای تعالی کعبه را هم نمی آفرید. کربلا گرچه به ظاهر مانند سایر زمینهاست ولی در واقع قسمتی از زمین بهشت بلکه برترین و بهترین مکان بهشت و مخصوص اولیای خاص خداوند است که در میان منازل بهشتی با جلوه خاصّی می درخشد.

امام سجاد علیه السلام فرمود: «خداوند پیش از آفریدن زمین کعبه، زمین کربلا را حرم امن و مبارک قرار داد، و بیست و چهار هزار سال (پیش از آفریدن کعبه) کربلا را به عنوان حرم (خاصّ خویش) برگزید»⁽¹⁾.

امام باقر علیه السلام فرمود:

«خداوند بیست و چهار هزار سال پیش از آن که زمین کعبه را خلق کند، زمین کربلا را آفرید و آن را مقدس و مبارک قرار داد. پیش از این که خدا خلق را بیافریند این زمین همیشه مقدس و مبارک بوده و برای همیشه چنین

خواهد بود، تا آن را برترین و والاترین زمین بهشت گرداند . آن جا بهترین منزل و مسکنی خواهد بود که خداوند اولیای خویش را در آن جای خواهد داد»⁽¹⁾.

امام صادق علیه السلام فرمود: «خداوند کربلا را حرم امن و مبارک قرار داد، پیش از این که مکه را به عنوان حرم برگزیند»⁽²⁾.

امام حسین علیه السلام فرمود: «روزی که خداوند عزوجل زمین را گسترانید این محل را در کربلا برای من برگزید، و آن را پناهگاه شیعیان ما قرار داد. آن جا امان است برای شیعه در دنیا و آخرت»⁽³⁾.

برتری زمین کربلا بر همه زمینها حتی کعبه

حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «... جبرئیل گفت:... کربلا پاکترین مکان روی زمین و حرمتش از همه جا بیشتر است»⁽⁴⁾.

امام صادق علیه السلام فرمود: «زمین کعبه (به خود بالیده و) گفت: کجا مانند من پیدا می شود. در حالی که خداوند خانه اش را بر من قرار داده و مردم از هر راه دور و درازی به سوی من می آیند. من حرم (برگزیده) خدا و محل امن اویم.

خدای عزوجل به او وحی کرد: از فخرکردن دست بردار و آرام گیر.

قسم به عزت و جلالم، فضیلت تو نسبت به زمین کربلا مانند اندک آب باقی مانده به سوزنی است که در دریایی زده باشند (که البته آن آب کم با آب دریا قابل قیاس نیست).

اگر نبود تربت کربلا تو را نیز فضیلتی نمی دادم.

اگر نبود آنچه زمین کربلا در بردارد تو و خانه ای که به آن افتخار می کنی هیچ کدام را نمی آفریدم. پس آرام باش و سر جای خویش قرار بگیر و در مقابل زمین کربلا متواضع و خوار و ذلیل باش و استنکاف مکن و تکبّر را واگذار و گرنه تو را در آتش جهنم رها کنم»⁽¹⁾.

و در روایت دیگر فرمود: خدای تعالی بعضی از زمینها و آبها را بر بعضی دیگر ترجیح و برتری داد. پس بعضی از آنها بر یکدیگر فخرفروشی کرده و برخی ستم کردند. هیچ آب یا زمینی نبود مگر آن که خداوند آن را عقاب کرد، چون در برابر خداوند تواضع نکردند تا جایی که خداوند بر زمین کعبه مشرکان را مسلط کرد و بر آب زمزم آب شوری فرستاد که طعم و مزه آن را فاسد کرد. اما زمین کربلا اولین زمین و آب فرات اولین آبی بود که خداوند آن را تقدیس کرد و مبارک گردانید. پس از آن خطاب آمد: الآن که زمینها و آبها بر یکدیگر فخر کردند، (تو نیز) تکلم نما و آن فضیلتی که خدای تعالی به تو اختصاص داده است بیان کن .

پس زمین کربلا به قدرت خداوند عزوجل چنین گفت:

«من زمین مقدس و مبارک خداوندم، شفا در تربت و آب من است. البته مقصود من فخر فروشی نیست، بلکه من در برابر خدایی که این عنایت را به من عطا کرده، خضوع و فروتنی می کنم. من نمی خواهم بر زمینهایی که پست تر از خودم هستند فخر فروشی (و تکبر) کنم، بلکه مقصودم از این گفتار شکرگزاری خداوند عزوجل است».

امام صادق علیه السلام فرمود : «خدای تعالی به خاطر فروتنی و شکرگزاریِ زمین کربلا ، او را به سیدالشهدا علیه السلام و اصحاب او اکرام کرد» .

سپس فرمود: «هرکس برای خدا تواضع کند، خدای تعالی رتبه او را بلند نماید و هر کس تکبّر ورزد، خدای عزوجل او را خوار کند»⁽¹⁾.

در ضمن روایت مفصلی آمده است: هنگامی که زمین کعبه فخرفروشی کرد و خود را بی نظیر خواند و گفت: من با فضیلت ترین مکانها بر روی زمینم، چرا که همه مأمورند هنگام نماز به سوی من متوجه شوند و هرکس استطاعت داشت باید به طواف من بیاید. ذبح حیوانات و دفن اموات نیز باید به طرف من باشد.

خدای تعالی به او خطاب فرمود: «بیت المعمور از تو بهتر و بالاتر، و فضیلت عرش از بیت المعمور افزونتر است. ولی بیست و چهار هزار سال پیش از آفرینش تو و بقیه زمینها، زمین پاک و پاکیزه ای آفریده ام که شرافت و عظمت آن را صد هزار مرتبه از تو و بیت المعمور و عرش بیشتر و بالاتر قرار داده ام، و اگر به واسطه حرمت

آن نبود تو و آسمانها و زمینها را نیز نمی آفریدم».

پس از آن، خداوند، خصوصیاتی از زمین کربلا را این گونه بیان کرد:

«آن زمینی است که تربتش را شفای هر دردی قرار داده ام.

به فرشتگان عرش دستور داده ام هر روز به زیارت آن رفته و تربتش را برای تبرک به عرش آورند.

قسم یاد کرده ام هر که در آن جا دفن شود عذابش نکنم و در قیامت از او حساب نکشم».

و پس از بیان فضیلت سجده بر خاک کربلا فرمود:

«آن زمینی است که در آن سبطِ پیامبر برگزیده ام ، سرور جوانان اهل بهشت ابی عبدالله الحسین همراه با خاندان پاک و یاران خوب (و باوفایش) در آن کشته و دفن شوند».

هنگامی که زمین مکه این خبر را شنید به شدت گریست⁽¹⁾

ذکر دو مطلب را در اینجا لازم می دانیم :

نکته نخست : آن که برتری کربلا بر کعبه آن قدر مشهور است که علامه بحرالعلوم رحمه الله در منظومه فقه [الدرة النجفیة : 100] بدان تصریح فرموده و گفته :

وَمِنْ حَدیثِ کربلاء والکعبة لِکربلا بانَ عُلوُّ الرُّتبة

نکته دوم : آن که سخن گفتن خداوند با زمین و جواب دادن آن و گریه کردن آن نباید بعید شمرده شود، چون شواهدی بر آن در قرآن و روایات موجود است.

مثلاً در قرآن می خوانیم که زمین مورد خطاب واقع شده : «یَا أَرْضُ ابْلَعِی مَاءَکِ» [سوره هود 11: 44]، یعنی: ای زمین آب خویش را بلعیده (و فرو ببر) .

و یا : «فَقَالَ لَهَا وَلِلْأَرْضِ ائْتِیَا طَوْعاً أَوْ کَرْهاً» [سوره فصلت (41): 11]، یعنی: پس به آسمان و زمین گفت: بیایید با رغبت یا از روی کراهت. و باز در آیه دیگر می فرماید: «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَی السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَیْنَ أَن یَحْمِلْنَهَا» [سوره احزاب (33): 72]، یعنی: ما امانت را بر آسمانها و زمین و کوهها عرض داشتیم، پس از حمل آن ابا کردند.

اما در مورد گریه کردن زمین می فرماید: «فَمَا بَکَتْ عَلَیْهِمُ السَّماءُ وَالْأَرْضُ» [سوره دخان (44): 29]، (پس از بیان هلاکت قوم فرعون) پس آسمان و زمین بر آنها به گریه درنیامد.

با دقت در آیه اخیر این نکته را در می یابیم که این تعبیر در صورتی صحیح است که گریه آسمان و زمین ممکن باشد، چنان که در روایات بسیاری که شیعه و سنی آن را نقل کرده اند، گریه آسمان و زمین و... در شهادت امام حسین علیه السلام آمده است. (رجوع شود به : عوالم 17/455 - 501 ، عزاداری رمز محبت 1/263 ، 295) .

.

زمین کربلا، قطعه ای از بهشت

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: جبرئیل به من خبر داد که: «... اِنَّها لِمنْ بَطحاءِ الجَنَّة»⁽¹⁾. زمین کربلا بخشی از زمین گسترده و پهناور بهشت است.

امام سجاد علیه السلام فرمود:

هنگامی که خداوند تعالی زمین را به شدت تکان داده و از جای خود به حرکت درآورد (یعنی هنگام برپا شدن قیامت) ، زمین کربلا به همان حالی که هست با تربت نورانی و صاف و خالصش بالا برده شده و در بهترین باغهای بهشتی قرار داده می شود . برترین منزلهای بهشتی آن جاست، در آن جای نمی گیرند مگر انبیا و رسولان علیهم السلام. - شاید هم فرمود: پیامبران اولوالعزم علیهم السلام . (تردید از راوی است) - .

همچنان که بعضی از ستارگان در میان بقیه با درخشندگی خاصّی نورافشانی می کنند، کربلا نیز در بین باغهای

بهشتی می درخشد، به نحوی که نورش چشم تمامی اهل بهشت را می پوشاند و ندا در می دهد که: من زمین مقدس، پاک و مبارک خداوندم و حضرت سیدالشهدا علیه السلام را در بردارم که سرور جوانان بهشت است»⁽¹⁾.

امام صادق علیه السلام فرمود: «از روزی که امام حسین علیه السلام در کربلا دفن شد، محل قبر آن حضرت یکی از روضه های بهشتی است»⁽²⁾.

و فرمود: «محل دفن امام حسین علیه السلام یکی از باغهای بهشت است»⁽³⁾.

و نیز فرمایش ایشان است که : «بیست ذراع در بیست ذراع از اطراف قبر امام حسین علیه السلام یکی از باغهای بهشت است»⁽⁴⁾.

و پیش از این روایتی از امام باقر علیه السلام نقل کردیم که : «این زمین همیشه مقدس و مبارک بوده و برای همیشه چنین خواهد بود تا این که بهترین و والاترین زمین بهشت گردد. آن جا بهترین منزل و مسکنی خواهد بود که خداوند اولیای خویش را در آن جای خواهد داد»⁽⁵⁾.

حکایت جالبی در این زمینه نقل شده که در بخش پایانی کتاب خواهد آمد .⁽⁶⁾

تربت کربلا، خمیرمایه وطینت بدن شریف امام حسین علیه السلام

صوت

خدای عزوجل انسان را از خاک آفریده ، چنان که در قرآن مجید به آن اشاره فرموده است. از فرمایشهای خاندان وحی و تنزیل علیهم السلام استفاده می شود که هر انسانی از خاک محل دفن خویش آفریده شده است. مرحوم کلینی در اصول کافی بابی را در این زمینه عنوان فرموده و آن جا از امام باقر یا امام صادق علیهماالسلام نقل می کند:

«مَنْ خُلِقَ مِنْ تُرْبةٍ دُفِنَ فیها». یعنی : انسان از هر خاکی آفریده شده باشد در همان جا به خاک سپرده خواهد شد⁽¹⁾

رجوع شود به: کنزالعمال 11 / 565 و 15 / 692، مجمع الزوائد 3 / 42.

.

و از امام صادق علیه السلام نقل می کند: «هنگامی که نطفه در رحم واقع شود خداوند عزوجل فرشته ای را می فرستد تا قدری از خاک محل دفن او آورده و با نطفه اش بیامیزد. پس از آن همیشه آن شخص میل قلبی به آن مکان دارد، تا این که در آن جا دفن گردد»⁽²⁾.

در روایتی از حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله آمده است: «هنگامی که خداوند متعال آدم را آفرید زمین نزد خداوند شکوه و گلایه کرد که از خاک او برداشته (و کم) شد! خدای عز و جل وعده کرد که آنچه از زمین گرفته شده به او برگردانده شود. پس هر که بمیرد حتما در خاکی که از او آفریده شده دفن خواهد شد»⁽³⁾.

روایتهایی که در ذیل آیه شریفه «مِنْها خَلَقْناکُمْ وَ فیها نُعیدُکُمْ وَ مِنْها نُخْرِجُکُمْ تارَةً أُخْری»⁽¹⁾وارد شده نیز اشعاری بر این مطلب دارد⁽²⁾.

شیخ صدوق رحمه الله نقل می کند: از امام محمد باقر علیه السلام سؤال شد چرا انسان جایی به دنیا آمده و در جای دیگر از دنیا می رود؟ حضرت فرمودند: «زیرا خداوند تعالی مردم را از خاک روی زمین آفریده ، از این رو هر کس به تربت خودش بازگشت می کند»⁽³⁾.

از این اصل کلی استفاده می شود که بدن مبارک امام حسین علیه السلام نیز از خاک سر زمین مقدس کربلا آفریده شده است، گرچه خلقت نور آن حضرت سالها قبل از بدن مبارک ایشان بوده است .

امام صادق علیه السلام می فرماید:

«مَنْ باعَ طینَ قَبْرِ الحُسَین علیه السلام ، فاِنَّه یَبیعُ لَحْمَ الحُسین علیه السلام وَ یَشْتَریه»⁽⁴⁾. یعنی : هرکس که خاک قبر امام حسین علیه السلام را بفروشد در حقیقت گوشت بدن آن حضرت را خرید و فروش کرده است.

بلکه بعضی بر این باورند که تربت مقدس کربلا، در خمیر مایه بدنهای همه معصومان علیهم السلام بوده است و به فرمایش امام باقر یا امام صادق علیهماالسلام استناد کرده اند که فرموده اند : «خدای تبارک و تعالی حضرت

آدم علیه السلام را از خاک آفرید، لذا خوردن خاک را بر فرزندان او حرام کرد». راوی پرسید: نظر شما درباره خوردن خاک قبر امام حسین علیه السلام چیست؟ حضرت در جواب فرمود: «یَحْرُمُ عَلی الناسِ أَکْلُ لُحُومِهم وَ یَحِلُّ لَهُمْ أکْلُ لُحُومِنا»؟ بر مردم حرام است از گوشت بدن خودشان استفاده کنند، ولی خوردن گوشت ما رواست؟ آری اگر قدر کمی به اندازه یک نخود باشد، اشکال ندارد⁽¹⁾.

علامه امینی ذیل این حدیث شریف می فرماید:

«در این حدیث شریف اشاره ای است به این که طینت بدن همه ائمه اطهار علیهم السلام از تربت کربلاست، چون در ابتدا فرمودند: حضرت آدم علیه السلام از گل خلق شده و در آخر می فرماید: این خاک لحوم ماست، چندان بعید هم نیست که خاک شریفترین محل روی زمین، طینت و خمیرمایه برای شریفترین موجودات باشد. از جمله روایتهایی که این مطلب را تأیید می کند خلقت تربت شریف است بیست و چهار هزار سال پیش از خلقت کعبه، و آنچه دلالت دارد که این زمین بهترین باغهای بهشتی ... و بهترین منزل بهشت است که تنها انبیا و رسولان علیهم السلام در آن جای خواهند گرفت»⁽²⁾.

با الهام از کلام این عالم بزرگ، به سراغ روایتهایی می رویم که بر این مدعا دلالت می کند:

1 . روایتهایی که دلالت دارد بر تقّدم خلقت تربت بر همه زمینها که پیش از این گذشت⁽³⁾. با توجه به تناسب آن با تقدم خلقت معصومین علیهم السلام

بر جمیع مخلوقات که امری مسلّم است.

2 . احادیثی که تربت را گوشت و خون ائمه علیهم السلام شمرده است.

امام صادق علیه السلام در ضمن روایتی می فرمایند: نباید بیش از مقدار یک نخود از تربت استفاده کرد، و علت آن را چنین بیان نموده اند:

«فَمَنْ تَناوَلَ مِنْها اَکْثَرَ مِنْ ذلک فَکَأنّما اَکَلَ مِنْ لُحُومِنا وَ دِمائِنا»⁽¹⁾. هرکس بیش از اندازه یک نخود از تربت تناول کند، مانند این است که از گوشت و خون ما خورده است.

در روایت دیگر می فرمایند: «هر کس خاک قبر امام حسین علیه السلام را در غیر مورد استشفا تناول کند، مانند آن است که از گوشت ما خورده»⁽²⁾.

3 . آنچه دلالت دارد بر یکی بودن طینت و تربت ائمه علیهم السلام.

امام هادی علیه السلام می فرمایند: «تربت ما یکی بود ولی در ایّام طوفان (حضرت نوح علیه السلام ) پراکنده و متفرق شد، لذا قبور ما از یکدیگر جدا شد ولی اصل آن تربت یکی است»⁽³⁾.

در زیارت جامعه کبیره که از امام هادی علیه السلام روایت شده می خوانیم:

«وَ أنَّ أرواحَکُم و نُورَکم وطینَتَکم واحِدَة، طابَتْ و طَهُرتْ بَعضُها مِن بَعض»⁽⁴⁾. یعنی گواهی می دهم که ارواح مقدس شما و نور شما وطینت شما، در اصل یکی بوده است، پاک و پاکیزه.

4 . مرحوم کلینی در کتاب الحجه کافی بابی در آفرینش بدن و روح و قلوب ائمه اطهار علیهم السلام عنوان کرده، در روایت اوّل از امام صادق علیه السلام نقل می کند که: «خدای عزوجل ما را از علیّین آفرید»⁽¹⁾.

با توجه به روایاتی که دلالت دارد علیین در آسمان هفتم (و در بهشت) است⁽²⁾، مناسبت تمام دارد با روایتهایی که کربلا را یکی از باغهای بهشت یا بهترین منزل بهشت معرفی می کند⁽³⁾.

5 . همچنین مرحوم کلینی و شیخ محمد بن حسن صفار قمی از امام کاظم علیه السلام نقل کرده اند که: «خدای عزوجل ما را از ده گِل آفرید».

سپس می فرمایند: در روایت دیگری این گِل ها را چنین نام برده اند:

گِل جنان: 1 . جنت عدن، 2 . جنة المأوی، 3 . جنة النعیم، 4. الفردوس، 5 . الخلد.

گِل زمین: 1 . مکه، 2 . مدینه، 3 . کوفه، 4 . بیت المقدس، 5 . حائر، یعنی حرم مطهر امام حسین علیه السلام »⁽⁴⁾.

در روایت اخیر تصریح شده که بخشی از طینت همه معصومان علیهم السلام، خاک کربلا بوده است.