مشخصات کتاب

سرشناسه : یوسفیان، مهدی، ۱۳۲۸ -

عنوان و نام پدیدآور : طلوع خورشید/ مهدی یوسفیان.

مشخصات نشر : قم: بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود علیه السلام،مرکز تخصصی مهدویت، ۱۳۸۴.

مشخصات ظاهری : ۵۵ ص.؛.م س ۲۰× ۱۰

فروست : انتظار؛ ۵.

شابک : ۲۵۰۰ ریال: 964-7428-35-9 ؛ ۳۵۰۰۰ ریال (چاپ چهارم)

یادداشت : چاپ چهارم: آذر ۱۳۸۶.

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.

موضوع : محمدبن حسن (عج)، امام دوازدهم، ۲۵۵ق -

موضوع : مهدویت-- انتظار

رده بندی کنگره : BP۵۱/ی۹ط۹

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۵۹

شماره کتابشناسی ملی : ۱۲۴۰۳۳۰

اشاره

انتظار«5»

طلوع خورشید

مهدی یوسفیان

طلوع خورشید (انتظار 5)

مؤلف/ مهدی یوسفیان

ناشر/ بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف

نوبت چاپ/ هشتم، زمستان 1390

شمارگان/ سه هزار

طراح جلد و صفحه آرا/ عباس فریدی

بها/ 1000 تومان

مراکز پخش:

ص. پ: 119-37135 / تلفن: 7737801 / فاکس: 7737160

/ص. پ: 355-15655

WWW.IMAMMAHDI-S.COM

info@imammahdi-s.com

شابک: 978-964-7428-66-8

فهرست مطالب

مقدمه ناشر4

پیشگفتار5

یک. مشخصات و ویژگی ها7

1ـ1. نام و کنیه7

1ـ2. القاب8

1ـ3. شمایل و خصوصیات9

1ـ4. نَسَب10

1ـ5. میلاد12

1ـ6. دوران زندگی حضرت13

دو. دوران پنهان زیستی19

2ـ1. چگونگی ولادت20

2ـ2. اثبات ولادت27

2ـ3. محل زندگی46

2ـ4. معرّفی امام به شیعیان47

2ـ5. فعالیت های حضرت51

2ـ6. شهادت پدر60

مقدمه ناشر

اندیشه مهدویت، پاسخگوی کامل و جامع به خواسته و نیاز دیرین انسان ها در اصلاح وضعیت نابسامان زندگی بشری است.

مهدویت نه فقط برای فردای مبهم بشریت، روشنی و زیبایی عرضه می کند که امروز بشر نیز در گرو فهم و معرفت به این موضوع است. و نشناختن امام و راه، اهداف و جایگاه امام و وظایف ما در قبال او، همان زندگی جاهلی است که مرگ جاهلی را در پی دارد و روایات بسیاری به آن پرداخته اند.

بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود علیه السلام به همت پژوهشگران مرکز تخصصی مهدویت، در راستای این هدف مهم، مجموعه ای را به نام «انتظار» فراهم آورده تا به تبیین مباحث و موضوعات مختلف فرهنگ مهدویت به صورت مختصر و با حجمی اندک بپردازد. و در کنار فصلنامه علمی تخصصی انتظار که ویژه پژوهشگران و متخصصان است؛ رهنمون عموم علاقمندان گردد.

بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف

معاونت پژوهش

پیشگفتار

شناخت وجود مقدس امام زمان علیه السلام بسیار مهم و ارزشمند است؛ زیرا از یک سو معرفت صحیح امام بر هر فرد واجب بوده و نبود آن، مرگ جاهلیت را به دنبال دارد⁽¹⁾و از سوی دیگر شناخت بهتر موعود پیامبران و مصلح جهانی و آگاهی از زندگانی او، نقش مهم و تعیین کننده ای در زندگی افراد دارد و حرکت آنان را تنظیم می کند. این شناخت دو جنبه دارد:

این نوشتار در پی آن است که ضمن نگاهی کوتاه و گذرا به زندگی آن حضرت ـ از ولادت تا آغاز امامت ـ دوران کودکی ایشان را تا زمانی که به امامت رسید، بررسی کرده و برخی از زوایای حیات ایشان را در این دوره کوتاه، فرا روی خوانندگان و علاقه مندان قرار دهد. بررسی دوران غیبت صغری و کبری را به وقتی

دیگر موکول می کنیم.

یک. مشخصات و ویژگی ها

1ـ1. نام و کنیه

نام و کنیه امام زمان علیه السلام ، همان نام و کنیه پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم است. امام صادق علیه السلام از قول پدران بزرگوار خود علیهم السلام از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نقل می کند: «المهدی من ولدی اسمه اسمی و کنیته کنیتی أشبه الناس بی خلقاً و خُلقاً»؛⁽¹⁾«مهدی علیه السلام از فرزندان من است، اسم او اسم من و کنیه او کنیه من است، شبیه ترین مردم به من از جهت صورت و سیرت است».

1ـ2. القاب

برخی لقب های مشهور ایشان عبارت است از: مهدی، قائم، منتظَر، بقیة الله، صاحب الزمان، صاحب الامر و معروف ترین آنها «مهدی» است.

هر یک از این القاب بیانگر پیام ویژه ای در مورد آن وجود مقدس است. آن بزرگوار را «مهدی» می گویند، زیرا هدایت شده ای است که مردم را به تمامی امور پنهان هدایت می نماید.⁽¹⁾و «قائم» می نامند، چون برای حق و عدل قیام خواهد کرد.⁽²⁾«منتظَر» نامیده اند؛ زیرا مؤمنان انتظار مَقْدم او را دارند⁽³⁾و «بقیة الله» خطاب می کنند چون که ذخیره خداوند است.⁽⁴⁾«حجت» می نامند از آن رو که حجت و گواه خدا بر خلق است⁽⁵⁾و «صاحب الزمان» می گویند، چرا که واسطه

فیض خداوند و حلقه ارتباط مردم و خدا است، و «صاحب الامر» می خوانند؛ زیرا امر ولایت در اختیار او و حاکمیت برای او است.

1ـ3. شمایل و خصوصیات

در روایات شمایل و اوصاف حضرت مهدی علیه السلام بیان شده است که به برخی از آنها اشاره می شود. ویژگی بارز در مورد آن بزرگوار، شباهت میان ایشان با پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است. از پیامبر اسلام نقل شده است: «اَشْبَهُ الناسِ بی فی شَمائِلِهِ وَ اَقوالِهِ وَ اَفعالِهِ»؛⁽¹⁾«شبیه ترین مردم به من است در اوصاف و قیافه اش و در گفتار و کردارش».

چهره آن حضرت جوان و گندمگون، پیشانی اش بلند و تابنده، ابروانش هلالی و کشیده، چشمانش سیاه و درشت، بینی اش کشیده و زیبا، و دندان هایش برّاق و گشاده است. بر گونه راست ایشان خالی مشکین و در میان شانه اش اثری ویژه همانند اثر نبوت دیده می شود. اندام آن بزرگوار متناسب و

میانه است. صورت ایشان می درخشد: «وَجهُهُ یَضِیءُ کأنّهُ القَمَرُ لَیلَة البَدرِ»؛⁽¹⁾«صورت او مانند ماه شب چهارده می درخشد».

امام مهدی علیه السلام دارای وجودی معطّر و خوش بو است و هیبت و عظمت فوق العاده ای دارد و در عین حال به مردم نزدیک است: «شابٌّ حَسنُ الوَجْهِ، طَیّبُ الرائِحة، هَیوب وَمَعَ هَیبَتِهِ متقرِّبٌ اِلی الناسِ»؛⁽²⁾«جوانی خوش سیما، خوش بو و دارای هیبت و عظمت بوده و به مردم نزدیک است».

او اهل عبادت و شب زنده داری، زهد و ساده زیستی، صبر و بردباری، عدالت و نیکوکاری است:

«بِاَبی من لیله یرعی النجوم ساجداً و راکعاً»؛⁽³⁾پدرم فدای کسی که شب ها در حال سجده و رکوع (طلوع و غروب) ستارگان را مراعات می کند.

«ما لباسه الا الغلیظ و ما

طعامه الا الجشب»؛⁽¹⁾لباس مهدی جز پوشاکی درشت، خوراک او جز غذایی سخت (و بی خورش) نیست.

«علیه کمال موسی و بهاء عیسی و صبر ایوب» و…»⁽²⁾او دارای کمال موسی، شکوه عیسی و شکیبایی ایوب است.

1ـ4. نَسَب

پدر حضرت مهدی علیه السلام ، امام حسن عسکری علیه السلام یازدهمین امام معصوم و مادر بزرگوارش حضرت نرجس علیها السلام می باشند.

مادر ایشان کنیزی بسیار پاک و وارسته بود که در خانه حکیمه خاتون دختر امام جواد علیه السلام و عمّه امام حسن عسکری علیه السلام و تحت تربیت ایشان قرار داشت. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم، امام علی و صادقین علیهم السلام ایشان را بهترین کنیز خطاب کرده بودند. امام علی در مورد ایشان فرمود: «بِاَبی ابن خیرة الاِماء»؛⁽³⁾«پدرم به فدای کسی که پسر بهترین کنیزان

است».

برای جناب نرجس خاتون نام های دیگری نیز گفته شده است؛ مانند: ریحانه، سوسن و صقیل. سید محمد صدر درباره تعدّد نام های ایشان در کتاب تاریخ غیبت صغری تحلیل مناسبی ارائه کرده است.⁽¹⁾

طبق برخی اقوال ایشان «ملیکه» نوه قیصر روم و از جانب مادر از نسل شمعون وصی حضرت عیسی علیه السلام و اهل روم بود که به دست مسلمین اسیر شد.⁽²⁾

1ـ5. میلاد

امام مهدی علیه السلام در سپیده دم جمعه، نیمه شعبان سال 255 هـ.ق (869 م) در شهر سامرا در عراق دیده به جهان گشود. البته در سال تولد ایشان اختلافی مطرح و سال 254 و 256 نیز گفته شده است که می تواند به علت پنهانی بودن تولّد ایشان باشد.

ولادت آن حضرت نزد شیعه و برخی از

اهل سنّت از مسلّمات تاریخ است. عده ای از پژوهشگران در کتاب های خود، به نام برخی از علمای عامّه که ولادت را پذیرفته اند اشاره کرده اند.⁽¹⁾

1ـ6. دوران زندگی حضرت

زندگی حضرت مهدی علیه السلام به سه دوره تقسیم شده است:

2ـ1. غیبت صغری: دوره زمانی محدود، از سال 260 هـ.ق تا 329 هـ.ق (حدود هفتاد

سال) را شامل می شود. این دوران، نقش مهم و تعیین کننده ای برای ورود شیعیان به مرحله غیبت کبری داشت. ویژگی بارز این دوره وجود چهار سفیر و نایب خاص بود: عثمان بن سعید عَمری، محمد بن عثمان بن سعید عمری، حسین بن روح نوبختی و علی بن محمد سمری. اینان نقش رابطه بین مردم و امام را ایفا می کردند.

2ـ2. غیبت کبری: با رحلت علی بن محمد سمری، دوران غیبت کبری یا غیبت تامه شروع شد. در این دوره دیگر فردی به عنوان نایب خاص به عنوان رابط ویژه میان مردم و امام علیه السلام ، وجود ندارد. امام زمان علیه السلام در آخرین توقیع خود به نایب چهارم چنین فرمود: بسم اللّه الرحمن الرحیم. یا علی بن محمد السمری! اعظم اللّه اَجر اِخوانک فیک فانّک میّت ما بینک و بین ستة أیام فاجمع اَمرک و لاتوص الی احد یقوم مقامک بعد وفاتک، فقد وقعت الغیبة الثانیة (الغیبة التامّة)…»؛⁽¹⁾«ای علی بن

محمد سمری! خداوند اجر برادرانت را در عزای تو عظیم گرداند که تو ظرف شش روز آینده خواهی مرد. پس خود را برای مرگ مهیّا کن و به احدی وصیت مکن که پس از وفات تو قائم مقام تو شود که دومین غیبت (غیبت تامه) واقع گردیده است».

همان گونه که غیبت دو مرحله ای بود، نیابت نیز دو مرحله دارد: نیابت خاص برای غیبت صغری و نیابت عام برای غیبت کبری.

در «نیابت خاص»، چهار تن با اسم و رسمِ مشخص، از طرف امام معیّن شده و از سوی نایب قبل به مردم معرفی شدند. نایب اول نیز به وسیله امام حسن عسکری علیه السلام معرفی شده بود. در «نیابت عام» براساس یک ضابطه کلی و معین از سوی امامان علیهم السلام ، نایب عام مشخص شده و مردم باید به او رجوع کنند. البته مقام نیابت از طرف امام علیه السلام به واجد شرایط تفویض می شود؛ نه اینکه مردم بخواهند مقام نیابت را به کسی واگذار کنند.

شیخ صدوق⁽¹⁾، طوسی⁽²⁾و طبرسی⁽³⁾توقیعی

از امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف نقل کرده اند که: «وامّا الحوادث الواقعة فارجعوا فیها الی رواة حدیثنا فانّهم حجتی علیکم و انا حجة الله علیهم»؛ «در حوادث و رخدادهایی که واقع می شود، به روایت کنندگان حدیث ما رجوع کنید که آنان حجت من بر شما و من حجت خدا بر آنانم».

بدین ترتیب سرپرستی امور مردم در زمان غیبت کبری، از طرف امام علیه السلام در دست «ولی فقیه» قرار گرفته است. منصب «فتوا» و «قضاوت» از پیش به وسیله ائمه علیهم السلام برای فقها قرار داده شده بود؛ ولی رسمیت مرجعیت و زعامت فقهای اسلام، از این تاریخ پدید آمد و تا زمان ظهور ادامه دارد.

گفتنی است که امام شؤون و وظایفی دارد که به همه آنها ـ جز آنچه با غیبت ناسازگار است ـ به بهترین وجه اقدام می کند. خود آن حضرت می فرماید:

«الانتفاع بی فی غیبتی فکالانتفاع بالشمس اذا

غیّبتها عن الابصارِ السحابُ»؛⁽¹⁾«بهره بردن از من در عصر غیبتم، مانند بهره بردن از آفتاب است، هنگامی که ابرها او را از چشم ها می پوشانند».

باید دانست که مراد از غیبت «امام غایب»، ظاهر نبودن ایشان است، نه حاضر نبودن. امام مهدی علیه السلام با قیام، ظهور می کند، نه اینکه حضور پیدا کند. حضرت در میان مردم حاضر و بر کارها ناظر است و در موارد لازم، فریادرسی و عنایت می کند.

آن بزرگوار در توقیعی به شیخ مفید قدس سرّه می فرماید: «فانا نحیط علماً بِاَنبائکم و لایعزب عنا شیء من اخبارکم»؛ «ما بر اخبار و احوال شما آگاهیم و هیچ چیز از اوضاع شما بر ما پوشیده و مخفی نیست».

و در قسمتی دیگر از این توقیع آمده است:

«اِنّا غیر مهملین لمراعاتکم و لاناسین لذکرکم و لولا ذلک لنزل بکم اللأوا واصطلمکم الاعداء»؛⁽²⁾«ما در رسیدگی و سرپرستی شما کوتاهی و اهمال

نکرده و یاد شما را از خاطر نبرده ایم؛ اگر جز این بود، دشواری ها و مصیبت ها بر شما فرود می آمد و دشمنان، شما را ریشه کن می کردند».

امام صادق علیه السلام فرمود:

«صاحب هذا الامرِ یَتَرَددُ بینهُمَ وَ یمشِی فِی اَسواقِهِم وَیَطَأُ فُرْشَهُم وَلایَعْرِفُونَهُ»؛⁽¹⁾«صاحب این امر (قیام و حکومت الهی) در میان آنها تردّد دارد و در بازارهایشان راه می رود و بر فرش هایشان گام می نهد؛ ولی او را نمی شناسند».

دوران غیبت، میدان بزرگ ترین آزمایش و غربال انسان ها است و ایمان و عمل مؤمنان به بوته امتحان و سنجش گذاشته می شود تا چه کسی موفق و سربلند شود.

و داد آکنده می سازد.

دو. دوران پنهان زیستی

اشاره

دوران اختفا و پنهان زیستی امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف از سال 255 هـ.ق با ولادت آن حضرت شروع شد و تا رحلت امام حسن عسکری علیه السلام در سال 260هـ.ق ادامه یافت. این دوره پنج سال به طول انجامید و ایام کودکی امام مهدی علیه السلام را در بر گرفت.

این دوران مباحث مختلفی از زندگی آن وجود مقدّس را شامل می گردد که به بعضی از آنها اشاره می شود: چگونگی و اثبات ولادت امام علیه السلام ، برخی از فعالیت های ایشان در این دوره، بعضی از اقدامات امام حسن عسکری علیه السلام در رابطه با امام مهدی علیه السلام و….

2ـ1. چگونگی ولادت

در روایات متعددی از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم نقل شده است: «مردی از خاندان من ـ که دوازدهمین خلیفه و جانشین پس از من است ـ قیام خواهد کرد و با نابودی ظلم و ستم و برقراری حکومت الهی، عدل و راستی را در جهان خواهد گستراند». فرمانروایان ستمگر عباسی براساس این روایات، به دنبال قتل و نابودی ایشان بودند و لذا مراقبت و سخت گیری زیادی نسبت به اهل بیت داشتند و حتی امام هادی و امام عسکری علیهما السلام را به شهر سامرا منتقل کردند. روشن است که در چنین شرایطی، ولادت آن بزرگوار باید پنهانی و به گونه ای باشد که آسیبی به ایشان نرسد؛ از این رو ولادت ایشان به تولّد حضرت موسی علیه السلام تشبیه شده است.

امام صادق علیه السلام فرمود: «اِنَّ اللّهَ تبارَک و تَعالی أَدارَ لِلقائِمِ مِنّا ثَلاثَةً أَدارَها فی ثلاثة مِنَ الرُّسُلِ علیهم السلام : قَدَّرَ مَولِدَهُ تقدیر مولد موسی علیه السلام …اَمّا مَولِدُ مُوسی علیه السلام فَاِنّ فرعون لما وقف علی انّ زوال ملکه علی یده امر بِاحضار الکهنة فدلّوه علی نسبه و

انّه یکون من بنی اسرائیل، و لم یزل یأمر اصحابه بشَقِّ بطون الحوامل من نساء بنی اسرائیل حتی قتل فی طلبه نیّفاً و عشرین الف مولود، و تعذر علیه الوصول الی قتل موسی علیه السلام بحفظ الله تبارک و تعالی ایاه، و کذلک بنو امیه و بنوالعباس لما وقفوا علی انّ زوال ملکهم وملک الأمراء والجبابرة منهم علی ید القائم منّا ناصبونا العداوة و وضعوا سیوفهم فی قتل آل الرسول صلی الله علیه و آله و سلم و اِبادَة نسله طمعاً منهم فی الوصول الی قتل القائم و یأبی الله عزوجل ان یکشف امره لواحد من الظلمة الاّ ان یتمّ نوره و لو کره المشرکون…»؛⁽¹⁾«خدای متعال در قائم علیه السلام ما سه خصلت جاری کرده که آنها در سه تن از پیامبران نیز جاری بود: مولدش را چون مولد موسی علیه السلام مقدّر کرد… اما تولد موسی علیه السلام چون فرعون دانست که زوال پادشاهی او به دست موسی علیه السلام است، دستور داد تا کاهنان را حاضر کنند! آنان او را از نَسَب موسی علیه السلام آگاه ساختند و گفتند: وی از بنی اسرائیل است.

فرعون به کارگزاران خود دستور می داد که شکم زنان باردار بنی اسرائیل را پاره کنند و حدود بیست و چند هزار نوزاد را کشت، اما نتوانست موسی علیه السلام را به قتل برساند؛ زیرا خدا او را حفظ کرده همچنین بنی امیه و بنی عباس وقتی دانستند که زوال پادشاهی آنها و امیران و ستمگران، به دست قائم علیه السلام است، با ما به دشمنی پرداختند و در قتل آل رسول علیه السلام و نابودی نسل او شمشیر کشیدند؛ به طمع آنکه بر قتل قائم علیه السلام دسترسی یابند! اما خدای تعالی ابا دارد امر خود را از ستمگران روشن سازد؛ مگر اینکه نور خود را کامل می کند و اگرچه مشرکان را ناخوش آید».

امام باقر علیه السلام نیز فرمود: «ان موسی علیه السلام لما حملت امه به لم یظهر حملها الاّ عند وضعه»؛⁽¹⁾«چون مادر موسی علیه السلام به او حامله شد، حمل او ظاهر و آشکار نشد مگر هنگام زایمان او».

بنابراین ولادت حضرت مخفیانه بود و حتی نزدیکان امام یازدهم علیه السلام نیز تا چند ساعت

قبل از ولادت، از آن بی اطلاع بودند. حکیمه خاتون دختر گرامی امام جواد علیه السلام و عمه امام حسن عسکری علیه السلام جریان ولادت را چنین بازگو می کند:

امام حسن عسکری علیه السلام به دنبال من فرستاد و فرمود:ای عمّه! امشب افطار نزد ما باش چرا که شب نیمه شعبان است و خداوند در این شب [آخرین] حجت خود بر روی زمین آشکار خواهد کرد. پرسیدم: مادر او کیست؟ فرمود: نرجس. گفتم: فدای شما شوم! نشانه بارداری در او پیدا نیست. فرمود: سخن همان است که گفتم.

حکیمه گوید: پس [بر نرجس] وارد شده وسلام کردم و نشستم. او پیش آمد و گفت: بانوی من حال شما چطور است؟ گفتم: بلکه تو بانوی من و بانوی خاندان من هستی. سخن مرا نپذیرفت و گفت: عمه جان! چه می فرمایید؟ گفتم: دخترم! امشب خدای متعال به تو پسری عنایت می فرماید که آقا و سرور دنیا و آخرت خواهد بود. پس خجالت کشید و حیا کرد.

پس از نماز عشا، افطار کردم و در بستر

خود آرمیدم و هنگام نیمه شب برای انجام نمازِ [شب] برخاستم و آن را به جا آوردم؛ در حالی که نرجس [به آرامی] خوابیده بود بدون آنکه اتفاقی برایش روی دهد. پس از انجام تعقیبات [نماز] خوابیدم. سپس هراسان بیدار شدم و حال آنکه او همچنان در خواب بود. لحظاتی بعد برخاست و نمازِ [شب] گزارد و خوابید.

حکیمه گوید: بیرون آمدم و در جست وجوی فجر و سپیده به آسمان نگریستم، پس سپیده اول را مشاهده کردم و نرجس همچنان در خواب بود. پس به شک افتادم، ناگاه امام حسن علیه السلام از جایگاه خود ندا برآورد:ای عمّه شتاب مکن، امر [ولادت] نزدیک است. نشستم و به قرائت سوره های «سجده» و «یس» مشغول شدم که نرجس با اضطراب بیدار شد. به سرعت نزد او رفتم و گفتم: «اسم الله علیک»⁽¹⁾(نام خدا بر تو باد)، آیا چیزی احساس می کنی؟ گفت: آری ای عمّه! گفتم: بر خود مسلّط باش و دلت را