مشخصات کتاب

سرشناسه : کارگر، رحیم ۱۳۴۹ - عنوان و نام پدیدآور : چلچراغ اشک مناجات و مدایح و مراثی اهل بیت ع / گردآورنده رحیم کارگر (پارسا).

مشخصات نشر : تهران نشر مشعر ۱۳۸۵

مشخصات ظاهری : ۳۴۲ ص

شابک : ۱۰۰۰۰ ریال 964-6293-63-8 ؛ ۱۴۰۰۰ ریال

وضعیت فهرست نویسی : فاپا (چاپ دوم)

یادداشت : چاپ اول: ۱۳۷۸ (فیپا).

یادداشت : چاپ دوم.

عنوان دیگر : اشعار مراثی و مدایح ائمه اطهار(ع .

موضوع : شعر مذهبی -- قرن ۱۴ -- مجموعه ها

رده بندی کنگره : PIR۴۱۹۰/ک ۲۲چ ۸ ۱۳۸۵

رده بندی دیویی : ۸فا۱/۶۲۰۸

شماره کتابشناسی ملی : م ۷۹-۸۷۶

اشاره

بخش اول: راز و نیاز با معبود بی نیاز

به پناه آمده ایم

بخش اول: راز و نیاز با معبود بی نیاز

به پناه آمده ایم

بندگانیم و به درگاه خدا آمده ایم چون فقیران به تمنای نوا آمده ایم

ما که گِرد یکی خانه طوافی داریم به گِدایی به سرِ خوان خدا آمده ایم

ما نه مشتاق به سنگیم و نه وابسته به گِل به وصال تو به سر نی که به پا آمده ایم

آرزومندی و درویشی و بی سامانی جمع در ما و به امید غنا آمده ایم

کوله بار گنه از کوه صفا سنگین تر خالی از غیر و در این جا به پناه آمده ایم

از سر خاکِ غریب حَسَن علیه السلام و امّ البنین علیها السلام خون جگر، شِکوه کنان، سوی خدا آمده ایم

تا بگوییم گلستان خزان است بقیع از احد، وز سر قبر شهدا آمده ایم

(محتشم)

شعله آه

یا رب از فرط گنه نامه سیاهم چه کنم گر نبخشی زره لطف گناهم چه کنم

بسته گردیده زهر سو به رُخم راه نجات ندهی گر تو در این معرکه راهم چه کنم

جز تو ما را نبود پشت و پناهی به جهان بی پناهم ندهی گر تو پناهم چه کنم

یوسف افتاد بچاه از اثر بی گنهی من زفرط گنه افتاده به چاهم چه کنم

بخشش و لطف تو پاینده تر از کوه بود من که ناچیزتر از یک پَرِ کاهم چه کنم

به هدف گر نخورد تیر دعایم هیهات به اثر گر نرسد شعله آهم چه کنم

سایه لطف تو از لطف اگر روز معاد نشود شامل احوال تباهم چه کنم

کس به روی من «ژولیده» نگاهی نکند نکنی گر تو هم از مهر نگاهم چه کنم

(ژولیده نیشابوری)

کار آتش

کار آتش به صفِ معرکه بگداختن است نَفس سرکش هدفش کار خرد ساختن است

علّت غفلت انسان ز خدا، آز و هواست حاصل آز و هوا هستی خود باختن است

هیچ کاری به جهان بهر بشر نیست محال هدف از خلقت ما اسب عمل تاختن است

هر که با تیغِ زبان تیغِ ستم خیز کند حاصلش نسل خود از ریشه برانداختن است

راز بدبختی و بیچارگی نوع بشر خویش را از نظر مرتبه نشناختن است

سیلی از مالک دوزخ به جهنّم خوردن مزدِ سر از خطِ فرمان خدا تافتن است

زاد راهی به کف ای رهگذر آور که به دهر کار عمر گذران تیغ اجل آختن است

پای میزانِ عمل رمز سرافرازی ما پرچم بندگی خویش برافراختن است

شعر «ژولیده» بود سنبل شخصیّت او راز آن در گرو خواندن و پرداختن است

(ژولیده نیشابوری)

میهمان تو

الهی! بنده ای گم کرده راهم بده راهم که سرتاپا گناهم

اگر عمری به غفلت زیست کردم تمام هستیم را نیست کردم

به هر در، حلقه کوبیدم خدایا لباس یأس پوشیدم خدایا

اسیر نفس هر جایی شدم من مقیم شهر رسوایی شدم من

نچیدم گل زشاخ آرزویی ندارم پیش مردم آبرویی

کنم با عجز و لابه بر تو اظهار گنه کارم گنه کارم گنه کار

تو رحمان و رحیم و مهربانی منم مهمان تو، تو میزبانی

تو سوز سینه ام را ساز کردی در رحمت به رویم باز کردی

تو گفتی توبه کن، من می پذیرم ترحم کن امیرا من فقیرم

الهی! هرچه هستم هر که هستم سر خوان عطای تو نشستم

یقین دارم که با این شرمساری نجاتم می دهی از خوار و زاری

اگر کوه گنه گردیده بارم یقین دارم علی را دوست دارم

ببخشا ای همه آگاهی من گناهم را به خاطرخواهی من

الهی! گرچه هستم غرق عصیان پشیمانم پشیمانم پشیمان

(ژولیده نیشابوری)

پریشان روزگار

الهی! عاشقی شب زنده دارم چو مشتاقان زعشقت بیقرارم

زکوی خویش نومیدم مگردان که جز کوی تو امیدی ندارم

الهی! در دلم نوری بیفروز که باشد مونس شب های تارم

زلطفت جز گل امیدواری نروید از دل امیدوارم

الهی! بنده ای برگشته احوال گدایی روسیاه و شرمسارم

تهیدست و اسیر و دردمندم سیه روز و پریشان روزگارم

الهی! گر بخوانی ور برانی تویی مولا و صاحب اختیارم

از آن ترسم به رسوایی کشد کار مبادا پرده برداری زکارم

الهی! اشک عذر ازدیده جاری است ترحم کن به چشم اشکبارم

نظر بر حال زارم کن که جز تو ندارد کس خبر از حال زارم

الهی! عزّت و خواری است از تو مگردان پیش چشم خلق خوارم

الهی! گر کند غم بر دلم روی تویی در خلوتِ دل غمگسارم

یقین دارم کزین گرداب هایل رهاند رحمت پروردگارم

الهی! ناتوانم کو توانی؟ که شکر لطف و احسانت گزارم

بیانی کو که الطافت ستایم زبانی کو که انعامت شمارم

الهی! تا نسیم رحمت تست زغم بر چهره ننشیند غبارم

مگر عفو تو گرداند مرا پاک که سر از شرمساری برنیارم

«رسا» بر شاعرانم فخر این بس که مدّاح شه والاتبارم

(دکتر قاسم رسا)

غرق گنه

غرق گنه ناامید مشو زدرگاه ما که عفو کردن بود در همه دم کار ما

توبه شکستی بیا هرآنچه هستی بیا امیدواری بجوی زنام غفّار ما

بنده شرمنده تو، خالق بخشنده من بیا بهشتت دهم مرو تو در نار ما

در دل شب خیز و ریز قطره اشکی ز چشم که دوست دارم کند گریه گنهکار ما

خواهم اگر بگذرم ز جمله عاصیان کیست که چون و چرا، کند زکردار ما

(حبیب چایچیان «حسان»)

یک عمر عصیان

تو بخشنده هر گناهی الهی به جز تو نباشد پناهی الهی

به این بنده ناتوانت کمک کن که ابلیس دارد سپاهی الهی

زیک عمر عصیان، نشانی نماند زرحمت کنی، گر نگاهی الهی

به نیکی مبدل نمایی بدی را چه خواهی ببخشی گناهی الهی

چو رحم تو سبقت زقهر تو گیرد در آن دم چه کوهی چه کاهی الهی

ولی هر که با مرتضی آشنا نیست ندارد به عفو تو راهی الهی

به باغ ولایش به رسم گدایان منم ره نشین چون گیاهی الهی

به قلب «حسان» مهر جانبخش او را فزون کن دمادم، الهی، الهی

(حبیب چایچیان «حسان»)

شرمسار

الهی! ای دوای درد جانم بشوی این ظلمت و زنگ از روانم

ترحّم کن ندارم توشه راه مگر لاتقنطوا من رحمةاللَّه

یکی وامانده از راه و ذلیلم به چاه تن فتاده بی دلیلم

اسیرم خائفم بی خانمانم گدایم بی نوایم میهمانم

سیه رویم تهیدستم فکارم گنهکارم تباهم شرمسارم

بده راهی تو این شرمنده ات را نوازش کن به رحمت بنده ات را

مرا با عفو خود بنمای درمان نجاتم ده نجات از نفس و شیطان

به حالم در همه حالی نظر کن زجرم و هر گناه من گذر کن

به جز جود و به جز لطفت الهی مرا نبود در این عالم پناهی

(حبیب چایچیان «حسان»)

شب فیض

خیز، ای بنده محروم و گنهکار بیا یک شب ای خفته غفلت زده بیدار بیا

بس شب و روز که در زیر لَحَد خواهی خفت دَم غنیمت بشمار امشب و بیدار بیا

شب فیض است و در توبه و رحمت باز است خیز، ای عبد پشیمان و خطاکار بیا

پرده شب که بود آیت ستّاری من دور از دیده مردم، به شب تار بیا

این تویی، بنده آلوده و شرمنده من این منم، خالق بخشنده ستّار بیا

مگشا دست نیازت به عطای دگران دل به من بسته و بگسسته زاغیار بیا

فرصت از دست مده، می گذرد این لحظات منشین غافل و بی حاصل و بیکار بیا

اندیشه ساحل

گول زرق و برق زر را می خوری ای دل چرا؟ زندگی را می کنی بر خویشتن مشکل چرا

غنچه گل شد، گل خزان گردید و بلبل شد خموش مانده ای ای باغبان، حیران و پا در گِل چرا

عمر طی شد، نوجوانی رفت و پیری سررسید حبّ دنیا را نمی سازی برون از دل چرا

چهره پرچین گشت و قامت دال و موی سر سپید از مکافات عمل بنشسته ای غافل چرا

کاخ ها گردید کوخ و کوخ ها گردید کاخ زاد راهی برنمی داری از این منزل چرا

نوح رفت و کشتی اش بشکست و طوفان شد تمام غافلی ای بی خبر زاندیشه ساحل چرا

کاروان مرگ هر دم می زند کوس رحیل برنمی خیزی برای بستن محمل چرا

عمر چون رفت از کفت دیگر نمی آید به کف این سخن حقّ است، حق را می کنی باطل چرا

مزرع کشت است دنیا از برای آخرت برنمی داری از آنچه کشته ای حاصل چرا

مرگ مأمور است و معذور از برای بردنت راحت و آسوده خوابیدی در این منزل چرا

از من «ژولیده» بشنو ای به دنیا بسته دل حب دنیا را نمی سازی برون از دل چرا

(ژولیده نیشابوری)

لقای دوست

می نشینم چو گدا کنج سرایت ای دوست تا که بینم همه شب لطف و عطایت ای دوست

آتش هجر تو در سینه سوزان من است گاه گاهی نظری کن به گدایت ای دوست

هاتف جان من غم زده با سوز و گداز سر نهاده است به درگاه وَلایت ای دوست

شهریار دل و جانِ منِ آشفته تویی طالبم طالب آن جود و سخایت ای دوست

چشمه ساری است دو چشمان گناه آلودم اشک من در طلب عفو و رضایت ای دوست

سرزمین دل پاییزی من، ویران است روشنی بخش دلم را به لقایت ای دوست

دردمندانه به کوی تو پناه آوردم واثقم تا بنوازی به دعایت ای دوست

طور امید وجودم، شده کنعان بلا یوسف عشق من افتاده به پایت ای دوست

گرچه تقصیر من افزون شده در محضر تو لیک بردار زمن تیغ بلایت ای دوست

عالمی واله و مفتون تواند و «پارسا» نیز دارد همه دم، شوق لقایت ای دوست

(رحیم کارگر «پارسا»)

در مناجات

راه گم کردم، چه باشد گر به راه آری مرا رحمتی بر من کنی واندر پناه آری مرا

می نهد هر ساعتی بر خاطرم باری چو کوه خوف آن ساعت که با روی چو کاه آری مرا

راه باریک است و شب تاریک، پیش خود مگر با فروغ نور آن روی چو ماه آری مرا

رحمتی داری که بر ذرّات عالم تافته است با چنان رحمت عجب گر در گناه آری مرا

شد جهان در چشم من چون چاه تاریک از فزع چشم آن دارم که بر بالای چاه آری مرا

دفتر کردارم آن ساعت که گویی: باز کن از خجالت پیش خود در آه آه آری مرا

اسب خیرم لاغر است و خنجر کردار کُند آن نمی ارزم که در قلب سپاه آری مرا

لاف یکتایی زدم چندان که زیر بار عُجب بیم آنستم که با پشت دوتاه آری مرا

هر زمان از شرم تقصیری که کردم در عمل همچو کشتی زآب چشم اندر شناه آری مرا

خاطرم تیره است و تدبیرم کژ و کارم تباه با چنین سرمایه کی در پیشگاه آری مرا

گر حدیث من به قدر جرم من خواهی نوشت همچو روی نامه با روی سیاه آری مرا

بندگی گر زین نمط باشد که کردم «اوحدی» آه از آن ساعت که پیش تخت شاه آری مرا

(اوحدی مراغه ای)

توبه کردم

خم شدم از بار عصیان، بارالها توبه کردم گشتم از کرده پشیمان، بارالها توبه کردم

نفس، سرکش؛ حرص، غالب؛ فکر، اندک؛ وهم، افزون رفته ام دنبال شیطان، بارالها توبه کردم

رطب و یابس را نوشتی در کتاب خویش، قرآن گر نخواندم بنده قرآن، بارالها توبه کردم

انبیا و اولیا گفتند هر خوب و بدی را گر نمودم ترک آنان، بارالها توبه کردم

در اصول و در فروع دین اگر اهمال کردم برخلاف حکم و فرمان، بارالها توبه کردم

گر به نفس خود ستم کردم و یا بر بندگانت می کنم من بعد جبران، بارالها توبه کردم

گر که کردم ترک بیعت، ای خدا، معذور دارم یا شکستم عهد و پیمان، بارالها توبه کردم

گر زدم بر خلق تهمت یا که هستم اهل غیبت یا که بودم اهل بهتان، بارالها توبه کردم

از غرور و کبر، نافرمانیی گر سر زد از من مست بودم، قول رندان، بارالها توبه کردم

بایدم برتر شوم من از مَلَک، امّا نگشتم بل شدم بدتر زحیوان، بارالها توبه کردم

از در دربار شاهی گر شدستم من فراری آمدم با آه و افغان، بارالها توبه کردم

کاروان از پیش رفته، بار من افتاده در گل مانده تنها در بیابان، بارالها توبه کردم

عذر بدتر از گناه است، از که گریم وز که نالم خود شدم از اهل عصیان بارالها توبه کردم

راه بنمودی نرفتم، امر فرمودی نکردم هستم از کرده پشیمان، بارالها توبه کردم

گر گنهکار و پلیدم یا خطاکار و کثیفم گویم اینک از دل و جان، بارالها توبه کردم

بارالها بنده «مفتون» را به این جرم و گنه ها عفو کن بر شاه مردان، بارالها توبه کردم

(مفتون همدانی)

طواف کعبه

خوشا به نیمه شبی با خدا صفا کردن زبان حال گشودن زدل دعا کردن

تمام لذّت عالم نمی رسد قدرش به یک دقیقه مناجات، با خدا کردن

به صد هزار قبولی عمره می ارزد به دهر یک گره از کار خلق وا کردن

به ادّعا نتوان برد بهره ای فردا که بهره از عمل آید نه ادّعا کردن

در این سرای دو در، از دری درآ ای دوست که حاجتی بتوان از کسی روا کردن

برای جلب رضای خدا بکوش ای دل که مشکل است خدا را زخود رضا کردن

به زرق و برق زر ای دل مناز، می بازی که کار زر، بود از حق تو را جدا کردن

بهشت برگ عبورش محبّت مولاست خوشا به حبّ علی دوری از خطا کردن

(ژولیده نیشابوری)

توکل

هر که بر لطف خدای خود توکّل می کند گر کشد بار غم عالم تحمّل می کند

بیمی از آتش مکن وقت توکّل چون خلیل کز توکّل آتش نمرود هم گُل می کند

جام گردون از غم عالم نمی گردد تهی قدر وسعش هر کسی از آن تناول می کند

بیشتر از خوان دوزخ نان غفلت می خورد هر که عمر خویش را صرف تغافل می کند

نیست در قاموس هستی هیچ کاری بی حساب کار را هر کس به مبنای تعادل می کند

خط و مشی زندگی را نیست جبر انتخاب هر کسی با فکر خود سیر تکامل می کند

در سرابِ زندگی لب تشنه از حق غافلیم ورنه زیر پای ما صد چشمه قل قل می کند

(ژولیده نیشابوری)

شرمساریم

خداوندی چنین بخشنده داریم که با چندین گنه امیدواریم

که بگشاید دری کایزد ببندد بیا با هم در این درگه بنالیم

خدایا! گر بخوانی ور برانی جز انعامت در دیگر نداریم

سرافرازیم اگر بر بنده بخشی وگرنه از گنه سر برنیاریم

زمشتی خاک ما را آفریدی چگونه شکر این نعمت گزاریم

تو بخشیدی روان و عقل و ایمان وگرنه ما همان مشت غباریم

تو با ما روز و شب در خلوت و ما شب و روزی به غفلت می گذاریم

نگفتم خدمت آوردیم و طاعت که از تقصیر خدمت شرمساریم

مباد آن روز در درگاه لطفت به دست ناامیدی سر بخاریم

خداوندا! به لطفت با صلاح آر که مسکین و پریشان روزگاریم

(سعدی شیرازی)

نجوای شب

چه شب است یا رب امشب که شکسته قلب یاران چه شبی که فیض و رحمت، رسد از خدا چو باران

چه شبی که تا سحرگاه، زفرشتگان «اللَّه» برکات آسمانی، برسد به جان نثاران

شب انس و آشنایی است، شب عاشقان مهدی است شب وصل هر جدایی است، شب اشک رازداران

شب تشنگان دیدار، شب دیدگان بیدار شب سینه های سوزان، شب سوز سوگواران

شب قلب های لرزان، شب چشم های گریان شب بندگان خالص، شب راز رستگاران

شب توبه و انابت، شب صدق و معنویت شب گریه و مناجات، شب شور و شوق یاران

شب نغمه های یاربّ، شب ذکر «توبه» بر لب شب گوش دل سپردن، به سرود جویباران

چه بسا که تا سحرگاه، سفر شبانه رفتیم که مگر نسیم لطفی، بوَزَد در این بهاران

چه خوش است یا رب امشب، که خطای ما ببخشی ز کرم کنی نگاهی به جمیع شرمساران

تو خدایی و خطاپوش، تو بزرگ و اهل احسان گنه از غلام مسکین، کرم از بزرگواران

تو انیس خلوت دل، تو پناه قلب خسته تو طبیب چاره سازی، تو کریم روزگاران

دل دردمند ما را، تو شفایی و تو درمان به تو مبتلا و محتاج، نه منم، که صد هزاران

به خدائیت خدایا، به مقام اولیایت به فرشتگان، رسولان، به خشوع خاکساران

شب دلشکستگان را به سحر رسان، خدایا ز فروغ خود بتابان، به دل امیدواران

(جواد محدّثی)

نتیجه بدی

ای دل زچه رو طاعت دادار نکردی؟ خوفی زعذاب و شَرَرِ نار نکردی؟

یک عمر تو را داد خدا مهلت و هیهات دل را بَری از صحبت اغیار نکردی؟

گفتم که مکن پیروی از نفس بداندیش کردی تو از او پیروی و عار نکردی؟

گفتم که مرو از ره بیراهه که چاه است رفتی و هراسی زشب تار نکردی؟

گفتم به ره خیر بکن سیم و زر ایثار بس سیم گرفتی و زر ایثار نکردی؟

گفتم که مزن تیشه تو بر ریشه اسلام رحمی تو بر این نخل پر ازبار نکردی؟

مزد زحمات علی و آل ندادی شرمی ز رخ احمد مختار نکردی؟

دستی به سر طفل یتیمی نکشیدی وز پای به ره مانده برون خار نکردی؟

در مرگ کسی قطره اشکی نفشاندی همدردی خود را به کس اظهار نکردی؟

جز فتنه و شر از تو دگر کار نیاید از خیر چه دیدی که تو این کار نکردی؟

صد بار بدی کردی و دیدی ثمرش را نیکی چه بدی داشت که یک بار نکردی؟

«ژولیده» مزن دَم به عمل کوش که کاری از بهر خود از گفتن اشعار نکردی؟

(ژولیده نیشابوری)

سفر عشق

وای از آن دل که دری رو به خدا باز نکرد تا فراسوی ملک، همت پرواز نکرد

بال نگشود و خیال و سر پرواز نداشت با شهیدان خدا زمزمه ای ساز نکرد

در حصار تن خود ماند و وجودش پوسید خطر عشق نکرد و سفر آغاز نکرد

دید نجوای شب و حادثه و سوز دعا پر به خلوتکده زمزمه ها باز نکرد

عرق شرم به پیشانی خود، هیچ ندید خویش را با نفس لاله هم آواز نکرد

بارها شاهد خاکستر نخلی سرسبز بود اما سفری آن طرف راز نکرد

ای صدافسوس که این فرصت بشکوه گذشت می توانست ولی حیف که اعجاز نکرد

(غلامرضا کاج)

خداوندا ببخش!

گر گناهی کردم و دارم، خداوندا ببخش چون گنه را عذر می آرم، خداوندا ببخش

پای خجلت را روایی نیست بر درگاه تو دست حاجت پیش می دارم، خداوندا ببخش

گر گناهم سخت بسیار است رحمت نیز هست بر گناه سخت بسیارم، خداوندا ببخش

چون پذیرفتار بدرفتار نادانان تویی بر من نادان و رفتارم، خداوندا ببخش

پیشت از روز «الست» آوردم اقرار «بلی» هم بر آن پیشینه اقرارم، خداوندا ببخش

بخششت عام است و می بخشی سزای هر کسی گر به بخشایش سزاوارم، خداوندا ببخش

ناامیدی بردم از یاران، که می اندوختم روز نومیدی تویی یارم، خداوندا ببخش

آبرویم نیست اندر جمع خاصان را، ولی آب چشمم هست و می بارم، خداوندا ببخش

عالِمی بر عیب و تقصیرم تو، یارب! دست گیر واقفی بر غیب و اسرارم، خداوندا ببخش

گفته ای: بر زاری افتادگان بخشش کنم اینک آن افتاده زارم، خداوندا ببخش

گر به دلداری دل مجروح من میلی نمود بر دل مجروح و دلدارم، خداوندا ببخش

ور چشیدم شربتی بیخود زروی آرزو زآرزوی خود، به آزارم، خداوندا ببخش

«اوحدی» وار از گناه خود فغانی می کنم بر فغان اوحدی وارم، خداوندا ببخش

(اوحدی مراغه ای)

پشیمان آمدم

این منم، بیدار، از هول گناه می کنم، بر آسمان شب، نگاه

این منم، از راه دور افتاده ای رایگان، عمر خود از کف داده ای

این منم، در دستِ غفلت ها اسیر ای خدای مهربان، دستم بگیر

گرچه من پا تا به سر، آلوده ام رُخ به درگاه تو آخر سوده ام

جانم از غم سوزد و، دارم خروش ای خدای رازدار پرده پوش

آمدم، با چشم گریان آمدم گر گنه کارم، پشیمان آمدم

یا رئوف یا رحیم و یا رفیع چارده معصوم را آرم شفیع

ناگهان، آمد به گوش دل ندا مژده ای از رحمت بی انتها:

«یا عِبادی، الَّذِینَ اسْرَفُواْ» از نوید رحمتم، «لا تَقْنَطُواْ»

با چنین رأفت که می خوانی مرا کی خداوندا، بسوزانی مرا

کی شود نومید، از رحمت «حسان» تا که دارد چون تو ربّی مهربان

(چایچیان «حسان»)

مهمان حرم

شکر خدا زیارت پیغمبر آمدیم توفیق یار شد که سوی این در آمدیم

ما لایق حضور تو هرگز نبوده ایم لطف تو بود این که به این محضر آمدیم

آلوده ایم و از گنه خویش شرمسار با دست های خالی و چشم تر آمدیم

ای مهربانِ بنده نواز و بزرگوار ما خائف از محاسبه محشر آمدیم

ما دلشکسته ایم، ولیکن امیدوار ما را زخود مران که بر این باور آمدیم

با آرزوی دیدن مهدی «عج» در این دیار از مروه تا صفای تو چون هاجر آمدیم

بوی گلی است در عرفات از حضور تو سوی گل وجود تو ما با سر آمدیم

ما داغدار کوچِ هزاران ستاره ایم گریان ولی زداغِ گل دیگر آمدیم

داغ بزرگ، مدفن پنهان فاطمه است ما در پی زیارتِ این مادر آمدیم

(جواد محدثی)

شرمنده ام

در درگهت، یکی زغلامانم نام تو، زینتِ لب و دندانم

تو برتر از هرآنچه به وصف آید من کمتر از هرآنچه که می دانم

غفّاری و کریم و خطاپوشی من صاحب معاصیِ پنهانم

شاید مرا نگاهِ تو گیرد دست ورنه فریب خورده شیطانم

تو آن خدای خالق و رحمانی من، بنده حقیر و پشیمانم

بگذشته از شماره و حدّ و حصر اندازه خطا و گناهانم

با این همه گناه که من دارم چون ادّعا کنم که مسلمانم؟

در چاهِ نفس خویش گرفتارم از جهل خویش سر به گریبانم

شرمنده ام، زیان زده ام، خامم من بنده فراری و ترسانم

خاکم، گِلم، کَفَم، خس و خاشاکم خارم، خَسَم، فقیرم و نادانم

تا کی به درگهِ کرمت دوزم این دیدگان خسته و گریانم

آن کس که نیست لایقِ احسانت آن کس که هست شیفته، من آنم

یک لحظه گر نظر فکنی بر من یک عمر، سرفرازم و خندانم

سیلابِ خون به چهره زردِ من جاری شده زدیده گریانم

چون دل، سرای توست، نه بیگانه در راه دل نشسته و دربانم

حاشا که جز تو، ره به دلم یابد جانم فدایت، ای همه جانانم

(جواد محدّثی)

یا قاضی الحاجات

یا رب به ما تو قدرت ترک خطا بده توفیق بندگی بدون ریا بده

از بحر بی کرانه الطاف خویشتن بر آنچه لایقیم به ما ای خدا بده

از ما بگیر کینه و کبر و حسد ولی بر ما صفای باطن و صدق و صفا بده

ما مجرم و تو مجری دیوان کیفری حکم برائت گنه ما به ما بده

ما بنده ایم ذات تو بخشنده و رحیم از خوان نعمتت نعمتی بر گدا بده

خون شد زهجر کربُ و بلا قلب شیعیان بر دست ما تو تذکره کربلا بده

گوید به طعنه خصم که مهدیتان کجاست لطفی نما و مهدی ما را به ما بده

«ژولیده» عاشق است ولی عاشق حسین یا رب مریض عشق و صفا را شفا بده

(ژولیده نیشابوری)

هوس

هوس هرجا نهد پا را تمنّا می شود پیدا چنانکه اسم هر کس از مسمّا می شود پیدا

به دنیا دل مبند ای دل که دنیا جاودانی نیست که معیار علی از ترک دنیا می شود پیدا

در این دنیا بکن کاری که بتوان بهره برداری که قدر عمر ما در روز عقبا می شود پیدا

زسیما پی توان بردن که در طینت چه می باشد بلی هرجا که صورت هست، معنا می شود پیدا

به زور و زر مناز ای دل که حق فرموده در قرآن مقام و ارزش انسان زتقوا می شود پیدا

مشو از مرگ خود غافل که بهر بردنت ای دل اگر پیدا نشد امروز، فردا می شود پیدا

مکن سرپیچی از حظِّ علی و آل چون فردا تو را خطّ امان از حبّ مولا می شود پیدا

(ژولیده نیشابوری)

چشمه لطف

الهی بی پناهان را پناهی به سوی خسته حالان کن نگاهی

مرا شرح پریشانی چه حاجت که بر حال پریشانم گواهی

خدایا تکیه بر لطف تو دارم که جز لطفت ندارم تکیه گاهی

دل سرگشته ام را رهنما باش که دل بی رهنما افتد به چاهی

نهاده سر به خاک آستانت گدایی، دردمندی، عذرخواهی

گرفتم دامن بخشنده ای را که بخشد از کرم کوهی به کاهی

خوشا آن کس که بندد با تو پیوند خوشا آن دل که دارد با تو راهی

زنخل رحمت بی انتهایت بیفکن سایه بر روی گیاهی

به آب چشمه لطفت فرو شوی اگر سر زد خطایی، اشتباهی

مران یا ربّ زدرگاهت «رسا» را پناه آورده سویت بی پناهی

(دکتر قاسم رسا)

قدر و بها

هر که عاری از ریا گردد صفایش می دهند چون که گردد باصفا بر دیده جایش می دهند

اهل تقوا را به محشر امتیاز دیگریست گرچه این جا بیشتر جام بلایش می دهند

بی بها بودن به نزد خلق گنجی پربهاست خاک چون آدم شود قدر و بهایش می دهند

هر کسی از راه فهمش می کند درک سخن هرچه سوزِ نی فزون باشد نوایش می دهند

آب حیوان خضر را رمز نجات مرگ نیست فانی فی اللَّه را آب بقایش می دهند

همچو یوسف در جوانی ترک شهوت کن که نفس هرچه کام دل برآرد اشتهایش می دهند

از مقام لا به الّااللَّه انسان می رسد هر که این معنی نداند حکم لایش می دهند

قفل جنّت را کلیدی هست در دست علی هر که را خواهد علی اذن سرایش می دهند

(ژولیده نیشابوری)

اشتباه

گذشت عمر و بیا غفلت از اله مکن بس است خیره سری دیگر اشتباه مکن

هر آنچه نامه نوشتی تو از گناه بس است بیا و توبه کن و نامه ای سیاه مکن

به میهمانی خود خوانده ات خدا اینک بیا و وقت گرانمایه را تباه مکن

به درک این زمانه اگر نکوشیدی بیا و غفلت از این مابقیِ ماه مکن

اگر که چشم شفاعت به مرتضی داری به چشم بد به کسی در جهان نگاه مکن

برای آن که به مقصد رسی بدون خطر بیا و نفس دنی را رفیق راه مکن

کلید گنج سعادت بُوَد به دست عمل بکوش در عمل و ترک پایگاه مکن

شعار شاعر «ژولیده» روز و شب این است گذشت عمر و بیا غفلت از گناه مکن

(ژولیده نیشابوری)

دوبیتی های دردمندی

(1)

خدایا! بر در تو بنده توست همی خواهان آن گلْ خنده توست

تو روی نازنین از من مگردان بزرگی و کرم زیبنده توست

(2)

خدایا! ای رحیم بنده پرور بکن ابر کرم را سایه گستر

نمی بینم به جز ذاتت غفوری بمیرانم کنون پاک و مطهّر

(3)

خداوندا! طمع دارم فراوان به لطف و بخششت با چشم گریان

سزاوار عذابی جانگزایم ببخشا ای طبیب دردمندان

(4)

خدایا! شرمسارم شرمسارم به غیر از کوی تو جایی ندارم

دل من برده نفس پلشت است به لطف و رحمتت چشم انتظارم

(5)

خداوندا! شبی دمساز خود کن مرا پروانه جانباز خود کن

چشمان شهد وصالت را به جانم اسیر درگه پر راز خود کن

(6)

خداوندا! منم عبد گنه کار اسیر نفس بند اندیش و بدکار

مرا شرم آید از گفتار و کردار توییُّ و من، من عاصیّ و تو غفّار

(7)

خدایا! جرمم از حد گشته افزون شده قلبم سیاه و دل پر از خون

مرا رنجی است جانکاه و کشنده به فریادم برس اکنون! اکنون!

(8)

خدایا! روشنی بخش جهانی حبیب و مونس صاحب دلانی

مرا مغضوب درگاهت نمیران تو غفّار الذنوب و مهربانی

(9)

خدایا! گفته ای تو به پذیرم گنه کاران بد را دستگیرم

من بد را ببخشا و بیامرز بکن لطفی که با عشقت بمیرم

(10)

خداوندا! منم با ناله همدم شریک غصّه ها و محنت و غم

قبولم کن که هستم شرمسارت تمام کرده هایم ناقص و کم

(رحیم کارگر «پارسا»)

اندیشه

لحظه ای خود را بیا از خویشتن بیگانه کن دیدنی ها را فدای دیدن جانانه کن

تا به کی مِی از سبوی غیر می نوشی بیا از سبوی رحمت حق باده در پیمانه کن

گنج در ویرانه پنهان ست باید رنج کرد گنج بی رنج ار که خواهی خویش را ویرانه کن

تا نگردد از پریشانی پریشان خاطرت هر کجا دیدی پریشان گیسوانی شانه کن

هر کجا دیدی که عقل تو حریف نفس نیست عقل را بگذار و خود را در جهان دیوانه کن

همچو شمعی فیض بخش دیگران باش و بسوز در مقام جانفشانی خویش را پروانه کن

بهر تاریکی گورِ خویش شمعی برفروز فکر فردا و حساب خالق جانانه کن

در مقام خاکساری همچنان خورشید باش خدمت خلق خدا با همّتی مردانه کن

پند عبرت می دهد «ژولیده» با پندش تو را تا نگردیدی اسیر دام ترک دانه کن

(ژولیده نیشابوری)

مناجات

الهی مرده ام من زنده ام کن فقیرم دولت پاینده ام کن

الهی راه را گم کرده ام من ازین جویندگی یابنده ام کن

الهی سوختم در آتش جهل رها از آتش سوزنده ام کن

اگر عمری گنه کردم الهی کرم بر عمر باقی مانده ام کن

غلامم سرخط آزادی ام ده زغفلت برده ام من بنده ام کن

اگر شرمی نکردم از تو یا رب تو با بخشندگی شرمنده ام کن

به آب رحمتت پاک از سیاهی در این شام سیه پرونده ام کن

تهی دستم بگیر از لطف دستم زپا افتاده ام پوینده ام کن

غمم از حد گذشته شادی ام بخش سراپا گریه ام من، خنده ام کن

من «ژولیده» می گویم به زاری الهی مرده ام من، زنده ام کن

(ژولیده نیشابوری)

خطا کردم

الهی گرچه یک عمری به نفس خود جفا کردم ندانستم، نفهمیدم که این کار خطا کردم

تو گفتی این جهان سجن است و انسان هست زندانی در این زندان فتادم هستی خود را فنا کردم

گنه کارم ولی دل بر امید رحمتت بستم زخوف آتش قهرت توسل بر رجا کردم

به مهمانی خود در خانه خود دعوتم کردی سر خوانت نشستم، توبه نزدت بارها کردم

نمک خوردم شکستم با نمکدان توبه خود را ولی از بس رئوفی تو، به تو من التجا کردم

(ژولیده نیشابوری)

کبوتر حرم

کجا روم که درِ لطف تو به من باز است شها زتوست در عالم هر آنچه آواز است

کسی به باب دگر می رود که اندیشد که بسته بابِ تو و باب دیگران باز است

کبوتری که وطن کرد بر درِ حَرَمت کجا دگر به سرِ او هوای پرواز است

کسی که از دم گرم تو ذوق صحبت یافت کجا دگر به دم سرد خلق دمساز است

کسی که نازکشی چون تو نازنین دارد بجاست بر مَلک و بر فَلَک گَرَش ناز است

خوش آنکه در ملأ عام با تو همدوش است خوش آنکه در حرمِ خاص با تو همراز است

برای رهرو کوی تو راه نزدیک است زبهر قاصد بابت، مدام در باز است

بیامدیم به باب اللهی به درگه تو کرم نما و عطا کن که جای اعزاز است

انَّما الدُّنْیا فَناءٌ لَیْسَ لِلدُّنْیا ثَباتٌ ها حَبیبی قُمْ ادِرْ مِنْ کَأْسِکَ الْعَذْبَ الْفُراتَ ⁽¹⁾

(عارف تهرانی)

خسته دل

الهی جز تو من یاری ندارم تو را دارم به کس کاری ندارم

روانم تیره از دود گناه است دلم مهجور و روی من سیاه است

چه سازم من چه گویم من الهی به سوی خود مرا بگشای راهی

نشد غیر از گنه از من پدیدار همه آثار ذلت شد نمودار

زمن عزم گنه را دور گردان دلم را از کرم پرنور گردان

مرا از بند غم آزاد گردان به مهر و عفو خود دلشاد گردان

علاجی کن علاج، این خسته دل را ترحّم کن تو این، بشکسته دل را

اگر از رحمتت من دور مانم سیه رو گردم و رنجور مانم

(انصاریان)

کریما ...

کریما به رزق تو پرورده ایم به انعام و لطف تو خو کرده ایم

گدا چون کرم بیند و لطف و ناز نگردد زدنبال بخشنده باز

چو ما را به دنیا تو کردی عزیز به عقبی همین چشم داریم نیز

خدایا به عزّت که خوارم مکن به ذُلّ گنه شرمسارم مکن

به لطفم بخوان و مران از درم ندارد بجز آستانت سرم

تو دانی که مسکین و بیچاره ایم فرومانده نفس امّاره ایم

به مردان راهت که راهی بده وزین دشمنانم پناهی بده

خدایا به ذات خداوندیت به اوصاف بی مثل و مانندیت

به لبّیک حجّاج بیت الحرام به مدفون یثرب علیه السلام

به طاعات پیران آراسته به صدق جوانان نوخاسته

که چشمم ز روی سعادت مبند زبانم به وقت شهادت مبند

(سعدی شیرازی)

قلب خسته

الهی ای انیس شام تارم به غیر از لطف تو یاری ندارم

الهی این من و این قلب خسته دل سوزان و این پشت شکسته

الهی این من و این خواری من به روز و شب ببین این زاری من

الهی این من و تنهایی من الهی این من و رسوایی من

الهی این من و این تیره روزی بود حق گر مرا فردا بسوزی

سزاوار عقاب و هم عذابم به وحشت از غم روز حسابم

همان روزی که روز شرمساری است همان روزی که مجرم غرق خواری است

بی نوا

دری بگشا زرحمت یا الهی به روی بی پناه عذرخواهی

نوازش کن تو باری خسته ای را عنایت کن تو دل بشکسته ای را

خداوندا زدوشم بار بردار به روز حشرم از ذلت نگه دار

در این ملک فنا من بی نوایم اسیر نفس و دربند هوایم

دریغ از من مکن یا رب عطا را بشوی از دفترم جرم و خطا را

طبیبا ای شفای دردمندان کریما ای امید مستمندان

ببخشا از گنهکاران گناهان بگیر از لطف، دست بی پناهان

پریشان خاطران را شاد گردان گرفتاران زبند آزاد گردان

(انصاریان)

جمال یار

ای که می خواهی جمال بی منال یار را در حریم دل چرا ره می دهی اغیار را

دیدن نادیده را عشق خودی ها حائل است از خودی بگذر که تا بی پرده بینی یار را

درس هشیاری برو در مکتب مستان بخوان زانکه این مکتب به مستی می کشد هشیار را

در مسیر عشق همچون میثم خرمافروش با علی باش و به گردن نه طناب دار را

«روزه داری» را دهان بسته تنها شرط نیست طاقت اشتر به ما ثابت کند این کار را

پاک کن زآیینه دل گرد خودبینی که کور با عصایی می کند پیدا رهِ هموار را

گر که در حصن امان خواهی زحق اذن دخول در کف نفس دنی هرگز مده افسار را

در مذاق اهل عالم حرف حق تلخ است تلخ زهر گردد چون شکر، دارو شود بیمار را

در مقام خاکساری همچنان «ژولیده» باش کز مسیر خاکساری یافت این آثار را

(ژولیده نیشابوری)

بقا

لحظه ای در خود فنا شو تا بقا پیدا کنی از منیّت ها جدا شو تا منا پیدا کنی

حاصلی ما و تو را از ارتباط خلق نیست سعی کن تا ارتباطی با خدا پیدا کنی

تا توانی در رفاقت با خدا یکرنگ باش صاف شو در زندگانی تا صفا پیدا کنی

بگذر از قدر و بها و خاکساری پیشه کن تا مقامی برتر از شیخ بها پیدا کنی

همچو زرگر روز و شب دنبال سیم و زر مگرد بگذر از زر تا به عالم کیمیا پیدا کنی

دیدن نادیده را چشم خدابین لازم است از خودی بیگانه شو تا آشنا پیدا کنی

تا نگردی لا ز الّااللَّه، اللَّهی بجو جستجو کن تا که اللَّه را ز لا پیدا کنی

(ژولیده نیشابوری)

دون همّتان

هر که خود را بیشتر پابند دِرهم می کند بیشتر خود را اسیر محنت و غم می کند

وه چه بدبخت است آنکه با وجود ذات حق سر بر دون همّتان از بهر نان خم می کند

روزی هر روزه ما را دهد روزی رسان در عوض روزی زعمر ما و تو کم می کند

گریه ابر بهاران بین که از همبستگی چشمه، نهر و نهر، رود و رود را یم می کند

در ضمیر خویش هرگز ره مده فکر گناه فکر هر کاری تو را بر آن مصمّم می کند

از «فَمَنْ یَعْمَل» که حق فرموده در قرآن بدان خیر و شر را ذات حق تفکیک از هم می کند

تفرقه هرجا فتد کارش زهم پاشیدگی است ای بنازم آن که با حق رشته محکم می کند

(ژولیده نیشابوری)

اتّکا

هر کس که اتّکا به زر و زور می کند خود را زفیض رحمت حق دور می کند

در ملک جان زیاده مکن آرزو، که مرگ آهنگ آرزوی تو در گور می کند

بشکن غرور خویش که در ارتکاب جرم شیطان کمک به آدم مغرور می کند

دنیا چو دام و دانه آن مکر و صید را با یک نگاه لال و کر و کور می کند

گر بار منّتی نتوانی بری به دوش کاری بکن که با عملش مور می کند

(ژولیده نیشابوری)

سحر رسید

شد وقت آن که درد نهان را دوا کنیم روی نیاز خویش به سوی خدا کنیم

ای خفتگان بستر راحت سحر رسید خیزید تا که چاره جرم و خطا کنیم

بیگانگی بس است زدرگاه کردگار خود را دمی به خالق خود آشنا کنیم

تا صبح عمر ما ننموده است رو به شام کاری برای خجلت روز جزا کنیم

بهر نجات آتش دوزخ به صد امید دست دعا بلند به سوی خدا کنیم

تا کاسه های دیده نگردیده پر زخاک چشمی به حال بی کسی خویش وا کنیم

شیطان نهاده بند گناهان به پای ما بهر رها نمودن خود دست و پا کنیم

(نغمه های مناجاتی، ص 224)

امیدواران

آمد به درت امیدواری کو را به جز از تو نیست یاری

محنت زده ای نیازمندی خجلت زده ای گناهکاری

از گفته خود سیاه رویی وز کرده خویش شرمساری

شاید زدر تو باز گردد نومید چنین امیدواری

(چایچیان «حسان»)

باب رحمت

آمدم، آمدم به سوی تو باز ای خدای کریم بنده نواز

پای تا سر همه نیازم من از کرم سایه بر سرم انداز

آبروی گدای خویش مریز دستم آخر سوی تو است دراز

بسته ای راه ناامیدی را کرده ای چون که باب رحمت باز

(چایچیان «حسان»)

یا ربّ!

یا رب مرا به سلسله انبیا ببخش بر شاه اولیا، علی مرتضی ببخش

یا رب گناه من بود از کوه ها فزون جرم مرا به فاطمه، خیرالنسا ببخش

هر کار کرده ام، همه بد بوده و غلط یا رب مرا تو بر حسن مجتبی ببخش

یا رب اگر که جود و سخایی نکرده ام ما را تو بر سخاوت اهل سخا ببخش

یا رب مرا به رحمت بی منتها ببخش یعنی به ساحت حرم کبریا ببخش

یا رب گناهکار و ذلیل و محقّرم عصیان من به شوکت عزّوعلا ببخش

یا رب تو را به جاه و جلالت دهم قسم جرم گذشته عفو کن و ماجرا ببخش

یا رب مرا ببخش به اهل صلات و صوم یعنی به نور صفوت اهل صفا ببخش

یا رب تو را به نور جمالت دهم قسم کز ظلمتم رهان و به نور هدا ببخش

یا رب به نور ظلمت خاصان درگهت این بنده را به ختم همه انبیا ببخش

یا رب از این معاصی بسیار بی شمار مستوجب عقوبتم؛ امّا مرا ببخش

(مفتون همدانی)

استغفارها

ای شفای علّت بیمارها پیش تو آسان، همه دشوارها

ای سرور سینه صاحبدلان ای فروغ دیده بیدارها

ای به کینه ذات تو نابرده پی عقل ها، اندیشه ها، پندارها

ای رهانیده زطوفان بلا کشتی بی ناخدا را بارها

ریخته باران رحمت بی دریغ بر سر گل ها، به پای خارها

کرده از ابر کرامت بهره مند خشک و تر، گلزارها، نی زارها

با خیال نرگس جادوی تو در ضمیر عارفان گلزارها

می کنم اقرار بر یکتایی ات دور باد از جان من انکارها

روز رستاخیز چشم پرسرشک با تو و لطف تو دارد کارها

تا چه خواهی کرد با شرمنده ای کز گنه دارد به کف طومارها

گر نگردد دستگیرم عفو تو وای بر من، با چنین کردارها

این تو و این لطف بی پایان تو این من و این بانگ استغفارها

(باقر زاده «بقا»)

به چهارده معصوم

خدایا به اعزاز این چند تن که هستند فخر زمین و زمن

به حق تو ای داور آب و خاک بدین چارده نام معصوم پاک

به نور محمد چراغ سُبُل سر و سرور و سرو باغ رسل

علی ولی شیر پروردگار سپهدار دین شاه دلدل سوار

به زهرا که او دخت پیغمبر است که در عرش او زهره خنیاگر است

به خلق حسن افتخار زمن که خلقش حسن بود و نامش حسن

به خون حسین آن که در کربلا بیفزود او را بلا بر بلا

به سجّاده زینت العابدین به باقر شناسای علم الیقین

محمد که همنام پیغمبر است که نعلین او عرش را زیور است

به جعفر گل روضه اصطفا کش افزون بُد از صبح صادق صفا

به موسای کاظم به میقات او به قرب و مقام و مقامات او

به قدر علی بن موسی الرضا شهید خراسان به ظلم و جفا

به زهد محمد که نعتش تقی است که در دین چوبابای خودمتّقی است

به شمع شبستان اهل یقین علی النّقی نِقوة المهتدین

به شهد شکر لذّت عسکری که همچون حسن بُد به دین پروری

به مهدی قائم امام انام سلامٌ علیهم، علیهم سلام

که در دین و دنیا مرا چند کار برآری به فضل خود ای کردگار

یکی حاجتم را نمانی به کس برآرنده آن تو باشی و بس

دویم روزی من زجایی رسان که منّت نباید کشید از خسان

سیم چون به مرگم اشارت بود به «الّا تخافوا» بشارت بود

چهارم چنانم سپاری به خاک که باشم زآلودگی گشته پاک

ششم آن که رویم زشرم گناه در انبوه محشر نباشد سیاه

به هفتم به نیکوترین حال من بچربد ترازوی اعمال من

به هشتم به هنگام بیم فزع زبان را نباید نمودن جزع

نهم آن که بر من به کردار زشت نبندند درهای خرّم بهشت

دهم آن که بر سیر بالای پُل بود گردن آزادم از بند و غل

ده و یک چو دوزخ زبانه کشد مرا لطف تو بر کرانه کشد

ده و دو چو سرعت بود در حساب بود بر من آسان سؤال و جواب

سه و ده که آن نامه های درشت به دست چپم ناید از سوی پشت

ده و چارمین آن که بی ماجرا ببخشی بدین چارده تن مرا

(حسام خوسفی)

یا رب

وقت است اگر به دعوت ادْعونی استَجِب دستی برآوریم به درگاه کبریا

یا رب به حق نقطه انّی انَا الغَفور کاندر بسیط مرکز عالم نیافت جا

یا رب به حق آیت لاتَقنُطوا که هست سرمایه سعادت و پیرایه رجا

یا رب به حق خامه مشکل گشای «کُن» کاو بست نقش نام تو بر لوح از ابتدا

یا رب به حق عرش که تمجید قدر او مفهوم نیست کان ز کجا بود تا کجا

یا رب به حق صاحب صور و به نفخ او آن دم که گوش را نبود هوش از کجا

یا رب به آب دیده کرّوبیان پاک کز خوف، چشمشان نبود خالی از بُکا

یا رب به حق کوثر و تسنیم و سلسبیل کان بر حبیب حضرت خود کرده ای عطا

یا رب به حق ابر بهاران که می رسد هر شب ز فیض شبنم او خاک را نما

یا رب به حق غنچه که از شرم عندلیب چون نوعروس مانده پس پرده حیا

یا رب به تاب طرّه سنبل که دم به دم چون زلف دلبران بگشاید ز هم صبا

یا رب به ساز بلبل عاشق که هر سحر بر بوی گل ز روی چمن برکشد نوا

یا رب به انبیای معظّم که کرده اند بی اجر و مزد حکمت تنزیل را ادا

یا رب به حق چارده معصوم متّقی آنها که در سفینه چو نوحند ناخدا

یا رب به حق عفّت مریم که پاک بود از زلّت فواحش و از تهمت زنا

یا رب به حسن و مال خدیجه که صرف کرد در مقدم رسول تو بی شبهه و ریا

یا رب به حق چادر عصمت که کرده اند دوشیزگان قدس بدو روی التجا

یا رب به دعوتی که اجابت قرین اوست یا رب به حاجتی که کند لطف تو روا

یا رب در آن زمان که تو مانی و ما و بس رحمت کنی و باز نگیری ز ما عطا

مستوجب عذاب الیم و عقوبتیم ما را اگر به شرطِ عمل، می دهی جزا

چون جان وداع قالب خاکی ما کند آه ار عنایت تو نباشد در آن عَنا

«ابن حسام» را عملی موجب ثواب گر نیست هست رحمت عام تو ملتجا

امید من به رحمت بی منتهای توست یا منتهی الرّجا مکن امید من هَبا

دعوت چو بی درود محمّد تمام نیست صلّوا علیه، سیّدنا، اکرم الوری

(حسام خوسفی)

رحمت بی منتها

یا رب! گناه اهل جهان را به ما ببخش ما را سپس به رحمت بی منتها ببخش

هرچند ما نه ایم سزاوار رحمتت ما را بدان چه نیست سزاوار ما ببخش

گفتی که مستجاب کنم گر دعا کنی توفیق هم عطا کن و حال دعا ببخش

بگذر از آن گناه که سدّ ره دعاست هم بر دعای ما اثری برملا ببخش

قصد از دعا، اجابت امر است، ورنه من خود کیستم که با تو بگویم خطا ببخش

ما را شبی به باغ پر از نرگس فلک یعنی: بدین کواکب نرگس نما، ببخش

تا بشکفد به گلشن دل ها گل امید ما را به فیض لطف نسیم صبا ببخش

ما را امید عفو تو مغرور کرد و بس گر شد خطا، بدین سخن بی ریا ببخش

این اولین گذشت تو نبود ز جرم ما بخشیده ای چنان که به ما بارها ببخش

تا همچو دیگران به نوایی مگر رسیم ما را به سوز سینه هر بینوا ببخش

دل های ما که تیره شد از زنگ معصیت یا رب! به نور معرفت خود، صفا ببخش

دور ار ز کاروان سعادت فتاده ایم ما را به رهروان طریق وفا ببخش

آلوده از نخست نبودیم کامدیم ما را به حسن سابقه، روز جزا ببخش

اشک ندامتی نفشاندیم اگر ز چشم ما را به چارده گهر پربها ببخش

روزی که هر کسی به شفیعی برد پناه ما را به آبروی شه انبیا ببخش

گر از خواص امّت مرحومه نیستیم ما را به لطف عام شه اولیا ببخش

ما را ز اهل بیت ولایت امیدهاست تقصیر ما به حرمت خیرالنسا ببخش

گیرم به ما معاویه نفس، چیره شد ما را به رأفت حسن مجتبی ببخش

تا بر حسین عقل سلیم اقتدا کنیم عصیان ما به خامس آل عبا ببخش

از شیخ و شاب چون همه بیمار غفلتیم در سایه امام چهارم، شفا ببخش

در راه علم و معرفت از ما قصور شد ما را به علم باقر احمدسخا ببخش

تا جز طریق صدق و صفا راه نسپریم ما را به زهد صادق حیدرعطا ببخش

زین تنگنای محبس تن تا برون رویم ما را به حلم موسی جعفر، بیا ببخش

از قربت ار به غربت دنیا فتاده ایم عصیان ما به ساحت قدس رضا ببخش

ما را به آبروی جواد آن سپهر جود یعنی تقی به علم و عمل مُرْتَقی ⁽¹⁾ببخش

یا رب، به سیّدالنقبا شاه دین، نقی ما را به راه دین، نظر کیمیا ببخش

هرچند رحمت تو فزون تر ز جرم ماست ما را به حق عسکری ذوالعطا، ببخش

عمری ز ما اگرچه ندیدی به جز خطا یا ذاالکرم به مهدی صاحب لوا ببخش

ما را بدان دقیقه که گلگون بِراق عشق بی مصطفی شد از ستم اشقیا ببخش

بر آن دمی که دلدل میدان پردلی بی مرتضی شد از ره جور و جفا ببخش

یا رب، بدان دقیقه که عنقای قاف عشق رو کرد در حریم شه کربلا ببخش

یعنی که ذوالجناح فلک سیر شاه دین بی شاه شد به سوی حرم برملا ببخش

یا رب، بدان دقیقه و ساعت که اهل بیت واقف شدند زان خبر غمفزا ببخش

(صابر همدانی)

در مناجات باری تعالی

الهی مرا محرم راز کن در معرفت بر دلم باز کن

دلی ده که باشد شناسای تو زبانی که بستاید آلای تو

چو با من در اول کرم کرده ای به فضل خودم محترم کرده ای

در آخر همان کن که کردی نخست که در هر دو حالت امیدم به توست

چو لطفت مرا رایگان آفرید خردمندیم داد و جان آفرید

هم آخر به لطف خودم دستگیر به فضلت مرا رایگان درپذیر

چو دانی که بی زاد و بی توشه ام هم از خرمن خویش ده خوشه ام

مبر آبم ای آبرویم به تو امید من و آرزویم به تو

به روی من از کرده ناپسند دری را که هرگز نبستی مبند

ز رحمت به رویم ز پیشم مران به قهر از در لطفِ خویشم مران

که برگیردم گر توام بفکنی که بپذیردم گر توام رد کنی؟

اگر لطف تو برنگیرد مرا کرا زهره کاندر پذیرد مرا

مخوف است راهم دلیلی فرست گذر آتش آمد خلیلی فرست

اگر دوزخ این ناسزا را جزاست تو آن کن که از رحمت تو سزاست

من ار بی رهم از لئیمی خویش تو مگذار راه کریمیّ خویش

خط عفو درکش خطای مرا ببخش از کرم کرده های مرا

مدر پرده من که بی پرده ام به رویم میار آن چه من کرده ام

به آب کرم دفترم را بشوی مریز این سیه نامه را آبرو

اگر من گنهکارم ای کردگار تو آمرزگاری و پروردگار

سراپای من گرچه آلایش است امیدم ز عفو تو، بخشایش است

(حسام خوسفی)

دوبیتی ها و رباعیات

رفتار تو با من ای خداوند کریم آن است که بوده با مسیحا و کلیم

گویی که ندیده ای گناهی از من از بس که رحیمی و غفوری و حلیم

گر برانی ور بخوانی زین درم غیر از این نیست جای دیگرم

خانه ات را حلقه بر در می زنم گرد بام خانه ات پر می زنم

بارالها بر درت روی سیاه آورده ام عمر از کف رفته و بار گناه آورده ام

راه تاریک است ولیکن آیه «لاتقنطوا» روشنی با خود من گم کرده راه آورده ام

شد عمر و به طبع خواهشم هست هنوز صد نعل گنه در آتشم هست هنوز

با آن که نه روی توبه مانده است و نه عذر از دوست امید بخششم هست هنوز

ای باب هدایتت به خلقان همه باز اشیا همه را به درگهت روی نیاز

هرچند کنم گناه آرم به تو روی هرچند غلط کنم ره آیم به تو باز

بر بنده روسیاه یا رب تو ببخش بر عاجز بی پناه یا رب تو ببخش

از عفو و عطا ملول هرگز نشوی من هرچه کنم گناه یا رب تو ببخش

ابروی تو قبله نمازم باشد یاد تو گره گشای رازم باشد

از هر دو جهان برفکنم روی نیاز گر گوشه چشمت به نیازم باشد

رباعیات حاجتمندی

(1)

اللَّه که کافی المهمّات تویی اللَّه که سامع المناجات تویی

حاجات مرا برآر کاندر همه حال ذوالعفو و برآرنده حاجات تویی

(2)

یا رب غلطم فزون ز مقدار بود روزم سیه از خطای بسیار بود

با این همه نیست افتخارم به کسی فخرم همه بر خدای غفار بود

(3)

یا رب چو من ار گناهکاری باشد غفران ترا در انتظاری باشد

عفوت ز پی گناه کاران گردد چون یار که در سراغ یاری باشد

(4)

ای آن که به جز تو هرگزم یار نبود در شدت و محنتم نگه دار نبود

در مهلکه ها که بسته بد راه نجات افتادم و جز توام مددکار نبود

(صفی علیشاه)

رباعیات پشیمانی

(1)

یا رب ز کرم دری به رویم بگشا راهی که در او نجات باشد بنما

مستغنیم از هر دو جهان کن به کرم جز یاد تو هرچه هست بر از دل ما

(2)

یا رب ز کرم حال دعا بخش مرا از حال دعا جرم و خطا بخش مرا

تا امشب اگر مرا نیامرزیدی امشب به علی مرتضی بخش مرا

(3)

یا رب مددی که بی پناهیم همه ای بحر کرم غرق گناهیم همه

ای باعث روسفیدی روسیه ان بر ما نظری که روسیاهیم همه

(4)

یا رب تو به فضل خویش دلشادم کن گشتم ز گنه خراب آبادم کن

بگریختم از درگه تو یک چندی بد کردم و بازگشتم آزادم کن

(5)

یا رب مکن اندر صف محشر خجلم من کرده گناه و پیش خود منفعلم

اندر دو جهان ببخش و رحمی بنما چون غیر تو امّید نباشد به دلم

(6)

عصیان خلایق از چه صحرا صحراست در پیش عنایت تو یک برگ گیاست

هرچند گناه ما کشتی کشتی است غم نیست که رحمت تو دریا دریاست

(ابوسعید ابوالخیر)

اشک می غلطد به مژگانم به جرم روسیاهی ای پناه بی پناهان موسپیدم روسیاهم

روز و شب از دیدگان اشک پشیمانی فشانم تا بشویم شاید از اشک پشیمانی گناهم

گر من گنه جمله جهان کردستم لطف تو امید است بگیرد دستم

گویی که به وقت عجز دستت گیرم عاجزتر از این مخواه که اکنون هستم

اگر که مزرع دل را کنیم زیر و زبر به غیر مهر تو در آن زمین گناهی نیست

ز خاک سر چو برآریم از بضاعتمان به دست غیر یکی نامه سیاهی نیست

روزی که زیر خاک تن ما نهان شود وآنها که کرده ایم یکایک عیان شود

یا ربّ به فضل خویش ببخشای بنده را آن دم که عازم سفر آن جهان شود

هله نومید نباشی که تو را یار براند گرت امروز براند نه که فردات بخواند

جملگی ملک سلیمان به یکی مور ببخشد بدهد هر دو جهان را و دلی را نرماند

ره از همه جا بسته ولی راه تو باز است عالم همه را بر در تو روی نیاز است

هرچند نیم لایق بخشایشت امّا چشم طمعم بر در احسان تو باز است

ما عبد ضعیف درگه اللَّه ایم گوینده لا اله الّا اللَّه ایم

در خط علی و آل پاینده چو کوه از بعد محمد بن عبداللَّه ایم

قدر این عمر گران را نه تو دانی و نه من اسب آمال جهان را نه تو رانی و نه من

گیرم از لطف خدا عمر دوصد نوح کنی باخبر باش که آخر نه تو مانی و نه من

سعی کن حرص و طمع خانه خرابت نکند غافل از واقعه روز حسابت نکند

ای که دم می زنی از نوکری احمد و آل آن چنان باش که ارباب جوابت نکند

روز محشر که بسنجند گناه من و تو عضوعضو من و تو هست گواه من و تو

اگر از آل محمد نرسد خط امان در پس معرکه افتاد کلاه من و تو

بخش دوم: سوگنامه اهل بیت علیهم السلام

فصل 1: هم نوا با رسول صلی الله علیه و آله، هم راز با بقیع

مرآت خدا

بخش دوم: سوگنامه اهل بیت علیهم السلام

فصل 1: هم نوا با رسول صلی الله علیه و آله، هم راز با بقیع

مرآت خدا

ماتم جانسوز ختم الانبیا شد ای دریغ لاله آسا قلب شاه اولیا شد ای دریغ

رفت از دنیا سفیر بارگاه قرب دوست زین مصیبت، عالمی ماتمسرا شد ای دریغ

آسمان، خون گرید از داغ رسول عالمین در زمین، طوفان غم یکسر به پا شد ای دریغ

می رسد امشب، صدای ناله زهرا به گوش اشک غم، جاری زچشم مرتضی شد ای دریغ

زآتش غم، آب شد شمع وجود فاطمه در نقاب خاک، مرآت خدا شد ای دریغ

آنکه دیده رنج و غم، در مدت بیست و سه سال بهر احیای شریعت، او فدا شد ای دریغ

چشم پاک اختران، در ماتم خورشید دین «حافظی» دریایی از اشک عزا شد ای دریغ

(محسن حافظی)

داغ جگر سوز

هنگامه رنج و غم و ماتم شده امشب گریان، زغمی دیده عالم شده امشب

آهنگ سرشکم، که رسد بر لب مژگان با این دل سودا زده همدم شده امشب

پایان شب آخر ماه صفر است این یا آنکه زنو ماه محرّم شده امشب

مهتاب، رخ خویش نهان کرد زماتم چون رحلت پیغمبر خاتم شده امشب

از داغ جگر سوز نبی سیّد ابرار نخل قد زهرا و علی خم شده امشب

شد کار فلک، خون جگر خوردن از این غم گردون، ز محن با رخ درهم شده امشب

سیمای جهان، غرقه خون دل «یاسر» در سوگ رسول اللَّه اعظم شده امشب

(محمود تاری «یاسر»)

ای شهر مدینه

ای شهرپیمبر، که تویی مدفن اطهار در خاک تو پنهان شده گنجینه اسرار

آرامگه نور خدا جان جهانی برپای و سرافراز، به هر دور زمانی

پاکیزه تر از تربت تو، نیست مکانی شوینده ناپاکی قلب همگانی

خفته ست در آغوش تو چون آیت غفّار ای شهر مدینه، که پر از آیت نوری

با این همه انوار، مگر وادی طوری سوی تو شتابیم که میعاد حضوری

آیینه آیات خداوند غفوری

چون باب سلامیّ و دَرِ رحمت دادار خاک تو سراپرده قرآن مبین است

این تربت پاک تو مگر عرش برین است خورشید نبوّت، به برت پرده نشین است

باب حرمت، مَهْبطِ جبریل امین است

آیند ز اطراف جهان، سوی تو زُوّار پُراختر تابنده، بقیع تو سراسر

این جا بُوَد از پیکر سجّاد منوّر این جاست حسن، پور علی، سبط پیمبر

هم باقر و هم صادق و صد گوهر دیگر

ای دامن پُرمهر تو منزلگه اطهار بسیار گل از روضه رضوان تو چیدم

بس در حرم نور تو، خورشید تو دیدم

بس کوکب رخشان، که حضورش برسیدم با یاد «بلال» تو، اذان تو شنیدم

از راز نهانت نشدم لیک خبردار کو ماه دل آرای تو، ای شهر مدینه؟

کو فاطمه، کو آن گل بی مثل و قرینه؟ آن گوهر بشکسته کجا گشته دفینه؟

ای وای، چه غم ها که تو را هست به سینه

تا حشر بُوَد احمد ازین داغ عزادار کو مام حسین و حسن و همسر حیدر؟

ازجمله زنان برتر و والاتر و بهتر کو بضعه طاها و چه شد عصمت داور؟

کو دخت نبی، رکن علی آیت کوثر

مشکات دل افروز بشر در همه ادوار گشتم همه جا را، و نجستم اثر از او

ای شهر مدینه، چه شد آن گلبن مینو؟

آن درگه و آن قتلگه محسن او کو؟ آن جا که شکستند ورا سینه و پهلو

گویی شنوم ناله او از در و دیوار ای خاک مدینه که گرفتیش در آغوش

با آن دل بشکسته و، آن سینه و پهلوش هرگز نشود شعله غم های تو خاموش

بشکن قلم شعر «حسانا» و بده گوش

(چایچیان «حسان»)

یک باغ گل!

تا قصّه او را شنوی از لب مسمار ای خاک تو به چشم مَلک توتیا بقیع!

ای محترم تر از حرم کبریا بقیع! یک باغ گل به دامن تو جا گرفته است

از گلشن خزان زده مصطفی بقیع! با قطره های اشک، دل از دست می دهد

بگذارد آن که گرد حریم تو پا، بقیع! ای شاهد خزان شدن باغ آرزو!

بر قصّه های غصّه خود لب گشا، بقیع! آغوش تو، به پاکی دامان فاطمه ست

ای تربت چهار ولیّ خدا بقیع! بر برگ برگ دفتر تو نقش بسته است

با خط خون، حدیث غم لاله ها، بقیع! خاک تو و سکوت شب و اشک مرتضی

با ما بگو حکایت آن ماجرا، بقیع!

(محمّد نعیمی)

شبهای بقیع

در جهان، هم شأن و همتایی، کجا دارد بقیع چون که یک جا، چار محبوب خدا دارد بقیع

نور چشمان رسول و، پور دلبند بتول صادق و سجّاد و باقر، مجتبی دارد بقیع

خلق شد عالم ز یُمنِ خلقت آل عبا یک تن از آن پنج تن آل عبا دارد بقیع

همدم دلدادگان و محرم محراب راز هست زین العابدین، بنگر چه ها دارد بقیع

حاصل آیات قرآن، باقر علم رسول وارث فضل و کمال انبیا دارد بقیع

صادق آل محمّد، ناشر احکام حق دین و دانش را، رئیس و پیشوا دارد بقیع

در نظر آید، زمین بر چرخ سنگینی کند بس که خاکش گوهر سنگین بها دارد بقیع

گرچه تاریک است و در ظاهر ندارد یک چراغ همچو ایوان نجف نور و صفا دارد بقیع

رازها گوید به گوش شب در این جا کهکشان رمزها از خلقت ارض و سما دارد بقیع

اختران حیران و مه مات است و شب غرق سکوت یا که پاس احترام اولیا دارد بقیع؟

سایه ها نجواکنان بر مدفن این چار تن کرده شب گیسو پریشان؟ یا عزا دارد بقیع؟

سر به دیوارش زند هر کس از این جا بگذرد در سکوتش، ناله ها و گریه ها دارد بقیع

چار معصومند و دورند از حریم جدّشان شکوه ها از دشمنان مصطفی دارد بقیع

می کند محکوم ظالم را، به هر دور زمان گفته ها با زائران آشنا دارد بقیع

بشنو از این قبرها، بانگ: انَا الْمَظْلوم را تا که مهدی باز آید، این ندا دارد بقیع

تا شود ثابت، که نور حق نمی گردد خموش گرچه ویران شد، جلال کبریا دارد بقیع

ناله امُ البَنین با اشک زهرا همدم است در غبار غم جمال کربلا دارد بقیع

چون «حسان» این جا بود، شب ها، مسیر فاطمه تا که نامحرم نیاید، انزوا دارد بقیع

(چایچیان «حسان»)

راز نهان

برگشا مُهر خاموشی از زبانت ای بقیع! جای زهرا را بگو با زائرانت ای بقیع!

دیده گریان ما را بنگر و با ما بگو در کجا خوابیده آن آرام جانت ای بقیع!

لطف کن، گم کرده ما را نشان ما بده بشکن این مُهر خموشی از زبانت ای بقیع!

گر دهی بر من نشان از قبر زهرا تا ابد برندارم سر ز خاک آستانت ای بقیع!

گفت مولا رازِ این مطلب مگو با هیچ کس خوب بیرون آمدی از امتحانت ای بقیع!

گر نداری اذن از مولا که سازی برملا لااقل با ما بگو از داستانت ای بقیع!

فاطمه با پهلوی بشکسته شد مهمان تو دِه خبر ما را ز حال میهمانت ای بقیع!

آرزو دارد به دل خسرو که تا صاحب زمان برملا سازد مگر راز نهانت ای بقیع!

(محمّد خسرو نژاد)

این جا بقیع است

ای راهیان شهر نور این جا بقیع ست این خاک عنبربوی مشک آسا، بقیع ست

این جا هزاران داستان ناگفته دارد این جا دوصد سرّ نهان بنهفته دارد

سوز جگرها بس در این خاک بقیع ست بیرون ز حدّ عقل ادراک بقیع ست

آیینه آیین حق را قبر این جاست خاکش عجین با زهر تلخ و صبر این جاست

این خاک تا عرش خدا ره توشه دارد رکن و حطیم و کعبه در هر گوشه دارد

بیمار عشق سرمدی را تربت این جاست یک شهر نی، یک دهر حزن و غربت این جاست

این جا به «کرّمنا بنی آدم» طرازست از این زمین تا عرش رحمان راه، بازست

ایمان و عشق و سرّ حق را جوهر این جاست انهار نور و چشمه سار کوثر این جاست

روح عروج «ارجعی» پویاست این جا خاکش قرین با تربت زهراست این جا

عطری ز بوی بقعه زهرا در این جاست حزنی ز اندوه شب مولا در این جاست

دانای اسرار نهانِ این جهان کو فرزند زهرا، مهدی صاحب زمان کو

کو آن که از هر بی نشان دارد نشانه؟ کو آن که باشد آگه از دفن شبانه؟

کو آن که ریزد اشک و از سیلی بگوید با سوز دل از صورت نیلی بگوید

تا از مزار مخفی مادر بگوید تا از جفای خصم بدگوهر بگوید

ای دست حق، وی حجّت خلّاق دادار زنجیر و غُل از گردن بیمار بردار

(محمّد آزادگان «واصل»)

بغض غریب

غُربت آبادِ دیار آشناییها، بقیع! همدم دیرینه غم های ناپیدا بقیع!

در تو حتّی لحظه ها هم بی قراری می کنند ای تمام واژه های درد را معنی بقیع!

سنگ فرش کوچه هایت، داغ های سینه سوز شمع فانوس نگاهت چشم خون پالا بقیع!

تو بلور روشنایی های شهر یثربی چون نگینی مانده در انگشتر بطحا بقیع!

هم صدا با قرن ها مظلومی آل رسول حنجری کو تا در این غربت کند آوا بقیع!

وسعت غم های تو، دل های ما را می برد تا خدا، تا عشق، تا تنهایی مولا بقیع!

قصّه مظلومی اش را با تو گفت آن شب که داشت در گلو بغض غریب ماتم زهرا بقیع!

در هجوم تیرگی ها در شب سردِ سکوت حسرتی می بُرد خورشید جهان آرا بقیع!

ای بهشت آرزو؛ گم کرده جان های پاک ای زیارتگاه یک عالم دل شیدا بقیع!

آنچه از ایل شقاوت رفت بر آل علی شرح غم هاشان گذشت از خاطرت آیا بقیع؟

ای مزار پنج خورشید از سپهر روشنی ای شکوه نور در آیینه غَبْرا بقیع!

تا تن پاک امام صبر شد آماج تیر صبر هم آن جا گریبان چاک زد، آن جا بقیع!

(جعفر رسول زاده «آشفته»)

فصل 2: در عزای امیر مؤمنان علیه السلام

شرح ماتم

دلی دارم پر از خون از جفای روزگار امشب که روزم تیره گردیده است از شام تار امشب

هزاران زخم در دل دارم از یک زخم ای مردم چه گویم من ز زهر و جور تیغ آبدار امشب

به محراب عبادت گشت مُنشق تارک حیدر به سوی جنّت المأوا علی شد رهسپار امشب

حسین و مجتبی نالند از داغ پدر امّا چو ابر نوبهاری با دو چشم اشکبار امشب

حسن را این وصیّت مرتضی فرمود قبل از مرگ که چون دُر، پند من در گوش جان کن گوشوار امشب

حسن جان از حسین جان، مبادا دست برداری که می گرید حسینم بی کس و بی غمگسار امشب

ابوالفضلم، تو هم در کربلا یار حسینم باش بماند با تو از من این وصیّت یادگار امشب

یتیمان جهان بار دگر داغ پدر دیدند نشست از این مصیبت بر رخ آنان غبار امشب

مبادا ابن ملجم را فزون از حد بیازاری که شاید باشد او از کرده خود شرمسار امشب

به شرح ماتمش «حدّاد» عالم را خبر کردی ببار از دیده خونین، چو ابر نوبهار امشب

(حاج عباس حدّاد)

شهید محراب

فضای کوفه غمبار است امشب غم از هرسو پدیدار است امشب

سحاب غم گرفته روی مه را زمین و آسمان تار است امشب

همه ذرّات عالم بی قرارند هراسان چرخ دوّار است امشب

همه افلاک در سوز و گدازند شب افشای اسرار است امشب

سرشگ از دیده جبریل جاری بسان درّ شهوار است امشب

ملایک در سما سر در گریبان نبی را دیده خونبار است امشب

ندای قَدقُتل می آید از عرش جهان مبهوت و افگار است امشب

چه در سر دارد آیا ابن ملجم که لرزان عرش دادار است امشب

به محراب عبادت شاه مردان قتیل تیغ اشرار است امشب

میان خاک و خون چون مرغ بسمل علی سلطان احرار است امشب

عدالت را به خاک و خون کشیدند ز خون محراب گلزار است امشب

برای بهترین فرزند آدم همه عالم عزادار است امشب

[ستون خیمه اشراق بشکست رسول حق عزادار است امشب

رخ مهتابی فرزند کعبه ز شوق وصل گلنار است امشب

[بگفتا «فزت ربّ الکعبه» زیرا شب دیدار با یار است امشب

به گردون آه فرزندان زهرا جگرسوز و شرربار است امشب

ز چشم آسمان گر خون ببارد در این ماتم سزاوار است امشب

ترا «فولادی» ار داغ علی نیست چرا غم یار و غمخوار است امشب

(حسین فولادی)

افلاک بر خاک

ترتیل بیا به گریه خوانیم سیل از رخ هر دو دیده رانیم

امشب شب گریه است و ناله داغ است به دل بسان لاله

ای وای شکسته کاسه جم از ضربتِ تیغ ابن ملجم

گویا که چو فرق فجر بشکفت آن ضارب تیغ یا علی گفت

با نیل رقابتی مگر داشت فرقی که شکاف تیغ برداشت

آن روز علی نبود در خاک افلاک فتاده بود بر خاک

آهنگ حزین فُزْتُ یا رب پیچید در آسمان در آن شب

خندید به تیغ فرق دریا بشکفت دریغ فرق دریا

هستی همه هستی اش ز کف داد روزی که علی به خاک افتاد

ترتیل بیا به گریه خوانیم خون از دل هر دو دیده رانیم

خون گریه ماست زاد توشه از گوشه چشم خوشه خوشه

هر ذره من علی علی گوست هر قطره اشک من علی جوست

ما را به زبان زبانه از تُست این شعله عاشقانه از تُست

تا کینه و جهل با هم آمیخت خونش دل و دیده را به هم ریخت

ای شیر همیشه بیشه حق قائم به تو مانده ریشه حق

لب های تو نور بخش می کرد دستان تو عشق پخش می کرد

ای تیغ زبان بی قرارت همدوش زبان ذوالفقارت

یک دست تو در جهاد با تیغ یک دست دگر عقیده، تبلیغ

یک دست به عرصه تیغ می زد یک دست قلم بلیغ می زد

با تیغ قلم جهاد بشکوه با تیغ دودم جهاد نستوه

معنای حیات تو دو چیز است تیغ و قلم تو هر دو تیز است

یعنی که حیات در ممات است یعنی که ممات ما حیات است

ای صاحب ذوالفقار عرفان بر جسم جهان وجود تو جان

در هر دو جهت جهاد کردی در راه عقیده، رادمردی

خصمی که به راه هرزه افتاد از هیمنه ات به لرزه افتاد

افسانه ای از حقیقتی جو گنجینه ای از فضیلتی تو

آدم اگر او ز خاک و آب است نام تو ولی ابوتراب است

(امیر علی مصدّق)

نخل بارور

روا باشد که گردد آسمان زیر و زبر امشب که شد فرق علی شیر خدا شقّ القمر امشب

ز خون فرق حیدر دامن محراب گلگون شد به خاک افتاد از بیداد، نخلی بارور امشب

شد از نیرنگ و تزویر ریاکاران بداختر علی در دامن محراب در خون غوطه ور امشب

منادی این ندا بین زمین و آسمان درداد علی زین دار فانی کرد آهنگ سفر امشب

چو شمشیر عدو بر تارک حیدر فرود آمد به جنّت دست ماتم زد به سر خیرالبشر امشب

فغان زاندم که مولا را به سوی خانه آوردند چو از احوال بابا گشت زینب باخبر امشب

کشید از سر به آه و ناله آن دم معجر خود را فغان سرداد کلثوم از مصیبت تا سحر امشب

به دور بسترش آزادگانش جمع گردیدند پریشان بهر باب خویش هر یک نوحه گر امشب

مزن «محبوب» دیگر دم از این ماتم که در عالم زدی از سوز دل آتش به جان خشک و تر امشب

(احمد مشجّری «محبوب»)

مُحاق خون

به محراب شفق، منشق سر مهتاب می بینم الهی هاله ای از غم، در این محراب می بینم

علی و مسجد و عدل و شجاعت جملگی در خون تمام انبیا را این چنین بی تاب می بینم

ندای «فُزتُ ربّ الکعبه» را مولا چه سان گفت؟ که عرش و فرش را لرزان و در ارعاب می بینم

نماز عشق او با اشک یاران کرده همراهی لهیب غصّه ها را در دل احباب می بینم

هلا روح الامین! بشتاب، میقات وصال است این دعای شیر حق را مستجاب الباب می بینم

فراق لاله گون او، چنان سخت و غم افزا شد که چشمان یتیمان را چنین پر آب می بینم

هلال صورت او در مُحاق خون چون پنهان شد پیمبر را سیه پوشیده با اصحاب می بینم

چه صبحی بود آن صبح دل آزار و ستم پیشه؟! شرار اشک زینب را چونان سیلاب می بینم

علی علیه السلام، آیینه دار مهر و خوبی های این عالم جهان را بی وجود او، سراب آب می بینم

خموش ای پارسا! آتش زدی بر خرمن جان ها جهانی را ز هجر مرتضی بی تاب می بینم

(رحیم کارگر «پارسا»)

چلچراغ اشک

ای آسمان غم زده، امشب، شب علی است مطلوب اولیای خدا، مطلب علی است

امشب به کوفه دیده بیدار اختران مثل همیشه محو نماز شب علی است

مسجد گرفته ماتم و گلدسته غریب چشم انتظار زمزمه یا رب علی است

در دوردست حادثه قلب صبور چاه لبریز سوز سینه و تاب و تب علی است

دلجویی از خرابه نشینان مستمند درس محبّتی است که در مکتب علی است

همکاسه فقیر شدن رسم مرتضاست دمساز با یتیم شدن مذهب علی است

تصویر هرچه غم که تصوّر کند کسی در چلچراغ اشک غم زینب علی است

آیینه جمالش اگر غرقه خون شود ذکر جمیل فاطمه نقش لب علی است

(مشهدی «شفق»)

هوای جنّت

ز سیل اشک دیده، خاک را گِل می کنم امشب نباشد محرمم کس، راز با دل می کنم امشب

نظر بر آسمان می افکنم گه بر مه و انجم گه از منزل برون، گه رو به منزل می کنم امشب

روان گردم سحرگاهان به سوی مسجد کوفه ز خواب صبحدم بیدار، قاتل می کنم امشب

ز ضرب تیغ خصم دون، سرم شق القمر گردد ز خون زخم سر پیمانه کامل می کنم امشب

هوای جنّت و خلد برینم آرزو باشد به سوی قرب حق طیّ مراحل می کنم امشب

«افق» باشد گدا و خوشه چین خرمن مولا جُوی از خرمن لطف تو حاصل می کنم امشب

(سید حسن حسن زاده «افق»)

خون فَلَق

نیست جز بر اثر کوکبه طاعت حق که به محراب شب تیره شود مه منشق

اختر از دیده مهتاب چکد وقت سحر شب سیه پوش کند هیمنه خون شفق

حق کشی، دامن شب را چو بیالود، نشست مرغ حق، شب همه شب نوحه گر از ماتم حق

صبحدم مهر سرآسیمه برآید ز افق زان که شد مهر ولا کشته به هنگام فلق

شد شهید ره ایمان و وفا رهبر عدل آن که زو ملک شریعت به نظام است و نسق

مشهدش خانه حق مولد او کعبه دوست نام آن پاک هم از حضرت اعلا مشتق

بر سپهر دل عاشق غم او همچو «شهاب» اهرمن سوز شد از پرتو ذات مطلق

(شهاب تشکّری «شهاب»)

بال شوق

گذر دارد زمان بر جادّه شب سوگوار امشب مه از غم کرده روی خویش پنهان در غبار امشب

چه افتاده است یا رب در حریم گنبد گردون که می ریزند انجم اشک حسرت در کنار امشب

مگر کشتند در محراب آن دلداده حق را که دل در سینه می گرید ز ماتم زار زار امشب

نسیم مویه گر غمگین به گوش نخل می گوید دوتا شد پشت چرخ از سوگ آن یکتاسوار امشب

ز تیغ شب پرستان در حریم مسجد کوفه رخ فرزند قرآن شد ز خون سر، نگار امشب

علی مولود کعبه حجّت حق یار محرومان به خون غلطید و شد فارغ ز رنج و انتظار امشب

سوی معبود شد، زندانی زندان آب و گل شد از «فُزت و ربّ الکعبه» این راز آشکار امشب

علی در چاه غم فریاد زد تنهایی خود را شنو پژواک آن را از ورای شام تار امشب

بنال ای همنوا با من سرشک از دیده جاری کن که خون می گرید از این قصه چاه رازدار امشب

گل گلزار مسکینان مگر شد از خزان پرپر که می بارند اشک از دیده چون ابر بهار امشب

دگر آن ناشناس مهربان از در نمی آید که بنوازد یتیمان را به لطف بی شمار امشب

دلا پرواز کن سوی نجف آن قبله دل ها سلام ما به بال شوق بر تا آن دیار امشب

بگو ای یار محرومان شب قدرت مبارک باد ترا قدر آفرین داده است قدر بی شمار امشب

«سپیده» سر به درگاه علی بهر شفاعت نه مگر در پرتو لطفش دلت یابد قرار امشب

(سپیده کاشانی)

نخلستان خاموش

زمین و آسمان امشب غم و دردی دگر دارد به پشت تیره ابری، ماه چشمی پرگهر دارد

نوای مرغکانِ نغمه خوان در سینه بشکسته به هر سو بنگری مرغی سر از غم زیر پر دارد

به نخلستان گذر کردم که جویم حال مولا را بدیدم از دل غمگین من غم بیشتر دارد

هزاران بوسه بر پای علی ای خاک نخلستان بزن امشب که آن مولا سحر عزم سفر دارد

به گوش جان شنو امشب مناجات علی ای دل که این باشد کلام آخر و سوزی دگر دارد

به مسجد می رود مولا پی انجام امرِ حق دل و جانی همه تسلیم امر دادگر دارد

دمی دیگر چو بگذارد به محراب عبادت رخ ز تیغ کین سری پُرخون رخی هم رنگ زر دارد

علی مهمان کلثومش بود افطار آخر را که از نان و نمک قوت غذایی مختصر دارد

به خون غلتیده در محراب، شیر بیشه تقوا در آن حالت نوای دیگر و شور دگر دارد

به ناگه نغمه «فُزتُ و رب الکعبه» زد مولا بلی هر گفته کز دل سرکشد بر دل اثر دارد

(سید تقی قریشی «فراز»)

امام عاشقان

شد امشب شمع جمع کودکان بینوا خاموش عدالت شد یتیم و گشت کانون وفا خاموش

ز بانگ قَدقُتِل جبریل آورده پیام خون شده نور هدی از صرصر جور و جفا خاموش

به موج خون فتاده ناخدای کشتی عصمت ز طوفان بلا شد شمع فانوس وفا خاموش

دریغا گشت از شمشیر زهرآگین خصم دون چراغ پرفروغ مکتب و دین خدا خاموش

به قامت بست قدقامت، امام عاشقان لیکن به گاه سجده شد از تیغ اشقی الاشقیا خاموش

بهار عدل و آزادی خزان شد از سموم کین چراغ لاله شد در دامن دشت صفا خاموش

اگر با خون او آباد گشته کاخ عدل و داد ولیکن شد چراغ روشن ویرانه ها خاموش

چه حالی داشت هنگامی که زینب دید در بستر نوابخش جهان یکباره گردید از نوا خاموش

شرر زد «حافظی» بر دفتر دل خامه ات زیرا به بستان ولا شد بلبل دردآشنا خاموش

(محسن حافظی)

معراج از محراب

مسجد کوفه ببین عزم سفر کرد علی با دلی خون ز تو هم قطع نظر کرد علی

مسجد کوفه مگر مسجدالاقصایی تو که ز محراب تو تا عرش سفر کرد علی

رفت آن شب که به مهمانی امّ کلثوم دخترش را ز غمی سخت خبر کرد علی

خبر از کشتن خود داد به تکبیر و فسوس هر زمان جانب افلاک نظر کرد علی

کس چو او روزه یک ساعته هرگز نگرفت چون که افطار به هنگام سفر کرد علی

گرچه جانش سفر تیر بلا بود، آخر پیش شمشیر ستم فرق سپر کرد علی

ریخت بر دامن محراب ز فرق سر او آنچه اندوخته از خون جگر کرد علی

گرچه در هر نفسی بود علی را معراج غوطه در خون زد و معراج دگر کرد علی

(سید رضا مؤیّد)

قائمه عرش

شمشیر خصم تارک حیدر شکسته است محراب، همچو لاله در خون نشسته است

فلک نجات و قائمه عرش کردگار از موج خیز حادثه بی تاب و خسته است

آزادمرد صف شکن خیبر و احد چشم از جهان و هر چه در او هست، بسته است

مولا چو شمع ز آتش بیداد آب شد تار حیات و رشته عمرش گسسته است

«تائب» کسی که درد دل خود به چاه گفت، از قید این جهان تبه کار رسته است

(حسین اخوان «تائب»)

هنگام سجود

پیچید به کوفه این خبر در رمضان شد شام غم علی سحر در رمضان

هنگام سجود شد دوتا فرق علی یعنی که دونیمه شد قمر در رمضان

(سید تقی قریشی «فراز»)

شب قدر علی علیه السلام

پیشانی عدل و عدالت را شکستند آن دسته ای که با علی پیمان ببستند

معصوم را دیدی که مظلومانه کشتند در سجده گاهی ناجوانمردانه کشتند

یا رب چه صبحی در پی شب های او بود «فُزتُ وربّ الکعبه» بر لب های او بود

تا کی شود بی حرمتی در این لیالی وقت نماز و کشتن مولی الموالی

اسطوره علم و ولایت را شکستند دیدید ارکان هدایت را شکستند

دیگر اذان گویی نماند از بهر کوفه بگرفت رنگ خون تمام شهر کوفه

دیگر که، نان و آب بر ایتام آرد دیگر که بر دامن، سر آنان گذارد

دیگر ز سرها، هوش و از تن، عقل ها رفت شب زنده داری در کنار نخل ها رفت

آخر همان خار به دیده رفته اش کشت آن استخوان در گلو بگرفته اش کشت

بانگ منادی را چو بشنید ام کلثوم دیگر یتیمی گشتنش گردید معلوم

آن کس که اقضی الناس بود و اشجع الناس تاول زده بر دست زهرایش ز دستاس

مهر و ولایش «اشعری» در حشر کافی است مظلوم تر از فاطمه غیر از علی کیست

(عبدالحسین اشعری)

پیشانی خورشید

پیشانی او به مرگ خندید، شکافت چون ماه که تا روی نبی دید، شکافت

«با دست نبی رقابتی داشت مگر» آن تیغ که پیشانی خورشید، شکافت

(قیصر امین پور)

امیر دادگستر

از تیغ زهرآلود دژخیمی ستمگر محراب شد یادآور دریای احمر

دیگر چه کس داد ضعیفان را ستاند افتاد از پا آن امیر دادگستر

شب باوران خورشید را در خون کشیدند خون گریه کن در سوگ او ای صبح باور

کو، آن که بردوشش کشاند در دل شب قوت یتیم و دردمند و زار و مضطر

ای وای من ناراستان دیدی چه کردند با راستین احیاگر راه پیغمبر

از رویداد آن شب خونین عجب نیست گر خون ببارد دیده ها تا صبح محشر

از ماتم جانکاه او هر رادمردی دست مصیبت می زند بر سینه و سر

(علی نسائی «شیدا»)

خوناب شفق

(1)

چون تیغ ستم فرق علی را بشکافت خورشیدسراسیمه زمشرق بشتافت

خوناب شفق ز چشم خون پالا ریخت چون کاسه چشمِ چشم حق پرخون یافت

(2)

دروازه شهر علم بستند امشب نظم دو جهان ز هم گسستند امشب

بر سر نزنی چرا که با تیغ ستم فرق سر مرتضی شکستند امشب

(3)

در مسجد کوفه شیر مست افتاده در پیش خدا، خداپرست افتاده

غلطیده به خون خود علی در محراب ارکان وجود را شکست افتاده

(4)

از چیست بُوَد مسجد کوفه خاموش آواز علی دگر نیاید بر گوش

از ضربت تیغ زهرآگین مولا افتاده به محراب عبادت مدهوش

(5)

امامی گشت شهره عالم عبادتش دلجویی از ستمزدگان بود عادتش

در کعبه شد تولد و در سجده شد شهید نازم به آن ولادت و بر آن شهادتش

(سید مصطفی آرنگ)

وصف علی علیه السلام

باید ز قلب ظلمت شب کسب نور کرد وز کسب نور دیده خفاش کور کرد

از بهر درک قدرت پروردگار خویش باید کتاب وصف علی را مرور کرد

نور جلی

در ظلمت شب نور جلی را کشتند سرچشمه فیض ازلی را کشتند

جبریل امین گفت به آواز جلی از فرط عدالتش علی را کشتند

فصل 3: در ماتم صدیقه کبری علیها السلام

صبری که من دارم

خدایا! گرچه من مُهر خموشی بر دهن دارم درون سینه یک دنیا غم و رنج و محن دارم

به محراب دعا، خیر از برای غیر می خواهم اگرچه خاطری آزرده از اهل وطن دارم

سر از خاک سیه بردار ای پیغمبر رحمت! که من دلگیرم و با حضرتت میل سخن دارم

حکایت می کند از سوز و و سازم یا رسول اللَّه! شکایت ها که از این امّت پیمان شکن دارم

درخت سایبانم را شکستند و، منِ غمگین خدا را خلوتی در گوشه بیت الحزن دارم

چرا پروا نکردند و زدند آتش به جان من مگر چون شمع، من کاری به غیر از سوختن دارم؟!

به دست و سینه ام چون لاله نقش ماتمست، امّا اگرچه داغدارم من، حجاب از پیرهن دارم

تحمّل می کنم رنج و مصیبت را، به امّیدی که گیرد دخترم سرمشق از صبری که من دارم

سخن در پرده می گویم که مولا نشنود، زیرا هنوز آثاری از آن حق کُشی ها بر بدن دارم

ز من شرح پریشانی مپرس ای دل کزین حسرت پریشان خاطری همچون «شفق» در انجمن دارم

(محمّد جواد غفور زاده «شفق»)

سایبان

بر دیده ام، که موج زند قطره های اشک ای کاش بوده جلوه رویت به جای اشک!

بعد از غروب ماه رخت، خانه ام پدر! ماتم سرای دل شد و خلوت سرای اشک

دود دلم ز سینه برآید به جای آه خون دلم ز دیده بریزد به جای اشک

وقتی که همرهان ز برم پا کشیده اند اشکم انیس گشته، بنازم وفای اشک

روز و شبم که می گذرد با هزار درد پیوند می زنند به هم دانه های اشک!

تا نخل سایبان مرا قطع کرده اند هر روز می روم به «احُد» پابه پای اشک!

(سیّد رضا مؤیّد)

آشیان فاطمه

عاقبت از بند غم شد خسته جان فاطمه پرگرفت از آشیان مرغ روان فاطمه

گر بسوزد عالمی از این مصیبت نی عجب سوخته یکسر زآتش کین آشیان فاطمه

وامصیبت بعد مرگ احمد ختمی مآب دادن جان بود هردم آرمان فاطمه

آسمان شد نیلگون چون دید نیلی روی او خُرد شد از ضربت در استخوان فاطمه

محسن شش ماهه اش در راه داور شد شهید ریخت خون در ماتمش از دیدگان فاطمه

نیمه شب بهر تدفینش مهیّا شد علی عاقبت شد در دل غبرا مکان فاطمه

منع کرد از ناله طفلان را ولی ناگه ز دل ناله ها زد همسر والانشان فاطمه

ای فلک ترسم شوی وارون که افکندی شرر از غم مرگش به جان کودکان فاطمه

نیست «مردانی» نشان از تربت پاکش ولی مهدی یی آید کند پیدا نشان فاطمه

(محمّد علی مردانی)

بیا فاطمه شد زمان وصال

پس از رحلت گل، رسول بهار علی ماند و زهرا و شبهای تار

پدر رفت و او روزه غم گرفت دل داغدارش، محرّم گرفت

پدر رفت و بیمار شد روح او تو ای دل، ز بیماری گل بگو

گل فاطمه از ستم خسته بود به کنج قفس، مرغ پر بسته بود

در خانه را بسته بود و غریب به اندوه می خواند «امّن یجیب»

که حق روح او را اجابت کند نصیب دل او شهادت کند

قفس بشکند او پرستو شود دلش مست آواز «هو هو» شود

به سوی خدا، بال و پر وا کند جمال خدا را تماشا کند

به دل داشت آیینه یک آرزو که کی می رسد وقت پرواز او؟

که تا از خدا این بشارت رسید که زهرا زمان شهادت رسید

سفیر شهادت صلا می زند و روح تو را، حق صدا می زند

رسول خدا تشنه بوی توست به شوق وصال گل روی توست

بیا فاطمه شد زمان وصال اذان شهادت بگو ای بلال

بیا باز «اللّه اکبر» بگو که از بند تن پر کشد روح او

اذان شهادت بگو ای بلال که زهرا شود مست عطر وصال

و این گونه شد روح غربت شهید و زهرا به سوی خدا پرکشید

(رضا اسماعیلی)

گلبن عفاف

زهرا که بود بار مصیبت به شانه اش مهمان قلب ماست غم جاودانه اش

دریای رحمت ست حریمش، از آن سبب فُلک نجات تکیه زده بر کرانه اش

شب های او به ذکر مناجات شد سحر ای من فدای راز و نیاز شبانه اش

باللَّه که با شهادت تاریخ، کس ندید آن حق کُشی که فاطمه دید از زمانه اش

می خواست تا کناره بگیرد ز دیگران دلگیر بود و کلبه احزان، بهانه اش

تا شِکوه ها ز امّت بی مهر سر کند دیدند سوی قبر پیمبر، روانه اش

طی شد هزار سال و، گذشت زمان نبرد گرد ملال از در و دیوار خانه اش

افروختند آتش بیداد آن چنان کآمد برون ز سینه زهرا زبانه اش

آن خانه ای که روح الامین بود مَحرمش یادآور هزار غمست آستانه اش

گلچین روزگار از آن گلبن عفاف بشکست شاخه ای که جدا شد جوانه اش!

شرم آیدم ز گفتنش، ای کاش می شکست دستی که ماند بر رخ زهرا نشانه اش!

تنها نشد شکسته دل از ماتمش، علی درهم شکست چرخ وجود استوانه اش

(غفورزاده «شفق»)

جانم سوخت!

خدا! ز سوز دلم آگهی، که جانم سوخت دلم ز فرقت یاران مهربانم سوخت

چو دید دشمن دیرینه، انزوای مرا ز کینه آتشی افروخت کآشیانم سوخت

هنوز داغ پیمبر به سینه بود مرا که مرگ فاطمه ناگاه جسم و جانم سوخت

امید زندگی و، یار غمگسارم رفت ز مرگ زودرسش قلب کودکانم سوخت

دمی که گفت: علی جان! دگر حلالم کن به پیش دیده ز مظلومیَش، جهانم سوخت

به حال غربت من می گریست در دم مرگ ز مهربانی او، طاقت و توانم سوخت

گشود چشم و سفارش ز کودکانش کرد نگاه عاطفه آمیز او، روانم سوخت

چو خواست نیمه شب او را به خاک بسپارم از این وصیّت جانسوز، استخوانم سوخت

(حسین فولادی)

چشم انتظاری!

درین شب ها ز بس چشم انتظاری می برد زهرا پناه از شدّت غم ها، به زاری می برد زهرا!

ز چشم اشکبار خود، نه تنها از منِ بی دل که صبر و طاقت از ابر بهاری می برد زهرا

اگر پشت فلک خم شد چه غم؟! بار امانت را به هجده سالگی با بردباری می برد زهرا

زیارت می کند قبر پیمبر را به تنهایی بر آن تربت گلاب از اشکِ جاری می برد زهرا

همه روزش اگر با رنج و غم طی می شود، امّا همه شب لذّت از شب زنده داری می برد زهرا

نهال آرزویش را شکستند و، یقین دارم به زیر گِل، هزار امّیدواری می برد زهرا

اگرچه پهلویش بشکسته، در هر حال زینب را به دانشگاه صبر و پایداری می برد زهرا

شنید از غنچه نشکفته اش فریاد یا محسن! جنایت کرده گلچین، شرمساری می برد زهرا

به باغ خاطرش چون یاد محسن زنده می گردد قرار از قلب من با بی قراری می برد زهرا

به هر صورت که از من رخ بپوشد، باز می دانم که از این خانه با خود یادگاری می برد زهرا

(غفورزاده «شفق»)

سراپای علی گرید!

نه چون پروانه ام کز سوز غم بال و پرم سوزد من آن شمعم که از شب تا سحر پا تا سرم سوزد

همان بهتر نگردد هیچ کس نزدیک این بستر که دانم هر کسی آید کنار بسترم، سوزد

گذارد دست خود بر سینه سوزان من زینب ولی من بیم آن دارم که دست دخترم سوزد

مگیر ای رهبر مظلوم! زانو در بغل دیگر که این دیدار طاقت سوز، جان و پیکرم سوزد

نه تنها چشم عین اللَّه، سراپای علی گرید چو از من می کند پنهان، به نوع دیگرم سوزد

چنان چیدند امّت نارسیده میوه دل را که هرگه می کنم یادش، ز غم برگ و برم سوزد

(علی انسانی)

بهانه

کمان کشید غم و سینه را نشانه گرفت چنان، که آتش دل تا فلک زبانه گرفت!

خدا گُواست که خورشید از حرارت سوخت از آتشی که از آن سویِ در به خانه گرفت!

در آن چمن که دل باغبان چو شمع گداخت چگونه بلبل دلخسته آشیانه گرفت؟!

شفق ز دیده دل خون گریست، چون زهرا برای گیسوی زینب به دستْ شانه گرفت!

ز بس که فاطمه رنجیده بود از امّت دل از حیات خود آن گوهر یگانه گرفت

علی چه کرد و چه گفت ای خدا در آن شب تار که زینب از غم بی مادری، بهانه گرفت؟!

برای آن که بماند نهان ز چشم رقیب علی، مراسم تدفین او شبانه گرفت!

(حسین صالحی خمینی)

وصیّت

می گفت: یا علی! بکن از خود بِحِل مرا گفت: ای عزیز جان! مکن از خود خجل مرا

گفتا: مرا به گِل کن و آبی ز دیده پاش! گفتا: چه کار بی تو به این آب و گل مرا؟!

گفتا: مرا ز دل مبر و، یاد کن مرا گفتا: بلی، اگر نرود با تو دل مرا!

گفتش: بدی که دیده ای، از لطف درگذر گفت: ای خوشی ندیده! تو خود کن بِحِل مرا

گفتش که: مهر مگسل ازین کودکان من گفت: ار گذارد این الم جان گسل مرا

این گفت و جستجوی حسین و حسن نمود آغوش از دو گل، چمن یاسمن نمود

(وصال شیرازی)

نغمه های تنهایی علی علیه السلام

الهی! کوثرم کو؟ دلبرم کو؟ گلم کو؟ هستی ام کو؟ گوهرم کو؟

علی تنها و دلخون مانده افسوس یگانه مونس و تاج سرم کو؟

(2)

الهی! کلبه ام را غم گرفته دل محزون من ماتم گرفته

شرار شعله های در ندیدم گلم را خصم از دستم گرفته

(3)

الهی! سینه من کوی درد است گلستان سرورم سرد سرد است

عزیزم فاطمه از رنج مسمار رخ مهتابی اش غمگین و زرد است

(4)

الهی! دست من را بسته بودند حریم خانه ام بشکسته بودند

به ضرب تازیانه آن جماعت تن مرضیه را آزرده بودند

(5)

الهی! غمگسارم، سوگوارم شبست و طاقت رفتن ندارم

فلک با من سرسازش ندارد بدون فاطمه نالان و زارم

دریغا!

گذشته نیمه ای از شب، دریغا رسیده جانِ شب بر لب، دریغا

چراغ خانه مولاست، خاموش که شمع انجمن آراست خاموش

فغان تا عالم لاهوت می رفت به روی شانه ها، تابوت می رفت

علی زین غم چنان مات ست و مبهوت که دستش را گرفته دست تابوت!

شگفتا! از علی، با آن دلیری کند تابوت زهرا، دستگیری!

به مژگان ترش یاقوت می سُفت سرشک از دیده می بارید و می گفت

که: ای گل نیستی تا بوت بویم مگر بوی تو از تابوت بویم

جدا از تو دل، آرامی ندارد علی بی تو دلارامی ندارد

چنان در ماتمش از خویش می رفت که خون از چشم غیر و خویش می رفت

که دیده در دل شب، بلبلی را که زیرِ گل نهان سازد گلی را

ز بیتابی، گریبان چاک می کرد جهانی را به زیر خاک می کرد

علی با دست خود، خشت لحد چید بساط ماتم خود تا ابد چید

دل خود را به غم دمساز می کرد کفن از روی زهرا باز می کرد

تو گویی ز آن رخ گردیده نیلی به رخسار علی می خورد سیلی!

از آن دامان خود پر لاله می کرد که چون نی، بندبندش ناله می کرد

علی، در خاک زهرا را نهان کرد نهان در قطره، بحر بی کران کرد

گُل خود را به زیر گِل نهان دید بهار زندگانی را، خزان دید

شد از سوز درون، شمع مزارش علی با آب و آتش بود کارش!

چنان از سوز دل، بیتاب می شد که شمع هستیِ او، آب می شد

غم پروانه اش، بیتاب می کرد علی را قطره قطره آب می کرد

چو بر خاک مزارش دیده می دوخت سراپا در میان شعله می سوخت

مگر او گیرد از دست خدا، دست که دشمن بعد او، دست علی بست

(محمّد علی مجاهد «پروانه»)

ذات ازلی

می زد به رُخَم ولی، ولی را می کشت آن مظهر ذات ازلی را می کشت

می دید که جان او به جانم بسته ست با کشتن من، خصمْ علی را می کشت

داغ پدر

ای فلک! داغ پدر، سوخت مرا هجر آن پاک گهر، سوخت مرا

داغ مادر به دلم بود هنوز که غم مرگ پدر، سوخت مرا

غم مرگ پدر از یاد نرفت که دل از داغ پسر سوخت، مرا

دارم امّید که سوزد ثمرش ظالمی را که، ثمر سوخت مرا

گرچه آتش شود از آب خموش زینب از اشک بصر سوخت مرا

اشک زینب به دلم آتش زد زآه کلثوم، جگر سوخت، مرا

من حمایت ز علی می کردم دشمن افروخت شرر، سوخت مرا

دادخواهی کنم از او فردا دشمن امروز اگر سوخت مرا

«آصفی» بس کن و بگذر، که فلک از غم مرگ پدر سوخت مرا

(مهدی آصفی)

بر مزار حضرت زهرا علیها السلام

با آنهمه جلالت و عزّت که زاده شد یا رب، مراسم شب دفنش، چه ساده شد

طاها مگر که بار دگر دفن شد به خاک بر خاک، چون که صورت زهرا نهاده شد

آن شهسوار وادی صبر و توان، علی بی تاب شد، ز مرکب طاقت پیاده شد

سرّ خدا به دست یَدُ اللّه شد نهان بر قبر او ز غیب، حجاب اوفتاده شد

رسم است، بر قبور عزیزان، دهند آب بر قبر او، ز اشک علی، آب داده شد

(حسان)

دانشگاه زهرا علیها السلام

پناه عالمی، درگاه زهراست بشر حیران، ز قدر و جاه زهراست

صراط او، صراط المستقیم است که راه رستگاری، راه زهراست

تمام نور خورشید نبوّت نمایان از جمال ماه زهراست

علی در شاهراه عشق و توحید هماره همدم و همراه زهراست

شرف، این بس امیرالمؤمنین را که مهرش در دل آگاه زهراست

به هرجا، شمع دانش، می دهد نور ز نور علم دانشگاه زهراست

ز سوز گفته «عجل وفاتی» نمایان غصّه جانکاه زهراست

ز جور ظالمان، اظهار نفرت به صبح و شام، اشک و آه زهراست

اگر مخفی بُود، قبرش عجب نیست که رمز نام «سرّ اللّه» زهراست

صدای شیون از هر سو بلند است که ختم عمر بس کوتاه زهراست

بیایید ای گُنهکاران، بگرییم جلای دل، غم دلخواه زهراس

(حسانا) می کشد این غم علی را که او خانه، قربانگاه زهراست

(حسان)

حقیقت گمنام

ما می رویم و دیده ما بین کوچه هاست مثل غبار سر به هوا، بین کوچه هاست

ما می رویم و خاطره سوختن هنوز چون دامن نسیم رها بین کوچه هاست

ای آینه ببین که غبار نگاه ما در جستجویت آبله پا، بین کوچه هاست

از این سکوت ریخته در پای نخل و چاه پیداست اینکه رد صدا بین کوچه هاست

می پرسم از تو باز که از مسجدالنبی آیا چقدر فاصله تا بین کوچه هاست

دنبال این حقیقت گمنام چشم ما یا در بقیع مانده و یا بین کوچه هاست

(محمّد کامرانی)

سینه سینای عصمت

سینه ای کز معرفت گنجینه اسرار بود کی سزاوار فشار آن در و دیوار بود

طور سینای تجلّی مشعلی از نور شد سینه سینای عصمت مشتعل از نار بود

ناله زهرا زد اندر خرمن هستی شرر گویی اندر طور غم چون نخل آتش بار بود

آن که کردی ماه تابان پیش او پهلو تهی از کجا پهلوی او را تاب این آزار بود

صورتی نیلی شد از سیلی که چون نیل سیاه روی گیتی زین مصیبت تا قیامت تار بود

(غروی اصفهانی «مفتقر»)

در فراق تو

رنگ خزان گرفت بهار جوانی ام در دشت غم نشست گل شادمانی ام

بعد از تو ای پیمبر رحمت به روزگار امّت نگر، چه خوب کند قدردانی ام!

شب ها به یاد ماه رخت اختران چرخ نظاره گر شوند به اختر فشانی ام

بابا ز جای خیز و ببین زیر بار غم بشکست در فراق تو پشت کمانی ام

وقت دعا زحق، طلب مرگ می کنم از بس که بی علاقه به این زندگانی ام

از جور چرخ پیر و ز بیداد روزگار با قامت خمیده به فصل جوانی ام

شد «حافظی» به پای علی هستی ام فدا تاریخ شاهد است بر این جانْ فشانی ام

(محسن حافظی)

غم خوار علی

من بیمار، مداوا نکند خوشنودم غم طبیبم شده و مرگ شده بهبودم

هیچ کس نیست که باری ز دلم بردارد عاقبت داغ و غم و درد کند نابودم

اشک بس ریخته ام، هرکه ببیند گوید سرو بشکسته خم گشته کنار رودم!

گه ز حق، مرگْ طلب می کنم و گه گویم کاش می بودم و غمخوار علی می بودم

زیر این چرخ، علی دوست تر از فاطمه نیست سند مستندم، بازوی خون آلودم!

من نفس می زدم و او کف افسوس به هم من چه سان گویم و او چون شِنَود بدرودم

ای اجل پا به سر من ز محبّت بگذار جز تو کس نیست که از لطف کند خوشنودم

(علی انسانی)

صحرای محشر

روز وفات حضرت زهرای اطهر است عالم پر از مصیبت و دل ها مکدّر است

خشکیده چون نهال برومند عمر او چشم جهانیان همه از اشک غم تر است

عالم ز بس که پر شده از ناله های زار مردم گمان برند که صحرای محشر است

امروز از شکنجه و غم می رود به خاک جسمی که در شکوه ز افلاک برتر است

پنهان به خاک تیره شود با همه فروغ رویی که تابناک چو خورشید خاور است

آن چهره ای که زهره برد روشنی از او آن صورتی که بر سر خورشید افسر است

پژمرده در بهار جوانی شد، ای دریغ! پژمردگی نه درخور سرو و صنوبر است

این مرگ زودرس که شرر زد به جان او از آتش مصیبت مرگ پیمبر است

او طاقت جدایی و مرگ پدر نداشت زیرا که سال هاست عزادار مادر است

جز اندکی، درنگ به عالم نکرد و رفت بعد از پدر که مرگ به کامش چو شکّر است

در انزوا به کشور خود می رود به خاک «آن نازنین که خال رخ هفت کشور است»

خواهد که نشنوند خسان بوی تربتش با آن که همچو مشک زمینش معطّر است

با دیده ای که ریزد از او خون به جای اشک زینب نشسته بر سر بالین مادر است

هم زار و دلشکسته از آن مرگ جانگداز هم خسته دل ز رنج دو غمگین برادر است

آن کودکان که زاده دخت پیغمبرند هریک ز قدر، با همه عالم برابر است

آن یک به گلستان صفا لاله بود و گل وین یک به آسمان شرف ماه و اختر است

اکنون ز مرگ مادر خود هر دو تن ملول دامانشان ز اشک پر از لعل و گوهر است

گنج مرادشان چو نهان می شود به خاک خوناب اشکشان همه یاقوت احمر است

بر سر زند حسین و کَنَد موی خود حسن زینب دهان گشوده به اللَّه اکبر است

فریادشان به ناله و زاری بلند شد امّا دریغ و درد که گوش جهان کر است

تلخ است و جانگداز ز مادر جدا شدن از بهر کودکی که چنین نازپرور است

آن هم چه مادری؟ که وفای مجسّم است آن هم چه مادری؟ که صفای مصوّر است

آن مادری که بانوی زن های عالم است پیغمبرش پدر شد، مولاش شوهر است

آن مادری که آسیه کمتر کنیز او است آن مادری که مریم عذراش خواهر است

اطفال را که خانه بود جایگاه امن بس دلگشاست سایه مادر که بر سر است

(ابوالحسن ورزی)

یا فاطمةالزهراء

این چه غوغایی است کاندر ماسوا افتاده است لرزه بر عرش خدا زین ماجرا افتاده است

این چه آشوبی است کز طوفان غم بار دگر نوح با کشتی به گرداب بلا افتاده است

آتش نمرودیان افتاده در جان خلیل کز شرارش آتشی بر جان ما افتاده است

گریه کن ای آسمان کز فرط غم در رود نیل زین مصیبت از کف موسی عصا افتاده است

ناله کن ای دل که از سوز دل و اشک مسیح لرزه بر ارکان عرش کبریا افتاده است

شهپر جبریل می سوزد که از بیداد خصم آتشی در مهبط وحی خدا افتاده است

باغبان در خواب و گل در باغ و گلچین در کمین بلبل شوریده از شور و نوا افتاده است

یا رسول اللَّه برخیز و ببین کز ضرب در پشت درب خانه زهرایت ز پا افتاده است

در بهار زندگی از یورش باد خزان غنچه نشکفته ای از گل جدا افتاده است

(ژولیده نیشابوری)

دریا گریستم

جانا! من از فراق تو، دریا گریستم امّا گمان مدار که بیجا گریستم

آن قدْر گویمت که درین چند روز عمر هر روز داغ دیدم و شب ها گریستم

دانستم این که گریه و زاریّ و اشک و آه بر دردِ بی دواست مداوا گریستم

پرپر چو شد ز باد خزان غنچه گلم از هجر گل چو بلبل شیدا گریستم

دشمن چو کرد از منِ غمدیده منعِ اشک رفتم ز شهر و در دل صحرا گریستم

پهلو شکسته اند و دلم خسته اند و، باز هستند مدّعی ز چه بابا! گریستم!!

بسیار گریه کردم، امّا نه بهر خویش دیدم علی ست بی کس و تنها گریستم

خود آگهی پدر! که ز بس رنج دیده ام بودم پس از تو تا که به دنیا گریستم

(حسین غلامی)

غربت بقیع

حسرت گرفته باز حصار مدینه را غم تیره کرده است دیار مدینه را

از غربت بقیع که غمخانه علی ست گلرنگ خون زدند حصار مدینه را

آثار خون فاطمه و غربت علی پر کرده است گوشه کنار مدینه را

در کوچه های شهر چو ماه علی گرفت رنگی دگر نماند عذار مدینه را

زآن گل که از جسارت مسمارِ در شکفت نقش خزان زدند بهار مدینه را

در خلوت بقیع به جز اشک مهدی اش شمعی کجا بود شب تار مدینه را

من جان نثارِ مکتب اویم، مؤیّدم دارم ازو امید جوار مدینه را

(سیّد رضا مؤیّد)

نور علی نور

علی چون جسم زهرا را کفن کرد شقایق را نهان در یاسمن کرد

دو نور دیده اش از ره رسیدند به زاری جانب مادر دویدند

خود افکندند بر آن جسم رنجور عیان شد معنی نورٌ علی نور

بغل بگشاد و در آغوششان برد چنان نالید کز سر هوششان برد

ایا مادر! دلت از ما رمیده چو اشک افکنده ای ما را ز دیده

بیا مادر یتیمان را به بر گیر وز آفت جوجگان را زیر پر گیر

گل و بلبل به نغمه ناله سر کرد بغل بگشاد و گل ها را به بر کرد

(شیخ محمّد نهاوندی)

حدیث دل

بس که دل بی ماه رویت در دلِ شب ها گریست آسمان دیده ام زین غصّه یک دریا گریست

باغبان عشق، در سوگت نه تنها ناله کرد ای گل پرپر به حالت بلبل شیدا گریست

بارالها! بین دیوار و دری، آن شب چه شد؟ کآسمان بر حال زار زُهره زهرا گریست

گشت خون آلوده چشم اختران آسمان بس که زهرا تا سحر بر غربت مولا گریست

شد کویر تشنه سیراب ای فلک از بس علی داغ بر دل، لاله آسا، در دل صحرا گریست

تا نبینند اشک او را، تا سحر هر شب علی یا حدیث دل به چَهْ گفت از غریبی، یا گریست

شیر میدان شجاعت بود و یک دنیای صبر من ندانم ای فلک با او چه کردی تا گریست

سوخت همچون شمع و از او غیر خاکستر نماند بس که از داغ تو خورشید «جهان آرا» گریست

(جواد جهان آرایی)

گریه بی شیون

شمع این مسأله را بر همه کس روشن کرد که توان تا به سحر گریه بی شیون کرد

به سر تربت زهرا، علی از خون جگر ناله ها در دل شب بی خبر از دشمن کرد

غم آن پهلوی بشکسته و بازوی سیاه رخ نیلی، همه در قلب علی مسکن کرد!

تنگ شد سینه بی کینه آن جان جهان کآرزوی سفر جان ز دیار تن کرد

گفت: ای کاش که جان از بدن آید بیرون! هجر تو گلشن دنیا به علی، گلخن کرد

(عارفی ملایری «جوکار»)

ای دریغ!

نور حق در ظلمت شب رفت در خاک، ای دریغ! با دلی از خون لبالب رفت در خاک، ای دریغ!

طلعت بیت الشَّرف را، زُهره تابنده بود آه! کآن تابنده کوکب رفت در خاک، ای دریغ!

آفتاب چرخ عصمت با دلی از غم کباب با تنی بیتاب و پرتب رفت در خاک ای دریغ!

پیکری آزرده از آزار افعی سیرتان چون قمر در برج عقرب رفت در خاک، ای دریغ!