مشخصات کتاب

سرشناسه:ماهنامه موعود،1378

عنوان و نام پدیدآور:شماره 17 - آذر و دی 1378/ ماهنامه موعود

ناشر چاپی : ماهنامه موعود

مشخصات نشر دیجیتالی:اصفهان:مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان 1390.

مشخصات ظاهری:نرم افزار تلفن همراه ، رایانه و ماهنامه

درمحضر دوست

اسماعیل شفعی سروستانی

فرارسیدن نیمه شعبان، سالروز میلاد حجت حق، مولانا امام المهدی، صلوات الله علیه، را به همه منتظران ومشتاقان دیدار جمالش تبریک می گوئیم. این شماره از مجله درحالی تقدیم می گردد که سه سال از عمر فعالیتهای «مؤسسه فرهنگی موعود» می گذرد.و در گوشه گوشه این وطن بزرگ اسلامی در کنار مجلسهای جشن و نقل و شیرینی مردان و زنانی بی واهمه ازهر اتهام و انگی بنام آن عزیز گرامی مشغول به فعالیت فرهنگی و علمی اند تا شاید جشن میلاد عمری به درازای همه سال پیدا کند و معرفت درباه امام عصر، علیه السلام، میان همه مردم و بویژه جوانان گسترده شود و«موعود» تا رسیدن به این نقطه راه پرفراز و نشیبی را پشت سر نهاد و قطعا نیل به نقطه مطلوب، تلاش بیش از این را می طلبد. «تا یار که را خواهد و میلش به که باشد» آن روز که می گفتیم: «لازم است میدان نشر آثار فرهنگی درباره آخرین حجت حق گسترده شود»، می گفتند: «مگر امام زمان، علیه السلام، هم مجله می خواهد؟ هرچه لازم بوده گفته شده . وقتی می گفتیم: «برای در امان نگه داشتن جوانان از تبعات سوء فرهنگ بیگانه و خارج ساختن آنان از انفعال می توان با تمسک به فرهنگ مهدوی در آنها مصونیت طبیعی ایجاد کرد»، می گفتند: «در عصر کامپیوتر و پایان قرن بیستم این حرفها به گوش کسی فرو نمی رود». وقتی می گفتیم: «از موضوع انتظار و فلسفه تاریخ شیعه استراتژی

و آرمانی برای طرحهای کلان فرهنگی، اجتماعی و حتی سیاسی و اقتصادی بسازید تا سفینه انقلاب اسلامی در مداری بالاتر قادر به خروج از بن بست بحثهای بی پایه و وارداتی «سنت گرایی و مدرنیته شود»، می گفتند: «طرحهای توسعه اقتصادی، سیاسی وفرهنگی ما را بس ». وقتی گیوه ها را کشیده و شال بر کمر سفت کردیم و دست در کار نشریه آوردیم و اولین شماره های آن را به همراه نامه برای بیش از 200 حوزه علیمه، 1000 کانون فرهنگی مستقر در مساجد، 300 مرکز فرهنگی، 400کتابخانه بزرگ، صدها نویسنده، صدها عالم روحانی، دفاتر نمایندگی ولی فقیه مستقر در دانشگاههای کشور،ائمه جماعات شهرها و بلاد، دفاتر نشریات مذهبی و فرهنگی، روابط عمومی همه وزارتخانه ها و... فرستادیم و ازهمه آنان برای همراهی و مساعدت در طی این مسیر، آن هم، در عصر غیبت دعوت به عمل آوردیم; بجز تعدادمعدودی (کمتر از عدد انگشتان دست) که دست فراپیش آوردند و دست مریزادی گفتند; همراهی پیدا نشد. وقتی درخواست کردیم: «درکنار اینهمه هزینه و آنهمه نشریه که مستقیم و غیر مستقیم وارد مدارس ومساجد می شود، جائی نیز برای تنها نشریه ای که ذاکر نام امام عصر، علیه السلام، است باز کنید; دریغ کردند و باتعارف بهانه ای آوردند و حتی گاه اعلام داشتند صفحات مجله را به مطالب و موارد دلخواه ما اختصاص دهید تا... طی سالهای اخیر دست اندرکاران امور فرهنگی و اجتماعی راههای مختلفی را برای حل معضلات مردم وبویژه جوانان تجربه کرده اند که در بسیاری از موارد، دانسته یا ندانسته، سردرپی طرحهای بیگانه بافرهنگ اسلامی داشته اند. درآستانه جشن میلاد امام عصر، علیه السلام، بر خود فرض می دانیم که اعلام کنیم: به اتکاءفرهنگ مهدوی (البته بدور از غوغای نام و نان و جنجال تبلیغاتی و سور و سات و شیرینی) می توان برای بسیاری از معضلات فرهنگی و مدنی جوامع اسلامی و بویژه جوانان و نوجوانان، راه حلهای مناسب، مؤثر وکارآمد جست. بی آنکه ناگزیر به تجربه راهی شویم که یکبار غرب بتمامی آن را پیموده است. اینک «مؤسسه فرهنگی موعود» به اتکا همان باور، با نشر کتاب، مجلات موعود و موعود جوان، نرم افزارهای صوتی و تصویری، انجام تحقیقات مبنایی و میدانی همه خدمات خود را تقدیم مولانا امام المهدی، عجل الله تعالی فرجه الشریف، می نماید و خدای را شاکر است که بیش از هشتاد و پنج درصد مطالب همه مجلات موعود وموعود جوان را از طریق نیروهای پژوهشی خود تهیه و عرضه می نماید. امید است گفتگو درباره حضرت و ذکر نام بلندش فراتر از نیمه شعبان و در همه ایام سال مددرسان جامعه اسلامی و امت بزرگوار پیرو اهل بیت، علیهم السلام، باشد. ان شاءالله سردبیر

تکلیف عاشقان-7

از دیگر مواردی که به عنوان تکلیف (عاطفی و اخلاقی) منتظران و دوستداران امام عصر، علیه السلام، در زمان غیبت،برآن تاکید گردیده است صدقه دادن برای حفظ و سلامتی آن وجود مقدس و مبارک است. انگیزه انسان در صدقه دادن برای خود و عزیزانش، بی تردید از محبت و دوستی او نسبت به آنان سرچشمه می گیردو هرچه این دوستی بیشتر باشد، اعمال عاطفی او نسبت به آن عزیز از جمله صدقه دادن نیز، فزونتر خواهد بود. اکنون تو خود بیندیش در این زمان چه کس برای ما عزیزتر است؟ جز مولا و سرورمان، امام عصر، حضرت صاحب زمان؟ از رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله روایت شده که فرمود: «ایمان نیاورده احدی از شما تا آن گاه که من و اهل بیتم نزد او از جان و فرزند وی و تمامی مردم محبوتر باشم ». و چگونه چنین نباشد و حال آن که همه نعمتهای ظاهری و باطنی مانند اصل وجود من و تو، زندگی، دین، عقل، صحت و عافیت و دیگر نعمتها همه از پرتو وجود مقدس امام زمان و عنایت اوست. وجود عزیزان و نزدیکان من و تو نیز که برای سلامتی آنان صدقه می دهیم، آن هم به برکت وجود مقدس آن یگانه عزیز دوران است. پس هم ایمان آدمی اقتضا می کند و هم محبت او که به یاد مولا و امام زمانش صدقه دهد; حتی بر آنان هم که برای خودو عزیزانشان صدقه می دهند سزاوار است که ابتدا برای آن حضرت صدقه دهند; زیرا وجود و سلامتی آنان نیز از عنایت آن عزیز و به طفیل وجود و سلامتی حضرتش تامین می گردد. و اما حال آنان که همواره آتش محبت و عشق نسبت به مولایشان در دل شعله ور دارند و جز آن وجود مقدس کسی را لایق هستی و سزاوار عافیت و تندرستی نمی دانند، به خوبی روشن است. انگیزه آنان نه ثواب صدقه است، و نه حتی حفظ عزیزان خویش در پرتو سلامتی مولایشان; بل فقط و فقط برای او صدقه می دهند و بس; و تو تردید مکن که عنایت وگوشه چشمی از آن سرور کائنات، هماره به سوی اینان و عزیزانشان سرازیر است.

× با استفاده از کتاب «پیوند معنوی با ساحت قدس مهدوی » از علی اکبر صدرالاسلام همدانی

عصر امام خمینی،-2

قسمت دوم

میر احمدرضا حاجتی اشاره: در قسمت اول مقاله حاضر،نویسنده با اشاره به جمله ای از مقام معظم رهبری که می فرماید: «امام کبیرما عصر جدیدی را آغاز کردند» به بیان ویژگیهای عصری که امام خمینی، قدس سره، آغازگر آن بود، پرداختند. عصری که دین و دینداری در آن تجلی دوباره می یابد و جهانیان بار دیگر متوجه ارزشهای نهفته درتعالیم دینی می گردد. نویسنده پس از نقل اظهارنظرهای تنی چند از اندیشمندان جهان در مورد دین گرایی در عصر جدیدبرای نشان دادن و رویکزد دینی،مذهبی و معنوی بشر معاصر به بررسی اخبار، اطلاعات و گزارشهایی می پردازد که در رسانه های خبری جهان انعکاس یافته است. غرب و رویکرد دوباره به دین

نشریه آمریکایی واشنگتن تایمز بااشاره به رخداد مهم رویکرد دوباره بشر به دین می نویسد: جریان بازگشت ملتها به دین باوری همانند یک سیل خروشان به راه افتاده است. این نشریه در ادامه تحلیل خوداضافه می کند: این تصور که سکولاریسم همه جهان را در برمی گیرد و عالم گیرخواهد شد به پایان رسیده است. ⁽¹⁾آینده این پدیده مهم و جریان مبارک آنچنان پرفروغ و روشن است که بسیاری از تحلیلگران، قرن بیست ویکم را قرن بسط نفوذ فوق العاده مذهب در ابعاد مختلف زندگی بشر می دانند ⁽²⁾و در حقیقت گستره شعاع پیامهای دینی و معنوی حضرت امام خمینی می رودتا عرصه های مختلف زندگی بشر قرن 21 را تحت تصرف خود درآورد. الوین تافلر، از چهره های سرشناس تحلیل رویدادهای حال وآینده دنیای غرب در کتاب تغییر ماهیت قدرت می نویسد (نقل به مضمون): اینکه کدام کشور بر جهان قرن 21مسلط خواهد شد. سؤالی هیجانی است اما در واقع طرح این سؤال اساسااشتباه است، زیرا بزرگترین تحول امروز جهان ظهور پدیده ای جدید یعنی نیرو و قدرتی ماورای دولتهای ملی است. تافلر به عنوان نمونه ای از این نیروو قدرت ماورای دولتها به امام خمینی،قدس سره، اشاره می کند که وانست بااستفاده از نیروی مذهب بخش قابل توجهی از قدرتی را که مدتها درانحصار دولتهای ملی بود، تحت اختیارخود بگیرد. او می گوید: آیة الله خمینی [قدس سره] فتوای قتل سلمان رشدی را صادر کرد درواقع

برای حکومتهای دنیا پیامی تاریخی فرستاد اما بسیاری در جهان مضمون آن را به اشتباه دریافت کردند و مضمون واقعی پیام آیة الله خمینی [قدس سره] چیزی نبود مگررسیدن عصر جدیدی از حاکمیت جهانی. تافلر می گوید: این نکته بسیار اساسی است که غربیها باید آن را بررسی و با دقت مورد نظر قرار دهند زیرا حرکت آیة الله [امام] خمینی همان حرکت مکتب قرن بیستم را نشان می دهد که آن حرکت یک نظام جهانی رانشانه گیری نموده است و به نظرمی رسد که قلمرو و اندیشه های بشری در ادامه این حرکت، هم جایگاههای حکومتهای دولتی را تغییرمی دهد و هم اقتدار دولتهای ملی ومحلی را در مهار حوادث درون مرزی در قرن 21 کاهش می دهد. وی در انتها اضافه می کند: بازی قدرت جهانی که در دهه های آینده پدید خواهد آمد بدون در نظرگرفتن قدرت روزافزون اسلام، مذاهب کاتولیک و مذاهب دیگر و یا منازعات جهانی و جهاد میان آنان قابل درک نیست. ⁽¹⁾امروزه مساجد، معابد، کنیسه ها وکلیساها در سراسر جهان پذیرای انبوه جمعیت مشتاق پیامهای الهی و معنوی شده اند. ایستگاههای رادیویی درایالات متحده آمریکا که برنامه های مذهبی پخش می نمایند میلیونهاشنونده را به خود جذب نموده اند. ⁽²⁾قرآن و انجیل و کتب مذهبی در صدرپرفروشترین عناوین با شمارگان جهانی قرار گرفته اند. به گزارش شبکه تلویزیونی سی.ان.ان: در سال 1995 انتشار کتابهای عمومی از رشد نزدیک به 6%برخوردار بوده اند در حالی که انتشارکتابهای مذهبی نرخ رشدی برابر 20%در همین مدت، داشته اند. ⁽³⁾تحولات مورد بحث در زمینه دین گرایی تاثیرات ژرف خود را برجنبه های گوناگون زندگی بشر از جمله بر وقایع و جریانهای سیاسی جوامع انسانی خصوصا جوامع غربی بیش ازپیش نمایان می سازند. در آخرین دوره انتخابات ریاست جمهوری آمریکا به جهت جلب آرای مردم از شعارهای مذهبی بهره برداری گردید. ⁽⁴⁾نامزدهای پست نخست وزیری درجریان انتخابات اخیر پارلمانی انگلیس به توصیف اعتقادات مذهبی خودپرداختند. ⁽⁵⁾چنانکه تحولات مورد اشاره بخش قابل توجهی از نسل جوان کشورهای بیگانه با ارزشهای دینی را تحت تاثیرات روزافزون خود قرار داده است: در مرداد 1376 به مناسبت سالگردروز جهانی جوانان کاتولیک گردهمایی عظیمی با حضور پاپ اعظم در پاریس برگزار شد که در آن بیش ازیک میلیون نفر به نیایش پرداختند، دراین مراسم جوانان کاتولیک 140کشور جهان حضور داشتند که 200 تا300 هزار نفر آنها خارجی و در حدود750 هزار نفر فرانسوی بودند. و در یکی از دهها مراسمی که رسانه های خبری اقدام به انعکاس

آن نمودند مجموعا 43 هزار نفر از جوانان آمریکایی طرفدار مسیح در شهرلس آنجلس گرد هم آمدند و هدف از این همایش آشنایی با ارزشهای مذهبی وتجدیدنظر در مورد ایمان شخصی ذکرشده بود. ⁽¹⁾«باربرا کانتروویتس »، نویسنده غربی، در گزارشی نسبتا مفصل که بخشهایی از آن را در ذیل می آوریم، باتشریح و توضیح روند روزافزون معنویت گرایی و توجه به پیامهای دینی در جامعه آمریکا می نویسد: استودیوهای فیلمسازی درهالیوود هم به فیلمهای خود چاشنی عرفانی و زندگی بعد از مرگ زده اند.کتاب جدید پاپ ژان پل دوم تحت عنوان «عبور از دروازه امید» در صدرجدول کتابهای پرفروش قرار دارد. رمان جیمز ردفیلد با دستمایه مسایل عرفانی و معنوی و تحت عنوان پیشگویی آسمانی در صدرجدول کتابهای داستانی قرار گرفته است. در عالم موسیقی نیز از آلبوم سرودهای مذهبی که توسط راهبان بندیکت کلیسای سانتودمینکودوسیلوس خوانده شده، تا کنون 8/2میلیون نسخه به فروش رفته است. کتاب «داکوتا یک جغرافیای معنوی » نوشته کاتلین نوریسی که در سال 1993 انتشار یافته هنوز درفهرست کتابهای پرفروش جای دارد،او می گوید تاکنون 3000 نامه ازخوانندگانی که می خواهند تجربیات معنوی خود را با او در میان بگذارند،دریافت کرده است... وی در ادامه مقاله خود اضافه می کند: سیاستمداران [آمریکایی] اصراردارند که اجرای مراسم عبادی درمدارس آمریکا اجباری شود آمارحضور مردم در سخنرانیها و مراسم مذهبی چندین برابر شده است و برای حضور در برخی از این سخنرانیهاباید ماهها در لیست انتظار برای ثبت نام ماند. کانترونتیس می افزاید: در دانشگاههایی که دوره ها وسخنرانیهایی درباره مباحث عرفانی و معنوی برقرار می شود کلاسهالبالب از دانشجو است. مؤسسه اینترفیس در کمبریج ماساچوست 700 دوره و کلاس در این زمینه عرضه می کند و امسال 20000داوطلب برای شرکت در این کلاسهاثبت نام کرده اند حال آنکه این رقم درسال گذشته از 13000 نفر تجاوزنکرده بود. پاییز امسال حدود 2000 نفر درسخنرانیهای دکتر «دین اورنیش » که معمولا نطقهای پیچیده ای ایراد می کندحضور پیدا کردند و به سخنرانی اودر این باره که با کسب آسایش درونی می توان از سکته قلبی احتراز کردگوش دادند... ⁽²⁾یکی از محققان در تشریح گوشه ای دیگر از جریان معنویت گرایی ورویکرد دینی در جهان امروز چنین می نویسد: هفته گذشته شبکه های ماهواره ای تلویزیونی ترانه معنوی را برای نخستین بار در جهان رسانه ای معاصر پخش کردند که یکی ازنشانه های آشکار نیازمندیهای معنوی و جامعه معنویت خواه پس ازانقلاب اسلامی ایران است. این ترانه شگفت معنوی که با نام سمبلیک و نمادین [ Puedes llegar] عرضه عروسکهایی است که بخشهایی از آیات کتاب مقدس یعنی انجیل را می توانند تکرار کنند که پدیده ای نو در گرایشهای مذهبی است. حجم معاملات بازرگانی کالاهای معنوی تنها در جامعه آمریکا از عددیکصد میلیون دلار قبل از انقلاب اسلامی به رقم

سه میلیارد دلاری فعلی ارتقاء پیدا کرده است. به وجود آمدن و شکل گیری تخصص و مهارت نرم افزاری نوین دربازرگانی و امور خدمات بین المللی تحت عنوان بازاریابی مذهبی یامعنوی، در بعضی از مراکز آموزشی مذهبی و سازمان کلیساها بشدت رواج پیدا کرده است و هدفش ارتباط معنوی با مخاطب فراوانتر است. خانم «ماری انجیلیکا» که یک راهبه فقیر و بی چیز بود و جز لباس راهبگی هیچ سرمایه دیگری نداشت، وانست باترغیب مؤمنان کاتولیک به مشارکت درراه اندازی یک سیستم تلویزیونی کابلی کاملا مذهبی و معنوی صرف یک شبکه تلویزیونی قوی و پرقدرت با چهل و پنج میلیون مخاطب به وجود آورده و به نیازهای معنوی تازه از طریق رسانه تلویزیون پاسخ دهد ⁽¹⁾ادامه دارد

با دعای ندبه در پگاه جمعه -4

قسمت چهارم

علی اکبر مهدی پور آیا دعای ندبه با اعتقاد به «معراج جسمانی » سر ناسازگاری دارد؟!

اشاره: در قمستهای پیشین این مقاله سند دعای ندبه و ناقلان آن موردبررسی قرار گرفت و به برخی ازپرسشهایی که درباره این دعا مطرح است پاسخ داده شد. در این قسمت ازمقاله، نویسنده محترم به بررسی این پرسش می پردازد که آیا دعای ندبه بااعتقاد به «معراج جسمانی » پیامبراکرم، صلی الله علیه وآله، اسازگاراست یا خیر؟ امیدواریم که این قسمت از مقاله زیر نیز مورد توجه خوانندگان عزیز قرار گیرد. آتش عشق تو در سینه نهفتن تاکی همه شب از غم هجر تونخفتن تا کی طعنه ز اغیار تو، ای یار شنیدن تاکی روی نادیده و اوصاف تو گفتن تا کی یکی از ضروریات عقیدتی اسلام معراج رسول گرامی اسلام از مکه معظمه تا مسجد اقصی و از آنجا به سوی آسمانها است. معراج رسول اکرم،صلی الله علیه وآله، ریشه قرآنی دارد،قسمت اول این سیرشبانه در سوره مبارکه «اسراء» و قسمت دوم آن درسوره مبارکه «نجم » بیان شده است. همه مفسران، محدثان، مورخان و متکلمان شیعه بر این عقیده هستندکه این سفر شبانه با بدن خاکی و پیکرعنصری رسول گرامی اسلام انجام شده است. شیخ طوسی و علامه طبرسی تاکید کرده اند که همه علمای شیعه واکثر علمای عامه معتقدند که معراج رسول اکرم، صلی الله علیه وآله، دربیداری ودر کمال صحت و اعتدال مزاج، با بدن عنصری و پیکر خاکی انجام یافته است. ⁽¹⁾علامه مجلسی در این رابطه می فرماید: باید معتقد باشی که معراج،جسمانی بوده، رسول اکرم،صلی الله علیه وآله، با بدن شریف خود به آسمانها رفت. در این زمینه به گفتار فلاسفه گوش نکن که می گویند: «اگر معراج، جسمانی باشد، درافلاک خرق و التیام لازم می آید»!! که این حرفها پوچ است و معراج ازضروریات دین بوده، انکارش کفرآمیز است. ⁽²⁾اعتقاد به «معراج جسمانی » به طوری که علامه مجلسی تصریح نموده، به صورت

یکی از ضروریات عقیدتی شیعه درآمده، منکر آن بیرون از زمره شیعیان شناخته می شود. از این رهگذر برخی از فلاسفه که به معراج جسمانی و معاد جسمانی معتقد نشده اند، مورد تکفیر وتفسیق قرار گرفته اند. به عنوان مثال: بنیانگذار فرقه شیخیه «شیخ احمد احسائی » هنگامی که در توجیه مساله خرق و التیام افلاک به بن بست رسید و نتوانست مساله معراج جسمانی را در محدوده تفکر هیئت بطلمیوس آن روز حل وفصل کند، به بدن برزخی معتقد شد وآن را «هور قلیا» نام نهاد، موردهجوم و تکفیر علمای شیعه قرارگرفت. ⁽¹⁾وی کلمه «هور قلیا» را یک واژه سریانی معرفی کرده ⁽²⁾ولی مرحوم تنکابنی از آخوند ملاعلی نوری نقل کرده که واژه «هور قلیا» یونانی است و تعبیر «هور قلیا» غلط مشهور است و صحیح آن «هور قلیا» می باشد. ⁽³⁾تا جایی که ما سراغ داریم،نخستین کسی که این واژه را در بلاداسلامی به کار برده «شیح شهاب الدین سهروردی » (م 587 ق.) است. ⁽⁴⁾آنگاه شیخ احمد احسائی آن را به وفور در کتابهای خود به کار برده است. ⁽⁵⁾آنچه از توضیحات احسائی،کرمانی و هانری کوربن استفاده می شود، این است که منظور از «هورقلیا» مثال قالبی است نه جسدعنصری. ⁽⁶⁾شیخ احمد در تبیین عقیده خود دررابطه با «معراج هور قلیائی »می نویسد: جسم در حال عروج و صعودهرچه بالا برود، عناصر مربوط به هرکره را در همانجا ترک می کند و بالامی رود، مثلا" عنصر هوا را در کره هوا، عنصر آتش را در کره آتش.وهنگام بازگشت، آنچه را که ترک کرده بود باز می گیرد. ⁽⁷⁾بنابراین پیامبر اکرم،صلی الله علیه وآله، در شب معراج هریک از عناصر چهارگانه بدن خودرا در کره خود ترک کرده، با بدنی که فاقد این عناصر چهارگانه بود، به معراج رفته است. یک چنین بدن نمی تواند بدن عنصری باشد، بلکه یک بدن برزخی و به اصطلاح وی «هورقلیا» خواهد بود. ⁽⁸⁾هنگامی که شیخ احمد احسائی عقیده خود را در مورد معاد و معراج ابراز کرد و از آنها به «هور قلیا» تعبیرنمود، «ملامحمدتقی برغانی » مشهوربه «شهید ثالث » با وی ملاقات کردودر مورد معاد و معراج و دیگر عقایدشیخ احمد با او سخن گفت و عقاید اورا با ضروریات عقیدتی شیعه سازگار نیافت و او را به جهت اعتقادبه «معراج هور قلیا»، «معاد هور قلیا»و دیگر عقاید متفرده اش تکفیر کرد. ⁽⁹⁾ملا محمد جعفر استرآبادی صاحب فصول و شیخ محمد حسن صاحب جواهر به کفر ایشان نظردادند. ⁽¹⁰⁾با توجه به مطالب فوق روشن می شود که اعتقاد به معراج جسمانی از نظر فقهای شیعه چقدر محکم واستوار است، که منکر

آن را از زمره اسلام بیرون می دانند و نشان کفر برپیشانی اش می نهند. اکثریت قاطع اهل سنت نیز همین عقیده را دارند و معتقد هستند که معراج در بیداری و با بدن عنصری انجام گرفته است. ⁽¹⁾جای شگفت است که عده ناچیزی از علمای عامه به معراج روحانی معتقد شده و استدلال کرده اند به حدیثی از عایشه که گفته است: در شب معراج پیکر پیامبر ازدیدگاه ناپدید نشده، بلکه خداوندمتعال روح او را به معراج برد!! ⁽²⁾در حالی که عایشه در آن تاریخ بچه خردسالی بیش نبود و به خانه رسول اکرم، صلی الله علیه وآله، راه نیافته بود. و لذا متن حدیث برای اثبات جعلی بودن آن کافی است. ⁽³⁾در فرازی از دعای ندبه در ضمن شمارش فضائل و مناقب ویژه رسول گرامی اسلام به معراج آن حضرت اشاره شده، چنین آمده است: و اوطاته مشارقک و مغاربک وسخرت له البراق، و عرجت به الی سمائک گامهایش را به شرق و غرب جهان رساندی و براق را در اختیار او نهادی واو را به سوی آسمان عروج دادی. ⁽⁴⁾در این فراز کوتاه از دعای ندبه،که از یک سطر تجاوز نمی کند، به سه مطلب مهم اشاره شده است: 1 - سیر شبانه از مکه مکرمه تامسجد اقصی (اوطاته). 2 - عروج به ملکوت آسمانها (وعرجت به). 3 - وسیله این عروج - مرکب آسمانی - (وسخرت له البراق). موضوع اول در سوره مبارکه «اسراء» مورد بحث قرار گرفته، ودهها روایت معتبر درباره آن ازرسول گرامی اسلام نقل شده است. ⁽⁵⁾موضوع دوم در سوره مبارکه «نجم » آمده و تفصیل آن در ضمن دهها حدیث معتبر از شخص پیامبراسلام تبیین گشته است. ⁽⁶⁾موضوع سوم نیز در ضمن دههاحدیث شریف از رسول گرامی اسلام و پیشوایان معصوم، علیهم السلام،بتفصیل بیان شده است. ⁽⁷⁾روی این بیان فرازی که از دعای ندبه در بالا آوردیم دقیقا منطبق بر«معراج جسمانی » است که همه مفسران، محدثان، مورخان ومتکلمان شیعه در پرتو آیات قرآن واحادیث متواتر پیشوایان معصوم،علیهم السلام بر آن اتفاق نظر دارند.اما آنچه موجب اعتراض دوستان نادان و دشمنان کینه توز شده، این است که در برخی از نسخه های دعای ندبه به جای: «عرجت به » تعبیر:«عرجت بروحه » آمده است! و در این صورت معنای فراز بالاچنین می شود: «گامهایش را به شرق و غرب جهان رساندی، براق را دراختیارش نهادی و «روح » او را به سوی آسمانها بردی!». در اینجا دو مطلب باید دقیقاتجزیه و تحلیل شود: 1 - آیا نسخه «عرجت بروحه »چقدر اعتبار دارد؟

2 - بنابر صحت این نسخه، آیا این فراز از دعای ندبه با معراج جسمانی سر ناسازگاری دارد؟ در مورد پرسش نخستین به محضر خوانندگان حقجو و حقیقت طلب عرضه می داریم: 1 - قدیمی ترین کتابی که متن دعای ندبه در آن ثبت شده و نسخه آن از حوادث روزگار جان سالم به دربرده و تا زمان ما بدون تغییر وتحریف باقی مانده، کتاب معتبر وارزشمند «المزارالکبیر» تالیف محدث گرانمایه «شیخ ابوعبدالله محمدبن جعفر مشهدی » است. فراز بالا در این کتاب «و عرجت به الی سمائک » آمده است. ⁽¹⁾2 - نسخه خطی این کتاب، ازدستنویسهای قرن یازدهم، در 482ورق 12 سطری، در کتابخانه عمومی آیة الله مرعشی موجود است. ⁽²⁾در این نسخه که به شماره 4903در کتابخانه نامبرده محافظت می شود، این فراز در صفحه 824سطر هفتم «و عرجت به » آمده است. 3 - نسخه عکسی این کتاب، درکتابخانه مؤسسه آل البیت قم،موجود است. ⁽³⁾در این نسخه نیز فراز یادشده، درورق 422 (صفحه 834) به تعبیر «وعرجت به » آمده است. 4 - بعد از مزار کبیر، قدیمی ترین منبع دعای ندبه کتاب «مزار قدیم »است که نسخه خطی آن در 181 ورق 17 سطری در کتابخانه عمومی آیة الله مرعشی موجود است. ⁽⁴⁾در این نسخه نیز که به شماره 462 در کتابخانه یادشده محافظت می شود، فراز بالا در ورق 174 سطرهشتم «وعرجت به » آمده است. سومین منبع موجود برای دعای ندبه کتاب ارزشمند «مصباح الزائر»تالیف سیدابن طاووس (م 664 ق.)است. در نسخه چاپی این کتاب فراز بالابه جای «وعرجت به » به تعبیر«وعرجت بروحه » آمده است. ⁽⁵⁾این نسخه یقینا غلط است، زیرا: اولا" سید این دعا را از کتاب مزارکبیر نقل کرده، زیرا در آغاز آن می نویسد: ذکر بعض اصحابنا قال: قال محمدبن علی بن ابی قرة: نقلت من کتاب محدبن الحسین بن سنان البزوفری رضی الله عنه دعاءالندبة،. و ذکر انه الدعاء لصاحب الزمان صلوات الله علیه، ویستحب ان یدعی به فی الاعیادالاربعة ». ⁽⁶⁾و این دقیقا تعبیر صاحب مزارکبیر در آغاز دعای ندبه است. ⁽⁷⁾روی این بیان تردیدی نیست که سیدابن طاووس این دعا را به واسطه مزار کبیر، از ابن ابی قره، از بزوفری نقل کرده، و منظور از «بعض اصحابنا» در کلام سید همان «ابن المشهدی » است. و چون همه نسخه های مزار کبیر که مستند سید ومقدم بر اوست «عرجت به » می باشد،بی گمان نسخه صحیح مصباح نیز«عرجت به » بوده است. ثانیا: «محدث نوری » در کتاب ارزشمند «تحیة الزائر» می نویسد: من در برخی از نسخه های کتاب «مصباح الزائر»، «عرجت به »دیده ام. ⁽⁸⁾محدث قمی نیز فرمایش استادش

را تایید نموده است. ⁽¹⁾ثالثا: در کتاب مزار قدیم نیز که مقدم بر سید است و او نیز این دعا رااز ابن ابی قره، از کتاب بزوفری نقل کرده است، تعبیر «عرجت به » آمده است. ⁽²⁾با توجه به سه نکته یادشده تردیدی نمی ماند که نسخه صحیح کتاب «مصباح الزائر» نیز «عرجت به »بوده است، ولی متاسفانه دراستنساخهای بعدی عبارت «عرجت به » به تعبیر «عرجت بروحه »تصحیف شده است. تاسفبارتر این که همین نسخه تصحیف شده به دست مرحوم علامه مجلسی افتاده، ایشان نیز دعای ندبه را از آن نسخه تصحیف شده نقل کرده و برای رعایت امانت در نقل،فراز یادشده را «عرجت به » آورده است ⁽³⁾و بدینگونه این نسخه تحریف شده، به کتب متاخران راه یافته است. محدث قمی نیز در کتاب شریف «مفاتیح الجنان » دعای ندبه را ازنسخه تصحیف شده مصباح الزائرنقل فرموده، و لذا عبارت «عرجت بروحه » را در متن ذکر کرده و عبارت «عرجت به » را در حاشیه به عنوان نسخه بدل آورده است. ولی در نسخ تحقیق شده مفاتیح عبارت «عرجت به » در متن قرار گرفته است. ⁽⁴⁾از مطالب فوق به این نتیجه رسیدیم که: 1. در همه نسخه های چاپی وخطی و عکسی «مزار کبیر»; 2. در نسخه های خطی موجود از«مزار قدیم »; در نسخه های اصلی «مصباح الزائر»; «عرجت به » بوده است. و اینکه عناوین تعداد دیگری ازآثار پژوهشگران را در یک قرن اخیردر اینجا می آوریم که همگی در آثارارزشمند خود «عرجت به » ثبت کرده اند: 1 - تحیة الزائر، از میرزاحسین نوری، (م 1320 ق.) ⁽⁵⁾2 - مکیال المکارم، ازمیرزامحمدتقی فقیه احمدآبادی، (م 1348 ق.) ⁽⁶⁾3 - مفتاح الجنات، از صاحب اعیان الشیعه، (م 1371 ق.) ⁽⁷⁾4 - شرح دعای ندبه، از محی الدین علوی طالقانی، (م 1387 ق.) ⁽⁸⁾5 - شرح دعای ندبه، از مرحوم شیخ عباسعلی ادیب; ⁽⁹⁾6 - سخنان نخبه، در شرح دعای ندبه، از عطائی اصفهانی; ⁽¹⁰⁾7 - شرح دعای ندبه، از سیدعلی اکبر موسوی محب الاسلام; ⁽¹¹⁾8 - ندبه و نشاط، از احمدزمردیان; ⁽¹²⁾9 - الصحیفة الرضویة الجامعة، ازسیدمحمد باقر موحد ابطحی; ⁽¹³⁾10 - الصحیفة المبارکة المهدیة، ازسید مرتضی مجتهدی; ⁽¹⁴⁾آنچه ذکر شد، تعدادی از اسناد ومنابع دعای ندبه بود که به هنگام نگارش این سطور در دسترس نگارنده بود، وگرنه منابع و مآخذفراوانی در طول قرون و اعصار،تعبیر «عرجت به » را درج نموده اند،که شمارش همه آنها به طول می انجامد. در اینجا لازم است یادآورشویم که شخصیتهای برجسته فراوانی به هنگام نقل، ترجمه، شرح و یا گفتگو ازدعای ندبه، این نکته را مورد عنایت قرار داده، در آثار گرانبهای خودتصریح کرده اند که لفظ «عرجت بروحه » اشتباه و صحیح آن «عرجت به » است.

که به تعدادی از آنها اشاره می کنیم: 1. محدث نوری، (م 1320 ق.) درکتاب «تحیة الزائر» ⁽¹⁾2. صاحب مکیال، (م 1348 ق.) در«مکیال المکارم ». ⁽²⁾3. شیخ محمد باقر رشاد زنجانی،(م 1357 ش.) ⁽³⁾4. شیخ عباسعلی ادیب، صاحب «هدیة العباد» در شرح حال صاحب بن عباد و مدفون در مقبره ایشان. ⁽⁴⁾5. عطائی اصفهانی، در شرح دعای ندبه. ⁽⁵⁾6. هیات تحریریه مجله مکتب اسلام. ⁽⁶⁾7. آیة الله صافی، در فروغ ولایت. ⁽⁷⁾8. رضا استادی، در ده رساله. ⁽⁸⁾9. احمد زمردیان، در شرح دعای ندبه. ⁽⁹⁾10. سیدمرتضی مجتهدی، درصحیفه مهدیه. ⁽¹⁰⁾جالبتر این که در متن دعای ندبه دو شاهد نیرومند هست بر این که نسخه «عرجت به » صحیح است: 1. جمله: «و سخرت له البراق »;براق را در اختیار او نهادی ». اگر دراین جمله تامل شود، صحیح بودن نسخه «عرجت به » معلوم می گردد،زیرا معراج روحانی نیازی به مرکب ندارد. ⁽¹¹⁾2. جمله: «و اوطاته مشارقک ومغاربک; شرق و غرب جهان را زیرپاهایش در نور دیدی » نیز صراحت در جسمانی بودن دارد، که در سفرروحانی در نور دیدن و گام نهادنی در کار نیست. ⁽¹²⁾در اینجا دو داستان جالب وشنیدنی است، که دو تن از نیک بختان تاریخ، از وجود مقدس حضرت بقیة الله، اراحنافداه، نقل کرده اند، که از نسخه «عرجت بروحه » نهی فرموده است : 1. مرحوم آیت الله حاج میرزامهدی شیرازی (م 1380 ق.) که مرجع تقلید و مقیم کربلا و اسطوره زهد وتقوا بود، می فرماید: زمانی که من در سامرا بودم، شبهابه سرداب حضرت حجت، علیه السلام،می رفتم و برای اینکه کسی مزاحم نشود قفل در را نیز می بستم و تاصبح به دعا و قرآن و توسل و گریه مشغول می شدم. شبی در سرداب نشسته، مشغول دعای ندبه بودم، تا به این عبارت رسیدم «و عر جت بروحه الی سمائک ».در اینجا حتی در کتاب مفاتیح نیز دونسخه است، یکی،«و عرجت به » ودیگری: «وعرجت بروحه ». و هر دو نیزصحیح است، چون عربها کلا به بدن نیز «روح »می گویند، و هنوز هم چنین است، یعنی هم به روح و هم به بدن «روح » گفته می شود. و لذا من «وعرجت بروحه » خواندم، چون ازنظر من هیچ اشکالی نداشت. ناگهان دیدم شخصی کنار من نشسته و خطاب به من فرمود: «درنسخه اصلی «و عر جت به الی سمائک »آمده است. من متحیر شدم که من در سرداب رابسته بودم، این شخص از کجا آمده؟

دیدم هیچکس نیست ». نگارنده برای نخستین بار این مطلب را از علامه فقید مرحوم آیة الله حاج سید محمد کاظم قزوینی، دامادمرحوم آیة الله شیرازی شنیده بود، واخیرا در یک اثر مکتوب، از نشریات حسینیه کربلائیهای اصفهان، چاپ ومنتشر شد. ⁽¹⁾2. مرحوم آیت الله حاج میرزامحمد حسن میرجهانی (م 1413 ق.)صاحب تالیفات ارزشمند فراوان، ازجمله «نوائب الدهور فی علائم الظهور» می فرمود : در عصر زعامت مرحوم آیة الله اصفهانی، قدس سره، عازم سامرابودم، مبلغ زیادی پول به من مرحمت فرمودند و دستور دادند که یک سوم آن را به وکیل ایشان در سامرا تقدیم کنم، یک سوم دیگرش را در میان طلاب تقسیم کنم و یک سوم دیگر را بین خدمتگزاران حرم مطهر تقسیم نمایم.روی این جهت کلیددار حرم مطهر به من احترام فراوانی قائل شد. از اوخواستم که شبها د رسرداب مقدس بمانم، موافقت نمود. در حدود ده روزدر سامرا اقامت نمودم، شبها به سرداب می رفتم، کلیددار در سرداب رااز بیرون می بست و خود در بیرون سرداب، در صحن مطهر عسکریین،علیهماالسلام، استراحت می کرد. در آخرین شب اقامتم که شب جمعه بود، هنگامی که وارد سرداب شدم وطبق معمول شمعی همراه داشتم، دیدم فضای سرداب مثل روز روشن است، دیگر شمع را رها کردم و ازپله ها پایین رفتم. دیدم سیدبزرگواری مشغول عبادت است. برای اینکه حال او را مختل نسازم، بدون سلام وارد شدم، و درب صفه ایستادم و مشغول زیارت حضرت بقیة الله،ارواحنافداه، شدم. آنگاه در کنارایشان و کمی جلوتر از ایشان به نمازایستادم، سپس نشستم و مشغول دعای ندبه شدم. هنگامی که به جمله «و عرجب بروحه الی سمائک » رسیدم، آن آقا فرمودند: «این فقره از ما نرسیده است، «وعرجت به » صحیح است، اگر «بروحه »بود دیگر نیازی به براق نبود. اصولاشما چرا وظیفه خود را رعایت نمی کنید، چرا مقدم بر امام نمازمی خوانید؟! من برای اینکه در وسط دعا حرف نزنم چیزی نگفتم، دعا را به پایان رسانیدم،نماز زیارت را خواندم و سر به سجده نهادم. در حال سجده یک مرتبه متوجه شدم که این آقا کیست که می فرماید: 1. این فقره از ما نرسیده است! 2. چرا مقدم بر امام نماز می خوانید؟ سراسیمه سر از سجده برداشتم ودیدم فضای سرداب کاملا تاریک است و از آن آقا خبری نیست! با شتابی هر چه تمامتر از پله ها بالاآمدم و در سرداب را بسته یافتم. درب را کوبیدم، کلیددار آمد و در را باز کرد، دیدم نزدیک اذان صبح است. از ایشان پرسیدم این آقا که امشب درسرداب بود چه کسی بود؟ گفت: غیر ازشما کسی در سرداب نبود. گفتم: همین آقا که تازه از سرداب بیرون رفت.گفت: نه، کسی بیرون نرفته، درسرداب بسته است و درهای حرم وصحن نیز بسته است. تازه متوجه شدم چه سعادت بزرگی نصیبم شده و چه رایگان از دست داده ام. نگارنده این داستان را چندین بار ازمرحوم آیة الله میرجهانی در مشهد واصفهان شنیده بودم

و تا جایی که حافظه ام یاری می کرد در اینجاآوردم. خلاصه این داستان با اندک تفاوتی در برخی از آثار مکتوب منتشر شده است. ⁽¹⁾از مطالب بالا به این نتیجه رسیدیم که نسخه «و عرجت بروحه » هیچ اعتبار ندارد و نسخه صحیح «وعرجت به » می باشد، ولی بنابر صحت نیز، تعبیر «و عرجت بروحه » با اعتقادبه معراج جسمانی منافات ندارد.زیرا: اولا: معراج رسول گرامی اسلام یقینابیش از یکبار بوده، و بر اساس روایتی از امام صادق، علیه السلام،یکصد و بیست بار آن حضرت به معراج رفته است. ⁽²⁾آنچه همه مفسران، محدثان، مورخان و دیگر علمای شیعه اتفاق نظر دارندکه با جسم شریف آن حضرت بوده، معراج مشهور آن حضرت است، که شبی از مکه معظمه به مسجد اقصی واز آنجا به سوی آسمانها بوده است. این مورد که به «لیلة الاسراء» و«لیلة المعراج » معروف است، بی گمان جسمانی بوده است، ولی دیگر مواردآن بر ما روشن نیست و کسی نگفته که باید آنها را نیز جسمانی بدانیم. روی این بیان اگر تعبیر «و عرجت بروحه » صحیح باشد، ممکن است آن را ناظر بر معراجهای روحانی و دوفقره دیگر; یعنی «اوطاته » و «وسخرت له البراق » را ناظر بر معراج جسمانی آن حضرت بدانیم: ثانیا: تعبیر «و عرجت بروحه » نص معراج روحانی نیست، بلکه شامل معراج جسمانی نیز می شود، زیرا: اولا: اثبات شی ء نفی ماعدا نمی کند. ثانیا: در زبان عربی استعمال بعض در کل بسیار شایع است، ماننداستعمال «رقبه » در «انسان » که درقرآن کریم نیز به کار رفته است. ⁽³⁾استعمال روح در مجموع جسم و جان علاوه بر عربی، در زبان فارسی نیزشایع است، چنانکه سعدی شیرازی می گوید: جانا هزاران آفرین بر جانت از سر تا قدم صانع خدایی کاین وجود آورد بیرون از عدم می دانیم که در فارسی «جان » معادل «روح » در عربی است ⁽⁴⁾و سعدی ازکلمه «جانت » به قرینه «از سر تا قدم »بدن ممدوح خود را قصد کرده است نه فقط روح او را. آیة الله حاج میرزا ابوالفضل تهرانی،قدس سره، در شرح زیارت عاشورا،در شرح فقره «و علی الارواح لتی حلت بفنائک » می نویسد: و گاه روح را به معنای جسم با روح استعمال می کنند، به علاقه حال و محل یا ملابست. چنانکه عرب گوید: «شال روحه » یا جرح روحه » در عراق وحجاز این استعمال متعارف است... واین علاقه ای است صحیح و استعمالی است فصیح. و منزل بر این است عبارت دعای ندبه «و عرجت بروحه الی سمائک ». چه ضرورت قائم ست برمعراج جسمانی و برهان نیز مساعدآنست. ⁽⁵⁾سید صدرالدین محمدحسنی طباطبایی نیز وجه دیگری را بیان فرموده است. ⁽⁶⁾روی این بیان نسخه «و عرجت بروحه » هیچ صحت و اعتباری نداردولی بنا بر فرض صحت با معراج جسمانی سر ناسازگاری ندارد. و ازاین طریق هیچ ایرادی بر اصالت وصلابت دعای ندبه وارد نمی شود. دیگر اعتراضات بداندیشان را -ان شاءالله - در شماره های آینده مطرح خواهیم ساخت.

یک سبو عطش-3

قسمت سوم

نگرشی بر موضوع دعا برای تعجیل فرج

مرتضی مهدوی خلاصه آنچه تاکنون گفتیم: 1- موضوع «دعای تعجیل فرج »بخشی از فرهنگ و مکتب مهدویت بوده و از اهمیت و ارزش فوق العاده ای برخوردار است; امامتاسفانه مورد غفلت قرار گرفته است. 2- از جمله عوامل این غفلت،تحریف مساله انتظار، برخوردنادرست با اندیشه مهدویت و عدم درک و تبیین مفهوم دعای فرج است. 3- از انگیزه خود برای طرح این موضوع، اهمیت دعای فرج، افراط وتفریط و کج فهمی نسبت به آن،بینشهای مختلف در این زمینه وخاستگاههای آنها نیز قدری سخن گفتیم. اکنون قبل از تحلیل محتوایی دعای تعجیل فرج، شایسته است ابتداروایات و احادیث مربوط به این موضوع را ذکر کنیم. روایات مربوط به دعای تعجیل فرج

در بیان اهمیت و ضرورت دعا،استغاثه و درخواست از آستان حضرت ربوبی برای تسریع و تعجیل در ظهور فریادرس مظلومان جهان،روایاتی چند از امامان نور و هدایت وبخصوص صاحب زمین و زمان،حضرت ولی عصر، علیهم السلام،وارد شده است که در اینجا به بیان برخی از آنها می پردازیم. الف: گفتار ائمه هدی،علیهم السلام این فراز خود، شامل دو قسمت است:

روایت اول: امام همام حضرت امام حسن عسگری، علیه السلام،درباره فرزند دلبند خویش، نور آل محمد، امام عصر، علیه السلام،فرمودند: ... والله لیغیبن غیبة لاینجوفیها الا من ثبته الله عز و جل علی القول بامامته و وفقه للدعاءبتعجیل فرجه ⁽¹⁾به خدا سوگند مهدی آن گونه نهان خواهد گشت که هیچ کس در زمان غیبت او از گمراهی و هلاکت نجات نخواهد یافت; مگر آنان که خدای عزوجل بر اعتقاد به امامت آن حضرت پایدارشان دارد و در دعا برای تعجیل فرج مقدسش، موفقشان فرماید. در این حدیث شریف، دعا برای تعجیل در فرج عدالت گستر جهان،«توفیق خاص » از جانب خداوندبزرگ، و عامل هدایت و نجات ازضلالت و گمراهی در زمان غیبت به شمار رفته است و اگر به مفهوم انحصار در آن توجه شود، اهمیت این عمل بیش از پیش آشکار خواهدگشت. به بیان روشنتر، در این روایت فقط نجات و رستگاری کسی درزمان غیبت تضمین شده است که بالطف الهی، به دو امر توفیق یابد: یکی اعتقاد به امامت و ولایت امام عصر، ارواحنافداه. و دیگر توفیق برای دعای تعجیل در فرج آن حضرت. ممکن است بپرسید: مگر ملاک ومعیار نجات و رستگاری در زمان غیبت، اعتقاد به امامت و ولایت نیست؟ اگر چنین است، پس دیگرنقش دعای تعجیل فرج در این ارتباطچیست؟ آنهم نقشی همسنگ وهمردیف با اعتقاد به ولایت و امامت؟! پاسخ به این پرسش آن است که:درست است که میزان و ملاک نجات و سعادت در زمان غیبت، اعتقاد به ولایت و امامت است; اما نکته بسیارمهم در این زمینه، ثبات قدم و پایداری بر این اعتقاد است و آنچه در حدیث مزبور به عنوان «دعای تعجیل فرج »از آن یاد شده، در حقیقت پشتوانه وضامن تحقق این ثبات قدم است. اگر بگویید: در میان عوامل گوناگون همچون انتظار فرج، بعدسیاسی و ظلم ستیزی ولایت، محبت و عشق به امام عصر، علیه السلام، ومانند اینها، چرا «دعای تعجیل فرج »زمینه ساز و ضامن پایداری و ثبات قدم بشمار آمده است؟ پاسخ این است که: دعای تعجیل فرج، تمام عوامل دیگر را در بر دارد;زیرا کسی که با آگاهی و براستی برای تعجیل در ظهور مولایش دعامی کند، حتما منتظر هم هست; دلش ازمحبت و عشق به امام زمانش آکنده است; در بعد سیاسی و ظلم ستیزی نیز جز ولایت و امامت آن حضرت ونایبان ایشان را نمی پذیرد، و ... بنابراین دعای تعجیل فرج بامفهومی این گونه گسترده، عمیق وجامع براستی می تواند پشتوانه ثبات قدم در زمان غیبت و اعتقاد به امامت و ولایت باشد; در حالی که هیچ یک ازعوامل یاد شده دیگر (بدون دعای تعجیل فرج) لزوما چنین نیست. بنابراین، مفهوم حدیث امام عسگری علیه السلام به این معنابازمی گردد که: در زمان غیبت امام عصر علیه السلام، تنها کسی اهل نجات و رستگاری است که به لطف وتوفیق الهی: «معتقد به ولایت و امامت آن حضرت بوده و بر این اعتقاد ثابت قدم بماند.» و دعای بر تعجیل فرج بهترین عامل و زمینه ساز این ثبات قدم است. ⁽⁾

کسی که از مسیر تقوا و بندگی خارج است، هیچ گاه «براستی » برای آمدن امام عصر، علیه السلام، دعا نخواهد کرد و ازسوی دیگر آن که واقعا برای تعجیل ظهوردعا می کند کسی است که از بی تقواییها به تنگ آمده و از این رو خود مزین به تقوا وبندگی حضرت حق است.

نکات این روایت گرانقدر به اشاره- چنانکه دیدیم - چنین است: 1- نجات و رستگاری در زمان غیبت، نعمت بزرگی است که نصیب همه کس نمی شود. 2- این نعمت بزرگ فقط ارزانی کسی می شود که در اعتقاد به امامت و ولایت امام عصر، علیه السلام، ثابت قدم بماند. 3- دعای تعجیل فرج راستین وواقعی، بهترین عامل تحقق این ثبات قدم است. 4- این عامل، نشانگر وجودعوامل دیگر مانند انتظار فرج، محبت،ظلم ستیزی، تقوا و بندگی و مانند اینهانیز هست، در حالی که عکس آن لزوم و حتمیت ندارد. 5- دعای تعجیل فرج، فیض ونعمت و توفیق خاص الهی است. روایت دوم: این حدیث از حضرت باقر علیه السلام است که در طی آن می فرماید: ... ان اصبحتم یوما لا ترون منهم احدا فاستغیثوا بالله عز وجل ... فما اسرع ما یاتیکم الفرج. ⁽¹⁾هرگاه صبحگاهان روزی دیدید که امامی از آل محمد غایب گشته او رامشاهده نمی کنید، پس به درگاه خداوند عز و جل استغاثه نمایید (وفرج و ظهور او را از پروردگاربخواهید)... پس چه زود باشد که فرج و گشایش به شما رخ نماید. نکات این روایت: 1. در این روایت گرانقدر، گرچه لفظ «تعجیل فرج » ظاهرا به کار نرفته;اما بخوبی در آن نهفته است، زیرافراز اول حدیث شامل دو جمله است: الف) هرگاه روزی امامی از آل محمد غایب شد و او را ندیدید; ب) پس به درگاه خدا استغاثه نمایید; و جمله آخر نیز می فرماید: پس خدا بزودی باب فرج وگشایش را به روی شما می گشاید.این سبک و سیاق و نتیجه گیری درروایت، نشانگر آن است که منظور ازدرخواست از خداوند، درخواست ظهور و دیده شدن امام و دسترسی به اوست. (یعنی همان درخواست تعجیل فرج) 2. تعبیر «استغاثه » از «دعا»بسیار محکمتر و مؤکدتر است; یعنی در زمان غیبت، نه تنها دعا ودرخواست، بلکه باید سخت به درگاه حضرت حق عجز و ناله و طلب فریادرسی کرده و تعجیل فرج امام خود را از او خواست. 3. خطاب روایت به جمع است، نه فرد; یعنی مسلمانان یا حداقل معتقدان به امام عصر علیه السلام.باید «همه » امام خود را از خداوندبخواهند; «همه » بایستی متوجه غیبت او شده و احساس کنند «باید او رابخواهند» و در پی این احساس «واقعانیز او را از خداوند بخواهند» این «احساس جمعی » و «خواستن جمعی » برای رسیدن فرج و ظهورامام، یک مقدمه و زمینه «طبیعی » ولازم به شمار می آید. این نکته را نیزباید همین جا استنتاج کرد که تلاش ومجاهدت برای فراهم آمدن این مقدمه و زمینه، یک «مسؤولیت » و «تکلیف »است و هر کس به قدر توان خویش دراین رابطه باید بکوشد و مسؤولیت خود را ایفا نماید. 4. نکته دیگری که در روایت نهفته این است که «اصل » ظهور و دردسترس بودن امام و حجت حق است و اگر امام غایب شد، باید از خداونددرخواست کرد تا او را ظاهر فرماید. ⁽²⁾البته این بحث هم که: غیبت

امام براساس نت خداوند بوده و خوددارای اسرار و حکمتهای فراوان ازجمله تربیت مردم، امتحان خلق،تکامل نفوس و مانند اینها صحیح ومتین است; اما با این حال در مقایسه کلی میان غیبت و ظهور امام و حجت حق، ظهور اصالت دارد و اگر غیبتی واقع شد باید به علاج و زدودن زمینه ها و علل آن مبادرت کرد; به همین دلیل در روایت مذکور فرموده است: «اگر روزی امام خود را ندیدید،با دعا و استغاثه او را از خدابخواهید.» معنای این سخن همان است که گفتیم «اصل »، ظهور است ودر صورت وقوع غیبت باید به علاج آن پرداخت. این بحث نیز بایدگسترده تر و جدی تر مطرح شود ومورد بررسی قرار گیرد و ما در اینجاتنها در حد بیان یک «نکته » به آن پرداخیتم. 5. نکته پنجم این است که تعبیر«ان اصبحتم یوما لاترون امامکم »با تعبیر «ان غاب عنکم امامکم »بسیار تفاوت دارد; بدین معنا که نسبت فعل به مردم داده شده، نه به امام. یعنی گفته شده: هرگاه روزی امامتان را «ندیدید» نه اینکه: هرگاه روزی امامتان «غایب شد». ⁽¹⁾شاید نکته تعبیر مذکور این باشدکه: غیبت امام از خود شماست; شماخود موجب شدید نتوانید امامتان راببینید. هرگاه چنین شد، پس خود نیزباید چاره کار کنید و زمینه ظهور را باعمل و دعای خویش فراهم سازید. نکته مزبور (که علت اصلی غیبت امام عصر، علیه السلام، خود مردمند)در احادیث دیگر بصراحت بیان شده است. 6. از فراز نخست حدیث به دست می آید که شیعه باید «دغدغه » وآرمان داشته باشد و آن، ظهور و فرج امام عصر، علیه السلام، است. روایت می فرماید: «هرگاه صبح کردید و امام خود را ندیدید، پس به درگاه الهی استغفار کنید...» این خود می رساندکه شیعه نباید رضا دهد که هیچ روزی را بدون امام زمانش سر کند.او هر روز که صبح می کند، باید این دغدغه را داشته باشد که: امام من کجاست؟ چرا او را نمی بینم؟ چرانباید بتوانم او را ببینم؟ و حال که چنین شده، پس باید به درگاه الهی استغاثه کرد و فرج او را از خداونددرخواست نمود (و البته این، در کنارایفای مسؤولیتها، تکالیف و وظایف گوناگون او در زندگی است). پیام روایت این است که شیعه باید «ازندیدن امام خود به درد آید و آرام نباشد.» شیعه باید «غیبت امام زمان »خویش را یک «درد» و «ابتلا» تلقی کرده و «ظهور» او را «دوا»ی آن و«پاسخ » به این «نیاز» احساس نماید.طبیعی است که یک فرد یا جامعه تانیاز و دردی را «احساس نکند»،نسبت به پاسخ و دوای آن اقدامی نیزنخواهد کردبه نظر می رسد که این روایت ارزشمند در مقام تذکار این حقیقت است که جامعه شیعه - و بلکه همه مسلمانان - از «احساس این درد وابتلا» غفلت نورزند. اصالت حضور وظهور امام را دریافته و خالی بودن جای او را در میان خود (بل همه انسانها)، درک کنند; همان گونه که گفتیم یک «احساس جمعی » پیدا کنند;و

نیاز خویش و بشریت به حجت بالغه الهی را واقعا حس نمایند،همچون حس انسانی عطشناک نسبت به چشمه ساری زلال و گوارا، یاءغریقی نسبت به کشتی نجات. همه باید احساس کنند «گمشده »دارند و آن، حجت خداست; کسی که با ظهورش «هویت » و «خود» راستین انسانها را به آنان ارزانی خواهدداشت. «خودیابی » شیعه ومسلمانان، بل همه بشریت، به پیداکردن این «گمشده » است; و پیداکردن او به شناخت و احساس نیاز به او، بستگی دارد. اگر آنان که به اندیشه مهدویت اعتقاد یا از آن خبرندارند، در غفلت بسر ببرند بر آنان ملامتی نیست; اما شیعه که تمامی آرمان، اعتقاد، دین، کرامت، سیادت وسعادت دنیا و آخرتش در این مکتب خلاصه می شود ⁽¹⁾، چرا؟! چرا شیعه به غیبت امام خود«عادت » کرده است، در حالی که بنابرروایت مذکور، حتی اگر یک روز هم اورا ندید، باید فریادش بلند شود؟! آیااین درد نیست؟ 7. نکته دیگر مربوط به جمله آخرحدیث است. در این جمله، رسیدن فرج و ظهور امام عصر، علیه السلام،و بلکه «زود رسیدن آن »، نتیجه قطعی دعا و استغاثه به خداوند معرفی شده است. این روایت تاکید می کند که ازتاثیر شگفت انگیز و سرنوشت سازدرخواست و ناله و استغاثه به درگاه الهی در زمینه رسیدن ظهور و فرج امام عصر، علیه السلام، نباید غفلت ورزید.

بحث دعا و بخصوص استغاثه وفریاد برای درخواست ظهور و فرج امام عصر، علیه السلام، از خداوند،بحثی دقیق، حساس و قابل توجه است. ممکن است درباره این موضوع، سؤالات و مسایل متعددی وجود داشته باشد که ما برخی از آنهارا در اینجا مطرح می کنیم. 1. آیا استغاثه و گریه و دعا باروند طبیعی و تکاملی مقدمات ظهور،سازگار است؟ 2. اساسا تحلیل «استغاثه »چیست؟ چرا استغاثه آن اثر شگرف را دارد (که در روایت فرمود: پس بزودی خدا فرج را خواهد رساند؟) 3. آیا استغاثه و گریه، نشان ضعف و زبونی نیست؟ کسی که براساس عقل و منطق و تدبیر حرکت می کند، چه نیازی به استغاثه و فریاددارد؟ 4. آیا شیعه، ملت استغاثه و ناله وگریه است؟ این امر در مکتبی حماسی، پویا، زنده، معقول،پرصلابت و پرنشاط مانند تشیع

چه جایگاهی دارد؟ 5. ناله و گریه و استغاثه از نظرروحی و روانی، فرد و جامعه راملول، افسرده و خمود می کند، ⁽¹⁾بنابراین نمی تواند امر سازنده ومطلوبی باشد. 6. اصولا استغاثه، گریه، ناله ودعا در میان علل و عواملی که موجب تعجیل فرج و رسیدن ظهور می شود،چه جایگاهی دارد؟ چند درصد علت است؟ و نسبت آن با دیگر علل وعوامل چیست؟ 7. آیا به نظر نمی رسد که رسالتها، وظایف و تکالیف منتظران،امور اساسی تر و مهمتر دیگری باشد؟ آیا درد جامعه، دعا و ناله واستغاثه نکردن است؟! پاسخ این سؤالات در بخشهای بعدی (از جمله در بحث تحلیل دعای فرج و پاسخ به اشکالات) بتفصیل مورد بررسی قرار خواهد گرفت.آنچه در اینجا لازم است بیان گردد،تذکر این نکته است که: اگر قبول کنیم این حدیث شریف از خاندان عصمت و طهارت،علیهم السلام، به ما رسیده، پس بایدبپذیریم که از متن حقیقت برخاسته وسراسر با عقل، علم، حکمت، سنتها وقوانین تکوینی و تشریعی مقرون ومنطبق است. اگر خاندان نبوت،علیهم السلام، به منبع بی پایان علم الهی متصل بوده، بر سنتها و قوانین آفرینش احاطه داشته و گفتارشان براساس حقایق عینی، روابط حقیقی پدیده ها و واقعیات تکوینی استواراست; بنابراین آنچه در حدیث فرموده اند صحیح، متین و عین حقیقت است; نشانگر یک امر حقیقی است; خبر از یک سنت الهی و رابطه علی و معلولی می دهد و مسیر اراده انسانها و مشیت را در تحقق یک واقعیت مقدس (یعنی ظهور امام)، روشن می سازد. پس اگر شیعیان ومنتظران امام عصر، علیه السلام،واقعا «خواستار» ظهور آن حضرت می شدند از صمیم قلب ایشان را ازخداوند متعال «طلب کرده » و برای فرج او به درگاه احدیت دعا و استغاثه می نمودند، بی تردید حضرت حق این خواسته را اجابت می فرمود. ⁽²⁾در این حقیقت نباید شک کرد; اما آن سؤالهاو ابهامها نیز باید پاسخ گفته شود که به خواست الهی در قسمتهای آینده تبیین خواهد شد. ادامه دارد

حکومت علوی، الگوی حکومت مهدوی

حکومت علوی، الگوی حکومت مهدوی اشاره: شاید در اذهان بسیاری ازمردم این پرسش مطرح باشد که امام مهدی، علیه السلام، چگونه حکومت خواهد کرد و نظام سیاسی - اداری که او برپا می کند چه ویژگیهایی خواهدداشت؟ در پاسخ این پرسش باید گفت که ویژگیهای حکومت مهدوی همان ویژگیهای حکومت علوی است; با این تفاوت که حکومت علوی تنها درگستره ای محدود از کره خاک و در مدت زمانی ناچیز برقرار شد و آن حضرت هم به دلیل درگیری در جنگهای داخلی،نتوانست به همه آنچه که در نظرداشت جامه عمل پوشد; اما امام مهدی، علیه السلام، با پیش گرفتن سیره جدش امیرالمؤمنان، علی،علیه السلام، تا آستانه برپایی قیامت از دالت برمی سازد و به همه اهداف خود دست می یابد. با توجه به فرارسیدن ماه شعبان،ماه تولد امام عدالت و ماه رمضان،ماه شهادت امام عدالت، بی مناسبت ندیدیم که برای آشنایی بیشترخوانندگان عزیز موعود مروری داشته باشیم بر سیره حکومتی امام علی، علیه السلام، در مدت زمان محدود حکومت خویش. امید که مقبول افتد. با پیروزیهای بزرگ اعراب مسلمان در نقاط مختلف جهان، سیل اموال ودرآمد به بیت المال سرازیر شد و درزمان خلیفه دوم، بر خلاف سنت پیامبرسبقت در اسلام یا شرکت در جنگهای صدر اسلام ملاک برتری در دریافت بیت المال شد. خلیفه هر چند بعدا از این تبعیض مالی اظهار پشیمانی کرد وسختگیریهایی به عمل آورد اما هرگزنتوانست اوضاع و احوال را به وضع پیشین بازگرداند ⁽¹⁾. عثمان در دوران زمامداری اش برخلاف وعده ای که هنگام قبول خلافت کرده بود نه به سنت پیامبر عمل کرد ونه سیره شیخین را مد نظر قرار داد،بلکه دست یاران و اقوام خویش را درتصاحب بیت المال باز نگه داشت و به بهانه