مشخصات کتاب
سرشناسه : جعفریان رسول ۱۳۴۳ -
عنوان و نام پدیدآور : با کاروان صفا: گزارش حج سال ۱۳۸۲/ رسول جعفریان [برای] حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت
مشخصات نشر : تهران مشعر، ۱۳۸۳.
مشخصات ظاهری : ۶۰۰ ص : مصور (رنگی .
شابک : ۳۵۰۰۰ریال 964-7635-66-4:
وضعیت فهرست نویسی : فاپا
یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.
عنوان دیگر : گزارش حج سال ۱۳۸۲
موضوع : بعثه مقام معظم رهبری در امور حج و زیارت
موضوع : حج
موضوع : حج -- فلسفه
شناسه افزوده : حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت.
رده بندی کنگره : BP۳/ب ۶ج ۷
رده بندی دیویی : ۳۵۱/۵۵۰۶۴۱
شماره کتابشناسی ملی : م ۸۳-۳۰۳۸۳
اشاره
مقدمه
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ، و الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبَّ الْعَالَمِینَ
وَصَلَّی اللَّهُ عَلیَ سَیِّدِنا مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِین
مقایسه ای اجمالی میان حج گزاری حاجیان ایرانی با زائران دیگر کشورها، نشان می دهد که گرچه همه مسلمانان در امر حج (و اعمال و مناسک آن) رویه مشابهی دارند و اختلافات آنان در این محدوده بسیار اندک است، لیکن تأثیر انقلاب اسلامی ایران و رهبری امام خمینی قدس سره سبب شده است که حجّ ایرانیان، به لحاظ آرمانی، به آنچه که به ابراهیم و محمد و امامان علیهم السلام مربوط است، نزدیک تر باشد. فریاد برائت از مشرکین، که به نوعی روح حجّ ابراهیمی در برخورد با شرک و کفر است، تنها و تنها از حلقوم حجاج ایرانی و دیگر پیروان راستین امام خمینی بر می آید. طبیعی است که دیگران هم مناسک خود را انجام می دهند و کسی هم نگفته است که حجّ آنان در نظر شرع باطل است، اما توجه داشتن به روحِ حج و نیز بروز آن در صحنه عمل، به طور طبیعی به حج گزاری جدّی ایرانیان که حج را حرکتی بر ضدّ شرک و کفر می بینند، نزدیک تر است.
این دیدگاه از آغاز سبب شد تا بعثه حجّ جمهوری اسلامی ایران و در رأس آن نماینده ولی فقیه در امور حج و زیارت، در تمامی ادوار، پس از انقلاب اسلامی و نیز دوره چهارده ساله اخیر، با سرپرستی حضرت حجت الاسلام و المسلمین محمدی ری شهری، حج را جدی تر بگیرد و برای حسن اجرای آن، برنامه ریزی کند. رسالت بعثه های دیگر کشورها، در حدّ تأمین نیازهای مادّی زائران است و تنها در محدوده مناسک تلاش می کنند تا مطابق آیین فقهیِ خود به راهنمایی زائران بپردازند؛
اما بعثه جمهوری اسلامی ایران، می کوشد تا روح حج را دقیق تر و جدّی تر تلقّی کند و نه تنها از آن بُعد، بلکه در بُعد ایجاد ارتباط با دیگر مسلمانان، فعالانه تر برخورد کرده و حج را عرصه فعالیتهای فرهنگی، اطلاع رسانی اسلامی، ایجاد حس مشترک اسلامی، توجه به بلایا و مسائل عمومی جهان اسلام و ایجاد رشته های استوار پیوند میان مسلمانان قرار دهد. این امر در مکتب تشیّع جدی تر مطرح است؛ زیرا بُعدی از حج توجه به ولایت و رهبری است و این بدان معناست که حج تنها انجام مناسک ساده نیست بلکه تجدید عهد با ولیّ امر مسلمین نیز هست.
به همین دلیل، حج ایرانیان از پس از انقلاب اسلامی، با همه کاستی ها و فراز و فرودهایی که داشته، متفاوت با حج دیگر حجاج بوده است.
طبیعی است که این شیوه برگزاری، دشمنانی هم داشته که با تمام توان بر ضدّ آن فعالیت کرده اند، اما در این میان، همّت مسؤولان ایرانی و حضور جوانان انقلابی و حزب اللهی و فعالان بعثه جمهوری اسلامی در این عرصه بوده است که تاکنون این عَلَم را برافراشته نگاه داشته و از تسلیم شدن در برابر موج هایی که سستی و تنبلی و بی خاصیتی را در امر حج ترویج می کند، مقاومت کرده و حفاظت از نشانه های حج ابراهیمی را برعهده گرفته است.
بعثه حجّ جمهوری اسلامی، با تمام توان خود، پیوسته می کوشد در تمام عرصه ها، به روح حج و حقیقت عبادت توجه کند و در کنار امر حج، به انجام زیارت و برگزاری دعای کمیل بپردازد و زائران شیعه را از پرداختن به مسائلی که سبب وهن تشیع می شود، باز دارد و آنان را به سوی مسائل معنوی و فکری سوق دهد.
اینها آرزوهایی بود که سالهای سال، پیش از انقلاب، برای بسیاری از فرهیختگان ما مطرح بود و با حسرت از آن یاد می کردند و امروز بحمداللَّه جامه عمل به خود پوشیده است. روشن است که کسان بسیاری برای آن سرمایه گذاشتند و جان تقدیم نمودند و یا وقت و زبان و قلمشان را در آن راه صرف کردند.
در کنار اینها، توجه به فعالیتهای خاص فرهنگی برای شناخت حج، یکی از مهم ترین ابعاد حج گزاری ایرانیان است. انتشار بیش از چهارصد عنوان کتاب و مجله توسّط بعثه حجّ جمهوری اسلامی ایران، تلاش
برای بازشناسی اماکن مقدس اسلامی و معرفی آنها به زائران، گوشه ای از این فعالیتهای جدّی است. همچنین گامهایی که برای سامان دهی به بُعد شرعی و مذهبی حج توسط امور روحانیون برداشته شده، با حج گزاریِ دیگر کشورها قابل قیاس نیست.
اکنون پرسش ما این است: آیا این گونه فعالیتها، در تاریخ به یادگار خواهد ماند تا آیندگان بدانند نسل انقلابی و تربیت شده امام خمینی و خلف صالح او، چگونه تلاش کردند تا آرمانهای حج ابراهیمی امام را حفظ کنند؟
نوشته حاضر تلاشی است اندک برای نشان دادن بخشی از این فعّالیتها و نیز کوششی است که برای رفاه حال حجاج صورت گرفته است.
تلاش هایی که واقعاً قابل تقدیر است و کمتر کسی است- حتی از میان حاجیان- که بداند در درون بعثه و ستاد، چه انسانهایی با تمام توان و خلوص، به طور شبانه روز زحمت می کشند تا زائران در آسایش باشند.
می کوشند که مشکلات ریز و درشت زائران را رفع و از حقوق آنان دفاع کنند و خیالشان را برای رسیدن به اعمال و مناسک و زیارت و توجه به روح حج آزاد بگذارند.
فراهم آمدن این گزارش عمومی از حجّ سال 1382 بر پایه گزارش های تهیه شده واحدهای مختلف بعثه است. در درجه بعد، تلاش فردیِ نویسنده این سطور درتهیه و تدوین این کتاب است. این منابع، برخی با مصاحبه به دست آمده، شماری برگرفته از روزنامه های عربستان و بخشی هم مشاهدات و تحلیل های شخصی است. حضور در بسیاری از جلسات عمومی نیز عامل دیگری برای ثبت برخی از گزارش ها بوده است.
در این مسیر و در جهت بارور شدن این مجموعه، بسیاری از عزیزان و دوستان همراهی کرده اند که از همه آنان سپاسگزاری می کنم.
رسول جعفریان
ویژگی های حجّ 82
مقدّمه
در پایان مراسم حجّ هر سال، فصلنامه «میقات حج» گفتگویی صمیمانه با نماینده محترم ولیّ فقیه و سرپرست حجّاج ایرانی، حضرت حجّت الاسلام والمسلمین آقای محمّدی ری شهری- دامت توفیقاته- انجام می دهد و معظّم له گزارشی اجمالی و کوتاه از تلاش ها و فعالیت های انجام شده در زمینه های مختلف اجرایی و فرهنگی و نیز مشکلات و نارسایی های موجود به مردم ارائه می کنند.
مطالبی که در پی می آید، برگرفته از مصاحبه ایشان، پس از حجّ سال 1382 ه. ش.
است که در شماره 47 فصلنامه میقات حج به چاپ رسیده و به عنوان پیشگفتار تقدیم خوانندگان عزیز می گردد:
زائران خانه خدا، که در سال 1382 از ایران به عربستان اعزام شدند، 96103 نفر بودند. از این تعداد، 85973 نفر زائر ایرانی، 1813 نفر زائر افغانی و 167 نفر زائران عراقی بودند و بقیه را عوامل خدماتی، اعضای بعثه و ستاد، هیأت پزشکی، صدا و سیما، قاریان، هواپیمایی و ارگانهای همکار و دست اندرکاران طرح تغذیه متمرکز و قربانی تشکیل می دادند.
گفتنی است، از این تعداد، هزینه 527 نفر به وسیله ارگانهای مربوط و نیمی از هزینه
30 نفر قاری قرآن نیز توسط سازمان اوقاف و امور خیریه پرداخت شد.
مجموع زائران ایرانی در 522 کاروان سازماندهی و اعزام گردیدند که 87/ 53% آنان را مردان و 13/ 46% را زنان تشکیل می دادند و بیش از 55% آنها با سواد بودند.
طبق آمارهای ارائه شده، مجموع حاجیانی که از کشورهای مختلف وارد عربستان شده بودند، 706/ 419/ 1 نفر و مجموع حج گزاران سال 1382 حدود 000/ 300/ 2 اعلام گردید که معلوم می شود حدود 800 هزار نفر از مردمِ خودِ عربستان حج گزارده اند.
برخی آمارها نیز گویای آن است که عربستان از رهگذر حج، حدود 2/ 5 میلیارد ریال سعودی معادل 45/ 1 میلیارد دلار کارکرد تجاری داشته است.
مهمترین ویژگی قابل طرح در رابطه با حج سال 1412 ه. ق. توجّه جهان اسلام به خلا رهبری امّت اسلامی است. هم اکنون احساس نیاز به منجی واحد به تدریج در میان مسلمانان جهان رو به گسترش است و در ملاقاتهایی که حجاج کشورهای دیگر با این جانب و یا اعضای بعثه داشتند، موضوع مهدویت بیش از سالهای گذشته مطرح می شد و جالب توجه است که با هدایت الهی و بدون اینکه ما از این موضوع با خبر باشیم، در حج گذشته مسأله مهدویت محور اکثر گردهمایی ها و بحثهای بعثه مقام معظم رهبری در سطح بین المللی بود.
نکته دیگر اینکه در حج گذشته برنامه های مربوط به دعای کمیل به خوبی اجرا شد.
در دعای کمیل اول، به دلیل احساس خطری که دولت عربستان از تحرّکات وهابیان تندرو داشت، مأموران زیادی را برای حفاظت و پیشگیری از حوادث احتمالی در اطراف محل مستقر کرده بودند که به همین دلیل حضور زائران غیر ایرانی در دعا کمتر بود و برخی در حاشیه جمعیت و با فاصله استفاده می کردند، لیکن در دعاهای بعدی حضور آنان چشمگیرتر بود. حوادث مربوط به دعای کمیل در حجّ گذشته به خوبی نشان
داد که میان جریان وهابیت و مسؤولان عربستان در این رابطه، افتراق روشنی وجود دارد.
در اوّلین دعای کمیلِ مدینه بعد، که در حقیقت سوّمین دعای کمیل برگزار شده در این شهر نورانی بود، تعداد محدودی از وهابی ها تصمیم حمله به مراسم را داشتند که توسط سعودیها به شدّت با آنان برخورد شد و شماری از آنها دستگیر شدند. بحمداللَّه علی رغم این مسائل، هر چهار دعای کمیلِ مدینه قبل و مدینه بعد، با حضور گسترده زائران و با معنویتی خاص برگزار گردید.
در حج 82 مراسم برائت از مشرکان در صحرای عرفات بسیار با شکوه انجام شد، البته در شب عرفه تا نزدیکی های صبح اجازه نداده بودند خیمه ها را برای برگزاری مراسم آماده کنند، وقتی ما به عرفات آمدیم و برخوردی که با مسأله صورت گرفت، رفع مانع شد و به سرعت خیمه ها برای مراسم برائت آماده گردید. از زمانی که بنده عهده دار مسؤولیت حجاج ایرانی بوده ام؛ یعنی در طول چهارده سال گذشته، شرکت حجاج غیر ایرانی در مراسم برائت محسوس تر بود. متن فارسی و برگردانِ عربیِ پیام مقام معظم رهبری در این مراسم قرائت و شعارهای کوبنده ای بر ضدّ آمریکا و اسراییل و استکبار جهانی داده شد.
ویژگی دیگر حج 82، گستردگی مراجعه زائران غیر ایرانی به بعثه مقام معظم رهبری بود؛ به شکلی که گاهی اوقات محل اختصاص یافته به آنان، به دلیل کثرت جمعیت، گنجایش پذیرش افراد جدید را نداشت و این امر نشان می دهد که جمهوری اسلامی ایران نقطه اتکا و امید مسلمانان است و این امید روز به روز افزون تر می شود.
بعثه مقام معظم رهبری با 16 نفر از رؤسای بعثه های حجّ دیگر کشورها؛ چون وزیر حج الجزایر، وزیر حج و اوقاف یمن، رؤسای بعثه های افغانستان، عمان، عراق، حزب اللَّه
و ... دیدار داشت، در این دیدارها که در فضایی صمیمانه انجام گردید، مسائل مورد علاقه طرفین مورد بحث و گفتگو قرار گرفت.
دیدارهای نماینده ولی فقیه با تعدادی از شخصیت های علمی و سیاسی؛ چه در داخل بعثه و چه در خارج آن، دیدارهای مفیدی بود. در دیدار با آقای شیخ صالح الحصین رییس شؤون حرمین، در مورد ترجمه خطبه ها و سخنرانی های برخی از ائمه جماعات مساجد مکه به فارسی که در گفته های آنان اهانتهایی به شیعه داشتند و حتی در یک مورد سخنران به شخص پیامبر خدا اهانت کرده بود! صحبت شده و از ایشان خواسته شد با این مسأله به طور جدّی برخورد کنند.
وزیر حج یمن نیز جوان فاضل و فهیمی بود که به مسائل کشور ما آگاهی داشت و از اطلاعات علمیِ خوبی برخوردار بود. به هرحال، این دیدارها می تواند برای روابط دو کشور مفید و سودمند باشد.
در حج 82 تعداد 12 همایش داشتیم که حدود نیمی از آن، بین المللی بود و براساس گزارش هایی که داده شد، تقریباً حدود چهار هزار نفر از ملّیت های مختلف در این همایش ها حضور یافتند.
واحد اهل سنت نیز از بخش های فعّال بعثه بود، علاوه بر صدها دیدار تبلیغیِ معمولی، 30 دیدار با شخصیتهای علمی و مذهبی عربستان و دیگر کشورهای اسلامی داشتند.
در حج گذشته ملاحظات امنیتی، به دلیل ترس از حملات تندروها، بیشتر شده بود، و سلفی ها از سوی دولت عربستان تحت فشار قرار داشتند، لیکن حجاج ایرانی در این
زمینه مشکل خاصی نداشتند. گرچه سلفی ها در زمینه توزیع کتب و نشریات و نوارهای ضدّ شیعه فعالیت خود را تشدید کرده بودند، لیکن مشکل حادی برای زائران ما نتوانستند ایجاد کنند و در موسم حج 82، برای نخستین بار بود که خطبای مسجدالنبی و مسجدالحرام علیه شیعه اظهاراتی نداشتند، نماینده ولی فقیه در امور حج و زیارت نیز در پیامی که توسط سفیر کشورمان در عربستان برای آقای امیر نایف وزیر کشور عربستان فرستاد، از این امر تشکر کرده، گفت: این اولین سالی بود که در نمازهای جمعه، خطبا به جریانهای غیر وهابی اهانت نکردند.
ویژگی دیگر اینکه موفقیت و پیروزی حزب اللَّه لبنان در آزادسازی اسرای لبنای و فلسطینی در حج گذشته بازتاب بسیار خوبی داشت و پخش مراسم مبادله اسرا علاقمندی به حزب اللَّه و مقاومت اسلامی لبنان را بیشتر کرد.
متأسفانه اخبار مربوط به انتخابات مجلس هفتم در ایران و اختلافاتی که در این رابطه به وجود آمده بود، انعکاس نامطلوبی در میان زائران داشت و کسانی که مسائل ایران را دنبال می کردند، در این زمینه مرتّب سئوالاتی مطرح می نمودند و دلایل آن را جویا می شدند.
ویژگی دیگرِ حج 82، حضور گسترده زائران و شیعیان عراقی در حج بود که اوّلین حضور آنان پس از سقوط صدام بشمار می آمد، البته گفته شد که بخشی از هزینه حج آنان را دولت سعودی پرداخت کرده است. در سالهای قبل، عراقی ها به شدت کنترل می شدند و مأموران رژیم صدام ارتباطهای آنها با دیگران را با دقت زیر نظر داشتند، لیکن امسال احساس آزادی می کردند و محدودیتی برای آنها وجود نداشت.
در حجّی که گذشت، در کنار قبرستان بقیع و احُد مشکلات کمتری داشتیم، عوامل به اصطلاح امر به معروف! و به تعبیر بهتر سلفی ها، حضور پر سروصدایی نداشتند و در نتیجه زائران احساس راحتی بیشتری می کردند. البته برخی از زائران ایرانی و غیر ایرانی، رفتارهای تحریک آمیزی داشتند و با خواندن نماز در داخل و بیرون قبرستان، بهانه به دست آنان می دادند که برای سالهای بعد باید برای حلّ این مشکل چاره اندیشی شود.
برای نخستین بار در حج 82، از 145 خواهر مبلغ برای خدمت رسانی فرهنگی به بانوان ایرانی بهره گیری شد که ارزیابی رابطین بعثه حاکی از موفقیت بیش از حد انتظار بود. این خواهران در مکه و مدینه نیز برنامه های توجیهی آموزشی داشتند و ما امیدواریم طی یک برنامه پنچ ساله برای همه کاروانهای حج، مُعِین زن تربیت کنیم. همچنین تعدادی از خواهران نیز در بعثه استقرار یافته و پاسخگوی مسائل شرعی بانوان بودند و در مسجد شجره نیز هنگام حرکت کاروانها به مکه حضور یافته به پرسش های بانوان پاسخ می دادند.
اعضای محترم استفتای بعثه مقام معظم رهبری، از آغاز تا پایان، حضور جدّی و مستمر داشتند و با برنامه ریزی قبلی، در میقاتها، مسجدالحرام و مشاعر، پاسخگوی مسائل شرعیِ زائران بودند و حتی شیعیان عراقی و افغانی و دیگر کشورها نیز به آنان مراجعه و پاسخ مسائل خود را دریافت می کردند.
ویژگی دیگرِ حج 82 این بود که رابطین بعثه، عملکرد روحانیون و معین های کاروانها در مکه و مدینه را ارزیابی کردند و تعداد 76 نفر از آنان را به عنوان روحانیِ
برگزیده، انتخاب و توسط معاونت امور روحانیون معرّفی شدند که امید است در سالهای آینده از وجود آنان بهتر استفاده شود.
در حج 82 گروههای ارشادِ کاروانها، تلاش شایسته ای داشتند. این گروهها که در ایران تشکیل و جزوات ارشادی میانشان توزیع شده بود، در همراهی و همکاری فرهنگی با روحانی و مدیر و زائرانِ هر کاروان، کارهای خوبی انجام دادند. در میان گروههای ارشاد 110 نفر دارای تحصیلات دکترا، 198 نفر مدرک کارشناسی ارشد، 933 نفر کارشناسی و 103 نفر دارای تحصیلات حوزوی بودند که لازم است از زحمات همه عزیزان، که با گروههای ارشاد همکاری داشتند، تشکر و سپاسگزاری شود.
فرم های نظر سنجی از زائران، طبق برنامه سال گذشته، با 13 فرم و 215 پرسش، تکثیر و میان زائران توزیع شد که حاصل آن، پس از استخراج پاسخ ها و تجزیه و تحلیل آن، می تواند در تصمیم گیری های سال آینده مؤثر واقع شود.
حضور قاریان برجسته میهن اسلامی در حج 82 و اجرای مراسم در مسجدالحرام، توزیع جزوات توجیهی و تبلیغی میان روحانیون جهت پاسخگویی به شبهات وهابیان، ثبت چگونگی حج گزاری ایرانیان و مقایسه آن با حج گزاری دیگر کشورها و برگزاری جلسات در داخل بعثه برای زائران ایرانی، از دیگر اقدامات فرهنگی حج 82 بود.
اطلاع رسانی قوی و مؤثر خبرگزاری جمهوری اسلامی و صدا و سیما از ویژگی های حجّ گذشته به شمار می رفت که نتیجه آن ایجاد فضایی معنوی و الهی در کشور بود.
همچنین نیاز کاروانهای ممتاز و با سواد به نشریه زائر، بیشتر احساس می شد و اگرچه تنها کاروان اساتید دانشگاهها به رایانه و اینترنت مجهّز شده بود، لیکن به نظر می رسد که در سالهای آینده لازم است به این بخش توجّه ویژه صورت گیرد و در خدمات الکترونیکی و اطلاع رسانی از این طریق همگانی شود.
مسؤولان اجرایی توانستند 46432 نفر از زائران را به طور مسقیم به مدینه و 47918 نفر از زائران را، که مدینه بعد بودند، به جده منتقل کنند. همچنین حدود 60% از منازل زائران در منطقه مرکزی و هتل های اطراف مسجد النبی صلی الله علیه و آله واقع شده بود که در بهره برداری معنوی زائران نقش بسزایی داشت.
طبخ متمرکزِ غذا در محدوده مرکزی و اجازه طبخ در داخل کاروان برای خارج آن محدوده، اجرای طرح متمرکز قربانی و انجام قربانی 62% در روز عید قربان و 38% در روز یازدهم ذی حجه، از دیگر ویژگی های اجراییِ حج 82 بود.
نارسایی در سرویس دهی مناسب حمل و نقل درون شهری، نامناسب بودن بعضی ساختمانها، برخی کاستی ها دربخش تدارکات، تأخیر تعدادی پروازها و ... برخی از مشکلات حج سال 82 بود که امید است با برنامه ریزی هایی که به عمل خواهد آمد، در سال آینده حلّ و از تکرار آن جلوگیری شود.
منشور حج، در آستانه حج سال 1382
در نخستین دیدار نماینده مقام معظم رهبری، حضرت حجت الاسلام والمسلمین آقای محمدی ری شهری با آقای سید احمد زرهانی، ریاست جدید سازمان حج و زیارت، مطالبی از سوی نماینده محترم ولیّ فقیه در امور حج و زیارت مطرح شد که عنوان «منشور حج» یافت. محتوای این متن، نشانگرِ استراتژی کلی و خطوط اساسی است که می باید در جریان برگزاری حجّ مورد توجه سازمان حج و بعثه مقام معظم رهبری و همه دست اندرکاران حج باشد. منشور یاد شده، چشم انداز سیاستهای آینده این سازمان نیز هست که باید با ایجاد تغییرات اساسی، به نیازهای جاری حج، که پیش از این کمتر مطرح بوده است پاسخ دهد.
طبیعی است پس از بیست و پنج سال تجربه جمهوری اسلامی ایران در جهت برنامه ریزی برای زائران (منهای سه سال 1369- 1367 که حج در این سالها برگزار نشد) و نیز به علاوه شش سال تجربه موجود در سازمان اوقافِ پیش از تحقّق انقلاب کبیر اسلامی؛ یعنی از زمانی که شورای عالی حج تأسیس شد (1351 ش.) امر اداره زائران به نهادی خاص واگذار گردید، لازم بود خطوط اساسیِ برگزاری حج به صورت مکتوب درآید. روشن است که این تجربه ها فراوان است، اما منشور حج توانسته است حاصل آن تجربه ها را- با توجه به اهداف اسلام مقدس و عزیز و نیز جمهوری اسلامی ایران به عنوان پاسدار حرمت زائران ایرانی و مجری خوب انجام شدنِ حج زائران- ارائه کند.
متن این منشور، که می تواند سیاست گذاری های آینده سازمان حج را در جهت
هدایت زائران و نیز اداره حج و حلّ دشواری های موجود بر سر راهِ درست انجام شدن حج بر دارد، بدین شرح است:
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ
حج و زیارت، از مهم ترین ارکان مذهبی، اخلاقی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی در جوامع اسلامی و جامعه دینی ما است و تنظیم گردش کارِ آن در یک نظام کارآمد و قانونمند، پشتوانه ای برای رشد معنوی جامعه است. اصول مندرج در این منشور، نشانگر جهت گیریهای سازمان در امور اجرایی و فرهنگی، بر اساس معارف قرآن و سنت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و اهل بیت علیهم السلام و افکار امام راحل قدس سره و سیاستها و اندیشه های مقام معظم رهبری و برنامه دولت خدمتگزار است.
حج و زیارت بهترین جایگاه و عرصه برای پرورش بُعد معنوی زائران و ارائه فعالیتهای فرهنگی است. از این رو، در تمام مراحل نگاه مدیران کاروانها و روحانیون و عوامل خدماتی، معطوف به رشد فکری و معنویِ پویندگان راه ابراهیم علیه السلام است و فعالیتهای اجرایی پشتوانه ای برای اعتلا و ارتقای برنامه های فرهنگی و آموزشی قلمداد می شود و در این راستا باید از متفکّران و هنرمندان، مبتکران و صاحب نظران فرهنگی و علمی کشور، برای تقویت روح عبادی و درک لذّت انس و شکوفایی بُعد فرهنگی حج و سفرهای زیارتی استمداد شود تا میدان تولید فکر و فرهنگ و آثار هنری در باب حج و زیارت وسعت یابد. در این راستا، با توجه به عظمت و گستردگی امور و برنامه ریزی اصولی و اساسی در جهت اعتلای حجّ پویا، ارتباط با اهل علم و هنر و مراکز علمی و تحقیقاتی ضروری و مفید است.
کارگزاران، مدیران و برنامه ریزان حج و زیارت، از کاروان تا سازمان، باید از متعهّدترین، کارآمدترین و بی ادعاترین و خادم ترین افراد جامعه اسلامی باشند که با انگیزه الهی و جهت تقرّب به خدای بزرگ، جامه خدمت به زائران بیت اللَّه الحرام و عتبات عالیات بر تن کنند و از رویکرد مادی مبرّا و بر حذر باشند و برای اعتلای کیفیت حج، چاره اندیشی و همفکری کنند و راهبردهای اساسی و زیر بنایی، طراحی، تدوین و اجرا نمایند. کسانی که برای عبادت و ارائه خدمات به زائران حرمین شریفین، به کاروان
بزرگ حج و زیارت می پیوندند، شایسیه است با مَنِشی ابراهیمی و نگاهی موحّدانه به آثار اخروی و پاداش معنوی این خدمت بیندیشند و دل به زخارف دنیوی نبندند و در راه رضای خدا به توسعه کمّی و کیفی خدمات خود همّت گمارند و خویشتن را خدمتگزار ضیوف الرحمان بپندارند.
برنامه حج باید حتّی المقدور ارزان و آسان تنظیم و ارائه گردد. از این رو، برنامه ریزان و کارگزاران حج و عمره باید ضمن تلاش جهت تأمین رفاه و آسایش مناسب از سوق دادن برنامه های زیارتی به عرضه خدمات گران قیمت و گزاف و اسراف آمیز اجتناب ورزند و فضای عبادی و معنوی حج را در برابر جاذبه های مادی و اشرافی کم رنگ نکنند. حج ابراهیمی نمادی از یک رنگی، بلند همّتی و ساده زیستی و مردم گرایی و بی ریایی است و بهتر است که این فرهنگ متعالی تقویت شود و سفر معنوی حج، با ساز و کارهای اسلامی و متعارف و در خور شأن ملّتِ مسلمان ایران برگزار گردد تا معرفت کافی کسب شود و زائران امکان بهره برداری بیشتر از فرصتهای مغتنم معنوی را کسب نمایند.
زائران، اساس و مبنای کارِ ما کارگزاران و برنامه ریزانِ امور حجّ و زیارت هستند و همه ارکان حج و زیارت باید در جهت تأمین رضای آنان، که پرتوی است از رضای خدای کعبه، گام بردارند. بنابراین، شایسته است فعالیت کاروان و ساماندهی امور آن، متأثر از آرای زائران و همسو با خواستهای شرعی، منطقی و عقلانی آنان، به خصوص در بُعد اخلاقی و معنوی، تنظیم و تمشیت شود و کارگزاران حج و زیارت در همه مراحل، از همفکری و مشارکت آنان استفاده کنند و در ارزیابی عملکردها به نظریات صائبِ زائران عنایت نمایند. مردمداری رکن مستحکمِ همه فعالیتهای اجرایی است و باید سرلوحه کار دست اندرکاران حج و زیارت قرار گیرد.
سازمان حج و زیارت ضمن عزیز شمردن کارگزاران و حمایت از حقوق مادّی و معنوی آنان، به لحاظ جایگاه و رسالتی که به نیابت از نظام مقدس جمهوری اسلامی دارد، در اجرای مراسم حج و عمره، خود را متولّی و مدافع حقوق منطقی و شناخته شده کارگزاران و زائران می داند و بر اساس ضوابط و مقرّرات، از گردشِ کار کاروانها و روند خدمات رسانی کارگزاران کسب اطلاع می کند و در صورت قصور در انجام وظایف،
تذکّر داده و احیای حق مردم را بر هر امر دیگری ترجیح می دهد. از این رو، سازمان انتظار دارد تا همه عوامل اداری و اجرایی و مدیریتی و فرهنگی کاروانها خود را در کنار مردم ببینند و برای رفع کاستی ها و تأمین رضایت زائران به طور خود انگیخته و جدّی عمل کنند و در محضر خدای بزرگ و ملّت مؤمن روسفید و سربلند باشند.
سازمان حج و زیارت علاقه مند است زمام امور کاروانها را به کسانی واگذار کند که دین باور، پرتحرّک، مردمدار، با تجربه، متعهّد و متخصّص باشند؛ لذا کارگزاران حج و زیارت در گزینش و پذیرش همکاران باید از افرادی با چنین ویژگی هایی استفاده کنند و از سپردن کار خطیر خدمت رسانی به زائران بیت اللَّه الحرام، به افراد ناپخته و فاقد تعهّد و تخصّص و ناآشنا به فضا و حسّاسیت و اهمیت کار، دوری گزینند.
سازمان حج و زیارت، به عنوان نماینده نظام جمهوری اسلامی ایران، بر گردش کار امور زیارتی نظارت مستمر دارد و با اعتقاد به ضرورت حاکمیت و اجرای مقررات از کارگزاران، مدیران، دست اندرکاران متدیّن و کاردان و مردمدار و قانون گرا تجلیل و قدردانی به عمل آورد و با کسانی که بر خلاف قوانین و مقرّرات، حقوق مردم را ضایع می کنند، از طریق قانونی برخورد مناسب خواهد کرد.
ملاک عمل و معیار سازمان حج و زیارت، رعایتِ عدالت و قوانین و مقررات و ضوابط است. آنجا که قوانین و مقرّرات، روشن و مشخص است، باید همه ارکان سازمان عمل بر وفق آن را سرلوحه کار خود قرار دهند و آنجا که ابهام وجود دارد با رعایت نظریه کارشناسی در جهت تدوین مقرّرات و ضوابط اهتمام شود. در هر حال، اعمال تبعیض ناروا پذیرفته نیست و باید به سمت قانونگرایی حرکت کرد.
برگزاری مراسم عمره و حج و سایر امور زیارتیِ ارزان تر، آسان تر وبا معنویت تر، اقتضا می کند که برنامه ریزان و کارگزاران و مجریان، از اسراف و تبذیر اجتناب کنند و در حفظ و حراست بیت المال و منابع مالی دقت و درایت به خرج دهند.
حفظ حرمت و منزلت زائر ایرانی، اهمیت بسزا دارد و همه ارکان، از کاروان تا سازمان، باید با تکیه بر منطق و اصول مدیریت، از منزلت زائر ایرانی دفاع کنند و از نیروی فکری و دانش و بینش زائران برای اعتلای منزلت و جایگاه رفیع اجتماعی ایشان در حرمین شریفین بهره گیرند و از هدر رفتن فرصتهای معنوی جلوگیری کنند.
بهبود روشهای اداری واجرایی و فراهم آوردن تسهیلات وساده کردن مقرّرات، پشتوانه ای برای ارتقای کیفیت خدمات و تأمین رضای مردم است. از این رو، سازمان از همه حوزه های برنامه ریزی و اجرایی انتظار دارد تا با مشورت صاحب نظران و کارشناسان در راه اصلاح نظام های متعارف اقدام کنند و از خلّاقیت و نوآوری سازنده کارگزاران و کارکنان حمایت نمایند. اجرای نظام بهره گیری مستمر از پیشنهادها، از ضروریات تحقّق این مهم می باشد.
بعثه مقام معظم رهبری وسازمان حج وزیارت لازم و ملزوم و مکمّل همدیگرند و به عنوان یک جریان همگن، همراه با مدیران و روحانیون و پزشکان و ... در خدمت زائران حرم شریف نبوی صلی الله علیه و آله و سالکان طریق بیت اللَّه الحرام می باشند. تعامل سازنده مستمر و هدف دار حوزه های فرهنگی و اجرایی ضامن اعتلای برنامه های حج و زیارت و افزایش اطمینان مردم نسبت به درستی و اتقان فعالیتها است.
مدیران، کارشناسان، کارکنان و کارگزاران سازمان حج و زیارت در مرکز و استانها و دفاتر و نمایندگی های خارج از کشور، هماهنگ و همپای بعثه مقام معظم رهبری ضمن تلاش برای ارتقای امور رفاهی و بهبود فعالیتهای اجرایی، در راه اعتلای امور فرهنگی و معنوی کاروانها همکاری می کنند و با استفاده از منابع جاودان قرآن و سنّت و عترت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و معارف اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام در جهت تنویر افکار رهپویان خانه دوست حرکت می نمایند.
مدیران و کارشناسان و کارکنان سازمان در مرکز استانها، به همه زائران و کارگزاران، با هر سلیقه و منشِ قومی، به چشم احترام و کرامت می نگرند و ضمن اجتناب از مشارکت در فعالیتهای اقتصادی، دفاتر زیارتی و جهانگردی در ساماندهی امور حج و واگذاری مسؤولیتها، عدالت و تقوای الهی را نصب العین قرار می دهند.
آموزش و ارتقای مهارتهای حرفه ای و دانش و بینش کارکنان و کارگزاران حج و زیارت، با بهره گیری از فناوری روز، اهمیت به سزا در رشد بینش و دانایی و توانمندی دست اندرکاران دارد. تدوین کتب، اصلاح آیین نامه ها و مقرّرات و تنظیم گردش کار آموزش و برگزاری کارگاه های آموزشی کاربردی، پشتوانه های مفید برای رشد دست اندرکاران این برنامه معنوی و سازنده است. در این مورد بایستی عین
واقعیات و امکانات و توانایی های موجود، با ذکر الزامات و محدودیتها برای مردم ذکر شود تا انتظارات آنان با مقدورات هماهنگ شود. طبیعی است تحقیق و پژوهش علمی در حج، زمینه سازِ واقعی تر شدن برنامه ها است و اجرای طرح های تحقیقاتی در استحکام و قوّتِ برنامه ریزی مؤثر خواهد بود.
فعالیتهای علمی- آموزشی بعثه مقام معظم رهبری، پیش از موسم حج
اشاره
یکی از فعالیتهای مستمر بعثه مقام معظم رهبری، که از سالهای گذشته همچنان ادامه دارد، انتشار آثاری در باره حج و ابعاد مختلف عرفانی، فقهی، تاریخی و اجتماعی آن است. در این زمینه افزون بر بازچاپِ برخی از آثار پیشین، که مورد استقبال علاقمندان قرار گرفته و برخی از آنها حتی در یک سال چند بار به چاپ رسیده و می رسد، تولیدات جدیدی هم بوده است. این تولیدات توسط نشر مشعر عرضه می شود که طی سالها، ناشری موفق و پرکار در ادبیات حج بوده و نزدیک به چهارصد عنوان کتاب و مجله در این زمینه منتشر کرده است.
نخست؛ تکمیل «مناسک حج» بر اساس فتاوی مراجع. این تکمیل هم خود از دو ناحیه است: علاوه بر آنکه پرسشهای جدیدی پیش می آید و می بایست در باره حلّ آنها استفتائاتی صورت گیرد، مواردی هم وجود دارد که تغییراتی در فتاوی علما پیش می آید و لازم است تا در ویرایش جدید مناسک وارد شود. بخشی از این استفتائات به مرور در فصلنامه «میقات حج» نیز انتشار می یابد. این موارد در پایان مناسک حج (که ویرایش دوم آن در سال جاری [1382] انتشار یافته، آمده است. چاپ جدید مناسک حج مشتمل بر
فهرست تفصیلی عناوین مهم موجود در کتاب است که می تواند راهنمای بسیار مناسبی برای یافتن مباحث و مفاهیم مورد نظر باشد.
دوم؛ دنبال کردن مباحث تحقیقی مربوط به حج است که همچنان محل بحث و گفتگو میان علما و فضلا است. در این راستا، مقالات متعدّدی در فصلنامه «میقات حج» انتشار می یابد، که بسیاری از آنها در قالب مقاله یا ردّیه و پاسخ است و این، خود سبب بالا رفتن سطح مباحث و نزدیک شدن به حقایق می شود.
نمونه ای از آن، بحث رمی جمرات است که آیا «اصابت سنگریزه به ستون» لازم است؟ یا «افتادن سنگریزه به محل ستون» کافی است؟ آیت اللَّه مکارم شیرازی اخیراً فتوا به عدم وجوب اصابت سنگها به جمره داده که با واکنش هایی مواجه شده و مقالاتی در نقد آن نوشته اند. ایشان پاسخ تفصیلی و استدلالی این مطالب را ضمن کتابی با عنوان تحقیقی جدید در باره رمی جمرات نگاشته که مشتمل بر ادله فتوای فوق الذکر و پیشینه تاریخی و قائلین به این فتوا از میان فقهای گذشته است.
تا پیش از تأسیس قربانگاههای ماشینی در نزدیکی منا، برخی از فقها بدانجهت که در قربانگاه قبلی، قربانی از بین می رفت، اجازه ذبح در محل زندگی زائر را داده بودند.
امااکنون که مطمئن به استفاده از گوشت قربانی هستند، بار دیگر به ذبح در منا فتوا داده اند.
برخی از این مسائل، سبب راحت تر شدن کار زائران شده است؛ نمونه ای از آنها، در سال اخیر این بود که اگر روز عید قربان نتوانستند قربانی کنند، بتوانند حلق و یا تقصیر را انجام دهند و پیش از قربانی کردن، از احرام خارج شوند.
مسأله جدیدی که از امسال (1382 ش.) مطرح شده، راه ندادن معلولان و ویلچری ها و تخت روانها به صحن مسجد الحرام برای طواف است، که ناگزیرند از طبقه دوم یا پشت بام طواف کنند. این مسأله فقهی، مورد پرسش بسیاری از روحانیون قرار گرفته و در حال حاضر پاسخ های متفاوتی از سوی مراجع داده شده است. فتوای مشهور در این باره، عدم کفایت چنین طوافی است، اگر محلّ طواف بالاتر از سطوح فوقانی کعبه باشد. طبق این فتوا، اگر کسانی ناگزیر به طواف از طبقه دوم باشند و طواف در صحن، حتی با حمل کردن دیگران، ممکن نباشد، لازم است برای طواف، مانند سایر معذورین، نایب گرفته شود.
تهیه و انتشار «مناسک امام خمینی، با حواشی مقام معظم رهبری»، در یک مجلّد، در آستانه حج سال 1381 ش. انجام گرفت، اما توزیع آن به سال جاری موکول گردید. با انتشار این کتاب، مقلّدان مقام معظم رهبری آسان تر می توانند به نظریات فقهی و فتاوای ایشان دسترسی داشته باشند.
راهنمای زائران خردسال و سرپرستان آنها؛ هر سال، به ویژه در عمره، کودکانی به همراه والدین خود عازم حج می شوند که شماری از آنان ممیز هستند و قادرند متن های فقهیِ ساده را بخوانند و به همین دلیل، لازم است برای آنان و در سطح معلوماتشان، متونی منتشر شود. در این راستا، برای نخستین بار در سال جاری، کتاب «زیارت خانه خدا» با قلمی بسیار ساده، که توسط حجّت الاسلام والمسلمین محمد حسین فلاح زاده نگارش یافته و به وسیله آقای کمال محمّدی مجد طراحی گردیده، منتشر شد. در این کتاب، فقه حج به طور ساده و با کمک تصاویر برای کودکان بیان شده است. به علاوه، کتابچه ای تبلیغاتی هم با عنوان «راهنمای سرپرستان کودکان در عمره مفرده» انتشار یافته تا راهنمای والدین برای انجام درست اعمال عمره کودکان باشد.
ادعیه و آداب حرمین؛ از آثار بسیار پر استفاده در حج بوده که طی سالهای گذشته، مکرّر به چاپ رسیده است. تصحیح شده متن عربی این کتاب نیز امسال انتشار یافت.
بدیهی است بسیاری از شیعیانِ عرب زبان قادر به استفاده از متن فارسی آن نبودند و تنها از متن دعاها و زیارتهای آن بهره می بردند.
افزون بر آنها، احکام صادره از سوی رهبر کبیر انقلاب در باره انتصاب اشخاصی به عنوان امیر الحاج، در این مجموعه درج شده و به این ترتیب، اثری با ارزش در شناخت
تاریخ حج پس از انقلاب و اندیشه های امام راحل در باره آن، در دسترس علاقمندان قرار گرفته است.
مجلّد دوّم این اثر، به همان قیاس، به سخنان، مکتوبات و فرامین صادره از سوی حضرت آیت اللَّه خامنه ای- مدّظلّه العالی- است. ایشان هم بنا به سنت امام، هر سال پیام ویژه ای برای حجاج بیت اللَّه الحرام صادر می کنند که متن تمامی آنها به علاوه سخنرانی هایی که به طور معمول برای روحانیون عازم حج هر ساله ایراد می شود، در این مجموعه آمده است. نخستین مراسم حج در دوران رهبری ایشان در سال 1370 بود که ابتدا حکمی برای مرحوم حجت الاسلام و المسلمین حاج سید احمد خمینی صادر شد که به دلایلی ایشان موفق به انجام این وظیفه نشد و سپس حکمی جهت حجّةالاسلام و المسلمین، آقای محمدی ری شهری صادر گردید که ایشان تاکنون همچنان به عنوان امیرالحاج جمهوری اسلامی انجام وظیفه کرده و در خدمت حجاج بیت اللَّه الحرام هستند.
هر دو مجلد مشتمل بر فهارس متعددی است که می تواند جستجوگرِ علاقمند را به محتوای درونی کتاب رهنمون شود.
مقاله ای هم در انتهای کتاب، در باره دشواری های زائران حج در آن روزگار به خامه جناب قاضی عسکر آمده است.
شناخت حرمین کهن و نیز وضعیت جدید به آنان کمک کند. در گذشته، نقشه هایی از بقیع و احیانا اماکن مکه در اختیار زائران قرار می گرفت. اما حدود دو سال پیش، مجموعه ای از این نقشه ها با عنوان «اطلس اماکن مکه مکرمه و مدینه منوره» انتشار یافت. در آن کتاب اشکالات جزئی وجود داشت که امسال مرتفع شده و چاپ دوم این اثر در شمارگان ده هزار انتشار یافته است. عاتق بن غیث بلادی و دهیش دو تن از علمای بزرگ تاریخ و جغرافیِ ساکن مکه، اطلس یاد شده را امسال ملاحظه و اصلاح کرده اند.
افزون بر آن، تعدادی از این نقشه ها نیز در قطع بزرگ طی 32 برگ به چاپ رسیده و در سال جاری، برای نخستین بار به صورت آزمایشی در اختیار مدیران کاروانها قرار گرفته است تا در محل آموزش حجاج نصب شود و آنان با مطالعه این نقشه ها و توضیحاتی که داده شده، با اماکن مربوط بهتر آشنا شوند. تنها مشاهده این نقشه ها و زیبایی انتشار آنها و نیز دقتی که به طور نسبی در آنها به کار رفته، می تواند ارزش علمی حرکت انجام شده را نشان دهد. طی سالهای گذشته، به هیچ روی شاهد وجود چنین مجموعه ای حتی در کشور سعودی نبوده ایم. آنچه در دسترس بوده، نقشه هایی بود که گاهی شرکتهای خارجی در کنار تبلیغ از تولیدات خود از مکه و مدینه منتشر می کردند، یا کتابهای اطلسی مفصل و بزرگ بود که به کار حجاج و زائران نمی آمد. در نقشه های جدید، علایق و سلیقه زائران شیعه لحاظ شده و اماکن متبرکه در مکه و مدینه و حتی نقاط دیگر در اطراف آنها معین گردیده است.
در زمینه اماکن، کار جدیدی که امسال نشر یافته، کتابی است با عنوان «زمزم، تاریخچه، تحوّلات، آثار» که توسط حضرت حجت الاسلام والمسلمین محمدتقی رهبر نوشته شده است. این کتاب تا حدّی مشتمل بر مطالبی است که در دسترس مؤلف بوده و
نویسنده در آن، به فضیلت، تاریخچه و اخبار مربوط به این چاهِ مقدس در متون کهن و جدید پرداخته است.
علاوه بر آن، امسال کتاب کم حجم اما با ارزشی، با عنوان «فاطمه دختر محمد صلی الله علیه و آله» توسط استاد سیدجعفر شهیدی، محقّقِ به نام کشورمان، فراهم و توسط نشر مشعر به چاپ رسید.
کتاب «شناخت عربستان» که پیش از این بارها انتشار یافته بود، امسال بار دیگر با ویرایش جدید و تغییرات اساسی منتشر و در اختیار مدیران، روحانیون و زائران محترم قرار گرفت. این کتاب ضمن مروری بر تاریخ عربستان سعودی و دولت حاکم بر آن، به شناخت نظام سیاسی، آموزشی و قضایی عربستان به نحو شایانی کمک می کند. در این کتاب می توان با برخی از مقررات حکومتی این دولت نیز آشنا شد.
«همراه با حج سال 1381» اثری است که سازمان حج و زیارت منتشر کرده و ضمن آن، گزارشی از وضعیت حج سال گذشته همراه با تمامی آمارها، خدمات و نظامات موجود در حج آن سال، ارائه کرده است. این اثر در شناخت شیوه حج گزاری ایران بسیار حائز اهمیت بوده و اثری بدیع می باشد.
همچنین در سال گذشته، گزارشی در باره وضعیّت کلّی بعثه مقام معظم رهبری در ایام حج، به صورت روزشمار نگاشته شد که طی سال جاری به صورت محدود با عنوان «با کاروان نور» انتشار یافت. این نوشته به خامه حجت الاسلام والمسلمین عبدالهادی مسعودی به تحریر در آمده است.
یکی از کارهایی که بعثه مقام معظم رهبری در آینده بدان خواهد پرداخت، دادن آگاهی هایی درباره زیارت عتبات است. لازم است در این باره، آثاری در موضوع تاریخ عتبات و آداب زیارت ائمه مدفون در عراق پدید آید. از آثاری که در این زمینه، در سال جاری انتشار یافته، کتاب «عاشورا حماسه جاوید» از سید محمد شفیعی مازندرانی است.
است. در کنار این اثر، که خود شمار زیادی از احادیث حج را در خود جای داده، دو اثر کم حجم، با عناوین «منتخب احادیث حج» و «منتخب احادیث عمره» نیز انتشار یافته که ضمن آنها، اهمّ روایاتی که می تواند در درک حج و اعمال و مناسک آن به زائر کمک کند، درج شده است. کتابچه ای ارزشمند نیز با عنوان «عطر عفاف» به قلم استاد جواد محدّثی در باره «حجاب در سفر عمره و حج»، چاپ و میان زائران توزیع شده است.
پنج کتابچه نیز با عنوان کلّی «نحو قراءة جدیدة للتاریخ» انتشار یافته که طی آنها مباحثی مانند شرک و توحید، تقیه، سیر افتراءات بر شیعه در تاریخ و واقعیت عبادی- سیاسی حج انتشار یافته است.
کتاب دیگری که در این زمینه توسط معاونت آموزش و پژوهش منتشر شده کتاب «للَّه و للحقیقه» نام دارد. این اثر در واقع ردّی است بر کتاب «للَّه ثمّ للتاریخ» که با اسم مستعار سید حسین موسوی چاپ و در سطحی وسیع منتشر شده است. مؤلف آن کتاب چنان وانمود کرده که در عراق و در نجف تحصیل می کرده و از ترس شیعیان نمی خواهد نامش فاش شود. اما دم خروس از بسیاری از موارد کتاب واضح است، در مواردی که نویسنده یا نویسندگان تاریخی را ذکر کرده اند و به قدری این تاریخها با یکدیگر در تناقض است که به خوبی نشان می دهد که سامان دهندگان این کتاب، وهابی یا وهابیان تمام عیاری هستند که تنها با هدفی خاص خود را به عنوان یک عالم تحصیل کرده نجفی
یا کربلایی جا زده اند! این ردّیه توسط استاد الشیخ علی آل محسن نگاشته شده و بخش بخش، به مطالب و اظهارات طرح شده در کتاب «للَّه ثمّ للتاریخ» پاسخ داده است.
کتاب دیگری که در دفاع از تشیع انتشار یافته، «سلامة القرآن من التحریف و تفنید الافتراءات علی الشیعة الامامیه» از دکتر فتح اللَّه محمدی نجارزادگان است. وی در این کتاب، که 750 صفحه است، بحث تحریف قرآن را از زاویه دید علمای شیعه مورد بحث قرار می دهد.
این مبحث، از مسائلی است که در قرن اخیر، پیوسته میان شیعه و سنی مورد بحث بوده و همواره شیعه در معرض اتهام قرار داشته است. پیش از این نیز، در این حوزه از بحث، کتابهای متعدّدی انتشار یافته است.
کتابی نیز با عنوان «شیعه شناسی و پاسخ به شبهات» در دو مجلد فراهم آمده که عمده شبهات طرح شده از کتابهای تبلیغیِ وهابیان بر ضدّ شیعه، در آن دو مجلد طرح و پاسخ داده شده است.
«التقیة بین السائل و المجیب» در باره یکی از مفاهیم اختلافی مهم، میان شیعه و سنی؛ یعنی مفهوم تقیه است. این کتاب به ابهامات و شبهات پاسخ گفته است.
کتاب «الصحبه و الصحابه» هم به همین قیاس، مورد اختلافی دیگری را، که مربوط به ارزیابی دیدگاه های شیعه در باره صحابه می باشد، مورد تأمل قرار داده است.
بعثه مقام معظم رهبری، امسال با تجدید چاپ قریب به 45 عنوان، از کتابهای نشر مشعر، جمعاً در شمارگانی نزدیک به نهصد هزار جلد، سالی پربرکت را به لحاظ فرهنگی پشت سر گذاشته است.
موزه حج
یکی از اقدامات فرهنگی- هنری بعثه مقام معظم رهبری، طی چند سال اخیر، ایجاد «موزه حج» است. ارزش این اقدام زمانی روشن می شود که خوانندگان عزیز و ارجمندِ این نوشته، بتوانند دیداری از آن نمایشگاه داشته باشند. وجود قرآنهای متعدّد خطی و چاپی (900 نوع قرآن چاپی از نقاط مختلف دنیا) فرش های بسیار نفیس با تصاویر عالی مربوط به حج، وجود هدایای گرانبهایی که تقدیم سازمان حج و زیارت شده و بسیاری از تصاویر و عکسهای تاریخی، این موزه را به صورت یک موزه بسیار غنی درآورده
است. شاید یکی از بهترین تصاویر موجود در این موزه، فرشی باشد که تظاهرات برائت از مشرکین شهر مکه را با تمام جزئیات آن به تصویر کشیده و خاطره ای به یادماندنی از تاریخ حج گزاری ایرانیان برجای گذاشته است.
فعالیت فصلنامه «میقات حج» در سال گذشته
مجله میقات حج، به دو زبان فارسی و عربی، به صورت فصلنامه و دو فصلنامه انتشار می یابد. از «میقات حج» فارسی، طی سال جاری؛ یعنی از پس از حج سال 81 تاکنون، چهار شماره انتشار یافته است. این نشریه که زیر نظر هیأت تحریریه (حجج اسلام: سید علی قاضی عسکر (مدیر مسؤول)، سید جواد ورعی، جواد محدثی، رسول جعفریان، رضا مختاری و با ویراستاری علی ورسه ای) اداره می شود، از میان مقالات گوناگونی که به نوعی به فرهنگ حج و زیارت مربوط است، بهترین ها را انتخاب کرده و در چند بخش اساسی تقسیم و منتشر می کند. جلسات هیأت تحریریه، برای هر شماره یک جلسه، به طور مرتب برگزار می شود. پیش از آن، مقالات توسط اعضا مطالعه و نظریات آنان در جلسه مورد بحث قرار می گیرد. مهم ترین نکته در این باره، پژوهشی بودن مقالات و ارتباط آنها با حج و زیارت می باشد.
میقات حج شماره 42، از زمستان 1381 نخستین شماره پس از حج 81 است. در این شماره، به مانند سایر شماره ها، مقالات در چند بخش تقسیم شده است: اسرار و معارف حج، فقه حج، تاریخ و رجال، اماکن و آثار، گفتگو و نقد و معرفی کتاب و نیز خاطرات.
در بخش فقه حج، بحث رمی جمرات یکی از مباحثی است که در شماره های بعد هم دنبال شده است. در بخش اماکن و آثار مقاله ای از مرحوم محمدباقر نجفی در باره موقعیت غدیر خم درج گردیده که بسیار مغتنم است. گفتگویی با ریاست وقت سازمان حج هم در همین شماره آمده است. خاطرات حج یک مدیر با 46 سفر تمتع و 35 عمره یعنی مجموعاً 81 سفر در ادامه آمده که طی آن نکات جالبی برای تطوّر حج گزاری و خاطرات مربوط به آن، ارائه شده است. این مدیر سید محمود میرهندی اصفهانی است.
پژوهشی درباره اشیای هنری، متعلق به کعبه و ویژگی های آنها در همین شماره درج شده است.
شماره 43 میقات حج، از بهار سال 82 است که به همان قیاس مباحثی را ارائه کرده است. مقاله حج جاهلی- حج ابراهیمی از رقیه صادقی، مقایسه ای است میان حج در جاهلیت و اسلام. در بخش فقه استفتائات جدید حج آمده و در قسمت تاریخ و رجال، شرحی از سفر حج آیت اللَّه کاشانی و اسناد و خاطرات مربوط به آن درج شده که قسمت بعدی آن هم، در شماره پس از آن آمده است. گفتگویی با امیر الحاج، و نیز چند گزارش تاریخی در باره خاطراتی از سفرهای حج از دوره صفوی در همین شماره به چشم می خورد. به طور معمول، در شماره های اخیر میقات حج، گزارش حج گزاری کشورهای مختلف درج می شود که در این شماره، شرحی از حج گزاری زائران لبنانی آمده است.
شماره 44، از تابستان 82 مشتمل بر چندین مقاله است که همچنان در بخش های معمول تقسیم بندی و ارائه شده است. ادامه گزارشی است در باره «مأموریتهای مشکوک در سرزمین های مقدس» که حاوی گزارش سفرنامه های اروپاییان طی قرن نوزدهم و اوائل قرن بیستم میلادی به مکه می باشد. بحثی در باره صحابه و تبرّک به آثار رسول اللَّه صلی الله علیه و آله که در دفاع از باورهای شیعی است. ایمان اجداد پیامبرخدا صلی الله علیه و آله، حج در آثار محیی الدین عربی و نیز حج گزاری در کشور مغرب از مقالات دیگر این شماره است.
شماره 45 میقات، آخرین شماره ای است که پیش از حج سال 82 انتشار یافته است.
در این شماره بحث فقهی جمرات ادامه یافته است. بحثی نیز در باره حکم فقهی ورود جهانگردان غیر مسلمان به حرمین و به طور کلّی به مساجد و اماکن مقدس اسلامی درج شده که در نوع خود تازه است. در بخش تاریخ و اماکن، گزارشی از اسناد مربوط به تلاش های ایران برای بازسازی بقیع، گزارش کشف یک چاه و منبر قدیمی در صحن مسجد الحرام و حج گزاری مسلمانان هند آمده است.
فعالیت دوفصلنامه «میقات الحج» در سالی که گذشت
از «میقات الحج» عربی (با مدیر مسؤولی آقای محمّدی ری شهری، ریاست تحریریه آقای قاضی عسکر و مدیریت اجرایی آقای مقدادی) که هر شش ماه یکبار انتشار می یابد، شماره 19 برای ماه های محرم تا جمادی الثانیه سال 1324 و شماره 20 برای ماههای رجب تا محرّم انتشار یافته است.
در شماره 19 مقالاتی مانند تعریب شده سفرنامه جلال آل احمد که به فارسی با عنوان «خسی در میقات» نشر یافته، درج شده است. به علاوه، مقالاتی در باره سعدبن معاذ، نخستین صحیفه مکتوب در مدینه میان پیامبرخدا صلی الله علیه و آله و اصحاب، و رساله ای در باره قبله درج شده است.
در شماره 20، چندین بحث فقهی؛ از جمله ذبح در منا، فقه التظلیل، نماز تراویح، چند مبحث تاریخی؛ از جمله مقاله ای در باره مسجد مباهله و شرح حال جابربن عبداللَّه انصاری و نیز فهرستی از نوشته های حجیه علمای جبل عامل درج شده است.
پیش از حج 1382، نشریه جدیدی توسط سازمان حج وزیارت با عنوان «کاروان نور» در 12 صفحه بزرگ چاپ شده که ضمن آن، گزارشها و نکات مختلفی که می تواند راهنمای دست اندرکاران حج و نیز زائران محترم باشد، درج می گردد.
شماره نخستِ «کاروان نور» در دی ماه 82: ذی قعده 1424 انتشار یافته و قرار است هر چند صباحی، شماره ای از آن نشر یابد. بنابر این، نمی توان از آن به عنوان هفته نامه یا ماهنامه یاد کرد و باید آن را «چند صباح نامه» دانست.
در این شماره افزون بر منشور حج که در همین کتاب ملاحظه خواهید کرد، اخبار ضروری دیگری هم آمده، که در ارتباط با هدف نشریه، راهگشای دشواری ها است.
مسابقه سراسری شعر حج 1382
یکی از اقدامات فرهنگی معاونت آموزش و پژوهش بعثه مقام معظم رهبری در سال 1382، برگزاری یک مسابقه سراسری برای شعر حج بود. ناگفته پیداست که شعر حج در بیان وجوه و ابعاد مختلف حج؛ از اماکن و آثار گرفته تا مفاهیم و معانی موجود در مناسک حج و همچنین زیارت قبور مطهر معصومین علیهم السلام، در گستره ای بسیار مطرح بوده و شاعران بزرگی در این باره شعر سروده اند. بنابر این، بُعد ادبی حج، چنان می طلبید تا به صورت برنامه ریزی شده، از استعدادهای موجود میان شاعران، بهتر و بیشتر استفاده شود. در این باره، هیأت داوریِ شعر حج؛ آقایان دکتر قیصر امین پور، مهندس محمدرضا عبدالملکیان و ساعد باقری معین شدند. آنان پس از اعلام عمومی، اشعار رسیده را در سه محورِ «قالبهای کهن شعر فارسی»، «قالبهای نوین شعر فارسی» و گروه «نام آوران و
پیشکسوتان» طبقه بندی کردند. داوران محترم، بدون توجه به ملاحظات جانبی، به بررسیِ اشعار رسیده پرداختند. این در حالی بود که اشعار رسیده در قالب های نوین و شعر نو نیمایی اندک بود و کار داوری را برای داوران مشکل می ساخت. این امر سبب شد تا در این زمینه، تنها یک اثر برگزیده شود.
مسأله مهم، استقبالی بود که از این مسابقه به عمل آمد و اشعار زیادی سروده شد و به بعثه مقام معظم رهبری ارسال گردید. این تجربه می تواند ادامه یابد و ان شاءاللَّه در سالهای بعد پربارتر برگزار شود.
برندگان شعر در قالب کهن، عبارت بودند از:
رتبه اول: آقای آرش شفاعی از تهران، برای غزل «خلق چرخیدند» برنده حجّ تمتع.
رتبه دوم: انسیه جراحی از بجنورد، برای مثنوی «راهب معبد بهاران»، برنده سفر عمره مفرده.
رتبه سوم: آقای سید محمد ابوترابی از قزوین، برای غزل «بگو ببخش» به طور مشترک با خانم نغمه مستشار نظامی از کرج برای غزل «هنوز هم» و خانم بهجت فروغی مقدم برای غزل «کبوتری از نژاد حیرت» هریک برنده چهار سکه تمام بهار آزادی.
در بخش برندگان، شعرهایی که در قالب نوین سروده شده، تنها یک نفر یعنی آقای حسن صادقی پناه از کرج برای شعر نو نیمایی «شطی از ستاره و فانوس» برنده عمره مفرده شدند.
منتخبان بخش سوم، که پیشکسوتان و نام آشنایان بودند، در سه رتبه برگزیده شدند و آنها عبارت بودند از:
رتبه اول:آقای سهیل محمودی از تهران، برای غزل «زمزم یاد» به طور مشترک با آقای حسین اسرافیلی از تهران، برای غزل «بقیع غریب»، هر دو نفر برنده سفر حج تمتّع.
رتبه دوم:آقای افشین علاء از تهران، برای غزل «مهر بقیع»، برنده سفر عمره مفرده.
رتبه سوم:جعفر رسول زاده «آشفته» از اصفهان، برای غزل «بقیع» و برنده چهار سکه بهار آزادی.
دوازده نفر هم که اشعارشان شایسته تقدیر شناخته شد، هر کدام یک تقدیرنامه به همراه دو سکه تمام بهار آزادی دریافت کردند.
برخی از شعرهای منتخب
«زمزم یاد»
(سهیل محمودی «رتبه اول در رده پیشکسوتان و نام آشنایان»)
نام تو، پژواک عمری نعره های بی امانم بود کام تو، کامل ترین یک روز عمر بی نشانم بود
من خودم را مثل موجی در کنار ساحلت دیدم آن زمان که خسته از توفان و دریا، جسم و جانم بود
دستهایم را گرفتی، دور خود گرداندی و انگار گردبادی بودم و هوهوی نامت بر زبانم بود
با تو یک شب قلوه سنگ و سنگ ریزه جمع می کردم کودکی و شیطنت بود و صفای دوستانم بود
ناگهان دیدم که نیلوفر شدم، گرد تو پیچیدم شانه های تا همیشه مهربانت، آسمانم بود
زمزم یاد تو در چشمان من سر رفت و می دیدم هفت دریای جهان، در یک زمان همداستانم بود
«مهر بقیع»
(افشین علاء «رتبه دوم در رده پیشکسوتان و نام آشنایان»)
مرا به خانه زهرای مهربان ببرید به خاکبوسی آن قبر بی نشان ببرید
اگر نشانی شهر مدینه را بلدید کبوتر دل ما را به آشیان ببرید
کجاست آن در آتش گرفته، تا که مرا برای جامه دریدن به سوی آن ببرید
مرا- اگر شدم از دست- بر نگردانید بروی دست بگیرید و بی امان ببرید
کجاست آن جگر شرحه شرحه تا که مرا کنار سنگ مزارش، کشان کشان ببرید
مرا که مهر بقیع است در دلم، چه شود اگر به جانب آن چار کهکشان ببرید
نه اشتیاق به گل دارم و نه میل بهار مرا به غربت آن هیجده خزان ببرید
کسی صدای مرا در زمین نمی شنود فرشته ها! سخنم را به آسمان ببرید
«بقیع غریب»
(حسین اسرافیلی «رتبه اول در رده پیشکسوتان و نام آشنایان»)
می گرددم دو دیده پریشان و جان، غریب در منظری که نیست به هفت آسمان، غریب
یارب! بقیع، قطعه ای از آسمان توست پیچیده در غبار زمین و زمان، غریب
آن گوهری که بود ملک، خادم درش خفته ست در کنار حرم، بی نشان غریب
این خاک، میزبان پریشان کربلاست مانده ست در حضور تو ای آسمان، غریب
اینجا مزار صادق آل محمد صلی الله علیه و آله است تنها، میان گردش چشم جهان، غریب
در خلوت است بارگه باقر العلوم علیه السلام همچون مزار مادر زخمی، جوان، غریب
این سوی میله، مرقد اولاد مصطفا ست آن سو، نگاه غمزده زائران، غریب
این محرمان پردگی عرش ذوالجلال اینسان فتاده اند در این خاکدان، غریب
اشک است اینکه می چکد از آستین ابر مِهر است اینکه مانده در این آستان، غریب
می گردد آسمان، به طوافی همیشگی بر این مدار غربت و بر این مکان، غریب
یارب چه حکمتی است در این قطعه شریف مهمان غریب و بارگه میزبان، غریب
یارب کرامتی! که زنم بوسه بر بقیع سر را نهم به خاک و بگریم بر آن، غریب
«خلق چرخیدند ...»
(آرش شفاعی «رتبه اول قالبهای کهن شعر فارسی»)
خلق چرخیدند، چرخیدند تا کامل شدند آب و گل بودند تا دیروز، جان و دل شدند
خلق چونان قطره های گیج، چرخی می زدند تا که رحمت اذن دادو بر زمین نازل شدند
بر زمین نازل شدند وخاک جانی تازه یافت آسمانها غرق در عطر گلاب و هل شدند عنصری بی خاصیت بودند خیل شاعران آسمان و خاک را دیدند تا بیدل شدند
عارفان درمحضر او عاشقی آموختند فیلسوفان در حریم حضرتش عاقل شدند
جام را پر کن صفای خاطر آن خوشدلان سعی کردند و ز هرچه غیر از او زائل شدند
خلق تا از زمزم معنا لبی تر کرده اند قطره ای خورده نخورده، مست لایعقل شدند
خلق برگشتند نزد همسر و فرزندشان جان و دل بودند تا دیروز، آب و گل شدند!
مسابقه سفرنامه نویسی
در سال جاری (1382)، مسابقه سفرنامه نویسی نیز اعلام شد که به دلیل به حدّ نصاب نرسیدن، به مرحله برگزاری داوری و گزینش نرسید. تا زمان موسم، تعداد 15 عنوان سفرنامه به معاونت آموزش و پژوهش رسید که برخی از نظر محتوایی خوب و قابل نشر است. قرار بر آن است که گزیده ای از این سفرنامه ها در سال آینده به صورت کتابی مستقل چاپ شود. بسا بتوان از میان آنها، مقالاتی هم برای مجله میقات حج استخراج کرد. این حرکت، گرچه ناکام ماند، اما می تواند برای آینده با برنامه ریزی مفصل تر، صورت اجرایی به خود بگیرد.
جلسات آموزش متمرکز در ایران
از اقدامات دیگر معاونت آموزش و پژوهش آن است که برای بالا بردن آگاهی و اطلاعات زائران، در مراکز استانهایی که زائران آنها دست کم به حدود هزار نفر می رسد، به طور مرتب، در تمام ایام عمره و حج، جلساتی برگزار می کند و از تمامی زائران، برای حضور در این جلسات دعوت رسمی می شود. روزهای دعوت به طور معمول، در جمعه یا پنج شنبه یا مناسبتهای تعطیل دیگر است. زمان برنامه حدود دو ساعت می باشد. برنامه این جلسات معمولًا بدینصورت است که ابتدا آیاتی از قرآن کریم تلاوت می شود، سپس مداحیِ کوتاه و سخنرانی و در برخی از مجالس اجرای مناسک عملیِ حج برگزار می شود.
سخنرانها به طور معمول، از سوی معاونت پیشگفته معرفی می گردند و بیشتر از علمای شناخته شده و یا روحانیون مجرّب کاروانها هستند که نسبت به حج و ادبیات آن آشنایی کامل دارند؛ آقایان قاضی عسکر، اوسطی، رستگاری، کارآموزیان، عبدالفتاح نوّاب، حسین رضوانی، مجتبی میردامادی، راشد یزدی، سید جعفر طباطبایی، فلاح زاده، مقدادی، قریشی و ... از جمله سخنرانان سال گذشته جلسات آموزش متمرکز بوده اند.
در سال 1382، برای عمره نزدیک به 68 جلسه در مراکزی مانند تهران، اصفهان،
مشهد، ساری، گیلان، گرگان، کرمان، شیراز، قم، اراک و ... برگزار شد و حدود 240 هزار زائر در این جلسات شرکت کردند و از آن بهره مند شدند.
مصاحبه با معاون آموزش و پژوهش بعثه مقام معظم رهبری
پس از آنکه مروری بر فعالیتهای معاونت آموزش و پژوهش داشتیم، مناسب دیدیم مصاحبه ای که در موسم حج سال 1382، در شهر مکه مکرمه با ایشان به عمل آمده و مروری است بر دیدگاه ها و فعالیتهای آن معاونت، در این جا ارائه کنیم تا مبحث گذشته کامل شود:
معاونت آموزش و پژوهش در چند حوزه فعالیت دارد، حوزه نخست، آموزش است، ما در چند سال گذشته تلاش کرده ایم تا سطح معلومات کارگزاران و زائران بیت اللَّه الحرام ارتقا یابد تا بتوانند با دستیابی به اطلاعات صحیح و منطبق با روز، از این فرصت طلایی کاملًا استفاده کنند. برای تحقّق این هدف، ابتدا یک نیازسنجی صورت گرفت تا دانسته شود هریک از این دو گروه، به چه نوع آموزشهایی نیازمندند؛ برای مثال، زائران عزیز برای اینکه بهتر بتوانند از این سفر نورانی استفاده کنند، لازم است آگاهی هایی در این زمینه ها داشته باشند:
کارگزاران حج نیز علاوه بر موارد فوق، لازم است از چگونگی مدیریت در حج، آشنایی با قوانین و مقرّرات عربستان، اطلاعات جغرافیایی و مسائلی مانند آن بهره مند باشند.
برای پاسخ دادن صحیح به نیازهای پیشگفته، نیاز به پژوهشی گسترده داشتیم.
هیچگونه متن آموزشی در اختیارمان نبود. وسایل کمک آموزشی نیز وجود نداشت.
از این رو، با کمک دوستان و همکاران خود در بعثه مقام معظم رهبری و سازمان حج
و زیارت و با توکّل به خداوند، کار را آغاز کردیم و بحمداللَّه امروز توانسته ایم به بسیاری از این نیازها پاسخ دهیم و امید است در آینده نیز با کارهای بهتر و ارزشمندتر، پاسخگوی نیازهای هر دو بخش باشیم.
برای آموزش زائران چه کارهایی صورت می گیرد؟
برای آموزش زائران، چند گونه فعالیت داریم:
الف: برگزاری ده یا دوازده جلسه آموزشی، پیش از عزیمت به سرزمین وحی، توسط روحانیون محترم کاروانها، با هماهنگی معاونت محترم امور روحانیونِ بعثه انجام می گیرد. ما نیز در جلسات توجیهیِ روحانیون، کوشیده ایم تجربیات خود را به روحانیون محترم منتقل کنیم تا با رعایت آنها، جلسات آموزشی کاروانها از جاذبه لازم برخوردار شود، برای مثال، اگر ما در جلسات آموزشی تنها روی مناسک حج تکیه کرده و به تصحیح حمد و سوره بپردازیم، طبیعی است که جلسات جاذبه لازم را نخواهد داشت. به روحانیون محترم پیشنهاد داده بودیم برای این جلسات برنامه ریزی کنند و با یک تقسیم بندی مناسب مباحث مورد نیاز را به صورت تدریجی به زائران منتقل کنند؛ مثلًا در یک جلسه دو ساعت و نیمه، زمان را به این صورت تقسیم کنند:
حدود 5 دقیقه قرآن، 10 دقیقه احکام عمومی، 15 یا 20 دقیقه مناسک، آن هم کلّیات آن، که زائران، دچار وسوسه و نگرانی نشوند. 15 دقیقه آداب و اخلاق سفر، 15 دقیقه اسرار و معارف، 15 یا 20 دقیقه تاریخ اسلام و معرفی اماکن مکه و مدینه، 15 دقیقه مسائل اجرایی، 15 دقیقه مسائل بهداشتی و دقایقی نیز برای پاسخ به پرسش های زائران و بالأخره در پایان، کسانی که مشکل قرائت حمد و سوره دارند، در جلسه بمانند و مشکل خود را برطرف کنند.
به همین منظور، سه جلد کتاب نیز با عنوان «ره توشه حج» تهیه و منتشر کردیم تا روحانیون محترم، با استفاده از مباحث آن، برای هر جلسه موضوعی را انتخاب کنند و زائران را که تشنه معارف الهی هستند از بیانات خود بهره مند سازند. بنده بر این باورم که اگر این روش اجرا شود، به بسیاری از پرسشهای زائران و نیازهای آنان پاسخ داده خواهد شد.
ب: برنامه ریزی دیگر، تشکیل جلسات متمرکز آموزشی در بسیاری از استانها است که پیشنهاد شده زمان آن، بیش از سه ساعت نباشد و در عین حال جاذبه داشته، زائران را راضی کند. برای مثال، در استان تهران، در سال جاری توانستیم جلسات زیادی را در سالن سرپوشیده آزادی برگزار کنیم که در جلسات صبح و عصر، مربوط به حج تمتع، چیزی حدود 18 هزار زائر شرکت کردند. در این جلسه بخشی از تذکّرات اجرایی که معمولًا در جلسات کاروانها کمتر گفته می شود، مطرح گردید، سپس از نماینده محترم ولیّ فقیه در جلسه صبح، و ریاست محترم سازمان حجّ و زیارت در جلسه بعد از ظهر استفاده کردیم و بعد از آنها، بنده صحبتی در زمینه معارف حج با زائران داشتم و در پایان نیز با استفاده از نمونک (و ماکت) بزرگ کعبه و محرم شدن تعدادی زائران و انجام مناسک به صورت نمادین، سعی شد آنچه زائر در سرزمین وحی با آن روبه رو می گردد، برای میهمانان خانه خدا تشریح و اضطراب آنان برطرف شود و با فراگیری و آموزش درست، راحت تر بتوانند اعمال خود را انجام دهند.
ارزیابی ما از این جلسات، بسیار مثبت است و زائران عزیز نیز معمولًا با اظهار لطف خود ما را مورد محبت قرار می دهند.
برای جلسات آموزشی زائران چه ابزاری را فراهم کرده اید؟
نمونه کوچکی از ماکت کعبه، حجرالأسود، حجر اسماعیل و ناودان طلا طرّاحی کردیم که توسط مدیران محترم خریداری گردید و در جلسات کاروانها معمولًا مورد استفاده قرار می گیرد. نوارهای ویدیویی، سی. دی های رایانه ای و نوار (کاسِت) های تصحیح نماز، معرفی اماکن و مناسک حج نیز به عنوان وسایل کمک آموزشی در اختیار عموم قرار گرفته است، کتاب و جزوه نیز برای هر بخش تهیه و منتشر نموده ایم.
جناب آقای قاضی عسکر! در بخش پژوهش چه کرده اید؟
پس از روشن شدن نیازها، مرکزی به نام «مرکز تحقیقات حج» در قم تأسیس کردیم تا با کمک علما و پژوهشگران حوزه علمیه، آثار مورد نیاز را تهیه کنیم.
از آنجا که حجم کار بسیار گسترده بود، ابتدا کارها را برنامه ریزی و اولویت بندی
کردیم تا به تدریج نیازها را برطرف سازیم. نخستین نیاز زائران، مناسک حج بود. فکر کردیم با توجه به هم سطح نبودن زائران، به گونه ای برنامه ریزی کنیم که هر گروه و دسته ای از این آثار بهره مند شود؛ مثلًا نیازی نیست که بانوان مسائل اختصاصی مردان را بدانند، لذا کتابی به نام احکام ویژه بانوان در آغاز تهیه شد و کم کم مناسک حج ویژه بانوان تهیه گردید. برای عموم زائران مناسک مصوّر حج طرّاحی شد که همراه با تصویر، اعمال و مناسک حج را آموزش می دهد. سپس با توجه به تعدّد مراجع عظام تقلید و اینکه روحانیون محترم نمی توانند 14 یا تعداد بیشتری از مناسک مراجع عظام تقلید را همراه داشته باشند، مناسک حج مُحشّی که حواشی مراجع تقلید را دارد، آماده کردیم و همه ساله آخرین تغییرات در فتاوا را در آن اعمال و منتشر می کنیم.
آنگاه مناسک مصوّر به صورت کتابچه ای پالتویی تهیه شد و به زبانهای عربی، انگلیسی، اردو، ترکی استانبولی و روسی، که خوشبختانه در سالهای گذشته مورد استفاده زائران بوده منتشر گردید.
در بخش ادعیه و آداب حرمین، کتاب جامعی وجود نداشت. از این رو، ادعیه و زیارات و آدابی که مربوط به حرمین است را در این کتاب جمع آوری کردیم که بحمداللَّه به صورت مطلوبی چاپ شد. اکنون نیز به چند شکل، به صورت مختصر و با تفکیک مدینه از مکه، همچنان چاپ می شود.
در زمینه اماکن و آثار اسلامیِ مکه و مدینه، چندین کتاب منتشر کرده ایم. در مورد اخلاق و آداب سفر، اسرار و معارف حج، تاریخ اسلام، حج در احادیث و ... کتابهای متنوّعی به چاپ رسیده که جمع این آثار با کارهای صوتی و تصویری به حدود 400 می رسد.
اطلس اماکن مکه و مدینه هم، از کارهای خوبی بود که منتشر گردید. کار زیادی روی این اطلس شد و پس از انتشار نیز در اختیار برخی علمای تاریخ دان و مطلّع در جغرافیای عربستان گذاشته شد و اشکالات آن برطرف گردید.
پیش از انتقال زائران به عربستان، این نقشه ها در ابعاد 50* 70 بزرگ شده در اختیار مدیران محترم کاروانها قرار می گیرد تا روحانیون بزرگوار با استفاده از آنها بتوانند زائران عزیز را بهتر توجیه کنند.
گستره پژوهشها تا چه اندازه و تأثیر آن تا چه حد بوده است؟
اقدامات صورت گرفته، خوشبختانه تأثیر شگرفی در ارائه اطلاعاتِ صحیح به کارگزارانِ حج و نیز زائران داشته است که به دو نمونه آن اشاره می کنم:
چند سال پیش از این، کسانی که به مکه می آمدند، در کنار قبرستان ابوطالب به آنان گفته می شد که اینجا شعب ابی طالب است؛ همانجا که پیامبر و یارانش در محاصره قرار گرفتند. اما پس از تحقیق و پژوهش، دانسته شد که اینجا شعب ابی طالب نبوده و نام آن شعب ابی دُب بوده است و شعب ابی طالب در نزدیکی صفا و مروه قرار داشته؛ همانجاکه امروز «مکتبه مکّةالمکرّمه» واقع شده و در حقیقت بخشی از شعب است.
در کنار کوه احد، معمولًا پرسیده می شد شکافی که پیامبر صلی الله علیه و آله نیرو در آن مستقر کردند، کجا است؟ و در پاسخ کوه بزرگ روبه رو را با اختلاف مکانی نشان می دادند. پس از پژوهش دانسته شد آن تپه که پیامبر نیرو روی آن مستقر کرد، «جبل الرمات» است که وقتی زائر به طرف قبور شهدای احد می رود، در سمت راست وی قرار می گیرد.
موارد دیگری هم وجود داشته که به دلیل رعایت اختصار، از توضیح آن صرفنظر می کنم.
در همین راستا فصلنامه ای به زبان فارسی منتشر کردیم با نام «میقات حج» که تاکنون 46 شماره از آن منتشر شده است و نیز دو فصلنامه ای به زبان عربی با نام «میقات الحج» نشر می دهیم که تاکنون 20 شماره از آن چاپ شده و تاکنون چیزی حدود 700 مقاله علمی- پژوهشی در این مجموعه انتشار یافته است و بحمداللَّه در محافل داخل و خارج کشور مورد استقبال فرهیختگان قرار گرفته است.
در دیگر زمینه ها نیز کارهای خوبی انجام شده که ان شاءاللَّه در فرصت مناسب دیگری به بیان آن خواهیم پرداخت.
از مجموع کارهای صورت گرفته تا چه حد راضی هستید؟
به خاطر این توفیق، خدا را صمیمانه سپاسگزارم، لیکن از آنجا که حجم نیاز و گسترده کار بسیار بالا است، همچنان به تلاش خود ادامه خواهیم داد تا ان شاءاللَّه بتوانیم کارهای بهتری را ارائه کنیم. مهم این است مردم عزیزمان صمیمانه از اینگونه کارها
استقبال می کنند و دوست می دارند که کارها به صورت متنوّع و با جاذبه ارائه شود و ما با استعانت از خداوند متعال، تلاش خواهیم کرد با استفاده از تمامیِ امکاناتِ سمعی و بصری و نوشتاری، زمینه را برای بهره گیری بیشتر زائران فراهم سازیم. امروزه با بهره گیری از اینترنت و تهیه فیلم های آموزشی، به یقین می توانیم زائران عزیز را بهتر توجیه کنیم و این سفر را به یک اردوی آموزشی و تربیتی تبدیل نماییم.
تعبیر بسیار زیبایی امام راحل قدس سره دارند که می فرمایند: «مناسک حج، مناسک زندگی است»؛ یعنی هرکسی باید راه و رسم صحیح زندگی کردن را در حج بیاموزد و اگر ما بتوانیم از عمره و حج، چنین بهره ای را بگیریم، به یقین در تهاجم با فرهنگ بیگانه، پیروز میدان خواهیم بود.
برای آگاه کردن بیشتر مردم، آیا از امکانات صدا و سیما هم استفاده کرده اید؟
خوشبختانه، با عنایتی که نماینده محترم ولی فقیه و سرپرست حجاج ایرانی داشته اند، توافقنامه ای با ریاست محترم سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران امضا شد و در شبکه دو سیما، هر هفته برنامه ای با نام «روضه رضوان»، ویژه عمره و حج پخش می شود و توانسته است آگاهی های خوب و مفیدی را به مردم عزیزمان بدهد.
همچنین ستادی در آن سازمان با نام «ستاد حج» تشکیل شده که در سالهای اخیر گزارشهای زیادی از حرمین شریفین تهیه و ارسال کرده اند که بسیار مؤثر بوده است.
با برنامه ریزیهایی که صورت گرفته، در تلاش هستیم فیلمهای کوتاه و بلند و نیز مستندِ مرتبط با حرمین شریفین تهیه کنیم و با به کار گرفتن هنر در خدمت دین، ان شاءاللَّه در انتقال مفاهیم حج به مردم، گامهای بلندی برداریم.
همانگونه که جناب عالی می دانید، دستهای مرموزی تلاش کرده و می کنند تا میان شیعه و سنی اختلاف ایجاد کنند. در سالهای قبل نیز کتابهایی در این رابطه منتشر شده و سعی کرده اند به اختلافات دامن بزنند در این زمینه چه تلاشی داشته اید؟
این مسأله تنها به زمان ما مربوط نمی شود، بلکه در طول تاریخ، دشمنان اسلام برای تضعیف جبهه اسلام کوشیده اند با ایجاد اختلافات مذهبی، به اهداف شوم خود
دست یابند. روشن است که ما نیز در این زمان، با همین مشکل مواجه بوده و هستیم. برای اینکه پاسخگوی این نیاز باشیم، در دو بُعد تلاش کرده ایم:
الف: می دانیم که برخی اختلافات نشأت گرفته از مسائل فقهی است، ازاین رو، کوشیده ایم با استفاده از بعضی روشها، اختلافات را کاهش دهیم؛ مثلًا سعی کرده ایم در سجده بر مهر کردن که حساسیت وجود دارد، جانمازهایی را طرّاحی و تهیه کنیم که تنها در قسمت سجده حصیر دارد و اهل سنت هم سجده بر آن را جایز می دانند و خوشبختانه تا حدود زیادی از این حساسیتها کاسته شده است.
ب: بخشی دیگر از اختلافات مربوط به مسائل عقیدتی است. بعضی از اهل سنت، اتهاماتی را بر شیعه وارد می کنند؛ مثل تحریف قرآن یا شبهات دیگر. ما با انتشار کتابهایی در این زمینه، باطل و نادرست بودن اینگونه اتهامها را ثابت کرده و به شبهات مختلف پاسخ گفته ایم و نیز در دیدارهایی که با علما و محافل علمی عربستان داشته ایم، به صورت علمی؛ نادرستی این دیدگاهها را ثابت کرده ایم. امید است با فضای بازی که در عربستان در حال به وجود آمدن است، در آینده با تشکیل جلسات علمی و بحث و تبادل نظریه، این اختلافات را کاهش دهیم.
البته بخشی از این تحرّکات، از ناحیه افرادی است که صلاح هیچ یک از دو کشور ایران و عربستان را در نظر نمی گیرند؛ مثلًا کتابی که به زبان فارسی، در حجم وسیعی توزیع شد به نام «اهل بیت از خود دفاع می کند» که ما پاسخ بسیار علمی و قانع کننده در هفتصد و پنجاه صفحه به زبان عربی تهیه و منتشر کردیم تا محقّقان و فرهیختگان با استفاده از آن، به خوبی دریابند که چگونه عدّه ای با دروغ و تحریف، درصدد ایجاد فتنه و آشوب اند! با عنایت خداوند متعال، برگردان فارسیِ گزیده ای از این کتاب نیز به زودی در اختیار فارسی زبانان قرار خواهد گرفت.
معاونت آموزش و پژوهش، در مجموع، حدود 70 اثر در معرفی شیعه و پاسخگویی به شبهات منتشر کرده است. اخیراً نیز کتابی در دو جلد با نام «شیعه شناسی و پاسخ به شبهات» تهیه گردید که در آن، با استفاده از منابع معتبر اهل سنت، از حقانیت عقاید شیعه دفاع شده است. با عنایت پروردگار، پس از موسم حج، از چاپ خارج و در اختیار عموم قرار خواهد گرفت.
جناب آقای قاضی عسکر! آگاهی یافتیم که در همایش مکّه مکرمه که توسط وزارت حج عربستان و با عنوان «مکة المکرمة عاصمة الثقافة الاسلامیه» برگزار گردید، مقاله جناب عالی نیز انتخاب و قرائت شد، در این زمینه توضیح دهید.
بحمداللَّه این دومین بار است که مقاله اینجانب در این همایش بین المللی انتخاب و توسط اینجانب قرائت می شود. سه سال پیش نیز همایشی با عنوان «ادب الحج» برگزار گردید و بنده مقاله ای با عنوان «مشکلات حاجیان از زبان سفرنامه نویسان» ارائه کردم و مورد استقبال واقع شد. در سالجاری هم، که همایش با همان عنوان برگزار شد، مقاله من که با استفاده از منابع مربوط به شیعه و اهل بیت تهیه شده بود، تأثیر خوبی در حاضران داشت. در مجموع شرکت ما در اینگونه همایشها ضروری و مثبت است و چون شخصیتهای زیادی از جهان اسلام شرکت می کنند، می توانند وسیله ای برای تعارف و آشنایی بیشتر علمای جهان اسلام با یکدیگر شود و بسیار مناسب است که اساتید و بزرگان و فرهیختگان شیعه، در اینگونه همایشها مشارکت جدّی داشته باشند.
معرفی مؤسسه فرهنگی- هنری مشعر
اگر پیش از عزیمت به سفر حج، پی گیر مطالعه درباره اسرار و معارف یا مناسک حج باشید، بی تردید با محصولات فرهنگی و هنری «مشعر» آشنا می شوید.
نمایشگاههای فروش محصولات این مؤسسه، در جوار مراسم های عمومی، که در مکه و مدینه برگزار می شود نیز برپاست. در این گزارش برنامه های گوناگون این مؤسسه تشریح می شود.
مؤسسه فرهنگی و هنری مشعر از سال 1370 و به منظور گسترش معارف حج تأسیس شد و فعالیت آن در دو بخش: «انتشارات» و «سمعی وبصری» ادامه یافت.
مجید آخوند زاده، مدیرعامل فعلی این مؤسسه و معاون اجرایی بعثه مقام معظم رهبری، فعالیتهای بخش های گوناگون این مؤسسه را اینگونه تشریح کرد:
از ابتدای تأسیس این انتشارات تاکنون حدود 400 عنوان کتاب که توسط معاونت آموزش و پژوهش بعثه، در زمینه های مختلف: مناسک حج، اسرار و معارف و فلسفه حج، معرفی اماکن مقدس مکه و مدینه، تاریخ ابنیه و اماکن، تاریخ اسلام، نقشه های
راهنمای اماکن و شهرهای مقدس توسط نشر مشعر به چاپ رسیده است.
این مؤسسه، بخشی از فعالیتهای خود را به تولید فیلم به صورت وی. اچ. اس و وی. سی. دی نیز اختصاص داده است. عناوین برخی فیلمهای تولید شده توسط این مؤسسه به این شرح است:
1.آموزش مناسک حج
2.آموزش مناسک عمره مفرده
3.سفر عشق؛ شرح معارف و فلسفه حج
4.زائران آفتاب؛ معرفی اماکن مقدس
5.سخن عشق، گلچینی از مداحی ها درباره حج
6.نسیم صبح، معرفی عتبات عالیات
7.شام سرزمین خاطره ها، شرح تاریخ شام
8.همراه با بقیع و سفر عشق
این مؤسسه همچنین محصولات فرهنگی گوناگونی را به صورت نوار (کاست) تولید، تکثیر و در اختیار علاقه مندان قرار داده است. عناوین محصولات صوتی به این شرح است.
1.آموزش مناسک
2.آموزش قرائت نماز
3.آموزش زبان عربی
4.گلچینی از مداحی ها درباره حج با عنوان سخن عشق
5.یک دوره ترتیل قرآن استاد منشاوی با نام «دیار نور»
6.آموزش مناسک عمره مفرده
این مؤسسه همچنین تمامی دعاهای کمیل، ندبه و عرفه که در مدینه، مکه و صحرای عرفات برگزار می شود را ضبط و به صورت نوار وی. اچ. اس، وی. سی. دی و نوار (کاست) تکثیر و در اختیار علاقه مندان قرار می دهد. در بسیاری از موارد، این مراسم ها، بلافاصله پس از ضبط تکثیر می شود و با قیمت تمام شده در اختیار شرکت کنندگان قرار می گیرد.
اهتمام مسؤولان نیز بر این است که امسال برای نخستین بار، پس از ضبط مراسم دعای عرفه در صحرای عرفات وی. سی. دی آن در منا، در چادرهای بعثه در اختیار حجاج قرار گیرد.
در طول 7 ماه عمره مفرده نیز گروه سمعی و بصری در مکه و مدینه حضور دارند و تمامی برنامه ها را به ترتیبی که ذکر شد، ضبط و تکثیر می کنند.
مؤسسه فرهنگی مشعر در کشور سوریه نیز فعال است. این مؤسسه، مراسمی را که هر روز بعد از نماز صبح در حرم حضرت رقیه علیها السلام برگزار می شود، ضبط و تکثیر می کند.
از برنامه های آینده مؤسسه فرهنگی مشعر نیز ضبط و تکثیر مراسم های برگزار شده در نجف و کربلای معلی است.
اشاره ای به فعالیتهای بعثه مقام معظم رهبری در ایّام عمره
چندین سال است که مسؤولیت دفتر نمایندگی بعثه مقام معظم رهبری در ایّام عمره، به عهده حجت الاسلام والمسلمین آقای سید عبدالفتاح نوّاب است. مرکز بعثه در شهر مکه است و بعثه مدینه زیر نظر آن اداره می شود.
در این مدت، اداره تمامی برنامه های مربوط به فعالیتهای روحانیون، در کاروانها از ابتدای ورود تا پایان سفر، به عهده بعثه بوده است. این برنامه ها شامل توجیه ابتدایی در فرودگاه، تأمین نیازهای روحانیون در هتل ها برای تشکیل جلسات، ارائه راه کارهای عملی برای بهتر انجام گرفتن وظایف آنان در مسجد شجره، زیارت دوره و نیز اعمال عمره مفرده در مسجد الحرام، عمره مجدّد و دیدار از اماکن متبرکه مکه می شود. برطرف کردن مشکلات فقهیِ روحانیون نیز از جمله وظایف بعثه در ایام عمره می باشد.
در هر هفته، سه جلسه عمومی در مدینه و سه جلسه در مکه با روحانیون کاروانها گذاشته می شود که طی آن، هم به مسائل فقهی و مناسک رسیدگی می شود و هم آگاهی های جدید در باره وضعیت عربستان و مباحث توجیهی در جهت بهتر برگزار شدن عمره و انتقال تجربیات، در اختیار روحانیون قرار می گیرد.
یکی دیگر از وظایف بعثه در این دوره، تأمین روحانی برای کاروانهای بدون روحانی است.
روابط عمومی بعثه، در ایام عمره، جلسات عمومیِ برای زائران در هتل ها و نیز دعای کمیل و ندبه و نیز مراسم برای مناسبتهای جشن و سوگواری را سامان می دهد.
همچنین به کارهای تبلیغاتیِ دیواریِ هتل ها و تهیه تراکتهای مناسب با ایام می پردازد.
دیدار روحانیون از اماکن، یکی دیگر از کارهای جاری بعثه در شهر مکه است. این اماکن عبارتند از: منطقه شهدای فخ، جِعرانه، حُدیبیه و مشاعر مقدّسه و همین طور کارخانه پرده بافی کعبه، کوه ثور و موزه حرمین شریفین.
در هر هفته، ده اتوبوس از روحانیون و فرهیختگان کاروانها در این برنامه شرکت دارند.
سرکشی به هتل ها و توجه به مشکلات و درخواستهای زائران نیز یکی از کارهای جاری بعثه در ایّام عمره است. این برنامه در طول ایام عمره، هر روز ظهرها با سرکشی به هتل ها، روزانه یک یا دو هتل، دنبال می شود. البته بخش نظارت بعثه نیز در این زمینه فعال است و به طور مستقل پیگیری می کند.
همچنین در مسجد الحرام ومسجد النبی صلی الله علیه و آله برای پاسخ به پرسش های زائران، در زمینه احکام و مناسک و آشنایی با حرم نبوی و زیارت، از وجود روحانیون محترم کاروانها و خانم های مبلّغ استفاده می شود.
فعالیتهای امور روحانیون پیش از حج
به طور معمول، نزدیک به سه هزار نفر روحانی برای امر هدایت و ارشاد کاروانهای ایرانی در معاونت امور روحانیون پرونده دارند و هر سال حدود یک سوم (13) افراد که به هزار واندی می رسند، همراه کاروانهای حجّ تمتع اعزام می شوند.
به جز نیروهای ثابت و تأیید شده قدیمی، نوعی جذب تدریجی وجود دارد. این جذب بر اساس امتحان و مصاحبه است. امتحان یاد شده هر دو سال یکبار یا اندکی بیشتر برگزار می شود.
علاوه بر اینها، برای تمامی کسانی که در هر سال اعزام می شوند، آزمون غیرحضوری برگزار می شود که امسال نیز برگزار شد. این آزمون در بخش های مختلف مناسک، اماکن، اسرار و معارف حج، مباحث کلامی و عقاید، تاریخ اسلام و احکام
عمومی، که بر مبنای تحریرالوسیله است، تشکیل می گردد.
معمولًا از هر کتابی تعدادی پرسش (جمعاً 160 پرسش تستی با نمره منفی) انتخاب و میان افراد توزیع می شود. وظیفه روحانیون این است که پاسخ آنها را از متن کتاب استخراج و برای معاونت امور روحانیون ارسال کنند. این امکان وجود دارد که کسی کمتر از 120 امتیاز به دست آورد که در آن صورت، آن سال از اعزام وی خودداری کرده و در سال بعد، از وی به صورت موردی امتحان حضوری به عمل می آید.
طی دو سال گذشته، کتابهایی که از آنها پرسش ها استخراج می شود، با بودجه حوزه نمایندگی ولیّ فقیه در حج وزیارت، به صورت رایگان در اختیار روحانیون قرار می گیرد.
در سال جاری، جهت آموزش و توجیه روحانیون، همایشی دو روزه نیز در روزهای ششم و هفتم دی ماه برگزار شد. در این همایش، بعضی از مسؤولان بعثه و سازمان، در باره برنامه های حج جاری و نیز گزارش کار واحدهای مختلف، به روحانیون جهت توجیه آنان، سخنرانی کردند.
واحد مبلّغان خواهر
از آغاز تصدّی نماینده ولی فقیه در امور حج زیارت (از سال 1370)، برنامه استفاده از خواهران مبلّغ در آموزش و توجیه خواهران زائر، مورد توجه بوده است.
نخستین بار با اعزام تعداد محدودی از خواهران، کار راهنمایی زائران زن آغاز گردید و افراد یاد شده به مجتمع های مسکونی زائران ایرانی مراجعه می کردند و با برگزاری جلسات سخنرانی، به ارشاد بانوان می پرداختند. با توجه به حجم زائران و شمار اندک خواهران، طرح یاد شده، در سال 70 به عنوان یک طرح موفق ارزیابی نشد. پس از آن معاونت امور روحانیون موظف شد در این باره به صورت جدی مطالعه کند و طرحی را تدوین نماید. بر این اساس، در سال 72، نخستین آزمون سراسری از خواهران مبلغ برگزار شد. در آن طرح، پیش بینی شد خواهرانی که با روحانی یا معین کاروان مَحرم می باشند و دارای شرایط عمومی هستند؛ یعنی رسائل و مکاسب را خوانده و متأهّل اند و توانایی انجام وظایف محوّله را دارند و حد اقل سن آنان 25 سال است، می توانند در آزمون شرکت کنند. برای همه روحانیون و معین های آن زمان دعوت نامه ارسال شد و
افرادی که دارای شرایط یاد شده بودند معرفی شدند. در این آزمون که حدود 350 نفر شرکت کردند، شماری با عنوان «معین همراه»، گزینش و اعزام شدند. این آزمون هرچند سال یکبار، با همین شرایط تکرار شد. از مجموع این چند آزمون، تعداد 130 نفر «معین همراه زن» برگزیده شدند. با توجه به اینکه این تعداد تناسبی با حجم زائران زن نداشت، شرط محرمیّت گسترش یافته وبه محرم کارگزاران حج توسعه یافت که متأسفانه با این وضعیت، باز هم بیش از چند نفر به این مجموعه راه نیافتند. بر این اساس، کمیته فرهنگی بعثه مأموریت یافت تا برای این مسأله تدبیری بیندیشد که سرانجام با مصوّبه شورای برنامه ریزی، شرط مَحرمیت ازگزینش خواهران حذف، ومدرک تحصیلی از اتمام رسائل و مکاسب به اتمام لمعتین یا داشتن لیسانس کارشناسی ارشد در رشته های فقه و اصول و معارف اسلامی تغییر یافت و نخستین آزمون سراسری در سال 1382 برگزار شد. در این آزمون 4700 نفر شرکت کردند. جمعاً در سال جاری 145 نفر گزینش شده اند. مراحل گزینش علاوه بر آزمون علمی- کتبی، ارزیابی نوار سخنرانی و مصاحبه حضوری بوده است. اینها همان شرایطی است که روحانیون مَرد دارند.
مصوّبه این بود که این افراد در کاروانهای 160 نفر به بالا، که نیمی از زائران آنها را خواهران تشکیل می دهند، گزینش و جذب شوند.
بنابر این، بر اساس کارهای انجام شده، امسال در مجموع 145 خواهر مبلّغ در کاروانها به عنوان معین روحانی، مشغول به کار شدند.
برای تنظیم امورِ این مبلغان و پاسخ به پرسش های آنان، واحدی با عنوان «واحد خواهران» در بعثه، با اشراف معاونت امور روحانیون تأسیس شده است.
خواهران معین، جدا از مسأله گویی برای زنان، می توانند در همراهی زائران زن در حرم و نیز کمک به آنها برای درک بهتر مفاهیم و یا بردن آنان به داخل مسجد و توضیح اماکن مقدس مؤثر باشند. وظایف این گروه از خواهران، در دستورالعمل هایی ویژه، درج و به آنها ارائه شده است که عبارتند از:
بیان احکام عمومی و ویژه بانوان
بیان مناسک خاص بانوان
تبیین اخلاق و معارف برای بانوان
معرفی اماکن و بیان تاریخ اسلام
حضور در میقات و همراهی با زائران هنگام نیت و مُحرم شدن
همراهی با خواهران در مسجد النبی و مسجد الحرام
همراهی بانوان هنگام حرکت از مشعر و رمی شب دهم و کنترل اعمال بانوان در پایان مناسک.
پیش از حرکت کاروانها، همایش ویژه خواهران مبلّغ در قم (6/ 9/ 82) برگزار شد که ضمن آن معاونتهای «آموزش و پژوهش»، «امور روحانیون» و «نماینده ولیّ فقیه در امور حج و زیارت» به تبیین وظایف آنان پرداختند. حجت الاسلام و المسلمین آقای راشد یزدی، یکی از روحانیون با تجربه در امر حج، در همایش یاد شده، وجود خواهران در حج را یکی از نعمتهای الهی دانست و گفت: در سالهای گذشته، وقتی می دیدیم یک زن عالِم هست که می تواند حمد و سوره زنان را درست کند، خوشحال می شدیم، بحمداللَّه اکنون شاهد وجود تعداد بسیاری از این خواهر مبلّغ در کاروان هستیم که برای ما قابل تصوّر هم نبود.
افزون بر آن، دو نفر از خواهران با سابقه ای که پیشتر معین بوده اند، امر نظارت و ارزشیابی عملکرد خواهران مبلغ را بر عهده دارند. این دو، رابط میان خانمهای معین در کاروانها و معاونت امور روحانیون هستند.
در ضمن، دو نفر دیگر از اساتید حوزه های علمیه خواهران، با نامهای خانم صفاتی و راستی، ضمن حضور در مسجد النبی صلی الله علیه و آله و پاسخ به پرسش های زائران ایرانی و سخنرانی در هتل های محلّ اقامت بانوان زائر و نیز حضور در مسجد شجره برای مُحرِم کردن بانوان، در واحد خواهران بعثه مشغول به کار هستند.
تحوّلات سال جاری در گزینش و آزمون حضوری و غیر حضوری
در سال جاری، به دلیل وجود روحانیون واجد شرایط برای اکثریت موارد، امتحان عمومی برگزار نشد. اما به دلیل نیازهای استانی و رعایت تناسب روحانی با ویژگی های زبانی و نژادی و بومیِ هر منطقه، در استانهای سیستان و بلوچستان، بوشهر، بندرعباس،
هرمزگان، قزوین، گیلان، اردبیل، آذربایجان شرقی و غربی و اصفهان آزمون استانی برگزار شد و نیروهای مورد نیاز انتخاب گردیدند. با تأسف نیروهای انتخاب شده، کمتر از تعداد مورد نیاز بعثه هستند که می بایست در سال آینده این ظرفیت تکمیل شود.
طبق برنامه هر سال، امسال نیز آزمون غیر حضوری برای تمام روحانیون منتخب، برگزار گردید. برنامه این امتحان بدین ترتیب بود که پس از تصویب موضوعات و منابع این آزمون در کمیته فرهنگی، برای هر یک از روحانیون و معین ها، یک دوره کامل از منابع زیر ارسال شد. سپس طی نامه ای، شش ماه پیش از اعزام، به روحانیون ابلاغ گردید که می بایست برای شرکت در امتحان حضوری، منابع ارسالی را مطالعه کنند.
منابع امتحانی سال جاری عبارت بود از:
تحریر الوسیله امام خمینی قدس سره.
مناسک محشی.
صهبای حج.
آثار اسلامی مکه و مدینه.
شناخت عربستان.
الحج و العمرة فی الکتاب و السنة.
عقاید الخلافیة.
سیره نبوی، استاد مطهری
بیانات امام خمینی در باره روحانیون کاروانهای حج.
سپس، در اوایل ماه شوال، پرسش نامه ها (پرسشهای هر کتاب و فصولی از کتابها که سؤالات از آنها طرح شده) همراه با فرم پاسخ نامه، برای آنان ارسال شد و مقرر گردید تا یک هفته پیش از برگزاری هم اندیشی (سمینار) عمومی روحانیون در تهران، آن را برای امور روحانیون ارسال کنند. نتایج این امتحان، به صورت یک کارنامه حاوی تعداد پاسخ های صحیح و غلط و سفید و ریز نمرات، به روحانیون داده شد. شرط قبولی در این آزمون، که حاوی 160 سؤال و طبعاً 160 نمره بود، آوردن حد اقل 120 امتیاز بود. از
کسانی که نمره پایین تر آورده اند، درخواست خواهد شد که بار دیگر منابع را مطالعه کنند و در امتحان حضوریِ بعدی شرکت نمایند.
پرسش ها به چهار دسته تقسیم شده و از میان هر دسته، سه نفر به ترتیب نمرات بالا، به عنوان نفرات اول تا سوم، جمعاً 12 نفر معرفی شده و لوح تقدیر همراه با جوایز، توسط نماینده ولیّ فقیه، در جلسه عمومی روحانیون به آنان تقدیم شد.
دیدار کارگزاران حج با رهبر معظم انقلاب اسلامی
روز یکشنبه 7 دی ماه 1382، نماینده محترم ولیّ فقیه و سرپرست حجاج ایرانی به همراه رییس سازمان حج و زیارت و نیز مدیران و روحانیون کاروانها، طبق معمول هر سال، به دیدار رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیت اللَّه خامنه ای رفتند.
در این دیدار، که سه روز از فاجعه عظیم زلزله بم می گذشت، ابتدا حجت الاسلام والمسلمین جناب آقای ری شهری، نماینده ولیّ فقیه و سرپرست حجاج ایرانی، گزارشی از فعالیتهای بعثه رهبری را بیان کرد و گفت: «امسال با برنامه ریزی های انجام شده، از روحانیون فاضل و توانا بیشتر استفاده شده و برای نخستین بار، خواهران مبلّغ، همراه کاروانها اعزام خواهند شد.» ایشان انجام 400 تحقیق و پژوهش و برگزاری نمایشگاه های حج و برگزاری مراسم فرهنگی مختلف، را از دیگر فعالیتهای بعثه مقام معظم رهبری ذکر کرد.
سپس آقای زرهانی، رییس سازمان حج و زیارت، گزارش اعزام نزدیک به 94 هزار زائر ایرانی، در قالب 530 کاروان را ارائه کرد و افزود: «سازمان حج و زیارت با بازنویسی و اصلاح سیاستهای حج و انتشار منشور حج و زیارت، تلاش خواهد کرد تا برخی مشکلات موجود در اعزام زائران برای حج تمتّع، عمره، و سفر به عتبات عالیات را برطرف و سفر زائران را تسهیل نماید.»
سپس رهبر معظم انقلاب برای بازماندگان زلزله بم دعا کرده، از دستگاه های اجرایی کشور و مردم خواستند تا هرچه سریعتر به کمک اهالی بم بشتابند.
حضرت آیت اللَّه خامنه ای، پس از آن، با اشاره به اینکه اجتماع عظیم حج، جلوه یکپارچگی و وحدت امت اسلامی است، تأکید کردند: «مسلمانان باید با بهره گیری از این
فرصت کم نظیر، قدرت و عظمت خود را به رخ معاندان و بدخواهان جهان اسلام بکشند».
ایشان با تأکید بر اینکه استفاده صحیح نکردن از نعمتهای الهی، به ویژه نعمتهای معنوی، موجب هدر رفتن و ضایع شدن این نعمتها خواهد شد، فرمودند: «در حالی که مراکز استکبار جهانی تمام تلاش خود را برای مقابله با ایمان، حرکت و وحدت اسلامی متمرکز کرده اند، موسم حج فرصت بزرگی برای مسلمانان است تا با استفاده از این نعمت الهی، نیروی عظیم و معنوی خود را به میدان بیاورند و نشان دهند که قدرت امّت اسلامی باید در محاسبات جهانی مورد محاسبه قرار گیرد.»
مقام معظم رهبری، برگزاری مراسم برائت از مشرکین را در همین جهت مهم ارزیابی کردند و با تأکید بر لزوم همراهی دولت عربستان برای برگزاری هرچه باشکوه تر این مراسم افزودند: «وحدت امت اسلامی، از جمله مسائل مهم است که باید در موسم حج، از طرح هرگونه مسائل اختلاف انگیز پرهیز شود و مسلمانان با منطق قوی و علمی، متوجه حق و حقیقت و اهمیت وحدت امت اسلامی شوند.»
حضرت آیت اللَّه خامنه ای همچنین با تأکید برلزوم جلوگیری از تشریفات بیش از حد وامور زاید در سفر حج، از ملّت ایران و نظام اسلامی، به عنوان الگوی مسلمانان یاد و خاطرنشان کردند: «زائران ایرانی باید با حضور برادرانه خود، در مجموعه های مسلمانان و همچنین نماز اول وقت، عملًا پایبندی ملت ایران را به ارزش های دینی نشان دهند.»
صورت جلسه توافق میان سازمان حج و زیارت با وزیر حج عربستان
پس از حمد و ستایش پروردگار دو جهان و درود و سلام بر اشرف پیامبران حضرت محمد صلی الله علیه و آله، بر اساس نظر دولت عربستان سعودی (به شماره 5/ ب/ 11117 مورخ 2/ 9/ 1421 ه. ق.) مبنی بر موافقت با ورود هیأتهای حج تمتّع جهت مذاکره با طرف های ذیربط سعودی، در مورد اقدامات و تدابیر مربوط به حجاج خود، جلسه مذاکرات اصلی در روز سه شنبه مورخ 12/ 7/ 1424 ه. ق. (مصادف با 9/ 6/ 2003 م) در دفتر وزیر حج عربستان سعودی برگزار گردید و طی آن، تدابیر و نیازمندی های حجاج جمهوری اسلامی ایران در موسم حجّ 1424، مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
شرکت کنندگان در جلسه:
الف:اعضای هیأت حج جمهوری اسلامی ایران
1.سید احمد زرهانی، معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و ریاست سازمان حج و زیارت ایران- رییس هیأت.
2.علی اصغر خاجی، سفیر ج. ا. ا در ریاض.
3.محمد شریف مهدوی، سرکنسول ج. ا. ا در جدّه.
4.محسن شیرازی، مشاور رییس هیأت.
5.مصطفی خاکسار قهرودی، رییس دفتر نمایندگی حج و زیارت در عربستان.
6.حسین ضیایی، رییس هیأت پزشکی حج.
7.محسن صراف زاده، مدیر کل هواپیمایی سعودی.
8.محمدعلی آذرشب، مترجم و مسؤول روابط عمومی.
ب:طرف سعودی
1.ایادبن امین مدنی، وزیر حج.
2.حاتم حسن قاضی، معاون وزیر حج.
3.سهل بن عبداللَّه الصبان، جانشین معاونت در امور پروژه و مشاعر.
4.محمدبن صالح الربیعی، مشاور وزیر حج.
5.طلال بن سلیمان کتبی، نماینده وزارت امور خارجه.
6.عبدالفتاح بن عبدالشکور فدا، مدیر کلّ شعبه وزارت حج در مکه مکرمه.
7.حسن بن حامد البکری، مدیر کلّ شعبه وزارت حج در مدینه
8.فیصل بن عبدالعزیز البهیجان، جانشین مدیر کلّ دفتر وزارتی.
9.فیصل بن محسن العامودی، جانشین مدیر شعبه وزارت حج در استان جدّه.
10.حسن بن عبداللَّه بسطحی، مدیر اداره امور بعثه های حج.
11.نبیل بن مکی حدادی، هماهنگ کننده امور بعثه حج ایران.
طرفین بر رعایت اصول و مواد زیر در موسم حجّ 1424 ه. ق. توافق کردند:
یکم:در راستای تحقّق منوّیات والای خادم الحرمین شریفین در بذل توجه و رسیدگی به امور حجاج بیت اللَّه الحرام و زوّار مسجد شریف نبوی صلی الله علیه و آله که برخاسته از اهمیت مذهبی حج نزد سایر مسلمانان جهان به عنوان یکی از ارکان مهم اسلام است و در راستای عنایت ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران، نسبت به رسیدگی به امور حجاج ایران، طرفین بر اهمیت دستیابی به توافق قبلی، در مورد تدابیر و اقدامات لازم در موسم حج، زمینه سازی ورود حجاج، تأمین نیازمندی هایشان و ارتقای کیفیت خدمات ارائه شده به آنها تأکید کردند.
دوم:طرف ایرانی موافقت کامل خود را با دستورالعمل های اجرایی حج و مقررات صادره از مراجع ذی صلاح سعودی در این مورد و توافقنامه های قبلی منعقده فیمابین، ابراز داشت.
سوم:کلّیه خدمات، که مؤسسات ذیربط (وکلاء مطوّفین، ادلّاء و نقابة السیارات) برعهده گرفته اند تا بر اساس مندرجات دستورالعمل اجرایی حج و توافقنامه هایی که در چارچوب این صورتجلسه با طرف ایرانی منعقد می سازد، از بدو ورود حجاج ایرانی به عربستان تا بازگشت آنها در پایان مراسم حج، به آنها ارائه کنند، مشمول مفاد این صورتجلسه می باشد.
چهارم:تداوم اجرای مصوّبات وزرای خارجه کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی، در سال 1987، در خصوص سهمیه بندی حجاج بر اساس هزار زائر به ازای هر یک میلیون نفر از جمعیت کشورهای مورد نظر (یک در هزار) تأکید شد؛ زیرا با توجه به محدودیت مساحت شرعیِ مشاعر مقدس و به خصوص منا، پذیرش توده های انبوه حجاج بیت اللَّه الحرام، بدون ساماندهی و رعایت سهمیه بندی موضوع مصوّبه فوق الذکر، امکان پذیر نیست و با توجه به اظهارات طرف ایرانی، سهمیه حجاج ایران در موسم حج 1424 ه. ق. به میزان 86000 نفر تعیین می گردد.
با توجه به درخواست طرف ایرانی در خصوص افزایش سهمیه حجاج ایران در موسم حج سال 1424 ه. ق. به میزان 5000 (پنج هزار) زائر تا رسیدن به سقف 91000 زائر، طرف سعودی اعلام کرد که در چارچوب برآورد تعداد کلّی حجاج در موسم حج
مذکور، نتیجه به طرف ایرانی منعکس خواهد شد. همچنین توافق شد که سهمیه حجاج عراقی و افغانیِ مقیم ایران، به میزان 2000 نفر برای هر یک از این کشورها تعیین و تعداد 200 نفر عوامل خدماتیِ ایرانی برای آنان در نظر گرفته شود.
پنجم: تعداد اعضای بعثه حج ایران؛ اعم از بعثه اداری و پزشکی که همراه حجاج ایرانی اعزام می شوند، حداکثر 2580 نفر خواهد بود که برای تعداد 20 نفر از آنها به انتخاب بعثه، روادید مکرر (کثیرالمسافره) صادر خواهد شد. بدیهی است این بعثه به صورت ساختار واحدی عمل می کند و در خدمت تمام اقشار حجاج ایرانی خواهد بود.
اعضای بعثه از پرداخت هزینه های مؤسسات اهلیه معاف خواهند شد، مشروط بر اینکه عبارت «عضو بعثه» در روادید صادره برای آنها قید شود؛ (زیرا آنان مناسک حج را به جا نمی آورند)، و هیچ گونه خیمه ای در منا و عرفات به آنها اختصاص نخواهد یافت و تحت پوشش خدمات حمل و نقل و غیره قرار نخواهند گرفت و وظیفه آنها در مشاعر مقدسه، خدمت به حجاج خود خواهد بود.
تعداد 2780 قطعه برچسب رسمی، ویژه اعضای بعثه حجاج ایران و عوامل خدماتی همراه کاروانهای حجاج عراقی و افغانی (موضوع ماده چهارم و پنجم) این توافقنامه تحویل هیأت حج ایران داده شد تا بر گذرنامه اعضای بعثه، قبل از عزیمت به عربستان سعودی الصاق شود. بعثه حج ایران باید کارت شناسایی رسمی عکس دار برای اعضای خود صادر نماید و آن را به مهر مرجع مسؤول امور حج و مهر کنسولگری سعودی ممهور سازد و نوع مأموریت فرد مورد نظر را در آن مشخص کند.
ششم: تدابیر مربوط به ورود و خروج (رفت و برگشت) حجاج ایرانی:
1.ورود و خروج حجاج ایرانی از طریق فرودگاه ملک عبدالعزیزِ جدّه و فرودگاه محمدبن عبدالعزیز مدینه منوره صورت خواهد گرفت.
2.حجاج ایرانی، که در خصوص ورود و خروج آنها از مرز هوایی توافق به عمل می آید، توسط شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران و یا دیگر شرکت هواپیمایی، دارای مجوّز بین المللی اعزام خواهند شد. پروازهای حج، از یکم ذی قعده تا پایان روز چهارم ذی حجه 1424 ه. ق. (مصادف با 24 دسامبر 2003 م تا 26 ژانویه 2004 م) به صورت منظم و برنامه ای انجام خواهد شد. اما پروازهای برگشت حجاج از سیزده
ذی حجه 1424 ه. ق. الی دهم محرم 1425 ه. ق. ادامه خواهد داشت و طرف ایرانی برنامه مفصل پروازهای حج خود را با ذکر شماره و تاریخ ورود یا خروج پرواز و نام شرکت هواپیمایی به تأیید سازمان هواپیمایی کشوری عربستان سعودی برساند و حداکثر تا 29/ 8/ 1424 ه. ق. مصادف با 25 اکتبر 2003 میلادی به وزارت حج سعودی ارسال نماید و باید بلیت های برگشت حجاج نیز دارای تاریخ و شماره پرواز باشد.
3.پایان روز بیست و پنجم ذی قعده، آخرین مهلت اعزام حجاج از مکه و جدّه به مدینه منوره قبل از موسم حج می باشد.
4.طرف ایرانی بر اساس تعداد نهایی حجاج، برنامه پروازی خود را در دو مرحله (رفت و برگشت)، حداکثر تا آخر شعبان سال جاری به وزارت حج ابلاغ می کند تا وزارت حج بتواند مراجع ذی صلاح را در این خصوص آگاه نماید.
هفتم:توافق گردید رییس هیأت ایرانی، کمیته ای از افراد مورد نظر تشکیل دهد و کتباً اختیارات کامل به آنها تفویض نماید تا با مسؤولان نقابه سیّارات در مکه معظمه ملاقات و در خصوص انعقاد توافقنامه صریح و روشن در مورد نیازمندی های حمل و نقل حجاج ایرانی در مسیرهای بین شهری مکه، مدینه، جدّه و مشاعر، از لحاظ تعداد آنها و اتوبوس های مورد نظر و بر اساس نظام «ردّ واحد» (یکسره) و همچنین در مورد حجاجی که به طور مستقیم با هواپیما عازم مدینه منوره می شوند، به چگونگی انتقال آنها از فرودگاه به محلّ سکونتشان و به عکس اشاره شود.
هرگونه قرارداد و توافقی در مورد «انتقال درون شهری حجاج» در مکه مکرمه و مدینه منوره باید با اطلاع و نظارت نقابه سیّارات باشد و بعثه حج ایران ملزم است کلیه بندهای مندرج در توافقنامه منعقده مزبور و آنچه را که باید بابت مسیرهای مشاعر مقدسه و هزینه های حمل بار مازاد حجاج به نقابه سیّارات پرداخت شود، رعایت کند.
هشتم:توافق گردید تعداد حجاج مندرج در این صورت جلسه مطابق تعداد مورد توافق در قرار دادِ حمل و نقل منعقده میان هیأت حج ایران و نقابه سیّارات منظور گردد و در صورت بروز هرگونه مغایرتی، وزارت حج سعودی رقم پایین تر را در تعیین مساحت خیمه های حجاج ایرانی در منا و عرفات مدّ نظر قرار خواهند داد.
نهم:چنانچه بعثه های حج مایل به استفاده از خودروهای خصوصی و یا خدماتی
خود در انجام مأموریتها و مسؤولیتها در عربستان سعودی طی موسم حج باشند، باید ضوابط مربوط را رعایت نمایند.
از جمله در مورد خودروهای حمل و نقل بزرگ.
طبق بند 6 توافقنامه، دوره زمانی پیش بینی شده برای اعزام و بازگشت حجاج ایرانی به قرار زیر است:
رفت:شروع: 19/ 10/ 82 (17 ذی قعده) پایان: 6/ 11/ 82 (4 ذی حجه)
برگشت:شروع: 17/ 11/ 82 (15 ذی حجه) پایان: 4/ 12/ 82 (3 محرم)
باید تعداد و نوع خودروهای اجاره ای از داخل عربستان سعودی، به وزارت حج ابلاغ گردد و قوانین، مقررات و آیین نامه های مربوط به طرز استفاده و به کارگیری هر یک از گروه های خودرویی مزبور، رعایت شود. همچنین برحسب نشان (و آرم) بعثه بر شیشه های عقب و جلو خودروهای مورد استفاده در مناطق حج؛ اعم از استیجاری یا ملکی، الصاق گردد.
پایبندی به مقرّرات استفاده از خودروها در جابه جایی حجاج و یا در خدمات رسانی به آنها (از جمله عدم استفاده از هرگونه اتوبوس، مگر پس از ثبت آن در اداره راهنمایی و رانندگی و دریافت مجوّز لازم برای مشارکت در عملیات حمل و نقل حجاج) ضروری است و اما برای خودروهای خدمات رسانی که در مشاعر مقدسه مورد استفاده قرار می گیرد، باید تصریح (مجوز) خدمات رسانی در مشاعر مقدسه دریافت گردد.
دهم:اعزام حجاج ایرانی برای ادای فریضه حج باید از طریق بعثه رسمی حج و تحت پوشش آن و یا از طریق آژانس ها و شرکتهای گردشگری و یا جمعیتهای خیریه که از مراجع ذیربط در جمهوری اسلامی ایران مجازند و بر اساس مفاد ماده چهارم این صورتجلسه و با رعایت و شروط مقررات ساماندهی حجاج فرادا مصوّب وزارت حج (سعودی) دراین خصوص صورت گیرد که مقرّرات خاص خود را دارد.
یازدهم:امّا در مورد آن دسته از حجاج متقاضیِ خدمات ویژه و متمایز، وزارت حج سعودی هیچ گونه ضرری از ارائه خدمات متمایز به حجاج متناسب با تمایلاتشان نمی بیند. مشروط به اینکه به ضرر سایر حجاج تمام نشود و توسط مؤسسات مطوّفین و
ادلّاء به عنوان تنها مرجع خدمات رسانی به حجاج منعقد و یا تدابیری جهت انجام هرگونه اقدامی برای آنها خارج از چارچوب مؤسّسات فوق الذکر اتخاذ نماید.
دوازدهم: طرف ایرانی پایبندی خود را به موارد زیر اعلام می دارد:
تمامی فعّالیتهای تبلیغاتی، اعلامیه ها و جزوات دارای اهداف سیاسی و مذهبی از جمله برگزاری جلسات، گردهمایی ها، راهپیمایی ها و موارد مشابه به هر انگیزه ای که باشد و توزیع اعلامیه، عکس، پرچم و کتاب و موارد مشابه، تحت هر عنوان و دلیل که صورت گیرد، ممنوع است.
طرف سعودی، بر لزوم پایبندی به روح و مفهوم آیه شریفه فوق الذکر و بر ضرورت همکاری فعال در این خصوص و پرهیز از هر آنچه که جوّ همکاری فیما بین و برخورد برای تحقّق این اصل اساسی را بر هم زند، تأکید کرد.
طرف ایرانی، ضمن اطلاع از مضمون این فقره، اعتراض خود را نسبت به آن ابراز داشت و تأکید نمود «برپایی مراسم برائت از مشرکین همان گونه که در آیات قرآن کریم و سنت شریف نبوی صلی الله علیه و آله آمده است، یک وظیفه و تکلیف لازم الاجرا و از اجزای اصلی و قطعی حج ما می باشد و ما ملزم به انجام و برپایی آن طبق فتوای ولیّ امر خود هستیم و از طرف سعودی توقّع داریم در انجام این فریضه در تاریخ ششم ذی حجه مقابل ساختمان بعثه حج ایران و یا در چادرهای محل استقرار حجاج ایرانی در منا و عرفات با ما همکاری نمایند. بدیهی است که بعثه حج ایران این مراسم را با نظم و انسجام کامل و با رعایت جنبه ها و اصول امنیتی برگزار خواهد کرد.»
طرف سعودی، ضمن تأکید بر مطالب مندرج در آغاز این فقره، عنوان کرد که به هیچ وجه امکان برپایی این مراسم وجود ندارد. طرف ایرانی ضمن اطلاع از این موضوع، اعتراض خود را اعلام نمود.
طرف سعودی مجدداً به طور صریح و روشن به لزوم پایبندی به این موارد تأکید نمود.
1) بقره: 197.
ب)در خصوص نشریه زائر، که بعثه حج ایران برای حجاج خود- و نه دیگران- منتشر می کند، بعثه حج ایران، همانگونه که در نامه رییس خود به شماره 194/ 3 مورخ 2/ 3/ 2000 م منضمّ به نامه سفیر جمهوری اسلامی ایران در عربستان، به شماره 4170- 1235 مورخ 29/ 11/ 1420 ه. ق. خطاب به وزیر حج سعودی عنوان شده است، پایبندی کامل خود را به چارچوبها و معیارهای حاکم بر ماهیت موضوعات مندرج در نشریه مزبور و توافقات به عمل آمده در این خصوص، در صورت جلسات سالهای 1422، 1421 و 1423 اعلام داشت.
2.کلیه کارکنان و دست اندرکاران امور حج، آژانس ها و شرکتهای جهانگردی و جمعیتهای خیریه در خصوص لزوم آگاه ساختن، هشدار دادن و بر حذر داشتن حجاج اعزامی به عربستان سعودی، نسبت به عواقب حمل و نگهداری و یا هرگونه اشیای ممنوعه توجیه شوند؛ زیرا مجازات بازدارنده ای در انتظار کسانی خواهد بود که «مواد مخدر و یا هرگونه مواد ممنوعه» همراه داشته باشند و مقرّرات جاری عربستان بدون هرگونه چشم پوشی و یا تسامحی در مورد آنان اعمال خواهد شد.
3.برگزاری دعای کمیل در مدینه منوره توسط حجاج ایرانی به نحو زیر انجام گیرد:
الف)دعا پس از بستن مسجد شریف نبوی صلی الله علیه و آله قرائت شود.
ب)مدت آن از یک ساعت تجاوز نکند.
ج)شرکت کنندگان باید نظم و آرامش را هنگام ورود و خروج از محل برگزاری مراسم و هنگام قرائت دعا رعایت نمایند.
د)عزیمت حجاج به محل قرائت دعا در قالب گروه های کوچک صورت گیرد.
4.اما در مورد «کتب همراه حجاج ایرانی» هنگام ورود به عربستان سعودی برای ادای مناسک تأکید می گردد، فقط «کتب ادعیه» مجاز بوده و ورود کتاب هایی که ارتباطی به حج ندارد، مجاز نیست. طرف سعودی بر لزوم محدود شدن استفاده از این کتابها به حجاج ایرانی و عدم تجاوز تعداد آنها از حدّ نیازهای ضروری و فردی حجاج، تأکید کرد.
طرف ایرانی باید نمونه هایی از کتب ادعیه همراه حجاج در موسم حج 1424 ه. ق.
را به طرف سعودی ارائه کند تا طرف سعودی به نوبه خود، آنها را به وزارت تبلیغات ارسال نماید تا پس از بررسی و مطالعه عناوین کتب مجاز به طرف ایرانی اعلام شود.
5.بعثه می تواند فقط دو مقرّ داشته باشد؛ یکی برای بعثه اداری و دیگری برای هیأت پزشکی و برافراشتن پرچم ایران فقط برفراز این دو مقر مجاز است و مقرّ دیگری جز آنچه گفته شد، مجاز نیست.
6.بعثه حج ایران فقط باید به حجاج ایرانی و (نه دیگران) خدمت کند.
7.بعثه های حج، ملزم به رعایت دستورالعمل های اعزام حجاج به مدینه منوره هستند؛ زیرا کسانی که قبل از حج مدینه را زیارت کرده اند، اجازه ندارند بعد از موسم حج، بار دیگر به این شهر بازگردند. اما کارکنانی که با توجه به نیاز بعثه لازم است پس از ادای مناسک حج یا برای خدمت به حجاج، مجدداً به مدینه منوره برگردند، طرف سعودی برای آنها استثنا قائل شده، مشروط به اینکه تعداد آنها از 1000 نفر تجاوز نکند و از خدمتگزاران حجاج باشند و بعثه حج حد اکثر تا پایان ذی القعده 1424 ه. ق. اسامی و مشخصات آنان را برای وزارت حج سعودی بفرستد تا مؤسسه مطوّفین حجاج ایران طبق روال سالهای گذشته، مجوّز (تصریح) لازم را برای آنها ارسال نماید.
8.هیچ گونه تدابیری جهت ادای مناسک حج برای حجاج از تابعیتهای دیگر و یا اتباع ایرانیِ مقیم عربستان سعودی اتخاذ نکند.
9.مؤسسات مطوّفین و ادلّاء به تنهایی مسؤولیت هماهنگی با بعثه های حج جهت نصب تابلوی راهنما به تعداد کافی برای دلالت حجاج به محل اقامتشان بر عهده دارند.
10.در صورت تمایل بعثه حج به تماس با وزارتخانه ها و ادارات رسمیِ سعودی، باید از قبل با وزارت حجّ سعودی، که مرجع رسمی رسیدگی به امور بعثه های حج و ارائه تسهیلات لازم به آنها می باشد، هماهنگی لازم به عمل آید.
سیزدهم: تأکید شد که «مسکن حجاج» محور اصلیِ خدمات بعثه حج ایران به حجاج خود می باشد و باید مقرّرات مسکن حجاج مندرج در دستورالعمل اجرایی حج را که جهت تأمین آسایش حجاج هنگام اقامت در مکّه مکرمه و مدینه منوره تصویب و صادر شده، رعایت نماید و هماهنگی لازم را با مؤسّسات مطوّفین و ادلّاء به عمل آورد.
در اجاره مسکن مورد نیاز حجاج باید برای هر نفر 3 متر مربع در مکّه مکرمه و 4
متر مربع در مدینه منوره در نظر گرفته شود و میزان مسکن مورد نیاز کلیه حجاج به تعداد مندرج در ماده چهارم این صورتجلسه اجاره گردد و هیچگاه تعداد حجاج هر ساختمان، از ظرفیت مجاز آن تجاوز نکند و مسکن استیجاری دارای تصریح (مجوز) اجاره در حج باشد و نمایندگان بعثه، هنگام اسکان حجاج در منازل استیجاری و در مواقع ضروری در محل حضور داشته باشند و همچنین به اطلاع بعثه رسید که از موسم حج (1423 ه. ق.) اجاره مسکن حجاج باید با اطلاع و مشارکت مؤسسات مطوّفین و ادلّاء صورت گیرد و در کلیه ساختمانهای محلّ سکونت حجاج، به تعداد ساکنین آنها تخت خواب در نظر گرفته شود.
چهاردهم: بعثه حجّ ایران موظف است قراردادهای اجاره مسکن حجاجِ خود را به تأیید و گواهی مراجع ذیصلاح در عربستان سعودی برساند. موقعیت و نشانی آنها را اطلاع دهد و معادل 15% اجاره بهای هر قرار داد را به مؤسّسه ذیربط مطوّفین و ادلّاء پرداخت نماید تا آنها بتوانند در صورت عدم پایبندی و یا اخلال مالک و یا موجر ساختمان به تعهّدات خود (مندرج در قرار داد) نسبت به رفع نقایص با استفاده از مبلغ فوق اقدام و آسایش و حقوق حجاج را تأمین نمایند و وظایف خود را در خدمت به حجاج، به نحو احسن انجام دهند و همچنین بعثه حج، باید در قرارداد اجاره مسکن، با مؤجرین شرط کند که ساختمانهای مورد نظر را به صندوق امانات جهت حفظ و نگهداری اموال و اشیای گران بهای حجاج مجهز نمایند و به حجاج توصیه کند که اموال و اشیای گران بهای خود را از بیم مفقود شدن و یا سرقت به همراه نبرند.
پانزدهم: طرف سعودی در مورد اسکان حجاج در مشاعر مقدسه، به طرف ایرانی تأکید کرد باید حجّاجِ خود را توجیه نماید که با توجه به محدودیت مساحت مشعر و منا، در مقایسه با تعداد حجاج، تعدادی از آنان در فاز (گام) سوم خیمه های حدید، واقع در منطقه «مشعر مزدلفه» اسکان داده خواهند شد و وسیله نقلیه عمومی برای انتقال این گروه از حجاج در مسیر چادرهای خود به منطقه جمرات فراهم خواهد شد. بعثه متعهّد می گردد در خصوص اعزام حجاج خود به پل جمرات طبق جدول زمان بندی معینی که با هماهنگی مرجع ذیربط در وزارت حج تنظیم می گردد، همکاری نماید تا تردّد حجاج به منطقه پل جمرات از بدو روز دهم تا پایان روز دوازدهم ذی حجه، جهت جلوگیری از
ازدحام، تنظیم و ساماندهی شود.
طرف ایرانی اعلام کرد که علما و روحانیون ایران بر عدم جواز بیتوته حجاج در خارج از منا اتفاق نظریه دارند.
شانزدهم: با توجه به اهمیت مایه کوبی درتأمین سلامتی میهمانان خانه خدا در مراسم حج 1424 ه. ق. انجام مایه کوبی های زیر الزامی و شرط اساسی صدور روادید می باشد:
1.کلیه حجاج موظف اند گواهینامه معتبر انجام مایه کوبی مننژیت (135 ACYW) را ارائه کنند که نشان دهد مایه کوبی حداقل 10 روز و حداکثر سه سال قبل از ورود به عربستان سعودی انجام شده و مقامات بهداشتی کشورِ مبدأ، از انجام مایه کوبی به روش زیر را تأیید کرده باشند:
الف.مایه کوبی افراد بالغ و کودکان 2 سال به بالا، واکسن چهارگانه (135 ACYW) انجام شود.
2.وزارت بهداشت پادشاهی عربی سعودی، به بعثه های پزشکی حج توصیه می کند قبل از بازگشت حجاج خود از مناطقِ حج به کشورهایشان، برای آنها درمان پیش گیرانه با داروهای «سپیرو فلوکساکسین یا ریفامبین» تجویز نمایند تا معدل محل میکرب بین آنها را کاهش دهند و در نتیجه از انتقال بیماری به اطرافیان خود، هنگام بازگشت به کشورشان جلوگیری به عمل آورند.
3.از کشورهای مبدأ اعزام حجاج در خواست می گردد واکسن آنفولانزا (به طور اختیاری) قبل از اعزام به عربستان جهت ادای مناسک حج، به حجاج خود تزریق نمایند.
به خصوص برای افرادی که بیشتر از سایرین در معرض ابتلا به این بیماری هستند؛ مانند افراد مسن، مبتلایان به بیماری های مزمن تنفسی، دیابتی ها، بیماران کلیوی، کبدی و قلبی.
4.کلیه حجاج اعزامی از خارج عربستان تابع مقرّرات و آیین نامه های بین المللی بهداشت در خصوص بیماری های واگیردار هستند؛ از جمله قرنطینه کردن افراد مظنون به بیماری و کنترل بهداشتی همراهان آنان.
هفدهم: بعثه حج موظف است با همکاری وزارت حج و مؤسسات مطوفین و ادلاء و سایر مراجع ذیربط در عربستان سعودی، طبق روال زیر نسبت به پی گیری امور حجاج
متوفّای خود، که به مرگ طبیعی در گذشته اند، اقدام نماید.
1.بعثه حج یا کنسولگری باید شماره فاکس ویژه ای برای این گونه موارد معرفی کند تا بیمارستانهای دولتی بتوانند در مورد دفن فوتی ها، به طور مستقیم با آنها تماس بگیرند و موافقت آنها را دریافت نمایند.
2.ضرورت دارد نماینده کنسولگری و نماینده بعثه حج با اختیارات کافی از کشور متبوعه، جهت مراجعه به بیمارستانها و درمانگاه های دولتی عربستان و پی گیری امور حجاج متوفای خود حضور داشته باشند و علاوه بر امور فوت شدگان، نسبت به ترخیص بیماران خود پس از بهبودی اقدام نمایند. در ضمن تأکید می گردد تعدادی از اعضای بعثه جهت انجام این وظیفه، در پایان مراسم حج و تا خروج کلیه حجاج خود، در عربستان بمانند.
هجدهم:اما در مورد بر پایی و راه اندازی بیمارستانها و درمانگاه های هیأت پزشکی حج، باید بعثه مجوز لازم را از وزارت بهداشت عربستان کسب و مقرّرات مربوط را رعایت نماید. در ضمن مدت فعالیت این مراکز از 1/ 11/ 83 لغایت 15/ 1/ 83 خواهد بود و مجوّز فعالیت آنها مختص شهرهای مکه معظمه و مدینه منوره و خدمات رسانی به حجاج ایرانی می باشد و در صورت تخلّف بعثه های پزشکی از مقررات جاری، وزارت بهداشت تدابیر و اقدامات متقضی را در مورد بعثه متخلّف اتخاذ خواهد کرد.
نوزدهم:جهت رعایت سلامت و بهداشت حجاج بیت اللَّه الحرام، بعثه حجّ ایران موظف است موارد زیر را در رابطه با تغذیه حجاج خود رعایت نماید:
الف.از انعقاد هرگونه قرار داد تغذیه و یا تهیه مواد غذایی (مگر با مؤسسات و شرکتهای سعودی مجاز و واجد شرایط بهداشتی و با هماهنگی شهرداری های مکه معظمه، مدینه منوره و جدّه) خودداری شود و بعثه موظف است رونوشت قراردادهای منعقده در این خصوص را قبل از ورود حجاج خود به وقت کافی در اختیار مؤسسه مطوّفین قرار دهد.
ب.دست اندرکاران تهیّه، پخت و سرو غذا، باید مورد معاینات پزشکی قرارگیرند و گواهی نامه انجام معاینات پزشکی را از شهرداری دریافت نمایند.
ج.بعثه ها متعهّد می گردند در صورت اقدام جهت تهیّه وعده های غذایی برای حجاج خود، نسبت به دریافت گواهینامه بهداشتی از شهرداری های مکه مکرمه یا مدینه منوره برای کارکنان آشپزخانه و رستوران تابعه یا طرف قرار داد، اقدام نمایند تا از عدم ابتلای آنها به هرگونه میکروب یا بیماری واگیردار اطمینان حاصل شود و باید این کار با مسؤولیت و نظارت بعثه انجام شود و در صورت تخلّف از موارد فوق، مسؤولیت عملکرد غیر بهداشتی این گونه مراکز بر عهده بعثه خواهد بود.
بیستم: وزارت حج از تمام بعثه های حج توقع دارد حجاج خود را در خصوص اماکن کشتارگاه ها و چگونگی تهیّه و ذبح قربانی در منا راهنمایی و ارشاد نمایند؛ زیرا شرع اطهر، هیچ گونه ویژگی برای ذبح در مجرالکبش که گاهی برخی از حجاج در آن ذبح می کنند، قائل نشده است و از بعثه های حج دعوت می شود در زمینه تماس و مذاکره با «بانک اسلامی توسعه» در مورد تسهیلات قربانی که بانک به حجاج ارائه می کند، با مؤسسه مطوّفین همکاری نمایند؛ زیرا پروژه بهره برداری از گوشت قربانی برای بسیاری از کشورهای اسلامی مفید است و همچنین توافق گردید که ذبح گوسفندهای ویژه حجاج ایرانی، ظرف 2 روز صورت گیرد که جدول زمان بندی آن توسط کارشناسان طرفین تهیّه و تنظیم خواهد شد.
بیست و یکم: در صورت استفاده بعثه از کارگران مقیم عربستان، باید از طریق مؤسسه مطوّفین متبوع در مکه معظمه و مؤسسه ادلاء در مدینه منوره اقدام شود و برای کارگران مزبور کارت شناسایی با درج مشخصات فردی، شماره گذرنامه و مجوّز اقامت صادر و به تأیید و گواهی مؤسسه ذیربط برسد و فهرست مشخصات کارگران مزبور در اختیار شعبه وزارت حج در مکه مکرمه و مدینه منوره قرار گیرد.
بیست و دوم: وزارت حج از بعثه ها در خواست می کند با توجه به اهمیت فوق العاده موضوع، حجاج خود را به استفاده از دستبندهای فلزیِ حاوی مشخصات زائر و اطلاعات پزشکیِ مورد نیاز تشویق نمایند.
سطح زیر بنای محل اسکان زائران در سال 82 به قرار زیر است:
-در مکه مکرمه برای هر نفر 3 متر مربع
-در مدینه منوره برای هر نفر 4 متر مربع
بیست و سوم:
1.پایبندی به مقرّرات ممنوعیت ورود مواد غذاییِ غیر مجاز توسط حجاج، طبق فهرست مصوّب مراجع ذی صلاح سعودی.
2.عمل به بخشنامه های وزارت بازرگانی به شماره های: 246/ 6/ 21، 2/ 3/ 1408 ه. ق. و 274/ 6/ 21، 11/ 4/ 1408 ه. ق. و 1183/ 19، 15/ 7/ 1410 ه. ق.
3.در مورد ورود مواد غذایی دارای جنبه تجاری.
بیست و چهارم: مکتب الوکلای خدمات، استقبال از حجاج در مبادی ورودیِ زمینی، دریایی و هوایی را ارائه و هزینه خدمات مؤسسات مختلف و کرایه حمل و نقل را طبق مفاد دستور العمل اجرایی حج دریافت خواهد کرد. البته حجاج متوفّا و بیمار که موفق به ادای مناسک حج نشده اند، از پرداخت هزینه های مزبور مستثنی هستند.
بیست و پنجم: طرف ایرانی مجدداً اطلاع و موافقت خود را در خصوص غیر قابل استرداد بودن هزینه بلیت حمل و نقل در مشاعر مقدسه، مورد تأکید قرار داد.
بیست و ششم: وزارت حج تأکید دارد که بعثه حج ایران در انعقاد قراردادهای تفصیلی با مؤسسات اهلیه ذیربط (مطوّفین در مکه، ادلاء در مدینه و وکلاء در جدّه) و نقابه سیّارات در خصوص ارائه خدمات لازم به حجاج خود، مندرجات این توافقنامه (صورتجلسه) را رعایت نماید:
طرف ایرانی طرف سعودی
سیداحمد زرهانی ایادبن امین مدنی رییس سازمان حج و زیارت وزیر حج جمهوری اسلامی ایران عربستان سعودی
همایش روحانیون کاروانها
نخستین سخنران همایش روحانیون کاروانها در عصر روز شنبه، ششم دی ماه، نماینده ولیّ فقیه در امور حج و زیارت بود. ایشان در این سخنرانی، با تأکید بر «رعایت حجاب برتر از سوی زائرانِ زن ایرانی» گفت: از ثبت نام خواهرانی که خود را ملزم به
رعایت حجاب برتر نکنند، در مناسک حج؛ اعم از واجب یا عمره جلوگیری خواهد شد.
وی گفت: سیگار کشیدن، رعایت نکردن نظم، سر و صدا و برخی از تخلّفات رفتاری، مسائلی است که روحانیون و مدیران کاروانها باید با دقت نظر و ارشاد لازم، مانع از بروز آنها شوند. وی افزود: بر اساس نظرسنجیِ سال گذشته، 94 درصد از زائران، مهم ترین خواسته خود را از خداوند سلامتی و خشنودی امام زمان علیه السلام عنوان کرده اند.
بخشی از گزارش فعالیتهای امور روحانیون پیش از ایام حج گذشت، مقداری نیز به تفصیل خواهد آمد. به همین دلیل در اینجا از ارائه آن صرف نظر می کنیم. (تصویر 1)
همایش مدیران کاروانها در ششم و هفتم دی ماه
پیش از اعزام کاروانها به حج، همایش مدیران کاروانها در روزهای 6 و 7 دی ماه، در تهران برگزار شد. در این همایش بعد از تلاوت قرآن، ابتدا آقای زرهانی به سخنرانی پرداخته، گفت:
«مدیر کاوران مغز متفکر کاروان است، معتمد مردم و دولت است و طبعاً چنین فردی رسالتی سنگین بر دوش دارد و بار امانتی سنگین را باید بکشد. این خوشبختی را داریم که مدیران ما از افراد مجرّب هستند که می توانند در مسیری که امام راحل و رهبری تعیین کرده اند، حرکت کنند. موفّقیت سایر عناصر در کاروان، منوط به نگرش و همیاری مدیران است. موفقیت روحانی کاروان هم در گرو این همکاری است. موفقیت پزشک و خدمه کاروان هم به همین صورت، به مدیریت مدیر بستگی دارد. همکاری آنها می تواند یک جمع کاریِ کارآمد را فراهم کند.
امسال بر اساس ارزیابی های سال گذشته و انتقاداتی که بوده، تغییراتی در امور اجرایی؛ از جمله وضع آشپزخانه پیش آمده است. توصیه ها و دستورات وزارت حج عربستان نیز سبب برخی از تغییرات شده است؛ از جمله آنکه در هیچ یک از هتل ها امکان پخت و پز وجود ندارد. سال گذشته تمامی زائران مدینه که در منطقه مرکزی بودند، از دو آشپزخانه متمرکز استفاده می کردند که البته اشکالاتی در خدمت رسانی بود. در مکه این اقدام برای ده هزار زائر بود. جمعی از مدیران از اینکه مسؤولیتی از
دوش آنها برداشته شده راضی بودند، اما برخی علاقمند بودند که کار آشپزخانه ای به عهده خود آنها باشد. طبعاً با توجه به مقررات، راهی غیر از پذیرفتن آشپزخانه متمرکز نبود. زائران هم باید توجیه شوند که این شرایطی بوده که عربستان تحمیل کرده است. البته اگر در بخش مرکزی نباشیم، می توانیم آشپزخانه داخلی داشته باشیم که این برای همه زائران پذیرفتنی نیست.
در باره مسکن هم پایه همان 4 متر در مدینه و 3 متر در مکه است. ساختمانهایی هم که در سال گذشته نمره منفی گرفت، امسال اجاره نشد. امسال هم در هر زمینه، کم و کسری وجود داشت گزارش کنید تا سریعاً حل شود. اگر مالک به تعهّداتش عمل نکرد، به سرعت اقدام خواهد شد. در باره مخابرات هم قرار است در هر ستادی نماینده مخابرات، که جمعاً یک تیم ده نفره هستند، حضور داشته باشد. اینان در جهت برقراری ارتباط زائران با ایران همکاری خواهند کرد. اجمالًا توافق شده که هر کسی تلفن همراه دارد، بتواند آن را همراهش ببرد و نیازی هم به مراجعه به دفاتر تلفن همراه نیست.»
(افزودنی است که سقف استفاده از تلفن همراه در داخل عربستان 200 دلار است و افرادی که پیش از این خدمات رومینگ را از طریق دفاتر مخابراتی گرفته اند، لازم نیست آن را تجدید کنند. سایرین می توانند در ایران از دفاتر مخابراتی و در مدینه و مکه از دفتر مخابرات در بعثه این خدمات را دریافت کنند.)
«به دلیل شیوع بیماری آنفولانزا در نقاط مختلف دنیا و نیز گستردگی این بیماری در عربستان در سال گذشته، امسال واکسن آنفولانزا نیز، همراه با مننژیت به زائران زده شد.
ما امسال هم برنامه های نظارتی از سوی بعثه مقام معظم رهبری و خود سازمان داریم. مدیران برگزیده خود شما، مشاوران سازمان و همین طور بازرسان بعثه، این وظیفه را انجام خواهند داد.»
رییس سازمان حج و زیارت خواستار تعامل و همکاری مدیران با روحانیون و فراهم کردن زمینه تبلیغ بیشتر شد تا آنان بتوانند احکام شرعی و مطالب لازم را به زائران
منتقل کنند. همین همکاری با پزشک هم می تواند در بهداشتی تر شدن امور کاروان کمک کند.
سپس آقای مسجد جامعی وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی به سخنرانی پرداخت و مطالبی در اهمیت خدمت به اهل ایمان در این موقعیت بیان کرد. وی گفت:
«در این مکان و زمان مقدس، آن هم در امور دینی، خدمتی مضاعف در مضاعف است. از ائمه اطهار علیهم السلام نقل شده که حتی در حمام، گاه کیسه به سیاهی می کشیدند.
اینجا، محلّ خدمت کعبه، زمان خدمت ذی حجه، طرف خدمت زائرِ خانه خدا، باید اهمیت زیادی داشته باشد. اینجا مقدس ترین محل است و خدمت بالاترین خدمت است. مسجد هر محل، محل یک عبادت جمعی است که انسجام اجتماعی را همراه دارد. در مسجد جامع، این انسجام، انسجام در یک شهر است که ارگ و بازار و نظام اداری شهر و خانه ها اطراف مسجد جامع است. در عیدگاه و مصلّا این تجمّع و طبعاً انسجام وسیع تر ملّی است. در مسجد الحرام، این انسجام جهانی است. اهمیت حج در میان مردم ما شناخته شده بود. وقتی زائر باز می گشت، چاووش خوانی وجود داشت. این نوعی اطلاع رسانی مقدس بود که مردم را به آمدن یک زائر از حج و برای انتقال آن معنویت به دیگران، خبر می کرد.»
مسجد جامعی گفت:
«در برخی از مساجد، مثل مسجد جامع شیراز یا اردستان، محلّی برای آشنایی با فرایض حج بوده است. ایشان ابراز کرد که حج، جهاد با نفس است که مقدمه هر جهاد دیگری است. کار حمله دار و مدیر زمینه سازی رسیدن به این تجربه معنوی بود. حمله داران در گذشته، افراد بسیار رشیدی بودند که می توانستند با آن همه دشواری، زائران را به خانه خدا ببرند و سالم بازگردانند. در روایات آمده است که کمک و دستگیری از عابد و زائر، بیش از انجام خود عبادت ارزش دارد. واقعا مدیریت حج به دلیل آنکه در تمام لحظات زائر سروکار دارد، در ثواب او شریک است.
باید توجه داشت که سطح علمی زائران بالا آمده و این توقعات تازه ای را از مدیر و
روحانی می طلبد. آنها پرسش های زیادتری دارند. علاقمند به دیدن نقاط علمی و دانشگاهی هستند. این باید در مدیریت حج جایگاه ویژه خود را داشته باشد.
به خصوص در سنت حج، علم هم باید جایگاه سزاوار خود را پیدا کند.
فرهنگ سازی در حج یک امر اساسی است. ما پیش بینی کرده ایم که شخص از وقتی که متولد می شود حساب ویژه ای برای رفتن به حج به نامش باز شود تا این احساس در او زنده بماند. به نظر ما هرچه سطح فرهنگ در جامعه بالاتر برود، سطح درخواست حج هم زیادتر می شود. ما باید برای این امر برنامه ریزی داشته باشیم.
الآن سن حج بسیار جوان شده و این نشانگر رویکرد جدیدی در باورهای نسل جوان و طبقه متوسط جامعه ماست، طبقه ای که مبنای همه تحوّلات در دنیای جدید است.»
سپس دکتر رضوی، نماینده هیأت پزشکی حج، به سخنرانی پرداخت. وی با تشکر از زحمات مدیران و تسلیت به مناسبت فاجعه بم، به بیان تذاکرات لازم در امور پزشکی پرداخت و افزود:
«خدمات پزشکی با گذشته تفاوت عمده ای ندارد. پزشک کاروان، بیمارستان و بیمارستانهای سعودی برای کارهای بالاتر از سه سطح کار پزشکی ما در حج است.
در سال گذشته، 000 24 ویزیت عمومی و 000 10 مورد تخصّصی بوده است.
1150 مورد بستری در بخش تخصّصی داشته ایم، یک مورد هم زایمان! 000 12 مورد آزمایش و 3000 رادیوگرافی و گچ گیری که عمدتاً در وان حمام یا جریان استفاده از توالت فرنگی دست و پایشان شکسته است. بحث حاملگی و اعتیاد و همچنین کارت سلامت خدمه، از مسائل مهم ماست که با آنها درگیر هستیم. افراد معتاد نباید بیایند چون مشکل به وجود می آورند و توقّعات عجیب دارند.
همین طور بیماران روانی که به دلیل تغییر محل، بیماری خفته آنها بیدار می شود و مشکل پدید می آورد. ناتوانها که ممکن است زیر دست و پا لِه شوند، نباید اعزام گردند. این کار باید در هیأت پزشکی دقت بیشتری شود. شما باید اطلاعات خودتان را به هیأت پزشکی بدهید. واکسن نزده ها هم هر ساله زیاد هستند. مننژیت
که اجباری است. دو مورد هم توصیه ای است که آنفولانزا تا شصت درصد می تواند از بیماری جلوگیری کند.»
دکتر رضوی افزود:
«در باره آشپزخانه متمرکز، گاه به دلیل سلایق غذاییِ مختلفِ استانها، دشواری هایی پیش می آید. به علاوه رقابت آشپزها هم، گاه مشکلاتی را پدید می آورد. مهم برای ما بهداشت است. در ایّام تشریق، هنوز هم زنانی هستند که گوشتها را به نخ می کشند و خشک می کنند و خرافاتی که دنبال آن هست. این را سعی کنید اتفاق نیفتد. روی پاکیزگی ذابحین هم اصرار داشته باشید و وقتی برگشتند برای حمام رفتن آنها مقدمات را فراهم کنید. همین مشکل در باره حلق و تراشیدن هم هست که تمامی آشغالها را همانجا می ریزند و نظیف نیستند.»
در ادامه در این هم اندیشی (سمینار)، مسؤولان بخش های مختلف، توضیحاتی در باره اقدامات خود برای تسهیل امور زائران ارائه کردند؛ از جمله مسؤول امور حمل و نقل در باره چگونگی انتقال زائران از مناطق مسکونی به حرم توضیحاتی دادند. ایشان تأکید کردند که امسال در این باره، تسهیلات بیشتری فراهم خواهد شد. برای هر منطقه ای رنگی انتخاب شده (علاوه بر شماره ها)؛ مثلًا برای عزیزیه رنگ آبی، که روی اتوبوس ها یا ایستگاه ها نصب می شود و افراد کم سواد راحت تر می توانند اتوبوس مورد نظر خود را پیدا کنند. بروشورهایی هم که یک سوی آن نقش مکه و خطوط و روی دیگر آن تذکرات است، از طریق مراکز استان، میان زائران توزیع می شود.
«مسؤول قربانی سخنران بعدی بود که تأکید کرد اقدامات ما در جهت رعایت امور شرعی و تسهیلات است. این طرح چهار سال است که اجرا می شود. زائران ایرانی، 6 درصد تمامی حجاج هستند. برای 45 درصد این شش درصد، امکانات هست که بیش از این هم نخواهد شد. بنابر این، تعدادی از قربانی ها روز 11 خواهد بود.
برخی از مراجع اجازه دادند که به رغم قربانی، به طور مشروط از احرام خارج شوند.
البته باید هر کسی منطبق با نظر مرجع خود عمل کند. در سال 1381، 67350 نفر
روز دهم قربانی خود را انجام دادند که از حجم تعیین شده بیشتر بود و این به خاطر همکاری شما مدیران و روحانیون کاروانها است. امسال یک کاروان ذابحان داریم که مشتمل بر یکصد نفر هستند. 94 نفر از میان حدود 1700 نفر ذابحان شناسایی و با امتحان گزینش شده اند. شش نفر روحانی هم با معرفی بعثه به این جمع اضافه شده اند که در سالن ها هستند و مشکلات را حل می کنند. روحانی کاروان و معین هم می تواند در سالن حضور یابد. مقدار زیادی از گوشتها هم در لبنان در اختیار کمیته امداد قرار خواهد گرفت. قیمت گوسفند هم امسال حدود 370 ریال است.»
سخنران بعدی، مسؤول بیمه البرز بود که تعهّدات بیمه را در قبال بیماری، مفقود شدن بار و غیره توضیح داد. البته بیمه البرز تعهّدی در قبال مفقود شدن پول نقد و جواهرات ندارد. بر اساس قرارداد سازمان حج با بیمه البرز، در سال جاری تمامیِ زائران بیت اللَّه الحرام در برابر خطرات فوت چهار میلیون تومان، نقص عضو سه میلیون تومان و هزینه های پزشکی بیمه هستند.
سخنران بعد، مسؤول امور مخابرات و پست بود که تذکّراتی در باره سیستم ارتباطی امسال ارائه کرد و گفت:
«امسال زائران با شرایط راحت تری می توانند از تلفن همراه (موبایل) استفاده کنند.
این کار بدون مراجعه به دفاتر مشترکین و صرفاً از طریق اعلام نام و نام خانوادگی صاحب تلفن، از طریق مدیر به نماینده مخابرات امکان پذیر است. تماس از سعودی به ایران، با هزینه سعودی (دقیقه ای 1200 تومان) اما اگر از ایران با زائر تماس گرفته شود به هزینه ایران (دقیقه ای 170 تومان) خواهد بود.»
در روز دوّمِ این همایش (7/ 10/ 82)، ابتدا حضرت حجت الاسلام و المسلمین محمدی ری شهری به سخنرانی پرداختند. ایشان با خواندن روایتی، به اهمیت حج اشاره کرده، گفتند:
«خداوند در قرآن از ابراهیم به عنوان خادم حجاج و زائران بیت اللَّه الحرام یاد کرده است. این نعمت کمی نیست که خداوند نصیب شما کرده و لازم است تا شکر آن را
به جا آورید. شکر این نعمت تنها به گفتن الحمد للَّه نیست، بلکه انجام وظایف خادمی، به بهترین صورت است، وظایفی که بخشی از آن ویژه روحانیون و بخشی دیگر ویژه مدیران است.»
ایشان افزود: «من در اینجا بخشی را که مخصوص مدیران است اشاره می کنم».
ایشان با توجه به ارزیابی ها، مهم ترین مشکلِ زائران را در رمی جمره عقبه دانسته و اظهار داشتند:
«2/ 32 از زائران در ارزیابی گفته اند که در رمی جمره عقبه مشکل دارند. در مرتبه بعد وقوف در مشعر و پس از آن به طور کلّی رمی جمرات است. مشکل اجرای این مراسم باید به طوری باشد که آمار این مشکلات کاهش پیدا کند.
دشواری های موجود میان مردم هم عمدتاً مربوط به سیگار کشیدن، بی نظمی ها، محلّ اقامت، عدم رعایت بهداشت و در نتیجه نزاع های فیمابین است که این هم در آمارها مورد توجه قرار گرفته است. روحانیون باید کار تبلیغی بکنند و مدیران هم باید با شیوه های اجرایی مطلوب مانع از این رخدادها شوند. آمار دقیق این ارزیابی ها موجود است. بخشی از نگرانی ها مربوط به حلقه درست کردن پشت مقام برای اقامه نماز طواف است که دشواری های زیادی ایجاد می کند. افراد زیادی در ارزیابی ها ابراز کرده اند که تعدادی از حجاج وقت نماز، نشسته اند کنار مغازه ها یا در اطراف خیابانها. اینها مشکلی است که باید حل کنیم. عزاداری با صدای بلند در بقیع، خاک برداشتن و ... نمونه های دیگر است. انتقادهای زیادی هم متوجه زائرانی شده که در بازار پرسه می زنند یا به خرید بیش از حد می پردازند. در این سفر لازم است که مدیر و روحانی حرمت یکدیگر را حفظ کنند. در مواجهه با مشکلات، از امام و رهبری و نظام مایه نگذارید؛ به این صورت که این دستور بعثه رهبری است یا فلان شخص خاص گفته که این کار را بکنید. سعی کنید مشکل را خودتان یا با کمک رییس سازمان حل کنید. تسلیم خواسته ها و توقّعات بی جای زائران هم نشوید. تنها و تنها به حرف حق توجه کنید. ضابطه گرایی یک اصل است که در هر حال باید رعایت شود. برخوردهای عاطفی و اخلاقی را که حلّال بسیاری از
مشکلات است، داشته باشید. مدیر موفّق، موفقیتش در گرو حفظ برخوردهای اخلاقیِ مناسب است.»
بعد از سخنرانی آقای ری شهری، آقای رضوی معاون سازمان حج، به سخنرانی پرداخت. وی مطالبی در باره ثبت نام زائران و بحث سپرده گذاریِ وجوه آنان مطرح کرد و اینکه:
«لازم است سود پول زائر پرداخت شود و لازمه این امر آن بود که شیوه ثبت نام و نوبت گذاری زائران مشخص شود. آنچه امسال تصویب شد این بود که برای پولهایی که از سال 82 برای حج واریز می شود و روشن است که سه سال در نوبت خواهند ماند، سود در نظر گرفته شود.» (1)
وی تعداد ویزاهای امسال را 93580 نفر دانست که 5000 نفر آن امسال اضافه شد.
سپس افزود:
43027 نفر مدینه قبل در قالب 250 کاروان و 42832 نفر زائرانی خواهند بود که در قالب 254 کاروان به صورت مدینه بعد اعزام می شوند. (گفتنی است امسال تمام افرادی که تا پایان شهریور 79 ثبت نام کرده بودند، امکان تشرّف یافتند) «مجموع عوامل خدماتی هم 6426 نفر؛ عوامل خدماتی از قبیل مدیر، روحانی، آشپز و عوامل کاروانها هستند که حدود هشت درصد زائران را تشکیل می دهند، 1700 نفر عوامل بعثه، ستادها، پزشکی و عوامل نظارتی می باشند. (2)
1) این توافق میان احمد مسجد جامعی، وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی با طهماسب مظاهری وزیر وقت امور اقتصاد و دارایی، به هدف شفاف سازی روش های اجرایی و مالی صورت گرفت. بر اساس این قانون، سود واریز شده به حساب شخص، بر اساس خواست مالک برای هزینه حج وی پرداخت شده و یا به او باز گردانده می شود. در این زمینه، سازمان حج و زیارت و بانک ملی ایران پی گیری این مصوّبه را برعهده دارند.
2) تعداد کل زائرانِ امسال؛ اعم از زائر و نیروی خدماتی، به ضمیمه 15 کاروان افغانی، جمعاً 96 هزار نفر است. نک: زائر، ش 3، ص 5 مصاحبه آقای زرهانی. گفتنی است که امسال جمعاً 33 کاروان از برادران اهل سنت هستند و 53 روحانی، کار هدایت و ارشاد آنان را به عهده دارند.
50 در صد زائران امسال با پروازهای سعودی، به طور مستقیم به مدینه می روند. به همین نسبت مجدداً زائران مدینه بعد، از این شهر به ایستگاه های داخل ایران مراجعت خواهند کرد. این مسأله در سالهای گذشته بوده که به تدریج زیادتر شده و امسال از نُه ایستگاه داخلی پرواز به مدینه خواهد بود. 18 دی ماه: 15 ذی قعده، اولین پرواز زائران است که این پروازها 24 روز ادامه خواهد داشت. ششم بهمن: چهارم ذی حجه آخرین پرواز ما به عربستان است. 16 بهمن: 16 ذی قعده نخستین پرواز بازگشت ماست و آخرین آن سوم اسفند خواهد بود.
2000 زائر افغانی هم داریم که با برگ گذر بیگانگان در 14 کاروان اعزام می شوند. گروه های عراقی هم یک کاروان 180 نفر بیشتر نیست که همراه سایر کاروانها اعزام می شوند.
امسال 90 ساختمان در مدینه اجاره کرده ایم. 61% (53072 هزار نفر) در بخش مرکزی مدینه است که زائران گروه قیمتی 1 تا 4 در آنها قرار دارند. گروه قیمتی 3 و 4 هم باز در بخش مرکزی مدینه هستند. گروه قیمتی 5 و 6 در قسمت غیر مرکزی ساکن اند که 7/ 39 درصد (34997 نفر) جمع زائران است.
در مکه، جمع منازل 215 ساختمان است که ترکیب توزیع چنین است:
عزیزیه: 145 ساختمان، که 321 کاروان (53409 نفر حدود 60%).
معابده و روضه: 13 ساختمان، 44 کاروان (7743 زائر، 8/ 8%).
منطقه قصر الضیافه نزهه و تنعیم: 50 ساختمان، 127 کاروان (21531 زائر حدود 45/ 24%).
ام القری و کُدی: 7 ساختمان 28 کاروان (5386 نفر 2/ 6 درصد).
در مکه سه گروه قیمتی و در مدینه 6 گروه قیمتی داریم. بنابر این، ممکن است برخی از گروه های قیمتیِ مدینه، در مکه با هم باشند یا به عکس. این را باید به زائران تفهیم کرد.
روشن است که مسکن در مدینه بهتر است و بسا زائران مدینه قبل، وقتی به مکه می رسند، اعتراضاتی خواهند داشت. امسال تمام ساختمانها در مدینه و مکه تخت دارد و برای نخستین بار است که این مسأله صددرصد اجرا شده است.
امسال گوشت مورد استفاده کاروانها گوشت گرم خواهد بود که این نیز برای نخستین بار اتفاق می افتد.
و برای نخستین بار، امسال هشتصد هزار عذای از شرکت مائده فرستاده شده و به انبارهای مکه و مدینه رسیده است که در هر هفته، یک وعده غذای شب را از بسته بندی مائده استفاده می کنیم. به علاوه در ایّام تشریق هم دست کم دو وعده را از همین بسته بندی مائده خواهیم داد. اینها قابل نگهداری است و در زمان مصرف باید در دیگ آب جوش گرم شود که تا دو- سه ساعت قابل مصرف است.
امسال هم تحویل بار مانند سابق است که پیش از حرکت بار را در مکه یا مدینه تحویل هواپیمایی ایرانی یا سعودی می دهند و تنها شش ساعت قبل از پرواز عازم فرودگاه می شوند. حجم بار هر مسافر 40 کیلو است و اضافه بار را در همان زمانِ تحویلِ بار خواهند گرفت و اگر نپردازند، در ایران بار آنها به گمرگ خواهد رفت که زائر مشکل جدیدی هم خواهد داشت. مهمترین حسن آن این است که زائران تا آخرین زمان ممکن می توانند وقت خود را به زیارت سپری کنند و تنها ساعات اندکی را در فرودگاه خواهند بود. طبعاً در ایران هم بار مسافران 24 ساعت قبل از پرواز باید به فرودگاه منتقل شود.
سخنران بعدی حجت الاسلام و المسلمین آقای قاضی عسکر بود که گفت:
«در هر کاروان، یک شورای فرهنگی، مرکّب از روحانی، معین و مدیر و معاون کاروان وجود دارد که شرح وظایفی هم برای آن تعیین گردیده و به مدیران ابلاغ شده است. این کار، برای هماهنگی برنامه های سفر است تا برخوردی پیش نیاید و بتوان امور فرهنگی را با همانگی کامل انجام داد. شایسته است مطالب مصوّب در این جلسات، صورت جلسه شود تا کارها منظم پیش برود و اگر مشکلی پیش آمد، مقصّر معلوم باشد. طبعاً هر نوع فعالیت فرهنگی افزوده هم در این جلسات می تواند تنظیم شود.
یکی از وظایف شورای فرهنگی، تشکیل گروه ارشاد است که پیشینه چند ساله دارد. هدف از تشکیل گروه ارشاد این بوده که زائران به امور معنوی تشویق و از
تخلفات احتمالی رفتاری آنان جلوگیری به عمل آید، ده نفر از زنان و مردان، که توانایی انجام این وظایف را دارند، گروه ارشاد را تشکیل می دهند. این شورا وقتی هم از کسی نمی گیرد. مشکلاتی وجود دارد که باید این گروه حل کند. صحنه های ناخوشایندی وجود دارد که کیان تشیّع را هدف قرار داده و ما باید محکم با آنها برخورد کنیم.
کارهایی که موجب درگیری می شود، باید جلوی آن را گرفت. هدف ما حفظ تشیع و نمایش وحدت امّت اسلامی است نه ایجاد درگیری. از نشستن پشت در مغازه در وقت نماز، باید جلوگیری شود. باید بدی این کار بسیار گفته شود تا کسی جرأت نکند آن را انجام دهد.»
آقای قاضی عسکر افزود:
«مسابقات فرهنگیِ ویژه ای برای مناسبتها در نظر گرفته ایم که جزوات آن در اختیار روحانیون قرار گرفته است. طبعاً برای اجرای آنها باید برنامه ریزی کنید.
گزارش ها حاکی است که برخی جلسات آموزشی خسته کننده است. باید برای آن فکری کرد و این نیاز به برنامه ریزی دارد، جلسات باید سر ساعت شروع شود و حداکثر بیش از دو ساعت و نیم ادامه پیدا نکند. تقسیم بندی ساعت برنامه را باید دقیق حفظ کرد تا خستگی ایجاد نشود. گاه جلسه با سخنرانی مدیر خسته می شود و نوبت روحانی که می رسد دیگر حوصله نیست. جلسات باید به شکلی برگزار شود که زائر خسته نشود؛ مثلًا چند دقیقه قرآن، یک ربع احکام عمومی، یک ربع مناسک، آن هم فقط کلیات گفته شود، نه اختلاف فتاوا.
یکی از کارهای مفید، اطلاع رسانی در مورد کتابهای نشر مشعر است که قرار شد فهرست آن در اختیار زائران قرار گیرد تا هر کدام را خواستند، انتخاب و توسط مدیر تهیه شده برای آنها ارسال شود. اگر کسی نخواست می تواند پولش را از مشعر پس بگیرد. هدف ما بالا بردن سطح اطلاعات زائر است نه فروش کتاب. وقتی اطلاعات زائر بیشتر شد، سؤالاتش کمتر می شود.
نقشه هایی در قطع بزرگ هم تهیه شده تا در محل های آموزش باید نصب شود و
زائران پیش از آمدن آن را ملاحظه کنند و آگاهانه تر به این سفر بیایند.»
وی افزود:
«بیشترین موفقیتی که مردم در نظرسنجی ها از آن نام برده اند، موفقیت در خواندن قرآن است. بهترین دعایی هم که مردم در این سفر داشته اند، دعا برای ظهور آقا امام زمان علیه السلام بوده است، در درجه بعد هم عاقبت به خیری و سلامت است.»
سخنرانی بعدی نماینده هواپیمایی ایران ایر بود که گفت:
«نخستین پرواز، روز 18 دی ماه و بازگشت از 17 بهمن ماه خواهد بود و آخرین پرواز چهارم اسفند از عربستان است.»
وی تأکید کرد:
«یک سایت اینترنتی (www. hajhoma. com) برای اطلاعات پروازی درست کرده ایم که علاقمندان می توانند به راحتی از آن استفاده کنند. در ایران تحویل بار 24 ساعت پیش از پرواز خواهد بود. در مکه هم از قبل بار تحویل گرفته می شود و در جدّه می ماند تا زائر برسد و با هواپیمای آنها برگردد. باید به زائران تأکید شود که ما تنها دو ساک را می توانیم قبول کنیم و آنان نباید کارهای خلافی انجام دهند؛ مثلًا اگر دو ساک را در یک گونی بزرگ بگذارند، بار اضافی تلقی می شود و می ماند تا بعداً از طریق گمرک تحویل زائر شود. در سوار شدن به هواپیما هم فقط یک ساک دستی همراه داشته باشند.»
در تاریخ 10/ 9/ 82، از خبرگزاری نقل شد که در سال جاری، شرکت هواپیماییِ هما 275000 زائر عمره مفرده را از ایران به عربستان و به عکس منتقل کرده است.
در هم اندیشی (سمینار) مدیران اعلام شد: گروهی از آشپزهای زنجانی که برای شرکت در همایش به تهران می آمدند در مسیر قزوین تصادف کرده ویکی از آنان به نام عروج علی حیدری به رحمت خدا رفته و باقی مجروح شده اند.
سخنران بعدی این همایش، آقای آخوندزاده، معاون اجرایی بعثه مقام معظم رهبری
بود. ایشان ابتدا در باره نشریه زائر سخن گفت و اظهار داشت:
«سال گذشته تغییراتی در نشریه زائر ایجاد شد. آمارها نشان می دهد که به طور میانگین برای هر ده نفر یک نشریه توزیع می شود. آگاهی های مربوط به اماکن مقدس مکه و مدینه به صورت یک نشریه متمرکز چاپ شده و در اختیار قرار گرفت. در سال گذشته شمارگان این نشریه دو برابر شد. پیام رهبری و برنامه برائت به صورت ویژه منتشر شد. اگر در کاروانی تعداد با سواد بیشتر باشد، مدیران می توانند اطلاع دهند تا تعداد زائر بیشتری در اختیار آنان قرار گیرد. در نصب آنها هم به گونه ای عمل کنند که جنبه ضد تبلیغ به خودش نگیرد. توزیع به موقع هم بسیار مهم است؛ زیرا اخبار کهنه می شود.»
وی سپس افزود:
«مراسم دعای کمیل باید هرچه باشکوه تر برگزار شود. در این باره، همه باید تلاش کنند. ما امسال سه دعای کمیل خواهیم داشت. دو دعای کمیل در مدینه قبل و یک دعای کمیل پر جمعیت در مدینه بعد؛ (25 دی، 2 بهمن و 23 بهمن). حدّ اقلّ جمعیت مورد نظر ما، 12000 نفر است که البته در مدینه بعد، دو برابر می شود.
نیروی اجرایی ما از بعثه دو نفر است؛ یکی مسؤول مراسم و دیگری انتظامات. بقیه کارها به عهده نیروهای شماست. مراسم کمیل جزو افتخارات زائران ایرانی است.
امکانات برقی و بلندگویی ما دستی است و سعودی ها گفته اند که نظم و انضباط شما برای ما شناخته شده است. دعای کمیل سر ساعت ده آغاز می شود که باید نیم ساعت قبل مردم حضور داشته باشند. ما سیستم های فیلمبرداری داریم و نیازی به اینکه مردم هر کدام تک تک بگیرند، نیست. توصیه این است که از آوردن دوربین خودداری کنند. نظم دعا برای خود آنها و اطرافیانشان به هم می خورد.»
برگزاری هفته حج
برای حجّ امسال، به مناسبت هفته حج، تقریباً در 24 مرکز استان، افرادی متخصص در امر حج، پیش از خطبه ها سخنرانی کردند. برخی سخنرانان محلّی و برخی دیگر
اعزامی از تهران بودند؛ از جمله در خود نماز جمعه تهران، پیش از خطبه ها، جناب حجّت الاسلام و المسلمین آقای محمدی ری شهری سخنرانی کردند. محتوای سخنرانی این گروه، ارائه رهنمود در باره مسائل حج؛ از جمله معارف، اخلاق و آداب و فقه حج و نیز تخلّفات رفتاری زائران و توصیه به رعایت قوانین بوده است.
سخنرانی نماینده ولی فقیه پیش از خطبه های نماز جمعه تهران
اشاره شد که در هفته حج، بیشتر سخنرانی های پیش از خطبه ها، اختصاص به مسائل حج داشت. در نماز جمعه تهران، آقای ری شهری به سخنرانی پرداخت و با اشاره به آغاز هفته حج گفت:
«خداوند خانه کعبه را مبدأ خیزش مردم جهان به سوی همه منافع فردی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی قرار داده است.»
ایشان افزود: «اگر مسلمانان معنای حج را به درستی درک کنند، دیگر اجانب نمی توانند اینگونه بر برخی کشورهای اسلامی تسلّط پیدا کنند.» وی با اشاره به تحت فشار قرار گرفتن زنان محجّبه افزود: «مسلمانان جهان باید حج را درک کنند و برای حکومت جهانی اسلامی به رهبری حضرت مهدی (عج) زمینه سازی کنند تا دست جباران جهان و ستمگران عالم از سلطه بر کشورهای اسلامی کوتاه شود.»
نماینده ولی فقیه در امور حج و زیارت، مهم ترین مقدمه سفر حج را پاکی افراد عنوان کرد و گفت: «زائران حج باید مال، جان و زندگی خود را پاک کنند تا بتوانند با بدنی پاک وارد حریم حج شوند.» وی افزود: «کسی نباید مراسم معنوی حج را متکبّرانه انجام دهد، زائر درخانه خدا باید بنده و فروتن باشد تا در زمان بازگشت از این مراسم، مثل روزی شود که از مادر، پاک به دنیا آمده است.» آقای ری شهری برگزاری هفته حج را آشنایی عموم مردم با فرهنگ و معنویات حج عنوان کرد و افزود: «همه مسلمانان باید با اسرار، معارف و معانی حج آشنا شوند تا وقتی به این سفر نورانی می روند، بتوانند به خوبی آن را درک کنند.»
به جز سخنرانی های پیش از خطبه، حدود 14 جلسه برای آموزش متمرکز برقرار شد
که دو جلسه آن در تهران، دو جلسه در اصفهان و در مشهد و کرمان و شیراز و بندرعباس و گرگان و ساری و یزد و اراک و قم و رفسنجان هر کدام یک جلسه برگزار شده است. در این مجالس، از تمامی زائران حجّ تمتع شهر و اطراف دعوت به عمل آمده و آنان هم مشارکت فعال داشته اند. از این بابت، مسؤولان امر به طور کامل راضی هستند.
یکی از دلپذیرترین مراحل این جلسات، اجرای عملی مناسک حج است.
ترتیب ماجرا به این صورت است که ماکت کعبه و مسجد الحرام و نیز صفا و مروه در میان مجلس به صورت نمادین برپا شده، سپس تعدادی از زائران با لباس احرام وارد صحنه شده و به همراه روحانی ابتدا طواف کرده، سپس نماز طواف را می خوانند، آنگاه سعی میان صفا و مروه کرده و توضیحات لازم به صورت عمومی برای زائران داده می شود.
ناگفته پیداست که در تهران، سایر مسائل؛ مانند مراسم اذان و نماز جماعت مسجدالحرام برگزار شده و حتّی نماز میت و ورود جنازه و وجود شرطه ها و روش برخورد آنان با زائران و خشب نقل و انتقال افراد سالمند برای طواف و نیز افرادی که لباس ملیتهای مختلف پوشیده اند و ... نمایش داده می شود. این مراسم، سبب می شود که زائران ایرانی در جریان کامل مسائلی قرار گیرد که در وقت اعمال مناسک در اطرافش در جریان است.
امسال به مناسب هفته حج، نمایشگاه هایی توسط ستاد هفته حج برگزار شد. پورمعین مدیر اجرایی نمایشگاه های حج اعلام کرد:
«از 4 دی ماه و طی هفته حج، چندین نمایشگاه حج در نقاط مختلف؛ ازجمله سازمان حج، موزه امام علی علیه السلام، فرهنگسراهای قرآن، اندیشه و جوان به همت حوزه نمایندگی ولی فقیه و با همکاری سازمان فرهنگی هنری شهرداری برگزار خواهد شد.
یکی از این نمایشگاه ها، در موزه امام علی علیه السلام برپاشد. عنوان این نمایشگاه «علی مولود کعبه» است که در تاریخ 3/ 10/ 82 با حضور نماینده ولی فقیه و سرپرست حجاج ایرانی افتتاح گردید.»
وی در مصاحبه ای اعلام کرد:
«این نمایشگاه ها می تواند پیام نورانی حج را به ذهن، فکر و جان مردم، به ویژه نسل جوان منتقل سازد و آتش عشق و محبتِ صاحب خانه کعبه را در دل آنان روشن کند.»
در این نمایشگاه بیش از 150 اثر منتشر شده در باره حج، آثار هنری برجسته؛ از جمله قرآنهای نفیس خطی، فرش های دستباف، تصاویر حرمین شریفین در مراحل مختلف انجام مناسک حج، تابلوهای نقاشی، عکس ها و ماکتهای منحصر به فرد و محصولات فرهنگی به نمایش در آمد.
بر اساس خبرِ خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، در تاریخ 4/ 10/ 82، نمایشگاه هنرهای تجسّمی حج، در مجتمع فدک شهرستان اردبیل نیز برگزار شده و در آن 25 اثر هنری از هنرمندان شهرستان ادبیل به نمایش در آمده است.
تذکرّات رفتاری به حجاج پیش از سفر
مسائل آموزشی و به خصوص مسائل رفتاری، از راههای گوناگون، پیش از حج به زائران اعلام می شود. علاوه بر روحانی کاروان، که در جلسات آموزشی روی مسائل رفتاری و حیثیتی تکیه می کند، مسؤولان بعثه هم از هر فرصتی، برای یادآوری و تذکّر به زائران بهره می گیرند.
در واقع، اخلاق دینی زائران ایرانی با دیگران تا اندازه ای متفاوت است و لازم است زائر ایرانی از قبل با این اخلاقیات آشنا باشد.
نمونه ای از این یادآوری ها مصاحبه مسؤول امور آموزشی و پژوهشی بعثه رهبری با خبرگزاری ایرنا در تاریخ 9/ 10/ 82 است. حجت الاسلام قاضی عسکر در این مصاحبه با تأکید بر استفاده از این فرصت، که برای بسیاری از زائران تنها یکبار دست می دهد، اعلام کرد: «بیشتر زائران ایرانی در طول سفر حج، در نمازهای جماعت شرکت می کنند اما بی توجهی و رعایت نکردن برخی نکات و جزئیات از سوی برخی، ممکن است خدای ناکرده لطمه به حیثیت شیعه وارد کند.»
وی برای نمونه گفت: «از آنجاکه زائران شیعه نماز ظهر و عصر را با هم می خوانند،
به طور معمول عصر برای خرید بیرون می روند و وقت نماز عصر، به پرسه زدن در خیابانها می پردازند در حالی که همه مغازه ها تعطیل است. این امر سبب پدید آمدن صحنه های نامطلوب می شود.»
وی همچنین از زائران خواست تا قرآن و کتاب ادعیه همراه داشته باشند؛ زیرا تهیّه آنها در عربستان بسیار دشوار و بلکه ناممکن است.
ملاقات دست اندرکاران حج با رییس جمهوری
در این دیدار آقای سید محمد خاتمی، ریاست جمهوری، با تشریح جایگاه حج و کعبه در ادبیات دینی و عرفانی ایران و تأکید بر این نکته که جستجو و کاوش برای دریافتن راز و رمز عظمت حج، امری بایسته و ضروری است، گفت: «حج مجموعه نمادین توحید، وحدت امّت اسلامی، وحدت در عین کثرت، نفی تبختر، نژاد پرستی و برتری جویی و تعارف و تفاهم وحدت امّت اسلامی است که در کنار هم عظمت این فریضه را نمایان می سازد.»
خاتمی کارکردهای سیاسی و عبادی حج را یادآور شد و در تشریح جنبه سیاسی حج، بیداری انسانها در نظر داشتن منافع جهان اسلام در عین همبستگی و مدّ نظر داشتن استقلال و پیشرفت کشورهای اسلامی را مهم دانست.
وی با بیان اینکه خداوند مؤمنان را عزیز داشته و حج نیز جایگاه بزرگی برای به دست آوردن عزّت و مکانت مسلمانان است گفت: «تعامل ها و گفت وگوها و تبادل نظر مسلمانان در طول این فریضه باید موجب بیداری بیشتر آنان شود.»
رییس جمهوری به برخی از مشکلات مبتلا به جهان اسلام اشاره کرد و گفت:
«در برهه کنونی، ملّتهای مظلوم، که بیشتر از همه برای آزادگی تلاش می کنند، بیشتر مورد فشار هستند و از سوی واپس گرایی و خشونت که نتیجه برخی دیدگاه های منتسب به دین است، موجب شده به بهانه مبارزه با تروریسم، به مسلمانان ستم شود، ضرورت شناخت منافع مسلمانان و جهان اسلام بیشتر احساس می شود.»
خاتمی ضمن طبیعی دانستن برخی اختلاف دیدگاه های موجود نزد فرق مختلف اسلامی، ضرورت احترام به این اختلافات و تکیه بر مشترکات آنان از سوی حجاج
را مهم قلمداد کرد واهمیت ایجاد زمینه برای برگزاری حجی مطلوب را خاطر نشان ساخت.
فعالیت معاونت امور بین الملل
سابقه تأسیس این معاونت به سال 1360 باز می گردد. این معاونت با انگیزه تحقّق آرمانهای حج ابراهیمی علیه السلام که پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی از سوی امام راحل قدس سره تبیین شد، تأسیس گردید. تبیین معارف اسلام ناب و شناساندن مکتب اهل بیت علیهم السلام و نیز تبیین مواضع اصولی انقلاب اسلامی برای زائران خارجی و علاقمند، از اهداف اساسی معاونت بین الملل است. در این راستا، نیروهای این معاونت به ایجاد ارتباط با نخبگان و فرهیختگان جهان اسلام می پردازند.
فعالیت این معاونت به دو بخش اصلی تقسیم می شود:
1.پژوهش و اطلاع رسانی.
2.امور مبلّغان.
تمامی فعالیتهایی که در بخش اول و در قالب سازمانی «اداره کلّ پژوهش و اطلاع رسانی» صورت می گیرد، در جهت زمینه سازی برای ارتقای سطح کمّی و کیفی فعالیت هایی است که در بخش امور مبلّغان، که در قالب سازمانی «اداره کلّ امور مبلّغان» تعریف شده، باید انجام گیرد.
تدوین، ترجمه و انتشار مقالات و رساله های مناسب به زبانها و اشکال گوناگون، متناسب با نیازهایی که از سوی شبکه تبلیغی معاونت شناسایی می شود، جزو کارهایی است که در بخش نخست انجام می گیرد. یکی از آثاری که به زبانهای خارجی برگردان شده، شرح حال مختصر امامان مدفون در بقیع است که به زبانهای اردو، ترکی، عربی و انگلیسی ترجمه و تکثیر گردیده و برای توزیع آماده است.
علاوه بر این، در این بخش مقدّمات برگزاری همایش هایی چند در موسم فراهم می شود.
عناوین همایش های امسال عبارتند از: تقریب مذاهب اسلامی، اهل بیت علیه السلام، منزلت زن، قدس، عراق، افغانستان و ایرانیان خارج از کشور، که همگی با محوریت
آینده جهان اسلام برگزار می شود. پیش بینی می شود که در این همایش ها، نزدیک به 5000 نفر شرکت کنند.
کلیه اقدامات بخش پژوهش و اطلاع رسانی، زیر نظر هیأت علمی بعثه مقام معظم رهبری و کمیته های وابسته صورت می گیرد که بابت این امر، دهها جلسه در طول سال، پیش از موسم و حین موسم، برگزار می شود.
اعضای هیأت علمی در سال جاری عبارتند از آقایان: علی اکبر صادقی رشاد، محمد محمدی عراقی، محمد حسن اختری، محمد علی تسخیری، عبدالمحمود عبداللهی، مهدی هادوی، علی رضا قائمی نیا، محمد رحیم عیوضی، منوچهر محمدی، محمد جواد ابوالقاسمی، صابری همدانی، نجم الدین طبسی، طوبی کرمانی، انسیه خزعلی. مشخصات اعضای هیأت علمی، همراه با تخصّص و تألیفات آنان در جزوه ای تحت عنوان «مشخصات و سوابق علمی اعضای هیأت علمی بعثه مقام معظم رهبری» درج شده است.
هیأت علمی دارای دو کمیته کارشناسی به نامهای کمیته سیاسی و معارف می باشد که اعضای هیأت علمی بر حسب تخصّص در این دو کمیته فعالیت دارند. مسؤولیت کمیته سیاسی بر عهده حجت الاسلام و المسلمین آقای اختری و مسؤولیت کمیته معارف با حجت الاسلام و المسلمین آقای هادوی است.
یکی از اقدامات تازه معاونت بین الملل، برگزاری یک همایش ویژه زنان است که در مدینه برگزار خواهد شد. این نخستین بار است که همایشی در مدینه برگزار می شود.
اعضای بین الملل گه گاه، با حضور در برخی از مراکز فرهنگی، به ملاقات با اشخاص سرشناس فرهنگی و مطبوعاتی می روند. امسال در نخستین روزهای اقامت در مدینه، دیداری با مروان عمر القصاص رییس روزنامه الجزیره چاپ عربستان و مسؤول انتشارات و ارزیابی کتابها در اداره کلّ اطلاع رسانی صورت گرفت. وی گفت: تنها کتابهایی اجازه ورود به عربستان دارند که به آل سعود حمله ای نداشته و به مذهب و رهبران مذهبی این کشور توهینی نکرده باشند.
ملاقات دیگر با رییس شؤون مسجدالنبی صلی الله علیه و آله، عبدالعزیز الفالح بود که ضمن آن، در باره رفتارهای تند آمرین به معروف گفتگو شد. مسؤول روابط عمومی حرم نبوی،
آقای عبدالوهاب الخطاب نیز در این جلسه حضور داشت.
ملاقات دیگری نیز در تاریخ 24/ 10/ 82 میان برخی از فضلای بعثه با «مرکز نادی الثقافی مدینه منوره» واقع در نزدیکی مسجد قبلتین صورت گرفت. این مرکز از مراجعین استقبال کرد و به هر کدام بیش از ده کتاب از منشورات خود را هدیه داد. در این دیدار دکتر عبداللَّه عبدالرحیم، عضو شورای مشورتی عربستان سعودی (مجلس شورای انتصابی)، و رییس باشگاه، و سایر اعضای آن، دکتر خطراوی و دکتر الانصاری حضور داشتند. در این جلسه، معاونت بین الملل بعثه، از اشتیاق اعضای بعثه جمهوری اسلامی برای دیدار از مراکز علمی و فرهنگی عربستان سخن گفت و آشنایی با مراکز و علما را یکی از برکات حج عنوان کرد. دکتر عبداللَّه عبدالرحیم، که از ادبای معروف سعودی است، ضمن ستایش از اقدام بعثه، از دیدار هر ساله اعضای بعثه ایران از باشگاه فرهنگی مدینه یاد کرد. در این نشستِ دو ساعته، در باره وضعیت شعر و ادب در جهان اسلام سخن گفته شد. مسؤولان باشگاه به تفصیل در باره کارهای فرهنگی مؤسسه سخن گفتند.
برگزاری شب شعر، تحقیق و نشر کتابهای ادبی و تاریخی در باره مدینه و نیز اجرای سخنرانی های ادبی؛ از جمله کارهای باشگاه فرهنگی مدینه است. در این جلسه، از اساتید این مرکز دعوت شد تا برای ایجاد پیوند بیشتر با مؤسسات فرهنگی ایران، به ایران سفر کنند.
در روز 24 دی ماه، ملاقاتی با معاون وزیربهداشت مصر دست دادکه در این ملاقات، وی نزدیکی مصر و ایران را برای رویارویی با غرب، که در برابر اسلام ایستاده، ضروری خواند.
واحد اهل سنت
واحد اهل سنت، یکی از واحدهایی است که از آغازین سالهای دهه شصت در محل بعثه مقام معظم رهبری و زیر نظر نماینده ولی فقیه مشغول فعالیت است. فعالیت واحد مزبور، از سال 1370 به بعد، که پس از گذشت سه سال از تعطیلی حج، بار دیگر زائران ایرانی توفیق تشرّف یافتند، به صورت جدی تر فعالیت خود را آغاز کرد. این واحد از همان گذشته های دور ضمن رسیدگی به کاروانهای اهل سنت که از نقاط سنی
نشین ایران راهی حج می شوند، به فعالیتهای فرهنگی و امور روحانیون آنان نیز رسیدگی می کند.
طبق آمار موجود، امسال 53 روحانی از مناطق سنی نشین، با کاروانهای اهل سنت همراه هستند. در سال گذشته، دوره های آموزشی برای روحانیون متقاضی فعالیت در کارهای ارشاد کاروانها در سه منطقه کردستان، بلوچستان و گلستان گذاشته شده است.
به علاوه، یک کتاب مناسک بر اساس فقه حنفی و شافعی هم توسط این واحد تهیه شده است. یک شورای استفتا نیز با مشارکت مولوی اسحاق مدنی، مشاور ریاست جمهوری در امور اهل سنت به وجود آمده است.
حجت الاسلام زمانی، که سالهاست در این واحد مشغول به کار بوده و یا مسؤولیت آن را عهده دار است، اهداف این واحد را انتخاب روحانی برای آموزش مناسک حج به حجاج اهل تسنن، مدیریت فرهنگی کاروانهای اهل سنت ایران، نظارت بر حُسن اجرای آموزشها از طرف روحانیون اهل سنت انتخاب شده در کاروانها و برگزاری سخنرانی های مختلف در مکه معظمه و مدینه منوره توسط علما و اندیشمندان اهل تسنن با محوریت حج ابراهیمی و وحدت امت اسلامی عنوان کرد.
امسال از مجموع کاروانهایی که از طرف جمهوری اسلامی ایران به مکه مکرمه و مدینه منوره مشرّف می شوند، 33 کاروان را هموطنان اهل سنت تشکیل می دهند که 53 روحانی اهل تسنن و معین وظیفه آموزش مناسک حج و مسائل شرعی این عزیزان را بر عهده دارند. روحانیان انتخاب شده برای کاروانها، بیشتر از همان شهر و هم مذهب حجاج هستند. این روحانیان، از دو مذهب حنفی و شافعی و از طریق آزمون انتخاب می شوند تا بتوانند وظایف خود را به نحو احسن انجام دهند.
از دیگر فعالیتهای واحد اهل سنت، می توان به «شورای افتا» ی این واحد اشاره کرد؛ در ایّامی که حجاج در مدینه حضور دارند، همه روزه دو مفتی اهل سنت، از دو مذهب حنفی و شافعی، در ساعات اداری، در بعثه مقام معظم رهبری جوابگوی پرسشهای مذهبی حجاج گرامی می باشند و در ایام حضور زائران در مکه معظمه نیز، علاوه بر ساعات اداری، در ساعات بین نماز مغرب و عشا نیز شورای افتا در طبقه دوم مسجدالحرام روبه روی حِجر اسماعیل آماده پاسخگوی به سؤالات حجاج اهل سنت
هستند. طبق اظهار نظر مسؤول واحد اهل سنت، چهار مفتی شافعی و حنفی در مکه و مدینه برای پاسخگویی به زائران حضور دارند. ریاست شورای استفتا را مولوی اسحاق مدنی بر عهده دارد.
گفتنی است با عنایت مقام معظم رهبری و نماینده ایشان در بعثه، هر سال تعدادی از برادران اهل تسنن که در طول عمر خود خدمات شایان توجهی را در عرصه های مختلف فرهنگی، دینی، سیاسی، آموزشی، عمرانی و دفاعی به مردم عزیز کشورمان ارائه کرده اند به عنوان میهمان رهبری به حج دعوت می شوند که امسال نیز 14 نفر از این چهره ها انتخاب شده اند و از میان آنها می توان به یک روحانی 92 ساله کرمانشاهی، که عمر خود را برای خدمت به مردم صرف کرده، اشاره نمود.
واحد اهل سنت، با مشارکت برخی از علمای اهل سنت، اقدام برگزاری همایشی با عنوان «قبة الخضراء» خواهد کرد، بر اساس خبری که روابط عمومی بعثه اعلام کرده، این همایش روز دوشنبه 29/ 10/ 82 ساعت 5/ 9 در محلّ بعثه جمهوری اسلامی ایران در مدینه برگزار خواهد شد.
همچنین از سوی واحد اهل سنت اعلام شد که دو همایش دیگر با عنوان «حج عالی ترین تجلّی عبادت و سیاست» در مکه و همایشی با عنوان «مهد تمدّن اسلامی» در مدینه بعد برگزار خواهد شد.
حضور مسؤول واحد اهل سنت در برخی از کاروانهای سنّی، همراه با مولوی اسحاق مدنی، مشاور رییس جمهور در امور اهل سنت، نشانگر اهمیت و اعتنای بعثه مقام معظم رهبری به امور اهل سنت است. در یکی از این جلسات، که با حضور حجت الاسلام زمانی و مولوی اسحاق مدنی تشکیل شد، پس از تلاوت آیاتی چند از قرآن کریم، آقای اسحاق مدنی به سخنرانی پرداخت و ضمن تشریح آیه وَ رَفَعْنا لَکَ ذِکْرَکَ (1)
از عشق صحابه به پیامبر صلی الله علیه و آله سخن گفت و توصیه کرد که قدر این روزها را بدانید و بیشتر به نماز و عبادت بپردازید.
بر اساس اعلام واحد اهل سنت، امسال نیز مانند سالهای گذشته، میهمانانی از
1) الشرح: 4.
اهل سنت در بعثه حضور دارند. عدد این میهمانان در سال جاری سیزده نفر می باشد.
فرماندار سقز، امام جمعه پاوه، رییس شورای شهر سنندج، یک عالم 92 ساله از علمای شافعی مذهب استان کرمانشاه، اراز محمد سارلی، نویسنده و استاد دانشگاه، از جمله میهمانان امسال هستند.
اسامی برخی از میهمانان عبارتند از: ملّا قادر قادری امام جمعه پاوه، ماموستا سید صلاح الدین حسامی امام جمعه سنندج، مصطفی اربابی نویسنده و مترجم حنفی، ساکن تربت جام، مولوی عبدالرحمان سربازی، امام جمعه چابهار.
اراز محمد سارلی، استاد دانشگاه آزاد در استان گلستان و حنفی مذهب و نویسنده است و اکنون بیست عنوان کتاب تألیف و ترجمه دارد. وی سالها در رایزنی ایران در ترکمنستان بوده و با زبان انگلیسی و روسی آشناست.
سید مهدی تخت فیروز، رییس شورای شهر سنندج است که سابقه 25 سال همکاری با نظام را دارد و با آنکه شافعی است، سید ذوالشرفین است. انتخاب او توسط مردم سنندج موقعیت او را نشان می دهد.
مولوی حمداللَّه حمداللَّه جاشویی یکی از ائمه جمعه استان هرمزگان است که بر خلاف اغلب سنیان ایران، دارای مذهب حنبلی است. وی که تاکنون به حج مشرف نشده بود، شایسته بود تا به عنوان میهمان بعثه به حج مشرف شود.
نوشته یکی از میهمانان اهل سنت در ابراز ارادت به اهل بیت علیهم السلام
در اینجا بی مناسبت نیست متنی را که یکی از این عزیزان در باره عشق و ارادت خود و همشهریانش نسبت به اهل بیت نگاشته، ارائه کنیم. ملاعبد القادر قادری؛ از جمله این میهمانان است که این متن را در کنار حرم پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل بیت علیهم السلام در سفر حج امسال نگاشته است:
«از زمانی که اسلام به مناطق مختلف جهان رسید و قرآن و احادیث شریف نبوی در دسترس افراد قرارگرفت، مسلمانان اهل سنت و جماعت اهل بیت رسول اللَّه صلی الله علیه و آله به صورت عموم و اولاد فاطمه زهرا علیها السلام به صورت ویژه مورد احترام بوده و هستند و
امت اسلامی آنها را قرّةالعین خود دانسته و محبّت آنان را جزو لاینفک عقیده دینی خود می دانند.
در مناطق کردنشین به ویژه منطقه اورامانات، که اینجانب در آن زندگی می کنم، سادات و اولاد حسین علیه السلام جایگاه خاصی داشته و مورد احترام و محبت عام و خاص و کوچک و بزرگ قرار دارند.
مثلًا عرفای ما در سلسله طریقه خود و علمای ما در برگ اجازه نامه علمی و افتای خود منتهی الیه راه و روش خود را غالباً به ائمه اطهار و اهل بیت رسول اللَّه می رسانند.
خانواده های متدیّن منطقه، اسامی فرزندان خود را تبرکاً بیشتر از فرزندان و همسران رسول اللَّه به ویژه حسنین علیهما السلام انتخاب می کنند.
انتساب به اهل بیت رسول اللَّه یک کرامت است لذا سادات منطقه غالباً دارای شجره نامه هایی هستند که با چند نسل خود را به ائمه اطهار رسول اللَّه صلی الله علیه و آله می رسانند.
افرادی را سراغ دارم به جهت اثبات سیادت و وصل نسب خود به اهل بیت، ماهها و بلکه سالها در آمد و رفت بوده اند تا گواهی علما، مشهور علم النساب را به دست آورند که جزو سادات حسینی و یا حسنی هستند و این نوع شجره نامه ها در منازل به عنوان سند قرابت به رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و اهل بیت و به عنوان سند شرافت خانواده و عشیره نگهداری می شود.
مقبره بزرگان دین و سادات و منتسبین به اهل بیت زیارتگاه مسلمانان منطقه است.
محبّت اهل بیت رسول اللَّه در تمامی زندگی مردم مسلمان تسرّی پیدا کرده، حتی به باغها و گلها و ماه و خورشید رسیده است. برای نمونه مردم ما هرگاه گل خوش بویی را ببینند یا شی ء روشنی را مشاهده کنند یا طلوع خورشید و ماه را شاهد باشند در لحظه اول بر محمد و آل محمد صلوات می فرستند.
در کوهستان منطقه، گاهی شبه شقایق در فصل بهار رشد می کند که اصطلاحاً مردم به آن «گل ققله بازی» (یا شقایق سربزیر) می گویند گل این گیاه، همواره سر به زیر است و در وسط آن همیشه چند قطره آب جمع می شود. در فرهنگ عامه می گویند این گل در داغ شهادت امام حسین علیه السلام سر خود را پایین انداخته و قطرات آب جمع
شده در وسط گل را اشک فراق امام حسین علیه السلام تعبیر می کنند. بچه ها در روستاها گل را به دست می گیرند و با ملاحظه قطرات آب می گویند: این گل برای امام حسین علیه السلام گریه می کند و سپس به صورت جمعی و به زبان محلّی جمله ای را می گویند که ترجمه آن عبارت است از: «ای گل شقایق سربزیر به ما بگوید حسن و حسین کجا شهید شدند؟!»
نتیجه اینکه محبت آل رسول صلی الله علیه و آله به ویژه اولاد فاطمه زهرا علیها السلام، مورد اتفاق اهل سنت و جماعت است و ابراز این محبت و عرضه آن در میان هر قوم، برنامه خاصی دارد و این یک تکلیف دینی و عقیدتی است.
این چند جمله در کنار قبر سرور کائنات تحریر شد، به این امید که رسول اللَّه صلی الله علیه و آله محبّت ما را از ما بپذیرد و این محبت موجب رشد در زندگی دنیا و سبب شفاعت حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه و آله گردد. ان شاءاللَّه.»
اللهم صل علی محمد و آل محمد
ملاعبدالقادر قادری
نخستین حضور زائران ایرانی در مدینه
نخستین پرواز زائران جمهوری اسلامی ایران، روز پنج شنبه هیجدهم دی ماه 1382 با پرواز سعودی عازم مدینه منوره شد. همزمان جزئیات پروازهای بعدی و نیز برنامه های پیش روی زائران توسط مسؤولان حج در جمهوری اسلامی به اطلاع مردم رسانده شد. کارهای زیادی از پیش انجام شده بود تا زائران بتوانند با آسایش خاطر در لحظه ورود در عربستان، در منازل از پیش تعیین شده اسکان یابند. شمار زیادی از کارمندان سازمان حج، از ماه ها پیش تدارک برنامه های مختلف را دیده و ستاد مدینه و مکه زحمات فراوانی را بابت تهیّه منزل، تدارک آشپزخانه و بستن دهها قرارداد با مؤسسات مختلف، زمینه را فراهم کرده بودند.
لحظه ورود زائران ایرانی، لحظه ای دیدنی است، به ویژه برای زائرانی که عمری را در انتظار این سفر بوده اند و اکنون برای نخستین بار ابتدا از فراز آسمان مدینه را می بینند و لحظاتی بعد، چشمشان به مناره های مسجدالنبی و سپس گنبد سبزی که روی مرقد رسول
خدا است می افتد. گو اینکه در بازبینی چمدانهای مسافران، که امسال همراه با افراط است، قدری دلگیر می شوند، اما به محض تصوّر اینکه ساعتی دیگر در خدمت پیامبرخدا صلی الله علیه و آله و امامان بقیع خواهند بود و مظلومیت ائمه بقیع علیهم السلام را از نزدیک خواهند دید، آن دشواری ها را به فراموشی می سپارند.
زبان حال زائران بیت اللَّه الحرام در این هنگام چنین است:
السلام ای شهر ختم المرسلین السلام ای قبله اهل یقین
السلام ای مهبط وحی جلیل السلام ای آستان جبرئیل
السلام ای بیت زهرای بتول السلام ای بضعه پاک رسول
السلام ای بانوی غیب و شهود ای بهشت وحی را یاس کبود
السلام ای غرق در انجم شده السلام ای قبرهای گمشده
السلام ای خانه های درد و داغ السلام ای چهار قبر بی چراغ
السلام ای دامن پاک بقیع السلام ای با صفا خاک بقیع
السلام ای تربت امّ البین السلام ای همسر حبل المتین
السلام ای حمزه نیکو سرشت السلام ای تربت رشک بهشت
ای مدینه سینه ات را باز کن میهمانداری خود آغاز کن (1)
هنگام ورود، زائران با چشم های گریان به گنبد سبز می نگرند و وقتی در میان دو حرم قرار می گیرند، به درستی نمی توانند تصوّر کنند که چگونه دعای سالهای آنان مستجاب شده و اینچنین مشمول رحمت الهی قرار گرفته اند.
روزهای نخست مدینه خلوت است، صبح های بقیع جمعیت چندانی ندارد، اما از روزهای چهارم و پنجم ورود زائران؛ یعنی از حدود 20 تا 23 ذی قعده، مدینه رو به شلوغی می رود و زائرانی از همه جنسیتها در اطراف پراکنده شده و در صفوف نماز جماعت حضور می یابند.
این روزها، پس از فاجعه بم، یکی از مسائل اساسی زائران ایرانی، دعا برای بازماندگان و مجروحان این حادثه است. به علاوه، بسیاری از زائران خود را موظف
1) شعر از استاد حاج غلامرضا سازگار مرور شده در حج 82.
می دانند تا در کنار انجام اعمال حج، در اندیشه کمک به مردم این شهر باشند. چند روز پیش از حرکت، بعثه مقام معظم رهبری با صدور اطلاعیه ای از روحانیون کاروانها، حجاج و زائران خواست تا پیش از سفر به خانه خدا، در امر مقدس امدادرسانی به بازماندگان و آسیب دیدگان زلزله بم تلاش کنند.
اصولا در ایام حج به جز مؤسسات مجاز از دولت سعودی، هیچ کس حق نصب صندوق کمک ندارد. به همین دلیل اعلان عمومی شماره حساب یا درخواست کمک از زائران، به صورت عمومی نیست و البته هر زائری می تواند به صورت فردی به بعثه رهبری مراجعه کند و کمک خود را برای زلزله زدگان بم بپردازد.
البته همراهیِ دولت سعودی برای کمک به زلزله زدگان بم، در حدّ بسیار عالی بود.
علاوه بر آنکه در فضای عمومی عربستان هم حال و هوای حمایت روحی از این ماجرا وجود داشت. به طوری که روزنامه الجزیره چاپ ریاض نوشت: یک شاعر سعودی با نام دکتر عطیة الغامدی، شعری به مناسبت نجات یک زن صدساله، بعد از هشت روز از زیر آوار سروده است:
«مرگ به سوی او خیز برداشته بود و او هم به سوی مرگ کشانده می شد، اما مرگ به ناگهان مسیر خود را عوض می کند و زن تنها می ماند تا با سر بیرون آوردن از آوار مایه عبرت دیگران شود.»
انتشار نخستین شماره زائر، همزمان با ورود سرپرست حجاج ایرانی به مدینه
نشریه زائر مهم ترین وسیله ارتباطیِ بعثه مقام معظم رهبری با زائران، برای انتشار اخبار ایران و جهان، دیدگاه های مسؤولان بعثه و اعلام برنامه های مختلف و نیز دستورالعمل های اخلاقی و تربیتی است. اداره کنندگان زائر، از چهره های مطبوعاتی و دینی برگزیده شده و هر یک مسؤولیت بخشی از مطالب نشریه را به عهده گرفته اند.
بخش هایی از نشریه زائر را، نویسندگانی از میان زائران پر می کنند. در نخستین شماره، از زائرانِ اهل قلم و احساس خواسته شده تا دریافتهای خود و نیز سروده های خویش را برای این نشریه بفرستند.
در سال جاری، 12 نفر در نشریه زائر مشغول فعالیت هستند. مسؤولیت نشریه به عهده آقای علی شکوهی و سردبیر آن آقای علی زارع فکری است. استاد جواد محدثی مسوؤلیت بخش های دینی و ادبی نشریه را برعهده دارند. پنج خبرنگار و گزارش گر با اسامی مجتبی حسینی، محسن ماندگاری، محمد دلاوری، علیرضا قربانی، غلامحسین مقیمی در نشریه فعالیت می کنند. علاوه بر آن، دو حروفچین، یک صفحه آرا و یک مسؤول امور اجرایی نیز فعالند. نشریه زائر به جز کار روزانه، چندین ویژه نامه هم منتشر می کند. قرار است در سال جاری، یک ویژه نامه برای انقلاب اسلامی و ویژه نامه دیگری برای ایرانیان خارج از کشور که به حج آمده اند منتشر شود. دو ویژه نامه؛ یکی برای مدینه و دیگری برای مکه خواهد بود.
یکی از سیاستهای اصولی نشریه زائر آن است که گزارش ها و مقالات تازه انتشار دهد، گرچه گه گاه از متون ادبی کهن هم استفاده می شود.
افراد نشریه، هر روز صبح، از ساعت 8 تا 9 جلسه مشترک داشته و کارها را تقسیم می کنند. نشریه پس از آماده شدن و صفحه بندی، در دو قطع A 4 و B 5 چاپ می شود. قطع دوم برای نصب روی دیوار تکثیر می شود.
نشریه زائر دارای مجوز رسمی است. در واقع پس از آنکه در سالهای گذشته، دولت سعودی مزاحم انتشار نشریه شد و گاه مسؤولان توزیع آن را به خاطر حمل آنها دستگیر می کرد، نشریه مجوز گرفت.
نخستین شماره این نشریه در 21 دی ماه: 19 ذی قعده انتشار یافت. به طور معمول، نخستین شماره همزمان با ورود سرپرست حجاج ایرانی است. عناوین خبری زائر در شماره نخست آن چنین است:
پس از ورود سرپرست حجاج ایرانی به مدینه، به جهت ضرورت خدمتگزاری شایسته به حجاج، در نخستین جلسه شورای هماهنگی بعثه مقام معظم رهبری، راههای خدمت رسانی هرچه بیشتر به زائران بیت اللَّه الحرام و مقدّمات برپایی حج ابراهیمی مورد بررسی قرار گرفت. آقای ری شهری در این جلسه تأکید کردند که زائران امسال، زلزله زدگان بم را از یاد نخواهند برد و برای آنان نیز دعا خواهند کرد.
خبر دیگر زائر حاکی است امسال (بر اساس قراردادی که میان سازمان هواپیمایی
ایران و خالدبن عبداللَّه بکر رییس خطوط هوایی عربستان به امضا رسید) تمامی زائران مدینه قبل، مستقیم وارد مدینه منوره می شوند. همچنین هشتاد درصد از زائران مدینه بعد هم، به طور مستقیم از مدینه عازم ایران خواهند شد.
آقای امینیان، رییس ستاد حجّ مدینه، همچنین اعلام کرد که امسال با کمک دولت سعودی، نظارت به وضعیت غذایی زائران جدی تر و وضعیت بهداشتی از سالهای گذشته بهتر خواهد شد.
یکی از کارهای جاری زائر، مصاحبه با زائران و انتشار نظرات جالب معنوی آنان در این سفر زیارتی است. بحثی با عنوان «پای رفتن نیست» اختصاص به این قبیل گزارش ها دارد. «توصیه هایی برای همه» عنوان گفتگو با یکی از روحانیون کاروانهاست که تجربه های خود را بیان کرده است. «مدینه شهری است که همه تاریخ در آن خلاصه شده است.» در ادامه توصیه استفاده معنوی بیشتر از ایام حج شده است.
تا روز 21 دی ماه، چنانکه در نشریه زائر آمده، نزدیک به 11 هزار زائر ایرانی وارد مدینه شده اند.
روابط عمومی بعثه، طی اطلاعیه ای توصیه های عمومی خود را، همراه با برنامه های ویژه این ایام اعلام کرده است:
اقامه نماز، شرکت در نمازهای جماعت، تلاوت قرآن، زیارت توأم با آداب و شرایط آن، حضور در مراسم با شکوه دعای کمیل و نیز شرکت در جلسات توجیهی و آموزشی کاروانها، از توصیه هایی است که به زائران شده است. دعای ندبه صبح جمعه ساعت 5/ 7 در بعثه مقام معظم رهبری برپا می شود. همچنین برنامه های سخنرانی عمومی نیز که در آنها چهره های حاضر در بعثه در باره معارف حج سخنرانی خواهند کرد، برقرار است که با هماهنگی مدیران، به ترتیب از کاروانها برای شکرت در آنها دعوت به عمل می آید. مانند همین جلسات در محل بعثه در شهر مکه مکرمه هم برگزار خواهد شد.
شماره دوم زائر که همچنان در 12 صفحه A 4 منتشر می شود، افزون بر اخبار ایران، دارای یک خبر ویژه در باره محور برنامه های فرهنگی امسال بعثه مقام معظم رهبری است. این محور «شناساندن حکومت حضرت مهدی علیه السلام» است که آقای ری شهری آن را در جمع اعضای بعثه و جمعی از زائران بیت اللَّه الحرام بیان کردند. در همین شماره، و به
همین مناسبت، مصاحبه ای با عنوان «حج ابراهیمی و مهدویت اسلامی» به عنوان مصاحبه با دکتر غلامرضا بهروز لک به چاپ رسیده است.
خبر دیگر زائرِ شماره دوم، اختصاص به این آمار دارد که امسال هفتاد درصد از زائران با سواد هستند. از جمع زائران بیش از 23 هزار نفر مدرک از دیپلم به بالا دارند. این علاوه بر حدود 1300 روحانی است که تحصیلات حوزوی دارند و به صورت روحانی یا زائر در جمع زائران هستند.
بازار، دغدغه بسیاری از زائران است. در نشریه زائر، گزارش هایی در این باره دارد که بیشتر مصاحبه با زائرانی است که در بازارها به گردش مشغول اند. این گزارشها می تواند خودآگاهی زائران را برای توجه به فضای عبادی- زیارتی محیط جلب کند.
این گزارش تحت عنوان «حاجی آخرش چند» گفتگویی است با شماری از زائران و فضای بازار. گزارش یاد شده در باره قیمتها، تفاوت آنها و اخلاقیات حاکم بر بازار هم اطلاعاتی را در اختیار زائران قرار می دهد.
هر سال شماری از زائران جوان در کاروانها حضور دارند که سبب شادابی موجود در کاروان می شود. این افراد افزون بر آنکه معنویت حج را بیش از دیگران درک می کنند، می توانند دستگیر پیران کاروان بوده و به مدیر و روحانی در انجام بهتر مناسک افراد پیر کمک کنند. به طور معمول، جوانان در فراگیری مناسک حج آماده تر هستند. امسال از جمع قریب به 94 هزار زائر بالغ بر سی هزار نفر زیر 45 سال هستند و در مجموع اندکی بیش از 2300 زائر، سنی زیر سی سال دارند. طبیعی است که مسائل مالی حج، امکان فراهم شدن سفر حج برای جوانان را محدود می کند؛ زیرا دراین سن، آنان در اندیشه فراهم کردن اوّلیات زندگی خویش هستند و توانایی و استطاعت مالی برای انجام حج را ندارند.
سومین شماره زائر، ضمن بیان اخباری از ایران و جهان، حاوی اخبار، مقالات و مصاحبه هایی در باره حج است. در این شماره، یک صفحه کامل در باره احکام فقهی حرمین شریفین به قلم آقای محمد حسین فلاح زاده به چاپ رسیده است. این مقاله، حاوی احکامی است که به نوعی به این دو شهر مربوط می شود و بخش عمده آن به حکم نماز قصر و اتمام در این دو شهر اختصاص داده شده است. در میان این احکام، مسائلی که زائران به طور روزمره با آن درگیر هستند آمده است. افرادی که علاقمند به
روزه گرفتن در این ایام هستند، کسانی که اشیای متعلق به هتل از جمله قرآن را به خارج از آن انتقال می دهند، در این مقاله می توانند پاسخ خود را بیابند.
مصاحبه با آقای زرهانی رییس سازمان حج و زیارت، پس از آن آمده است. وی در این مصاحبه نرخ حج جاری را میان 000 300/ 1 تومان تا 700000/ 1 دانسته ومی گوید:
«عمده این تفاوت به هزینه محل اقامت بر می گردد و بحث نقل و انتقال زائران و هزینه های دیگر یکسان است. کار جدید دیگری که امسال صورت گرفته، آن است که از میان مدیران کاروانها، یک نفر به عنوان مشاور رییس سازمان انتخاب شده است.»
وی وجود ارزشیابی های دقیق از کاروانها را به هدف تشویق مدیران و استفاده از خلّاقیت آنها، یکی از اقدامات دیگر سازمان حج دانسته است.
نشریه زائر، در این شماره شرح حال جمعی از صحابه مدفون در بقیع را آورده است. به علاوه، مقاله ای هم با عنوان «ستارگان بقیع» در شرح حال معصومین مدفون در بقیع درج شده که قسمت نخست آن است. گزارش جدید این شماره، مطلبی است با عنوان «وظایف دفاتر مراجع شیعه در مدینه». در این گزارش ابتدا با آقای محمد جواد رکنی، از بعثه آیت اللَّه فاضل لنکرانی مصاحبه شده و ایشان تأکید کرده است که مهم ترین وظیفه دفاتر، پاسخ گویی به مسائل شرعی حجاج است. به طور معمول، از دیگر وظایف دفاتر، گرفتن وجوه شرعی مردم است که از نقاط مختلف به اینجا آمده و وجوه شرعی خود را به مرجع مورد نظر خود می پردازند. حجت الاسلام محمودی از دفتر آیت اللَّه سیستانی می گوید: روزهای نخست، کمتر پرسش شرعی وجود دارد، اما به تدریج و به ویژه روزهای نخست در مکه، این مراجعات زیاد می شود.
گفتنی است که در هر دفتر، جمعی از علما و فقهای برجسته هستند که با مطرح شدن پرسش جدید، شورای استفتایی تشکیل داده و مشکل را حل می کنند. به علاوه ارتباط تلفنی هم با مرجع برقرار است.
گزارشی با عنوان «اوقات غنیمت دان، آن قدر که بتوانی» گفتگویی است با حجاج،
در باره کیفیت گذران روزهای با ارزش حضور در مدینه. مصاحبه ای با محمد اسحاق مدنی تحت عنوان «فرایند تکاملی حج ایرانیان» در ادامه آمده و اخبار دیگری از عربستان و سایر نقاط هم در آن درج شده است.
انتشار نخستین شماره فارسی «البلاد»
هر سال، روزنامه «البلاد» در موسم حج، چند شماره فارسی منتشر می کند که به طور عمده، حاوی دو بخش است؛ نخست، اخبار مربوط به ایران و روابط آن با کشور سعودی و دیگر کشورهای عربی. دوم، اخبار مربوط به حج و تشریح خدمات ارائه شده از سوی مسؤولان سعودی. نثر این نشریه در قیاس با آنچه که سالهای قبل انتشار می یافت، ایرانی تر شده است. پیش از این غالباً از نثر فارسیِ افغانی استفاده می شد.
هدف سعودی ها تغذیه فکری ایرانی ها است که البته در این کار کاملًا ناموفق بوده اند. به طور غیر رسمی هم گفته شده است که ما البلاد را برای ایرانی ها منتشر می کنیم و نیازی به زائر نیست. اما روشن است که البلاد به دست ایرانی ها نمی رسد چنانکه با گرایش های آنان نیز متناسب نیست. در برابر، نشریه زائر تنها نشریه و منبع خبری است که تاکنون در ایّام حج، منبع اطلاعاتی زائران خانه خدا بوده است.
نخستین شماره آن در 16 ذی قعده، برابر با 18 دی ماه (نخستین روز پرواز ایرانی ها به عربستان) انتشار یافته است.
روی صفحه نخست آن تصویر امیرعبداللَّه و آقای خاتمی در کنار هم آمده، با اشاره به تلفنی که آقای خاتمی به امیر عبداللَّه زده است. خبر کمک های عربستان به زلزله زدگان بم از دیگر اخبار این نشریه است. بر اساس این گزارش، تاکنون 16 هواپیمای سعودی کمک های این کشور را به بم انتقال داده اند. این خبر از قول البریک، سفیر سعودی در تهران اعلام شده است. اخبار دیگر مربوط به روابط ایران و بلاد عربی، به طور عمده به بهبود روابط ایران و مصر اختصاص یافته است. اما اخبار مربوط به حج، افزون بر اشاره به شستشوی کعبه معظمه توسط امیر عبدالمجیدبن عبدالعزیز، از قول امیر نایف تأکید شده است که امسال شدیدترین تدابیر امنیتی به خاطر حمایت حجاج بیت اللَّه الحرام صورت خواهد گرفت. این خبر با اشاره به درگیری هایی است که طی ماه های اخیر
میان افراطیون وهابی با مأموران سعودی در جریان بوده است. وزیر حج عربستان می گوید:
«امسال، از 161 کشور، زائر به سعودی وارد خواهد شد. شعار حجّ امسال هم «صحت میهمانان خانه خدا» است که از طرف وزیر بهداشت اعلام شده است. خبری هم از بانک توسعه اسلامی برای توزیع کالابرگهای حج درج شده است. رنگ سبز کالابرگها برای قربانی حج تمتّع و قِران و رنگ قرمز برای فدیه است. تحوّل جدیدی که در نقل وانتقال زائران صورت گرفته، مربوط به بازگشایی فرودگاه مدینه به روی هواپیماهای خارجی است و کار زائران را، که پیش از این دشواری انتقال از جده به مدینه را داشتند، آسان می سازد.
145 راهنما هم از طرف وزارت شؤون اسلامی معیّن شده است تا زائران را راهنمایی کرده، آنان را نصیحت نموده و مناسک بیاموزند.»
سوّمین شماره البلادِ فارسی هم مانند شماره های قبل، با محوریت حج، زلزله بم و روابط ایران با کشورهای عربی و نیز برخی از مسائل جهانی، با تاریخ 20 دی ماه منتشر شده است. خبری از نماینده ولی فقیه حجّت الاسلام و المسلمین ری شهری در صفحه اول آمده است که: نقش دولت عربستان در خدمت به زلزله زدگان بم و ارائه تسهیلات به حجاج ستودنی است. خبر دیگر در باره زائران مصری است که آخرین آنها روز دوم ذی حجه وارد عربستان خواهند شد. وزارت بهداشت سعودی کلیه نیروهای خود را برای خدمت به میهمانان خانه خدا بسیج کرده است. خبر دیگر آنکه شش میلیون پرس غذا در مشعر و منا میان زائران خانه خدا توزیع خواهد شد. معاون وزارت حج از هماهنگی میان وزارت حج و بعثه های حج سخن گفته است. این هماهنگی از جمله در باره سرازیر شدن زائران برای جمرات است که امسال به نوبت خواهند آمد تا یک مرتبه همه در آنجا جمع نشوند. سالهای قبل به همین دلیل، مشکلات عدیده ای به وجود می آمد.
خبر دیگر آن است که هیچ اتوبوسی بدون داشتن مجوّز سازمان کلّ امنیت، نمی تواند وارد مشاعر مقدسه شود. این اتوبوس ها طی ماه جاری نمی توانند وارد مکه مکرمه شوند. در این شماره البلاد، از تشویق دولت سعودی نسبت به زنان برای کمک به
فعالیتهای مورد نیاز به آنها در امور حج سخن گفته شده و اینکه 1600 فرصت شغلی وجود دارد که زنان سعودی می توانند از آن استفاده کنند. کمترین حقوق 1500 ریال و بالاترین آن 6000 ریال سعودی خواهد بود.
چهارمین شماره البلاد در روز یکشنبه 21 دی ماه، 19 ذی قعده منتشر شد. خبری از اسقبال فهد از پادشاه اردن، طرح های مقابله با سیل در مکه، اعلام رادیوی اف- ام برای پخش قرآن و تصویری بزرگ از دو زن از عراقی ها که شوهرانشان به دست آمریکایی ها کشته شده و در حال سوگواری هستند، روی صفحه اول البلاد فارسی دیده می شود. در صفحات بعد، خبری از ورود نخست وزیر ترکیه به ایران، زلزله های مداوم در ایذه و مسجد سلیمان و دیدار وزیر خارجه اسپانیا از زلزله بم آمده است. در باره اخبار حج، خبر آمادگی بهداری مدینه برای رسیدگی به زائران بیمار، هزینه 30 میلیون ریالی سعودی برای تجهیز آشپزخانه های چادرهای زائران ایرانی در منا و اعلام قاطع ممنوعیت استفاده از کپسول گاز در مشاعر مقدسه، که توسط مسؤولان بلندپایه سعودی اعلام شده، دیده می شود.
بر اساس نوشته البلادِ فارسی، امسال 2700 کارمند و کارگر در مسجد الحرام در خدمت زئران خانه خدا هستند. از این تعداد، 700 نفر نیروهای ثابت مسجد هستند و حدود 2000 مرد و زن برای این ایام به آنها افزوده شده اند. این افراد شامل مرشدینی هم هستند که به قول این روزنامه برای جلوگیری از بدعتها و کارهای خلاف شرع در مسجدالحرام ایفای نقش می کنند. برنامه های ویژه مسجد از 15 ذی قعده آغاز شده و تا پایان ماه ذی حجه ادامه خواهد داشت. خدمات ارائه شده در مسجد، شامل خدمات ارشادی، عمومی، فنی و خدمات غیر مستقیم می شود؛ از جمله خدمات توجیهی می توان به برگزاری کلاس های سخنرانی و درس و ارائه فتواها و توزیع کتابهای دینی اشاره کرد که سه اداره توجیه و ارشاد، اداره شؤون مصاحف و اداره تطویف این وظایف را عهده دار هستند.
پروژه های عمرانی که در طول سال گذشته به انجام رسیده و برای حج آماده شده عبارت اند از:
دوم؛ به طوری که تقریباً به صورت بیضی شکل در آمده است).
پایان بازسازی پلکان مجاور باب اجیاد، به علاوه دو پلکان دیگر که برای معلولان و سالمندان ساخته شده است. نیز ازدیاد پلکانها برای معلولان در اطراف صفا و بهینه سازی پلکانهای موجود.
استفاده کامل از سقف چاه زمزم (در واقع، چاه زمزم، دیگر از مسجدالحرام راهی ندارد و سقف آن به مطاف افزوده شده است).
ایجاد مسیر ویژه برای طواف معلولان وسالمندان درطبقه دوم وسطح حرم شریف.
ایجاد گذرگاه ویژه برای صندلی های چرخدار در طبقه دوم مسیر مسعی.
گفتنی است از نظرفقهای شیعه تااین زمان، نه طواف درطبقه دوم جایزاست و نه سعی.
به دنبال خبری که در شماره نخست البلاد آمده بود، در شماره 4 نیز تأکید شده است که تعداد 145 راهنما و مرشد برای هدایت مردم و مبارزه با آنچه که این جماعت آنها را بدعت! می نامند، در مساجدی که مورد زیارت زائران هستند، آماده خدمت می باشند.
در برخی از این اماکن؛ مانند احُد، بلندگو یکسره مشغول به تبلیغ و مخالفت با زیارت قبور شهدای احد است. این وضعیت در تمام ایام عمره ادامه داشت و با کمال شگفتی کمترین تأثیری هم روی زائران شیعه و سنی نداشت.
در پنجمین شماره البلاد، با اشاره به اینکه در دوم ذی حجه چهارمین همایش مکه مکرّمه برگزار می شود، می گوید: موضوع آن مسائل حمل و نقل زائران در موسم حج است. مسائل شرعی، بهداشتی، تسهیلاتی از مباحثی است که در مقالات سخنرانان مورد توجه خواهد بود. به گزارش البلاد فارسی، ش 12 (دوشنبه 29 دی) این کنفرانس در روز یاد شده، در دانشگاه امّ القری در مکه افتتاح شده است.
در این شماره همچنین به سفر امیر عبدالمجید به جده برای نظارت بر حسن اجرای برنامه هایی که برای زائران تدارک دیده شده، اشاره شده است. در این شماره گزارش مفصلی از فعالیتهای شعبه وزارت حج در مدینه برای استقبال از زائران و امکاناتی که
تدارک دیده شده، ارائه شده است. در این رابطه، مصاحبه مفصلی با مهندس عبدالفتاح رییس فرودگاه مدینه صورت گرفته است.
امسال برای پاکسازی قربانگاه های مکه، مبلغ 000 000 5 ریال سعودی اختصاص داده شده است. این مبلغ صرف پاکسازی قربانگاه ها پس از قربانی خواهد شد که سرعت عمل در آن می تواند سلامت محیط زیست را تأمین کند.
رادیوی حج عربستان
بر اساس اخبار اعلام شده، امسال رادیوی حج، از 3/ 10/ 82 در عربستان به راه افتاده است. این رادیو که ویژه حج است، برنامه هایی به زبانهای مختلف؛ شامل عربی، انگلیسی، فرانسوی، فارسی، ترکی، اندونزیایی، اردو و افریقایی در دو نوبت صبح و عصر پخش خواهد کرد. زمان کاری این رادیو در ماه ذی قعده 18 ساعت و در ماه ذی حجه 24 ساعته خواهد بود. برای اداره برنامه های آن، وزارت اطلاعات، اوقاف و امور اسلامی، حج و چندین مؤسسه دیگر همکاری دارند. زمانهای دقیق برنامه هایی که به زبانهای مختلف از این رادیو پخش می شود، در نشریه البلاد فارسی شماره 4 چاپ شده است. برنامه فارسی آن از ساعت 5/ 5 تا 7 بعد از ظهر می باشد.
فعالیت جاری گروه ارشاد
این گروه زیر نظر معاونت آموزش و پژوهش بعثه فعالیت می کند و در موسم دارای دو مسؤول است که یکی برای مدینه قبل و دیگری برای مدینه بعد. این گروه، به طور معمول در هر دو شهر مکه و مدینه فعال است، اما در مدینه فعال تر است. فلسفه وجودی این گروه، اجرای امر به معروف و نهی از منکر، به ویژه جلوگیری از کارهایی که انجام آنها در مرئی و منظر عمومی، سبب وهن تشیّع می شود.
برای انجام این امور، شرح وظایف تفصیلی برای گروه ارشاد فراهم شده است. بنا به اهمیت زیادی که این شرح وظایف برای شناخت مسائل رفتاری مطلوب و غیر مطلوب زائران از دیدگاه بعثه حج جمهوری اسلامی و اصولًا نظام جمهوری اسلامی دارد، متن آن را در اینجا به عنوان یک سند تاریخی ارائه می کنیم:
شرح وظایف گروه ارشاد کاروانهای حج
بسم اللَّه الرحمن الرحیم
وَلْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّةٌ یَدْعُونَ إِلَی الْخَیْرِ .... آل عمران، 104
مقدمه
شناخت حوزه مسؤولیت و چگونگی انجام وظایف محوّله، از شروط اصلی مسؤولیت دهی و یا مسؤولیت پذیری است که اگر با شرایط دیگر پیوند پیدا کند، موفقیت انسان را دو چندان خواهد کرد.
از این رو و با توجه به وظایف شورای فرهنگی و گروههای ارشاد کاروانهای حج جمهوری اسلامی ایران و نقش آنان در ارشاد زائران، مطالبی در چند بخش تقدیم می گردد، امید است با اهتمام و عمل به آن، عزّت و اقتدار شیعه افزون و ثواب مضاعف نصیب همگان گردد:
1.پیشینه گروههای ارشاد
گروه ارشاد زائران بیت اللَّه الحرام برای اوّلین بار، پس از پیروزی انقلاب اسلامی، با تعداد محدودی در بعثه مقام معظم رهبری تشکیل و با سازماندهی آنان و استقرار در مکانهای خاصی؛ همچون بقیع، به ارشاد و راهنمایی زائران می پرداختند. این روش گرچه موفقیتهایی را به همراه داشت، لیکن با کاستی هایی نیز روبرو بود که موجب گردید تا معاونت آموزش و پژوهش بعثه مقام معظم رهبری با بهره گیری از نظریات و پیشنهادهای دست اندرکاران امر حج و با بازنگری در تشکیلات و سازماندهی و روش اجرایی آن، گروههای ارشاد کاروانها را به شکل کنونی سازماندهی نماید.
2.وضعیت حجاج اعزامی
همه ساله هزاران نفر از نقاط مختلف ایران اسلامی، جهت انجام فریضه حج و زیارت نبیّ گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و فاطمه زهرا علیها السلام و امامان مدفون در بقیع علیهم السلام و دیگر اماکن
زیارتی مکه و مدینه، توسط سازمان حج و زیارت به عربستان اعزام می شوند. در میان زائران اعزامی دو گروه وجود دارند که باید به نوعی به کمک آنان شتافت:
1.افراد ضعیف، بیمار و احیاناً مسن و ناتوان. 2. افرادی که تجربه سفرهای خارجی را نداشته و یا عظمت این سفر الهی و معنوی را درک نمی کنند و در نتیجه خواسته یا ناخواسته به اعمالی دست می زنند که موجب وهن تشیع و جمهوری اسلامی ایران می گردد.
3.طبیعت سفر حج
جمعی بودن سفر، محدود بودن امکانات پروازی، دشوار بودن زائرگردانی، آن هم در یک کشور خارجی، محدودیت زمانی و مکانی انجام مناسک حج، جابه جایی های متعدد در مدت محدودِ سفر، موقعیت زائران ایرانی به عنوان پیروان تشیع و انقلاب اسلامی و انتظار حجاج دیگر کشورها از آنان، حضور حجاج کشورهای اسلامی و احیاناً غیر اسلامی با آداب و رسوم و زبانهای مختلف، هر یک ضمن در بر داشتن سختی ها و دشواری های خاص خود، موجب احساس مسؤولیت بیشتر زائران نسبت به مکتب اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام و انقلاب اسلامی می گردد.
4.وضعیت خاص عربستان
عربستان سعودی همه ساله در موسم حج، مقرّرات و قوانین خاصی را به اجرا می گذارد که این مقررات ایجاب می کند مسؤولان حج دو کشور تلاشهای مشترکی را برای هرچه بهتر و باشکوهتر برگزار شدن این فریضه الهی انجام دهند تا علی رغم آمار گسترده زائران و اختلاف نگرش عربستان و ایران در برخی مسائل مرتبط با حج و نیز ایجاد محدودیت برای برخی امور ارشادی و تبلیغی، زائران ایرانی بتوانند به راحتی و درستی، اعمال و مناسک خود را انجام دهند.
شایان ذکر است که در میان کشورهای اسلامی، تنها جمهوری اسلامی ایران است که در مراحل مختلف سفر، تمامی امور مربوط به زائران، از قبیل: تهیه مسکن، تغذیه، حمل و نقل، امور پزشکی و ارشاد، آنان را به صورت متمرکز برعهده دارد.
5.اهداف جمهوری اسلامی ایران از حج
الف:انجام حج صحیح و مقبول توسط حجاج.
ب:ایجاد تحوّل روحی و اخلاقی در حاجیان.
ج:فراهم نمودن زمینه هرچه بیشتر اخوّت دینی و وحدت اسلامی.
د:معرفی شیعه و نظام جمهوری اسلامی ایران به حجاج دیگر کشورها.
ه:فراهم کردن رفاه نسبی برای زائران به منظور استفاده هرچه بیشتر معنوی از این سفر روحانی.
رسیدن به این اهداف، باتوجه به محدودیت امکانات، جز با اتّکا به نیروهای مؤمن و عاشق خدمت به اسلام عزیز و نظام جمهوری اسلامی ایران میسّر نخواهد شد.
لذا با توجه به اهداف پیشگفته، همه ساله از میان زائران هر کاروان بر اساس دستورالعمل پیوست، تعدادی از خواهران و برادران برای انجام مسؤولیت دینی و شرعی امربه معروف و نهی از منکر و ارشاد دیگر زائران، به صورت داوطلبانه انتخاب می شوند تا با پیشگیری از اموری که در آن محیط به شیعه و تشیّع لطمه وارد می کند، دین خود را به ائمه معصومین علیهم السلام ادا نموده، دیگر مسلمانان را به مکتب اهل بیت علاقمند و امیدوار سازند.
6.گزینش و توجیه
برپایی حج ابراهیمی و برگزاری مراسم عظیم کنگره عبادی- سیاسی حج، مطابق با شأن نظام اسلامی و زائران ایرانیِ خانه خدا، از یک سو جایگاه تشیع و جمهوری اسلامی ایران را در نگاه مسلمانان جهان ارتقا بخشیده و از سوی دیگر افتخار انتساب به امامان معصوم شیعه، مسؤولیت هر ایرانی و دوستدار خاندان عترت و طهارت را دو صد چندان می کند.
زائران محترم ایرانی حرمین شریفین که نمایندگان انقلاب اسلامی و ملّت مسلمان ایران در سرزمین وحی می باشند، به خوبی می دانند که اعمال آنان در دید نکته بین و ژرف اندیش دیگر زائران، مسلمان هم بر آبروی نظام جمهوری اسلامی و هم بر توجه به
خاستگاه این نظام اسلامی؛ یعنی فقه و فرهنگ غنی ائمه معصومین علیهم السلام تأثیر غیر قابل برگشت دارد. از این رو، هدایت به موقع زائران ایرانی و توجیه صحیح آنان، مسؤولیت بس سنگینی است که بردوش روحانیون و معین های محترم کاروانها و سایر عوامل حج گذارده شده و خصوصاً عزیزان روحانی به دلیل رسالتی که برعهده دارند، باید پیوسته و به صورتهای گوناگون در زمینه حفظ شخصیت شیعی و انقلابی و همچنین انجام صحیح مناسک حج به زائران خود آموزشها و تذکّرات لازم را ارائه کنند.
7.پیوند با رهبران الهی
یکی از فلسفه ها و مقاصد بلند حج، این است که حج گزاران در پرتو زیارت خانه خدا و انجام مناسک حج، قطره های وجود خود را به دریای بیکران امامت و رهبری خاندان رسول اللَّه صلی الله علیه و آله وصل کنند؛ چرا که در حدیث آمده است: «مِنْ تَمامِ الْحَجّ لِقاءِ اْلإمامِ»، و در این راستا، ائمه بقیع علیهم السلام، محور و مرکز اصلی این توجه اند و چون بهره گیری از ثمرات زیارت ائمه و حفظ بقیع و باز نگهداشتن درِ این حرمِ الهی بر روی همه زائران حرم نبوی صلی الله علیه و آله، یکی از حیاتی ترین مسائل اجتماعی شیعه در طول تاریخ بوده است، لذا لازم است از دست زدن به اعمالی که ما را از این اصل مهم و حساس دور می کند، جداً احتراز نماییم. مردم ایران به دلیل سابقه طولانی در ولای اهل بیت علیهم السلام و ارادت به ساحت مقدّسشان و به عنوان پیروان تفکّر اصیل اسلام ناب محمدی صلی الله علیه و آله و تربیت یافتگان مکتب ولایت و امامت، بایستی با رفتاری درست و کرداری شایسته محبت و علاقه سایر مسلمانان را به سوی ائمه هدی علیهم السلام جلب کرده، مایه آبرو و عزّت پیشوایان مظلوم و معصوم خود باشند. اقدام به اعمالی که موجب وهن مذهب و از بین بردن علاقه دیگران به مکتب نجاتبخش اهل بیت علیهم السلام می شود خسران عظیمی است که با جدّیت باید از آن جلوگیری کرد.
ارشاد سازنده و مواعظ بلیغ روحانیون محترم کاروانها، با شیوه ای قابل فهم و با بهره گیری از قرآن کریم و احادیث اهل بیت علیهم السلام و استفاده از تجارب ملموس و نیز
به کارگیری تمامی امکانات و ظرفیتهای موجود، می تواند مشتاقان و زائران حرمین شریفین را در برابر موارد خلاف مصونیت بخشد؛ از این رو و برای تحقّق بخشیدن این امر مهم و به منظور تشویق زائران بیت اللَّه الحرام، به بهره برداری هرچه بیشتر از مراسم عظیم عبادی- سیاسی حج و حفظ شؤون دینی و اسلامی حجاج ایرانی و پیشگیری از رفتارهای خلاف اخلاق و همچنین با اتکا به تجربه موفق گروه های ارشاد در گذشته، شورای فرهنگی، مرکب از روحانی و معین کاروان و مدیر و معاون کاروان تشکیل می گردد. این شوراها با استفاده از امکاناتی که در اختیار دارد، در جهت رشد و تعالی زائران و نیز اجرای سیاستهای فرهنگی بعثه مقام معظم رهبری و نظارت برعملکرد گروه های ارشاد، به انجام وظیفه می پردازد.
نحوه تشکیل گروه های ارشاد:
در راستای مشارکت دادن کلیه زائران در انجام امور فرهنگی و اصلاح رفتارهای اجتماعی و مراقبت نسبت به انجام صحیح مناسک و استقرار نظم در تمامیِ کاروانها و آشنا نمودن حجاج ایرانی به حساسیتهای سایر مسلمین در موسم حج و بالأخره حفظ شؤون دینی و ارتقای جایگاه نظام اسلامی در منظر حجاج سایر کشورها، در هرکاروان به تعداد ده نفر از برادران و خواهران زائر، که از سطح سواد و آگاهی بالاتری نسبت به سایرین برخوردار بوده و توانایی انجام وظایف محوّله را داشته باشند، برای انجام مأموریتهای فوق و عینیت بخشیدن به فریضه بزرگ امر به معروف و نهی از منکر و ارشاد سایرین، به صورت داوطلبانه انتخاب می شوند و تحت عنوان گروه های ارشاد زیرنظر شورای فرهنگی و به محوریت روحانی محترم کاروان انجام وظیفه می کنند:
الف-شرح وظائف شورای فرهنگی کاروان:
1.تنظیم برنامه جلسات و مراسم کاروان و نصب آن در محل مناسب جهت اطلاع زائران.
2.شناسایی و انتخاب ده نفر از خواهران و برادران به عنوان گروه ارشاد.
3.برنامه ریزی و اجرای برنامه های ارائه شده از سوی بعثه.
4.نظارت بر رفتار اجتماعی زائران و ارائه رهنمودها و آموزش های لازم به آنها.
5.برنامه ریزی جهت برگزاری مسابقات فرهنگی، حفظ قرآن و حدیث و ...
6 شناسایی نیروهای مستعد، جهت همکاری با کاروان در بخشهای مختلف.
7.بررسی و تصویب تشکیل جلسات ویژه به مناسبت اعیاد، وفیات، بزرگداشت دهه فجر و امثال آن.
8.شناسایی ظرفیتهای جدید فرهنگی- مذهبی و استفاده از آن به منظور پرکردن اوقات فراغت زائران.
9.مشورت و تبادل نظر نسبت به زمان تشکیل جلسات، دیدارهای دوره ای، شرکت در جلسات عمومی بعثه نظیر دعای کمیل، دعای ندبه و امثال آن.
10.رسیدگی به تخلّفات و اختلافات احتمالی زائران و ارائه تذکرات لازم.
11.بررسی پیشنهادها و انتقادات زائران و رسیدگی به آنها.
12.ارزیابی چگونگی حضور زائران کاروان در جلسات، مراسم و برنامه های مختلف حج و عملکرد آنان.
13.شناسایی و معرفی زائران موفق کاروان.
ب- روش کار و ضوابط کلی
انتخاب افراد عضو گروه ارشاد از میان داوطلبان، برپایه ضوابط شرعی و برابر مقررّات اعلام شده از سوی بعثه و تنها در محورهای تعریف شده که پس از این ذکر خواهد شد، صورت می گیرد.
هریک از اعضای گروه اصلی، حتی المقدور ده نفر دیگر از اعضای کاروان را شناسایی و با هماهنگی روحانی محترم کاروان، نسبت به توجیه آنها اقدام و خود نیز رابط این گروه با گروه مرکزی خواهد بود.
پیشنهادها و انتقادهای زائران و همچنین مشکلات و موانع کار در جلسات گروه های ارشاد، مورد بحث و بررسی قرار گرفته و پس از جمع بندی از طریق رابط گروه، به مدیریت آموزش و پژوهش بعثه منتقل می گردد.
تبصره: گزارشهای تخلّفات مهم، لازم است در همان روز از طریق روحانی کاروان و یا نماینده وی به بعثه منتقل شود.
ج- زمان و مکان و چگونگی انجام وظایف گروههای ارشاد
حضور در بقیع و اطراف آن جهت ارشاد زائران.
حضور در مسجدالنبی صلی الله علیه و آله در ساعتهای مشخص.
حضور در مسجدالحرام در اوقات مشخص.
مراقبت و ارشاد زائران در طول سفر.
تکمیل فرمها و پاسخنامه ها و ارسال آن به واحد مربوط در بعثه مقام معظم رهبری.
کمک به افراد ناتوان در انجام اعمال.
د- نحوه عملکرد اعضای گروه ها
اعضای گروه ارشاد کاروان، یاوران و مشاوران روحانی محترم کاروان بوده، در صورت لزوم، وظایف محوله از سوی ایشان از قبیل: تصحیح قرائت نماز و ... را انجام می دهند.
روحانی کاروان پس از تشرف به مدینه منوره و یا مکه مکرمه، در اوّلین فرصت با مراجعه به واحد ارشاد مستقر در بعثه مقام معظم رهبری و اعلام حضور و اخذ برنامه کار «گروه ارشاد» آن را به اعضای گروه اعلام می نماید.
شایان ذکر است:
در صورت نیاز به مراجعه «رابط گروه» به «واحد ارشاد» مستقر در بعثه، مراتب از طریق روحانی و یا بازرس کاروان به آنها اعلام خواهد شد.
وظایف گروه ارشاد به گونه ای تعیین گردیده، که تضادّی با برنامه های عبادی و زیارتی آنها نداشته باشد، گرچه این عمل نیز خود از مهمترین عبادات است.
ه- تخلّفات رفتاری
به منظور آشنایی با نوع تخلّفاتی که امکان دارد گروههای ارشاد با آن مواجه شوند و مواردی چند از آنها در سالهای قبل گزارش شده، به تناسب ویژگیهای مکانی ذکر خواهد شد. بدیهی است پاره ای از این خلافها، به دلیل ترکیب سنی و وضعیت تحصیلی زائران و رعایت ضوابط و مقرّرات در سال جاری ممکن است کمتر مشاهده شود، در عوض بنا به مقتضیات زمان، احتمالًا تخلّفات جدیدی اتفاق بیفتد که در این فهرست به آنها اشاره ای نشده، لذا روحانیون محترم و اعضای محترم گروه های ارشادی، ضمن انعکاس آنها به بعثه، نسبت به رفع آن اهتمام عالمانه و منطقی را به کار بندند.
الف- فرودگاه
گفتنی است: افراد و وسایل همراه مسافر در فرودگاه توسط مأموران دولت عربستان با دقت کنترل و گاهی به وسیله سگهای تربیت شده مورد بازرسی قرار می گیرند.
ب- در بقیع و اطراف آن
بستن دخیل به شبکه های بقیع به وسیله پارچه، نخ، قفل و امثال آن.
برداشتن خاک و سنگ و گندم از روی قبرها.
انداختن عریضه، پول، لباس، پارچه، شمع و ... روی قبور.
فیلمبرداری و گرفتن عکس داخل بقیع.
عدم رعایت نظافت محوطه بقیع.
سد معبر و ایجاد مزاحمت برای دیگران در جلو بقیع.
سیگار کشیدن در داخل و جلوی بقیع.
نماز خواندن جلو و داخل بقیع، باتوجه به حرام بودن آن از دیدگاه وهابیان.
تجمّع جلوی بقیع به هنگام نماز جماعت.
خواندن روضه های حساسیت برانگیز، توأم با حرکات ناموزون و احیاناً با صدای بلند.
نوحه خوانی و سینه زنی
خواندن دعای توسل و زیارت عاشورا، به صورت دسته جمعی و با صدای بلند جلو و مقابل بقیع و دیگر اماکن زیارتی.
روشن کردن شمع و انداختن سفره های نذری.
خوابیدن کنار بقیع، به ویژه بانوان.
ج- مسجدالنبی صلی الله علیه و آله و اطراف آن
بوسیدن ضریح و درهای حرم مطهّر.
گذاشتن مهر، سنگ و امثال آن هنگام سجده.
عبور از مقابل نمازگزاران و حرمت آن از دیدگاه اهل سنت.
بردن کفش به داخل روضه مقدسه و گذاشتن آن روی جعبه قرآنها.
گرفتن قرآن و کفش در یک دست.
عبور از روی قرآن و قفسه های قرآنی.
گرفتن قرآن با دست چپ و گذاشتن آن روی زمین و فرش.
بردن قرآن از مسجد جهت تلاوت، به محل سکونت.
به هم زدن صفوف نماز جماعت و اصرار برگذشتن از میان جمعیت.
خواندن نماز نافله و قرائت قرآن، هنگام خطبه های نماز جمعه.
صحبت کردن هنگام اذان و ایراد خطبه های نماز جمعه.
ترک مسجد در آستانه اقامه نماز جماعت.
فرستادن صلوات و خواندن زیارت با صدای بلند.
یکدیگر را با صدای بلند صدا زدن.
خواندن نماز فرادی همزمان با نماز جماعت.
پشت به ضریح پیامبر صلی الله علیه و آله نشستن.
دست بسته نماز خواندن و گفتن آمین در نماز.
بلند خواندن ذکر رکوع و سجود.
زودتر از امام جماعت به رکوع و سجود رفتن.
شرکت نکردن در نماز میت و ترک مسجد در آن لحظه.
د- مسجدالحرام
نازک بودن لباس احرام بانوان و نمایان بودن بدن در حین طواف.
بردن نام ائمه علیهم السلام با صدای بلند در طواف.
برخلاف مسیر طواف کنندگان حرکت کردن، به منظور رسیدن به مقابل حجرالأسود و یا ورود به حِجر اسماعیل.
نماز خواندن در مسیر طواف کنندگان و ایجاد مزاحمت برای دیگران.
بوسیدن مقام ابراهیم.
کندن نخ از پرده کعبه.
عبور خانم ها از میان صفوف نمازگزاران به ویژه در آستانه اقامه نماز جماعت.
فشار آوردن به دیگران به منظور استلام حجرالأسود.
پشت به کعبه نشستن
سایر موارد یاد شده در مسجدالنبی صلی الله علیه و آله.
ه- موارد فرهنگی و اجتماعی
حضور مردان با لباس نامناسب در اماکن عمومی.
رعایت نکردن حجاب توسط بانوان و پوشیدن جورابهای نازک.
نصب علائم روی چادرهای بانوان به شکل نامناسب.
تجمّع در جلو ساختمانهای محل اسکان در اوقات نماز.
ریختن آشغال و زباله در معابر عمومی.
وضو گرفتن با آب منبع های آب آشامیدنی، به خصوص داخل مسجدالحرام و مسجدالنبی صلی الله علیه و آله.
نوشتن نام و نام خانوادگی مشابه با نام خدا و معصومان علیهم السلام روی دمپایی و کفش.
ایجاد مزاحمت در اوقات استراحت دیگران.
عدم حضور به موقع برای سوار شدن به اتوبوس، صرف غذا و معطل ساختن دیگران.
رعایت نکردن بهداشت و ایجاد ناراحتی برای خود و سایرین.
بحث کردن با حجاج سایر کشورها در صورت آشنا نبودن با زبان آنان.
و- موارد مربوط به بازار و خرید
چانه زدنهای حقارت آمیز.
فروش اسکناس های ایرانی به صرافی ها.
خرید و حمل بارهای حجیم و سنگین توسط افراد.
مراجعت از حرمین شریفین به طرف محل اسکان کاروان در اوقات نماز.
تجمّع جلو مغازه ها هنگام نماز.
پَرسه زدن و اتلاف وقت در بازارها.
شایان ذکر است گرچه برخی از این موارد، خودبه خود اشکالی ندارد، لیکن به دلیل برانگیختن حساسیت پیروان سایر مذاهب و پیامدهای نامطلوب آن و برای رعایت مصلحت اهم باید از آنها احتراز نمود.
امسال مسؤول مدینه قبل جناب حجت الاسلام والمسلمین آقای محمدعلی مقدادی است و مسؤول مدینه بعد جناب حجت الاسلام و المسلمین آقای محمود کارآموزیان خواهد بود. نیروهای ثابت همین دو نفر هستند و به طور معمول برای اجرای کارهای جاری از نیروهایی که در کاروانها هستند استفاده می کنند.
در هر کاروان یک شورای فرهنگی شامل مدیر، معاون، روحانی و معین (با مدیریت روحانی اول کاروان) هستند که از جمع کاروانیان، ده نفر یا بیشتر را که توان انجام وظایف ارشادی را دارند، انتخاب می کنند. این افراد به گروه ارشاد معرفی می شوند. هدف از انتخاب این افراد از زائران، مشارکت دادن جمعیِ کاروان، در انجام وظایفی است که گروه ارشاد بر عهده دارد.
گروه ارشاد در همان ایران تعیین شده و اسامی افراد منتخب برای بعثه ارسال می گردد و پس از چک شدن آنان، وظایف آنان به ایشان ابلاغ می شود. از میان این ده نفر، یک نفر به عنوان رابط انتخاب شده تا در خصوص وظایف محوّله با مسؤول گروه ارشاد در ارتباط باشد.
برنامه های گروه ارشاد به طور کلّی دارای دو بخش است؛ نخست انجام بهتر وظایف مستحبی- دینی مانند توصیه به ختم صلوات، ختم تلاوت قرآن که به صورت منظم دنبال می شود. اما نبایدها در ارتباط با اعمالی است که سبب تحریک مخالفان می شود که از جمله می توان به نماز خواندن کنار بقیع، خروج از مسجد النبی صلی الله علیه و آله در وقت نماز و پرسه زدن در بازار را یاد کرد.
یکی از اصولی که در این ارتباط مورد توجه است، رفع مزاحمت از رفت و آمد در محل بین الحرمین است. بسیاری از کاروانها بعد از نماز صبح در محوطه روبه روی بقیع برای زیارت می نشینند که طبق دستور بعثه مقام معظم رهبری، هر کاروان می بایست تنها سه جلسه در این محل حضور جمعی یابد. در روزهای اخیر این توصیه، از مشکلات شلوغی و صحنه های تند این محل کاسته است.
از این جزوه تعداد پنج هزار نسخه میان کاروانها (برای هر کاروان 10 عدد) توزیع شده است تا در ایام موسم، آمادگی لازم را به دست آوردند.
همچنین برای بالا بردن کیفیت کار گروه ارشاد، چندین فرم مختلف چاپ شده است:
وداع با مدینه، وداع با مکه، فرم توصیه های کلّی به زائران، و هفت فرم دیگر که به نوعی به وظایف ارشاد در مقاطع مختلف مربوط می شود.
علاوه بر آن، تقویمی از مناسبتهای موسم، به روحانیون داده می شود تا بتوانند بر اساس آن، برای مراسم ها استفاده کنند. امسال این جزوه تحت عنوان «مناسبتهای شمسی و قمری موسم حج 82» شامل گزارش هایی در باره تاریخ های ذیل است:
مناسبتهای قمری:
25 ذی قعده روز خروج پیامبر صلی الله علیه و آله برای حَجّةالوداع.
آخر ذی قعده شهادت امام جواد علیه السلام (که مع الاسف در جزوه مناسبتها فراموش
شده است).
یکم ذی حجه، روز ازدواج امام علی علیه السلام با فاطمه زهرا علیها السلام.
هفتم ذی حجه، شهادت امام باقر صلی الله علیه و آله.
هشتم ذی حجه، روز خروج و حرکت امام حسین به جانب کربلا.
نهم ذی حجه، روز عرفه- روز نیایش.
نهم ذی حجه، شهادت حضرت مسلم و هانی بن عروه.
دهم ذی حجه، عید قربان.
پانزدهم ذی حجه، ولادت امام هادی.
هیجدهم ذی حجه، غدیر خم.
بیست و چهارم ذی حجّه روز مباهله.
مناسبتهای شمسی:
26 دی، روز فرار شاه.
12 بهمن، روز ورود امام خمینی قدس سره به ایران.
22 بهمن، روز پیروزی انقلاب اسلامی ایران.
25 بهمن، سالروز صدور فرمان امام خمینی قدس سره در حکم قتل سلمان رشدی.
به طور کلی گروه ارشاد، دو گردهمایی عمومی دارد که عموم ارشادی ها دعوت شده و تذکّراتی توسط حجت الاسلام و المسلمین سید علی قاضی عسکر داده شده و از سخنرانی نماینده ولی فقیه استفاده می کنند. امسال نخستین جلسه عمومی، روز سه شنبه 23 دی ماه ساعت 5/ 3 تا 5/ 5 برگزار شد.
در این جلسه پس از تلاوت آیاتی از قرآن، نماینده ولی فقیه طی سخنانی در ارتباط با ایجاد وحدت و عدم انجام کارهای خلاف گفت: «اگر حج خوب برگزار شود، هم حاجی را متحوّل می کند و هم موجب تحوّل جامعه می شود.»
وی با تأکید بر اینکه حاجیان ایرانی باید زینت اهل بیت باشند و به همین منظور از هرآنچه سبب تفرقه و جدایی مسلمین است پرهیز کنند، گفت: «ما باید تلاش کنیم با رفتارهای صحیح خود حرمت این مکان مقدس را حفظ کرده و زمینه را برای برخورد تند با
زائران خود فراهم نسازیم.»
ایشان با تشکّر از گروه های ارشاد گفتند: «حرکت شما سبب می شود تا حظ و بهره معنوی زائران از این سفر روحانی بیشتر شود.»
سپس آقای قاضی عسکر، معاونت آموزش و پژوهش بعثه به سخنرانی پرداخت و در محورهای زیر مطالبی را بیان کرد:
کار ارشاد زائران بهتر است از خود کاروانها آغاز شود.
برای این کار، امکان آوردن نیروی ویژه برای کارهای ارشادی نیست و بنابر این بهتر است جوشش از درون خود کاروانها باشد.
تلاش کنید تذکّرات در قالب محترمانه به زائران متخلف داده شود.
لازم است برادران ارشاد، فرم های نظر سنجی را از معاونت آموزش گرفته و آنها را میان افرادِ فرهیخته کاروانها توزیع کنند در آینده از دیدگاه های آنها استفاده شود.
تشکّر از روحانیون کاروانها به خاطر همکاری صمیمانه آنان باگروه های ارشاد.
ایشان تأکید کرد که وضعیت فعلی در مقایسه با گذشته، بسیار بهتر شده و این نیست مگر نتیجه فعالیت مخلصانه گروه ارشاد، روحانیون، معین ها و کسانی که در بعثه در این ارتباط تلاش می کنند.
در پایان جلسه، رابطین گروه های ارشاد فرم های نظر سنجی را دریافت کردند تا پس از تکمیل، آنها را به واحد نظر سنجی تحویل دهند.
گفتنی است، دومین جلسه گروه ارشاد روز دوشنبه آینده برگزار خواهد شد.
در مکه نیز جلسه عمومی در 14 ذی حجه پس از پایان مناسک حج خواهد بود.
یکی از اقدمات گروه ارشاد توزیع نقشه های بقیع در میان زائران است. امسال قریب ده هزار نقشه بقیع و مسجدالنبی صلی الله علیه و آله با چاپ نسبتاً زیبا در اختیار کاروانها قرار می گیرد.
علاقه زائران، به ویژه کسانی که برای نخستین بار به حج مشرف شده اند، به این نقشه بسیار زیاد است.
امسال پنج نوع نقشه دیگر هم که مربوط به کعبه و مسجد الحرام و متعلّقات آن است، در شمارگان پانزده تا بیست هزار منتشر و میان زائران توزیع می شود.
بخش ارشاد، کتابچه ای هم مشتمل بر رهنمودها و توصیه های امام راحل در باره انجام بهتر حج توسط زائران و اخلاقیات حج منتشر کرده و در اختیار زائران قرار داده است.
کتابچه دیگری هم مشتمل بر رهنمودهای امام راحل خطاب به روحانیون در ارتباط با حج چاپ و در اختیار آنان قرار گرفته است.
ارتباط روحانی با واحد ارشاد
وقتی روحانی کاروان به بعثه وارد می شود و به معاونت امور روحانیون بعثه مراجعه می کند، به واحد ارشاد معرفی می گردد و این واحد، دستورالعمل هایی به شرح زیر در اختیار ایشان قرار می دهد تا بر اساس آنها، کار ارشادی خود و گروه ارشاد داخلِ کاروان را ساماندهی کند.
ارائه یک جزوه سه صفحه ای در باره ختم قرآن و صلوات. در این جزوه حاوی روایاتی درفضیلت ختم قرآن وصلوات است که به تعداد اتاقها میان زائران توزیع می شود.
دستورالعمل های جاری در باره مشکلات موجود در اطراف بقیع و حرم. در این دستورالعمل مطالبی در باره جلوگیری از آوردن بلندگو همراه کاروان، و پرهیز از بلند روضه خواندن، نماز خواندن کنار دیوار بقیع، سینه زنی و ... آمده است. امسال به دلیل بسته بودن قسمت فوقانی بقیع، یعنی از پله ها به بالا، در ساعات شب (بجز زمان مغرب تا عشا، که برخی اوقات قسمت بالا باز است) عملًا زمینه وقوع بسیاری از این خلاف های رفتاری از بین می رود. با این حال، از صبح تا ظهر این قسمت به روی زائران باز است. در گذشته، شبها غالباً تعدادی از کاروانها همراه با مدّاح کاروان به قسمت بالا می رفتند و سوگواری می کردند.
دو برگه به روحانی در باره وداع با مدینه ومکه داده می شود. در این برگه ها رهنمود داده شده است که کیفیت وداع آنان با این دو شهر چگونه باشد تا تأثیر خاص خود را روی اذهان زائران باقی بگذارد؛ از جمله: حرکت دسته جمعی کاروان در رفتن به اطراف بقیع و حرم برای وداع با پیامبر، ائمه و فاطمه زهرا علیها السلام. طلب حلالیت کلیه اعضای کاروان از یکدیگر و جدا شدن از هم با صمیمیت و محبّت. تشکّر از کارگزاران کاروان؛
اعم از مدیر، خدمه و روحانی. تأکید بر حفظ عهد و پیمانشان با خدا و رسول برای حفظ نورانیت و روحانیت این سفر.
دشواری های کار واحد ارشاد
اجرای دستورالعمل های واحد ارشاد، در عمل با دشواری هایی روبرو می شود که امسال هم نمونه هایی از آن اتفاق افتاده است. زائران ایرانی، به وضعیت خاصی عادت کرده اند و طبعاً در شرایط جدید، اندکی طول می کشد که خود را با وضعیت وفق دهند.
برای مثال، بلند صلوات فرستادن، روضه خوانی بلند، گریه کردن بلند، نماز خواندن کنار بقیع و ... از عاداتی است که زائران از قبل دارند و با تذکّرات محدود و به سادگی قابل حلّ نیست. با این حال، مقایسه این سالها با سالهای گذشته، نشان می دهد که به مقدار زیادی وضعیت تغییر کرده است.
توصیه های جدید واحد ارشاد به روحانیون
در اطلاعیه ای که امسال با عنوان «قابل توجّه شوراهای فرهنگی و گروه های ارشاد کاروانهای مدینه قبل» داده شده، چندین توصیه به کاروانها آمده است:
برادران را به چند گروه در هر کاروان تقسیم نموده، همراه یک نفر که زیارت نامه را خوب قرائت می کند، به داخل بقیع هدایت و هرگروه با آرامش کامل و بدون ایجاد مزاحمت برای دیگران اقدام به خواندن زیارت نامه نمایند.
روحانیون محترم از ایستادن و با صدای بلند ذکر مصیبت خواندن خودداری کنند تا در نتیجه از مخلوط شدن صداها با یکدیگر و در نتیجه وهن تشیع جلوگیری شود.
برای استفاده هرچه بیشتر زائران عزیز از فیض زیارت، به گونه ای برنامه ریزی نمایید که خواهران در ساعاتی که درِ قبرستان بقیع باز است و اجازه رفتن به قسمت فوقانی را به آنان نمی دهند، بتوانند به حرم رسول اللَّه مشرف و از برکات حضور در کنار مرقد
نبیّ گرامی صلی الله علیه و آله بهره برده و سپس در ساعتی دیگر برای زیارت ائمه مظلوم بقیع اجتماع نمایند تا در نتیجه از تراکم بیش از حد جمعیت جلوگیری شود و در فضایی آرام زیارت بخوانند و از برکات معنوی آن بهره گیرند.
زائران گرامی از برداشتن خاک، نماز خواندن بیرون و داخل بقیع، درگیر شدن با مأموران بقیع، راه رفتن و عریضه انداختن روی قبور اکیداً خودداری فرمایند.
گروه های ارشادِ هر کاروان، راه عبور و مرور مردم را باز گذاشته، از اختلال در نظم زائران جلوگیری به عمل آورند.
امید است با توجه به نکات بالا و به نمایش گذاشتن نظم و انضباط اجتماعی، همگان از برکات زیارت پیامبر و ائمه معصوم و مظلوم بقیع و فاطمه زهرا علیهم السلام بهره مند گردند و حوائج آنان برآورده شود.
مأموران امر به معروف سعودی در قبرستان بقیع
مأموران اداره امر به معروف سعودی که معمولًا از میان دانشجویان دانشگاه اسلامی مدینه برای ایام حج استخدام می شوند، به ظاهر برای ایجاد نظم در اطراف حرم حضرت رسول صلی الله علیه و آله و قبوری که مورد توجه در قبرستان بقیع است، مشغول انجام وظیفه هستند. این افراد در حرم پیامبرخدا صلی الله علیه و آله مانع نزدیک شدن زائران به ضریح شده و هر بار کسی نزدیک شود او را دور می کنند. امسال برای نخستین بار از میان سه پنجره ای که در سمت قبله ضریح مطهر رسول خداست، روی پنجره وسط در سه نقطه تابلوی های کوچکی چسبانده شده و روی یکی نوشته است: «هنا السّلام علی رسول اللَّه»؛ «اینجا سلام به رسول خدا صلی الله علیه و آله بدهید.» دو تابلوی بعدی مربوط به ابوبکر و عمر است که با فاصله نزدیک روی پنجره چسبانده شده است.
به علاوه، هر روز دو نوبت صبح و عصر، دهها هزار زائر شیعه با حضور در قبرستان بقیع نسبت به خفتگان شیعیان دوازده امامی و نیز پیروان مذاهب اهل سنت برای زیارت قبور اهل بیت و اصحاب وارد بقیع می شوند. زمانی که اهل سنت از کنار قبور رد می شوند، به آنان گفته می شود که نمی دانیم اینها چه کسانی هستند که اینجا دفن شده اند. بعد هم می افزایند: کسانی اینجا دفن هستند، اما جایشان مشخص نیست و این قبور معلوم نیست از
چه کسی است؟!
اگر کسی در آنجا اندکی بلند زیارتنامه بخواند، او را ساکت می کنند. امسال برای روزهای متوالی تعدادی از نیروهای انتظامی هم در داخل بقیع در گوشه ای نشسته بودند که در ظاهر برای تأمین امنیت بود اما روشن نیست که اجتماع پنجاه نفر در یک نقطه چه مشکلی را می توانست حل کند.
شلوغ ترین محل، در نزدیکی قبور ائمه معصوم علیهم السلام است که صبح ها جمعیت انبوهی در آنجا حضور می یابند و زیارت نامه می خوانند. همچنین مسیر داخل قبرستان به سمت قبور دختران پیامبر، همسران و برخی از اصحاب و تابعین تا برسد به قبر ابراهیم پسر پیامبر صلی الله علیه و آله مملو از جمعیت است. گوشه دیگری از بقیع، در کنار دیوار غربی، رو به سوی حرم پیامبرخدا صلی الله علیه و آله قبر منسوب به امّ البنین است که در آنجا نیز اجتماع شیعیان بسیار زیاد است و مأموران از نزدیک شدن مردم به آن جلوگیری می کنند. (تصویر 2)
تدابیر امنیتی در مرزهای ورودی
مشکلی که امسال، افزون بر دشواری های امنیتی سالهای گذشته، برای دولت سعودی پدید آمده، مربوط به ظهور جریان القاعده است که به طور کلّی تأسیس آن به بن لادن سعودی نسبت داده می شود. اعضای اصلی این گروه در درجه نخست، سعودی و سپس مصری، یمنی، افغانی و از دیگر کشورهای سنی هستند. چندین انفجار و درگیری مختلف در ریاض، الخُبَر و غیره، سبب شد تا دولت سعودی برای جلوگیری از فعالیت القاعده دست به کار شود.
دولت سعودی به دلائل مختلف از جمله متّهم شدن به همکاری با القاعده از سوی آمریکا، لازم دید تا برنامه جدی تری برای مهار کردن نیروی انسانی متمایل به القاعده به کار گیرد. بنابر این، امسال، پیش از شروع ایام حج، امیر عبداللَّه و دیگر مقامات امنیتی تأکید کردند که برای جلوگیری از این مشکل، به هر اقدامی دست خواهند زد. طبیعی است که مکه محلّ مناسبی برای تماس های عمومی اعضای القاعده است که این ایام، به بهانه حج عازم مکه می شوند. به علاوه، بسیاری از نیروهای سنی متعصب هم که قصد کمک به آنان را دارند، در موسم می توانند کمکهایی را که از طریق معمول قادر به ارسال
آن نیستند، انجام دهند.
با این حال، سختگیری های معمول هر سال هم در مرزهای ورودی اعمال می شود نفوذ نیروهای متعّصب وهابی در این قبیل نظارتها، کم وبیش وجود دارد. به طور معمول سه نیرو برای این کار حضور دارد:
یک نیروی کاوشگر که تمامی چمدانها و ساکهای زائران را بازرسی می کنند.
نیروی دوم که اشیای مشکوک را مورد ارزیابی قرار می دهند و نیروی سوم از افغانی های طلبه هستند که برای ملاحظه نوشته های چاپی ایران از ادعیه و سایر کتابها مورد استفاده قرار می گیرند. این افراد به طور معمول، کار رابط میان زائران ایرانی و مأموران سعودی را انجام داده و به عنوان مأمور ارشاد، که از دایره امر به معروف و نهی از منکر هستند نیز گفته می شود.
به گزارش سایت نسیج، نیروهای امن سعودی در تمامیِ مدخل های ورودیِ مکه تدابیر امنیتی شدیدی را اجرا خواهند کرد و زائران را مورد تفتیش قرار خواهند داد.
امسال تعدادی از زنان سعودی نیز به عنوان «مأمور»، به کار تجسّس و تفتیش زنان مشغول خواهند شد. بنا به گفته عبدالفتاح عبدالشکور، مسؤول امور حج در مکه، یکصد واحد نظامی مسؤولیت حفظ و حراست از مراکز خدماتی حجاج را به عهده خواهند گرفت.
تغییری که امسال در این نظارت داده اند، این است که وقتی به هر موردی مشکوک می شوند؛ مانند کتاب، تصویر جلد یا نوشته را همراه با تصویر گذرنامه گرفته، بایگانی می کنند.
طبیعی است در آخر، فهرستی از افراد مشکوک را خواهند داشت که برای آینده مورد استفاده قرار دهند. مقایسه فرودگاه جده و مدینه نشان می دهد که این قبیل اقدامات در فرودگاه مدینه سخنگیرانه تر است. این امر به رو حیات مذهبی ساکنان این شهرباز می گردد.
دربرخی از گزارشها آمده است: حتی بازرسی از کیف های شخصی و دستی زنان را نیز مردان انجام می دهند و این موجب ناراحتی و اعتراض زنان زائر و روحانیون کاروانها شده است.
اخبار حج سایر کشورها
خواهد آمد. رقم زائران در سال جاری، از خارج و داخل عربستان، حدود 000 446 2 نفر خواهد بود. سال گذشته رقمی بالغ بر 000 041 2 نفر موفق به انجام حج تمتّع شده اند.
سال آینده این رقم از حجاج داخل و خارج سعودی تا رقم 000 650 2 نفر خواهد رسید.
بر اساس آماری که از سوی یک مرکز پژوهش حج منتشر شده، طی 16 سال گذشته، 255 932 28 نفر موفق به انجام حج تمتّع شده اند که از این تعداد نزدیک به 000 000 17 نفرِ آنها از خارج از عربستان بوده اند.
برای اعزام زائران عراقی به عربستان، از میان داوطلبان قرعه کشی خواهد شد. وی افزود:
در گذشته وزارت اطلاعات رژیم عراق، زائران را انتخاب می کرد و بیشتر این افراد کسانی بودند که سنشان بالاتر از پنجاه و عمدتاً روی هفتاد بوده است. بر اساس گزارش دیگری از خبرگزاری، امسال به دلیل وضعیت ویژه عراق، میان هفت تا هشت هزار زائر عراقی برای انجام حج عازم عربستان خواهند شد. این در حالی است که عربستان مجوز 25 هزار زائر را به عراق داده و طبق گفته مسؤولان حج و اوقاف شیعی و سنی عراق، با عربستان مذاکراتی برای رساندن این عدد، به 60 هزار صورت بگیرد. امسال مسؤولیت حج زائران عراقی را ابراهیم الجعفری، عضو شورای انتقالی عراق بر عهده خواهد گرفت. گفته شده که هوشیار زیباری، وزیر خارجه عراق هم الجعفری را در این سفر همراهی می کند. در مصاحبه ای که الجعفری در تاریخ 27/ 9/ 82 انجام داد، اعلام کرد که امسال روی 30 هزار زائر عراقی با دولت سعودی توافق شده است. وی این مطلب را پس از دیداری که از ریاض داشت اظهار کرد و گفت: این رقم، 5 هزار بیش از توافق پیشین است. وی همچنین افزود: طی پانزده سال گذشته، رقم زائران عراقی، هر ساله، هیچگاه از 15 هزار نفر تجاوز نکرده است. بر اساس قرعه کشی زائران عراقی، از میان 250 هزار داوطلب، تعداد سی هزار نفر انتخاب شدند (10 در صد از افراد مسن، 15 در صد سهم افرادی که همراه زوجه خود قصد تشرف دارند و 75 در صد بقیه). این مراسم به طور مستقیم از تلویزیون عراق پخش شد. اوّلین گروه از زائران عراقی در نیمه ژانویه عازم عربستان خواهند شد.
این افراد از طرق مختلف؛ از جمله فرودگاه های داخلی عراق، ایلام و نیز از طریق کویت به عربستان منتقل خواهند شد. پیش از این، ایران برای انتقال حجاج عراقی به عربستان از طریق فرودگاه های ایران اعلام آمادگی کرده بود. به همین دلیل گفته می شود تعداد محدودی از زائران عراقی، قرار است از طریق فرودگاه ایلام به عربستان منتقل شوند. آخرین خبری که در الشرق الأوسط (جمعه 24 ذی قعده) به نقل ابراهیم الجعفری، رییس بعثه حج عراقی درج شده، حاکی از آن است که از جمع 32 هزار زائر عراقی، جمعاً 29 هزار نفر از فرودگاه کویت و بقیه از طریق زمینی به حج مشرف خواهند شد.
آخرین گزارشها حاکی است که زائران عراقی از طریق دو فرودگاه بغداد (10 هزار نفر) و فرودگاه کویت (20 هزار نفر) عازم عربستان خواهند شد. هفصد دلار هزینه سفر هوایی و ششصد دلار هزینه سفر زمینی زائران عراقی خواهد بود. این مطلب را محمد حاج حمود، رییس هیأت عالی حج عراق اعلام کرده است.
بر اساس خبری که در «البلاد» فارسی، شماره 14 درج شده، وزیر حج عربستان اعلام کرده است که زائران عراقی از پرداخت مالیات و عوارض معاف شدند. وزیر حج عربستان ضمن اعلام اینکه قرار است برای زائران عراقی تسهیلات ویژه در نظر گرفته شود، گفت: مسافران هوایی عراقی از طریق فرودگاه کویت و مسافران زمینی از طریق مرز جدید عرعر (و نه از طریق کویت) وارد عربستان خواهند شد. عراقی ها استثنائاً می توانند هشتم ذی حجه هم به عربستان وارد شوند.
در خود کشورِ عربستان سعودی هم، اتباع این کشور که قصد عزیمت به مکه برای انجام حج را دارند، می باید مجوز ویژه داشته باشند. شهروندان عربستان طبق معمول گذشته، هر پنج سال یک بار می توانند حج انجام دهند. رقمی که هر ساله مجوز ویژه دریافت می کنند 500 هزار نفر است، این در حالی است که در سال جاری، سعودی ها 446179 2 زائر عمره مفرده داشته اند.
«تابونگ حاجی» مسؤولیت ارسال زائران آن را به عربستان عهده دار است.
شمار زائران الجزایری، امسال 32000 نفر خواهد بود که در مقایسه با سال گذشته، دو هزار نفر بر آن افزوده شده است. هزینه هر مسافر الجزایری، بدون محاسبه بلیت هواپیما 1775 یورو برآورد شده است.
بزرگترین مجموعه زائر، متعلق به کشور اندونزی است که پرجمعیت ترین کشور اسلامی می باشد. جمعیت این کشور 000 000 220 میلیون نفر است که 87% آنان مسلمان هستند. امسال سهمیه این کشور 205000 نفر اعلام شده که نخستین گروه آنان روز نهم دی ماه، از چندین فرودگاه این کشور عازم مدینه شدند. هزینه سفر حج برای هر اندونزیایی 000 000 25 روپیه 2940 دلار (و در گزارش دیگر خبرگزاری معادل 5110 دلار!) تعیین شده و امسال دولت این کشور از 000 30 نفر بیش از سهمیه ثبت نام کرده به امید آنکه بتواند آنان را نیز به حج اعزام کند.
شماری از فلسطینیان با هزینه دولت عربستان سعودی به حج تمتّع مشرف می شوند.
بنا به اخبار اعلام شده 500 نفر از خانواده های شهدای فلسطینی جزو کسانی هستند که با هزینه دولت عربستان حج به جای می آورند (عکاظ، 5 ذی حجه). از سوی دیگر، دولت غاصب اسراییل، ضمن اعلام دستورالعملی خروج خانواده های شهدای عملیاتهای شهادت طلبانه را به قصد حج ممنوع کرده است. در این گزارش که در سایت نسیج آمده، دولت اشغالگر فلسطین از جمع 4200 زائر منطقه غزه، از خروج 360 نفر در یک بخش و جمعی دیگر از منطقه رفح جلوگیری کرده است. از فلسطین حدود 5950 زائر در قالب 119 کاروان به حج مشرّف خواهند شد.
آمار دیگری گویای آن است که امسال 11000 زائر فلسطینی به حج مشرف می شوند که نیمی از راه اردن و نیمی دیگر از راه مصر به حج خواهند آمد. شیخ یوسف جمعه باسلامه، معاون وزیر اوقاف دولت خودگردان، ریاست بعثه فلسطین را به عهده خواهد داشت.
خدمات توجیهی و ارشادی و غیره را به عهده خواهند داشت. علاوه بر آن، یک گروه 700 نفره هم خدمات بهداشتی و پزشکی را انجام خواهند داد. هزینه سفر هر زائر ترک در سال جاری میان 1770 تا 550 دلار بر حسب امکانات مختلف برآورد شده است.
طبیعی است که کشورهای تازه استقلال یافته، همچنان تاوان دوره هفتاد ساله تسلط کمونیزم را می پردازد.
سهمیه زائران کشور قرقیزستان، 1500 نفر تعیین شده که به دلیل فقر مردم و هزینه 1300 دلاری، استقبال زیادی از آن نشده است. این وضعیت، به رغم وجود علاقه ویژه ای است که مسلمانان این جمهوری به حج دارند. این در حالی است که در دوره سلطه کمونیزم، از مجموع آسیای مرکزی و قفقاز، هر سال تنها یک گروه سی نفره که دو نفر سهمیه قرقیزستان بود، عازم حج می شدند.
سهمیه قزاقستان 1000 نفر تعیین شده است. در سال گذشته نیز نیز سهمیه آنان همین مقدار بود اما تنها 500 نفر توانسته اند عازم حج شوند. از جمعیت 15 میلیونی این کشور، هفتاد درصد مسلمان هستند که به دلیل فقر، توانایی عزیمت به حج را ندارند.
هزینه هر زائر 1900 دلار برآورد شده است.
اعزام آنها به جده در روزهای پایان ذی قعده خواهد بود.
است. این در حالی است که دو سال پیش مبلغی که برای حج گرفته می شد، تنها 800 دلار بود.
گفتنی است امسال برای نخستین بار، مؤسسه شؤون دینیِ مربوط به حج تأسیس گردیده است. این مؤسسه زیر نظر مرکز افتاء در روسیه اداره می شود و هدفش خدمت رسانی به مسلمانان، برای اجرای فریضه حج است. بر اساس آخرین خبر، تعداد زائران روسی 5500 نفر است که حدود 500 چچنی را هم باید بر آن افزود. تعداد 3000 زائر داغستانی غالباً با اتوبوس مسیر روسیه تا مکه را طی خواهند کرد و مرکز افتاء، اطعام و تأمین لباس احرام آنان را عهده دار خواهد بود.
پاکستان، در سال جاری، 130 هزار زائر خواهد داشت و هر سال، چهار وزیر ایالتی از چهار ایالت پاکستان، به عنوان بالاترین مقام های بعثه حج پاکستان به حج مشرف می شوند.
هند هم هر سال شمار زیادی زائر روانه خانه خدا می کند. امسال دولت هند، 400 دلار به هر حاجی اختصاص داد. این امر سبب مخالفت برخی از مسلمانان شد که به اعتقاد آنها هزینه زیارت خانه خدا باید شخصی باشد. هدف دولت هند دلجویی از اقلیت عظیم مسلمان این کشور دانسته شده است.
زائران افغانی هم طی دو سال گذشته، با حمایت دولت افغانستان به حج مشرف می شوند. آمار حجاج افغانستان 27000 نفر است که 5000 آنها از استان کابل، هزار نفر از ایران و هزار نفر از پاکستان می آیند. یک زائر افغانیِ شیعه که اصل وی از غزنه است، ولی منزل وی در مزار است، می گوید: مبلغ دو هزار دلار از وی گرفته اند. کاروانهای شیعه افغانی که البته تعدادشان معین نیست، امسال به شدت نیاز به روحانی دارند. زائرانی که این مطلب را بیان کرده اند، همچنین گفتند: یکصد نفر از اعضای لوئی جرگه افغانستان، شیعه مذهب اند. زائران شیعه افغانی، امسال فراوان به حج مشرف شده و غالباً برای گرفتن کتاب
مناسک و ادعیه در مدینه به بعثه مقام معظم رهبری می آمدند. پیش بینی می شود که سالهای آینده این عدد افزایش یابد و باید از قبل برای آنها چاره ای اندیشیده شود. اینان به صورت تخمینی ابراز کرده اند که به احتمال، امسال چیزی حدود 5000 زائر شیعه از افغانستان به حج آمده باشند. یک شیعه افغانی گفت: امسال وزارت اوقاف افغانستان، در کار اعزام شیعیان اخلال می کرد؛ به طوری که جمعاً از 27000 زائر افغانی، تنها 3000 نفر شیعه هستند.
مولوی غلام محمد، رییس اداره جمعیةالعلمای وزارت حج و اوقاف افغانستان، به همراه عطاء الرحمن سلیمی، معاون وزارت حج افغانستان در بعثه این کشور در مکه، امور افغانی های زائر را اداره می کنند. محمد امین ناصریار، وزیر حج و اوقاف افغانستان هم به عنوان رییس بعثه، در چهارم ذی حجه وارد عربستان خواهد شد.
از مسلمانان فرانسوی، امسال طبق قرار، 20000 نفر برای انجام فریضه حج به عربستان می آیند که البته 2300 نفر از آنان، به دلیل تأخیر در رساندن گذرنامه هایشان به سفارت، ویزایشان دچار مشکل شده است.
به گزارش الشرق الأوسط، بر اساس مصاحبه کنسول سعودی در لندن، امسال تعداد 25 هزار زائر بریتانیایی از این کشور عازم حج می شوند. پیش از اعزام، جک استراو وزیر خارجه انگلیس در بعثه حج بریتانیا حاضر شد و سخنرانی کرد. وی که در مراسم تودیع حجاج سخن می گفت، با تشکّر از تلاش های دولت عربستان برای خدمت رسانی به حجاج بریتانیایی، ضمن محکوم کردن تروریسم، گفت:
«اسلام از جنایاتی که تروریستها به نام دین انجام می دهند مبری است!»
او افزود: «جامعه بریتانیا شامل ادیان گوناگونی است و در این میان مسلمانان از جایگاه ویژه ای برخوردارند.»
گفتنی است بنابه نقل «البلاد» فارسی، (ش 13، مورخ 30 دی ماه) وزارت خارجه بریتانیا برای 20000 زائر بریتانیایی، جزوه ای که مشتمل بر مناسک حج است، انتشار داد.
نخستین کاروان حجاج بحرینی از پل ملک فهد که بحرین را به خشکی متصل می کند، عبور کردند.
در سال جاری، حجاج آذربایجان بار دیگر زیر نظر اداره مسلمانان قفقاز به ریاست شیخ الاسلام شکر پاشازاده درآمده و وی نیز همراه حجاج قفقاز به حج مشرف خواهد شد. بر اساس قراردادی که میان اداره مسلمانان قفقاز با برخی از مدیران کاروانهای ایرانی منعقد گردیده، مدیریت کاروانهای حجاج جمهوری آذربایجان امسال با مدیران ایرانی است و ارائه خدماتی چون کرایه هتل و تهیه غذا و غیره توسط مدیران ایرانی انجام می شود.
تا تاریخ 6 ذی حجه 1424، تعداد 11700 یمنی به قصد انجام مناسک حج از یمن وارد عربستان شدند. گفتنی است تعداد زیادی یمنی، مقیم شهرهای مختلف سعودی، به ویژه شهر مکه هستند.
امسال شماری زائر هم از برونئی آمده اند. یکی از آنان با نام خانم نوری آذرکمال الدین گفت: جماعت اسلامی برونئی به ما توصیه کرده است که در همایش و فعالیتهای مشابه شرکت نکنیم؛ زیرا حجّ ما باطل خواهد شد.
حج گزاران ایرانیان از استانهای مختلف
اصفهان: بر اساس اظهار نظر معاون اداره حج و زیارت این استان، امسال 9505 نفر زائر از اصفهان عازم حج خواهند شد. سفر زائران اصفهانی 28 روز بوده و زائران این استان در 57 کاروان ساماندهی شده اند.
مازندران: از این استان امسال 5018 نفر در قالب 28 کاروان راهی حج می شوند.
2577 نفر آنان زن و 2441 نفرشان زن خواهد بود. تقریباً نیمی از این کاروانها، مدینه قبل و باقی مدینه بعد هستند. کار آموزش این زائران را 55 نفر از روحانیون معرفی شده از بعثه رهبری بر عهده داشته اند. در سال جاری حدود 20 هزار نفر از مازندرانی ها به انجام عمره مفرده موفق شده اند.
اردبیل: صمد سلیمانجاه مسؤول سازمان حج و زیارت این شهر اعلام کرد که زائران استان اردبیل امسال 1264 نفر خواهند بود که در مقایسه با سال گذشته 30% افزایش
یافته است. سال گذشته، شمار زائران اردبیلی 896 نفر بوده است.
گلستان: مسعود مجرّدی رییس سازمان حج این استان اعلام کرد که امسال 2150 نفر زائر از این استان در قالب 14 کاروان شیعی و سنی راهی حج خواهند شد. پیرترین زائر این استان 102 سال سن دارد، در حالی که جوان ترین آنها 16 ساله است. این زائران از طریق فرودگاه ساری به عربستان منتقل می شوند.
سمنان: ابوالفضل عروجی رییس سازمان حج و زیارت استان سمنان اعلام کرد که امسال 1100 زائر از این استان عازم عربستان خواهند شد. 46% این زائران زیر 50 سال و 54 درصد بالای 50 سال هستند. زائران یاد شده در قالب هفت کاروان (سه کاروان از شاهرود، سه کاروان از سمنان، یک کاروان از دامغان، و یک کاروان از گرمسار) به حج مشرّف خواهند شد. در همایش حج عمومی که در سمنان برگزار شد، حجت الاسلام سید رضا اکرمی به ایراد سخن پرداخت.
آذربایجان شرقی: مدیر کلّ حج و زیارت این استان آقای علی اصغر اسکندرزاده، اعلام کرد امسال 5191 زائر از این استان به حج مشرف می شوند. از این تعداد 3200 نفر مرد و باقی زن هستند. علاوه بر اینها 354 نفر نیروی اجرایی می باشند و 11 کاروان مدینه قبل و 17 کاروان مدینه بعد خواهند بود. از این تعداد 3600 زائر بالای 50 سال هستند.
قریب به 4000 نفر هم سواد اندکی داشته و یا در حدّ ابتدایی می باشند.
استان مرکزی: مدیر کلّ حج و زیارت استان مرکزی، حجت الاسلام میرعلایی اعلام کرد: زائران اعزامی این استان جمعاً 1717 می باشند که نسبت به سال گذشته 30% افزایش داشته است. در همایشی که با عنوان «به سوی نور» در مصلای بیت المقدس اراک برگزار شد، نمایشگاهی از کتابها، نوارها و سی دی های مربوط به حج ارائه گردید. بر اساس خبر خبرگزاری جمهوری اسلامی، امسال زائران شهر ساوه، 220 نفر هستند.
کرمانشاه: مدیر کلّ حج و زیارت این استان آقای رضا نجفیان اعلام کرد که امسال 850 زائر کرمانشاهی عازم حج خواهند شد. تعداد سه کاروان شیعه و یک کاروان از برادران و خواهران اهل سنت خواهند بود. این کاروانها از چهارم بهمن ماه در طول سه روز به حج مشرف خواهند شد.
گیلان: مدیر کلّ حج و زیارت این استان آقای اسماعیل پور رحیمی گفت: شمار
زائران گیلانی در سال جاری 1205 نفر است که 52 درصد آنان را زنان تشکیل می دهند.
این افراد با شش پرواز مستقیماً از رشت طی دو روز 25 و 26 دی ماه عازم عربستان می شوند.
قزوین: مدیر کلّ حج و زیارت استان قزوین آقای محسن یارمحمدیان ااعلام کرد:
امسال 1243 نفر زائر قزوینی به حج اعزام خواهد شد. این افراد در قالب هشت کاروان زیارتی، که نیمی مدینه قبل و نیم دیگر مدینه بعد هستند، به حج مشرف خواهند شد. اینها کسانی هستند که میان سالهای 77 تا 79 ثبت نام کرده اند. شماره زائران قزوینی که در سال جاری به عمره مشرف شده اند، 9660 نفر بوده است.
قم: مدیر کل حج و زیارت استان قم، آقای اکبر رضایی اعلام کرد: در سال جاری 2209 نفر از استان قم عازم حج خواهند شد. در این جمع، تعداد 1318 نفر مرد و 890 زن حضور دارند. شمار افراد بالای هفتاد سال 143 نفر است، در حالی که در این جمع هشت نفر بیست ساله حضور دارند.
بم: از این شهر زلزله زده، تنها یک کاروان 85 نفر امسال عازم حج خواهد شد.
زنجان: مدیر کل حج و زیارت استان زنجان اعلام کرد که امسال 1627 زائر از این استان عازم حج می شوند که نسبت به سال گذشته، 30% افزایش دارد.
تهران: زائران این استان 19372 تن اعلام شده است. مدیر کلّ حج و زیارت این استان گفت: ثبت نام این دوره زائران حج نشان می دهد که سن حجاج ایرانی نسبت به دوره های پیش کاهش یافته و این روند همچنان ادامه دارد.
علی لیالی افزود: میانگین سن زائران ایرانی، از دوره پیش تااین دوره که از 55 تا 60 بود به 50 سال کاهش یافته است. وی همچنین گفت: این نشان می دهدکه تحوّل عمیق فرهنگی- اعتقادی در نسل بعد از انقلاب به وجود آمده است. به علاوه، رغبت جوانان به دین، به هیچ روی کاهش نیافته است.
کرمان: نخستین گروه از زائران کرمان روز 24/ 10/ 82 به سوی مدینه پرواز کردند.
آقای اسماعیلی مدیر حج و زیارت این استان اعلام کرد: زائران کرمان 3960 نفر هستند که با 17 پرواز و در مدت 12 روز به عربستان اعزام می شوند.
آمار زائران استانها بر حسب اعلام سازمان حج عبارت است از:
تهران: 19732 خراسان: 11718 اصفهان: 8989
آذربایجان شرقی: 5532، فارس: 5438 مازندران: 5344
خوزستان: 5122 کرمان: 3820 همدان: 2500
آذربایجان غربی: 2340 قم: 2209 گلستان: 2135
یزد: 1847 مرکزی: 1765 زنجان: 1720
لرستان: 1490 اردبیل: 1264 قزوین: 1236
گیلان: 1193 سمنان: 1185 سیستان وبلوچستان: 1149
بوشهر: 865 کرمانشاه: 835 کردستان: 824
هرمزگان: 736 چهارمحال و بختیاری: 528 کاشان: 418
ایلام: 152 کهکیلویه و بویر احمد: 132 دستگاه های اجرایی: 1707
جمع کلّ زائران ایرانی: 93565
زائران افغانی و عراقی اعزامی از ایران: 2141
کاروان ویژه جانبازان
یکی از کاروانهای ویژه حج، کاروان جانبازان است که هر ساله روی رقم 200 نفر دور می زند. این کاروان در سال جاری 198 نفر است که ده خدمه و یک روحانی دارد.
مدیر کاروان «مجید درزی» است که خودش نیز جانباز است. روحانی کاروانشان آقای راشد یزدی است که همواره روحانی کاروان خانواده شهدا و جانبازان بوده است.
ایشان از سال 1372 تا امسال روحانی ثابت کاروان جانبازان بوده اند. در واقع از سال 72 به این سو کاروان ویژه جانبازان به راه افتاده است. آقای راشد یزدی فرمودند: امسال 75 زائر ویلچری در این کاروان هست که تاکنون سابقه نداشت. دوپزشک و یک ویلچرساز هم آنان را همراهی می کنند. هشت نفر از این افراد، شیمیایی هستند. مدیریت ثابت این کاروان را طی سه- چهار سال اخیر آقایان مجید درزی و سید محمد حسین هاشمی به صورت یک سال در میان بر عهده دارند. ترکیب این کاروان از تمامی شهرهای کشور؛ از ایلام گرفته تا سرخس، از بندر جاسک تا اردبیل تشکیل می دهند. افراد شیمیایی
سخت ترین وضعیت را دارند.
یکی از مشکلاتی که امسال روبه روی این کاروان است، عدم امکان طواف در طبقه همکف است. در جای دیگری، از این مشکل و ابعاد آن یاد کرده ایم.
کاروان جانبازان روز شنبه 27 دی ماه عازم مکه مکرّمه شدند. بر اساس اخبار رسیده، سه ساعت تمام این کاروان را برای کنترل گذرنامه ها نگه داشته بودند. این معطلی سبب شد تا کاروان مزبور ساعت 9 شب تازه به مسجد شجره برسند.
کاروان اساتید
کاروان اساتید، بر اساس پیشنهاد رهبری و با تلاش دفتر نهاد نمایندگی ولی فقیه در دانشگاه ها تأسیس گردید. بر اساس برنامه ریزی صورت گرفته، هر سال با قرعه کشی از هر دانشگاه، از میان علاقمندان دو استاد انتخاب شده و توفیق تشرّف به حج را پیدا می کنند. روحانی این کاروان جناب حجت الاسلام و المسلمین سید محمد ابوترابی است که خود برنامه ریزیِ این کاروان را بر عهده دارد.
امسال هم این کاروان در مدینه حضور یافته و آقای دکتر توفیقی وزیر محترم آموزش عالی نیز در آن حضور دارد.
افزودنی است که کاروان اساتید در مدینه، دیداری از کتابخانه مسجد النبی صلی الله علیه و آله داشتند و با دیدن از محدودیت اعمال شده در آنجا سخت شگفت زده شدند.
کاروان خانواده شهدا
کاروان خانواده شهدا متشکل از 200 زائر، از جمع پدران و مادران شهدای انقلاب اسلامی است. مدیر این کاروان حاج «محمد حائری» می باشد که چند سالی است توفیق مدیریت این کاروان به عهده وی گذاشته شده است.
بنیاد شهید برای حج امسال سه کاروان به سرزمین وحی اعزام کرده است. کاروان 17720 از شنبه به مدینه وارد شده، کاروان دیگری در روزهای آینده به شهر پیامبر می رسد و یک کاروان نیز مدینه بعد است. بنیاد شهید برای خانواده های شهدا این سهمیه را قائل شده که آنها را در ازای پرداخت کامل هزینه سفر، خارج از نوبت به حج اعزام
می کند. هزینه امسال هر زائر میان یک میلیون و 350 هزار تا یک میلیون 690 هزار تومان محاسبه شده است. حاجیان کاروان 17720، هر کدام یک میلیون و 548 هزار تومان پرداخت کرده اند.
بعثه های حج شیعی
مجموع بعثه های موجود در حج امسال، به ضمیمه بعثه مقام معظم رهبری، به چهارده می رسد.
بعثه حضرت آیت اللَّه اردبیلی؛ سید علی اردبیلی، سید ابراهیم سید حاتمی، سیدمحمدرضا هاشمی تنکابنی، مهدی مهدوی، شیخ عباس ظهیری، رسول عنوز، علی خزدوز.
بعثه حضرت آیت اللَّه بهجت؛ ارکان این بعثه عبارتند از: حضرات آیات محفوظی، سید محسن خرازی، قرهی و حجج اسلام: سید باقر خرازی، محمد حسن قرهی و حسین بهشتی فر.
بعثه حضرت آیت اللَّه تبریزی؛ شیخ جعفر رهبر سعادتی، محمد مشکاتی، محمد باقری، میرآقا سیدی، حسین وحیدی پور، محمدتقی شهیدی، عبدالرضا تاجبخش، مهدی گنجعلی، مهدی باعثی، عبداللَّه احمدی، علی اوسطی.
بعثه حضرت آیت اللَّه حائری؛ آیت اللَّه سید کاظم (طبیب زاده، مشهور به) حائری، سید محمد حسین (طبیب زاده) حائری، شیخ اصغر مسلمی کاشانی.
بعثه حضرت آیت اللَّه حکیم طباطبایی (محمد سعید)؛ سید ریاض حکیم، سلمان فخرالدین، عباس مغیثی، جعفر عبادی، سید محمد قاضی تبریزی.
بعثه حضرت آیت اللَّه سیستانی؛ این بعثه، هر سال توسط حضرت حجت الاسلام و المسلمین سیدجواد شهرستانی، داماد و نماینده ارشد معظم له اداره می شود و شماری از علما در آن حضور دارند. افراد حاضر در این بعثه، در سال جاری عبارتند از: حضرات آیات و حجج اسلام: سیدان، اشرفی شاهرودی، سید علی حائری، مهدی مروارید، محمد حسین اشعری، سید علی شهرستانی، مصطفی ذاکری هرندی، محمد مهدی نجف، سید احمد رکنی حسینی، سید محمدعلی ربّانی، کاظم و احسان و حسن، محمد
جواهری، سید محمد مدنی.
بعثه حضرت آیت اللَّه شاهرودی؛ حضرات آیات و حجج اسلام: سید مصطفی و حسین شاهرودی، سید علی نقی نجفی اردبیلی، سید جعفر و سید علی علم الهدایی، سید محمدتقی حشمت الواعظین، شیخ محمد رحمتی، شیخ محمد ابراهیم ربانی، سید حسین مرتضوی شاهرودی، سید محمد کاظم شاهرودی، سید محمدتقی اردبیلی.
بعثه حضرت آیت اللَّه شبیری زنجانی؛ حضرات آیات و حجج اسلام: افتخاری، علوی سبزواری (شریعتمداری)، سید محمد، احمد و علی شبیری، شیخ محمد قائنی، شیخ اسداللَّه جوانمردی، شیخ محمد مؤمنی، سید عبداللَّه صفوی، شیخ محمود خلیلی.
بعثه حضرت آیت اللَّه صافی؛ حضرات آیات و حجج اسلام: نیّری، ثابتی، سید جواد گلپایگانی، محمد حسن صافی، ادیب شیرازی، علی نکونام، سید حسن قمی، مصیبی،
بعثه حضرت آیت اللَّه فاضل لنکرانی؛ اعضای این بعثه عبارتند از: حضرات آیات:
شیخ علی پناه اشتهاردی، غلامرضا صلواتی و حجج اسلام جواد فاضل، عطائی اصفهانی، سید محمدجواد رکنی، ملکا، احمدی فروشانی، اسدی طوسی، علی ایمانی، محمد جواد انواری، میرمحمدعلی غروی.
بعثه حضرت آیت اللَّه مکارم شیرازی؛ حضرات آیات و حجج اسلام: اسداللَّه ایمانی، علی نظری منفرد، عبدالکریم بی آزار شیرازی، محسن محدّث زاده قمی، سید محمود وزیری، مسعود مکارم، علی رضا حدائق، محمدباقر بنی سعید لنگرودی.
بعثه حضرت آیت اللَّه نوری همدانی؛ سید مرتضی صالحی خوانساری، سید مرتضی موسوی کوشکی اصفهانی، حسین شریعتی، مهدی فیض قمی، محمدعلی محمدی، ذکر اللَّه احمدی، اسماعیل معزّی.
بعثه حضرت آیت اللَّه وحید خراسانی؛ محسن وحید، محمد اسماعیل وحید، علی کرباسی، سید علی میلانی.
چند نفر از علما نیز از طرف آیت اللَّه سید عزالدین زنجانی، همراه کاروانی از زنجان، که بیشترِ مقلّدین ایشان از آن نواحی است، به عنوان بعثه ایشان در حج امسال حضور دارند.
علاوه بر بعثه های پیشگفته، که ترتیب کارها و برنامه اعزام آنها از ایران، به وسیله سازمان حج و زیارت جمهوری اسلامی و بعثه مقام معظم رهبری صورت گرفته، چندین بعثه دیگر هم وجود دارد که متعلّق به حضرات آیات: محمد حسین فضل اللَّه، سید صادق شیرازی، محمدتقی مدرّسی، شیخ جعفر بشیر نجفی و بعثه مرحوم سید عبداللَّه شیرازی است.
دیدار اعضای بعثه ها با نماینده ولیّ فقیه
روز سه شنبه، 23 دی، ساعت 5/ 8 صبح، شماری از اعضای محترم بعثه های مراجع، برای دیدار با نماینده ولی فقیه، به بعثه مقام معظم رهبری آمدند. در این دیدار برخی از میهمانان بعثه، از جمله حضرات آیات و حجج اسلام: بهشتی، واعظی، صدیقی، صادقی رشاد، قاضی عسکر، مصلحی، قرائتی، عرب، اوسطی و نیز رییس سازمان حج و زیارت، جناب آقای زرهانی نیز حضور داشتند. بعثه های ملاقات کننده با نمایده ولیّ فقیه، به ترتیب عبارت بودند از:
جواد گلپایگانی، محمد حسن صافی، نکونام، مصیّبی و قمی.
بعثه حضرت آیت اللَّه فاضل، که اعضای آن عبارت بودند: از حضرات آیات و حجج اسلام شیخ علی پناه اشتهاردی، صلواتی، عطایی اصفهانی، رکنی و انواری.
بعثه حضرت آیت اللَّه سیستانی، که اعضای آن عبارت بودند از: حجت الاسلام و المسلمین شهرستانی و حجج اسلام: سیدان، اشعری، نجف، طباطبایی، اشرفی شاهرودی، سید علی شهرستانی، حیدری و کاظم و احسان جواهری.
بعثه حضرت آیت اللَّه شبیری، چهارمین گروه ملاقات کننده بودند که اعضای آن به جز حجت الاسلام و المسلمین آقای سید محمد شبیری، عبارت بودند از آقایان افتخاری و ...
آخرین گروه دیدار کننده در روز سه شنبه، اعضای بعثه آیت اللَّه مکارم شیرازی متشکل از حجج اسلام آقایان نظری منفرد، بی آزار شیرازی، آقازاده آیت اللَّه مکارم، و سید علی وزیری بودند.
صبح روز چهار شنبه نیز چندین دیدار با نماینده ولی فقیه، به ترتیب زیر انجام گرفت:
بعثه آیت اللَّه بهجت، حضرات آیات و حجج اسلام: محفوظی، سید محسن خرازی، سید باقر خرازی، آقازاده آیت اللَّه قرهی.
بعثه حضرت آیت اللَّه نوری همدانی، آقایان: صالحی خوانساری، شیخ اسماعیل معزّی ملایری، سید مرتضی موسوی اصفهانی و فیض.
بعثه حضرت آیت اللَّه اردبیلی، آقازاده ایشان به همراه آقایان مهدوی، تنکابنی و هاشمی تنکابنی.
بعثه حضرت آیت اللَّه حائری، که عبارت بودند از اخوی ایشان، آقا سید حسین حائری و آقای مسلمی کاشانی.
عصر روز چهارشنبه 24 دی ماه، اعضای چند بعثه دیگر، به دیدار نماینده ولی فقیه آمدند:
بعثه آیت اللَّه سید محمد سعید حکیم.
بعثه آیت اللَّه شاهرودی، که متشکل بود از فرزند ایشان سید مصطفی و تنی چند نفر دیگر از علما از جمله آقای حشمت الواعظین و اردبیلی.
بعثه حضرت آیت اللَّه تبریزی، که شامل آقازاده ایشان، آقایان شهیدی و مشکات اصفهانی بود.
در این ملاقاتها به جز دیدارهای دوستانه، که بازدید هم دارد، برخی از مسائل جاری و نیز نکاتی فقهی مورد بحث قرار می گیرد.
امسال به دلیل حضور شصت درصدی زائران در منطقه مرکزی مدینه، آمد و شد آنان به دفاتر بعثه، که در محله عزیات است، دشوار می باشد. قرار بر این شد که برای سالهای بعد در این زمینه چاره اندیشی شود.
برنامه های آموزشی روحانیون در ایام اقامت در مدینه
تعدادی از روحانیون، برای نخستین بار، امسال امکان تشرّف به حجّ تمتّع پیدا کرده اند. این افراد به عنوان معینِ روحانیِ کاروان اعزام شده اند (با سابقه دست کم یکبار
عمره) و طبعاً هنوز تصوّر روشنی از شهر مدینه ندارند. برای این کار، برنامه روزانه ای برای زیارت دوره، جهت آموزش آنان در نظر گرفته شده است. راهنمای این برنامه، حجت الاسلام والمسلمین جناب آقای سید عبدالفتاح نواب است که در ایام عمره، مسؤولیت دفتر نمایندگی بعثه مقام معظم رهبری را در عربستان بر عهده دارد. این زیارت دوره که از ساعت 5/ 2 بعد از ظهر تا مغرب ادامه می یابد، از مسجد الإجابه آغاز شده، سپس به محلّ سقیفه بنی ساعده، در ابتدای شارع سلطانه، بعد از آن به سمت مسجد درع و مستراح رفته از آنجا عازم احد می شوند، سپس به سمت عریض رفته و از آنجا به سمت مسجد بنی قریظه و بعد به مشربه امّ ابراهیم، باغ سلمان، مسجد جمعه و مسجد قبا می روند.
در آخر از مسجد شجره و ابیار علی علیه السلام دیدار کرده، از سمت وادی عقیق باز می گردند و به سراغ مسجد سقیا رفته و از کنار مسجد غمامه در وقت نماز مغرب، به مسجد النبی باز می گردند. این زیارت دوره، که ضمن آن، از اماکن بسیاری دیدار به عمل می آید، می تواند تصویری نسبتاً روشن از مدینه در اختیار روحانیون و معین ها قرار دهد. آقای نواب همین روش را در ایام عمره در مکه دارند و ضمن زیارت دوره ای که روزانه به محل های مختلف می باشد، بسیاری از اماکن مکه و نیز نوعی دید جغرافیایی از شهر و امکانات آن را در اختیار زائران می گذارند.
برنامه زیارت دوره ای مکه برای روحانیون، بدین ترتیب بود: روزهای شنبه:
جِعرانه، یکشنبه و سه شنبه: شهدای فخ، حدیبیه، موزه حرمین شریفین، محل بافتن پرده کعبه، پنج شنبه: صبح صعود به کوه ثور و بعد از ظهر: دیدار از مشاعر مقدسه.
این اقدام سبب شد که روحانیون با منطقه حدیبیه بیشتر آشنا شوند و طی عمره سال گذشته، نزدیک به بیست هزار نفر در مسجد حدیبیه برای عمره مجدّد، محرم شدند.
همچنین حدود هزار نفر نیز در مسجد جِعرانه محرم شدند.
برنامه زیارت دوره در ایام موسم و غیر موسم، که سه سال است اجرا می شود، تقریباً اکثر سه هزار روحانی مرتبط با شبکه حج و زیارت از این برنامه ها استفاده کرده اند.
در این زمینه، حتی افرادی که سالها مشرّف شده بودند، از این برنامه استقبال زیادی کردند و مقید بودند در این زیارت دوره شرکت کنند.
وظایف روحانی کاروان
طی سالهای گذشته و پس از مشاوره های فراوان، وظایفی که برای روحانی کاروان تعیین شده و روحانی بر اساس آنها ارزیابی می شود، بیان مطالب زیر است:
مناسک حج
اسرار و معارف حج
تاریخ اسلام
احکام ویژه بانوان
تصحیح قرائت و تلبیه
تشریح اماکن مکه مکرمه
همراهی در زیارات و بازید اماکن
برگزاری برنامه عرفات
همراهی با زائران در وقوف مشعر الحرام
همراهی با زائران در رمی جمرات
نظارت بر حسن انجام قربانی
همراهی با زائران در بیتوته شب 11 و 12
نظارت بر اعمال مکه مکرمه
همراهی با زائران در برنامه ختم و قرائت قرآن
مساعدت و راهنمایی زائران معذور در اعمال
اداره کمیته فرهنگی کاروان
پاسخ به شبهات
تکمیل دفترچه مراقبت اعمال
برگزاری مراسم اعیاد و وفیات
ارزیابی روحانی بر اساس موارد پیشگفته، از چندین طریق صورت می گیرد.
یک مورد مربوط به رابطین است که در جای دیگر شرح آن گذشت. علاوه بر آن، چندین فرم دیگر در این باره وجود دارد که عبارتند از:
فرم ارزیابی عملکرد روحانی توسط معین کاروان
فرم ارزیابی مدیر از خدمات فرهنگیِ روحانی کاروان
فرم ارزیابی عملکرد معین توسط روحانیِ کاروان
در یک مورد هم فرمی را روحانی کاروان در ارزیابی کار مدیر می بایست پر کند که پر کردن آن نیز از وظایف روحانی محسوب می شود.
بخش رابطین در معاونت امور روحانیون
هر سال تعدادی از روحانیون ورزیده و مجرّب به عنوان رابط میان معاونت امور روحانیون با روحانیون کاروانها انتخاب می شوند.
در واقع یکی از امور اساسی در حج، انجام درست مناسک حج توسط زائران است که این امر زیر نظر روحانیانی که همراه کاروانها اعزام می شوند، انجام می گیرد. در این زمینه، روحانیون موظف هستند تا پیش از اعزام، جلسات توجیهی و آموزشی را که نباید کمتر از ده جلسه باشد، داشته باشند و ضمن شناسایی زائران و شناخت نقاط قوت و ضعف آنان، اعمال و مناسک حج را تبیین کنند. پس از ورود به مدینه و مکه، می بایست به طور مرتب برنامه های آموزشی را ادامه داده وآموزشهای لازم را به آنان ارائه کنند تا مشکلی در انجام وظایف دینی زائران پیش نیاید.
برای نظارت بر حسن انجام کارهای روحانیون در کاروانها، هم در ایران و هم در حرمین شریفین و همراهی آنان با زائران و برگزاری جلسات توجیهی و آموزشی، گروه رابطین در معاونت امور روحانیون به وجود آمده است.
برای انتخاب روحانیون رابط، آیین نامه مدوّن و مصوّبی وجود دارد که شرایط خاصی را برای رابط در نظر گرفته است. از آن جمله است داشتن دست کم هفت سفر حج یا عمره به عنوان روحانی.
رابطین که از میان روحانیون با تجربه در امر حج انتخاب می شوند، در دو نوبت ضمن سرکشی به کاروان و گفتگو با زائران، مدیر و روحانی، به بررسی عملکرد روحانی کاروان پرداخته و نظریات آنان را به معاونت امور روحانیون منتقل می کنند. این سابقه در پرونده روحانی نگهداری می شود تا نقاط قوت و ضعف هر روحانی روشن شده و نسبت به اعزام وی در نوبتهای آینده و نیز رفع نواقص مدیریتی وی، اقدام شود.
برای ایجاد وحدت رویه در ارزیابی روحانی و رسیدن به واقع، آیین نامه ویژه ای با عنوان «دستور العمل ارزیابی عملکرد روحانیون حج و عمره» تدوین شده که محصول تجربیات رابطین بوده و در اختیار آنان است. این آیین نامه سبب می شود تا در ارزیابی ها به صورت سلیقه ای رفتار نشود.
درضمن تجربیات برخی از روحانیون درطول سفر، ازطریق رابطین به بعثه و ازآنجا به کلّ تشکیلات کاری روحانیت درحج منتقل می شود تاآنان هم ازاین تجربه استفاده کنند.
به طور معمول هریک از روحانیون رابط، برای بررسی وضعیت 50 روحانی در مدینه و به همین تعداد در مکه، ایفای مسؤولیت می کند. ارزیابی معمول بر اساس فرم مشخصی صورت می گیرد که رابط در بیست زمینه گوناگون، به روحانی نمره می دهد.
این مسائل مربوط به رسیدگی به امور دینی زائر، آموزش مناسک، ابتکار و نوآوری، معرفی اماکن مکه و مدینه، همراهی با زائران در مکه و مدینه و مسؤولیت پذیری، مردمداری و حسن معاشرت با زائران، قدرت بیان و سخنوری، التزام عملی به مواضع نظام، رعایت شؤون روحانیت، استفاده صحیح از اوقات فراغت زائران، مدیریت و نظم و انضباط در کار، توانایی جسمی، التزام عملی به سیاستهای بعثه و هماهنگی با مسؤولان و حضور در جلسات، ویژگی خاص مانند آشنایی با زبانهای خارجی و غیره، نظریات مدیر در باره روحانی، میزان موفقیت در تشکیل جلسات قبل از عزیمت، میزان موفقیت در سازماندهی گروه ارشاد و نظریه زائران در باره روحانی و در نهایت شایستگی یا عدم شایستگی این روحانیون می باشد.
گروه رابطین هر روز صبح، ساعت 5/ 7 در حضور معاونت امور روحانیون تشکیل جلسه می دهد و علاوه بر صحبت در باره مشکلات فرهنگی و امور روحانیون، مشکلات اجرایی هم که در طول سرکشی به کاروانها یا شرکت در جلسات روزانه ستادهای منطقه ای به دست می آورند، مورد بحث قرار می دهند. جمع بندی این مطالب به نظر مسؤولان می رسد تا آنان در باره رفع این مشکلات تصمیم گیری کنند.
رابطین، افزون بر وظیفه ارزیابی، به عنوان نماینده بعثه مقام معظم رهبری، برای سرکشی به کاروانها رفته و ضمن ابلاغ سلام سرپرست حجاج ایرانی به زائران و
کارگزاران حج، چنانکه در رابطه با مسائل فرهنگی مشکلاتی وجود داشته باشد، راهنمایی های لازم را به اعضای شورای فرهنگی هر کاروان می کنند.
فشرده تجربیات رابطین در این بررسی ها و ارزیابی ها، هر چند سال یک بار، تحت عنوان «آزموده ها» به چاپ می رسد و در اختیار تمامی روحانیون قرار می گیرد.
امسال چهارمین شماره آزموده ها توسط معاونت امور روحانیون در 130 صفحه انتشار یافته که حاوی مهم ترین تجربه های روحانیون در زمان عمره و حج تمتّع می باشد.
این نکات بیشتر جنبه کاربردی داشته و رعایت آنها توسط روحانیون، به بهبود امر برگزاری مناسک کمک می کند.
بر اساس تجربیات گذشته، اکنون معاونت امور روحانیون در حال بازبینی مجدّد مسائل مربوط به ارزیابی روحانیون و امور مربوط به رابطین است. هدف آن است که کارنامه عملی یک روحانی در جنبه های گوناگونِ مثبت و منفی، در اختیار خودِ وی قرار گیرد تا برای رفع اشکالات تلاش کند و در صورتی که کار وی مثبت است، مورد تشویق قرار گیرد.
شیفت بندی روحانیون در بعثه
روحانیون در آغاز ورود به مدینه یا مکه، طی فرم تقسیم کار و اعلام ورود که در ایران به آنان داده شده است، ورود خود را به معاونت امور روحانیون اعلام کرده و شیوه تقسیم کار میان خود و مُعین و نیز خانم مُعین (اگر در کاروان حضور دارد) را اعلام می کنند. طبیعی است براساس اعلام خود آنها، فعالیتهای بعدی ایشان ارزیابی خواهدشد.
بر اساس همین فرمها از وجود آنان در مسجدالحرام یا صفا و مروه برای پاسخگویی به مشکلات زائران استفاده می شود. هر روحانی دست کم یکبار طبق نوبت در اماکن مزبور حضور می یابد.
علاوه بر آن، برای شرکت در جلسات مناسک، که روزانه با حضور شورای استفتا برگزار می شود، ثبت نام می کنند.
افزون بر آن، جهت برنامه ریزی و هماهنگی دیدار از اماکن، ویژه روحانیون که توسط حجت الاسلام و المسلمین نواب برگزار می شود، ثبت نام به عمل می آید.
در صورتی که روحانی خود را پیش از آن، به عنوان روحانیِ زباندان معرفی کرده و در این باره توجیه شده است، ورود خود را به مسؤول مربوط اعلام و شرح وظایف خود را دریافت می کند.
شیوه انتخاب روحانیون نخبه
هر سال پس از ارزیابی کار روحانیون توسط رابطین، آنان موظّف هستند از منطقه خودشان (که به طور معمول و متوسط پنجاه نفر را ارزیابی می کنند) روحانی برتر را برگزینند و معرفی کنند. فعالیتهای روحانی برگزیده، در ارتقای بنیه معنوی و فرهنگی زائران باید قابل توجه بوده و رضایت درصد بالایی از آنان را به دست آورده باشد.
22 رابط، هر یک سه روحانی را معرفی می کنند. در جلسه رابطین، رابط در مورد روحانیِ نمونه و برتر و ویژگی ها و علل معرفیِ آنها به این عنوان، دفاع می کند و پس از اظهار نظرِ سایر رابطین، در باره انتخاب آنها رأی گیری می شود و افرادی که حایز بیشترین امتیاز شده اند، به عنوان روحانی برتر معرفی می گردند. از این افراد در تصمیم گیری ها و کمیته های برنامه ریزی استفاده شده و تسهیلاتی برای اعزامهای بعدی آنان انجام می شود.
از جمع روحانیون، کسانی که دارای مدارج علمی بالا هستند و یا آثار شناخته شده ای دارند یا آنکه عضو هیأت علمی دانشگاهها و مراکز آموزش عالی می باشند، کسانی به عنوان «روحانی نخبه» انتخاب می شوند. از این افراد هم در مورد «فکرسازی» در امور روحانیون استفاده می شود.
آغاز به کار بعثه مقام معظم رهبری در مدینه
چندین سال متوالی است که بعثه حجّ جمهوری اسلامی ایران در ساختمان قصرالدخیل، در ابتدای شارع امام علی بن ابی طالب علیه السلام (باب العوالی سابق)، استقرار می یابد. این هتل، که در طول سال نیز مورد استفاده زائران ایرانی است، در ایام حج محلّ استقرار بعثه رهبری همراه با تمامی زیر مجموعه های آن، شامل دستگاه اجرایی، ستاد مدینه و دیگر مراکزی است که کار خدمات رسانی را به زائران را انجام می دهند.
امسال نخستین گروه از افراد بعثه رهبری، در تاریخ 12/ 10/ 82 متشکّل از 12 نفر از کارکنان روابط عمومی، به ضمیمه افرادی از دبیرخانه، کارکنان واحد انتظامات از ایران، به مدینه منتقل شده و از روز بعد فعالیت خویش را آغاز کردند. به مرور روزهای بعد شمار دیگری از افراد بعثه عازم مدینه شده و به تدریج موقعیت هتل را برای استقرار واحدهای مختلف آماده کردند.
یکی از بهترین اقدامات روابط عمومی، تزیین فرهنگیِ بعثه مقام معظم رهبری است که لازم است تا در شأن نظام جمهوری اسلامی باشد. آذین بندی دیوارها با آیات و احادیث و اشعار و کلمات گهربار امام و رهبری در ارتباط با حج، به گونه ای است که هر کدام می تواند اندیشه و فکری را در ذهن مخاطبان تداعی کند.
امسال چندین نقاشی زیبا که در آن، اماکن شریف مکه و مدینه به تصویر کشیده شده، در جای های مختلف بعثه نصب گردیده، که افزون بر بُعد هنری، به گسترش فضای روحانی بعثه کمک می کند. روابط عمومی همچنین برای مراکز کاروانها نیز اوراق و تراکتهای تبلیغاتی متناسب با زیارت و حج را تدارک دیده که به مرور در روزهای نخست آماده شده و به محل کاروانها فرستاده می شود تا در آنجا نصب گردد.
تدارک نیازها، وسایل و امکانات لازم برای جلسات سخنرانی و نیز برنامه ریزی برای روز ورود نماینده مقام معظم رهبری، از دیگر فعالیتهایی است که عمدتاً بر عهده روابط عمومی است.
نماینده ولی فقیه و سرپرست حجاج ایرانی، امسال روز شنبه، 20 دی ماه (1382 ش.) به همراهی جمعی از مسؤولان بعثه رهبری وارد مدینه منوره شد و مورد استقبال قرار گرفت. (تصویر 3- 4)
ملاقات رییس سازمان حج و زیارت با امیر مدینه
جناب آقای زرهانی، رییس سازمان حج و زیارت، روز یکشنبه، 21 دی ماه با امیر مقرن، حاکمِ مدینه ملاقات کردند. در این دیدار که آقای مهدی امینیان، رییس ستاد مدینه نیز حضور داشت، آقای زرهانی از کمک های بشردوستانه عربستان سعودی به زلزله زدگان بم تشکر کرد و خواستار تسهیلات بیشتر برای زائران ایرانی و اجازه ورود
هواپیماهای ایرانی به فرودگاه مدینه شد. امیر مدینه هم ضمن عرض تسلیت به دولت و ملت ایران، به خاطر زلزله بم، گفت: ما بر اساس وظایف اسلامیِ خود در کنار دولت و ملت ایران هستیم و می کوشیم تا از همه امکانات، برای حلّ مشکلات زائران ایرانی استفاده کنیم تا آنان با خاطره ای خوش به میهن خود بازگردند.
امیر مدینه افزود: امیدوارم پس از تجهیز بیشتر فرودگاه مدینه، اجازه فرود هواپیماهای ایرانی هم داده شود.
در این دیدار امیر مدینه با اشاره به اینکه «ما همه، سرنشینان یک کشتی هستیم و دشمن مشترک داریم»، تأکید کرد: «کسانی می خواهند نظم و انضباط و امنیت ما را به هم بریزند که به ضرر همه ما خواهد بود. شما به زائران خود توصیه کنید بهانه به دست دشمن ندهند تا امنیت حفظ شود.»
آقای زرهانی پس از اظهار نظر وی گفت: «این کشتی سفینةالنجاة است و با درک درستِ شرایط، تلاش می کنیم به گونه ای عمل کنیم که مشکلی برای شما پیش نیاید.»
سپس امیر افزود: «ما وظیفه خود می دانیم که از تمامی امکانات استفاده کنیم تا زائران ایرانی سلامتشان حفظ شود. به نظر ما ایرانی ها نظم و انضباط بسیار خوبی دارند.» وی تأکید کرد: «روابط ما رو به توسعه است و در آینده به هم نزدیکتر خواهیم شد.»
آقای زرهانی نیز افزود: «ما دشمن مشترک داریم؛ هم در داخلِ جهان اسلام و هم بیرون، بنابر این، باید روابط خود را مستحکم تر کنیم.»
مقرن گفت: «تفاوت من با شما این است که شما سیاسی هستید و من نظامی.»
آقای زرهانی در پاسخ گفت: «من فرهنگی هستم.»
آقای زرهانی پس از ملاقات اظهار داشت: «هنگام ورود ما به محل ملاقات، امیر مقرن مشغول نماز بود و وقتی نام حضرت محمد صلی الله علیه و آله برده شد، او نیز مانند ما شیعیان صلوات فرستاد.»
خبر این دیدار را روزنامه عکاظ چاپ عربستان هم منعکس کرد. به نوشته این روزنامه، مقرن در این دیدار گفت: همکاری و انضباط حجاج ایرانی در مراسم حج، بسیار عالی و بی نظیر است و در حقیقت حجاج ایرانی نمونه ای برای تمامی کشورهای جهان هستند.»
وی افزود: «من علاوه بر اینکه از انضباط حجاج ایرانی در موسم حج تشکر می کنم، باید
خالص ترین تشکّرها و سپاسها را به مسؤولان بعثه مقام رهبری و همچنین سفارت ایران در عربستان به دلیل همکاری بسیار نزدیک با ما، تقدیم آنان کنم.»
به نوشته روزنامه پیشگفته، امیر مدینه در پایان این دیدار، تأسف عمیق خود را از حادثه زلزله بم ابراز نمود.
ملاقات مسؤولان ستاد مدینه با نماینده ولی فقیه
روز شنبه 21 دی ماه، نماینده ولی فقیه به دیدار از ستاد مدینه و واحدهای مختلف متعلّق به ستاد مدینه پرداخت و از نزدیک در جریان کارهای جاری آنان قرار گرفت. به دنبال آن، در روز دوشنبه، 22 دی ماه، نماینده ولیّ فقیه در دیدار با رییس سازمان حج و مسؤولان ستاد مدینه تأکید کرد: «جلب رضایت زائران خانه خدا یک اصل برای تمامی دست اندکاران حج است.» آقای ری شهری با ابراز رضایت از عملکرد ستاد مدینه، و اینکه تاکنون مسائل پیش بینی شده در ارتباط با مسکن و حمل و نقل و تغذیه زائران، بدون مشکل پیش رفته است، گفت: «باید تلاش شود تا تمامی زائران از تشکیلاتی که منسوب به رهبری نظام اسلامی است، راضی باشند.» ایشان با آرزوی توفیق برای رییس سازمان حج و زیارت که امسال برای نخستین بار در این سمت خدمت می کند، گفت: «کارهای اصلی حج در سال جاری در پیش است و باید بر اساس تجربیات گذشته از هم اکنون آمادگی لازم وجود داشته باشد.» ایشان تأکید کرد که «در کنار کار، باید خلوص نیت و قصد قربت هم وجود داشته باشد.»
آقای زرهانی هم ضمن ارائه گزارشی از کارهای انجام شده، تأکید کرد: «تلاش می شود با مجاهدت و پشتکار، رضای خداوند کسب و رفاه زائران تأمین شود.»
جلسات روزانه سخنرانی در بعثه
یکی از کارهای جاری بعثه، دعوت از زائران مختلف برای استماع سخنرانی در محلّ بعثه مقام معظم رهبری است.
این جلسات شامل جلسات سخنرانی عمومی و دعای ندبه می شود و به تناسب محلّ اجتماعات، برای هر جلسه، تنها از حدود یک هزار نفر دعوت به عمل می آید.
برای این کار، از میان کاروانهای مختلف، طبق برنامه ای که از قبل معین شده، مواردی برای دعوت برگزیده شده و به موقع از آنان دعوت به عمل می آید و پس از آنکه مدیر و روحانی، آن را به اطلاع زائران رساندند، به تناسب شروع برنامه ها که برای سخنرانی عمومی 5/ 9 صبح و برای دعای ندبه 5/ 7 است، زائران خود را به بعثه رهبری می رسانند.
نخستین جلسه بعثه در تاریخ 20/ 10/ 82 با سخنرانی نماینده ولیّ فقیه، در سالن اجتماعات بعثه مقام معظم رهبری برگزار شد. در این جلسه پس از تلاوت آیاتی از قرآن کریم و ذکر مناقب اهل بیت علیهم السلام و نیز عرض خیر مقدم، اهداف و رؤوس برنامه های حج سال جاری توسط امیر الحاج ایران اسلامی تشریح شد.
نخستین جلسه عمومی بعثه، برای شماری از زائران خراسانی، قزوینی و غیره و با سخنرانی حجت الاسلام و المسلمین مسعود اوسطی و در حضور نماینده ولی فقیه جناب آقای ری شهری برگزار شد. وی در این سخنرانی با تأکید بر صفت رؤوف و رحیم بودنِ پیامبر صلی الله علیه و آله نسبت به مؤمنان، به بیان ویژگی های آن حضرت پرداخت و از زائران مدینه خواست تا با توشه برگرفتن از معنویت و صفای مدینه، خود را مهیّای حج ابراهیمی کنند.
در جلسه دیگری (در تاریخ 22/ 10/ 82) که حجت الاسلام و المسلمین قرائتی در آن به سخنرانی پرداخت، شماری از زائران خوزستانی به بعثه مقام معظم رهبری دعوت شده بودند. محور این سخنرانی توجه دادن زائران به معصومین مدفون در مدینه، که شش تن هستند بود و اینکه جلب توجه یکی از شش معصومِ مدینه برای حلّ مشکلات کافی است، به شرط آنکه همراه با معرفت باشد. وی عنصر اصلی تصمیم گیرنده را برای انسان، نه محیط، بلکه جوهره وجودی خود انسان دانست و از زائران خواست تا از فرصت به دست آمده استفاده کنند و با کشف جوهر وجودی خود، به بررسی اعمال و رفتارهای گذشته خود بپردازند.
در این مجالس، مدّاحان بعثه که به طور معمول از میان مداحان خوب انتخاب می شوند، دقایقی را به نوحه سرایی می پردازند.
صبح روز 23/ 10/ 82 جمع فراوانی از زائران ایرانی در محلّ بعثه حاضر شدند تا به سخنرانی حجت الاسلام و المسلمین کاظم صدیقی گوش فرا دهند. وی با بیان اینکه حیات ازلی تنها از آن خداوند است و انسانها همگی مرگ را تجربه خواهند کرد، به
زائران توصیه کرد که پیش از مرگ، از پیامبر صلی الله علیه و آله، فاطمه زهرا علیها السلام و امامان علیهم السلام شفاعت بگیرند. او همچنین افزود:
«تشرف به حج، به معنای پذیرفته شدن از سوی این بزرگواران است، لذا شناخت کامل انسان نسبت به مقام والای آنان، از اهمیت فراوانی برخوردار است.»
وی روی صفت مهربان بودن پیامبر صلی الله علیه و آله تکیه کرد و از اخلاق مثبت آن حضرت در برخورد با همه مردم، به طور برابر یاد کرد.
وی از زائران خانه خدا خواست تا از فرصت حج نهایت استفاده را ببرند و بکوشند پس از بازگشت به وطن، خود را از همه صفات بد دور کنند.
صبح روز 24/ 10/ 82، جمع بسیاری از زائران خانه خدا، طبق معمول هر روز، وارد بعثه مقام معظم رهبری شدند تا به سخنرانی حضرت حجت الاسلام و المسلمین اوسطی گوش دهند. در این محفل، که روضه خوانی و مداحی نیز می شود، آقای اوسطی در باره اخلاق پیامبر خدا صلی الله علیه و آله سخن گفت و اینکه این اخلاق در حدّ یک معجزه عمل کرده است.
در این جلسه که نماینده ولیّ فقیه هم حضور داشت، مدّاحان و نوحه سرایان، آقایان موسوی سجاسی و فراهانی به ذکر مصیبت آل اللَّه پرداختند.
علاوه بر این جلسات، آقای قرائتی شبها در ساختمانهایی که چند کاروان در آن اسکان دارند، سخنرانی می کند. این سخنرانی ها به طور معمول با استقبال زائران روبه رو می شود و از اینکه بعثه، زائران خانه خدا را مورد تفقد خود قرار می دهد، بسیار خوشحال می شوند.
به طور معمول، سخنرانی ها و مدّاحی هایی که در محلّ بعثه برگزار می شود، ضبط و تکثیر شده و به صورت نوار صوتی و ویدیویی در اختیار علاقمندان قرار می گیرد. امسال در گوشه ای از طبقه هم کفِ بعثه، فروشگاهی برای ارائه محصولات فرهنگی مختلف که عمده آنها همین نوارهای صوتی و ویدیویی است، راه افتاده است.
زائران ایرانی و تماس با ایران
در طول سالهای گذشته، یکی از دغدغه های اساسی مسؤولان، فراهم کردن زمینه
ایجاد ارتباط میان زائران و خانواده های آنان در ایران بوده است. در این باره به جز استفاده از دکه های مخابرات شهری، طرح های مختلفی پیاده و تجربه شده است. امسال با برقراری سرویس تلفن همراه، مشکل بسیاری از زائرانی که تلفن همراه دارند حلّ شده است. به علاوه همراهان آنها هم می توانند به نوعی از آن استفاده کنند. خدمات رومینگ تلفن همراه نه تنها در دفاتر تلفنی داخل کشور، بلکه در دفتری که در مرکز بعثه حج مستقر است، قابل ارائه می باشد. در این باره به دلیل تفاوت قیمت میان تماس از ایران با عربستان و به عکس، به زائران توصیه شده که از خانواده های خود بخواهند که از ایران تماس بگیرند؛ زیرا هزینه آن، از سه تا چهار برابر کمتر است.
«شورای استفتا» یا بخش پاسخگویی به مسائل فقهی در بعثه
یکی از اساسی ترین وظایف بعثه های مراجع، از جمله بعثه مقام معظم رهبری، پاسخ گویی به مسائل فقهی است. امسال هم آیت اللَّه سید جعفر کریمی و حضرات حجج اسلام آقایان: محمدی احمدآبادی، محمدحسین فلاح زاده، محمد رضایی و علی مؤمن قمی و مسعود اوسطی، برای پاسخ گویی به این مسائل در بعثه رهبری حضور دارند.
عمده مراجعین این بخش، روحانیون کاروانها هستند که وقتی با مسأله جدیدی برخورد می کنند یا پاسخ پرسش خود را در مناسک موجود نمی یابند، به بعثه رهبری و بخش مربوط مراجعه می کنند.
یکی از کارهای اساسی این بخش آن است که در مقام پاسخگویی به پرسش های فقهیِ جدید، متن سؤالات را تنظیم کرده و طی سال، به گرفتن پاسخ آنها از مراجع می پردازند و بعدها در چاپهای جدید مناسک و یا مجله «میقات حج» منتشر می شود.
در باره بخشی از این پرسشها، بحثهای فقهی در همین دفتر مطرح می شود؛ اگر پاسخ صریح یا طریق احتیاط پیدا شد، همان به عنوان مبنای کار و وظیفه مکلّف اعلام می گردد. در غیر این صورت، به صورت یک فرع جدید برای استفتا از محضر رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت اللَّه خامنه ای تنظیم و آماده می شود.
به دلیل تغییر مصادیقِ برخی از احکام و مفاهیمِ شرعی، یکی از وظایف مهم این بخش، شناخت دقیق مصادیق جدید و تعیین حدود آن و نیز تطبیق احکام شرعی با این
مصادیق است. یکی از آنها بحث ذبح خارج از منا است. اصل مسأله، ذبح در منا بوده و اکنون الزاماً خارج از منا است. بنابر این، وظیفه فقهاست تا حکم مزبور را با شرایط جدید تطبیق دهند. نمونه های دیگر، رمی از طبقه دوم و ذبح با استیل است.
دو نفر از علمای حاضر در این بخش، هر روز ضمن جلسه ای با شرکت برخی از روحانیون کاروانها که در محلّ بعثه مقام معظم رهبری برقرار می شود، شرکت کرده، به پرسش های فقهی آنان پاسخ می دهند. خودِ بحث با روحانیون، که درگیر با مشکلات زائران و پرسشهای جدید آنان هستند، بسیار مفید و سودمند است.
از فعالیتهای دیگرِ این بخش، استقرارِ یکی از افراد در مسجد شجره از آغاز اعزام زائران از مدینه به مکه است، که به هدف پاسخ گویی به مشکلات فقهی روحانیون و زائران انجام می گیرد.
در مکه، تعدادی از علمای این بخش، هرشب، در مسجد الحرام و غالباً در مقابل حِجر اسماعیل مستقر می شوند تا در دسترس زائران برای پاسخگویی به مشکلات آنان باشند. استقبال از این اقدام، بسیار قابل توجه بوده است.
حضور اعضای این بخش، به طور مستمر در عرفات و ایّام تشریق در منا نیز ادامه دارد.
به علاوه در مرحله مدینه بعد، دو نفر از علما همچنان در دفتر شورای استفتا به پاسخ گویی ادامه می دهند.
یکی از نتایج حاشیه ای تلاشهای این بخش، مراجعه دقیق به مناسک و تأمّل در عبارات آن است که گهگاه به دشواری ها واشکالات موجود در مناسک پی برده و تلاش می شود در چاپهای آینده اصلاح شود.
به علاوه، برخی از تولیدات فقهی جدید در این ایام، مورد مراجعه علمای این بخش قرار می گیرد تا در طول سال آینده چاپ شده و در اختیار علاقمندان قرار گیرد.
از مسائل دشوار مطرح شده طی سالهای اخیر، مطالب زیر است:
بحث استظلال در شب و تفاوت فتوا برای شب و روز.
سردی هوا موجب شده است که از ماشین سر باز استفاده نشود.
حرکت کاروانها در شب.
این مسائل و مشکلات سبب پدید آمدن دشواریهای زیاد برای مقلّدانِ مراجعی شده است که استظلال در شب را جایز نمی دانند. به طور معمول، راه حلّ پیشنهادی پرداخت کفاره می باشد.
یکی از مسائل فقهی، بحث خونریزی زنان در ایام عادت است. مشکلاتی که برای این قبیل زنان وجود دارد، عدم جواز ورود به مسجد الحرام و مسجد النبی و توقف در سایر مساجد است. بسا این گروه از زنان، بیشتر روزهایی که در مدینه هستند، گرفتار باشند (امسال شمار روزهای حضور زائران در مدینه به هشت روز رسیده که برای این زنان هم فرصت اندکی است).
بحث دیگر مربوط به این دسته از زنان، طواف و نماز آنان است که باید همچنان در احرام بمانند تا پاک شوند و این، مشقت و سختی زیادی برای آنها است. گاهی هم بر اثر پاک نشدن، وظیفه آنان از «حج تمتّع» به «حجّ افراد» تبدیل می شود که شناخت مسائل آن هم برای ایشان دشوار است. بعضی هم برای جلوگیری از خونریزی، از قرص استفاده می کنند که خود دشواری های فراوان؛ از جمله خونریزی های نامرتب را موجب می شود کار را مشکل تر می کرد.
اخبار نشریه زائر روزهای 24 دی ماه تا 26
زائر شماره چهارم (24 دی ماه 1382):
در مصاحبه رییس ستاد مدینه آمده است: بیش از 30% از زائرانی که در حال حاضر در مدینه هستند، از وسایل حمل و نقل درون شهری سازمان حج استفاده می کنند. این وسایل، کارِ انتقال آنان از هتل به حرم و به عکس را انجام می دهد. این وسایل برای زائرانی است که خارج از محدوده منطقه مرکزی مدینه اسکان یافته اند. سه مسیر در منطقه قربان، سالمیه و شارع علی بن ابی طالب در یک سمت و سه مسیر دیگر، در بخش های دیگر مدینه است.
زائران ایرانی هستند تا در صورتی که محل سکونت خویش را گم کردند، آنان را راهنمایی کنند.
تا این تاریخ، تعداد 368 هزار زائر وارد عربستان شده اند. گفتنی است سال گذشته به حسب آماری که در این خبر آمده، یک 000 924 1 زائر موفق به انجام فریضه حج تمتّع شده اند.
ادامه برخی از مقالات گذشته زائر؛ از جمله «ستارگان بقیع» (در شرح حال ائمه چهارگانه بقیع)، در این شماره آمده است. مقاله ای هم در باره مباهله دراین شماره درج شده است.
در این شماره، همچنین مصاحبه ای با دکتر خرّمشاد، با عنوان «حج و انقلاب» به چشم می خورد.
افزون بر اینها، چند خبر از تحوّلات سیاسی جهان هم در این شماره آمده است.
زائر شماره پنجم (25 دی ماه 1382):
این شماره حاوی اخبار ومقالاتی است درباره مسائل جاری حج ونیز اخبارسیاسی.
گزارشی از فعالیتهای بیمارستان هیأت پزشکی ایران در مدینه، که از روز هیجدهم دی ماه افتتاح شده، از مطالب این نشریه است.
گفتگو با حجت الاسلام و المسلمین صدیقی در باره دعای کمیل،
گزارشی تفصیلی از مسکن و حمل و نقل زائران در مدینه منوره و مکّه مکرمه،
بخش پایانیِ گفتگو با دکتر خرمشاد در باره حج و انقلاب، مطالب بعدی این شماره زائر است.
زائر شماره ششم (26 دی ماه 1382):
مقاله ای از استاد نجم الدین طبسی با عنوان «فضیلت جمعه و اندیشه مهدویت».
گزارشی از دیدار سرپرست حجاج ایرانی با هیأت پزشکی».
گزارشی از واحد اهل سنت بعثه.
مباحث اجرایی حجّ تمتّع (دومین بخش)، درباره شیوه تأمین مواد غذایی حجاج.
مصاحبه با خانم نجمه خندق، استاد دانشگاه و نابینا، که با کاروان اساتید آمده، حاوی نکات ارزنده ای از تلاش های یک زن فرهیخته در عرصه فرهنگ و دریافت معنوی ابعاد زیارت توسط اوست.
در این شماره اخباری در باره ایران و عراق، به ویژه اخبار اخیر مربوط به مواضع آیت اللَّه سیستانی در ارتباط با بحث انتخابات در عراق.
راه اندازی سایت سازمان حج و زیارت، در باره زائران
در آستانه حج سال 1382 و در آغازین روزهای حج، چند سایت تأسیس شده، که حاوی اطلاعاتی است در باره حج. یکی از این سایتها، متعلّق به حوزه نمایندگی ولیّ فقیه با نشانی www. Besehsvr. Hadj. ir و حاوی چندین نوع اطلاعات است:
الف: اطلاعات مربوط به زائران؛ اعم از مشخّصات فردی، محلّ اسکان در مدینه منوره و مکّه مکرمه، تاریخ پرواز رفت و برگشت و مشخصات کاروان.
ب: پایگاه اطلاع رسانی حج با تغییرات صورت گرفته در سال جاری با امکان جستجو.
ج: بعضی از روزنامه های صبح و عصر داخل کشور.
سایت دیگر مربوط به شرکت هواپیمایی هُما در ایران است که با نشانی hajhoma مشخصات افراد و کاروان و پروازهای آنان را معین کرده است.
سوّمین سایت، با نشانی hadj. ir حاوی بخش های مختلفی است که اطلاعاتی در باره مناسک حج، اماکن و آثار و اسرار و معارف حج در اختیار کاربر می گذارد. در این سایت تعداد زیادی مقاله و نوشته، که بسیاری از آنها برگرفته از نشریه میقات حج و یا آثار چاپ شده توسط نشر مشعر است، قابل دسترسی می باشد.
شماری از سایت های فعّال در باره حج
در حال حاضر دهها سایت در ارتباط با حج و عمره فعّال هستند. در اینجا به معرفی برخی از جدّی ترین آنها می پردازیم که اطلاعات روزآمدتری دارند:
سایت www. tohajj. com با نام «موقع الحج و العمره» متعلّق به سعودی ها است که بسیار مفصل به بیان مناسک و تاریخ حرمین و ... پرداخته و به لحاظ هنری هم، تا حدّی جالب توجه است. محورهای اصلی این سایت عبارتند از: مناسک حج، مراحل توسعه حرمین، دلیل حاج با نقشه، اماکن مقدس، وقت های نماز، ادعیه و اذکار، فتاوی، خطاهای شایع، زیارت مدینه، حج زنان، معجم الفاظ حج، اماکن و بلدان، شعر حج.
بخشی هم اختصاص به منابع دارد که در دو بخشِ «منابع معاصر» و «منابع کهن» تنظیم شده است. محوری هم به حَجّةالوداع و محور دیگری به تاریخ حرمین اختصاص یافته است. قسمت اخیر همراه با صوت و نقاشی متحرّک است و در هر بخش تصویر نشان دادن تصاویر نقاشی توضیحاتی داده می شود. مطالب این سایت به شش زبان مختلف قابل دریافت است.
سایت www. babolumra. com نیز از سایت هایی است که در زمینه مناسک و راهنمایی حجاج و زائران فعّال است. این سایت بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد.
سایت. com هنا مکة www. افزون بر آنکه مطالبی در باره شهر مکه دارد، به تفصیل درباره حج هم اطلاعاتی را به دست می دهد. این سایت بیش ازهرچیز، مکه شناسی است.
سایت اسلام اولاین www. lslamOnline. com بخشی مخصوص به حج دارد که بسیار مفصل است و علاوه بر مناسک، مطالبی هم در باره معالم و آثار حرمین شریفین دارد.
سایت لبّیک: labbaik. com از دیگر سایتهای فعّال در حج است.
بخش حجّ سایت bayynat. org متعلق به سید محمدحسین فضل اللَّه نیز بسیار مفصل است که ضمن آن، علاوه بر فقه حج، به ابعاد اجتماعی و سیاسی هم توجه شده است.
سایت المجره almajara. com نیز بخش حج بسیار مفصل دارد.
سایت Ialamic. naseej. com بخش حج مفصل دارد که از جمله اخبار مربوط به حج نیز در آن آمده است. در بخش حج آن مباحثی چون تعریف الحج، یومیات الحاج، خرائط المشاعر، دلیل الحاج و المعتمر، فتاوی الحج، آداب الحج و العمرة، أخی الحاج
سلامتک، المناسک و الأرکان و أخطاء شائعه آمده است.
سایت hajj. edu. sa متعلق به «معهد خادم الحرمین الشریفین لأبحاث الحج» است که یکی از مراکز پژوهشی در عربستان، در باره حج و شاید مهم ترین آنهاست.
سایت shjhaj. co. در شارجه مستقر است و اختصاص به امور حج دارد.
سایت hajdirectory. com نیز عربی است که راهنمایی در امور حج موضوع آن است.
سایت lojna. org سایت ویژه راهنمایی در توزیع جزوات و مطبوعات دینی در زمینه حج و عمره است.
تعداد 39 سایت، که به احکام حج و مسائل جنبی آن مربوط می شود، در سایتی با این مشخصات قابل دسترسی است: Portal. ahram. org/ Right. asp? ID: 772
سایت های زیادی نیز مخصوص شرکتهایی است که کار حمل و نقل زائران عمره و حج را در داخل یا خارج عربستان بر عهده دارند.
ملاقات رهبر نوربخشی های پاکستان با نماینده ولی فقیه
سه شنبه شب 23/ 10/ 82 رهبر فرقه نوربخشیه پاکستان، سید محمدعلی شاه نوربخش، به همراه دو تن از همراهانش، در محلّ بعثه مقام معظم رهبری با نماینده ولی فقیه دیدار کرد. این فرقه با داشتن 000 120 عضو، بیشتر در شمال پاکستان فعّال اند.
یکی از همراهان آقای سید محمدعلی شاه گفت: مهم ترین مسأله رهبر نوربخشیه این بود که تمامی شاگردان سید محمدعلی شاهِ مرحوم، به دلیل کهولت سن از دنیا رفتند و یار و یاوری برای خود در جمع علما نمی دید. برای حلّ این مشکل، افرادی را به حوزه علمیه قم فرستاد تا تربیت شوند و مساجد و مدارس پاکستان را اداره کنند. این شخص فرزند خودش را هم به حوزه علمیه قم فرستاده است.
آقای ری شهری هم دعا کرد که این سفر که نخستین سفر او به حج است، مایه خیر و برکت برای وی باشد. ایشان هم تأیید کرد که بهترین کار همین اقدامی بوده که صورت گرفته و آن تربیت نیروها در قم بوده است. در این ملاقات همچنین از توجه خاص جمهوری اسلامی ایران و دفتر مقام معظم رهبری به فرقه نوربخشیه گفتگو شد.
شرایط سیاسی- فرهنگی عربستان در یک سال اخیر
در سال گذشته، تحوّلات سیاسی بسیار مهمی در سطح منطقه رخ داده که عربستان را به طور مستقیم درگیر خود کرده است. ظهور «القاعده» و وابستگی آن به سعودی وحضور بن لادن در رأس آن، این اندیشه را مستدل کرده است که افراطی گری های تبلیغی وهابی ها در طول چند ده سال، اکنون جهان اسلام را با خطری مواجه کرده که کمترین آنها، حضور نظامی آمریکا در منطقه و کشورهای متعدّد اسلامی به منظور مقابله با تروریسم است.
اکنون که دولت سعودی، خود در معرض خطر و تهدید و اتهام قرار گرفته، می کوشد با نیروهای تندرو خود برخورد کند. وقوع عملیاتهای پی درپی نظامی، نشان دادکه القاعده قصد درگیر شدن با دولت سعودی را هم دارد؛ زیرا آن را حامی آمریکا می شناسد.
برخی از افراطی های دولت آمریکا؛ نظیر ریچارد پرل و دیوید فرام، در کتابی که با عنوان «پایان شرارت» منتشر کرده اند، نه تنها خواستار سرنگونی دولت ایران، سوریه و کره شمالی شده اند، بلکه گفته اند: اگر دولت سعودی در مبارزه با تروریسم همکاری نکند، راهی جز اشغال شرق عربستان؛ یعنی منطقه نفت خیز آن در پیش نیست.
در این حال، مسؤولان سعودی سخت در تب و تاب اند تا امنیتِ از دست رفته را حفظ کنند و به ویژه در ایام حج اجازه اقدام خرابکارانه القاعده و طرز فکرهای مشابه را ندهند. امسال در این باره، بارها و بارها به مسؤولان بعثه ایران هشدار داده شده است. از جمله در باره برنامه دعای کمیل و اجازه ندادن به حضور خارجی ها که ممکن است مشکلی ایجاد کنند، جزو مسائلی است که در ملاقاتهای اخیر مورد تأکید قرار گرفته است.
با این همه، در سطح فرهنگی، تربیت چند دهه وهابیت، سبب تقویت اندیشه های فرقه گرایانه شده و به خصوص وهابی ها طی دو سه دهه اخیر، مهم ترین دشمن خود را شیعیان معرفی کرده اند. طبق برخی از برآوردهای اخیر، بسیاری از رساله های پایان نامه ای که در مراکز دانشگاهی- دینی سعودی نوشته شده، به نوعی در ردّ شیعه است. برخی از آنها با جسارت تمام نگاشته شده و مبنای اوّلیه آنها اثبات کفر شیعه است!
خراب کردن بقعه علی بن جعفر عریضی، طی دو سال گذشته، تخریب مسجد بنو قریظه معروف به «مسجد فضیخ»، تخریب منطقه ای که شهرت داشت قبر آمنه بنت وهب مادر رسول اللَّه صلی الله علیه و آله در آنجا مدفون بوده (منطقه ابواء)، نشانگر آن است که حتی در این دو سال گذشته، اندکی از این وضعیت کاسته نشده و وهابی ها همچنان نفوذ خود را در ساختار فرهنگی این کشور حفظ کرده اند.
با این همه، تغییر این سیاستها در دستور کار دولت سعودی قرار گرفته است. نصب صالح الحصین به عنوان رییس شؤون حرمین شریفین با دیدگاه های نسبتاً معتدل که نزدیک یک سال و نیم پیش صورت گرفت، یکی از نشانه های این تحوّل است.
امسال نظارت در بقیع، مانند گذشته است، اما روشن است که بهبود روابط دو کشور، که طی این چند سال اخیر صورت گرفته، کمک زیادی به بهتر شدن برخوردها کرده است.
حرکت مسؤولان سعودی برای کنترل اختلافات مذهبی داخلی، با رویکرد کاهش تنش همراه است. گفته شده که در سال گذشته، به دلیل فشار زیادی که افراد افراطی روی زائران ایرانی در عمره داشتند، جمعاً 120 نفر از سعودی های سلفی دستگیر شده و برخی از آنها تا 25 روز حبس بوده اند. این افراد کسانی بودند که برای زائران ایرانی در بقیع و اطراف آن مزاحمت ایجاد می کردند.
اصول حرکت مسؤولان سعودی در جهت اصلاح وضع داخلی، در اطلاعیه ای که امیرعبداللَّه در 25 دی ماه اعلام کرد، آمده است. وی اصلاح را برای بازگرداندن وحدت وطنی وایجاد آرامش امری ضروری خواند. علاوه برآن، وی به حوار وگفتگو، به عنوان یک اصل مهم در حرکت اصلاحی اشاره کرد؛ حواری که منطبق با قواعدی خاص است.
دشواری های پدید آمده میان مأموران آمر به معروف با زائران ایرانی
امسال درست به مانندِ سالهای گذشته، دشواری هایی میان زائران ایرانی با مأموران به اصطلاح «آمر به معروف و ناهی از منکر» در بقیع و اطراف حرم پیامبر وجود دارد. این مسأله به صورتی گسترده در طول سال هم بود و حتی یک مورد به دستگیری یک زن زائر
درحرم نبوی منجرشد که بادخالت مسؤولان بعثه، همان شب وی را آزاد کردند. گرچه بعد از آن، یکی از مسؤولان شهر مدینه، از رفتارهای تند برخی از زائران ایرانی گلایه کرد.
برای مثال، روز 24 دی ماه، یک روحانی شیعی که مشغول خواندن زیارت نامه بوده و یک شیعه افغانی هم در کنار او زمزمه می کرده و اشک می ریخته، مورد اهانت یک مأمور افغانی الأصل قرارگرفته وسپس دستگیر و به پایین بقیع در محل انتظامات برده شده است.
از سوی دیگر، حسن البکر، مدیر امور حج شهر مدینه، با ارسال تصویر برخی از صفحات یک جزوه که ادعا شده، شب گذشته از بعثه به بیرون رفته است، از پخش برخی جزوات که مطالبی بر ضدّ فهد و آل سعود بوده، گلایه کرده است.
نکته ای که در اینجا لازم است به آن اشاره شود، اینکه سایتهای اینترنتی که به نوعی به دفاع از تشیع برخاسته، یا به پاسخ گویی به اتهامات سایتهای افراطی سنی مشغول هستند، در کشور سعودی قابل دریافت نیستند. زدن نشانه این سایتها با جمله «لا تسمح الدخول» مواجه خواهد شد. بدین ترتیب عناد دیگرِ جماعتِ وهابی با تشیع و نفوذ آنان در سیستم اداری این کشور، کاملا آشکار است.
به نظر برخی از صاحب نظران، این اواخر که سخت گیری بیشتر شده، سلفی ها دست و پای زیادتری می زنند و خود این می تواند برخوردهای تندتر آنان را به دنبال داشته باشد. به عقیده این افراد، این امر سبب افزایش نفوذ سلفی ها شده که به احتمال، پس از مدتی عقب نشینی در پی آن است.
عدم وجود انضباط در بخشی از برخوردها با ایرانیان، سبب رفتارهای سلیقه ای مأموران امر به معروف می شود. طبق یک خبر، در یکی از مدخل های ورودی خواهران، مأموران صبح روز 30 دی، مانع از ورود زنان ایرانی به مسجد شدند و گفتند: چون شما نمازتان را فرادی می خوانید اجازه ندارید داخل مسجد شوید!
ورود اوّلین گروه از زائران مدینه قبل، به مکه معظمه
غروب روز پنجشنبه مورخ 25/ 10/ 82، اوّلین گروه از زائران مدینه قبل؛ شامل 16 کاروان، بانظم وترتیب خاص، پس ازبستن احرام از مسجدشجره، عازم مکّه مکرمه شدند.
آقای حسن حامد اکبر، مدیر شعبه وزارت حج عربستان در مدینه منوره، در مسجد شجره حاضر شد و از چگونگی حضور و خروج زائران کشورها دیدن کرد.
وی بلافاصله تلفنی، مراتب تقدیر خود و مسؤولان سعودی را، به خاطر انضباط فوق العاده و سرعت عمل مسؤولان ستاد حج در این زمینه ابراز داشت.
آقای زرهانی رییس سازمان حج و زیارت نیز در پاسخ وی، از همکاری صمیمانه نیروهای سعودی تقدیر کرد و توفیق بیشتر در ارائه خدمات شایسته به زائران بیت اللَّه الحرام و حرم شریف نبوی صلی الله علیه و آله را آرزو نمود.
مقدمات برگزاری مراسم دعای کمیل
از یادگارهای ماندگار سفر حج، آن هم در مدینه منوره، دعای کمیل شب جمعه است. بسیاری از زائران، از سفر به مدینه، به جز زیارت قبور ائمه معصوم، دعای کمیل آن را به خاطر می سپارند. وقتی روشن شد که برخی از نخستین کاروانهایی که به مدینه رسیده اند، باید روز پنجشنبه مدینه را ترک کنند، آنان به اعتراض برخاسته و خواستار آن شدند که به هر صورت ممکن، اجازه یابند شب جمعه را در مراسم دعای کمیل شرکت کنند. با این حال، به دلیل فقدان مسکن و مسائل دیگر، به اجبار تعداد 3010 زائر عصر پنجشنبه عازم مکه مکرمه خواهند شد.
امسال براساس گزارش های رسیده، تا شب جمعه، جمعاً قریب 000 30 زائر ایرانی وارد مدینه خواهند شد. این تعداد، تا پایان روز 22/ 10/ 82 به 22000 نفر رسید.
نکته مهم تأمین امنیت دعای کمیل است که امسال به دلیل شرایط خاص عربستان، مورد تأکید مقامات سعودی است.
این برنامه، که یک ساعت به طول می انجامد (10 تا 11) از هرجهت برنامه ای نورانی، مفید و مختصر بوده و به دلیل حضور اکثریت قریب به اتفاق زائران ایرانی، یکی از جذاب ترین برنامه های بعثه مقام معظم رهبری در مدینه منوره است.
اجرای دعای کمیل یک آیین نامه اجرایی دارد که شامل چهارده ماده می باشد.
طبق بند دومِ این آیین نامه، برنامه هایی که در شب جمعه درکنار بقیع برگزار می شود، شامل اعلام برنامه، تلاوت کلام اللَّه مجید، مدیحه سرایی با دو محورِ مناجات و ذکر
مناقب اهل بیت، قرائت دعای کمیل، ذکر مصیبت و چند دعا به فارسی و عربی توسط نماینده محترم ولی فقیه می باشد.
در هر مرحله، از بهترین مدّاحان و قاریان استفاده شده و برای خواندن دعای کمیل هم از لهجه عربی استفاده می شود تا زائران خارجی هم بتوانند از آن بهره مند شوند.
مؤسسه فرهنگی- هنری نشر مشعر، به طور کامل از این مراسم فیلم و عکس تهیه می کند. البته این در وضعیتی است که بیش از حدّ متعارف، توجه دیگران را جلب نکند.
پس از آن، واحد ارتباطات خبری، عهده دار انعکاس اخبار دقیق آن است که در شبکه های خبری داخل کشور پخش می شود. در سراسر برنامه به جز مدیران، تعدادی از نیروهای کارونها، به عنوان انتظامات مسؤولان مربوط را در رعایت نظم و ترتیب همراهی می کنند.
در شماره پنج نشریه زائر اطلاعیه ای از روابط عمومی بعثه، در باره اجرای مراسم دعای کمیل صادر شده است. دراین اطلاعیه خواسته شده که زائران در سال 5/ 9 در کنار قبرستان بقیع حاضر شوند. به علاوه، به دلیل سردی هوا، از لباس گرم استفاده کنند.
همچنین گفته آمده است که از روز بعد از دعای کمیل، نوار صوتی و ویدیویی آن، در بعثه، در دسترس خواهد بود. همچنین این اطلاعیه از زائران می خواهد به تذکرات و راهنمایی های نیروهایی که انتظامات را برعهده دارند، توجه کنند. نیز در مسیر آمدن به بقیع، هیچگونه شعار و صلوات سر ندهند. در انتها، از زائران خواسته است در نظافت محل، در پایان دعا، توجه کافی داشته باشند.
روز 22 ذی قعده، نامه ای از حسن البکری، رییس امور حج در مدینه، خطاب به رییس بعثه جمهوری اسلامی فرستاده شد که در آن، ضمن اشاره به مذاکرات انجام گرفته در ساختمان حج میان طرفین، توصیه هایی در باره برگزاری مراسم دعای کمیل آورده است. در این نامه آمده است:
«حال که حجاج ایرانی برای برپایی دعای کمیل آماده می شوند، ما نیز به عنوان یادآوری و برای حفظ سلامت حجاج بیت اللَّه الحرام و زائران مسجد پیامبر 9 که حجاج ایرانی نیز بخشی از آنها هستند، مواردی را یادآور می شویم و آگاهی داریم
که شما نیز بی هیچ شکی این نکات را به حسب مسؤولیتی که دارید، درک می نمایید.
مواردی که مایلیم بر آن تأکید کنیم، موارد زیر هستند:
حجاج حتماً به صورت کاروانی در محل تجمع حاضر شوند.
از مقابل دروازه ورودیِ بقیع، به عنوان جایگاه سخنرانی استفاده نشود.
بلندگوهای به هم پیوسته برای مسافتهای طولانی به کار گرفته نشود.
فیلمبرداری فقط با دوربین های ویدئوکم صورت پذیرد و از دوربین های ثابت پرهیز شود.
پای بند بودن به آرامش و دوری جستن از جنجالهایی که ممکن است آرامش را به هم بریزد.
از آنجاکه ما به خدمتگزاری میهمانان خانه خدا و زوار مسجد پیامبر افتخار می کنیم، در عین حال امیدواریم که به آنچه در دیدار شخصی بر آن تأکید داشتید و اعلام کردید که بعثه و مسؤولان آن نسبت به همراهی با تعلیمات کشور پادشاهی سعودی همکاری و تقارن دارند، پای بندی نشان دهید.» حسن بن حامد البکری
در پاسخی که به وی داده شد، تأکید گردید که:
تدابیری انجام شده تا از هرگونه تحریکی جلوگیری شود.
اطراف محلّ مراسم، با نیروهای انتظامات کنترل خواهد شد.
امر نظافت، سازماندهی شده و بهتر از قبل انجام شود.
آنچه در دعای کمیل انجام می شود توافق دو وزیر است.
در واقع ماهیت پیام سعودی ها آن است که آرامش بیشتری مورد توجه بوده و مراقبتهای ویژه به عمل آید. نگرانی آنها از یک سو نسبت به تندروی برخی از شیعیان است و از سوی دیگر نگران القاعده هستند.
مقامات بعثه، روز پنج شنبه در تماس با معاون امیر مدینه، خواسته های آنان را مورد بحث و نقد قرار داد و تنها نکته ای که قرار شد زائران ایرانی رعایت کنند، آن بود که از قسمت بالای بقیع استفاده نشود.
مقدّمات مراسم دعای کمیل، از ساعت 9 شب جمعه آغاز شد و طی سه ربع ساعت، تمامی کاروانهای ایرانی با نظمی شایسته در محدود وارد شدند. زنان در حاشیه دیوار پایین بقیع و مردها در کنار آنها و مسیری هم برای رفت و آمد کنار نرده های قرار داده شده در میان بین الحرمین باز گذاشته شد. یک دسته از انتظامات ایرانی که از خود زائران تشکیل یافته بود، این مسیر را محافظت می کرد. در واقع محلّ اصلی برگزاری دعای کمیل روبه روی درِ اصلی بقیع، جایی که سابقاً امتداد شارع ابوذر بود، قرار داشت.
نیروهای سعودی اجازه ورود خارجی ها را به این محدوده نمی دادند و این امر با اشاره به همان بحث خطرِ القاعده بود. پیش از آغاز دعای کمیل، برخی از افراد صلوات می فرستادند که که آنان را ساکت کردند تا آرامش حفظ شود. رأس ساعت ده، آقای مرتضایی فر با اعلام برنامه، قاری (حاج جواد پناهی) را دعوت به قرائت قرآن کرد که چند آیه خواند. نخستین آیه، قُلْ یا عِبادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلی أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ ... بود. آقای فراهانی، مداحیِ اول را داشت. سپس آقای غلامرضازاده با لحن عربی شروع به خواندن دعای کمیل کرد. آنگاه آقای سیدمحمد موسوی نوحه سرایی کرد و دعای کمیل رأس ساعت یازده با دعاهای عربی و فارسیِ نماینده ولی فقیه پایان یافت. پس از دعا، شخصی در پشت بلندگو، از نیروهای امنیتی که حفاظت را برعهده داشتند، تشکّر کرد. به دنبال آن، کاروانها با آرامش، پس از نظافت دسته جمعی محدوده، راهیِ منازل خود شدند.
در واقع نیروهای امنیتیِ زیادی در اطراف جمعیت مستقر بودند، ولی به جز راه ندادن خارجی ها هیچ نوع دخالتی در آمد و رفت زائران ایرانی نداشتند. پیش از آن، آقای زرهانی در ملاقات با معاون امیر، این مسائل را مطرح کردند و ایشان تأکید کرده بود که ما اولًا برای سلامت شما این نیروها را می گذاریم تا مورد حمله از سوی افراطی ها قرار نگیرید. وی تأکید کرده بود که ما می دانیم این مراسم دعاست و ربطی به ما ندارد.
به رغم مذاکراتی که با حنینی، معاون امیر مدینه شده بود، در سالت 5/ 8 بلندگوها ضبط شد. به دنبال آن، معاون اجراییِ بعثه با فرمانده نیروهای سعودی گفتگو کرد، ساعت 20/ 9 تعدادی از بلندگوها را پس دادند. تازه در این زمان بود که معاونت اجرایی و کارکنان روابط عمومی و سپس سمعی بصری، وسایل خود را آوردند. با این حال، کار به
سرعت انجام شد و خوشبختانه مشکلی پیش نیامد.
صبح روز جمعه، رأس ساعت 7 «دعای ندبه» نیز در محلّ بعثه برگزار شد و مدّاحان احمد زین العابدین، علی فراهانی، موسویِ سجاسی آن را خواندند که مورد استقبال زائران ایرانی قرار گرفت.
سیمای جمهوری اسلامی ایران مراسم دعای کمیل را با یک ساعت تأخیر در داخل کشور پخش کرد.
نوار صوتی و ویدئوییِ مراسم دعای کمیل، ندبه و جلسات سخنرانیِ عمومی در بعثه، در حجمی قابل توجه به زائران عرضه شده و آنان با اشتیاق خریداری می کنند. این اقدام که زیر نظر واحد سمعی و بصری بعثه رهبری انجام می شود، با قیمت مناسب در اختیار زئران قرار می گیرد. سی دی 5 ریال سعودی (1200 تومان) و نوار ویدئویی 8 ریال (1800 تومان). (تصویرهای 5- 6- 7)
برآورد تعداد جمعیت شرکت کننده در مراسم دعای کمیل:
برابر آخرین گزارشها و آگاهی های به دست آمده، تا پایان روز پنج شنبه، مورخ 23/ 11/ 82، حدود 25000 حاجی ایرانی در مدینه منوره حضور داشته اند که ازاین تعداد نیزدیک به 18000 نفر در مراسم دعای کمیل شرکت نمودند و به لحاظ ممانعت مأموران سعودی، تعداد زائران خارجی کم بود که می توان علت اصلی آن را اقدامات پلیس سعودی تلقی کرد.
شعار سازمان حج، رفاه بیشتر زائران
رییس ستاد مدینه، آقای محمد مهدی امینیان، تأکید دارد که ستاد تلاش می کند تمامی امور مربوط به زائران به صورت صحیح و روان انجام پذیرد. وی گفت: سر وسامان دادن به حمل و نقل درون شهری و جابه جایی زوّار در شهرهای مدینه و مکه و ایجاد آشپزخانه های متمرکز، از فعالیتهای جدید و جدی ستاد در دو سال گذشته بود و امسال نیز با انجام مطالعات بیشتر به دنبال بهینه کردن و بالا بردن سطح کیفی غذای زائران هستیم.
وی افزود: تخصّصی کردن کار طبخ غذا، استفاده از گوشت تازه در مدینه و همچنین
تحویل گوشت مرغ محلی و تازه به آشپزخانه ها از طرح های جدیدی می باشد که امسال اجرا شده است. وی گفت: هرچند با اجرای طرح متمرکز کردن آشپزخانه، قیمت تمام شده غذا نسبت به سالهای پیش کاهش نیافته، لیکن این امر سبب بالا رفتن کیفیت و بهداشت غذاها شده است. امینیان افزود: با اینکه مسأله دایر کردن آشپزخانه های متمرکز انتخاب ما نبود و سعودی ها در آن ورود داشتند اما معتقدیم که این امر در جهت رفاه و سلامت زائران بود. وی حد متوسط رساندن خدمات و تلاش در جهت جلوگیری از بالا رفتن توقعات زائران را؛ از جمله راه کارهای تعدیل هزینه حج دانست و گفت: در کشور ما با دادن یارانه و یا تعدیل سطح خدمات در برخی موارد، می توان به این مهم نایل آمد.
رییس ستاد مدینه، در عین حال اظهار داشت که قیمت تمام شده حج در ایران، در مقایسه با سایر کشورها مناسب و خوب است.
گفتنی است که طی نخستین روزهای ورود کاروانهای ایرانی به مدینه، شماری از زائران نسبت به غذای طبخ آشپزخانه متمرکز گلایه داشتند که در جلسه شورای هماهنگی مسؤولان با نماینده ولیّ فقیه، قرار شد تا نظارت و بازرسی بیشتری بر عملکرد آشپزخانه های متمرکز صورت گیرد.
یکی از بهترین اقدامات سال جاری، آن است که گوشت منجمد از برنامه غذایی زائران ایرانی حذف شده است. در مقابل، کشتارگاهی به ذبح گوسفند برای ایرانیان اختصاص یافته و روزانه پانصد رأس گوسفند در این کشتارگاه ذبح می شود. کشتارگاه مزبور در روز 23/ 10/ 82 مورد بازید رییس سازمان حج و زیارت و رییس ستاد مدینه قرار گرفته است. در این کشتارگاه، یک پزشک ایرانی به همراه هفت پزشک از شهرداری مدینه و یک مهندس تغذیه بر نحوه ذبح و امور بهداشتی کشتارگاه نظارت می کند.
از دیگر خدماتِ حجّ 1381 ش. در مدینه، وجود 75 دستگاه اتوبوس، از «شرکت حائل» برای انتقال زائران از هتل ها به حرم و به عکس، در نظر گرفته شده است. این رقم در مکه به 500 دستگاه خواهد رسید، به رانندگیِ سودانی ها، که از بهترین و شادترین رانندگان هستند.
وجود این ماشین ها، کمک می کند که زائران کشورمان، هنگام نماز حضور بیشتری
در حرم داشته باشند. بر همین اساس است که شعار «رفاه در خدمت عبادت»، امسال به عنوان شعار مجموعه تشکّل های دست اندکار حج قرار گرفته است. در سالهای گذشته، رفت و آمد، به خصوص در مکه، وقت زیادی را از زائران می گرفت. متوسّط پولی که برای این رفت و آمد در نظر گرفته شده، صد ریال سعودی در موسم حج است.
امور بازرسی
نظارت بر عملکرد مدیران، صاحبان منازل و دیگر امور اجرایی، برای حسن انجام کارها، از چندین راه انجام می گیرد. مهم ترین ابزار، استفاده از تشکیلات بازرسی است که زیر نظر معاونت نظارت و بازرسی بعثه مقام معظم رهبری فعالیت می کند. این بازرسان، که هر یک نظارت بر چندین کاروان را بر عهده دارند، هر روز به کاروانها سرکشی کرده و در زمینه های خاص فرمهایی را پر می کنند. بازرسان، هر روز عصر جلسه ای در منطقه خود داشته و گزارش کار خود را به مسؤول منطقه ارائه می دهند.
به علاوه، هر روز صبحها از ساعت 5/ 7 تا 5/ 8 جلسه عمومی بازرسین برگزار می شود که جدیدترین تصمیمات گرفته شده، در جلسه شبِ ستادِ مدینه به اطلاع بازرسین می رسد.
مشکلات طرح شده توسط بازرسان، پس از طرح، چاره یابی شده و از طریق مدیر یا ستاد، پیگیری و حلّ می شود. برخی از موارد پیگیری شده در روزهای نخست، در مدینه، عبارتند از:
پیگیری در خصوص انجام تعهّدات مالکین ساختمانها و نظارت مدیران کاروانها بر تأمین حقوق زائران
بلاتکلیفی آشپزها در مورد استفاده از گوشتهای تازه، که دارای قلوه گاه بودند و با توجه به برنامه غلایی بی مصرف می ماندند، با تشکیل جلسه مشترک ستاد و بازرسی، با تغییر جدول غذایی حل شد.
پیگیری در باره تجهیز چند مورد ساختمان؛ مانند تعویض فرشینه (موکت) و تشک، تأمین پتو و ملحفه که با تلاش مسؤولان بنیاد مسکن ستاد مناطق اغلب به نتیجه رسید.
بررسی گزارش دریافتی از مرکز رایانه، که حکایت از بروز 102 مورد نارسایی در
امر اسکان زائران داشت و موجب تشویش و نگرانی شده بود.
همکاری با روابط عمومی و دعوت از کاروانها برای شرکت در جلسات عمومی سخنرانی.
رسیدگی به شکایت تعدادی از زائران کاروان، اساتید مستقر در منازل الحرم.
بازرسین، برخی از رخدادهای خبری درون کاروانها یا مسیر حرکت را نیز به اطلاع مسؤولان رسانده اند که برخی از اخبار در روزهای نخست ورود به مدینه چنین است:
حدود 200 گرم مواد مخدر از یک زائر مسن تهرانی در فرودگاه تهران ضبط شد.
خدمه فرودگاه، هنگام بار زدن ساکها به روی اتوبوسها، به تعدادی از ساکها دستبرد زده و اجناس را در قسمتهای تاریک محوطه فرودگاه پرتاب کرده بودند که به موقع آنها را تصاحب کنند، لیکن اجناس مزبور، توسط زائران مشاهده و جمع آوری شد.
مبلغ 1800 دلار از جیب یکی از زائران مشهدی در مسیر حرم، با بریدن جیب وی به سرقت رفت.
فعالیتهای هیأت پزشکی در حج
با آغاز ورود زائران به مدینه، فعالیت هیأت پزشکی حج (وابسته به جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران) آغاز شده است. امسال بر اساس برنامه چند سال گذشته، هر کاروان، پزشک 24 ساعته مخصوص به خود را دارد. علاوه بر آن مراکز درمانی تخصّصی و بیمارستانی هم وجود دارد که مرتب در حال سرویس دهی به زائران است.
در این بخش، فعالیت فرهنگیِ خاص هم انجام می شود که قابل توجه است و آن انتشار جزوات و کتابچه های تبلیغاتی- پزشکی است که در اندازه های گوناگون، با محوریت مسائل بهداشتی و تغذیه به هدایت زائران می پردازد.
عناوین برخی از این بروشورها، که از 5 تا 20 صفحه است و به رایگان میان زائران توزیع می شود، عبارتند از:
نکات مهم در باره بهداشت مواد غذایی.
توصیه های بهداشتی.
پیشگیری از مشکلات شایع در حج.
تغذیه و بهداشت مواد غذایی در سفر حج.
دستور العمل کار در مراکز طبخ غذا.
چک لیست بهداشتی (بخش دندانپزشکی).
به تندرستی زائران خانه خدا کمک کنیم (ویژه روحانیون محترم کاروانها).
نکات بهداشتی در ایّام تشریق.
توصیه های بهداشتی برای زائران خانه خدا.
توصیه های بهداشتی ویژه مدیران محترم کاروانها.
راهنمای عملیاتی بهداشت کاروانها در حجّ تمتع (ویژه مدیران کاروانها).
رفتار بهداشتی بستر مناسب لازم دارد.
ساختار و تجهیزات یک آشپزخانه مرکزی.
پزشکان، پیام آوران تندرستی.
بهداشت مسکن زائران.
بهداشت مسکن و محل استقرار کاروان.
ایمنی غذا، دستور العمل بهداشت غذا و مواد خوراکی.
گزارشی از بیمارستان هیأت پزشکی ایران در مدینه
سازمان حج و زیارت جمهوری اسلامی ایران، برای ساماندهی بهداشت و درمان زائران ایرانی، بیمارستانی در مدینه و بیمارستانی در مکه تأسیس کرده است. تصوّر اولیّه این است که بیمارستانی، دارای ساختمانی کوچک، با تجهیزاتی ابتدایی است و فقط درمانهای ساده در آنجا قابل انجام است، اما در مراجعه به آن، می بینی که ساختمانی بزرگ و زیبا در شارع گاز واقع در روبه روی «المدرسة المتوسط العاشره» است. دیدنِ این ساختمان، از یک سو نشانه تلاش جمهوری اسلامی ایران برای خدمتگزاری خالصانه به زائران گرانقدر ایرانی است و از سویی مایه عزّت و سر افرازی زائران ایرانی
در میان زائران دیگر کشورهاست.
دکتر فرهاد نجات، رییس این بیمارستان می گوید: این بیمارستان از سه سال قبل در مدینه تأسیس شده و ساختمان بیمارستان به مدت پنج سال اجاره شده است. هر سال برای تأمین کادر بیمارستان پنجاه درصد کارکنان اعزام می شوند که تجربه کار در این فضا و شرایط را داشته اند.
وی گفت: درمان زائران دو مرحله دارد؛ مرحله نخست را، 529 پزشکِ همراهِ کاروانها انجام می دهند، که از قبل تمام زائران را معاینه کرده اند و از سوابق پزشکی زائر آگاهند و در تمام لحظات در کنار زائران به انجام خدمت مشغولند. مرحله دوم درمان است که در این بیمارستان انجام می شود. در اینجا بخشهای تخصّصی قلب و عروق، زنان و زایمان، داخلی، جراحیِ عمومی، چشم پزشکی، گوش و حلق و بینی، ارتوپدی، روانپزشکی و دندانپزشکی وجود دارد.
همچنین سه بخش بستری سی. سی. یو با 13 تخت، پست سی. سی. یو (نگهداری از بیمار پس از خروج از اتاق سی. سی. یو) با پنج تخت، بخش بستری مردان با 22 تخت و بخش بستری زنان با 22 تخت، بخشهای مختلف این بیمارستان هستند.
دکتر نجات در ادامه سخنانش واحدهای پاراکلینیکی؛ به عبارتی، پیراپزشکی را تشریح کرد و گفت: رادیولوژی، آزمایشگاه و داروخانه نیز در این بیمارستان وجود دارد.
وی واحد «امداد و انتقال» را یکی دیگر از واحدهای بیمارستان نام برد و گفت: در این واحد 5 دستگاه آمبولانس برای انتقال زائران بیمار از محل اسکان به بیمارستان یا از بیمارستان به بیمارستانهای سعودی وجود دارد.
دکتر نجات به یک نکته تأکید فراوان داشت. او گفت: اگر زائری دچار بیماری ویژه ای شد و به کمک فوری نیاز داشت، بهترین راه این است که همراهان بیمار یا مسؤولان کاروان، از پذیرش هتل بخواهند با شماره 997 یعنی اورژانس مدینه تماس بگیرند. آمبولانس های اورژانس ظرف 2 یا 3 دقیقه به محل می رسند و بیمار را به بیمارستانهای سعودی منتقل می کنند. پس از بستری شدن بیماران ایرانی در این بیمارستانها، پزشکانِ رابط ما، با بیمارستان مربوط تماس می گیرند و تا پایان مراحلِ مداوا
وضعیت بیمار مربوط را زیرنظر می گیرند. چهار پزشک رابط این بیمارستان هستند که هر روز با پذیرش هتل های محل اسکان زائران ایرانی تماس می گیرند و پیگیر وضعیت اعزام بیماران به بیمارستانهای سعودی هستند. حتی آنان وضعیت بیماران ناشناس را نیز بررسی می کنند تا اگر زائری ایرانی در میان آنان باشد، پیگیر امورِ او شوند.
بخش دیگر این بیمارستان، که دکتر نجات درباره آن سخن گفت: واحد «بهداشت» است. کارکنان این واحد، که هشت نفر هستند، هر روز به تمام آشپزخانه هایی که برای زائران ایرانی غذا می پزند، سر می زنند و وضعیت بهداشتی پخت و پز و نیز مواد اولیه را با دقت بررسی می کنند و از بروز اشکالی که به سلامت زائران لطمه بزند، جلوگیری می کنند. البته در آشپزخانه های متمرکز دو ناظر بهداشت به صورت ثابت حضور دارند.
دکترنجات افزود: بیمارستان از هیجدهم دی افتتاح شده است و تا امروز (بیست وچهارم دی ماه) با بیماریِ ویژه یا مشکل جدّی بهداشتی در میان زائران مواجه نبوده ایم.
بیمارستانی با همین امکانات در مکه نیز تأسیس شده که در آنجا نیز پزشکان محترم و کارکنان متعهد بیمارستان در خدمت زائران خواهند بود.
وی افزود: هیأت پزشکی، یک گروه با نام «وقوف اضطراری» تشکیل داده است تا در روزهایی که مناسک حج انجام می شود، از بیماران بدحال یا مشکل دار حمایت کند؛ به این شکل که کارکنان این گروه خود اعمال حج را انجام نمی دهند و تمام وقت، از زائرانی که از نظر جسمانی دچار مشکل هستند، مراقبت می کنند تا آنها موفق به انجام اعمال شوند.
دکتر نجات در ادامه می گوید: از زائران بخواهید کتابچه هایی را، که در آن توصیه های بهداشتی ما چاپ شده، با دقت بخوانند و به آن عمل کنند تا سلامت باشند و ان شاءاللَّه با موفقیت اعمال و عبادات خود را انجام دهند.
ملاقات هیأت پزشکی با نماینده ولی فقیه
نماینده ولی فقیه در حج و زیارت، در دیدار اعضای هیأت پزشکی جمهوری اسلامی ایران مستقر در مدینه منوره، خطاب به پزشکان کاروانها گفت:
همان طور که روحانی با روح و روان انسانها سروکار دارد، کار شما نیز به لحاظ رسیدگی به وضعیت سلامتی افراد مانند کار یک روحانی در ایام حج از ارزش والایی برخودار است.
در این دیدار که دکتر ضیایی، رییس هیأت پزشکی نیز حضور داشت، حجت الاسلام و المسلمین ری شهری، بر اولویت پیشگیری در امور پزشکی تأکید کرد و خطاب به پزشکان حاضر در مدینه گفت:
«به دلیل ارتباط شما با زائران خانه خدا، این ضیوف الرحمن، مسؤولیت سنگینی بر عهده دارید و کار بهداشت و درمان آنان از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است.»
امیر الحاج افزود: «با وجود برنامه ریزی ها و تمهیداتی که از قبل به عمل آمده است، از آموزش و توصیه های پزشکی به صورت مستمر در موسم حج غافل نشوید.»
وی ضمن قدردانی از تلاش شبانه روزی اعضای هیأت پزشکی گفت:
«انجام توصیه های پزشکی می بایست علاوه بر پزشکان، توسط روحانیون محترم کاروانها و سایر امکانات اطلاع رسانی موجود نیز انجام گیرد تا از صدمات احتمالی زائران جلوگیری شود و میزان بیماریها به حداقل کاهش یابد.»
در این مراسم رییس هیأت پزشکی، گزارشی از آخرین وضعیت مراکز درمانی این هیأت در مدینه منوره ارائه کرد و گفت: «تاکنون 32 مورد بیمار بستری شده در بیمارستان هیأت پزشکی داشته ایم که 19 نفر آنها ترخیص شده و 13 نفر بستری می باشند.»
دکتر ضیایی تعداد مراجعات زائران ایرانی به درمانگاه های تخصّصی هیأت پزشکی را از آغاز کار انتقال زوّار ایرانی به مدینه تاکنون، 334 مورد اعلام کرد و افزود گروه بهداشت هیأت پزشکی به صورت مستمر، وضعیت بهداشتی کاروانها را زیر نظر دارد و بر کار محل طبخ غذا نظارت بهداشتی می کند.
وی گفت: خوشبختانه طی دو سه سال اخیر، به دلیل توصیه های پزشکی و نیز مصادف شدن ایام حج با خنکی هوا، بیماری گرمازدگی نداشته ایم.
دیدار نماینده ولیّ فقیه با آقای عَمْری، رییس شیعیان مدینه
از زمانی که سیاست تسامح با شیعیان در عربستان آغاز شده، شیعیان عربستان فرصتی برای بروز و ظهور خود در عرصه های مختلف به دست آورده اند.
طی چهارده سال گذشته، که حضرت حجت الاسلام والمسلمین ری شهری نمایندگی ولیّ فقیه در امور حج و زیارت را به عهده دارد، هیچگاه اجازه ملاقات با رهبر شیعیان مدینه به وی داده نمی شد و امسال (1382 ش.) برای نخستین بار این فرصت به دست آمد.
لازم به گفتن است که طی سال جاری، رهبر شیعیان مدینه توانست بیش از یک ماه در ایران، به ویژه شهر مقدس مشهد بماند.
امسال پس از آغاز به کار بعثه مقام معظم رهبری، جناب آقای عمری از ایشان و همراهان دعوت به عمل آورد. به دنبال آن، نماینده ولی فقیه و همراهان، آقایان:
غیوری، زرهانی، قرائتی، توفیقی (وزیر علوم)، قاضی عسکر، شهرستانی، ابوترابی، باقر شریف قَرْشی، عرب، شریف مهدوی (کنسول ایران در جده) امینیان (رییس ستاد مدینه) و چند نفر از روحانیون و مسؤولان دیگر در روز پنج شنبه 25/ 10/ 82 در حسینیه شیعیان مدینه، در محله نخاوله با ایشان دیدار کردند. در این ملاقات، برخی از مأموران امنیتی سعودی که محافظان نماینده ولی فقیه بودند، نیز حضور داشتند.
در این دیدار که تعداد قابل توجهی از شیعیان مدینه نیز بودند، گفتگوهای صمیمانه و دوستانه انجام گرفت.
آقای عمری در این دیدار با اشاره به اینکه نخاوله حدود 12 هزار نفر هستند، شیعیان غیر نخاوله ای را هم 25 هزار نفر دانست. ایشان افزود که مزرعه کناریِ ما، بر حسب آنچه شنیده ایم، متعلق به امام باقر و صادق علیهما السلام بوده است. وی تأکید کرد: با اینکه ما در اقلّیت هستیم اما در چشم مردم عزیزیم! (تصویر 8- 9)
همایش های فرهنگی عربستان در ایام حج
سالهاست که مراکز فرهنگی عربستان در موسم، همایش های علمی برگزار می کنند.
برخی از این همایش ها، علمی و برخی کاربردی هستند. موارد کاربردی؛ به خصوص در
باره مشکلات سفر حج و راه حل های آن و مشورت در این باره است.
امسال چندین همایش، برنامه ریزی شده، که عبارتند از:
دو همایش به همت وزارت حج عربستان با عناوین:
مکه مکرمه پایتخت فرهنگی جهان اسلام (5- 7 ذی حجه) در محل هتل انتر کونتینانتال مکه که حضور برای همه آزاد است. (در این کنفرانس از ایران، حجت الاسلام و المسلمین قاضی عسکر مقاله داده اند که در برنامه کنفرانس برای ایشان وقت مشخّصی را گذاشته اند).
جشنواره پایانی (13 ذی حجه) در همان محل و ورود برای همه آزاد است.
سه همایش از رابطة العالم الاسلامی:
همایش موسم فرهنگی (از 29 ذی قعده تا 5 ذی حجه) در ساختمان الرابطه، در مکه، که ورود همه آزاد است.
چالش های رویاروی جهان اسلام (2 تا 4 ذی حجه) در ساختمان الرابطه، در مکه، که ویژه میهمانان رسمی و دعوت شده است.
هم اندیشی (سمینار) در خصوص امور حج (6 و 7 ذی حجه) در ساختمان الرابطه، در مکه، که ویژه میهمانان رسمی و دعوت شده است.
دو همایش هم به عنوان همایش های پادشاهی عربستان سعودی است:
همایش سالانه ملک فهد (11- 12 ذی حجه) در کاخ ملک فهد در منا، ویژه رؤسای بعثه ها و همراهان.
جشنواره پایانی حج (13 ذی حجه) که پیشتر به آن اشاره شد.
واحد نظرسنجی
یکی از واحدهایی که زیر نظر معاونت آموزش و پژوهش فعالیت می کند و پیشینه آن، دست کم به سه سال پیش باز می گردد، واحد نظر سنجی است. این واحد در سال گذشته و امسال، به صورت فنی تر و با استفاده از نیروهای متخصص، از فارغ التحصیلان دانشگاهی فعالیت می کند. این واحد با گرفتن نظریات زائران در بخش های مختلف می کوشد نقاط قوّت و ضعف تشکیلات اجرایی، وضعیت فرهنگی و اخلاقی و دینی
مجموعه مشارکین در حج را به دست آورد.
این واحد، در حج سال جاری، سیزده فرم ویژه دارد که هر یک از آنها بر محوری خاص تنظیم شده است:
فرم اول، در باره اقدامات فردی است که زائران پیش از سفر داشته اند؛ در زمینه های آمادگی های روحی، اخلاقی و تمهیدات مربوط به سفر، به لحاظ وظایف دینی؛ مانند پرداخت بدهی، نوشتن وصیت نامه، تصحیح قرائت نامه، حلالیّت طلبی، (که مهم ترین نگرانی های این سفر به شمار می آیند).
فرم دوم: نظر خواهی در باره دعای کمیلِ برگزار شده در مدینه، از جهت: زمان، مدت، نوع مداحی و خواندن دعا و کیفیت صدا.
فرم سوم: در باره رفتار زائران ایرانی در طول تشرّف در مدینه؛ در اینجا رعایت بهداشت، سیگار کشیدن در محیط های عمومی، شرکت در برنامه های عمومی، شرکت در جماعت، خاک برداشتن و دیگر تخلّفات رفتاری زائران.
فرم چهارم: در خصوص ارزیابی نشریه زائر، از حیث محتوا و شکل.
فرم پنجم: در باره تأثیر حضور در مدینه روی زائر است و اینکه در این مدت، چه تأثیری به لحاظ روحی و دینی و اخلاقی پذیرفته است.
فرم ششم: نظرخواهی در باره جلسات عمومی، که در محل بعثه برگزار می شود.
فرم هفتم: نظرخواهی در باره بازار، خرید، سوغات و پی آمدهای آن.
فرم هشتم: نظرخواهی در باره مراسم برائت.
فرم نهم: نظر خواهی در باره اعمال حج و مناسک و اینکه در بخش های مختلف، با چه مشکلاتی روبرو شده اند.
فرم دهم: نظرخواهی در باره قربانی، با توجه به تغییراتی که در سالهای اخیر ایجاد شده است و اینکه آیا روز عید موفق به ذبح شده اند یا نه و مسائل دیگر.
فرم یازدهم: در مورد تأثیر حضور در مکه و مسجدالحرام و اصل حج روی فرد زائر.
فرم دوازدهم و سیزدهم، که با سفارش سازمان حج و زیارت تهیه شده، در باره نظرسنجی در مورد امور اجرایی است. اولی در باره نظریات زائران در خصوص مسائل
اجرایی و فرم بعدی، نظر سنجی از مدیران در باره تشکیلات اجرایی؛ اعم از مدیریت، ستادهای اجرایی، مسکن، حمل و نقل، تغذیه و غیره است.
این فرم ها در میان 3% مجموع زائران توزیع می شود. واسطه توزیع، گروه های ارشاد کاروانها هستند که در کنار بقیه کارهای خود، این فرمها را از بعثه گرفته و میان زائران زن و مرد، به نسبت تعیین شده، توزیع می کنند. به طور معمول، هر دو تا سه فرم را یک نفر می نویسد. اصراری نیست که فرد جواب دهنده تحصیل کرده باشد یا نباشد. به علاوه، ضرورتی به نوشتن شماره کاروان و نام و نام خانوادگی هم نیست.
نماز جمعه مدینه
نماز جمعه روز 26 دی ماه (24 ذی قعده) در مسجد النبی صلی الله علیه و آله توسط امام جماعت این مسجد؛ ثبیتی، برگزار شد. هر سال در آستانه ایام حج، یکی از محورهای اصلی خطبه های امام جماعتِ این مسجد، مبارزه با چیزهایی بود که از دیدِ آنان، عنوان «بدعت» یافته است. اما امسال، پس از تغییر سیاستهای فرهنگیِ جدیدِ دولت و حرکت به سمت اصلاح و کنار گذاشتن خشونتهای فرقه ای و اختلافات، به نظر می رسید امام جماعت مسجد النبی صلی الله علیه و آله هم کمترین توجهی به مسائل گذشته ندارد. خطبه های نماز صرفاً بر پایه شرح آیات حج و توصیه به وحدت و آرامش و رفق و مدارا بود. حج یک مدرسه بزرگ با تأثیری گسترده است که همه بندگان خدا از همه نواحی و نقاط در آن حاضر می شوند. مردمانی از هر نژاد و هر زبان و با رنگهای مختلف. وی آنگاه با اشاره به آیه: رَبَّنا إِنِّی أَسْکَنْتُ مِنْ ذُرِّیَّتِی بِوادٍ غَیْرِ ذِی زَرْعٍ ... اشاره به آبادیِ عبادی مکه کرد و اینکه طواف همیشه، شبانه روز ادامه داد و بیت العتیق همیشه باز است. وی با تأکید بر اینکه هر نقطه ای از این دیارِ مقدس یادآور خاطره ای است، گفت: مسلمان باید توبه نصوح کند و برای حج قدم به این سرزمین بگذارد. وی با تأکید بر اینکه حج ملاذ هر مسلمانی است، گفت: مکه هم برای عابد و هم گنه کار ملاذ و پناه است. گنه کار باید در اینجا عفو و رضوان الهی را طلب کند. وی سپس با اشاره به آیه: وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ ... به اخلاص در حج و اینکه اعمال جز به آن قبول نمی شود، تأکید کرد و گفت:
رسول اللَّه صلی الله علیه و آله روی حجّ بدون ریا و سُمعه تأکید داشت. اگر حج قبول باشد، هیچ پاداشی
جز بهشت ندارد و قبولی آن تنها با اخلاص است و اگر اخلاص باشد، شیطان هم نمی تواند بنده مخلص را گمراه کند. وی باز به آیات حج برگشت و با اشاره به آیه: ... وَ تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَیْرَ الزَّادِ التَّقْوی ... گفت: در روایت هست که تا وقتی مردم حرمت کعبه را ضایع نکنند، باقی می مانند. وی با تأکید بر اینکه اسلام دین جهانی است و فرقی میان نژادها و رنگها نمی گذارد، به این حدیث اشاره کرد که حضرت فرمود: «کُونُوا عِبادَ اللَّهِ إخْواناً ...» عصبیت را مخلّ به عبادت صحیح خواند و عملکرد مبتنی بر عصبیت را منفی شمرد. سپس با اشاره به آیه دیگری از حج لِیَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ ...، از فواید مالی و انسانی حج یاد کرد و اینکه لازم است مدارا و رفق میان مسلمانان باشد.
وی در خطبه دوم نماز نیز با قرائت آیه: إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ ... و حرکت هاجر و اخلاص او برای خدا، از اهمیت معنوی مناسک حج یاد کرد.
جمعیت بسیار زیادی در نماز جمعه حاضر بودند و می توان گفت که پیش از حج، این بزرگترین نماز جمعه ای بود که اقامه شد. نه تنها مسجد و اطراف آن، بلکه بام مسجد هم پر از جمعیت بود و نویسنده این سطور هم در بام مسجد، در کنار هزاران ایرانیِ دیگر، که در نماز شرکت کرده بودند، نماز جمعه را به جای آورد.
در مکه، امام جمعه، شریم بود. او گفت: مهمترین هدف حج، ایجاد توحید در عبادت و خلوص برای خداوند است. ماهیّت سخنرانی وی با اینکه در باره توحید بود، اما به نوعی باز اشارات غیر مستقیمی به بحث استغاثه از غیر خدا و توسّل داشت. گزارش سخنرانی وی در روزنامه عکاظ (25 ذی قعده، ص 42) آمده است.
دیدار اعضای خبرگزاری و صدا و سیما، با نماینده ولی فقیه
عصر روز 26 دی ماه، چهارده تن از اعضای خبرگزاری جمهوری اسلامی، که در بعثه مقام معظم رهبری هستند و مسؤولیت خبررسانی را بر عهده دارند، با نماینده ولیّ فقیه دیدار کردند. یکی از مسؤولان خبرگزاری گفت: افرادی که در اینجا حضور دارند، ترکیبی از همکارانی هستند که در ریاض فعالیت داشته و یا از ایران آمده اند. امسال یک عکاس نیز به این جمع افزوده شده و روزانه نزدیک 50 عکس به ایران ارسال می کند. در جمع تاکنون 164 خبر و گزارش به ایران ارسال شده و شانزده مصاحبه نیز انجام گرفته و
ارسال شده است. به علاوه، در سایت ایرنا، بخشی به حج اختصاص داده شده که به طور مستقیم مراجعه کنندگان می توانند خبر، عکس و حتی دعاها را دریافت کنند. دعای کمیل دیشب نیز ارسال شده است.
نماینده ولیّ فقیه، با تشکّر از زحمات آنان، تأکید کردند که وظیفه شما واقع نگاری است و اخباری که ارسال می کنید برای ثبت در سینه تاریخ می ماند. بنابر این، تلاش کنید با دقت وقایع را منعکس کنید تا آیندگان بتوانند از چگونگی حج گزاری ایرانیان و احساس آنان، آگاهی داشته باشند.
ایشان تأکید کردند: مسأله دیگر، روابط ما با سعودی است که بر اساس سیاست جمهوری اسلامی ایران، در نزدیکی با کشورهای اسلامی در برابر دشمن مشترک است و شما در انتقال اخبار باید به گونه ای عمل کنید که سبب استواری این روابط باشد و آسیبی به آن نزند.
همچنین اخبار اینجا را به گونه ای در ایران منعکس کنید که سبب تشویش خاطر خانواده ها به خصوص در لحظات حساس نشود.
ایشان با آرزوی توفیق برای بهره مندی بیشتر دوستان از این فضا و فرصت معنوی آن، از زحمات آنان تقدیر کردند.
پس از آن، دوستان صدا و سیما که جمعاً 36 نفر هستند، با نماینده ولیّ فقیه دیدار کردند. آقای گروسی، رییس ستاد حجّ صدا و سیما گفت: مدتها است که در سازمان صدا و سیما، ستادی به نام «ستاد حج» تأسیس شده و بر اساس تصمیمات خاصی که در عمره امسال گرفته شد، در ماه های رجب و شعبان و رمضان گزارش های مستقیم فراوانی، به صورت تصویری وصوتی به ایران ارسال گردیده است. سه هزار دقیقه ضبط فیلمبرداری، کمک فراوانی کرد تا برنامه های متعددی در صدا و سیما ساخته شد و مردم با فرهنگ حج آشنا شدند. همچنین طی هفته حج نیز برنامه های متعدّدی پخش گردید که متأسفانه حادثه بم رخ داد و تحت تأثیر آن، مقداری از برنامه ها پخش نشد.
ستاد حجّ صدا و سیما بر آن است تا برای سال آینده چیزی حدود 5000 دقیقه برنامه ضبط کند و در طول سال بتواند پوشش مناسبی به مسائل حج در داخل بدهد.
در حال حاضر، به طور روزانه دهها ارتباط مستقیم با برنامه های زنده در صدا و سیما
برقرار است. به علاوه، در شبکه خبر، چنین طراحی شده است که بخشی خاص به اخبار حج اختصاص داده شود و به طور مستمر تا پایان موسم ادامه یابد.
سپس حجت الاسلام والمسلمین ری شهری، با ضمن تشکّر از زحمات آقای لاریجانی و سرمایه گذاری خوبی که در صدا و سیما روی حج شده، تأکید کردند:
احساس می شود که امسال نه برای تشویق، بلکه به هدف کار بهتر، افراد کارآمدی به حج فرستاده شده اند. البته سال گذشته هم اوج کار صدا و سیما بود که امیدواریم امسال نیز همچنان بلکه بهتر باشد. ایشان با اشاره به آیه: وَ أَذِّنْ فِی النَّاسِ بِالْحَجِّ ... اشاره کردند که:
«کار اطلاع رسانی شما مصداق یک کار ابراهیمی است. مهم آن است که فرهنگ نورانی حج منتقل شود و مهم تر آن است که برای حج فرهنگ سازی شود؛ یعنی به گونه ای که رغبت مردم به حج بیشتر شود. با استقبالی که در سالهای گذشته جوانان از حج داشته اند، پیداست که به مقدار قابل توجهی فرهنگ سازی شده است ...
هیچ چیز مانند حج، روی جوانان اثر نمی گذارد. به علاوه آمدن نزدیک به 505 هزار زائر در عمره سال گذشته، نشان دهنده آن بود که کارهای فرهنگی در زمینه حج تأثیر خود را گذاشته است (مصر با 600000 رتبه اول را داشته، پس از آن ایران با 000 505 نفر و پاکستان: 000 298، سوریه: 000 172، یمن: 000 167، اردن:
000 131، سودان: 000 78، الجزایر: 000 67، اندونزی: 000 58، ترکیه:
000 54، بیشترین زائر عمره را در سال 1381 داشته اند.) این در حالی است که هیچ کشوری به مانند ایران در این زمینه رغبت به عمره از خود نشان نداده است.
بنابرین، جهت گیری برنامه ایِ ما باید جاذبه آفرین باشد.
یکی از شرایط لازم برای این کار، مطالعه روی کتابهای مربوط به حج است که معاونت آموزش و پژوهش منتشر کرده است.»
سرپرست حجاج ایرانی تأکید کرد:
«در روزهای آینده نسبت به سالگرد انقلاب و انتقال دیدگاهها از این محیط نورانی
به ایران باید فعال بود. به علاوه، بخشی باید به طرح مسأله انقلاب اسلامی در خارج از ایران پرداخته شود و از دیدگاه شخصیت هایی که به اینجا می آیند، استفاده شود.
این کار با هماهنگی امور مبلغین می تواند به شکل خوبی انجام شود.
به علاوه باید در بخشی خاص تجربیات حفظ شود، ارزیابی صورت گیرد و برای آینده نواقص کار برطرف گردد.»
ایشان در پایان آرزو کردند، همانطور که شما به دیگران بهره می دهید، خود نیز بتوانید از این فضای معنوی بهره کافی را ببرید که بهره دادن، خود بهره گرفتن هم هست. (تصویر 10)
اعلام آمادگی سعودی در باره وضعیت مشاعر مقدسه
آخرین اخبار رسیده از منابع سعودی (الشرق الأوسط، 24 ذی قعده 1424) از وضعیت مشاعر، حکایت از آن دارد که همه امور مرتب بود است و مشاعر مقدس آماده برای پذیرایی از حجاج می باشد. به گفته امیر عبدالمجید، امیر منطقه مکه، خبر یکی از مطبوعات دایر بر وجود مالاریا در منطقه بی پایه بوده و وضعیت بهداشتی منطقه در بهترین حالت می باشد. وی گفت که طرح توسعه پل جمرات از لحاظ بررسی تمام شده و در مرحله بعدی به اجرا در خواهد آمد. یک آشپزخانه که با کمک یک فرد خیّر با نام شیخ محمدبن عبود عمودی در عرفات با قیمت 7 میلیون ریال سعودی تأسیس شده با حضور امیر مکه افتتاح شد. همین طور طرح هایی برای انحراف مسیر سیل در عرفات و مشعر در همین دیدار افتتاح گردید.
مدیر آتش نشانی مکه اعلام کرد: برای امدادرسانی به زائران، در صورت وقوع سیل، 6 قایق در نظر گرفته شده است. وی گفت 40 تیم برای یافتن مجمتع های استقرار زائرانی که به شکل غیرقانونی و فاقد مجوز برپا شده اند، در نظر گرفته شده است. مدیر آتش نشانی مکه افزود: ما در صورت یافتن چنین اماکنی، از صاحبان آنها خواهیم خواست تا زائران را با هزینه شخصیِ خود در اماکن دارای مجوز قانونی اسکان دهند.
همچنین وزارت بهداشت عربستان در موسم حجّ امسال، 14 بیمارستان و 166 مرکز
بهداشتی در مکه، منا و عرفات برپا می کند.
به گزارش روزنامه «الوطن»، چاپ عربستان، این وزارتخانه در همین راستا، از میان کارکنان خود، به 1050 پزشک و پرستار زن و مرد، درمراکز بهداشتی، آموزش داده است.
امسال، که مدخل ورودی زمزم بسته شده، استفاده عمومی از آب این چاه متبرّک و مقدس تقریباً دشوارتر از سابق شده است. دولت سعودی طبق برنامه های سالهای پیش، مقدار قابل توجهی آب بسته بندی شده به حجاج خواهد داد. این بسته ها در کارخانه مخصوصی تهیه می شود و در مواردی به محل سکونت زائران منتقل و تحویل آنها می گردد.
گفتنی است، امیر عبدالمجید، امیر مکه، روز چهارشنبه اول بهمن، دیدار مفصّلی از شهرک حجاج در حاشیه فرودگاه جده داشت و ضمن دیدار از امکاناتی که امسال برای حجاج ارائه شده به شماری از زائران که به تازگی وارد شده بودند، خوش آمد گفت.
به گزارش روزنامه عکاظ (پنج شنبه 2 بهمن) تا روز چهارشنبه، تعداد 456 899 زائر از راههای مختلف وارد عربستان سعودی شده است که تنها 68000 از راه زمینی و 11000 و اندی از طریق دریایی آمده اند.
بازدید نماینده ولی فقیه از بعثه ها
صبح روز شنبه 27 دی ماه، نماینده ولی فقیه و سرپرست حجاج ایرانی با هدف بازدید بعثه ها، به همراه آقایان: زرهانی، قاضی عسکر، اوسطی، حاج آقا کمال فقیه ایمانی، بهشتی، جعفریان ابتدا از بعثه حضرت آیت اللَّه فاضل لنکرانی که در نزدیکی بعثه جمهوری اسلامی ایران قرار دارد، دیدن کردند.
در این دیدار، آیت اللَّه اشتهاردی با تمجید از برنامه دعای کمیل و اینکه این عمل در واقع ترویج امیر المؤمنین علیه السلام است، فرمودند: «این، هم ترویج آن حضرت است و هم توحید، که وهابی ها زبانشان از متهم کردن شیعه کوتاه شود.»
آنگاه، آیت اللَّه صلواتی پیشنهاد کردند: در چاپهای بعدیِ «دعای کمیل»، نوشته شود: «دعاء أمیرالمؤمنین علیّ بن أبی طالب بروایة کمیل».
پس از آن، دیداری از بعثه حضرت آیت اللَّه سیستانی به عمل آمد که قدری در باره مواضع اخیر آیت اللَّه و مسائل عراق گفتگو شد. در ادامه.
سومین دیدار از بعثه آیت اللَّه شاهرودی انجام شد. برخی از افراد بعثه گفتند که امسال زودتر از موعد آمده اند. همچنین از کتاب المحبّه جناب آقای ری شهری ستایش شد و پیشنهاد شد که در چاپ بعد قدری هم در باره محبّت اهل بیت باشد.
بعثه های بعدی که مورد بازدید قرار گرفت، به ترتیب عبارت بودند از: بعثه های حضرات آیات: اردبیلی، صافی، شبیری و بهجت.
در برخی از بعثه ها، بحث طواف در طبقه دوم پیش آمد که ویلچری ها را به دلیل راه ندادن به طبقه پایین، می بایست طبقه بالا طواف دهند. گویا آیت اللَّه بهجت و آیت اللَّه مکارم اجازه طواف از طبقه بالا را، در صورت اضطرار، می دهند. آقای ری شهری همچنین از بعثه آیت اللَّه وحید دیدن کردند. اعضای این بعثه به دیدن ایشان نیامده بودند، اما ایشان به خاطر استادی و به احترام آیت اللَّه وحید، از بعثه ایشان دیدن کردند. پس از آن، از بعثه های حضرات آیات: سید کاظم حائری و تبریزی هم دیدار به عمل آمد. از جمله بعثه های دیگر که بازدید از آنها انجام شد، بعثه سید محمد سعید حکیم است. این بعثه، دو بروشور زیبا هم چاپ کرده است؛ یکی با عنوان «موجز مناسک الحج و العمره» و دیگری در باره «غدیر» که هر دو زیبا و به عربی است.
یکی از مشکلات عمده بعثه ها آن است که از زائران دور هستند. مشکل دیگر نارضایتی آنان از مسکن است که قرار است تا برای سال آینده، از هم اکنون برنامه ریزی شود.
مشکل بعثه هایی که مقلّدین عراقی دارند؛ از جمله بعثه آیت اللَّه سید کاظم حائری، که خودِ ایشان هم در بعثه حضور داشتند، این است که هنوز عراقی ها نیامده اند. به علاوه زائران بحرین وکویت هم نیامده اند و دلیل آن این است که بچه های آنان مشغول تحصیل و امتحانات بوده و روزهای آخر ذی قعده حرکت آنان به مدینه آغاز خواهد شد.
اعلامیه بانک رشد و توسعه اسلامی در باره قربانی
بانک رشد و توسعه اسلامی عربستان، که مسؤولیت استفاده بهینه از گوشت قربانی را دارد، اعلام کرد که امسال برای مراسم قربانی، از 30 هزار دامپزشک و قصاب و
مهندس، در اداره بهتر امور قربانی استفاده کرده که نزدیک به 400 نفر آنها دانشجو هستند و 700 دامپزشک وظیفه دارند پیش از ذبح، با انجام معاینات لازم، سالم بودن گوسفندان قربانی را اعلام کنند. در جمع، 29000 قصاب هم زیر نظر دامپزشکان و مهندسان، به کار ذبح مشغول خواهند بود. به نوشته روزنامه الوطن، چاپ عربستان، بانک یاد شده در صدد وارد کردن نیم میلیون گوسفند برای قربانی است.
بر اساس این گزارش، قیمت هر رأس گوسفند برای روز قربانی 375 ریال سعودی معادل 100 دلار آمریکا است. قرار است مقدار قابل توجّهی از گوشتهای قربانی از راه زمینی، دریایی و هوایی به آوارگان و فقرای مسلمان در 27 کشور جهان فرستاده شود.
بر اساس آماری که ارائه شده، از سال 1403 ق. به این سو، حدود 5/ 9 میلیون گوسفند، گاو و شتر قربانی شده که متأسفانه به دلیل نبودن امکانات یاد شده، بخش مهمی از گوشتها از میان رفته است.
امسال قرار است از طریق لبنان، بخشی از این گوشتها در اختیار کمیته امداد قرار گیرد. اگر این طرح اجرا شود، این نخستین بار است که بخشی از این گوشتها به مصرف فقرای شیعه می رسد.
برخی از فعالیتهای جاریِ بعثه در مدینه، در سه زاویه
سرپرست هیأت پزشکی، مسؤول واحد اهل سنت و معاون دفتر بعثه مقام معظم رهبری، در جمع خبرنگاران، برنامه ها و اهداف بخش های مربوط را تشریح کردند.
به گزارش نشریه زائر، سرپرست هیأت پزشکی گفت: 311 پزشک، پیراپزشک و نیروی خدماتی، در ایام حضور زائران ایرانی در مکه و مدینه، در بخش های مختلف خدمات رسانی این هیأت مشغول به کارند. دکتر حسین ضیائی امکانات بیمارستان زائران ایرانی در مدینه و مکه را تشریح کرد و افزود: یک بیمارستان صحرایی در ایام تشریق در منا و عرفات برپا می شود که امکانات اولیه بیمارستانی در آن پیش بینی شده است. وی گفت: در صورتی که یکی از زائران با مشکل حادی مواجه شود، با آمبولانس به بیمارستان مکه منتقل خواهد شد.
ضیائی گفت: خوشبختانه تا امروز (26 دی ماه) موردی از فوت زائران گزارش نشده است. وی افزود: تا امروز سیزده بیمار در بیمارستان بستری شده اند که هیچ یک وضعیت حادی ندارند.
دکتر ضیایی با اشاره به طرح پزشک کاروان که طی شش سال اخیر اجرا شده، افزود: همراهی پزشک با کاروان، علاوه بر آرامش روحی و روانی زائر، فرصتی را فراهم می کند تا پزشک به راحتی به درمان بیماران تحت پوشش خود در کاروان مربوط بپردازد. وی در باره بیمارستانهای صحرایی ایران در منا و عرفات نیز اظهار کرد: چنانکه زائری در این مکانها نیاز به اقدامات تکمیلی تری داشته باشد، به سرعت به بیمارستان هیأت پزشکی یا بیمارستانهای سعودی انتقال خواهد یافت.
وی افزود: کار دیگرِ ما در حجّ امسال، تشکیل کاروان وقوف اضطراری است که زائران ناتوان از روز هشتم ذی حجه به هیأت پزشکی تحویل داده می شوند تا اعمالشان با نظارت هیأت پزشکی و روحانیون کاروان انجام شود ...
در جمع ما حدود 320 قلم دارو در وزن پنج تن، از ایران همراه خود آورده ایم و 15 دستگاه آمبولانس نیز در اختیار است و هیأت پزشکی جمعاً در یک دوره 45 روزه در خدمت زائران می باشد.
عباس سلیمی معاون دفتر بعثه مقام معظم رهبری نیز در جمع خبرنگاران گفت: دو برنامه شبی با قرآن، مراسم پرشور دعای عرفه، مراسم اربعین جان باختگان زلزله بم، مراسم دعای کمیل در محل بعثه و مراسم جشن عید غدیر خم، از جمله برنامه های فرهنگی بعثه مقام معظم رهبری در مکه مکرمه است ...
مراسم معنوی دعای کمیل نیز سه نوبت دیگر، شبهای جمعه، در مدینه منوره، در جوار قبرستان بقیع برگزار می شود.
حجت الاسلام و المسلمین محمد زمانی مسؤول واحد اهل سنت بعثه مقام معظم رهبری نیز در جمع خبرنگاران گفت: تعداد کاروانهای زائران ایرانیِ اهل سنت، امسال تقریباً دو برابر شده است. وی افزود: علاوه بر زائران ایرانی اهل سنت، چند کاروان از زائران اهل سنت کرد و افغانی نیز در شمار کاروانهای زیرپوشش بعثه به حج آمده اند.
دیدار سرپرست حجاج ایرانی از کاروان شهدا
حجت الاسلام و المسلمین محمدی ری شهری، جمعه شب در مدینه منوره، در کاروان خانواده معظم شهدا حضور یافت و از نزدیک با آنان گفتگو کرد. آقای ری شهری در این دیدار، که آقای زرهانی، رییس سازمان حج و زیارت هم حضور داشت، طی سخنانی خدمت به خانواده شهدا در ایام حج را دارای اجری مضاعف در پیشگاه حق تعالی دانست و گفت:
«خانواده های شهدا اسطوره های مقاومت اند و انقلاب اسلامی با ایثار و از خودگذشتگی شهیدان، جانبازان و آزادگان به ثمر نشست و با تلاش مردم و به ویژه خانواده های شهدا تداوم می یابد.»
وی با اشاره به نزدیک شدن ایام بیست و پنجمین سالگرد انقلاب اسلامی، از خانواده های شهدا خواست از فضای معنوی و روحانی سرزمین وحی، اسلام و قرآن بهره بگیرند و برای ادامه حیات پرافتخار انقلاب اسلامی و عزت روز افزون مسلمانان دعا کنند.
امیر الحاج زائران ایرانی، با اشاره به روایتی از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله گفت: حضرت امام قدس سره در وصیت نامه تاریخی خود، مردم ایران را بهتر از مردم زمان آن حضرت دانست و بر اساس روایتی دیگر مردم ایران را که از اسلام و رهبری و جمهوری اسلامی حمایت می کنند، برادر پیامبر صلی الله علیه و آله خواند.
گزارشی از مناسبت دولت عربستان با شیعیان داخلی
به رغم دشمنی سرسختانه وهابی ها با شیعیان و سختگیری های مداومی که طی دو دهه نخست انقلاب اسلامی با شیعیان وجود داشت و حتی به رغم آنکه هنوز هم این دشمنی ادامه دارد و نشانه اش آنکه بسیاری از پایان نامه های دانشگاهی در بخش های عقاید، بر محور ضدیت با شیعه است، اما دولت عربستان، چندین سال است که در پی بهبود وضعیت روابط خود با شیعیان منطقه شرقی است.
این وضعیت طی سال جاری جدی تر شده و نشانه آن، برگزاری یک همایش برای
بهبود روابط میان اقلیتهای مذهبی در عربستان است. در این همایش، نمایندگانی از شیعیان امامی، اسماعیلی (که بیشتر در نجران و اطراف آن در جنوب عربستان و در مرز این کشور با یمن زندگی می کنند) شرکت داشتند که بخش هایی از آن، از تلویزیون عربستان پخش گردید. دو نفر از علمای شیعه در این کنفرانس شرکت داشتند که یکی شیخ حسن صفار و دیگری آقای هاشمی بود. شیعیان در این همایش، هدیه ای هم تقدیم امیر عبداللَّه کردند که مورد پسند وی واقع شد.
بسیاری از سلفی های وهّابی، با نوشتن مقالاتی، بر ضدّ این همایش موضعگیری کردند.
این مسأله پس از بهبود روابط سعودی با ایران، جدی تر هم شده است. یکی از بهترین علائم بهبودی روابط، کمک شگفت کشورهای حاشیه خلیج فارس به زلزله بم بود که به توصیه امیر عبداللَّه در جریان تشکیل جلسه وزاری خارجه تقبّل کردند تا چهارصد میلیون دلار به صورت وام کمک کنند که مقدار زیادی از آن را خود امیر عبداللَّه تقبّل کرد.
بازتاب منفی آن روی سلفی ها هم بدین ترتیب بود که گروه های امر به معروف و نهی از منکر فعال تر شده و حتی طی سال جاری با شیعیان در اماکن زیارتی، برخوردهای تندتری داشته اند. تحوّلات افغانستان هم مزید بر علت شده و محدودیت طالبان سبب شده است تا کینه آنان نسبت به شیعیان بیشتر شود. بسیاری از این افراد فارسی زبانان افغانی هستند که در سعودی، با سلفی ها همکاری دارند و برای شیعیان ایرانی مزاحمت پدید می آورند. البته این افراد جرأت هجمه و حمله به شیعیان خلیجی را ندارند.
پخش یک برنامه تلویزیونی بر ضدّ سلفی های افراطی
اعترافات گروهی از تروریستهای سلفی، که در حوادث اخیر در ریاض و غیر آن نقش داشتند، از تلویزیون عربستان پخش شد. بر اساس این اعترافات، روزنامه الشرق الأوسط (22 ذی قعده) به چاپ گزارشی در باره مهم ترین رهبران فکری این حرکت سلفی- جهادی پرداخت. در این اعترافات توضیحاتی در باره چند تن از رهبران فکری القاعده، با نامهای مقدسی، العییری و ابوقتاده داده شد. برخی از اینان کسانی هستند که
سالها قبل، در افغانستان بوده وبعدها به عنوان نویسنده و محقّق به دفاع از عقاید القاعده پرداختند و در اروپا یا کشورهای عربی سکونت داشتند. این افراد با نوشتن مقالاتی در اینترنت، به دفاع از باورها و رفتارهای القاعده می پرداختند. در این اعترافات، همچنین از یوسف العییری یاد شد که نویسنده کتاب «الحروب الصلیبیة الجدیدة» و «الجهاد حکمه و انواعه» بوده و در حوادث چند ماه پیش در ریاض کشته شد. ابوقتاده سال 1993 به لندن رفت و در آنجا به عنوان رهبر روحانی افراد طرفدار القاعده مشغول فعالیت شد. این دو نفر؛ یعنی العییری و ابوقتاده، از افرادی هستند که تروریستها در برنامه یاد شده اعتراف کردند که تحت تأثیر سخنرانی ها و نوشته های ایشان بوده اند. فرد دیگر ابومحمد مقدسی است که او در اینترنت نوشته هایی دارد با عنوان «التوحید و الجهاد» و از رهبران فکری اصلی برای اصولگرایان سلفیِ جهادی است.
در همین شماره، الشرق الأوسط چندین یادداشت کوتاه دیگر در باره این برنامه تلویزیونی و نیز گزارش های بیشتری در باره ابو محمد مقدسی و اهمیت نقش رهبری فکری وی به چاپ رسیده است.
گفتنی است که گزارش یاد شده از تلویزیون سعودی، روزِ بعد توسط بسیاری از شبکه های خبریِ دیگر، از جمله الجزیره به تفصیل مورد ارزیابی قرار گرفت و به عنوان یک خبر مهم طرح گردید.
اخبار جاری حج در زائر 27 دی
شماره دیگری از نشریه زائر به تاریخ بیست و هفتم دی ماه، بر دیوار ساختمانهای محلّ اقامت زائران ایرانی ظاهر شد. این نشریه که یگانه ابزار مطالعه بسیاری از زائران علاقمند به روزنامه و کتابخوانی در این ایام بی روزنامه ای و بی کتابی است، حاوی اخبار مختلفی از ایران و جهان و مسائل جاری حج است. گزارش سفر رهبر انقلاب به بم و اخباری کوتاه در باره انتخابات، روی صفحه نخست و گزارش تفصیلی آن در صفحات بعد آمده است. خبر ملاقات سرپرست حجاج ایرانی با دست اندرکاران صدا و سیما و خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، اخبار کوتاهی از دعای کمیل، دعای ندبه، آمار ورود حجاج ایرانی و نیز تدارک مقدماتی برای جلوگیری از سیل در مکه، در ادامه آمده
است. گفتگو با معاون تغذیه ستاد مدینه در باره فواید آشپزخانه متمرکز، به تفصیل به ابعاد این حرکت تازه که امسال برای نخستین بار در حج باب شده، پرداخته است. گزارش چگونگی ارتباط زائران با ایران، از راه های مختلف و هزینه آن، در گفتگوی تفصیلی زائر با مسؤول دفتر مخابرات بعثه، در این شماره درج شده است. تکّه ای ادبی، که به طور معمول در همه شماره های زائر صفحه ای به این موضوع اختصاص می یابد و عمدتاً از سوی استاد جواد محدثی نوشته یا تنظیم می شود، صفحه دیگری از زائر را به خود اختصاص داده است. مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین صالحی خوانساری، آشنای دیرین اهل دعا و ذکر، با عنوان «عاشقی به رسم اویس»، مطلب دیگری است که در آن، به بیان ابعاد زیارت پرداخته است. تذکّرات بهداشت جمعی، که از سوی هیأت پزشکیِ حج نوشته شده، یک نیم ستون را پر کرده و حاوی نکات ارزنده ای در باره بهداشت در حج و سفره های جمعی است. استراتژی وحدت فرهنگی در جهان اسلام، عنوان گفتگویی است با دکتر عیوضی که به رغم اختلاف فرقه ها و مذاهب، روی ابعاد وحدت خیز حج تکیه کرده است. آخرین صفحه زائر اختصاص به چند خبر در باره فلسطین و عراق دارد که همچنان به عنوان دو منطقه اسلامی اشغال شده، محور اخبار جهان اسلام است.
انتشار هشتمین شماره «البلاد» فارسی
نشریه «البلاد» فارسی که روزانه یک شماره فارسی چهار صفحه ای منتشر می کند، به طور عمده، ملاحظه روابط خوب، میانِ ایران و سعودی را دارد و در ضمنِ منعکس کردنِ برخی از اخبار ایران و جهان، می کوشد نشان دهد که مقامات سعودی همچنان در اندیشه حجاج و بهبودی اوضاع در ایام موسم هستند. امیر عبدالمجید، امیر مکه، با دیدار از مشاعر مقدس و امکانات آن نواحی، اعلام کرد که ما امسال شاهد تحوّلات مثبت در خدمت به زائران هستیم. همچنین امیر عبداللَّه که هزینه آماده شدن یک اطلس ارزشمند را در ارتباط با طرح توسعه حرم طی بیست سال گذشته داده بود و دو نفر از اساتید دانشگاه امّ القری مجریِ آن بودند، این اطلس را که به چاپ رسیده، از آنها طی مراسمی دریافت کرد. وزیر بهداشت عربستان، دکتر المانع، به تمامی مراکز درمانی توصیه کرد که
در ایام حج، بیمارانِ مسن را به سرعت درمان کنند. امیر مقرن هم که همچنان بر اعمال حج در بخش مدینه نظارت دارد و هر شب با حضور تمامی مسؤولان مربوط جلسه می گذارد و اقدامات آنان را مرور می کند، اعلام کرد: شعار ما این است که «خدمت به زائران شرف ماست»، از تسهیلات موجود برای زائران سخن گفت. این روزها مرزهای زمینیِ سعودی آماده پذیرایی و کنترل ورود زائرانی است که از راه زمین و با ماشینهای شخصی خود از نقاط مختلف به ویژه حاشیه خلیج فارس وارد سعودی می شوند.
دو صفحه نشریه «البلاد» اختصاص به گفتگوی خبرنگار این نشریه با آقای محمد شریف مهدوی سرکنسول ایران در جده است. این گفتگو با محوریّت حج و نیز کمک رسانی به زلزله زدگان بم تنظیم شده است. آقای مهدوی ضمن اشاره به خسارتهای فراوان زلزله ب، م از کمک همه کشورها، همسایگان و به ویژه عربستان سعودی تشکر کرد. یک بیمارستان با صد پزشک و پرستار و هشتاد تخت از سوی سعودی در بم برپا شد. این جدا از کمک های جنسی، دارویی و نقدی فراوانی است که همه با تلاش امیر عبداللَّه انجام گرفت. آقای مهدوی همچنین گزارشی از چگونگی حج گزاری ایرانیان و نظم و انضباط حاکم بر آنان را برای این روزنامه بیان کرد. وی تأکید کرد که در ایام حج، سه نفر از برادران وزارت خارجه ما، همکاران ما در کنسولگری، در سه نقطه در مکّه مکرمه و مدینه و جده مستقر خواهند بود تا در طول 24 ساعت هرگونه مشکلی که وجود داشته باشد، به عنوان رابطه سرکنسولگری و مقامات عربستان عمل کنند. آخرین صفحه نشریه اختصاص به چند خبر از ایران دارد.
علمای حاضر در بعثه رهبری
یکی از وظایف بعثه مقام معظم رهبری، پاسخگویی به مشکلات دینی و عقیدتی زائرانی است که معمولًا در عمر خود یک بار توفیق زیارت خانه خدا و حرم نبوی صلی الله علیه و آله را پیدا می کنند. به همین دلیل، بعثه رهبری با استمداد از شماری از علما و فقها، تلاش می کند با ایجاد محلّی در بعثه، برای حلّ مشکلات و پرسشهای فقهی مردم و نیز پاسخ گویی به شبهات عقیدتی که بسا در این سفر برای زائران پیش آید، بپردازد.
امسال نیز شماری از این عالمان و فقیهان؛ مانند سالهای گذشته، در این کار بعثه
رهبری را کمک می دهند:
آیت اللَّه سید جعفر کریمی از فقهای حوزه علمیه قم، که طی سالهای متمادی در بخش پاسخ گویی به مسائل فقهی فعال هستند.
آیت اللَّه بهشتی از علمای نجف و در حال حاضر مقیم اصفهان.
آیت اللَّه مصلحی فرزند حضرت آیت اللَّه اراکی رحمه الله.
آیت اللَّه غیوری که ایشان نیز سالهای متمادی است، در موسم حج، در بعثه مقام معظم رهبری شاغل هستند.
آیت اللَّه حاج سید کمال فقیه ایمانی از علمای اصفهان.
آیت اللَّه باقر شریف القرشی، نویسنده و محقق معروف عراقی که امسال میهمان بعثه مقام معظم رهبری است.
آیت اللَّه خوشبخت از میهمانان بعثه رهبری.
حجت الاسلام و المسلمین اوسطی، که در جلسات عمومی برای زائران سخنرانی می کند.
حجت الاسلام و المسلمین قرائتی، که در بسیاری از جلسات عمومی در بعثه و نیز در جلسات کاروانها سخنرانی می کند.
حجت الاسلام و المسلمین صدیقی، از خطبای تهران که در جلسات عمومی سخنرانی می کنند.
حجت الاسلام و المسلمین محمدی عراقی، فعال در بخش بین الملل است.
حجت الاسلام و المسلمین صادقی رشاد، معاون بخش بین الملل و پاسخگویی به شبهات سیاسی و فرهنگی است.
حجت الاسلام و المسلمین نجم الدین طبسی، در بخش بین الملل و پاسخگویی به شبهات عقیدتی فعالیت می کند.
حجت الاسلام و المسلمین واعظی، امام جمعه زنجان فعال در بخش بین الملل است.
حجت الاسلام و المسلمین هادوی، فعال در بخش بین الملل است.
حجت الاسلام و المسلمین توسّلی میهمان بعثه رهبری است.
دیدار سرپرست حجاج ایرانی با روحانیون شاغل در بعثه
در هر سال، برای اداره کارهای فرهنگیِ بعثه مقام معظم رهبری، به ویژه در بخشهای استفتا، امور روحانیون، بین الملل و آموزش و پژوهش، گروهی از علما و فضلا در بعثه، ظهر روز 27 دی ماه، ضمن اجابت دعوت ریاست محترم بعثه برای نهار، به تبادل نظر در باره مسائل جاری فرهنگی بعثه پرداختند. در این جلسه، آیت اللَّه سید جعفر کریمی، به دو فتوای تازه مقام معظم رهبری اشاره کرد. نخست آنکه:
«اگر کسی عمره تمتع انجام دهد و حجّش مستحبی باشد، می تواند از انجام حج تمتّع صرف نظر کند.»
مسأله دیگر اینکه:
«استظلال در شهر مکه و عرفات و منا، زیر سایه متحرک؛ مانند چتر، رفتن بنابر احتیاط جایز نیست.»
بسیاری از فقها این مناطق را منزل حجاج دانسته و رفتن زیر این قبیل سایه را جایز می دانند. البته از نظر ایشان رفتن زیر سایه ثابت در این مناطق و در طول سفر بی اشکال است. آقای کریمی همچنین گفت: «ایشان، طواف در طبقه دوم را مجزی نمی دانند.»
در باره معذورین نیز گفت: «اگر طواف آنها با به کول گرفتن ممکن است که هیچ و الّا باید نایب بگیرند.»
آقای ری شهری در این دیدار ضمن تشکّر از خدمات روحانیون، از آنان خواست فعّالانه در برنامه های فرهنگی عمومی بعثه مشارکت داشته باشند.
تذکرات واحد ارشاد به زائران عازم مکه
نخستین گروه از زائران ایرانی، عصر روز پنج شنبه، 25 دی ماه، عازم مکه شدند.
این گروه از زائران، سه ساعت به غروب، راهی مسجد شجره شده، غسل کردند و لباس احرام پوشیدند و با گفتن «لَبَّیک الّلهُمَّ لَبَّیک ...» مُحرم شدند و با خواندن نماز مغرب و عشا به سوی مکه راه افتادند.
مسجد الحرام این روزها بسیار شلوغ است و با توجه به اینکه بیشتر زائران، برای نخستین بار در مسجد الحرام حضور یافته اند و می بایست مناسک عمره تمتّع را به جای آورند، معاونت آموزش و پژوهش برای تسهیل کارها و نیز مراعات شؤون، اطلاعیه ای منتشر کرده و تذاکراتی را به زائران داده است. این تذکرات عبارتند از:
هنگام ورود به حلقه طواف کنندگان خانه خدا، به تدریج وارد محدوده مطالف شده و از دست گرفتن در اطراف طواف کنندگان و ایجاد مزاحمت برای حجاجِ دیگر، خودداری فرمایند.
نماز طواف را در پشت مقام ابراهیم، هر جا که حلقه طواف کنندگان پایان می پذیرد، به جای آورده و از دست در دست یکدیگر نهادن و حلقه درست کردن برای اقامه نماز، به شدّت اجتناب فرمایند.
هنگام ازدحام جمعیت بر اساس توصیه اهل بیت عصمت و طهارت، از انجام طواف مستحبی خودداری فرموده، محدوده مطاف را برای کسانی که طواف واجب دارند خلوت نگهدارند.
بانوان محترم، به دلیل اجتناب از اختلاط با نامحرمان، از اقدام برای استلام حجرالأسود خودداری فرمایند و تنها بر اساس توصیه روایات، در مقابل حجرالاسود آرام تکبیر گفته و عبور کنند.
دیدار سرپرست حجاج ایرانی از بعثه عمان
عصر روز شنبه، 27 دی ماه، سرپرست حجاج ایرانی، به همراه تنی چند از اعضای بعثه مقام معظم رهبری، با رییس بعثه حج عمان دیدار کردند. آقای ری شهری با اشاره به دیدار سال قبل رییس بعثه حج عمان از ایشان، تأکید کردند که خوشبختانه امروز توفیق یافتیم تا از حضرت عالی و بعثه حج عمان دیداری داشته باشیم. ایشان با اشاره به تهدیدی که از ناحیه بیگانگان متوجه جهان اسلام است و تلاشی که آنان برای تفرقه میان امّت اسلامی دارند، بر وحدت اسلامی تأکید کرد و وظیفه متفکّران جهان اسلام دانستند که برای تحقّق وحدت تلاش کنند. ایشان با اشاره به توصیه های امام راحل و مقام معظم رهبری، بر وحدت اسلامی، گفتند: باور امام راحل قدس سره این بود که امت اسلام باید از کنار
خانه توحید وحدت را آغاز کند. ما هم در این جهت تلاش کرده ایم و معقتدیم که به مقدار زیادی توفیق به دست آورده ایم.
پس از آن، شیخ احمد بن سعود السیابی، رییس بعثه عمان، با خوش آمدگویی به سرپرست حجاج ایرانی، تأکید کرد: این ملاقاتها روابط خوب میان دو کشور را استوارتر می کند. وی با اشاره به آیه لِیَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ ...، تأکید کرد که یکی از بهترین منافع، همین آشنایی ها و دوستی هاست. السیابی با اشاره به چالش های رو در روی جهان اسلام، وحدت امت اسلام را یکی از بهترین ابزارها برای مقابله با آن چالشها معرفی کرد.
بعثه عمان، چند نسخه از کتاب «الحجّ المبرور»، که رساله فقهیِ اباضی ها در احکام و مناسک حج است، را به میهمانان هدیه داد. این کتاب اختصاص به فقه حج دارد که بخش هایی بیان مسأله و بخش هایی به صورت استفتاءات و پاسخ به پرسشهای فقهی براساس مذهب اباضی است. قسمتی هم به زیارت مدینه اختصاص یافته است. آداب ورود به مسجد النبی صلی الله علیه و آله همراه با یک زیارت نامه رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سپس زیارت نامه برای ابوبکر و بعد عمر آمده و برای هر کدام یک زیارت نامه درج شده است. همچنین به رفتن به قبا، زیارت احد و بقیع به عنوان امر مستحب توصیه شده است. در تمام این بخش، هیچ اشاره ای به صلوات بر آل یا صحابه دیگر نشده است.
زائران عمانی، امسال 14 تا 15 هزار نفر هستند که 95% آنها از راه زمینی به حج می آیند. در بعثه حج عمان، دو نفر از قضات شرع این کشور به همراه هفت نفر روحانی خدمت می کردند. به علاوه کاروانها معمولًا مرشد همراه خود دارند. (تصویر 11- 12)
دیدار با رییس شؤون حرم نبوی
تعدادی از اعضای معاونت بین الملل، در روز 22/ 10/ 82 با شیخ فالح، رییس شؤون حرم نبوی دیدار کردند. در این جلسه، از اینکه با آمدن شیخ فالح اوضاع بهتر شده، از وی تشکّر به عمل آمد. شیخ فالح به عنوان اشکالات رفتاری نسبت به زائران ایرانی گفت:
آنان پس از نماز از باب السلام داخل مسجد می شوند که این ازدحام مشکل آفرین است.
(نویسنده این سطور مکرر دیده است که همه حجاج به همین شیوه رفتار می کنند و دلیلش هم این است که از در جبرئیل و بقیع، اجازه ورود نمی دهند) وی افزود: برخی از
زائران ایرانی، پس از هر فقره اذان، ورد بلندی می گویند که سالهای قبل نبوده است! همچنین از اینکه ایرانی ها فیلم و عکس یادگاری فراوان می گیرند، اظهار گلایه کرد.
وی با اشاره به استفاده زائران از مفاتیح الجنان که در آن ذکر لعن آمده (اشاره به زیارت عاشورا) گفت: این اصلًا برای ما قابل تحمّل نیست، چون ما افضل مردم را پس از پیامبر صلی الله علیه و آله ابوبکر می دانیم! این لعن بدترین چیز است.
شیخ فالح همچنین از توزیع کتابهای شیعی که حاوی همین مسائل است، اظهار گله کرد و گفت: برخی از شیعیان در مقابل قبر ابوبکر و عمر عکس العمل های ناهنجاری از خود نشان می دهند. آنان در برابر نمازگزاران حرکت می کنند. وی گفت شاید این رفتارها مربوط به عوام شیعه باشد که علما باید آنها را راهنمایی کنند.
گروه ایرانی هم ضمن استقبال از بازگو کردن انتقادها و پیشنهادها، بر تبادل نظر و آشنا شدن از دیدگاه های دو طرف، اظهار مسرّت کرده، گفت:
اوّلین انتظار ما هم این است که سخت گیری برخی از مأموران شما در اصرار بر مواضع مذهبی خودشان، رفتار درستی نیست. آنها باید اجازه بدهند که هر کسی بر طبق مذهب خودش اعمالش را به جای آورد؛ زیرا به هر حال، همه اهل اجتهاد هستند. برخی از کارهایی که مأموران شرک می دانند، از نظر ما شیعیان شرک نیست. ما توسّل و تبرّک را جایز می دانیم. در این زمینه، قدری میان دو طرف در باره توحید و حقیقت آن بحث شد.
تصوّر شیخ فالح آن بود که در این توسّل ها ما قدرت مستقله یا به نحو مشارکت برای پیغمبر صلی الله علیه و آله قائل هستیم که برای وی توضیح داده شد که چنین نیست. به هر حال پذیرفت که حتی اگر شرک نباشد ما با شما اختلاف نظر داریم که البته در این حد طبیعی است.
گروه ایرانی با اشاره به شریعت سمحه و سهله، تأکید که باید به حریت مذهبی توجه داشت. الأن سنی های ایران، در مدارس خودشان فقه خودشان را تحصیل می کنند و ما بر آنها تحمیلی نداریم. کاروانهای سنّی که از ایران می آیند، روحانی سنّی مرشد آنهاست.
بحث سجده بر مهر هم یک بحث فقهی است. ما به خاطر روایات امام صادق علیه السلام سجده کردن بر مأکولات و ملبوسات را جایز نمی دانیم.
شیخ فالح پذیرفت که ممکن است برخی از رفتارها نادرست باشد و ما هم به مأموران نصیحت خواهیم کرد. یکی از اعضای هیأت ایرانی از اینکه خطبای مسجد النبی
مرتب در این زمینه تحریک می کنند سخن گفت و شیخ فالح گفت: آنها هیچ گاه اسمی از شیعه به میان نمی آورند. شیخ فالح افزود: اگر ما اجازه دهیم هر کسی مطابق عقاید مذهبی خودش رفتار کند، هرج و مرج می شود. وی پذیرفت که در سالهای اخیر، رفتار با اهل سنت ایران بهتر از گذشته شده است. یکی از اعضای هیأت ایرانی هم متقابلًا از وی خواست تا در اینجا هم با شیعیان رفتار بهتری صورت گیرد.
شیخ فالح در مقابل این اظهار نظر، که در شرایط فعلیِ دنیا، ما نیاز به وحدت داریم، تأکید کرد که من هم می پذیرم. وی از اینکه قرار است به زودی دیداری میان ایشان و آقای ری شهری صورت گیرد سخن گفت.
مجموعه این گفتگو نشان می داد که شیخ فالح از دیدگاه های تند افراطی و وهّابی دارد و نسبت به شیعه و ایران سخت بدبین است. در این جلسه به رغم آنکه گفتگوهای علمی تندی صورت گرفت، اما در مجموع همراه با محبت و دوستی بود.
برخی از فعالیتهای تبلیغی در مدینه
یکی از ابعاد فعالیتهای تبلیغی، مباحث کلامی و مذهبی است. از زمانی که شبکه المستقلّه مباحثه دو عالِم شیعه و سنی را در ماه رمضان سال گذشته پخش کرد و پس از آنکه طی سه سال اخیر سایتهای فراوانی از سوی سنیان و شیعیان فعال شده است، انتظار می رود که طی دهه آینده و حتی بیشتر، مباحثات فرقه ایِ جدی تر، در کانون مذاکرات و گفتگوهای میان مسلمانان قرار گیرد.
ماجرای عراق و ظهور تشیّع در این دیار، از حالت پنهان به ظهور، هم به این جریان دامن زده است. در واقع دنیای سنی از این انرژی بی خبر بود، اما اکنون روزی نیست که در شبکه الجزیره یا العربیه نامی از آیت اللَّه سیستانی برده نشود. به طور قطع در عاشورایی هم که در پیش خواهیم داشت، قدرت تشیع باز هم در منابع خبری جلوه بیشتری خواهد یافت.
این مسأله در تحریک وهّابی ها کمک خواهد کرد. سابقه حمله وهابیان به کربلا در سال 1216 ق. به بهانه ظهور جدّی تشیع در جنوب عراق و سرکوب آن بود.
واحد بین الملل بعثه، در این جهت خود را فعال کرده است.
سردبیر روزنامه عربی البلاد، که در موسم حج، چهار صفحه فارسی هم منتشر می کند، به بعثه جمهوری اسلامی آمد و به گفتگو با برخی از فضلا نشست. موضوعات گفتگو مسائلی از جهان اسلام، روابط ایران و سعودی و نقش علما و متفکّران دو طرف و نیز خدمت رسانی سعودی به زوّار بیت اللَّه الحرام بود.
یکی از دشواری های زائران شیعه دیگر کشورها، عدم انسجام آنان در کاروانهای مشخّص است. این مشکل به خصوص در باره شیعیان افغانستان وجود دارد که باید سالهای آتی حلّ شود. از پاکستان کاروانهای شیعه متعدّدی به حج آمده است که پس از شناسایی آنها توسط برخی از فضلای معاونت بین الملل، از آنان برای آمدن به بعثه دعوت شد. بدین ترتیب 250 نفر از زائران شیعه پاکستان در بعثه مقام معظم رهبری با نماینده ولی فقیه دیدار کردند و ایشان برای آنان سخنرانی کردند. شماری از روحانیون شیعه این کاروانها نیز برای هماهنگی بیشتر با فضلای واحد بین الملل، جلسه مشترک داشتند. به علاوه حدود 200 نفر از زائران پاکستانی در سالن اجتماعات بعثه گرد آمده، به زبان اردو، روضه خوانی و مدّاحی کردند.
ارتباط با شیعیان مدینه هم، از مسائلی است که به دلیل اشتراکات مذهبی همیشه مورد توجه زائران ایرانی و بعثه جمهوری اسلامی بوده است. امسال برای نخستین بار، به دلیل آزادی هایی که دولت سعودی قائل شده، این ارتباط بیشتر شده است.
انتشار نهمین شماره «البلاد» 26 دی ماه
نهمین شماره البلادِ فارسی منتشر شد. مهمترین خبر آن، گزارش بیانیه امیرعبداللَّه در باره لزوم گفتگو و اصلاحات است که خود وی از تلویزیون خطاب به مردم قرائت کرد. این متن به عنوان مبنای شروع برخی از اصلاحات که می بایست از طریق حِوار و گفتگوی سالم پیش برود، ارائه گردید. گرچه حدس آن است که بیش از آنکه برای داخل کشور باشد، برای بهره برداری تبلیغاتی در خارج از کشور است. وی که این بیانیه را در پایان اجلاس ملّی- که در مکه برگزار شد- قرائت می کرد، گفت:
«در این نشست موضوعات مهمی مورد بحث و بررسی قرار گرفت و پس از محکوم شدن افراط گرایی، مصوّباتی که الهام بخش نوعی وحدت ملّی باشد، صادر
شد. موضوع اجلاس ملّی مکه در باره افراط گرایی و اعتدال بود که وی اظهار امیدواری کرد اجلاس بعدی در شهر مدینه برگزار شود، که موضوع آن «آموزش و زنان» خواهد بود. وی گفت: دولت از مصوّبات این اجلال حمایت خواهد کرد ...
هیچ کس حق ندارد به نام آزادی، در این کشور دین را هدف قرار دهد ... من خود و شما را دعوت به اعتدال می کنم و اطمینان دارم که شما شهروندان صالح و مؤمن باقی خواهید ماند و با تلاش و شکیبایی هدفی جز خدمت به دین و میهن خود نخواهید داشت.»
سرمقاله این شماره البلاد هم با عنوان «اصول بنیادین گفتگو» اختصاص به تشریح مواضع جدید امیر عبداللَّه دارد.
اخبار مربوط به حج در البلادِ فارسی از این قرار است:
امسال یک هزار حاجیِ عراقی توسط عربستان پذیرایی خواهند شد.
مدیر کلّ گذرنامه عربستان از سعودی هایی که امسال قصد اقامه حج دارند خواست تا هرچه زودتر برای دریافت مجوّز اقدام کنند.
گزارشی از تلاش های دفتر وکلای موحّد هم، که تمامی همّت خود را برای تسهیل امور زائران متمرکز کرده، آمده است.
در اطراف مسجد الحرام چندین مرکز بهداشتی تأسیس شده است تا بتواند پذیرای زائران بیمار باشد.
هیچ ماشینی بدون مجوز به مکه و مشاعر مقدسه راه داده نخواهد شد. طبعاً هر ماشینی که بدون مجوز وارد شود، توقیف شده و علاوه بر جریمه، تا پایان مراسم حج در توقیف خواهد ماند. در این زمینه ماشین هایی مجوز خواهند یافت که دست کم 9 نفر و حد اکثر گنجایش 25 نفر را داشته باشند.
گزارشی هم از آمادگی اداره آتش نشانی مکه آمده است که با تمام امکانات بشری و غیر بشری خود آماده برای حفاظت از زائران است.
خبر دیگر، مربوط به مطالب عبداللَّه بن فالح رییس اداره مسجد نبوی است که اظهار می دارد مسجد نبوی بامساحت 235000 متر مربع، هر روز سه بار توسط
ماشین های ویژه شستشو می شود. وی با اشاره به اینکه کتابخانه مسجد نبوی آماده بهره برداری است گفت: علاوه بر امکان استفاده از کتابهای کتابخانه، جزوات و نوارهایی هم در ارتباط با تعلیمات حج در آنجا توزیع می شود. وی افزود: تعداد زیادی از کارمندان موقّت به همراه کارمندان رسمی این مسجد، در این ایام در خدمت زائران هستند.
فواصل میان مناطق مهم در حرمین
در آغاز سفرِ زائران به مکه و پس از آن انجام اعمال حج در بیت اللَّه الحرام، عرفات، مشعر و منا، لازم است اشاره ای اجمالی به فواصل مهم میان این مناطق، بر حسب کیلومتر یا متر، ارائه گردد. در اینجا فواصل را در سه بخش می آوریم:
الف: فواصل شهرهای حجاز بر حسب کیلومتر
جده- مکه: 73
جده- مدینه: 378
جده- طائف: 175
جده- ینبع: 335
جده- فرودگاه جده: 5
جده- وادی فاطمه: 85
جده- حدیبیه: 48
مکه- طائف: 135
مکه- ریاض: 957
مدینه- ینبع: 212
ب: فواصل مکه تا مشاعر بر حسب متر
باب بنی شیبه- قبرستان حجون: 1042
جمره عقبه- وسطی: 156