مشخصات کتاب

سرشناسه:ماهنامه موعود،1380

عنوان و نام پدیدآور:شماره 27 - مرداد و شهریور 1380/ ماهنامه موعود

ناشر چاپی : ماهنامه موعود

مشخصات نشر دیجیتالی:اصفهان:مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان ۱۳90.

مشخصات ظاهری:نرم افزار تلفن همراه ، رایانه و ماهنامه

شماره 27 - مرداد و شهریور 1380

گستره و کارکرد موضوع مهدویت

اسماعیل شفیعی سروستانی پیش از این در پارهای از سرمقاله ها به این نکته اشاره شده بود که: «وقتی دریافتیم آنچنان که شایسته است ذکر نام امام عصر، ارواحنافداه، و گفتگو دربارة ایشان در دستور کار جدی رسانه های رسمی و غیر رسمی وارد نشده با امید به جلب عنایت حضرتش دست به کار نشر مجلات «موعود» و «موعود جوان» شدیم. امّا، این همة ماجرا نبود. طی چند دهة گذشته برخی اشخاص حقیقی و حقوقی، آثار گوناگونی را (بویژه در قالب کتاب) به نام مقدس امام عصر، علیه السلام، عرضه کرده اند که بی گمان از نظر بلند آن عزیز دور نمانده است. آثاری که در گسترة موضوعاتی چون: غیبت، ظهور، نواب اربعه، فلسفه غیبت و امثال اینها با چاشنی ای از آثار ادبی و شاعرانه خوانندگان طالب را مجذوب خویش ساخته اند. در واقع گسترة موضوع مهم «مهدویت» محدود به طرح چند سرفصل کلامی، تاریخی و شاعرانه میشد. واهمة متهم شدن به ارتباط و وابستگی فکری و علمی با برخی محافل نیز دانسته یا ندانسته طرح شایسته این موضوع و ذکر نام بلند حضرت صاحب الزمان، علیه السلام، را در محاق برد و اجازه و امکان خروج از گسترة سابق الذکر و تدارک مقدمات لازم برای بسط فرهنگ انسانساز مهدوی در میان عموم مردم را فراهم نیاورد. اگر چه سابقه و رد اندیشه و عمل منفعلانه کسانی که انجام اصلاحات بزرگ و تشکیل نظام اجتماعی، سیاسی و دینی را در عصر غیبت مردود میدانستند در میان برخی از مدیران و مسؤولان دستگاههای متولی امور اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی میشد جستجو کرد. چنانکه در همین ایّام نیز در میان جماعت مبشرین و تابعین تفکّر «سکولاریستی» و داعیان دمکراسی و مردمسالاری رد همان اندیشه و عمل را میتوان نشان داد و حتی تجدید حیات آن اندیشه را در صورت نوین مشاهده کرد. در واقع، دو جریان دانسته یا ندانسته در یک مسیر گام برمیداشتند. جریانی که با سلام و صلوات و صورتسازی در لابلای دستورالعملها، استراتژیهای غربی در پی یافتن طریق و طرحی برای استمرار حیات و اصلاح امور فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جامعه مسلمین بود و به امید اصلاح و صلاح آب توبه بر سر و روی همة مناسبات غربی میریخت و دیگر، جریانی که با سر و صدا قائل به قرائتهای گوناگون از دین، عصری کردن دین و نشر سکولاریزم، تجربة کامل مدرنیته را راه خلاصی از بنبستها فرض میکرد. جملگی دیر یا زود به یک نقطه میرسیدند چه، در هر دو صورت دین در محدودة باوری شخصی به انحصار درمیآمد و همة کارکردهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی خود را از دست میداد.

مگر جز اینست که وقتی همة محتوی و شاکلة نظام آموزشی مبتنی بر آراء زیست شناسان، روانشناسان، جامعه شناسان و اقتصاددانان شکل گرفت و مباحث دینی در عرض فیزیک و جغرافیا تنها وجههای شخصی مییابد، وقتی که نظام اجتماعی و اقتصادی همة همّ خود را مصروف پیروی از تئوریهای دست دوم و سوم نظریه پردازان غربی کرد و تمامیت نظام شهرسازی، معماری غربی را که ملغمه ای از معماری عصر مدرنیته و پست مدرن است بعنوان الگوی زندگی مردم اعلام داشت، دین مبدل به دریافتی وجدانی و شخصی میشود و در واقع پایان تاریخ مصرف اعلام میشود؟! آیا این واقعه چیزی جز قبول «سکولاریزم» و سلب حیثیت معنوی از حیات فردی و اجتماعی مسلمین است؟! جماعتی با ساز و دهل و اباحی گری و فمنیسم و گروهی دیگر با سر دادن شعار سنتگرایی در طریق جماعتی گام میگذاشتند که در خواب رؤیای ملاقات حضرت یار را میجست و فرهنگ و تمدن عصر مدرنیته و پست مدرن را فصل الخطاب مناسبات اجتماعی و اقتصادی مسلمین در عصر غیبت میشناخت. هیهات که جملگی خود را اهل ولایت و تابع فرهنگ ولایی نیز میشناسند. پیروی از «مذهب ظاهر» و «ظاهر مذهب» بلای بزرگ عصر ماست. چنانکه امروزه روشنفکران اهل اباحه پیامبران مذهب ظاهرند و مقدسمآبان، منادی «ظاهر مذهب». و در همة اعصار حقیقت دین از این دو جریان دچار لطمه و مصیبت شده است. بر هیچکس پوشیده نیست که «انتظار» جان مایة تفکّر شیعی است. کلمهای زیبا که همواره برداشتهایی گوناگون از آن عرضه شده. اگر چه مسلمین و شیعیان در عصر غیبت دعوت به «انتظار» شدهاند و حتی آنرا بعنوان برترین عبادت نیز معرفی کردهاند امّا، در هیچ کجا و در هیچ روایتی سخنی دربارة پذیرش صورتهای مختلف ظلم و بیعدالتی و تن دادن به انفعال بمیان نیامده، چنانکه در هیچ منبعی شیعیان تحریض به قبول آئین و احکام اهل اباحه و نفاق و شرک نشدهاند. چه این انتظار، در تفکر شیعی همواره قرین با عدل و امام عدل بوده و هست. مهمترین رویکرد مرام منتظران به آینده است. چه بی مقصد، ره به هیچ کجا نمیتوان برد. چگونه میتوان در طریق «انتظار» گام نهاد و جامة «منتظران» بر تن داشت امّا دربارة صورتهای مختلف حیات فردی و اجتماعی و میزان دوری و نزدیکی آن از عدل سؤال نکرد؟ در کدامیک از منابع شیعی و فقهی عالمان عالی مقام معروف و منکر محدود و منحصر در اعمال و احکام شخصی و فردی شده؟! مگر جز اینست که ناگزیر به بازشناسی مصادیق معروف و منکر در میان همة مناسبات اعم از سیاست، اقتصاد، شهرسازی و غیره هستیم؟! همة سخن اینست که گفتگو از «امام عدل» و «مذهب انتظار» گفتگو از طریق عدالت است و بازپرسی از نحوة ظهور و بروز ظلم و منکر در ساحات عقیدتی، فرهنگی و عملی در ادوار مختلف و همة تکلیف، همسو شدن با تکلیف بزرگی که بر دوش بزرگترین مرد عالم نهاده شده: «اقامة عدل» و بالاخره اتخاذ سیاستی که در شکل کلان همة مناسبات فردی و جمعی مسلمین را در راستای اشارات «امام عدل» قرار دهد. گسترة مباحث «مهدوی» وسیع، فراگیر و همه جانبه است. با کارکردی گسترده که همة پهنه ها را درمینوردد و در شعر و غزل و شیرینی و نقل جشن نیمه شعبان خلاصه نمیشود. یتیمان آل محمد، صلّی الله علیه وآله، باید بدانند که در کجای زمین، کدامین عصر و کدام نقطه از تاریخ ایستاده اند.

فرزندان انتظار باید دریابند که ظلم چگونه خود را احیاء مینماید و در صورتهای زیبایی از هنر و علم و تکنیک و سیاست آشکار میشود. منتظران با آمادگی تمامیت جسم و جان و تمامیت سرمایه های خدادادی را مصروف زمینه سازی میکنند تا در هنگامة وقوع حادثة شریف ظهور، تمامیت سرزمین خود را پیراسته از شائبه ها و مرام پیروان «ظاهرمذهب» و «مذهب ظاهر» تقدیم «امام منتظر» سازند. محدود ساختن گسترة این مباحث در شعر و قطعه و آه و اوخ منفعلانه و سانتیمانتالیسم و حتی اکنده ساختن بی محتوی و هدف در و دیوار شهر از نام حضرت صاحب الزمان، علیه السلام، بهمان اندازه ظلم است که به دست نسیان و فراموشی سپردن. چگونه میتوان پذیرفت که متولیان نظام اقتصادی و اجتماعی سرزمینهای اسلامی سرتاسر هفته را در غفلت از نام و سیره و سنت امام عدل روزگار بگذرانند و روز جمعه از صبح علی الطلوع تا به وقت غروب آفتاب از طریق رسانه ها شعر و غزل و مطالب کمخاصیت و عاری از هر گونه تعهد را به خورد خلق روزگار دهند و دیگر بار روز از نو روزی از نو؟ اگر فرزندان ما طعم عدالت را در میان مناسبات تجربه کنند ما را تابع «امام عدل» میشناسند. چنانکه آن امام نیز «میزان عدالت» را معیار شناسایی انسان منتظر از غیر آن میشناسد. خدایا، همة ما را برای ورود در طریق عدل یاری و برای ماندن در آن مساعدت فرما. آمین

تصدق شما ـ سردبیر

عریضه

بسم اللَّه الرحمن الرحیم

محضر مقدس حضرت بقیةاللَّه الأعظم، أرواحنا له الفداء

السلام علیکم یا اهل بیت النبوة، السلام علیک یا بقیةاللَّه فی أرضه و حجته علی عباده.

پیش از هر سخن آرزو می کنم در هر کجای این دنیا که به سر می برید سلامت باشید و وجود مقدستان از جمیع بلایا و فتنه ها مصون باشد. دعا می کنیم خداوند با ظهور شما به همه غم ها و مصیبت های عصر غیبت خاتمه دهد.

راستش دلمان گرفته بود و غم و اندوهی بزرگ بر سینه مان سنگینی می کرد. از اینکه می بینیم در کشوری که همه شرافتش به نام شماست، کار کردن به نام شما چقدر دشوار و طاقت فرساست بسیار ملول و پریشان خاطریم. شما خودتان بهتر از همه می دانید که در چهار، پنج سال گذشته برای اینکه بتوانیم یاد و نام شما را در شهر و روستای این کشور منتشر کنیم، چقدر خون دل خوردیم.

شما بهتر از همه خبر دارید که در این چند سال کمتر بیتی از بیوت مراجع و آیات عظام و کمتر دفتری از دفاتر مسئولان فرهنگی این کشور بوده است که ما سر نزده باشیم و حکایت تنهایی و غربت مؤسسه ای را که به نام شما فعالیت می کند مطرح نکرده باشیم.

شما خوب می دانید که در این مدت چه بسیار بزرگانی ضمن بازدید از مؤسسه با تأیید و تشویق فعالیت های آن، قول همکاری و مساعدت دادند، امّا رفتند و پشت سر خود را هم نگاه نکردند! نمی دانم جرم ما چیست؟

آیا اینکه خواسته ایم در عصر غیبت و در هنگامه آخرالزمان که سیل فتنه ها جوانان این سرزمین را نشانه گرفته اند، با مطرح کردن نام شما و با طرح احیای اندیشه انتظار سدی نفوذناپذیر در برابر این سیل بنیان کن برپا کنیم، جرم است؟

آیا اینکه خواسته ایم فارغ از همه هیاهوهای سیاسی و دسته بندی ها فقط به انگیزه ترویج یاد و نام شما به کار فرهنگی دست زنیم، جرم است؟

آیا این سزاوار است که در کشور امام زمان، علیه السلام، همه فعالیت های به اصطلاح فرهنگی، ازموسیقی، سینما و تأتر گرفته تا نشریات ایمان برباد ده از حمایت و پشتیبانی برخوردار باشند، امّا تنها مجله ای که »به نام امام عصر، علیه السلام، و برای امام عصر، علیه السلام« در این سرزمین منتشر می شود. حتی امکان تهیه کاغذ یک شماره خود را هم نداشته باشد؟

بیش از این مزاحم نمی شوم؛ چرا که شما همه اینها را به خوبی می دانید و از جزئیات همه آنچه در این چندسال بر ما گذشته اطلاع دارید.

ابتدا می خواستیم این نامه را به چاه عریضه مسجد مقدس جمکران بیندازیم، امّا بعد گفتیم که نه، شما حتماً برای یکبار هم که شده مجله خودتان را ورق می زنید، این بود که تصمیم گرفتیم نامه را در مجله منتشر کنیم.

أللّهم إنّا نشکو الیک فقد نبیّنا صلواتک علیه و اله، و غیبة و لیّنا و شدة الفتن بنا و تظاهر الزمان علینا.

قربان شما

چشم انتظارانتان در مجله موعود

چون غرض آمد...

ابراهیم شفیعی سروستانی

چون غرض آمد هنر پوشیده شد

صد حجاب از دل به سوی دیده شد

شاید بتوان گفت که از آغاز عصر غیبت کبرا تاکنون، در هیچ زمانی نام و یاد امام عصر، عجّل اللَّه تعالی فرجه، مانند زمان ما در میان مردم جاری و ساری نبوده است. افزایش محافل و مراسم دعای ندبه، دعای عهد، زیارت آل یاسین؛ خیل روزافزون عاشقان و مشتاقانی که هر شب چهارشنبه و جمعه از سراسر کشور راهی مسجد مقدس جمکران می شوند؛ کتاب ها، جزوات و دیگر آثاری که با سیری رو به تزاید در موضوع مهدویت و انتظار منتشر می شوند؛ افزایش انجمن ها و گروه های مطالعاتی، پژوهشی که با هدف شناخت بیشتر شخصیت امام عصر، علیه السلام، و بازشناسی موضوع انتظار در دانشگاه های کشور شکل می گیرند؛ برگزاری همایش ها و اجلاس های متعدد با هدف تبیین ابعاد مختلف موضوع مهدویت و... همه نشان از توجه قلبی مردم به امام عصر، علیه السلام، و احساس روزافزون نیاز به حجت خدا در جامعه ما دارد، که این خود تحوّلی مبارک و رویدادی عظیم است، رویدادی که شاید بتوان آن را ظهور اصغر و مقدمه ظهور اکبر مهدی موعود، علیه السلام، به شمار آورد.

امّا از آنجا که به موازات رشد و بالندگی هر حرکت صحیح، جریان های انحرافی و حرکت های ناصحیح نیز توسعه می یابند، باید بسیار مراقب بود و اجازه نداد که حرکت مقدس و برخاسته از ضمیر پاک و آگاه مردم مسلمان کشورمان با اقدامات نادرست و حساب نشده عده ای و یا خدای نخواسته اغراض و نیت های ناپاک عده ای دیگر آلوده شود.

یکی از مهمترین آسیبهایی که درحال حاضر حرکت مقدس مهدویت را در جامعه ما خدشه دار می سازد، عوام زدگی و گرایش به اقدامات سطحی و بی مایه است. که این موضوع در قالب های مختلفی همچون سخنرانی ها، نشر کتب، جشن ها، مراسم و... ظهور و بروز پیدا می کند. 1. سخنرانی ها، منابر و مجالس

به نظر می رسد در سخنرانی ها و منابر و مجالسی که به نام مقدس امام عصر، علیه السلام، برگزار می شود، باید چند نکته اساسی مورد توجه قرار گیرد:

متأسفانه امروزه شاهدیم که برخی از سخنرانان و اهل منبر و خطابه به هیچ یک از موارد بالا توجه نکرده و صرفاً مردم را با نقل خواب و رویا و بیان حکایات ملاقات ها و تشرّفات، آن هم بدون توجه به میزان صحّت و استناد آنها، سرگرم می کنند.

باید توجه داشت که این شیوه سخنرانی و تبلیغ نه تنها مردم را همواره در سطحی نازل از ایمان و آگاهی قرار می دهد، بلکه اعتقاد و باور آنها را نیز بسیار شکننده و آسیب پذیر می سازد؛ زیرا مردمی که تنها با بیان یک خواب و رؤیا جذب موضوع مهدویت می شوند، با وقوع اندک خدشه ای در این نقل ها دچار تزلزل و سردرگمی می شوند.

از سوی دیگر این قبیل سخنرانی ها و مجالس شنوندگان و مخاطبان جوان و نوجوان را از رسالت سنگینی که در برابر حجّت خدا، حضرت صاحب الامر، علیه السلام، دارند، غافل ساخته و به این اندیشه وامی دارد که تنها باید در پی به دست آوردن ادعیه، توسلات و ختوماتی برای تشرّف و ملاقات با آن حضرت بود و قطعاً این قبیل افراد اگر به آرزوی خود دست نیابند دچار دلزدگی و ناامیدی می شوند.

خطر دیگری که این نوع سخنرانی ها و مجالس دارد این است که اعتقاد به مهدویت را در نزد کسانی که هنوز به حقایق شیعه و عمق اندیشه مهدویت پی نبرده اند، به عنوان اعتقادی موهوم و آمیخته با خرافه جلوه می دهد. 2. کتابها و نشریات

تولید و نشر کتاب های مذهبی این روزها بازار آشفته ای دارد؛ برخی از ناشران و نویسندگانی که بدون داشتن شناخت و بینش عمیق دینی و تجربه و آزمودگی لازم در تولید آثار فرهنگی، وارد عرصه چاپ و نشر کتاب شده اند، بیش و پیش از آنکه به تغذیه فکری صحیح جوانان و نوجوانان و عمق بخشیدن به شناخت و بینش دینی آنها بیندیشند، مطالب سطحی و مطابق ذوق و سلیقه عوام مردم را دستمایه کار خود قرار داده اند و از این طریق تجارت فرهنگی خود را رونق می بخشند.

متأسفانه نشر و پخش کتاب های مهدوی نیز از این آفت دور نبوده است. اقبال روزافزون مردم به موضوع مهدویت و عطش آنها برای انس و ارتباط بیشتر با امام عصر، علیه السلام، زمینه ای را فراهم ساخته که عده ای ناآگاه و یا سودجو با انتشار آثار بسیار سطحی، نازل و بعضاً بی پایه و اساس اعتقاد مردم را به بازی بگیرند و ارتباط با حضرت صاحب الامر، علیه السلام، و تشرّف به محضر ایشان را درحد ساده ترین موضوع کوچه بازاری تنزل دهند.

از این رو بر متولیان امور فرهنگی و اعتقادی جامعه اسلامی، بویژه حوزه علمیه قم لازم است که با حساسیت و نظارت بیشتر ضمن تقدیر از نویسندگان و ناشرین کتاب های شایسته مهدوی به نحو مقتضی جلوی نشر و پخش آثار بی مایه و بی محتوا را بگیرند. 3. جشن ها و مراسم

در چند سال گذشته جشن ها و مراسم نیمه شعبان توسعه بیشتری یافته و به یفمن ورود چند دستگاه دولتی در زمره برگزارکنندگان این جشن ها، بر شکوه و جلال ظاهری آنها بسیار افزوده شده است؛ چراغانی، پخش نقل و شیرینی، آذین بندی خیابان ها و میادین، نورافشانی و... امّا در این میان چیزی که به فراموشی سپرده شده، فلسفه بزرگداشت روز نیمه شعبان است.

تردیدی نیست که شادبودن و شاد کردن مردم در روزی که منجی عالم بشریت به دنیا آمده، امری مطلوب و پسندیده است امّا اگر این موضوع باعث شود که مردم به طور کلی از اصل مسأله انتظار، ظهور و وظایفشان در برابر حجت خدا غافل شوند و خدای نخواسته نیمه شعبان بهانه ای شود برای برپایی کارناوال های شادی، کنسرت های موسیقی و حتی رقص و پایکوبی، دیگر نمی توان این مراسم را در جهت رضایت حضرت صاحب الامر، سلام اللَّه علیه، به شمار آورد.

مسئولان و سیاستگزاران فرهنگی کشور باید ضمن حفظ صبغه مردمی جشن های نیمه شعبان، به جای صرف مخارج کلان برای اموری که هیچ تأثیری در افزایش توجه مردم به امام عصر، علیه السلام، ندارد، همت خود را متوجه فعالیت های فرهنگی و تبلیغاتی ثمربخش کنند، فعالیت هایی که حداقل یک لحظه مردم را به تأمل در انتظار و فلسفه نیاز آنها به ظهور حضرت مهدی، علیه السلام، وادارد، نه اینکه آنها را در مقابل این پرسش قرار دهد که: آیا امام زمان، علیه السلام، به این ریخت و پاش ها راضی است؟ آیا در کشوری که فقر بیداد می کند و بسیاری از مردم محتاج نان شب خود هستند، تدارک ریسه های چندهزار متری، نصب هزاران پوستر و پلاکارد به اسم امام عدالت گستر معنا دارد؟ و آیا...؟

امیدواریم که نیمه شعبان امسال کمتر شاهد برنامه های پرزرق و برق و کم محتوا باشیم و این روز چونان گذشته یادآور نیاز ما به ظهور مردی باشد که اگر بیاید جهان پس از مولا علی، علیه السلام، یک بار دیگر طعم عدالت را خواهد چشید. ان شاءاللَّه

زنان در حکومت امام زمان عجل الله تعالی فرجه

محمد جواد طبسی امروز بانوان همانند بسیاری از مردم به آینده می اندیشند؛ به یک انقلاب جهانی و یک حکومت موعود، که چگونه در برابر قدرتهای بزرگ غلبه پیدا می کند! آیا برنامه های اوچیست؟ چه کسانی با او همکاری می کنند و زنان در آن زمان چه نقشی دارند؟ دشمنانش چه کسانی اند و راز و رمز موفقیتش در گرو چیست؟

ما در این نوشتار کوتاه نقش زنان در ایّام غیبت و ظهور امام زمان، علیه السلام، را مورد بررسی قرار می دهیم.

نقش زنان در دوران غیبت صغری

در دوران سخت غیبت صغری، در روزهایی که شیعیان پس از دویست و شصت سال با یک آزمایش بزرگ رو به رو بودند و می بایست با غیبت امام خو کنند، یک زن به عنوان مفزع و پناه معرفی می شود و آن مادر بزرگوار امام حسن عسکری، علیه السلام، است. در این دوره، اگر چه امام هادی و امام حسن عسکری، علیهماالسلام، زمینه غیبت را از پیش فراهم کرده بودند و شخصیتهای مورد اعتمادی همانند عثمان بن سعید عمری و پسرش محمد بن عثمان رابه عنوان وکیل معرفی کرده بودند، به دلایلی از موقعیت مادر امام حسن عسکری، علیه السلام، معروف به »جدّه«، استفاده شد و وی پناه شیعه معروف گردید. ازگفتگوی احمد بن ابراهیم با »حکیمه« دختر امام جواد، علیه السلام، برمی آید که پس از گذشت دوسال از رحلت امام حسن عسکری، علیه السلام، همچنان بسیاری از کارها به دست مادر بزرگوار امام حسن عسکری، علیه السلام، انجام می شده است ولی در حقیقت ازطرف حضرت حجةبن الحسن، علیه السلام، و به فرمان آن حضرت صورت گرفته است.

شیخ صدوق، رحمةالله علیه، از احمد بن ابراهیم نقل کرده است که در سال 262 ق. بر حکیمه دختر امام جواد، علیه السلام، وارد شدم و از پس پرده با وی سخن گفتم و از او درباره اعتقادش به امامان پرسیدم. او همه آنها را یکایک شمرد و آنگاه حجةبن الحسن بن علی را نیز نام برد...

از او پرسیدم: این فرزند کجاست؟ گفت: در پس پرده غیب است. گفتم پس شیعه به چه کسی پناه ببرد؟ گفت: به جدّه، مادر امام حسن عسکری، علیه السلام. سپس افزود: این دستور از سوی امام حسن عسکری، علیه السلام، و به پیروی از امام حسین، علیه السلام، صورت گرفته است. زیرا امام حسین، علیه السلام، در ظاهر برای حفظ جان فرزندش امام سجاد، علیه السلام، به خواهرش زینب کبری، علیهاالسلام، وصیت کرد و درنتیجه تا مدتی هرآنچه از امام زین العابدین، علیه السلام، صادر می شد به حضرت زینب، علیهاالسلام، نسبت داده می شد تا امر پنهان باشد1 و حساسیت ها نسبت به امام سجاد، علیه السلام، کمتر شود. این امتیاز برای جدّه باقی بود تاآنکه کسانی مانند »عثمان بن سعید« و دیگر سفرا و نایبان خاص امام زمان، علیه السلام، در بین شیعیان شناخته شدند و منزلت یافتند.

پس از شهادت امام عسکری، علیه السلام، یک بانو، نظر دستگاه خلافت بنی عباس را نسبت به تعقیب امام زمان تغییر داد. نوشته اند پس از گزارش جعفر کذّاب، که در خانه امام حسن عسکری، علیه السلام، فرزند خردسالی از آن حضرت باقی مانده است، آنها به خانه امام هجوم بردند و پس از دستگیری صیقل (یکی از کنیزان امام) فرزند خردسال را از او مطالبه کردند. او نخست انکار کرد و آنگاه برای اینکه موضوع برای آنها پوشیده ماند، گفت من حامله هستم. از این رو آن کنیز را به دست »أبی الشوارب«، قاضی وقت، سپردند تا از او مراقبت کند. در مدتی که صیقل زیرنظر قاضی نگهداری می شد دستگاه خلافت با مرگ عبید بن خاقانی و شورش صاحب الزنج روبه رو شد و صیقل از وضعیت آشفته سود جست و فرار کرد.2 نقش زنان در دوران ظهور

حال سزاوار است بدانیم زنان در حکومت قائم آل محمد، علیه السلام، چه می کنند؟ چه کسانی هستند؟ چند نفرند؟ از کجا می آیند و چه مسؤولیتی برعهده دارند؟ براساس برخی از روایات، حضور و نقش این زنان ازنظر زمان و موقعیت، چهارگونه است: الف) حضور پنجاه زن در بین یاران امام

اولین گروه از زنانی که به محضر امام زمان می شتابند آنهایند که در آن ایّام می زیسته اند و همانند دیگر یاران امام، علیه السلام، به هنگام ظهور در حرم امن الهی به خدمت امام، علیه السلام، می رسند. در این باره دو روایت وجود دارد:

روایت اول: امّ سلمه ضمن حدیثی درباره علایم ظهور، از پیامبر روایت کرده است که فرمود:

یعوذ عائذ من الحرم فیجتمع الناس إلیه کالطّیر الواردة المتفرقة حتّی یجتمع إلیه ثلاث مأة و أربعة عشر رجلاً فیه نسوة فیظهر علی کلّ جبّار و ابن جبّار...3

در آن هنگام پناهنده ای به حرم امن الهی پناه می آورد و مردم همانند کبوترانی که از چهار سمت به یک سو هجوم می برند به سوی او جمع می شوند تا اینکه در نزد آن حضرت سیصد و چهارده نفر گرد می آیند که برخی از آنان زن می باشند که بر هر جبار و جبار زاده ای پیروز می شود.4

روایت دوم: جابربن یزید جعفی، ضمن حدیث مفصلی از امام باقر، علیه السلام، در بیان برخی نشانه های ظهور نقل کرده که:

و یجیی ء واللَّه ثلاث مأة و بضعة عشر رجلاً فیهم خمسون امراة یجتمعون بمکة علی غیر میعاد قزعاً کقزع الخریف یتبع بعضهم و هی الآیة الّتی قال اللَّه: »أینما تکونوا یأت بکم اللَّه جمیعاً إنّ اللَّه علی کلّ شی ء قدیر...«5

به خدا سوگند، سیصد و سیزده نفر می آیند که پنجاه نفر از این عده زن هستند که بدون هیچ قرار قبلی در مکه کنار یکدیگر جمع خواهند شد. این است معنای آیه شریفه: »هرجا باشید خداوند همه شما را حاضر می کند. زیرا او بر هر کاری توانا است«. پنجاه زن از سیصد و سیزده نفر!

نکته شگفت در این دو روایت این است که می فرماید: سیصد و سیزده مرد گرد آیند که پنجاه نفر ایشان زن هستند!

دوم آنکه: در روایتی که نام یاران برشمرده شده است نام هیچ زنی وجود ندارد.6

در پاسخ این شبهه می توان گفت: این چند نفر در زمره همان سیصد و سیزده نفر هستند. زیرا اولاً امام، علیه السلام، می فرماید: »فیهم«؛ یعنی در این عده پنجاه زن می باشد.

دوم: شاید تعبیر مردان بدین سبب باشد که بیشتر این افراد مرد هستند و این کلمه از باب فزونی عدد مردان، چنین ذکر شده است.

سوم: اگر مقصود همراهی خارج از این عده بود امام می فرمود: »معهم«، نه اینکه بفرماید »فیهم«، زیرا این سیصد و سیزده نفر مانند عدد اصحاب بدر برشمرده شده اند و همه یاران و فرماندهان عالی رتبه و ازنظر مقام و قدرت درحد بسیار بالایی هستند که برخی با ابر جابه جا می شوند و اینها بدون شک با بقیه مردم آن زمان فرق بسیار دارند. بنابراین اگر بگوییم آنها جزو همان سیصد و سیزده نفر هستند برای آنها رتبه و موقعیت ویژه قائل شده ایم و اگر بگوییم در زمره یاران دیگر حضرت باشند از امتیاز کمتری برخوردارند. ب) زنان آسمانی

دسته دوم چهارصد بانوی برگزیده هستند که خداوند برای حکومت جهانی حضرت ولی عصر، علیه السلام، در آسمان ذخیره کرده است و با ظهور آن حضرت به همراه حضرت عیسی، علیه السلام، به زمین می آیند.

ابوهریره از پیامبر، صلّی اللَّه علیه و آله، روایت کرده که:

ینزل عیسی بن مریم علی ثمان ماة رجل و أربع مائة امرأة خیار من علی الأرض و أصلح من مضی.

عیسی بن مریم به همراه هشتصد مرد و چهارصد زن از بهترین و شایسته ترین افراد روی زمین فرود خواهد آمد.

آیا این زنان از امتهای پیشین هستند یا امت اسلامی زمان پیامبر، صلّی اللَّه علیه وآله، و معصومین، علیهم السلام؛ یا از دورانهای مختلف؟ آنها از چه زمان و به چه علت به آسمان برده شده اند و برای عهده داری منصبی در حکومت حضرت می آیند یا برای مسایل دیگر؟ اینها پرسش هایی است که این حدیث از آنها چیزی نمی گوید. ج ) رجعت زنان

سومین گروه از یاوران حضرت بقیةاللَّه، علیه السلام، زنانی هستند که خداوند به برکت ظهور امام زمان آنها را زنده خواهد کرد و بار دیگر به دنیا رجعت خواهند نمود. این گروه دو دسته اند: برخی با نام و نشان از زنده شدنشان خبر داده شده و برخی دیگر فقط از آمدنشان سخن به میان آمده است.

در منابع معتبر اسلامی نام سیزده زن یاد می شود که به هنگام ظهور قائم آل محمد، صلّی اللَّه علیه وآله، زنده خواهند شد و در لشکر امام زمان به مداوای مجروحان جنگی و سرپرستی بیماران خواهند پرداخت.

طبری در دلائل الامامة، از مفضل بن عمر نقل کرده که امام صادق فرمود:

همراه قائم [آل محمد، صلّی اللَّه علیه وآله] سیزده زن خواهند بود.گفتم آنها را برای چه کاری می خواهد؟ فرمود: به مداوای مجروحان پرداخته، سرپرستی بیماران را به عهده خواهند گرفت. عرض کردم: نام آنها را بفرمایید. فرمود: قنواء دختر رشید هجری، ام ایمن، حبابه والبیه، سمیه [مادر عمار یاسر]، زبیده ام خالد احمسیّه، ام سعید حنفیه، صیانه ماشطه، ام خالد جهنّیه.7

»صیانه ماشطه« در زمان حضرت موسی می زیسته است و مادر عمار یاسر در ابتدای بعثت به شهادت رسید. »حبابه« در زمان علی، علیه السلام، و »قنواء« در زمان امام حسن و امام حسین، علیه السلام، و بقیه در زمان های دیگر زندگی می کرده اند.

این گروه سیزده نفری رجعت خواهند کرد و خداوند برای قدردانی از آنها، به برکت امام زمان آنها را زنده خواهد کرد.

در این روایت امام صادق، علیه السلام، از آن سیزده زن فقط نام نه نفر را یاد می کند. در کتاب خصایص فاطمیّه8 به نام نسبیه، دختر »کعبه مازینه«، و در کتاب منتخب البصائر به نام »وتیره« و »أحبشیه« اشاره شده است.9

زنان سرافراز

اینک به اختصار به شرح حال برخی از زنان نامبرده اشاره می کنیم. 1. صیانه ماشطه

او یکی از همان سیزده بانویی است که در دولت حضرت مهدی، علیه السلام، زنده شده، به دنیا بازمی گردد. وی همسر »حزقیل«، پسر عموی فرعون، و شغلش آرایشگری دختر فرعون بود.او همانند شوهرش به پیامبر زمان خود، حضرت موسی، ایمان آورده بود امّا همچنان ایمان خود را پنهان می کرد.

نوشته اند: روزی وی مشغول آرایش دختر فرعون بود که شانه از دستش افتاد و بی اختیار نام خدا را برزبان جاری ساخت. دختر فرعون گفت: آیا نام پدر مرا بر زبان آوردی؟ گفت: نه، بلکه نام کسی را بر زبان آوردم که پدر تو را آفریده است. دختر فرعون ماجرا را نزد پدر بازگو کرد و فرعون صیانه را احضار کرد و گفت: مگر به خداییف من اعتراف نداری؟ گفت: هرگز! من از خدای حقیقی دست نمی کشم و تو را پرستش نمی کنم. فرعون دستور داد تا تنور مسی برافروزند و همه بچه های آن زن را در حضورش در آتش افکنند. چون نوبت به طفل شیرخوارش رسید صیانه می خواست به ظاهر از دین برائت جوید که کودک شیرخوارش به زبان آمد و گفت: مادر صبر کن که تو بر حق هستی! فرعونیان آن زن و بچه شیرخوارش را در آتش افکنده، سوزاندند و خداوند دراثر صبر و تحمل آن زن در راه دین، او را در دولت امام مهدی زنده می گرداند تا هم به آن حضرت خدمت کند وهم انتقام خود را از فرعونیان بگیرد. 2 - سمیه، مادر عمار یاسر

وی هفتمین نفری بود که به اسلام گروید و بدین سبب دشمن سخت به خشم آمد و بدترین شکنجه ها را براو روا داشت.10

او و شوهرش یاسر در دام ابوجهل گرفتار آمدند و او نخست آنها را اجبار کرد که پیامبر خدا را دشنام دهند، امّا آنها حاضر به چنین کاری نشدند. او نیز زره آهنی به سمیه و یاسر پوشانید و آنها را در آفتاب سوزان نگه داشت. پیامبر که گاه از کنارشان عبور می کرد آنها را به صبر و مقاومت سفارش می نمود و می فرمود:

صبراً یا آل یاسر فإنّ موعدکم الجنة.

ای خاندان یاسر، صبر پیشه سازید که وعده گاه شما بهشت است.

سرانجام ابوجهل برهریک ضربتی وارد ساخت و ایشان را به شهادت رساند.11

خداوند این زن را به پاداش صبر و مجاهدتی که در راه اعتلای اسلام نشان داد و بدترین شکنجه را از دشمن خدا تحمل کرد، در ایّام ظهور مهدی آل محمد، صلّی اللَّه علیه وآله، زنده خواهد نمود تا تحقق وعده الهی را ببیند و در لشکر ولیّ خدا به یاوران آن حضرت خدمت کند. 3 - نسیبه، دختر کعب مازنیه

او معروف به »ام عماره« و از زنان فداکار صدر اسلام است که در برخی از جنگهای پیامبر اسلام، صلّی اللَّه علیه وآله، شرکت جسته و مجروحان جنگی را مداوا کرده است. او در جنگ احد بهترین نقش را ایفا کرد. با دیدن صحنه فرار مسلمانان و تنها گذاشتن پیامبر به دفاع از جان شریف پیامبر پرداخت و در این راه بدنش زخمهای فراوان برداشت.

پیامبر عزیز این فداکاری را ستود و به فرزندش عماره چنین فرمود:

امروز مقام مادر تو از مردان جنگی والاتر است.12

پس از فروکش کردن جنگ، نسیبه با سیزده زخم13 سنگین به همراه دیگر مسلمانان به خانه برگشت و به استراحت پرداخت. با شنیدن فرمان پیامبر خدا، صلّی اللَّه علیه وآله، که فقط مجروحان جنگ باید به تعقیب دشمن بشتابند، نسیبه از جای برخاست و آماده رفتن شد، امّا به علت شدت خونریزی نتوانست شرکت کند. همین که پیامبر از تعقیب دشمن برگشت، پیش از آنکه به خانه برود، عبداللَّه بن کعب مازنی را برای احوالپرسی نسیبه و سلامتی وی به نزد او فرستاد و چون از سلامتی وی آگاه گشت شادمان موضوع را به پیامبر خبر داد.14

نسیبه از کسانی است که برای یاری امام مهدی، علیه السلام، زنده خواهد شد.15 4. امّ ایمن

از زنان پرهیزکار و خدمتکار حضرت رسول، صلّی اللَّه علیه وآله، است. پیامبر به او مادر خطاب می کرد و می فرمود:

هذه بقیة اهل بیتی.16

این زن، باقی مانده ای از خاندان من است.

وی همواره در کنار زنان مجاهد، در جبهه جنگ به مداوای مجروحان می پرداخت.17

ام ایمن از شیفتگان خاندان امامت بود که در ماجرای فدک، حضرت زهرا، علیهاالسلام، او را به عنوان شاهد معرفی کرد. وی پنج یا شش ماه پس از پیامبر از دنیا رفت.18 خداوند به برکت مهدی آل محمد، علیه السلام، به هنگام ظهور، او را زنده می گرداند تا در لشکرگاه امام به خدمت گماشته شود. 5. امّ خالد

در روایت دو بانو بدین نام مشهور شده اند: ام خالد احمسیه و ام خالد جهنّیه. شاید مقصود ام خالد مقطوعة الید (دست بریده) باشد که یوسف بن عمر، پس از به شهادت رساندن زیدبن علی بن الحسین در کوفه، دست او را به جرم شیعه بودن قطع کرد. در کتاب رجال کشی درباره شخصیت و مقام این زن فداکار از امام صادق، علیه السلام، مطلبی ذکر گردیده که حایز اهمیت است. ابوبصیر گوید: در خدمت امام صادق نشسته بودیم که ام خالد مقطوعةالید از راه رسید. حضرت فرمود:

ای ابابصیر، آیا میل داری که کلام امّ خالد را بشنوی؟

من عرض کردم: آری ای فرزند رسول خدا، با شنیدن آن شادمان می گردم... در همان موقع ام خالد به خدمت امام آمد و سخن گفت. دیدم وی در کمال فصاحت و بلاغت صحبت می کند. سپس حضرت پیرامون موضوع ولایت و برائت از دشمنان با او سخن گفت.19 6. زبیده

مشخصات کاملی از او نقل نشده است. احتمال دارد زبیده زن هارون الرشید باشد که شیخ صدوق، رحمةالله علیه، درباره اش گفته است: وی یکی از هواداران و پیروان اهل بیت است. هنگامی که هارون دانست از شیعیان است قسم خورد که طلاقش دهد. زبیده کارهای خدماتی بسیاری داشت که یکی آبرسانی به عرفات است. همچنین نوشته اند وی یکصد کنیز داشت که پیوسته مشغول حفظ قرآن بودند و همیشه از محل سکونت او صدای تلاوت قرآن شنیده شد. زبیده در سال 216 ق. رحلت کرد.20 7. حبّابه والبیّه

از زنان والامقامی است که دوره زندگی هشت امام معصوم را درک کرد و پیوسته مورد لطف و عنایت ایشان قرار داشت. در یک یا دو نوبت به وسیله امام زین العابدین و امام رضا، علیهماالسلام، جوانی اش به او بازگردانده شد. اولین ملاقات وی با امیر مؤمنان، علیه السلام، بود که از آن حضرت دلیلی بر امامت درخواست کرد. حضرت در حضور وی سنگی را برداشت و بر آن مهر خود را نقش کرد و اثر آن مهر در سنگ جای گرفت و به او فرمود: پس از من هر که توانست در این سنگ چنین اثری برجای بگذارد او امام است. از این رو حبابه پس از شهادت هر امامی نزد امام بعدی می رفت و آنان مهر خود را بر همان سنگ می زدند و اثر آن نقش می بست. نوبت که به امام رضا، علیه السلام، رسید حضرت نیز چنین کرد. حبابه نه ماه پس از رحلت امام رضا، علیه السلام، زنده بود و پس از آن بدرود حیات گفت.21

روایت شده است که وقتی حبابه به خدمت امام زین العابدین رسید یکصد و سیزده سال از عمرش سپری شده بود. حضرت با انگشت سبابه خود اشاره ای نمود و جوانی اش بازگشت.22

همچنین نوشته اند: صورت حبابه از زیادی سجود سوخته و از عبادت همانند چوب خشکیده ای شده بود.23 8. قنواء

دختر رشید هجری، یکی از شیعیان و پیروان علی، علیه السلام، و خود از یاران باوفای حضرت امام جعفر صادق، علیه السلام، است24. وی دختر بزرگمردی است که در راه محبت و دوستی امیر مؤمنان به طرز دلخراشی به شهادت رسید. از گفتار شیخ مفید برمی آید که قنواء به هنگام ورود پدرش نزد عبیداللَّه بن زیاد شاهد قطع دو دست و دو پای پدر خود بوده و به کمک دیگران بدن نیمه جان پدر را از دارالاماره بیرون آورده و به خانه منتقل کرده است. روزی قنواء به پدرش گفت: پدرجان، چرا این همه خود را به رنج و مشقت عبادت می اندازی! پدر درجواب گفت: دخترم، پس از ما گروهی خواهند آمد که بینش دینی و شدت ایمانشان از ما، که این همه خود را به زحمت عبادت انداخته ایم، بیشتر است.25 د. بانوان منتظر

چهارمین گروه یاوران امام زمان بانوان پرهیزکاری هستند که پیش از ظهور

حضرت بقیةاللَّه، علیه السلام، رحلت کرده اند. به ایشان گفته می شود: امام تو ظاهر گشته است، اگر مایلی می توانی حضور داشته باشی. آنان نیز به اراده پروردگار زنده خواهند شد.

رجعت زنان مربوط به گروه خاصی نیست و هر بانویی خود را با خواسته ها و شرایط زندگی در حکومت مهدی آل محمد، علیه السلام، تطبیق دهد ممکن است در آینده از رحمت خداوندی بهره مند گشته، برای یاری امام زنده شود. یکی از آن شرایط خواندن دعای »عهد« است که در فرد، نوعی آمادگی برای پذیرش حکومت آخرین ذخیره الهی ایجاد می کند. به فرموده امام صادق، علیه السلام:

هر که چهل صبح دعای عهد را بخواند از یاوران قائم ما باشد و اگر هم پیش از ظهور آن حضرت از دنیا برود خداوند او را از قبر بیرون آورد تا در خدمت آن حضرت باشد...26 انتظار فرج

یکی از شرایط حضور در حکومت بقیةاللَّه و توفیق دیدار با آن حضرت انتظار فرج است؛ یعنی آمادگی کامل برای پذیرش حکومت حق و آراستن به آنچه که مهدی، علیه السلام، می گوید و می خواهد. انتظار فرج یعنی نفی هرگونه سلطه از بیگانگان و مبارزه با افکار انحرافی و فساد اخلاق و در یک کلام، انتظار فرج یعنی بیزاری از دشمنان خدا و پیامبر و معصومین، علیهم السلام.

بی سبب نیست که انتظار از بهترین اعمال شمرده شده است، بلکه فرد منتظرف دولت مهدی همانند کسی است که در پیش روی رسول خدا شهید گشته و در خون خود غلتیده است و اگر بر همان حالت انتظار از دنیا برود بسان کسی باشد که در خیمه مهدی فاطمه، علیهماالسلام، می باشد.

ابوبصیر از امام صادق روایت کرده که آن حضرت روزی فرمود:

آیا شما را خبر ندهم به چیزی که خداوند عملی را بدون آن از بندگانش قبول نمی کند؟ گفتیم: آری. فرمود: شهادت بر وحدانیت خدا و رسالت پیامبر، صلّی اللَّه علیه وآله، و اقرار به آنچه که خداوند فرموده، از دوستی ما و بیزاری از دشمنان و اطاعت و پیروی از ما. نیز داشتن ورع و پرهیزکاری و انتظار کشیدن برای قائم، علیه السلام. آنگاه فرمود: بدرستی که برای ما دولتی است، خداوند آن را هر زمانی که اراده کند برقرار می سازد. سپس افزود: هرکس که دوست دارد از یاران قائم، علیه السلام، باشد باید در انتظار به سر برد و خود را به ورع و محاسن اخلاق بیاراید، و اگر در همان حال بمیرد برای او اجری همانند کسی است که آن حضرت را درک کرده باشد.27 پی نوشتها:

مبانی غیبت و ظهور حضرت مهدی علیه السلام

قسمت اول

عباس پسندیده

اشاره:

در این نوشتار به این پرسشها پاسخ خواهیم داد که چرا غیبت اتفاق افتاد؟ و چه زمانی ظهور رخ خواهد داد؟ و در لابهلای پاسخ به این دو پرسش، مسائلی چون خشونتهای هنگام ظهور، و جایگاه آزادی و اختیار بشر در پدیدة ظهور، و چگونگی ادارة جهان پس از ظهور مطرح خواهد شد؟

پاسخ به این پرسشها و پرسشهای دیگری که پیرامون پدیدة غیبت و ظهور وجود دارد، نیازمند بررسی مبانی غیبت و ظهور است. با روشن شدن مبانی این پدیده، پاسخ پرسشهای گوناگون آن نیز روشن خواهد شد. این نوشتار، در سه اصل به بررسی مبانی پدیدة غیبت و ظهور خواهد پرداخت و سپس بر مبنای اصول یاد شده، پدیدة غیبت و ظهور و برخی مسایل پیرامونی آن را بررسی خواهد کرد. اصل اول

تغییرناپذیری امامت و ولایت 1-1 طرح خداوند برای ادارة امور جهان

طرحی که خداوند متعال برای «ادارة امور جهان تنظیم کرده است نظریة امامت و ولایت است این نظریه نه یک نظریة اسلامی که یک نظریة الهی و مورد پذیرش همة ادیان آسمانی است

شاید تصور شود که تا پیش از رحلت پیامبر اسلام صلّی الله علیه وآله دوران نبوت و رسالت جریان داشته است و بعد از آن دوران امامت و ولایت آغاز می شود و لذا نمی توان ادعا کرد که نظریة امامت و ولایت طرح همیشگی خداوند برای ادارة امور جهان است بلکه این نظریه از زمان رحلت پیامبر اسلام صلّی اللهعلیه وآله آغاز گردید.

واقعیت این است که نظریه امامت و ولایت در تعارض با رسالت و نبوت نبوده بلکه با آن قابل جمع است نبوت و رسالت مقام گرفتن و ابلاغ کردن وحی هستند و امامت و ولایت مقام اجرای آن به همین جهت «رسول و «نبیّ» می توانند «امام و «ولیّ» هم باشند، چنانکه درمورد رسول مکرم اسلام صلّی الله علیه وآله اینگونه بوده است

البته در برخی نظریه ها ادعا شده که هدف بعثت انبیاء، «خدا و آخرت بوده و «امامت ناس جزء مأموریت الهی انبیاء، از جمله نبی مکرم اسلام صلّی الله علیه وآله نبوده است این نظریه هرچند در زمان ما پردازش شده و برای نظریه پرداز آن جدید محسوب می شود ولی ریشه در تاریخ اسلام دارد. نظریة تفکیک میان رسالت و امامت و محدود ساختن مأموریت انبیا به ابلاغ رسالت یک نظریة اموی است معاویه در یکی از نامه هایی که به حضرت علی علیه السلام نوشته است نظر خود را این گونه بیان می کند:

ألا و إنّما کان محمّد رسولاً من الرسل إلی الناس کافة فبلّغ رسالات ربّه لایملک شیئاً غیره

بدان که محمد فقط فرستاده ای از خیل فرستادگان خدا به سوی همة مردم بود که رسالت خود را تبلیغ کرد و ولایت و تملّک بر هیچ چیز دیگر نداشت

همانگونه که معلوم است معاویه «امامت رسول خدا، صلّی الله علیه وآله را انکار کرده است و مأموریت الهی ایشان را فقط ابلاغ رسالت می داند. امّا در مقابل وی حضرت علی علیه السلام قرار دارد که «امامت ناس را مأموریت الهی پیامبر اکرم صلّی الله علیه وآله می داند. آن حضرت در جواب معاویه می نویسد:

والذی أنکرت من إمامة محمد، صلّی اللهعلیه وآله و زعمت أنّه کان رسولاً و لم یکن إماماً، فإنّ إنکارک علی جمیع النبیّین الائمّة و لکنّا نشهد أنّه کان رسولاً نبیّأ إماماً، صلّی اللهعلیه وآله .

و امّا اینکه امامت (حضرت ) محمد، صلّی الله علیه وآله را انکار کردی و پنداشتی که او فقط رسول است نه امام این در حقیقت انکار همة پیامبرانی است که «امام بوده اند، ولی ما شهادت می دهیم که او هم رسول بود و هم نبّی بود و هم امام

خلاصة سخن اینکه «امامت ناس جزء مأموریت الهی پیامبران است و لذا امامت فقط محدود به ائمه دوازده گانه شیعه نمی شود، بلکه همة انبیای الهی نیز امام اند. البته در شرایط زمانی که ما قرار داریم براساس نظریه «خاتمیت ، دوران رسالت و نبوت به پایان رسیده و آنچه الا´ن وجود دارد، «امامت است 1-2 «ثبات و تغییرناپذیری طرح امامت

طرح دین برای ادارة امور بشر (یعنی طرح ولایت و امامت طرحی ثابت و تغییرناپذیر است شخص امام و ولیّ تغییر می کند، امّا نظریه امامت و ولایت تغییر نمی کند، زیرا امامت و ولایت همانند توحید و معاد، در زمرة اصول ثابت حیات تکاملی انسان قرار می گیرد و لذا تغییرناپذیر خواهد بود. این گونه نیست که خداوند متعال با مرور زمان حرف جدیدی و نظر جدیدی و طرح جدیدتر و کارآمدتری برای ادارة

امور بشر ارائه کند. تغییرپذیری در حوزة حاکمیت یا به دلیل غیراصولی بودن موضوع است که با مقتضیات زمان قابل تغییر است و یا به دلیل نقصان دانش بشری و یا به دلیل تغییر زمینه های انسانی پذیرش حاکمیت ها ، امّا نظریة امامت و ولایت هم از اصول است و هم از یک منشأ بی نقص و کمال سرچشمه می گیرد و هم برای سعادت واقعی بشر تنظیم می شود، نه مطابق نرخ روز و میل این و آن و به همین جهت ثابت و تغییرناپذیر است

به بیان دیگر، ادیان الهی حرف

آخر و آخرین و متکامل ترین نظریه را در همان ابتدا بیان کرده اند و معتقدند که سعادت بشر فقط در

این طرح قابل تحقق است و لذا

این طرح هیچگاه دستخوش تغییر و تحوّل نشده و نخواهد شد و دقیقاً به همین جهت است که اولین بشر خاکی امام بود و آخرین آن نیز امام خواهد بود، یعنی بدو و ختم عالم امامت و ولایت است این نشان از تغییرناپذیری طرح خداوند برای ادارة امور بشر دارد. اگر این طرح قابل تغییر می بود، می بایست به مرور زمان دگرگون شود و دچار تحوّل گردد، نه این که از بدو خلقت تا ختم آن یکسان باشد. یکسان بودن طرح خداوند برای اداره امور بشر و تغییرناپذیر بودن آن در طول زمان یکی از مسایل مهمی است که در متون دینی به آن اشاره و بلکه تصریح شده است

امام باقر، علیه السلام دراین باره می فرمایند:

والله ما ترک الله أرضاً منذ قبض آدم علیه السلام إلاّ و فیها إمام یهتدی به إلی الله و هو حجته علی عباده و لا تبقی الارض بغیر حجة لله علی عباده .

به خدا سوگند که خدا از زمان رحلت حضرت آدم علیه السلام هرگز زمین را بدون امامی که مردم را به وسیلة او به سوی خود هدایت کند، رها نکرده است او حجّت خدا است و زمین بدون حجّت نخواهد بود.

در این حدیث تصریح شده است که از آغاز آفرینش زمین همواره از نعمت وجود امام و حجّت خداوند برخوردار بوده است و در حدیث دیگری از امام صادق علیه السلام آمده است آخرین کسی که در زمین به دیار باقی رحلت می کند، امام است

إنَّ آخر من یموت الاءمام

از این دو حدیث شریف استفاده می شود که بدو و ختم جهان با «امام است و از دیدگاه خداوند، «امامت تنها طرح مفید برای ادارة امور جهان از آغاز تا فرجام آن است

در پاره ای از احادیث نیز حقیقت یاد شده به صورت کلی آمده است یعنی هرچند اشاره به بدو و ختم عالم نشده است ولی تصریح شده است که زمین در هیچ زمانی بدون حجّت و امام نبوده و نخواهد بود. درهمین باره «عبدالله خداش بصری می گوید: شخصی از امام صادق علیه السلام پرسید:

تخلواالارض ساعة لایکون فیها إمام

آیا زمین لحظه ای بدون امام خواهد بود؟

و امام علیه السلام در جواب وی فرمودند:

لاتخلوا الارض من الحق .

زمین از (حجّت بر) حق خالی نخواهد ماند.

و این یعنی شمول و فراگیری امامت در همة زمانها. همچنین آن حضرت در حدیث دیگری بیان فرموده اند که جهان با این عمر طولانی خود، حتی یک روز هم بدون امام نخواهد ماند:.

لاتبقی الارض یوماً واحداً بغیر إمام منّا تفزع إلیه الافمّة

زمین حتی برای یک روز هم بدون امامی از میان ما که مردم به سوی او پناه آوردند، نخواهد ماند.

گذشته از این که «امامت از جنبة زمانی شمول دارد، از جنبة جمعیتی هم شمول دارد، یعنی اجرای طرح امامت و ارسال هدایت گران الهی متوقف بر وجود جمعیت کثیر نیست بلکه اگر زمین فقط یک نفر ساکن داشته باشد، خداوند متعال برای او «امام خواهد فرستاد تا او را در راه تکامل و انسانیت هدایت و راهبری کند. به بیان دیگر، نظریه اسلام در باب جامعه و حکومت نظریة (یک به اضافة یک تا به (یک به اضافة بی نهایت است یعنی اگر جامعه از دو نفر تشکیل شده باشد حتماً یکی از آنان امام است این از قوانین حتمی الهی است این یکی از تفاوتهای مهم میان طرح امامت و ولایت با طرحهای بشری است بخشی از احادیث منقول از امام صادق علیه السلام به این جنبه پرداخته است که به برخی از آنها اشاره می شود:

لو لم یبق فی الارض إلاّ إثنان لکان أحدهما الحجة

اگر در زمین بیش از دو نفر کسی نمانده باشد، بدون شک یکی از آن دو «حجّت خدا» است

و همچنین می فرمایند:

لو لم یکن فی الارض إلاّ إثنان لکان الاءمام أحدهما.

اگر در زمین فقط دو نفر وجود داشته باشند، حتماً یکی از آن دو «امام است

و در جای دیگری فرموده اند:

لو کان الناس رجلین لکان أحدهما الاءمام

اگر جمعیت بشر دونفر باشد، بدون شک یکی از آن دو «امام خواهد بود.

اینها همه نشان می دهد که خداوند متعال حتی یک نفر را هم به حال خود رها نخواهد کرد و این نشان از نظر لطف و رحمت خداوند بر بشر دارد. امام صادق علیه السلام دراین باره می فرمایند:

إنَّ الله أجلّ و أعظم من أن یترک الارض بغیر إمام عادل

شأن خداوند متعال والاتر و بالاتر از آن است که زمین را بدون امام عادل رها سازد.

خلاصة سخن اینکه اولاً، طرح امامت و ولایت از اصول حیات انسانی است که نه محدودیت زمانی دارد و نه محدودیت جمعیّتی بلکه از نظر زمانی به مجرد پیدایش «اولین حیات انسانی و تا وجود «آخرین حیات انسانی ، و از نظر جمعیتی با «کمترین تعداد» ممکن تا «بیشترین تعداد» ممکن اجرا می شود.

و ثانیاً، همین ویژگی یاد شده نشان می دهد که این طرح طرحی است تغییرناپذیر که از بدو عالم تا ختم آن ثابت خواهد ماند.

و ثالثاً، از آنجا که این طرح یک طرح الهی است نه بشری ثبات و تغییرناپذیری آن نشانة ناکارایی آن نیست تکاملف در طول زمان از ویژگی های انسان و پدیده های انسانی و امور غیراصولی است به همین جهت طرح امامت و ولایت به جهت الهی بودن کامل ترین و مترقی ترین طرح ادارة جهان و تنها راه سعادت بشری است 1-3 تغییرناپذیری شؤون امامت

طرح ولایت و امامت دارای حوزه های مختلفی است برای این که روشن شود اصل تغییرناپذیری طرح امامت و ولایت به چه معنا است لازم است بحث را در حوزه های مختلف این طرح مورد بررسی قرار دهیم این حوزه ها عبارتند از: حوزه قانون و حوزه امام الف حوزه قانون

قانون مبنای کنشها و واکنشهای بشری و ترسیم کننده راه سعادت آدمی است و به همین جهت نقش تعیین کننده ای در سرنوشت بشر دارد... و در این میان آنچه اهمیتی چندبرابر خواهد داشت «منشأ قانون است دربارة منشأ قانون به دو دیدگاه می توان .

اشاره کرد: یکی دیدگاهی که قانون را متغیّر می داند و دیگری دیدگاهی که قانون را ثابت ولایتغیّر می داند. دیدگاهی که قانون را متغیّر می داند، منشأ بشری برای آن قائل است و براین باور است که مشروعیت قوانین به بشری بودن آن است و قانونی که بشر آن را تنظیم نکرده باشد، مشروعیت ندارد. از همین جا است که نظریه دموکراسی در قانون پیدا می شود.

امّا دیدگاهی که قانون را ثابت و تغییرناپذیر می داند، منشأ الهی برای قانون قائل است و براین باور است که مشروعیت قانون به الهی بودن آن است و لذا دراین نظریه قانون طبق خواست مردم تغییر نمی کند و حاکم الهی نیز براساس خواست مردم عمل نمی کند. امام صادق علیه السلام در تبیین این دو دیدگاه می فرمایند:

إنَّ الائمّة فی کتاب الله عزّوجلّ إمامان قال الله تبارک و تعالی «وَ جَعَلناهفم أئمَّةً یَهدونَ بفأمرفنا» لا بأمر النّاس یقدمون أمرالله قبل أمرهم و حکم الله قبل حکمهم

قال «وَ جَعَلناهم أئمَّةً یَدعونَ إلی النّارف» یقدمون أمرهم قبل أمرالله و حکمهم قبل حکم الله و یأخذون بأهوائهم خلاف کتاب الله عزّوجلّ .

از دیدگاه قرآن پیشوایان دو دسته اند: خداوند متعال می فرماید: «و ما آنان را پیشوایانی قرار دادیم که مردم را به وسیلة امر ما هدایت می کنند» نه خواست مردم فرمان خدا را بر فرمان مردم و حکم خدا را بر حکم مردم مقدم می دارند.

و می فرماید: «و ما آنان را پیشوایانی قرار دادیم که مردم را به سوی دوزخ فرا می خوانند»، فرمان مردم را بر فرمان خدا و حکم مردم را بر حکم خدا مقدم می دارند و خواسته های هوس آلود آنان را ملاک عمل خویش قرار می دهند نه کتاب خدا را!!

در این حدیث شریف بصراحت بیان شده است که پیشوایان نور براساس حکم خداوند متعال عمل می کنند، نه خواست مردم آن چه در توضیح این مطلب می توان گفت این است که در اندیشة دینی حکومت تدبیرگر امور مردم است یعنی این گونه نیست که حکومت دینی ضد مردم و مخالف سامان امور مردم باشد و فقط برای تأمین منافع خدا یا حاکمان آمده باشد، مأموریت حکومت دینی نیز سامان دهی امور مردم است منتهی تفاوت اساسی میان حکومت الهی و حکومت طاغوتی در ملاک تدبیرگری است حکومت الهی و دینی معتقد است که امور مردم را با «امر مردم (یعنی قانون مردم نمی توان سامان داد و باید به قانون الهی عمل کرد ولی حکومت های غیرالهی معتقدند که امر مردم را باید با امر مردم (یعنی قانون مردم سامان داد. قرآن کریم دربارة منشأ قانون می فرماید:

«إنف الحفکم إلاّ لله» .