جلسه 1400/11/06

بسم الله الرحمن الرحیم



تفسیر فوت عمره تمتع بعد از هلال ذی الحجة



موضوع: تفسیر فوت عمره تمتع بعد از هلال ذی الحجة 


دو مطلب هر چند به بحث ما مربوط نیست عرض می کنم.

تفسیر آیه مزملیکی در مورد آیه شریفه مزمل است که این آیه را چطور باید معنا کرد؟
﴿يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ قُمِ اللَّيْلَ إِلاَّ قَلِيلاً نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِيلاً أَوْ زِدْ عَلَيْهِ﴾
بحث این است که اگر نصفه تا آخر تفسیر قبل باشد آیه قابل تصحیح نیست چرا که یا تفسیر مستثنی (قلیل) است یا تفسیر مستثنی منه (اللیل الا القلیل)؟ اگر تفسیر قلیل باشد که نصف شیء قلیل نیست و اگر تفسیر اللیل الا القلیل باشد از نصف بیشتر است.
دو احتمال به نظر ما می رسد که یکی از آنها از روایات قابل استفاده است و یکی هم به ذهن ما آمده است.


آنچه به ذهن ما آمده است این است که آیه اصلا در مقام تفسیر نیست بلکه در مقام بیان چهار قسم است و البته در موارد عطف گاهی اوقاف عاطف ذکر می شود و گاهی ذکر نمی شود. آیه شریفه می گوید که تو به نماز مامور هستی و چهار صورت در آن متصور است که ممکن است تخییری باشد یا تنویع به حسب موارد مختلف باشد یعنی هر کدام در جای خودش لازم باشد. اگر شب را دوازده ساعت فرض کنیم، قلیل از این شب را کم کنیم این نیست که دوازده ساعت بشود مثلا هفت ساعت بلکه معمولا مثل این است که یک ساعت از آن کم شود. قلیلا شبیه به استثناء است و در استثناء نوعا گفته می شود استثنای اکثر قبیح است ولی به نظر ما نه تنها استثنای اکثر قبیح است بلکه مستثنی منه بعد از استثناء باید استغراق عرفی داشته باشد. مثلا از صد نفر یک نفر.پس قم اللیل الا قلیلا یعنی باید تهجد انجام بدهی مگر کمی از شب را که مثلا از دوازده ساعت حدود یک ساعت که پس حدود یازده ساعت باید تهجد کرد.


یک صورت دیگر این است که نصفش باشد که بین آن و قبلش عاطف حذف شده است.

صورت سوم او انقص منه قلیلا یعنی یک مختصری از نصف کمتر و او زد علیه یعنی بیشتر از نصف.اشتباهی که بسیاری از تفاسیر مرتکب شده اند این است که قید قلیل را هم برای نقصان و هم برای زیاده گرفته اند در حالی که در نقصان آیه فرموده است الا قلیلا اما ازدیاد بر آن قید قلیل ندارد.
احتمال دیگر که از روایات قابل استفاده است این است که مراد از قلیل اول، قلت افرادی است یعنی شما در اکثر شب ها به نماز شب مامور هستی و فقط در موارد خیلی قلیل مامور نیستی و بعد در ادامه مقدار زمان هر شب را تفسیر کرده است.
به نظر می رسد آنچه در روایت وارد شده است تفسیر خوبی است.


تفسیر فوت عمره تمتع بعد از هلال ذی الحجةبحث دیگری که می خواهم مطرح کنم فرع فقهی است. در عروه در کتاب حج آمده است که مستحب است اشخاص قبل از شروع ذی الحجة احرام ببندند. مرحوم آقای حکیم نوشته اند در روایاتی آمده است که أَمَّا نَحْنُ فَإِذَا رَأَيْنَا هِلَالَ ذِي الْحِجَّةِ قَبْلَ أَنْ نُحْرِمَ فَاتَتْنَا الْمُتْعَةُ.
ایشان فرموده اند ظاهر این روایت این است که این از خصوصیات ائمه علیهم السلام است و وجه آن هم ظاهر نیست.
ما وقتی بحث حج داشتیم عرض کردم که یک روایت صحیح السند دیگری هست که این مساله را حل کرده است. در آن روایت آمده است که چون ما از ذی الحلیفة احرام می بندیم اما شما عراقی ها از ذات العرق محرم می شوید و آن عجله ای که ما اهل مدینه داریم شما ندارید. اما چون روایت را مرحوم صاحب وسائل در بحث مواقیت نیاورده اند بلکه در بحث عمره ذکر کرده اند باعث شده است که علماء به آن توجه نکنند.


روایت این است:وَ فِي عُيُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الْوَشَّاءِ بْنِ بِنْتِ إِلْيَاسَ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا ع أَنَّهُ قَالَ: إِذَا أُهِلَّ هِلَالُ ذِي الْحِجَّةِ وَ نَحْنُ بِالْمَدِينَةِ- لَمْ يَكُنْ لَنَا أَنْ نُحْرِمَ إِلَّا بِالْحَجِّ لِأَنَّا نُحْرِمُ مِنَ الشَّجَرَةِ- وَ هُوَ الَّذِي وَقَّتَ رَسُولُ اللَّهِ ص- وَ أَنْتُمْ إِذَا قَدِمْتُمْ مِنَ الْعِرَاقِ فَأُهِلَّ الْهِلَالُ فَلَكُمْ أَنْ تَعْتَمِرُوا لِأَنَّ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ ذَاتَ عِرْقٍ وَ غَيْرَهَا مِمَّا وَقَّتَ لَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ ص (وسائل الشیعة، جلد ۱۴، صفحه ۳۱۴)
با در نظر گرفتن این روایت وجه آنچه در آن روایت بیان شده مشخص می شود.
مراد از سابری
منظور از بیاع سابری در روایات چیست؟
سید عبدالله نوه سید نعمت الله جزایری در تذکره شوشتر مطالبی نوشته است که خواندنی است. در آنجا نوشته است سد شوشتر که ساخته شده است در چندین قرن سلاطین آن را شروع کرده اند و نتوانسته اند آن را تمام کنند. در آنجا جنگی بین ایران و روم اتفاق افتاده است و ایران در آن غالب شده است که تصویر آن در مجسمه هم ثبت شده است که فرمانده روم اسب شاپور را می بخشد. شاپور به او دستور می دهد که باید این سد را تمام کند و خاک را هم باید از ترکیه و آن مناطق بیاورید و از خاک اینجا استفاده نکنید. آن ها وقتی به ایران می آیند آب کارون به آنها می سازد و در آنجا ساکن می شوند و به محل خودشان برنمی گردند. بافتنی هایی داشته اند و سابری معرب همان شاپوری است و منظور همان لباس بافتنی شاپوری است. در روایات هم هست که دیبای شوشتری که منظور همین است.
این کتاب تکه های جالب و خوشمزه زیاد دارد. از جمله برای همین درست کردن سد، که اشخاص فراری بوده اند و خسته می شده اند اینکه چه کار کرده اند نکات جالبی دارد.


عدم کفایت رجوع به وسائل و مستدرک برای فحصبا توجه به آنچه فرمودید می توان گفت رجوع به وسائل و مستدرک آن برای فحص کافی است؟
خیر بعید نیست که بگوییم کفایت نمی کند. البته آن علماء در زمان خودشان به مقدار توانشان زحمت کشیده اند و لذا اجتهادی هم که بر اساس آن مقدار فحص انجام داده بودند در حق خودشان کافی است اما الان با توجه به امکاناتی که موجود شده است نمی توان صرف رجوع به وسائل و مستدرک را برای فحص کافی دانست.