مشخصات کتاب
عنوان و نام پدیدآور : بقیع تدوین معاونت آموزش و تحقیقات [بعثه مقام معظم رهبری در امور حج و زیارت ؛ [برای حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت .
مشخصات نشر : تهران مشعر ۱۳۷۹.
مشخصات ظاهری : ۲۶ ص : مصور، نقشه ۵/۹ × ۱۸ س م.
فروست : اماکن چهارگانه
شابک : ۴۰۰۰ ریال 964-6293-76-X : ؛ ۴۰۰۰ ریال (چاپ سوم) ؛ ۵۰۰۰ ریال (چاپ چهارم) ؛ ۵۰۰۰ ریال (چاپ پنجم)
یادداشت : چاپ سوم : تابستان ۱۳۷۹.
یادداشت : چاپ چهارم : تابستان ۱۳۸۰.
یادداشت : چاپ پنجم پائیز ۱۳۸۰.
موضوع : زیارتگاه های اسلامی
موضوع : مدینه--زیارتگاههای اسلامی
موضوع : بقیع
شناسه افزوده : حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت
شناسه افزوده : بعثه مقام معظم رهبری در امور حج و زیارت. معاونت آموزش و تحقیقات
رده بندی کنگره : BP۲۶۲/۷ /ب۷
رده بندی دیویی : ۲۹۷/۷۶۳۵
شماره کتابشناسی ملی : م ۷۹-۲۶۱۰۲
اشاره
بقیع
بسم اللَّه الرحمن الرحیم
بقیع غَرقَد، گورستان مدینه منوره است که در زمان رسول خدا صلی الله علیه و آله بسیاری از صحابه و پس از رحلت ایشان چهار تن از امامان معصوم علیهم السلام و نیز تعدادی از بزرگان تابعین و سادات اهلبیت عصمت و طهارت در آن به خاک سپرده شده اند. از آن زمان تا کنون هزاران نفر از دانشمندان، زاهدان و صالحان، که در مدینه از دنیا رفته اند، نیز در همین گورستان دفن شده اند.
پیامبر صلی الله علیه و آله برای آرمیدگان در این قبرستان احترام خاص قائل بود. یکی از موالی پیامبر خدا صلی الله علیه و آله گوید: نیمه شبی پیامبر صلی الله علیه و آله مرا از خواب بیدار کرد و فرمود: من فرمان یافته ام تا برای دفن شدگان در بقیع طلب آمرزش کنم، همراه من بیا. و من همراه آن حضرت حرکت کردم، وقتی در میان قبور بقیع قرار گرفت، مدتی طولانی برای مدفونین آن از
نمای بیرونی در بقیع
خداوند طلب مغفرت و آمرزش کرد؛ «فَاسْتَغْفَرَ لِاهْلِهِ طَویلًا».
پیامبر صلی الله علیه و آله هرگاه از کنار قبرستان بقیع می گذشت، می فرمود: «السَّلامُ عَلَیْکُمْ مِنْ دِیَارِ قَوْمٍ مُؤْمِنِینَ وَ إِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِکُمْ لاحِقُونَ».
آن حضرت بسیاری اوقات در لحظات پایانی شب، کنار قبرستان بقیع می آمد و به دفن شدگان آن درود می فرستاد و برایشان طلب مغفرت می کرد.
و نیز برخی شب ها تنها به بقیع آمده و در آن جا به راز و نیاز با خدا می پرداختند.
امّ قیس گوید: کنار رسول خدا صلی الله علیه و آله در بقیع ایستاده بودم، آن حضرت فرمود: «امّ قیس! از این قبرها هفتاد هزار نفر برانگیخته شده و بدون حساب وارد بهشت می شوند.
چهره های آنان همچون قرص ماه می درخشد.»
علت آن که بقیع را «بقیع الغرقد» نامیده اند آن است که نوعی درخت خاردار در این گورستان می روییده که نامش غرقد بوده و از این رو به بقیع غرقد معروف شده است.
اکنون آن درختان از بین رفته اند، لیکن نامشان مانده است.
برخی نیز گفته اند: بقیع غرقد به زمینی گفته می شود که نوعی درخت بلند توت آن را پوشانده باشد.
این گورستان که در قسمت شرقی مسجد النبی واقع است، در دوره جاهلی اهمیت چندانی نداشته، لیکن پس از هجرت رسول خدا صلی الله علیه و آله به مدینه و دفن بسیاری از چهره های سرشناس مسلمان در آن، از اهمیت و قداست ویژه ای برخوردار گردیده است.
بقیع تا یک صد سال پیش دیوار و حصاری نداشت، اما هم اکنون با دیواری بلند محصور گشته و از گذشته تا کنون
قسمتی از فضای داخلی قبرستان
مسلمانان از هر فرقه و مذهب، پس از زیارت رسول خدا صلی الله علیه و آله به این مکان می آیند و اهل بیت پیامبر علیهم السلام و دیگر آرمیدگان در این گورستان را زیارت می کنند.
قبور ائمه معصوم علیهم السلام و تعداد دیگری از دفن شدگان در بقیع، پیشتر دارای قبه و سرپناه بود، لیکن اکنون همه آنها تخریب گردیده و این قبرستان به صورت فضای باز و ساده ای درآمده و تنها برخی از قبور با دیواره های کوتاه مشخص، باقی مانده است.
دفن شدگان در بقیع
1- امام حسن بن علی علیهما السلام
دفن شدگان در بقیع
روبروی درِ کنونی، کمی در سمت راست، قبور مطهر چهار امام معصوم علیهم السلام قرار دارد:
1- امام حسن بن علی علیهما السلام
امام مجتبی علیه السلام در نیمه رمضان سال سوم هجرت در مدینه زاده شد و از همان دوران کودکی مورد علاقه شدید رسول خدا صلی الله علیه و آله قرار گرفت، پس از رحلت آن حضرت، در کنار پدر بزرگوارش امیر مؤمنان علیه السلام، در جنگ های جمل، صفین و نهروان شرکت جست و پس از شهادت پدر، به امامت منصوب وحدود شش ماه خلافت کرد. سپس معاویه جنگی را بر آن حضرت تحمیل نمود و مردم ایشان را تنها گذاشتندتااین که سرانجام به تحریک معاویه پسر ابو سفیان، در سال 50 ه. ق. توسط همسرش جَعده دختر اشْعَث بن قیس، مسموم و به شهادت رسید و در بقیع به خاک سپرده شد.
2- امام زین العابدین علی بن الحسین علیهما السلام
امام سجاد علیه السلام در سال 38 ه. ق. به دنیا آمد و در دوران امامت حسن بن علی علیهما السلام و پدر بزرگوارش حسین بن علی علیهما السلام رشد یافت. در کربلا همراه پدر بود اما به دلیل
بیماری نتوانست سلاح به دست گیرد. آن حضرت را با دیگر اسیران به شام بردند و از آن پس نزدیک سی و چهار سال امامت داشت و سرانجام در سال 94 ه. ق. به تحریک ولید بن عبدالملک مسموم و به شهادت رسید و در کنار امام مجتبی علیه السلام در بقیع آرمید.
زهد و عبادت و کرم و بزرگواری آن حضرت زبان زد خاص و عام و دوست و دشمن بود.
3- امام محمد بن علی بن الحسین علیهم السلام
امام باقر علیه السلام در سال 58 ه. ق. به دنیا آمد و تا سال 94 ه. ق. در کنار پدر بزرگوارش در مدینه زندگی کرد.
پس از شهادت پدر رهبری را در دست گرفت و شاگردان فراوانی را تربیت کرد. در نشر معارف اسلامی و اهل بیت پیامبر علیهم السلام گام های بلندی برداشت. آن حضرت را «باقر العلوم» یعنی شکافنده دانش ها لقب دادند. امام باقر علیه السلام در سال 114 و یا 117 ه. ق. به تحریک هشام بن عبدالملک به شهادت رسید و در کنار پدر بزرگوارش در بقیع به خاک سپرده شد.
4- امام جعفر بن محمد الصادق علیهما السلام
آن حضرت در سال 80 یا 83 ه. ق. به دنیا آمد و پس از
شهادت پدر، رهبری پیروان اهل بیت علیهم السلام را بر عهده گرفت و در دوران حیات پر بار خود، هزاران شاگرد را در رشته ها و علوم مختلف تربیت کرد. منصور دومین خلیفه عباسی بر آن حضرت به شدّت سخت گرفت و سرانجام در 25 شوال 148 ه. ق. به تحریک وی، آن حضرت مسموم گردید و به شهادت رسید و در بقیع کنار جد و پدرش دفن شد.
در کنار قبور چهار امام از اهل بیت رسول خدا صلی الله علیه و آله دو قبر دیگر وجود داد که یکی از آنها قبر عباس بن عبدالمطلب عموی پیامبر صلی الله علیه و آله و دیگری قبر فاطمه بنت اسد مادر امیرمؤمنان علی علیه السلام است.
عباس بن عبدالمطلب
وی از شخصیت های بزرگ قریش و 2 یا 3 سال از رسول خدا صلی الله علیه و آله بزرگتربود. در مکه از اظهار ایمان خودداری می کرد، در سال دوم با اکراه به همراه قریش در جنگ بدر شرکت جست سپس به اسارت مسلمانان درآمد و با فدیه آزاد شد و سرانجام در زمره بهترین یاران پیامبر صلی الله علیه و آله به شمار آمد. پس از رحلت رسول خدا صلی الله علیه و آله به امیر مؤمنان علی بن ابی طالب علیه السلام وفادار ماند و در سال 32 ه. ق. در زمان عثمان در مدینه درگذشت و در قبرستان بقیع دفن گردید.
قبور ائمه بقیع علیهم السلام:
1- امام حسن مجتبی علیه السلام، 2- امام سجّاد علیه السلام،
3- امام محمّد باقر علیه السلام، 4- امام جعفرصادق علیه السلام
و نیز عباس بن عبدالمطّلب
فاطمه بنت اسد
او همسر ابوطالب، مادر علی بن ابی طالب علیه السلام و از نخستین بیعت کنندگان با رسول خدا صلی الله علیه و آله بود و به عنوان همسر ابوطالب در سرپرستی پیامبر سهم به سزایی داشت.
وی از آن چنان قداستی برخوردار گردید که به درون کعبه راه یافت و فرزندش علی بن ابی طالب علیه السلام را در آن جا به دنیا آورد.
مزار فاطمه بنت اسد، مادر امیر مؤمنان علی علیه السلام
در رحلت او رسول خدا صلی الله علیه و آله به شدت متأثر شد و بر جنازه اش نماز گزارد و در حالی که بر وی می گریست او را در قبر نهاد.
قبور فرزندان رسول خدا صلی الله علیه و آله
در قبرستان بقیع سه تن از دختران رسول خدا صلی الله علیه و آله به نام های زینب، ام کلثوم و رقیّه و نیز ابراهیم پسر آن حضرت دفن شده اند.
زینب
بزرگترین دختر پیامبر صلی الله علیه و آله زینب بود که از خدیجه متولد شد. او با ابوالعاص بن ربیع ازدواج کرد و در سال هشتم هجری قمری بدرود حیات گفت.
ام کلثوم
ام کلثوم همسر عُتیبه بن ابی لهب بود. او در سال سوم هجرت به عقد عثمان درآمد ودرسال 9 ه. ق. وفات یافت و در حالی که پیامبر صلی الله علیه و آله بر او می گریست در بقیع به خاک سپرده شد.