مشخصات کتاب

سرشناسه : قاضی عسکر، علی، ۱۳۲۵ -

عنوان و نام پدیدآور : خاطرات سفر: خاطرات سفر آیت الله ری شهری به کشورهای عربستان، کنیا ، سودان/علی قاضی عسکر .

مشخصات نشر : تهران: مشعر، ۱۳۸۶.

مشخصات ظاهری : ۲۸۸ ص :مصور(رنگی)، جدول.

شابک : ۱۵۰۰۰ ریال 978-964-540-082-6

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : کتابنامه.

موضوع : محمدی ری شهری، محمد، ۱۳۲۵ - -- سفرها -- آفریقا

موضوع : محمدی ری شهری، محمد، ۱۳۲۵ - -- سفرها -- عربستان.

موضوع : سفرنامه های ایرانی .

موضوع : آفریقا -- سیر و سیاحت .

موضوع : عربستان -- سیر و سیاحت .

رده بندی کنگره : DT۱۲/۲۵/ق۱۶خ۲ ۱۳۸۶

رده بندی دیویی : ۹۱۶/۰۴۹

شماره کتابشناسی ملی : ۱۱۷۸۴۸۸

فصل اوّل: حرمین شریفین

اشاره

آغاز راه

همه ساله در ایام عمره، نماینده محترم ولی فقیه و سرپرست حجاج ایرانی، همراه با هیأتی عالی رتبه از مسؤولان سازمان حج و زیارت و بعثه مقام معظم رهبری، به منظور بررسی روند امور اجرایی و فرهنگی عمره، به دیار نور سفر می کنند تا از نزدیک با مسائل و مشکلات زائران آشنا شده، نقاط قوت و ضعف را شناسایی کنند و پس از آن، امور مثبت را تقویت و علل و عوامل کاستی ها را بررسی و برای آن چاره اندیشی کنند.

چهارشنبه مورخ 1/ 6/ 85

ساعت 20/ 9 دقیقه صبح آیةاللَّه ری شهری به پاویون فرودگاه آمدند و آقایان محمد شریف مهدوی معاون بین الملل بعثه، سید علی قاضی عسکر معاون آموزش و پژوهش، محمد صادق عرب نیا معاون امور روحانیون، مجید آخوندزاده معاون اجرایی بعثه، مدینه نگاه و ناصری نیز به همراه ایشان سوار هواپیما شدند و سفر آغاز گردید.

هواپیما سینه آسمان را شکافت و مشتاقان دیار محبوب را از زمین جدا

ساخت. آقای ری شهری همچون همیشه، ساک پر از کتاب و دفتر خود را باز کرده و به قرائت و تصحیح کارهای در دست اقدامِ دارالحدیث مشغول شدند. این بار متنی را که در دست مطالعه داشتند، درس های اخلاقی بود که برای دوره آموزش مجازی دانشکده علوم حدیث تدریس کرده بودند. این دروس به همت برخی از دانشجویان از نوار پیاده و تایپ شده بود و ایشان در حال تصحیح نهایی آن بودند تا آن را برای چاپ آماده کنند.

کاروانی که همراه ما در هواپیما بودند، یکی از کاروان های دانشجویی بود؛ همه جوان، با نشاط، خندان و خرسند از این که خداوند در بهترین دوران زندگی، آنان را به میهمانی فراخوانده است و توفیق لقای یار را نصیب آنها کرده است.

اعزام دانشجویان به عمره چند سالی بیش نیست که آغاز شده است.

شاید در آغازین روزهای این حرکت، کمتر کسی تصور می کرد، این نهال نوپا روزی به درخت تنومندی تبدیل شود که جوانان این مرز و بوم را در چتر حمایت خود قرار داده، آنان را از تهاجم و شبیخون فرهنگی دشمن مصون بدارد، اما امروز با نظرسنجی های علمی صورت گرفته، بر همگان آشکار شده است که بیش از 85% دانشجویانی که به عمره مشرف شده و از این سفر نورانی بهره گرفته اند، باورهای دینی در وجودشان تقویت گردیده و ناراحتی ها و اضطراب های روحی پیش از سفر آنها کاهش پیدا کرده است و نسبت به آینده خویش امیدوارتر شده اند.

اینجانب برای آماده شدن دانشجویان جهت احوال پرسیِ آقای ری شهری، کنار میکروفون هواپیما آمده، دقایقی برای آنها صحبت

کردم. اهمیت سفر و لزوم هوشیاری برای بهره وری از عمره را یادآوری نموده و اهداف سفر آقای ری شهری را برشمردم. سپس نماینده محترم ولی فقیه برخاسته و با حرکت در راهرو هواپیما از نزدیک با دانشجویان صحبت و از آنان احوالپرسی کردند. آقای ری شهری مقابل هر ردیف از صندلی های دانشجویان که قرار می گرفتند آنان از جای خود برخاسته، اظهار علاقه می کردند. بعضی از آنها عکس و برخی هم فیلم می گرفتند.

عده ای التماس دعا می گفتند و عده ای دیگر برای بهره برداری هرچه بهتر و بیشتر از این سفر نورانی رهنمود می خواستند. تعدادی از آنان مشکلات خود را برشمرده می گفتند: چرا امسال وام دانشجویی برای این سفر داده نشد؟ چرا جلسات پیش از سفر کم است؟ و ....

به هرحال دیداری زیبا، جذاب و همراه با معنویت بود. امید است نسل جوان ما با چنین سفرهایی، خود را بیمه کنند و این چهره های نورانی و مصمّم که علم را با ایمان پیوند زده اند و آن دو را چونان دوبال پرواز، برای رسیدن به کمال قرار داده اند، آینده سازان این مرز و بوم باشند.

ساعت 55/ 11 دقیقه هواپیما در فرودگاه جده به زمین نشست و پس از چند دقیقه در جایگاه مخصوص ایستاد و همه برای پیاده شدن آماده شدند.

آقای مرتضایی فر سرکنسول جمهوری اسلامی ایران همراه با چند نفر از همکارانشان به استقبال آمده بودند، ولی حضرات حجج اسلام کشکولی و حسینی شریف و دیگر عزیزان ستاد و بعثه چون کمی با تأخیر حرکت کرده بودند، به فرودگاه نرسیدند و آنان را در کنسولگری جمهوری اسلامی ایران در جده ملاقات کردیم.

آقای زرهانی ریاست محترم وقت سازمان نیز که پیش از آقای ری شهری به عربستان آمده بودند، نزدیک ظهر به کنسولگری آمدند و پس از اذان، نماز جماعت به امامت آیةاللَّه ری شهری اقامه شد. نزدیک نماز ظهر خبر رسید چند کارتن کتاب، از تألیفات آقای ری شهری که برای اهدا به شخصیت های سودان و کنیا همراه هیأت آورده بودند توسط مأموران فرودگاه جده توقیف شده است. آقای ری شهری نیز دستور دادند کتاب ها را با همان هواپیما به ایران برگردانند و از ایران به سودان ارسال شود. گروه خبر سیمای جمهوری اسلامی ایران پس از نماز جماعت مصاحبه ای با آقای ری شهری انجام داده و اهداف سفر و نیز نکات مهم و برجسته عمره 85 را جویا شدند. ایشان در پاسخ اظهار داشتند:

تا کنون نزدیک 480 نفر از زائران عزیز ما به عمره مشرف شده اند و بررسی های سال گذشته و تصمیماتی که گرفته شد، موجب گردید تا شرایط ما در سال جاری، هم از نظر اجرایی و هم از نظر فرهنگی نسبت به سال گذشته بهتر باشد.

ایشان در رابطه با حج سال 85 ه. ش نیز اظهار داشتند:

دولت عربستان قول مساعد داده تا سهمیه حج در حدود 5000 نفر افزایش یابد، ولی این وعده تاکنون تحقق نیافته است، اما امیدواریم در موعد مقرر آن را اعلام کنند تا بتوانیم برای آن برنامه ریزی کنیم.

ایشان افزودند:

از آن جا که امسال را رهبر معظم و فرزانه انقلاب، به نام سال «پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله» اعلام نموده اند، لذا کلیه فعالیت های

فرهنگی حج 85 نیز براساس همین محور انجام و برنامه ریزی خواهد شد.

پس از گفتگوی آقای ری شهری با خبرنگار صدا و سیما، همه برای صرف ناهار دعوت شدند. پس از آن، عزیزانی که برای استقبال آمده بودند به مکه بازگشتند و ما همراه با هیأت پس از کمی استراحت، ساعت 30/ 5 دقیقه بعد از ظهر به وقت عربستان، به سمت جحفه حرکت کردیم.

پیش از پرواز تصمیم بر این بود که پس از ورود به جده برای محرم شدن، به میقات «قرن المنازل» برویم، ولی در بین راه معلوم شد که نماینده ولی فقیه به دلیل این که همه ساله ابتدا به مدینه آمده و سپس از آن جا عازم مکه می شدند، همیشه از مسجد شجره محرم شده اند و فرصت رفتن به جحفه و احرام بستن از آن جا را پیدا نکرده اند، از این رو قرار بر این شد تا از جحفه محرم شویم و ایشان نیز از نزدیک در جریان تغییرات ایجادشده در این منقطه قرار گیرند.

فاصله جده تا جحفه حدود 180 کیلومتر است. بنده به یاد دارم در سال 59 که برای اولین بار به حج مشرف شده بودم، برای احرام بستن و محرم شدن به جحفه آمدیم. آن زمان در منطقه رابغ و جحفه امکانات مناسبی وجود نداشت. راننده اتوبوس، ابتدا به رابغ آمد و فردی را به عنوان راهنما که به وی «بلد» می گفتند سوار کرد. جاده رابغ به جحفه نیز خاکی و شنی بود. با چه زحمتی به جحفه رسیدیم. چند منبع آب و تعدادی آفتابه آن جا گذاشته بودند و آب را به زائران می فروختند. معمولًا راننده ها، در این منطقه جاده را گم می کردند و زائران با دشواری زیاد به جحفه می آمدند.

اما امروز بحمداللَّه مسیر آسفالت شده و امکانات خوبی از قبیل حمام و دستشویی ایجاد کرده اند.

نزدیک مغرب به جحفه رسیدیم، پس از نماز مغرب و عشا، نیت کرده، احرام بستیم. لحظه عجیب، شکوهمند و تحول آفرینی است. انسان در این لحظات معنوی و روحانی، احساس می کند در محضر خداوند ایستاده است، خداوندی که نهان و آشکار او را به خوبی می داند و با همه بدی ها و ندانم کاری هایی که داشته است، این انسانِ به دیارِ حق آمده را از سر لطف می پذیرد. و به آنان که پیمان شکسته، اما پشیمان به درگاه خدا آمده اند نیز لطف ویژه ای می کند و آنها را در ضیافت خویش می پذیرد.

ما نیز خداوند را به خاطر این همه بزرگی و لطف و گذشت سپاس گفته، لباس گناه و معصیت را از تن خارج کردیم و با الگوی لباس قیامت یعنی «احرام»، در محضر خداوند، روبه قبله ایستاده و با چشمانی اشکبار و در کمال شرمندگی گفتیم:

لبیک اللهم لبیک، لبیک لا شریک لک لبیک، إنّ الحمد والنّعمة لک والملک، لا شریک لک لبیک.

خداوندا! من کجا و صاحب این خانه کجا؟ با این که هیچ نقطه روشنی در خود نمی بینم، لیک مرا به لطف خود دعوت نمودی و به سوی خویش فراخواندی و بر خوان رحمتت نشاندی. تو را به خاطر این همه نعمت سپاس می گویم و عاجزانه از تو می خواهم مرا بپذیری و کمکم کنی تا از شیطان دوری گزینم و برای همیشه تو را محور زندگی قرار دهم؛ یا غفّارالذنوب، یا ستارالعیوب ویا ارحم الراحمین، إرحمنا فی الدنیا والآخرة.

هنگام نماز، جوانی با موهایی بلند که روی شانه هایش ریخته بود و لباس احرام نیز بر تن داشت، در محراب ایستاد و بقیه به وی اقتدا کردند. ما نیز به امامت آقای ری شهری نماز مغرب و عشا را خواندیم و هرکس در گوشه ای با خداوند خلوت و در حال و هوای خویش بود.

ساعت 30/ 7 دقیقه از مسجد بیرون آمده به طرف مکه حرکت کردیم.

آن چه نظر من را به خود جلب کرد چند مغازه بود که به تازگی ایجاد شده و در آن ها وسایل احرام و لوازم خوراکی می فروختند. تعدادی خانه هم در نزدیکی مسجد ساخته شده است که احتمالًا مربوط به کارگران و افرادی است که در این جا کار می کنند.

غدیر خم نیز در فاصله حدود 5 کیلومتری جحفه قرار دارد، اما متأسفانه در چند سال گذشته، توفیق دیدار آن را پیدا نکرده ام.

به هرحال به سوی مکه حرکت کردیم. به دلیل شرایط ویژه به وجود آمده در عربستان و درگیری های القاعده با حکومت، پلیس مراقبت های ویژه ای دارد. نقاط تفتیش گسترش یافته، و به شدّت اتومبیل ها را کنترل می کنند. پس از ورود به مکه، در نزدیکی مسجدالحرام ما را به هتل «سوفیتل» که نزدیک مروه واقع شده، هدایت کردند.

در لابی هتل با آقای دکتر زاهدی وزیر علوم و فناوری برخورد کرده، سلام و احوالپرسی کردیم و پس از آن، هریک از آقایان به اطاق های خود رفتند. من نیز وضو گرفته، همراه با آقای مهدوی به مسجدالحرام آمدیم. مسجد نسبتاً خلوت بود و ما توانستیم تا حدود 30/ 12 دقیقه اعمال عمره را انجام داده به هتل بازگردیم.

پنج شنبه 2/ 6/ 85

حضرات حجج اسلام کشکولی، حسینی شریف، و عسکری به حضور نماینده محترم ولی فقیه رسیدند و گزارش مبسوطی از فعالیت های خود در ایام عمره را به استحضار ایشان رساندند. آقای ری شهری نیز از خدمات آقایان تشکر کردند.

نزدیک ظهر برای اقامه نماز، به مسجدالحرام آمدیم و پس از اقامه نماز برای دیدار با دانشجویان به هتل «قرطبه» محل استقرار آنان آمدیم.

آقای زاهدی وزیر علوم، آقای زرهانی ریاست محترم وقت سازمان حج و زیارت و جمعی دیگر از آقایان، آقای ری شهری را همراهی می کردند.

شرایط هتل و امکانات موجود قابل قبول بود و معمولًا دانشجویان اظهار رضایت می کردند، فضای صمیمی خوبی حاکم بود و ما پس از صرف ناهار و دیدار با دانشجویان به هتل محل استقرار خویش بازگشتیم.

در ساعت 30/ 4 دقیقه بعد از ظهر در هتل شرایتون مکّه جلسه ای با حضور مدیران ثابت هتل ها برگزار گردید. در این جلسه آقای خدرنژاد مسؤول ستاد مکه عمره سعادت گزارشی از وضعیت موجود ارائه کرد و گفت:

تاکنون حدود 480000 زائر به عمره آمده اند. در سال جاری تعداد ده هزار تخت جدید به ظرفیت هتل ها اضافه شده است. در بخش حمل و نقل تاکنون 747 پرواز ایران ایر به جده و تعداد 190 پرواز به مدینه داشته ایم. ⁽¹⁾

در شبکه حمل و نقل ما حدود 800 دستگاه اتوبوس، مینی بوس و کامیون باری مشغول به کار هستند.

وی افزود:

خوشبختانه با بهره گیری از تجربیات گذشته و شناسایی مشکلات و اقدام به موقع، در عمره سال جاری ما کمترین مشکل را داشته ایم. فعالیت های فرهنگی مدیران امسال توسعه یافته است. هرماه با شرکت های طرف قرارداد در عربستان تسویه حساب صورت می گیرد و امید است تا پایان عملیات بتوانیم به خوبی به وظایف خویش عمل کرده رضایت زائران را فراهم سازیم.

سپس آقای امینیان مسؤول دفتر نمایندگی سازمان حج و زیارت در عربستان گزارشی از عملیات عمره ارائه داد و در بخشی از سخنان خویش گفت: «بحمداللَّه در پرتو هماهنگی های ایجادشده، ما امسال مشکلات کمتری داشته ایم».

آن گاه مدیران ثابت، هریک مشکلات و پیشنهادات خود را مطرح کردند. پس از استماع نظریات، آقای زرهانی ریاست وقت سازمان در سخنان کوتاهی اظهار داشت:

در ابتدای عملیات عمره، بنده همراه با آقای قاضی عسکر نماینده حضرت آیةاللَّه ری شهری در عمره، دیداری از مکه و مدینه داشتیم. مشکلات شناسایی شد و دستورالعمل هایی صادر گردید و بحمداللَّه امروز مشخص است که سطح مشکلات کاهش چشمگیری یافته است.

هم اکنون نیز مشکلات باقیمانده را یادداشت و برای حل آن

برنامه ریزی خواهیم کرد تا در سال آینده بتوانیم بهتر از امسال عمره را سازماندهی کنیم.

در پایان نیز آقای ری شهری برای حاضران سخنرانی کردند. ایشان ضمن تبریک اعیاد ماه های رجب و شعبان به حاضران اظهار داشتند:

خدمت به زائران خانه خدا یکی از خوب ترین و نورانی ترین کارها است. از خداوند می خواهم تا شما عزیزان، هم از نورانیت و معنویت خدمت به زائران خانه خدا بهره مند شوید و هم در فرصت هایی که در مکه و مدینه پیدا می کنید از این فضا بهترین بهره ها را ببرید. بهترین بهره از این سرزمین، بهره کیمیای محبت حضرت حق است. تا انسان عاشق صاحب این خانه نشود، از گناه مصون نخواهد ماند.

ایشان افزودند:

به دلیل ارتباط مستقیم حج و عمره با رهبری، این تشکیلات اهمیت ویژه ای دارد و به همین جهت باید خدمتگزاران به زائران خانه خدا، اهتمام بیشتری داشته باشند تا رضایت آنان را جلب کنند. این رضایت تأثیر مستقیمی در رضایت مردم از نظام دارد و اگر هر نفر زائر با 5 نفر در ارتباط باشد، خواهید دید که تأثیر این سفر چه اندازه خواهد بود. ما همه باید تلاش کنیم و با نهایت توان بکوشیم تا زائر راضی باشد و از این فضای نورانی معنویت بیشتری کسب کند.

نکته مهم دیگر این است که رضایت زائران، تأثیر مستقیمی در بهره گیری معنوی آنها از عمره و حج دارد. و بحمداللَّه گزارش های رسیده نشان می دهد که شرایط روبه بهبود است و

مشکلات نسبت به گذشته کمتر شده است. من از همه عزیزان و دست اندرکاران تشکر و سپاسگزاری می کنم.

شب جمعه مصادف شد با اول شعبان 1427 ه. ش. در هتل یمامه مراسم دعای کمیل با حضور آقای زاهدی وزیر علوم برگزار گردید. در این مراسم حجةالاسلام والمسلمین آقای سید مهدی طباطبایی سخنرانی کرده و آقای حیدرزاده از مداحان قم، پس از مرثیه سرایی، دعا را قرائت کرد.

دیدار با وزیر علوم

روز جمعه ساعت 45/ 8 دقیقه آقای زاهدی وزیر محترم علوم به اطاق آقای ری شهری آمده و با ایشان دیدار کردند. ساعت 20/ 9 دقیقه نیز اعضای محترم بعثه حضرت آیةاللَّه العظمی سیستانی به دیدار ایشان آمدند.

جلسه با مدیران راهنما

سپس به هتل «کریستال اصیل» آمده، در جلسه مدیران راهنمای کاروان های عمره شرکت کردیم. آقای خدرنژاد در ابتدای جلسه اظهار داشت: «تاکنون حدود 3800 مدیر راهنما داشته ایم که تا پایان عملیات به 4500 نفر خواهند رسید».

آقای زرهانی نیز در سخنان کوتاهی به فلسفه وجودی این جلسه اشاره کرده اظهار داشت:

«هدف، استماع نظرات مدیران راهنماست، لذا از عزیزان حاضر در

جلسه می خواهم تا کوتاه و گویا نقطه نظرات خویش را بیان کنند».

آن گاه مدیران راهنما به ترتیب پشت میکروفون آمده در فضایی کاملًا باز و صمیمی نظرات خویش را بیان کردند. برخی از مشکلات مطرح شده در همان جلسه توسط مسؤولان مربوطه پاسخ داده شد و نکات باقیمانده یاداشت گردید تا در تهران بررسی و کارشناسی شود و سپس برای حل آنها اقدام گردد.

آقای زرهانی در پایان از حاضران تشکر نموده، از نماینده محترم ولی فقیه دعوت کردند تا برای حاضران سخنرانی کنند. آیةاللَّه ری شهری در بخشی از سخنان خود فرمودند:

باید از ظرفیتی که برای اعزام دانشجویان و دانش آموزان عزیز به عمره فراهم گردیده، برای ایجاد تحول روحی و اخلاقی در جوانان به خوبی بهره برداری کنیم. همه تلاش کنیم تا هر مقدار می توانیم از حجم مشکلات بکاهیم و راه را برای بهره برداری هرچه بیشتر معنوی و اخلاقی زائران هموار سازیم.

بازدید از ستاد مکه

پس از نماز جمعه، در ساختمان افق واقع در ابتدای شارع امّ القری حضور یافتیم. ابتدا آقای ری شهری از بخش های مختلف بازدید کردند، بیشتر نیروهایی که در ستاد مشغول به کار می باشند آزادگان و ایثارگرانی هستند که سال ها در زندان های رژیم بعثی عراق گرفتار بوده و با سربلندی و افتخار به میهن اسلامی بازگشته اند. این عزیزان با نظم خاصّ و با اخلاص کامل امور مربوط به عمره گزاران را سامان می دهند. ناهار را میهمان اعضای ستاد بودیم و پس از آن به محل اسکان خود بازگشتیم.

دیدار با دانش آموزان

آیةاللَّه ری شهری و همراهان بعد از ظهر روز جمعه مورخ 3/ 6/ 85 در «فندق العباس» محل اسکان دانش آموزان عمره گزار حضور یافته، با آنان دیدار و گفتگو کردند. هنگام ورود، گروه سرود دانش آموزان استان گلستان، سرودی با نام بقیةاللَّه الأعظم عجل اللَّه تعالی فرجه الشریف قرائت کردند. سپس از محل استقرار دانش آموزان بازدید و آن گاه همراه با مسؤولان عمره دانش آموزی و همراهان به سالن اجتماعات هتل آمدیم.

گروه سرود دیگری، برنامه اجرا کرد و پس از آن آقای همدانی گزارشی از روند امور اجرایی عمره دانش آموزی ارائه داد. و آن گاه نماینده محترم ولی فقیه برای دانش آموزان سخنرانی کردند. ایشان در بخشی از اظهارات خود فرمودند:

خداوند را باید شاکر باشید که در بهترین دوره زندگی خود به این سفر نورانی مشرف شده اید، اگر خداوند شما را دوست نمی داشت، در دوران جوانی به این دیار نمی آمدید.

سپس افزودند:

این سفر برای زندگی مادی و معنوی شما برکات زیادی دارد، لذا سعی کنید در این مدت باقیمانده تا می توانید از این فضای معنوی استفاده کنید. شما میهمانان پاک خدا هستید و از خداوند بخواهید تا شما را برای خودش بسازد و درست کند همانگونه که خداوند به موسی خطاب کرده و می فرماید: «وَاصْطَنَعْتُکَ لِنَفْسی»؛ من تو را برای خود ساختم و پرورش دادم. از خداوند بخواهید به گونه ای شما را تربیت کند که دیدار ولی او نصیبتان شود و همیشه در خدمت آن حضرت باشید.

ایشان سپس فرمودند:

خداوند در این سفر نورانی عنایات فراوانی به شما داشته است، سعی کنید این نورانیت در وجود شما خاموش نشود و نه تنها خود گرد گناه نگردید بلکه دیگران را هم از گناه کردن بازدارید، و آنها را با خدا آشتی دهید.

آنگاه در میان شور و نشاط دانش آموزان، با آنان خداحافظی کرده، برای خواندن نماز مغرب عازم مسجدالحرام شدیم.

دیدار با روحانیون عمره

روز شنبه مورخ 4/ 6/ 85، آیةاللَّه ری شهری و همراهان با روحانیون عمره دیدار کردند. در ابتدای این دیدار حجةالاسلام آقای حسینی شریف مسؤول دفتر نمایندگی بعثه در مکه مکرمه، گزارشی از برنامه های فرهنگی بعثه و عملکرد روحانیون در عمره ارائه دادند. سپس آقایان روحانیون به ارائه نقطه نظرات خود و برخی مشکلات موجود در کاروان ها پرداختند و در پایان نماینده محترم ولی فقیه برای حاضران سخنرانی کردند. ایشان در بخشی از سخنانشان اظهار داشتند:

در طول سال هایی که بنده در خدمت زائران- از سال 1370 تاکنون- بوده ام، بحمداللَّه امروز کمترین مشکل را از زبان روحانیون بزرگوار شنیدم و این نشانگر آن است که خوشبختانه بسیاری از مشکلات اساسی برطرف گردیده و امیدواریم مشکلاتی هم که باقیمانده به زودی مرتفع گردد.

طبیعی است که عملیاتی با این حجم وسیع و گسترده، مشکلاتی

هم داشته باشد، لیکن باید تلاش کرد همین مقدار هم حل شود و نباید به وضع موجود قانع باشیم.

ایشان به حاضران وعده دادند تا مطالب مطرح شده توسط آنان را در ایران پیگیری نمایند.

پس از این دیدار به هتل الجزیره آمدیم تا از نزدیک با فعالیت های دفتر نمایندگی بعثه در مکه مکرمه آشنا شده، در یک گفتگوی صمیمانه نقطه نظرات و پیشنهادات کارکنان را استماع و درضمن به آنها خسته نباشید بگوییم. پس از بازدید از بخش های مختلف، حجةالاسلام والمسلمین آقای حسینی شریف گزارشی از برنامه های جاری بعثه و فعالیت های فرهنگی همکاران خود به اطلاع نماینده محترم ولی فقیه رساندند.

بعضی از حاضران نکات جالب و شنیدنی داشتند، یکی از آنها می گفت:

در مدینه با یک پزشک الجزایری روبه رو شدم و پس از سلام و احوالپرسی کمی درباره احادیث طبی که از زبان ائمه معصومین علیهم السلام نقل شده با وی صحبت کردم و پس از آن که فهمید من ایرانی هستم اظهار داشت: چندی پیش در خواب رواقی را دیدم که قبری در آن وجود دارد و کسی به من می گوید: زُر هذا الإمام الرّضا.

پس از شنیدن مطالب حاضران، آیةاللَّه ری شهری ضمن تشکر از آنها، رهنمودهایی به آنان ارائه دادند و به هتل بازگشتیم.

آیةاللَّه آقای حاج سید حسن امامی از علمای اصفهان نیز برای دیدار با آقای ری شهری در این جلسه حضور داشتند.

حرکت به سمت مدینه

عصر شنبه مورخ 4/ 6/ 85 عازم مدینه منوره شدیم، ساعت 11 شب به مدینه رسیدیم و ما را در هتل موفنبیک اسکان دادند. روز یکشنبه ساعت 10 صبح اولین جلسه را با مدیران ثابت هتل ها در سالن اجتماعات موفنبیک داشتیم، ابتدا آیاتی چند از کلام اللَّه مجید تلاوت شد، سپس آقای فرهمند مسؤول ستاد مدینه گزارشی از روند اجرایی عمره مربوط به مدینه منوره را به استحضار رساند. وی در بخشی از اظهارات خود گفت:

با پیگیری مواد قراردادهای فیمابین شرکت های سعودی و عمره سعادت و دفاع از حقوق زائران، امسال توانسته ایم خدمات بهتری را نسبت به سال گذشته ارائه دهیم. در زمینه پخت متمرکز نیز با بهبود کیفیت سعی کرده ایم رضایت زائران را بیشتر جلب کنیم و امیدواریم با توجه به امکانات موجود و تجربیات گذشته و نیز با فداکاری و اخلاص دوستان و همکاران در آینده خدمات شایسته تری را ارائه نماییم.

سپس آیةاللَّه ری شهری از مدیران ثابت کاروان ها خواستند تا نظرات و پیشنهادات خود را در رابطه با امور جاری عمره ارائه کنند که تعدادی از آنها با وقت قبلی به بیان نقطه نظرات خود پرداختند. آقای یزدان پناه از ستاد عمره دانشجویی درضمن سخنان خویش اظهار داشت:

در بین دانشجویان، دانشجوی دختر نابینایی داشتیم که مستمری بگیر کمیته امداد بود. ایشان و خواهرش تصمیم می گیرند حقوق خود را جمع نموده و یکی از آن دو به عمره مشرف شوند که قرعه به نام این خواهر نابینا درآمده بود. ما نیز تصمیم گرفتیم پول عمره را به وی برگردانیم تا خواهر

دیگرش هم بتواند مشرف شود.

دانشجوی دیگری داشتیم که از خانواده ای مذهبی نبود، لیکن پس از آمدن به مدینه و تحولی که در وی ایجاد شده بود به عشق پیامبر صلی الله علیه و آله بسیاری از نقاط مدینه را با پای پیاده طی کرده بود و با حال خوشی که داشت این شعر را زمزمه می کرد:

نفس در سینه ساکت باش که امشب یار می آید صدای نغمه پایش چه خوش آواز می آید

در پایان اظهارات مدیران، آقای زرهانی ریاست وقت سازمان، طی سخنانی اظهار داشت:

در سال های اخیر، از جمله اقشار صمیمی و پرکار در حوزه عمره، مدیران ثابت هتل ها هستند. به کمک این برادران و تشکیل کمیته های کارشناسی باید از حجم مشکلات بکاهیم و راه را برای ارائه خدمات بهتر فراهم سازیم. تحولاتی نیز که در حوزه دانش آموزی و دانشجویی در حال انجام است، طلیعه مبارکی است که باید توسعه پیدا کند.

در پایان آیةاللَّه ری شهری مطالبی برای حاضران ایراد داشتند. ایشان در بخشی از سخنان خود فرمودند:

میلاد فرخنده حضرت اباعبداللَّه الحسین علیه السلام را به شما خدمتگزاران خانه خدا تبریک می گویم.

یکی از دعاهایی که در زیارت امام حسین علیه السلام داریم این است که «اللّهمَّ اجْعلنی عِنْدَکَ وَجِیهاً بِالْحُسین- علیه السلام- فی الدنیا والآخرة»؛ ⁽¹⁾خداوندا کاری کن که من به وسیله حضرت امام

حسین علیه السلام نزد تو آبرو داشته باشم، هم در دنیا و هم در آخرت.

طبیعی است که اگر انسان نزد خدا و در دنیا و آخرت آبرومند باشد، نزد بندگان او هم آبرومند خواهد بود.

ایشان افزودند:

زمینه آبرومندی نزد خداوند به وسیله حسین بن علی علیه السلام را ما خود باید فراهم کنیم تا خداوند رحمتش را بر ما نازل فرماید.

یکی از اموری که این زمینه را فراهم می آورد، سنخیت یافتن با حسین بن علی علیه السلام و اهل بیت علیهم السلام است. پاسداری از ارزش های اسلام و قرآن این سنخیت را ایجاد می کند.

ما نیز اگر بخواهیم کسب آبرو کنیم باید بهتر و بیشتر و افزون تر از گذشته به زائران خانه خدا خدمت کنیم.

ایشان در پایان سخنان خود از همه مدیران و کارگزاران عمره صمیمانه سپاسگزاری کردند.

جلسه با مدیران راهنما

بعد از ظهر روز یکشنبه ساعت 5 بعد از ظهر در هتل موفنبیک دیداری با مدیران راهنما داشتیم. آقای فرهنمد در ابتدای جلسه طی سخنان کوتاهی اظهار داشت: تاکنون حدود پانصد هزار زائر ایرانی به عمره مشرف شده اند و ما عملًا در ماه های پایانی عملیات عمره قرار داریم و برای این که مدیران راهنما فرصت بیشتری برای بیان نظرات و دیدگاه های خود داشته باشند، صحبت خود را کوتاه می کنم. پس از ایشان مدیران راهنما هریک به ارائه نقطه نظرات خود پرداختند.

سپس هریک از معاونان و مسؤولان بعثه و سازمان و نیز عمره سعادت

در رابطه با برخی نظرات ارائه شده، توضیحاتی را مطرح کردند و در پایان آیةاللَّه ری شهری سخنانی برای آنان نیز ایراد نمودند. ایشان در بخشی از سخنانشان اظهار داشتند:

من از زبان امیر مؤمنان علی علیه السلام به دو نکته مهم اشاره می کنم؛ اول این که علی علیه السلام فرمود: «من استعان بالضعیف أبان عن ضعفه»؛ ⁽¹⁾هرکس از افراد ضعیف کمک بخواهد، در واقع ضعف و ناتوانی خود را اظهار کرده است.

یکی از معیارهایی که می تواند نشان دهد، تشکیلاتی خوب اداره می شود، همکاران لایق و توانمندی هستند که با آن تشکیلات و یا آن مدیر کار می کنند. داشتن همکاران قوی، سالم و پاک، علامت مدیریت قوی است و همکاران ضعیف و ناتوان نشانه ضعف مدیریت سطوح بالاتر است.

ما نیز در ارتباط با مدیریت کردن حج و زیارت چه در بُعد فرهنگی و چه در بُعد اجرایی باید ببینیم همکارانمان چگونه هستند؟ آیا از قوت لازم برخوردارند؟

نکته دوم که در بیان مولی علیه السلام آمده این است که فرمود: «انظر العمل الّذی یَسُرّک أن یأتیک الموت وأنت علیه»؛ ⁽²⁾دقت کن و ببین چه کاری را دوست داری که در حال انجام آن از دنیا بروی؟ سپس فرمود: «فافعله الان»؛ پس همان را هم اکنون انجام بده.

خدمت به زائران خانه خدا هم برای شما بهترین کار است البته

شرط آن اخلاص در همه کارها است.

امیدوارم خداوند زحمات و تلاش های شما را قبول کند و بتوانید با تمام ظرفیت و با دل و جان به زائران خانه خدا خدمت کنید.

شب دوشنبه به مناسبت میلاد با سعادت حضرت حسین بن علی علیه السلام سالار و سرور شهیدان و نیز حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام علمدار رشید و سرافراز کربلا در هتل انوارالمدینه مجلس جشنی با حضور گسترده زائران ایرانی برگزار گردید که آقای ری شهری و همراهان نیز در آن شرکت کردند. حجةالاسلام والمسلمین آقای اوسطی در این جلسه برای حاضران سخنرانی کردند.

دیدار با روحانیون کاروان ها

صبح روز دوشنبه 6/ 6/ 85 روحانیون کاروان های حاضر در مدینه در هتل «انصارالجدیده» با نماینده محترم ولی فقیه و سرپرست حجاج دیدار کردند. در آغاز این دیدار حجةالاسلام والمسلمین آقای کشکولی بخشی از فعالیت های بعثه مقام معظم رهبری را در سال جاری بیان داشت. سپس روحانیون محترم کاروان ها به ترتیب نقطه نظرها و پیشنهادها و انتقادهای خویش را مطرح کردند. برخورد نامناسب وهابیان با روحانیان و زائران، توزیع کتب ضد شیعه در سطح گسترده، تداخل وظایف کارگزاران عمره در پاره ای موارد، مراعات ننمودن حجاب توسط معدودی از بانوان، نبود سالن مناسب برای جلسات سخنرانی کاروان ها و ... بخشی از نظرات آنان را تشکیل می داد. آنگاه آقایان عرب نیا، قاضی عسکر و زرهانی در رابطه

با نکات مطرح شده توضیحاتی ارائه دادند و در پایان آیةاللَّه ری شهری مطالبی به این شرح ایراد کردند:

«الهی لم یکن لی حول فانتقل به عن معصیتک إلّافی وقت ایقظتنی لمحبتک ...» ⁽¹⁾

اعیاد شعبانیه و خصوصاً میلاد با سعادت حسین بن علی علیه السلام را خدمت کارگزاران فرهنگی و اجرایی عمره تبریک می گویم و امیدوارم به برکت این ذوات مقدسه، همه ما بتوانیم بیش از پیش خود را به صاحب این خانه و ولی نعمت های خویش نزدیک کنیم و به کیمیای محبت حضرت حق دست یابیم. تا انسان به کیمیای محبت خدا دست پیدا نکند نمی تواند در این سفر معنوی بهره برداری لازم را داشته باشد. از این رو لازم است سمت و سوی حرکت ما در زمینه های فرهنگی، نزدیک کردن مردم به کیمیای محبت حق باشد.

ایشان سپس افزودند:

در گزارشی که یکی از مدیران روز گذشته ارائه کرد، از دانشجویی سخن گفت که به این جا آمده و عاشق خدا گردیده و پیاده در مدینه به حدی راه رفته که پاهایش آبله کرده است. با این که خانواده وی نیز خیلی مذهبی نبوده اند.

یکی از راه های دستیابی به کیمیای محبت الهی، دستیابی به ذوات مقدسه معصومین علیهم السلام خصوصاً حضرت حسین بن علی علیه السلام است. با توسل به آنها می توان این راه را پیمود و به خدا دست یافت؛ «من أراد اللَّه

بدأ بکم». ⁽¹⁾

ایشان سپس افزودند:

از مجموع نکاتی که آقایان مطرح کردند، معلوم می شود که مشکلات نسبت به سال های گذشته خیلی کمتر شده و ما امسال بهترین عمره را داشته ایم. طبیعی است که کاری در این حجم، مشکلاتی را هم به دنبال خواهد داشت، اما در عین حال باید تلاش کنیم تا همین مشکلات باقیمانده نیز مرتفع گردد.

شما عزیزان اگر در ایران هم بخواهید ششصد هزار نفر را جابه جا کنید قطعاً دچار مشکل خواهید شد، تا چه رسد به خارج کشور که به طور طبیعی مشکل افزون تر است. خداوند همه ما را در انجام هرچه بهتر وظایف موفق و مؤید بدارد.

دیدار با آقای عمری

ظهر روز دوشنبه آیةاللَّه ری شهری و همراهان به حسینیه شیعیان در مدینه آمده و با آقای عمری پیشوای روحانی شیعیان مدینه دیدار و گفتگو کردند.

پیرمردی که با سن بالا همچنان در خدمت پیروان اهل بیت علیهم السلام است.

ایشان با همان لحن شیرین فارسی آمیخته به عربی خود خاطره زیبایی را نقل کرد:

پدرم مرا برای تحصیل به نجف فرستاد. چند روز مانده به اربعین با

قطار به کربلا آمدم. در آن زمان در کربلا زائر بسیار کم بود. من نیز به همراه فردی به نام شیخ مبارک، کنار فرات آمده، غسل کردیم. سپس لباس پوشیده خود را معطر ساختیم و کنار قبر مولی حسین بن علی علیه السلام آمدیم.

خیلی خلوت بود و زیارت بسیار دل چسبی کردیم که تاکنون چنین زیارتی نصیب من نشده بود. سپس بیرون آمده عازم نجف شدیم.

حدود هشت ماه در نجف ماندم. یک شب خواب دیدم، مثل این که می خواستم به منزل سید بحرالعلوم بروم. هنگام خروج از مدرسه، دیدم امیرمؤمنان علی علیه السلام در غرفه ای حصیری که حصیری نیز کف آن پهن بود نشسته اند. حضرت دم در نشسته بودند و فرمودند: من آمده ام تا شیخ رجب زائر فرزندم حسین را ببینم. شیخ رجب طلبه ای بود تبّتی و در آن مدرسه حجره داشت. البته وی الان فوت شده است. سپس حضرت از من پرسیدند: شما به مدینه می روی؟ گفتم ممکن است. فرمودند: اگر به مدینه رفتی سریعاً برگرد. پرسیدم: چرا؟ فرمود: یصیح الویل.

من از خواب بیدار شدم، وضو گرفتم و به زیارت امیرمؤمنان علی علیه السلام رفتم و تا طلوع آفتاب در حرم ماندم. پس از مراجعت سه نفر از نجفی ها منتظر من بودند و به من خبر دادند که پدر شما فوت کرده است. من متأثر شدم. مجلس ختمی هم در حسینیه اصفهانی ها گذاشتیم. پس از نماز مغرب و عشا، مرحوم آیةاللَّه العظمی سید ابوالحسن اصفهانی خبر پیدا کرده بودند، ایشان هم دستور دادند مجلس ختمی برای پدر من گذاشته شود و من به دلیل مشکلاتی که داشتم، بعد از حدود چهار ماه به سمت مدینه حرکت کردم. هنگام حرکت مرحوم آقای سید ابوالحسن اصفهانی به من فرمودند: وقتی مدینه رفتی با عجله برگرد. به هرحال به مدینه آمدم.

آن گاه پس از برگزاری مراسم و برنامه هایی که به مناسبت فوت پدرم داشتیم، به نجف برگشتم و تا سال 72 در نجف ماندم.

ایشان در بخش دیگری از خاطرات خویش اظهار داشت: دوماه پیش خواب دیدم که در اطاقی خوابیده ام. کسی آمد و در حالی که جای پای او و مسیر حرکتش در روی زمین مشخص بود گفت: موکب امام زمان علیه السلام از مدینه به طرف مکه حرکت کرده است و ان شاءاللَّه به شما هم خبر خواهیم داد تا همراه ما بیایید. به هرحال دیدار بسیار خوب، معنوی و صمیمانه ای بود. پس از صرف ناهار به هتل بازگشتیم.

بعد از ظهر روز دوشنبه جشن باشکوهی در سالن اجتماعات قصرالدخیل برگزار گردید، در این جلسه جمعی از فرهیختگان زائر حضور داشتند.

صبح روز سه شنبه مورخ 7/ 6/ 85 در نشستی با کارگزاران عمره، مسائل و مشکلات مطرح شده در جلسات مختلف جمع بندی و تصمیمات لازم گرفته شد.

آیةاللَّه ری شهری و همراهان، ساعت 11 صبح در هتل محل استقرار بعثه حضور یافته و از نزدیک با خدمتگزاران ضیوف الرحمان دیدار کردند. حاضران در جلسه هریک مشکلات و نارسایی های موجود و پیشنهادات خود را مطرح کردند که همه آنها یادداشت شد و مقرر گردید بلافاصله پس از سفر پیگیری و اقدامات لازم به عمل آید. در پایان نیز آیةاللَّه ری شهری در سخنان کوتاهی فرمودند:

من از جناب آقای کشکولی و دیگر عزیزانی که در بعثه زحمت کشیده و تلاش می کنند تشکر می کنم. برنامه های جدیدی امسال به اجرا درآمده

که قابل تقدیر است، لیکن باید توجه داشت که کارها با کیفیت بهتری انجام گردد هرچند از کمیت آنها کاسته شود.

بودجه کارها را نیز از ابتدا پیش بینی کرده و در سطح بودجه تعیین شده هزینه کنید تا مشکل خاصی پیش نیاید.

از خداوند متعال می خواهم تا همه عزیزان در ارائه خدمات هرچه بهتر و بیشتر به میهمانان خانه خدا موفق و مؤید باشند.

بعد ازظهر سه شنبه، جشن باشکوهی به مناسبت ولادت باسعادت حضرت زین العابدین علیه السلام در قصرالدخیل با شرکت گسترده دانشجویان و حضور نماینده محترم ولی فقیه برگزار گردید. در این مراسم، ابتدا آیاتی از کلام اللَّه مجید تلاوت شد. سپس آقای یزدان پناه، نماینده عمره دانشجویی گزارشی از چگونگی حضور دانشجویان در حرمین شریفین ارائه و از سازمان و بعثه به خاطر امکانات بهتری که نسبت به سال گذشته برای آنها فراهم شده است تشکر و قدردانی کرد.

وی سپس اظهار داشت:

دانشجویان گنجینه استعدادهای فراوان اند و در این سفر به دنبال معنویت و تحقق آن در زندگی خویش اند. من با داشتن 28 سال سابقه کار فرهنگی رسماً اعلام می کنم که در تاریخ عمر خود هیچ حرکت فرهنگی را بهتر و ثمربخش تر از این سفر ندیده ام.

پس از سخنان آقای یزدان پناه، آیةاللَّه ری شهری بیاناتی خطاب به دانشجویان ایراد کردند. ایشان در بخشی از سخنرانی خود فرمودند:

حقیقتاً زیباترین صحنه معنوی را من امروز در برابر دیدگان خود مجسم می بینم. چهره های نورانی و جوانان مخلص و پاکی که برای احرام

کوی دوست و درحقیقت برای دیدار صاحبخانه و حضور در میهمانی حضرت حق آماده می شوند. پیش از این که وارد اصل مطلب بشوم، ابتدا یک ارزیابی از عمره دانشجویی سال گذشته را ارائه کنم تا مقدمه ای باشد برای بهره برداری هرچه بهتر شما عزیزان از این سفر نورانی و معنوی.

آمارها نشان می دهد که در سفر عمره، باورهای دینی حدود 88% از دانشجویان تقویت شده است. عمره می تواند در خواندن نماز، توبه و بازگشت به سوی خداوند، آرامش روانی، انس با قرآن احترام به پدر و مادر نقش داشته باشد.

حدود 70% از دانشجویان در این سفر با قرآن مأنوس بوده و نزدیک به 20% آنها در هوای گرم مکه و مدینه موفق شده اند روزه بگیرند. این آمارها نشانگر رشد معنویت در بین دانشجویان عمره گزار است و من امیدوارم این حرکت در سال جاری تقویت شود.

ایشان افزودند:

حال این سؤال مطرح می شود که ما چه کنیم تا از این سفر نورانی بهره بیشتری ببریم؟ در پاسخ باید عرض کنم که اولین شرط دستیابی به اهداف معنوی این سفر، معرفت است. معرفت نسبت به اهداف و آسیب ها و آفت های سفر. آفت سفر را امام باقر علیه السلام اینچنین بیان فرموده اند: «ما یُعْبَأ مَنْ یسْلُکُ هذا الطریق إذا لم یکن فیه ثلاث خصال: ورع یحجزه عن معاصی اللَّه، وحلم یملک به غضبه، وحسن الصحبة لمن صحبه». ⁽¹⁾

سپس افزودند:

اگر دنیا و آخرت می خواهید، براساس نقل روایت «فعند اللَّه

ثوابُ الدنیا والآخرة ...» دنیا و آخرت نزد خدا است، از او بگیرید. در دعاها، همت بلند داشته باشید. در نماز خواندن و دعا کردن به کیفیت آن بیشتر توجه کنید. یک تصمیم جدی برای خداخواهی بگیرید. خدا را برای حاجت نخواهید، بلکه خود حضرت حق را طلب کنید و بدانید اگر کسی خداجو شد و خدا را خواست، خداوند نیز دنیا و آخرت را به او عنایت خواهد کرد.

جلسه جمع بندی

ساعت 9 صبح روز چهارشنبه جلسه ای با حضور معاونان و همراهان نماینده محترم ولی فقیه و نیز کارگزاران عمره تشکیل و مسائل مطرح شده در جلسات مختلف جمع بندی و خدمت آیةاللَّه ری شهری ارائه گردید.

ساعت 30/ 10 دقیقه صبح نماینده محترم ولی فقیه در یک مصاحبه تلویزیونی شرکت کرده نتایج سفر را تشریح کردند. ایشان در بخشی از مصاحبه خود فرمودند:

ما در این سفر، جلساتی با روحانیون، مدیران ثابت، مدیران راهنما، دانش آموزان و دانشجویان اعضای بعثه و ستاد داشتیم که حاصل این جلسات جمع بندی شد و حدود 40 مصوبه داشتیم تا با اجرای آنها بتوانیم در سال آینده گام های بهتری برای خدمت رسانی به زائران در زمینه های فرهنگی و اجرایی برداریم.

ایشان افزودند:

آمار عمره گزاران از آغاز انقلاب تا سال 1382 ه. ش. حدود یک میلیون نفر بوده است، اما از سال 82 تا سال جاری(یعنی 1385 ه. ش.)

آمار به دومیلیون نفر افزایش یافته است. طبیعی است که اداره کردن این جمعیت از نظر اجرایی و فرهنگی جز با یک مدیریت قوی ممکن نیست.

ایشان افزودند:

خدمات ارائه شده در سال جاری به عمره گزاران، نسبت به سال های گذشته از کیفیت بهتری برخوردار است و ما به دنبال آن هستیم تا بدون کاسته شدن از کیفیت، کمیت را هم افزایش داده و اگر کارشناسی ها پاسخ دهد، عدد عمره گزاران را به هشتصد هزار نفر برسانیم.

پس از انجام مصاحبه، با بدرقه مسؤولان و کارگزاران عمره در مدینه، این شهر را ترک وبه سوی جده حرکت کردیم. نماز ظهر را دریکی از مساجد بین راه به امامت آیةاللَّه ری شهری اقامه کردیم و بعد از ظهر وارد جده شده و باتوجه به دعوت قبلی جناب آقای مرتضایی فر سرکنسول محترم جمهوری اسلامی ایران در جده، مستقیماً به کنسولگری آمدیم و با توجه به این که پرواز ما به نایروبی پایتخت کنیا حدود ساعت 3 بامداد بود، لذا چندساعت باقیمانده را در کنسولگری بودیم و حدود ساعت 30/ 1 دقیقه بامداد روز پنجشنبه مورخ 9/ 6/ 85 به سمت فرودگاه جده حرکت کردیم.

آقایان مرتضایی فر، سرکنسول محترم جمهوری اسلام ایران در جده، آقای امینیان مسؤول دفتر نمایندگی سازمان حج و زیارت در عربستان، آقای رضایی مسؤول ستاد حمل و نقل و جمعی دیگر از آقایان ما را تا فرودگاه بدرقه کردند.

آقایان عرب نیا و آخوندزاده نیز در فرودگاه جده با ما خداحافظی کردند تا روز بعد به ایران بازگردند و آیةاللَّه ری شهری همراه با آقایان:

مهدوی، قاضی عسکر و مرتضی مدینه نگاه عازم نایروبی شدند.

فصل دوّم: کنیا

عزیمت به سوی نایروبی

میهمان دار هواپیما، مدت زمان پرواز از جده تا نایروبی را سه ساعت و نیم اعلام کرد. بخش زیادی از صندلی های پرواز خالی بود. شماره صندلی ما در ردیف 31 قرار داشت. باتوجه به خستگی قبلی، کمی استراحت کردیم. پس از رسیدن وقت نماز، در هواپیما نماز را اقامه کردیم و عقربه ساعت 40/ 6 دقیقه بامداد را نشان می داد که هواپیما در فرودگاه نایروبی بر زمین نشست.

در فرودگاه آقای رئیسی سفیر محترم جمهوری اسلامی ایران در کنیا، آقای علی مددی رایزن محترم فرهنگی و چند نفر از همکاران آنها به استقبال ما آمده بودند. آقای شریف مهدوی مدت شش سال در کنیا سفیر بوده اند و در آن دوره، نقش خوبی را در زمینه ایجاد روابط بین دو کشور و تداوم آن ایفا کرده اند.

سفارت ایران در کنیا، شش نفر نیروی رسمی دارد و تعدادی نیز کارمند محلی در آن جا کار می کنند. آقای رئیسی در گذشته مدتی در

فیلیپین سفیر بوده اند و آخرین سمت ایشان نیز مدیر کل تشریفات وزارت امور خارجه بوده است.

فرودگاه نایروبی، کوچک و قدیمی، اما هوا بسیار لطیف و عالی بود.

پس از طی مراحل تشریفات فرودگاه عازم سفارت شدیم.

جمهوری کنیا در یک نگاه

اطلاعات کلی سیاسی، اقتصادی و فرهنگی

نام کشور: جمهوری کنیا.

موقعیت: کنیا در نیمکره شرقی واقع شده و خط استوا از آن می گذرد.

همچنین این کشور در شرق آفریقا و در کنار اقیانوس هند قرار دارد.

همسایگان: از ناحیه شرق و شمال شرقی سومالی، از شمال با اتیوپی، از شمال غربی با سودان، از جنوب شرقی با اقیانوس هند، از غرب با اوگاندا و دریاچه ویکتوریا و از جنوب با تانزانیا هم مرز است.

مساحت: 646/ 582 کیلومتر مربع

جمعیت: 056/ 218/ 32 نفر

پایتخت: نایروبی که جمعیت آن با حومه 3 میلیون نفر است.

نرخ رشد جمعیت: 14/ 1 درصد

جمعیت شهرنشین: 25 درصد را شامل می شود و بقیه مردم در روستاها سکونت دارند.

پرچم کنیا: به رنگ سیاه، سرخ و سبز با سپری در میان آن می باشد.

(سیاه رنگ آفریقا، سفید رنگ صلح و موفقیت، سرخ نماد خونی که در خلال مبارزات مائو برای آزادی کنیا ریخته شد و سپر مبارزین بیانگر

افتخار و سنت کنیا و حفاظت از تمامیت ارضی کشور است).

امید به زندگی: 52 سال

نرخ با سوادی: 85%(در میان مردان 6/ 90 درصد و در میان زنان 7/ 79 درصد).

بیماری ایدز: 7/ 6 درصد جمعیت کشور یعنی 000/ 200/ 1 نفر مبتلا به بیماری ایدز می باشند. کنیا از جهت ابتلا به بیماری ایدز در رتبه پنجم جهان قرار دارد.

بیماری های رایج: مالاریا، تیفوئید، مننژیت، هپاتیت و ایدز.

زبان رسمی و اداری: انگلیسی.

زبان بومی و ملی: سواحلی(مردم نواحی مختلف به زبان های بومی خود تکلم می کنند و زبان عربی به جهت حضور چندصد ساله اسلام و اعراب در شرق کنیا برای اکثر مسلمانان شناخته شده است).

شایان ذکر است آفریقا از نظر زبان و تنوع زبانی، مقام اول را در جهان دارا است و حداقل آمار آن به 800 زبان و براساس برخی نقل ها به دوهزار زبان نیز می رسد.

نژاد: نژاد اصلی مردم این کشور سیاه است که از مناطق مختلف قاره آفریقا به کنیا مهاجرت نموده اند. اقلیت هایی از نژادهای آسیایی، اروپایی، عرب و ایرانی نیز در این کشور حضور دارند.

رسم الخط: انگلیسی

واحد پول: شیلینگ(به طور متوسط هر 76 شیلینگ معادل یک دلار است).

روز ملی کنیا: کنیا در دوازدهم دسامبر سال 1963 از کشورهای

مشترک المنافع مستقل گردید و دارای حکومت فرمانداری به نخست وزیری «جومو کنیاتا» شد. همچنین «جوموکنیاتا» در تاریخ 12 دسامبر 1964 عهده دار پست ریاست جمهوری شد و این روز به نام روز جمهوری و ملی کنیا تعیین شد.

تعداد قبایل: چهل و دو قبیله و گروه فرهنگی تاکنون در کنیا مورد شناسایی قرار گرفته اند که مهم ترین آنها عبارتند از کیکویو، لوا، لویه، کامبا، کالنجین و ماسایی.

شهرهای مهم: نایروبی، مومباسا و کیسومو، «الدورت و ناکورو» نیز از شهرهای کوچک ولی مهم می باشند).

بندر اصلی: مومباسا(بزرگ ترین بندر شرق آفریقا که اکثر ساکنان آن مسلمان می باشند).

تقسیمات کشوری: کشور به هشت استان تقسیم می شود. شمال شرقی(وجیر با 99% ساکنان مسلمان)، ساحلی(مومباسا با اکثریت ساکنان مسلمان)،(نایروبی)، غربی(کاکامگا)، مرکزی(نیری)، نیانزا(کیسومو)، ریفت ولی(ناکورو)، استان شرقی(امبوماچاکوس)

نوع حکومت: جمهوری.

سیستم حکومتی: پارلمانی با فعالیت احزاب مختلف.

رئیس حکومت و اختیارات: آقای کیباکی دارای قدرت کامل اجرایی که رئیس دولت نیز می باشد.

پارلمان: دارای 222 نماینده می باشد که از این میان 26 نفر مسلمان اند.

در حال حاضر ریاست پارلمان برعهده آقای فرانسیس کوله کابارو می باشد.

نحوه انتخابات: انتخاب رئیس جمهور و نمایندگان مجلس از طریق رأی مستقیم مردم می باشد.

قوه قضائیه: از رئیس و 11 قاضی دادگاه عالی که دارای اختیارات قانونی کامل می باشد تشکیل یافته است. قضات از سوی رئیس جمهور برگزیده می شوند. در حال حاضر آقای آموس واکو رئیس دستگاه قضایی کنیا می باشد.

احزاب سیاسی: تعداد دقیق احزاب سیاسی مشخص نیست، ولی هم اکنون 50 حزب در پارلمان کنیا نماینده دارند. احزاب مهم عبارتند از، کانو، نارک(شامل سیزده حزب سیاسی که احزاب مهم آن LDP، فورد کنیا و DP می باشد) فورد اصلی.

سیاست خارجی: سیاست خارجی این کشور، غربی و وابسته به آمریکا و انگلستان می باشد. البته در حال حاضر کنیا نقش بسیار محوری در منطقه بحران زده شرق آفریقا دارد و در انجام گفتگوهای صلح سومالی و سودان بسیار فعال است. ضمناً بیشترین درصد پناهندگان در این کشور را سومالیایی ها، سودانی ها و اتیوپیایی ها تشکیل می دهند.

عضویت در سازمان های بین المللی: کنیا تقریباً در تمامی سازمان های بین المللی عضو و فعال است و به همین دلیل بسیاری از آنها، کنیا را به عنوان مقر آفریقایی خود انتخاب نموده اند، از جمله مقر آفریقایی سازمان ملل متحد، هم اکنون در نایروبی با 12000 پرسنل مستقر است.

سازمان اسکان پناهندگان، یونسکو، یونیسف، فائو، و یونف نیز دارای دفتر در کنیا می باشند.

مذهب رسمی: مسیحیت است، ولی کنیا به عنوان یک کشور

غیرمذهبی معرفی شده است. البته حاکمیت سیاسی با مسیحیان است.

مسیحیان 60% جمعیت کشور را تشکیل می دهند.

اقلیت های مذهبی: برطبق آمار رسمی پس از مسیحیت که 78% جمعیت کشور(شامل 45% پروتستان و 32% کاتولیک) را دارا می باشد، مسلمانان دارای 10% جمعیت(مسلمانان معتقدند که رقم واقعی 30% است)، پیروان ادیان بومی بدوی 10% و غیره 2% می باشد.

مسلمانان: اکثریت جامعه مسلمانان را سنی های شافعی مذهب تشکیل می دهند. جامعه شیعیان شامل بهره ها، اسماعیلی ها و اثنی عشری ها و شیعیان بومی المهدی است.

تعداد دانشگاه ها: دارای 6 دانشگاه دولتی و 17 دانشگاه خصوصی است. دانشگاه های دولتی شامل، نایروبی، کنیاتا، مویی، جومو کنیاتا، ایگرتون و ماسنو می باشند.

سیستم آموزشی:(4- 4- 8) هشت سال ابتدایی، چهارسال متوسطه و چهارسال دانشگاه است.

شخصیت های برجسته فرهنگی مسلمان: حمد محمد کاظم المزروعی(قاضی عالی مسلمانان)، شیخ عبداللهی ناصر(عالم برجسته شیعی)، شی علی شی(عالم برجسته اهل تسنن)، محمد مسلم(مفتی وهابی).

سازمان های اسلامی مهم: سوپ کم(شورای عالی مسلمانان کنیا به ریاست پروفسور البوسیدی)، شورای ائمه جمعه و جماعات و وعاظ کنیا به ریاست آقای شیخ علی ماوی، انجمن معلمان مدارس دینی کنیا به ریاست آقای محمد عبداللَّه بوانا. مجمع جهانی اهل بیت علیهم السلام، مؤسسه بلال مسلم میشن وابسته به کنفدراسیون شیعیان خوجه.

شخصیت های مذهبی: کاردینال اتونگا(کلیسای کاتولیک)، موتافا موسیم(رئیس کلیسای پروتستان کنیا و آقای انجو(رئیس کلیسای مومباسا).

نویسندگان برجسته: انگوگو و اتیناگو، اوگرت، موانگی.

شخصیت های دانشگاهی: پروفسور مزروعی، پروفسور کیمانی انجوگو(زبان سواحیلی)، پروفسور اودیامبو(علوم)، پروفسور حسن علی، پروفسور مری گیتویی.

رسانه های نوشتاری: در کنیا 5 روزنامه منتشر می شود که در این میان دیلی نیشن با تیراژ 120000 در رتبه نخست و روزنامه استاندارد در رتبه بعدی قرار دارد. ضمناً روزنامه کنیا تایمز وابسته به دولت است و بیشتر اخبار آن به انتشار دیدگاه ها و نقطه نظرات دولتی اختصاص دارد.

رسانه های صوتی و تصویری: در کنیا 8 کانال تلویزیونی و 18 ایستگاه رادیویی قابل دریافت است که در این میان فقط کانال رادیویی و تلویزیونی KBC با حمایت دولت به شکل خصوصی و دولتی اداره می شود و کل کشور را تحت پوشش قرار می دهد.

انتشارات: در کنیا حدود 120 مؤسسه انتشاراتی به ثبت رسیده است که از میان آنها تنها تعداد محدودی از آنها در زمینه نشر کتاب به صورت چشمگیر فعالیت می نمایند. براساس آمار سال 2003 تعداد 1384 عنوان کتاب در زمینه های مختلف انتشار یافته است.

کتابخانه های مهم: کتابخانه ملی کنیا، کتابخانه های بخش فرهنگی سفارت خانه های انگلستان، آمریکا، آلمان و جمهوری اسلامی ایران، کتابخانه مک میلان(وابسته به شهرداری نایروبی) و آرشیو ملی کنیا.

اماکن تفریحی، توریستی: پارک های ملی نایروبی، ناکورو، ماسایی مارا، امبوسلی، سواحل مومباسا، دریاچه ویکتوریا(غرب کنیا)، چهارده آبشار، دو آبشار، موزه حیات وحش نایروبی، آب گرم بولگاریا(حوالی کریچو)، خط استوا(نزدیک ناکورو)، مرکز زرافه ها، بومس کنیا و اوهورو پارک که سالیانه قریب یک میلیون نفر خارجی از آنها بازدید می نمایند.

اختلاف ساعت با ایران: در شش ماه اول سال 5/ 1+ ساعت و در شش ماه دوم سال 5/ 0+ ساعت اختلاف وجود دارد.

اوقات شرعی: اذان صبح 30/ 5 تا 45/ 5، اذان ظهر 15/ 1 و اذان مغرب 45/ 6 دقیقه.

تعطیلات رسمی: هفت روز در طول سال است.

ایرانیان مقیم: ایرانیان مقیم در این کشور چند خانواده بیشتر نیستند.

موافقتنامه فرهنگی: یادداشت تفاهم همکاری های فرهنگی بین ج. ا. ا و جمهوری کنیا در تاریخ 21/ 4/ 71 به امضای وزارت فرهنگ دو کشور رسیده است.

ارگان های ج. ا. ا در کنیا: سفارت ج. ا. ا.، رایزنی فرهنگی ایران و سازمان هلال احمر ج. ا. ا با 2 کیلینیک در شهر نایروبی.

روابط سیاسی: ایران و کنیا در آبان ماه 1350 با صدور اعلامیه مشترکی زمینه برقراری روابط میان دو کشور را فراهم کردند و در سال 1351 سفارت ایران در نایروبی دایر شد.

روادید: برای کشورهای بعضاً اروپایی روادید در فرودگاه و برای سایر کشورهای جهان باید از مبدأ تقاضا شود.

میزان جمعیت زیر خط فقر: 50 درصد.

نرخ بیکاری: 40 درصد.

محصولات کشاورزی: چای، قهوه، ذرت، گندم، نیشکر، میوه، سبزیجات، محصولات لبنی، گوشت قرمز، خوک، طیور و تخم مرغ.

کالاهای صادراتی: چای، قهوه، محصولات باغی، تولیدات پتروشیمی، ماهی و سیمان.

منابع طبیعی ارزآور: حیات وحش، انرژی های آبی و جنگل.

بدهی خارجی: 7/ 5 میلیارد دلار.

تلفن های ضروری:

سفارت: ج. ا. ا 2711257- 2710873- 2715338

رایزنی فرهنگی سفارت ج. ا. ا: 214352- 318833

کلینیک هلال احمر ج. ا. ا: شماره 1 گنگرود 76093؛ شماره 2 پارکرود 863313

پلیس، آمبولانس و آتش نشانی: 999

توجه:

کد کنیا 00254 و کد نایروبی 20 می باشد. ضمناً برای تماس با ایران بایستی شماره 0098+ کدشهرستان گرفته شود. ⁽¹⁾

حرکت به سمت فرودگاه

از فرودگاه تا سفارت حدود نیم ساعت با اتومبیل طول کشید. ساعت هشت و سی دقیقه صبح روز سه شنبه مورخ 9/ 6/ 85، در رزیدانس

سفارت صبحانه خوردیم و به دلیل خستگی تا نزدیک ظهر استراحت کردیم.

بعداً معلوم شد آقای ری شهری با این که شب را نتوانسته بودند استراحت کنند، خوابشان نبرده و مقداری در محوطه رزیدانس قدم زده و بخشی را هم به مطالعه مشغول بوده اند.

نزدیک ظهر همه آماده اقامه نماز جماعت شدیم و پس از اذان، نماز را به امامت آیةاللَّه ری شهری اقامه کردیم.

حجةالاسلام والمسلمین آقای مرتضی مرتضی از علمای لبنانی مقیم کنیا هم به دیدن آقای ری شهری آمدند. مقداری با ایشان گفتگو کردیم و پس از ناهار و نماز، برنامه کاری هیأت آغاز شد.

دیدار از رایزنی فرهنگی

ساعت 30/ 2 دقیقه بعد از ظهر به ساختمان رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی در کنیا که در یکی از محله های خوب نایروبی بود آمده و از نزدیک با فعالیت های آن جا آشنا شدیم.

آقای علی مددی حدود سه سال و ده ماه است که به عنوان رایزن جمهوری اسلامی ایران در این کشور فعالیت دارند و از آن جا که مأموریت ایشان خاتمه یافته، تا حدود یک ماه دیگر به ایران بازخواهند گشت. ایشان فردی خوش صحبت و خونگرم و فعال در عرصه فرهنگی است. سفارت رژیم اشغالگر قدس نیز در نزدیکی رایزنی واقع شده است.

در بین راه از ایشان خواستم تا اطلاعاتی در زمینه این کشور به ما ارائه کنند، ایشان هم نکاتی را بیان داشتند که به برخی از آنها اشاره می کنم:

دو تاجر ایرانی هم در این جا سکونت دارند، کلینیک هلال احمر نیز در این جا وجود دارد.

شیعیان اسماعیلی هم در این جا فعال هستند که به آنها بهره می گویند.

مسیحی ها فعالیت فراوانی دارند و به دلیل فقر حاکم در این کشور متأسفانه برخی مسلمان ها را هم به سوی خود جذب کرده اند. آنان تعدادی از جوان های با استعداد را شناسایی و آنها را بورسیه کرده، به خارج می فرستند و با توجه به دوره هایی که برای آنها درنظر گرفته اند پس از آن که تحصیلات عالی پیدا کردند، مسیحی شده به کشور برمی گردند و در خدمت مسیحیان قرار می گیرند.

فقر و ناداری در کنیا بسیار زیاد است. برخی کارمندان بومی و محلی سفارت ها 200 تا 300 دلار حقوق می گیرند. پول رایج این کشور شیلینگ است و هم اکنون هر 72 شیلینگ برابر با یک دلار است.

حجةالاسلام والمسلمین آقای مرتضی مرتضی نیز در بخشی از سخنان خود اظهار می کردند:

دیدار با رئیس و اعضای شورای مسلمانان کنیا

ساعت 30/ 3 دقیقه بعد از ظهر به یکی از محله های فقیرنشین نایروبی آمدیم تا با آقای پروفسور عبدالغفار بوسیدی از اساتید دانشگاه و رئیس شورای عالی مسلمانان کنیا دیدار داشته باشیم. پس از ورود ما به ساختمان معلوم شد پسرعموی چهل ساله ایشان در حادثه ای فوت شده و ایشان نمی توانند در جلسه حضور داشته باشند، لذا سرپایی به نامبرده تسلیت گفته شد و ایشان ضمن عذرخواهی خداحافظی کرد و رفت.

آقای شریف حسین رئیس حج کنیا، آقای «حسن النادو» رئیس شورای جوانان و آقای شریف حسین العمر الحامد نائب رئیس شورای مسلمانان در این دیدار حضور داشتند. آقای محمد شریف مهدوی ضمن تشکر از حاضران، به زبان انگلیسی سوابق دینی، علمی و سیاسی آیةاللَّه ری شهری را برشمرد و ایشان را به حاضران معرفی کرد. سپس آقای شریف حسین گزارشی از چگونگی شکل گیری اداره حج و زیارت این کشور ارائه داد. وی در بخشی از گزارش خود گفت:

در سال 1996 میلادی، پس از نابسامانی ایجادشده در امور

مربوط به حجاج کنیایی، سفیر وقت کنیا در عربستان، نامه ای به وزارت امور خارجه کنیا نوشت و خواستار تأسیس سازمان یا مؤسسه ای برای رسیدگی به امور حجاج و ساماندهی امر حج در این کشور شد.

وزارت امور خارجه به دنبال آن، نامه ای به شورای عالی مسلمانان کنیا نوشت و از آنها خواست تا سازمان یا مؤسسه ای در این زمینه تأسیس کنند. شورای عالی مسلمانان کنیا هم با حضور آژانس های مسافرتی، خوجه ها و دیگر افراد مرتبط با امر حج، مؤسسه ای به نام «مؤسسه حج کنیا» زیر نظر شورای عالی مسلمانان ایجاد کرد. هدف از تشکیل این مؤسسه، ایجاد هماهنگی های لازم برای اعزام حجاج، رفع مشکلات آژانس های مسافرتی، ایجاد ارتباط مستمر میان سفیر کنیا در عربستان با مسؤولان مربوطه در آن کشور، اعزام چند نفر از اعضای مؤسسه حداکثر تا یک هفته پیش از مراسم حج، به منظور بررسی وضعیت هتل ها، تأمین مواد غذایی برای حجاج و دیگر تدارکات مورد نیاز بود.

سهمیه حج کنیا همه ساله 2000 نفر بود که به دلایل مختلف از جمله فقر مالی مردم، به طور میانگین همه ساله حدود 1500 نفر به حج اعزام گردیده اند. و بیشترین آماری که در رابطه با اعزام زائر به حج داشته ایم 1800 نفر بوده است.

از سه سال پیش، دولت عربستان سالانه بین یکصد تا یکصد و پنجاه نفر را به حج دعوت کرده است که در سال جاری این برنامه منتفی شده است و از آن جا که پس از حوادث یازده سپتامبر دولت عربستان، اقامت حجاج در اماکن عمومی مکه و

مدینه را ممنوع کرده و از آنان خواسته است تا در هتل ها و منازل مستقر گردند، لذا هزینه حج افزایش یافته و به همین دلیل تعداد حجاج کاهش پیدا کرده است.

برای سهمیه اختصاص یافته به کنیا، تنها برای چهل نفر از عوامل ویزا صادر می کنند و به همین دلیل امکان خدمت رسانی به حجاج در سطح مطلوب وجود ندارد.

هزینه حج هر زائر بدون غذا حدود 1500 دلار است. البته برخی آژانس ها هم حدود 2000 دلار از زائران دریافت می کنند.

محل سکونت حجاج کنیایی در مکه، منطقه «مسفله» و «جعفریه» است و خیمه های حجاج کنیایی در منی همه ساله نزدیک خیمه های ایرانی ها است یک سال هم مشکل داشتیم که دولت عربستان، چند خیمه از خیمه های ایرانی ها را به ما واگذار کرد!

تلاش ما این است تا کسانی که امکانات مالی کمتری دارند به حج مشرف شوند.

شیعیان اثنی عشری ساکن در کنیا در گروه های 200 تا 300 نفری و با هزینه 2000 دلار به حج می روند که غذا و پزشک و مسکن نیز داخل در همین هزینه است.

آقای شیخ محمد شیبانا یکی از شرکت کنندگان در جلسه، فارغ التحصیل لیبی بود، لیکن بیشتر روحانیان کنیایی در سودان و مدینه منوّره تحصیل کرده اند.

آقای ادَن واچو دبیر کل شورای علمای کنیا هم که در جلسه حضور داشت، به بیان ساختار این تشکّل پرداخت و گفت:

وهابی ها تلاش های زیادی در کنیا دارند و طلابی که در

عربستان تحصیل کرده اند مشکلاتی جدی برای ما ایجاد کرده اند، مثلًا در موسم حج به حاجیان کنیایی توصیه می کنیم ظهر روز دوازدهم برای رمی نروند، اما آنها می گویند باید بروند، ما برای ولادت نبی اعظم اسلام جشن می گیریم آنها مخالفت می کنند و در حالی که ائمه جمعه و جماعات ما، ماهیانه حدود 50 دلار حقوق می گیرند، وهابی ها به روحانیون وابسته به خود حدود 500 دلار حقوق می پردازند.

وی همچنین اشاره کرد که برای برگزاری برخی همایش ها از بعضی NGO ها و کشورهای غربی کمک دریافت می کنند. دو نفر از شیعیان و یک نفر از بُهره ها هم در تشکل ما حضور دارند که به همین دلیل مورد اعتراض وهابی ها و وابستگان به آنها نیز قرار گرفته ایم.

سپس آیةاللَّه ری شهری طی سخنانی ضمن اظهار خرسندی از این دیدار، اظهار امیدواری کردند این گونه ملاقات ها در نزدیک کردن امت اسلامی به یکدیگر موثر واقع شود.

ایشان فرمودند:

امروز دشمنان اسلام از تفرقه ملل اسلامی، به شدت بهره می گیرند اگر مسلمانان با هم بودند و وحدت کلمه داشتند، چند میلیون صهیونیست تا این اندازه به مسلمانان ظلم نمی کردند، یکی از نکات مهمی که همیشه حضرت امام خمینی قدس سره و رهبر معظم انقلاب آیةاللَّه خامنه ای روی آن تأکید داشته و دارند، وحدت مسلمانان خصوصاً در حج است.

امام می فرمودند: کلید حل مشکلات جهان اسلام وحدت امت اسلامی است که باید با تبلیغ دامنه دار خصوصاً در موسم حج

تحقق یابد.

متأسفانه امروز عده ای از مسلمانان آگاهانه و یا ناآگاهانه در خدمت اهداف دشمنان اسلام قرار گرفته اند و با اقدامات تفرقه افکنانه خود نمی گذارند، مسلمانان از این اجتماع عظیم بهره بگیرند.

ایشان سپس اظهار امیدواری کردند تا در موسم حج سال بعد، با علمای کنیایی حاضر در حج دیدار داشته، با یکدیگر تبادل نظر کنند.

سپس افزودند: بسیار مایل بودم تا از نزدیک با آقای پروفسور عبدالغفار بوسیدی گفتگو داشته باشم که متأسفانه به دلیل حادثه ای که برای یکی از بستگان ایشان پیش آمد موفق نشدیم، لذا سلام گرم ما را به ایشان ابلاغ نمایید.

آیةاللَّه ری شهری در پایان ضمن معرفی مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث به حاضران، از آقای پروفسور و برخی از شخصیت های حاضر در جلسه دعوت کردند تا از این مؤسسه دیدار و از نزدیک با فعالیت های آن آشنا شوند.

آن گاه افزودند:

بهترین روش برای جذب پیروان دیگر ادیان به اسلام، تبلیغ عملی است، اگر مسلمانان به دستورات نورانی اسلام عمل کنند، دیگران به طور طبیعی به اسلام گرایش پیدا می کنند.

آقای شریف حسین نیز بار دیگر از حضور آقای ری شهری و هیأت همراه تشکر کرد و پس از خداحافظی این دیدار خاتمه یافت.

نکته جالبی که آقای عبداللَّه معاون پروفسور ابراز می داشت این بود

که می گفت:

من از منطقه ای به نام «ریفت ولی» آمده ام که منزل رئیس جمهور سابق کنیا هم در آن جا است. تمامی مردم آن منطقه مسیحی بودند و به واسطه حضور تعدادی از مبلغان عرب زبان، جمع زیادی به اسلام گرایش پیدا کردند و اسلام را برگزیدند.

این اظهارات به خوبی بیانگر آن است که اگر افراد مسلّط به زبان و آگاه به مسائل دینی، در این کشور حضور یافته، اسلام را به مردم عرضه کنند، جمعیت زیادی اسلام اختیار خواهند کرد.

وی در پایان سخنانش گفت:

گرچه آمریکا و دیگر کشورهای غربی در جنگ با شما هستند و نمی خواهند بگذارند ایران رشد کند، لیکن ما برای شما و حزب اللَّه لبنان دعا می کنیم و از خداوند موفقیت و پیروزی شما را مسئلت داریم.

دیدار با شیعیان در مسجد پاکرود

پس از خداحافظی با اعضای شورای مسلمانان کنیا و مسؤولین حج این کشور، عازم مسجد پاکرود شدیم تا با اعضای کمیته شیعیان بومی المهدی کنیا دیدار کنیم.

در گذشته این مسجد اختصاص به خوجه ها داشته و چون آنها به جای دیگری منتقل شده اند، آن را به شورای جوانان شیعه که سیاه پوست می باشند داده اند و هم اکنون مورد استفاده آنها است.

در آغاز ورود به مسجد، رئیس شورای جوانان شیعه، به آیةاللَّه ری شهری خیر مقدم گفت و اظهار داشت:

از سوی مسؤولان این جمعیت مفتخرم که به شما میهمانان از جمهوری اسلامی ایران خیرمقدم بگویم و متأسفانه دیدار شما در زمانی واقع شده که این جا تعطیل است. آن گاه همکاران خود را معرفی کرد.

این جمعیت حدود 70 خانواده و نزدیک به 280 نفر عضو مستقیم دارد، نام این جمعیت انصارالمهدی است و یکی از طلاب درس خوانده در حوزه علمیه قم نیز آن جا را اداره می کند.

سپس افزود: این مرکز را ما به صورت موقت از خوجه ها گرفته ایم و نمی دانیم تا چه زمان در اختیار ما است. این مجموعه دارای مسجد و حسینیه به صورت جدا از هم است و نزدیک به 1500 متر وسعت دارد و گروه انصارالمهدی نیز در این جا دفتر دارد.

آقای علی مددی در حاشیه این دیدار اظهار داشت:

چند سال پیش، آقایان خوجه ها می خواستند این جا را بفروشند تعدادی از وهابی ها برای خرید پیش قدم شدند، لیکن از محضر مراجع استفتا کردند و اجازه فروش داده نشد. در کنار این مسجد 20 اطاق وجود دارد که می توان آنها را اجاره داد و از درآمد آن، مسجد را اداره کرد.

هم اکنون سه طبقه ساختمان در بالا خالی است و تنها یکی از خانم ها که فقه و مسائل شرعی به بانوان تعلیم می دهد در این جا سکونت دارد.

ایشان اظهار می داشتند که متأسفانه خوجه ها، شیعیان بومی را به مساجد خود به دلایل امنیتی راه نمی دهند و همین امر موجب فاصله گرفتن این دو گروه از همدیگر شده است. رئیس شورای جوانان، بار

دیگر خطاب به آقای ری شهری گفت:

ما آثار شما را فراوان مطالعه کرده ایم و برخی از قسمت های آن را هم به زبان کنیایی ترجمه کرده ایم. شما در حج موفقیت های زیادی داشته اید و اگر بتوانید فرصت را برای بهره برداری جوانان شیعه ما از ظرفیت حج فراهم آورید بسیار سپاسگزار خواهیم شد.

ما در این جا صندوقی به نام امام صادق علیه السلام تأسیس کرده ایم و نیاز به کمک و مساعدت داریم.

پس از خاتمه سخنان ایشان، آقای سید ریاض امام جماعت مسجد که از روحانیون هندی و تحصیل کرده قم است دعوت کرد تا برای پذیرایی به منزل ایشان که در جنب مسجد قرار داشت برویم. اطاقی کوچک اما با صفا، سفره ای به رسم هندی ها انداخته بود و با چای و میوه و بعضی غذاهای هندی از حاضران پذیرایی کرد.

سپس از مسجد و مجموعه بازدید کرده عازم دیدار از مجموعه متعلق به خوجه ها با نام «جعفری کلوپ» شدیم.

دیدار از «جعفری کلوپ»

این مجموعه متعلق به شیعیان خوجه است. حدود هفت هکتار زمین دارد. منطقه ای وسیع دارای یک زمین فوتبال، مراکز تفریحی، سالن بدن سازی، رستوران، پاویون، مسجد و مدرسه است.

جعفری کلوپ را فردی به نام «نوشاد مهر علی» که طبق اظهارات حاضران هیجدهمین ثروتمند جهان است ساخته است و جمعیت

خوجه ها نیز حدود هفتصد و پنجاه نفر است. البته تعداد اینها بیش از این 1500 نفر بوده که به دلایلی نیمی از آنها به کشورهای دیگر مهاجرت کرده اند.

عجیب این بود که سالن بدن سازی به صورت مختلط اداره می شد و منطق سازنده آن هم این است که از این طریق می توان افراد را به مذهب شیعه علاقمند کرد. این منطق را از کجای مذهب تشیع گرفته بود نفهمیدم!

آقای اصغر آقا که خود از خوجه ها است می گفت: در مراسمی که این جا برگزار می گردد اگر شام باشد همه می آیند؛ معلوم می شود این سنت فراگیر شده و به کنیا هم رسیده است!

مقداری کنار چمن این مجموعه قدم زدیم و نزدیک مغرب به مسجد آمده و نماز را به امامت آیةاللَّه ری شهری اقامه کردیم. مسجد جعفری نایروبی بسیار تمیز بود. در ابتدای ورود به مسجد حوضچه ای وجود داشت که پاهای خود را در آن قرار داده، می شستند و سپس وارد مسجد می شدند.

پس از اقامه جماعت که با رسوم خاصی هم همراه بود و بلافاصله پس از نماز آیاتی از قرآن تلاوت می شد و سپس دعا می کردند، از ما خواستند تا به حسینیه برویم. شب جمعه بود. حجةالاسلام والمسلمین آقای مرتضی مرتضی از روحانیون فاضل لبنانی مقیم کنیا هم در آن جا حضور یافتند. اول از این جانب خواسته شد تا سوره یس را قرائت کنم. سپس دعای کمیل توسط آقای مرتضی مرتضی خوانده شد و پس از آن آقای محمد شریف مهدوی به زبان انگلیسی سخنرانی کرد و پس از آن نیز سفره انداخته و همگی شام خوردند و ما با حاضران خداحافظی کرده به

محل اقامت خود برگشتیم.

خوجه ها افرادی منظم، دقیق و دارای موقعیت خوب و توان بالای اقتصادی هستند و در کشورهای آفریقایی از نفوذ خاصی برخوردارند.

حرکت به سمت مومباسا

صبح روز جمعه 10/ 6/ 85 پس از آن که نماز صبح را در رزیدانس سفارت اقامه کردیم و پس از صرف صبحانه آقای علی مددی هم به جمع ما پیوستند و ساعت 30/ 6 دقیقه صبح به طرف فرودگاه حرکت کردیم تا عازم مومباسا شویم. خوشبختانه مسیر خلوت بود و هنوز مردم به خیابان ها نیامده بودند. نیم ساعت در راه بودیم. جلو سالن فرودگاه، جمعیت زیادی در صف بودند و منتظر بازرسی و اذن ورود! و گرچه به هیأت پیشنهاد دادند خارج نوبت داخل شوند، لیکن آقای ری شهری اظهار داشتند که ضرورت ندارد، ما هم در صف قرار می گیریم.

بازرسی ها سخت و حساب شده بود، دلیل آن هم انفجارهایی بوده که چند سال قبل در کنیا صورت گرفت و محل سفارت آمریکا در این کشور ویران شد. به همین دلیل و نیز دلایل امنیتی دیگر مراقبت های امنیتی شدیدی در فرودگاه ها و دیگر مراکز دولتی اعمال می شود.

پس از بازرسی و عبور از گیت وارد سالن فرودگاه شدیم. کارت پرواز را دوستان قبلًا گرفته بودند و زمان سوار شدن به هواپیما فرا رسید و ما را به بیرون سالن هدایت کردند. عجیب این بود که ماشین برای سوار شدن نبود و مسیر سالن تا محل پارک هواپیما را پیاده طی کرده، سوار هواپیمای 747 کنیا شدیم.

افراد زیادی که بخش عظیمی از آنها توریست بودند، پیش از ما داخل هواپیما آمده بودند و پس از جلوس سرنشینان، ساعت 45/ 7 دقیقه به وقت محلی، هواپیما به طرف مومباسا که از شهرهای مهم و مسلمان نشین کنیا می باشد حرکت کرد.

در آستانه سوار شدن به هواپیما خبر یافتیم که آقای شیخ سلیم رئیس هیأت امنای مسجد «پومانی» قدیمی ترین مسجد «مومباسا» از دار دنیا رفته است. وی از کسانی بوده که رسماً اعلام کرده تا زنده است، نخواهد گذاشت وهابی ها به مساجد مسلمانان راه یابند. سعودی ها نیز برای خرید او، بارها پول های قابل توجهی فرستاده بودند، اما او هرگز قبول نکرد و همچنان ضد وهابی ماند و با افتخار مُرد.

مومباسا شهری بندری است و سواحل بسیار زیبایی دارد. توریست ها از گوشه و کنار دنیا برای بهره گیری از سواحل زیبای آن همه ساله به این منطقه سفر می کنند 90% آنها مسلمان اند و بیشترین جمعیت های اسلامی کنیا در این شهر زندگی می کنند و حدود یک میلیون نفر هم جمعیت دارد.

آقای «طیب علی طیب» شهردار قبلی مومباسا از علاقمندان به حضرت امام خمینی بوده و در دوران دانشجویی همیشه تصویر امام را در اطاق خود داشته، تا مرتب آن را نگاه کند، به یاد امام باشد و با یاد امام شب ها بخوابد.

پس از ورود به شهر مومباسا با اتومبیل به منزل آقای «سهیل» یکی از شیعیان این شهر آمده، ایشان را سوار کردیم و سپس به مقصد «ماتوگا» و شهر «کواله» که مدرسه علمیه امیرالمؤمنین علیه السلام در آن جا است حرکت کردیم، حدود دو ساعت رفت و برگشت آن طول کشید.

آقای سهیل پیش از این از تجار این شهر بوده، امّا متأسفانه به دلائلی فعلًا زندگی اش از رونق افتاده است، لیکن علی رغم مشکلاتی که پیدا کرده، به امور دینی و توسعه حوزه علمیه بسیار علاقمند است.

با اتومبیل کنار دریا رسیدیم. کشتی بزرگی کنار ساحل در حال پهلوگرفتن بود تا مسافران را با اتومبیل به آن طرف ببرد. جمعیت زیادی هم بدون وسیله نقلیه ایستاده و منتظر بودند. کشتی در کنار ساحل پهلو گرفت تا افراد قبلی را پیاده کند، جمعیت به حدی زیاد بود که حرکت آنها به یک راهپیمایی بزرگ شبیه بود!

منطقه بسیار زیبا و توریستی است و اگر این جاذبه ها را اروپایی ها در اختیار می داشتند قطعاً استفاده های بهتری از آن می کردند.

پس از انتقال به آن سوی ساحل، به طرف مقصد حرکت کردیم. حدود یک ساعت طی مسیر شد تا به مدرسه امیرالمؤمنین علیه السلام رسیدیم.

این حوزه علمیه تعداد 110 نفر طلبه مرد و 45 طلبه دختر دارد. آقای سهیل در توضیحات خود چنین گفت:

شهر مومباسا از نظر سیاسی و تاریخی در منطقه شرق آفریقا موقعیت ویژه ای داشته است و این چنین گفته می شود که در آن زمان که ظلم اموی ها نسبت به اهل بیت علیهم السلام توسعه یافت، جمعی از آنها به این شهر آمده اند و اطلاعاتی که در اختیار ما قرار دارد نشان می دهد که از نوادگان امام زین العابدین علیه السلام و امام رضا علیه السلام در این منطقه حضور داشته اند، لیکن متأسفانه فعلًا نشان و آثاری از آنها در دست نیست.

وی افزود:

ما سه نوع شیعه در این جا داریم:

گروه اول خوجه ها هستند.

گروه دوم کسانی هستند که پس از تحقیق از تسنن به تشیع گرویده اند.

گروه سوم کسانی که تلاش می شود با توجه به ریشه و اصل آنها، به تشیع گرایش یابند.

آقای سهیل افزود:

با توجه به نکات فوق، من و آقای «شیخ عبداللهی ناصر» مشورت و تبادل نظر کردیم و تصمیم گرفتیم این مدرسه دینی را ایجاد کنیم. نگرش آقای عبداللهی ناصر این است که ما باید برای هر منطقه و شهری قاضی مسلمان داشته باشیم.

طرح اولیه ایشان این بود که دانش آموزان، پس از اخذ دیپلم به این مدرسه بیایند، درس بخوانند و پس از فارغ التحصیل شدن به قوه قضائیه کشور بپیوندند. اما متأسفانه افرادی با این خصوصیات و شرایط کمتر پیدا می کنیم.

هم اکنون برنامه ما این است که برای همه کسانی که علاقمند به تحصیل در این مدرسه هستند، یک دوره سه ماهه بگذاریم و پس از آن افرادی که در گذراندن دوره موفق بوده اند، گزینش شده، به دوره دوساله بعدی هدایت شوند و پس از طی آن دوره، افراد برتر به مدارس دیگر راه یافته و به جای دیگر اعزام می شوند.

برای دوازده نفر از کشیشان مسیحی که علاقمندند اسلام را بشناسند نیز کلاس گذاشته ایم و باید بگوییم این جا زمینه برای اسلام بسیار فراهم است.

ما هم اکنون حدود سه هزار دلار در ماه در این جا هزینه جاری داریم که اگر بخواهیم اهداف خود را محقق سازیم این رقم به ده هزار دلار خواهد رسید.

غذا و آموزش توسط مدرسه صورت می گیرد و برای این که افراد تحتِ آموزش، نوعی تعهد داشته و بهتر درس بخوانند مبلغ 150 شیلینگ هم از آنها شهریه می گیریم.

به دلیل فقر مالی حاکم بر مردم، اینها دو روز در هفته یعنی روزهای دوشنبه و پنج شنبه روزه می گیرند و سحری و افطاری را ما می دهیم.

روزهای میلاد پیامبر و ائمه علیهم السلام به تمامی اهالی این دهکده غذا می دهیم.

و در یک جمله عرض کنم که اگر در چهل سال آینده حکومت اسلامی و دینی بخواهد تشکیل شود که شیعیان در آن نقش داشته باشند، قطعاً مدیون این مدرسه خواهد بود.

سپس آیةاللَّه ری شهری اظهار داشتند:

کار بسیار مهمی را انجام می دهید. سعی کنید به جوان های با استعداد بیشتر بها بدهید. اگر افراد با استعداد گزینش شوند و برنامه ریزی و اهداف شما نیز درست تحقق یابد، مطمئن باشید به موفقیت های بزرگی نائل خواهید شد.

خداوند پدر شما را که چنین ایده خوبی داشته، رحمت کند و شما هم که انگیزه بالایی در ادامه راه ایشان دارید در تحقق نیت خیرتان موفق بدارد.

آقای ری شهری سپس تعدادی از کتاب های خودشان را به کتابخانه مدرسه و حوزه علمیه امیرالمؤمنین علیه السلام اهدا کردند.

آقای سهیل گفت: ان شاء اللَّه در آینده تلاش می کنیم تا میزان الحکمة را به زبان سواحلی ترجمه کنیم، البته بخشی از آن نیز هم اکنون ترجمه شده است و ما آماده ایم تا کتاب های دارالحدیث را ترجمه نموده و در این منطقه توزیع کنیم.

آقای ری شهری از این پیشنهاد استقبال کرده و گفتند ما هزینه ترجمه را می دهیم، شما نیز هزینه نشر آن را برعهده بگیرید آقای سهیل از این پیشنهاد استقبال کرد و مقرر گردید کتاب های بیشتری برای این مدرسه ارسال و آنان نیز نسبت به ترجمه اقدام کنند.

سپس نزد طلاب پسر و دختر رفته آقای ری شهری برای آنها کمی صحبت کردند و مبلغی در حدود یک هزار و پانصد دلار به آقای سهیل دادند تا در بین طلاب پسر و دختر تقسیم کنند. نام این جا را «مهدی تراست» گذاشته اند و مجموعه را وقف کرده اند.

بعضی جوانان نارگیل های تازه را که از درخت جدا کرده بودند با شیوه خاصی آماده کرده برای نوشیدن شیره داخل آن هدیه می دادند و این پذیرایی آنان از هیأت بود.

واقعاً شرایط زندگی در آن جا سخت و دشوار است. امکانات کم، نبود بهداشت مناسب، نداشتن امکانات لازم، همه از مشکلاتی است که باید چاره اندیشی شود تا بتوان در این گونه مناطق مکتب اهل بیت علیهم السلام را رواج داد.

اهمیت مسأله زمانی روشن تر می شود که بدانیم شهر «مومباسا» با همه موقعیتی که دارد به دلیل مسلمان بودن شدیداً محروم نگه داشته شده است.

پس از بازدید از مدرسه و خداحافظی با طلاب، به سوی شهر مومباسا حرکت کردیم. آن چه در بین راه و در اطراف مشاهده می شد، فقر و محرومیت و سوء تغذیه و نبود امکانات رفاهی بود. با این که منطقه بسیار حاصلخیز است، ولی استعمارگران بلایی به سر مردم آورده اند که دیدن آن هر انسانی را متأثر و غمگین می کند.

آقای علی مددی می گفتند:

معمولًا غذای این مردم ظهرها کمی ذرت است. گاهی یک عدد ذرت رانصف کرده و دو نفر می خورند و اگر کمی وضع آنها بهتر باشد از سیب زمینی سرخ شده استفاده می کنند.

پس از طی مسیر، بار دیگر کنار دریا رسیدیم و همان برنامه صبح تکرار شد؛ داخل کشتی چهار ردیف اتومبیل کنار هم قرار می گیرند و طبقه دوم کشتی هم مخصوص کسانی است که بدون اتومبیل سوار می شوند.

جمعیت انبوهی از مردم سوار بر کشتی شده بودند. حدود بیست دقیقه طول کشید تا به آن طرف ساحل رسیدیم. جالب این بود که افراد بدون ماشین، مجانی جابه جا می شدند، لیکن برای هر اتومبیل حدود یکصد شیلینگ دریافت می کردند.

از کشتی پیاده شده و برای شرکت در نماز جمعه به مسجد شیعیان خوجه ها رفتیم. جمعیت خوبی آمده بود. یکی از روحانیون به نام حجةالاسلام آقای شهیدی، که تحصیل کرده قم بود امامت جمعه آن جا را به عهده داشت، ایشان پس از ورود هیأت، در خطبه های خود از جمهوری اسلامی ایران تجلیل کرد و به آقای ری شهری و هیأت همراه

نیز خیر مقدم گفت.

پس از پایان نماز، مردم با علاقه زیاد سراغ آقای ری شهری و هیأت همراه آمده و با دست دادن علاقه خویش را ابراز می کردند. فضایی بسیار صمیمی و جالب توجه بود.

دیدار با قاضی القضاة و جمعیت علمای مومباسا

پس از شرکت در نماز جمعه، براساس برنامه قبلی برای دیدار با آقای «چیف قاضی» قاضی القضاة کنیا و نیز دیگر علمای اهل سنت شهر به محل «جمعیت علمای مومباسا» آمدیم. سفیر کنیا در تهران نیز در جلسه حضور داشت. در ابتدا آقای پروفسور عبدالقادر محمد، رئیس بنیاد خیریه و رئیس دانشکده اسلامی مومباسا با مزاح سخن خود را آغاز کرد و گفت:

بهترین راه برای خراب کردن این مجلس این است که من این جا صحبت کنم!

وی سپس اظهار داشت:

از فرصتی که برای ما پیش آمده، تا شما را در جمع خود دیدار کنیم و آقای «چیف قاضی» قاضی القضاة کنیا نیز از سوی همه ما این میهمانی را ترتیب داده اند خرسند و خوشحالم.

وی خطاب به آقای ری شهری گفت:

کاری را که شما در گسترش فرهنگ دین انجام می دهید کار بسیار ارزشمندی است. از خداوند می خواهیم تا شما را در این راه بیش از پیش موفق بدارد.

آقایان: علی عباس سفیر کنیا در تهران، آقای قاضی احمد، آقای صالح شیخ حسن رئیس هیأت امنا، آقای عبدالقادر محمد رئیس دانشگاه و رئیس جمعیت اصلاحی در کنیا، حسین احمد حسین از اداره اوقاف، عبداللَّه خطیب علی محمد، محمد خیبر پروفسور و استاد دانشگاه، آقای زبیر حسین، آقای محمد احمد عبدالرحمان، آقای حسن علی مدرس مدارس دینی، آقای عبدالرحمان ندوی، آقای علی دیرانی قاضی و مدرس، آقای خمیس عبداللَّه، و آقای عبدالحمید عضو شورای عالی مسلمانان و شهردار سابق مومباسا جمعی از حاضران در جلسه بودند.

آن گاه آقای «چیف قاضی» قاضی القضاة به آقای ری شهری و همراهان خیر مقدم گفت و از حضور ایشان و هیأت همراه اظهار خرسندی کرد و نکاتی را در زمینه اسلام، مسلمانان و لزوم همکاری متقابل با یکدیگر بیان داشت. سپس آقای ری شهری مطالبی را بدین شرح بیان داشتند:

بنده از این که توفیق یافتم در جمع علما، قضات و اساتید حضور پیدا کنم و با آقای «چیف قاضی» دیدار داشته باشم، خرسند و خوشحالم و امیدوارم این دیدارها مقدمه تقویت هرچه بیشتر روابط سیاسی و فرهنگی دو کشور باشد.

در حال حاضر جهان اسلام نیاز فراوانی به وحدت کلمه دارد و اگر امروز ملل مسلمان با یکدیگر متحد باشند، کارهای بسیار بزرگی را می توانند برای جهان اسلام انجام دهند.

دشمنان اسلام از دیرباز تلاش کرده اند تا میان مسلمان ها تفرقه ایجاد کنند و از این طریق منافع خود را تأمین کنند. متأسفانه عده ای هم ناآگاهانه و بعضی آگاهانه در خدمت این هدف شوم قرار گرفته اند و آب به آسیاب دشمن می ریزند. اگر مسلمانان، امروز وحدت داشتند، مردم مظلوم فلسطین این چنین تحت فشار ظلم اسرائیل قرار نمی گرفتند.

شما در روزهای اخیر مشاهده کردید که جمع کوچکی از مسلمانان به نام حزب اللَّه لبنان چگونه در برابر قدرت شیطانی اسرائیل ایستادند و پیروز شدند و به اسلام و مسلمانان آبرو بخشیدند.

امام خمینی قدس سره بارها فرمودند: کلید حل مشکلات جهان اسلام وحدت کلمه و وحدت امت اسلامی است و اگر این مشکل حل

شود، همه مشکلات فرهنگی، اقتصادی و سیاسی جهان اسلام قابل حل خواهد بود.

ایشان سپس گزارشی از چگونگی فعالیت های مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث به حاضران ارائه داده و از آقای چیف قاضی و حاضران بار دیگر تشکر کردند.

پس از سخنان ایشان آقای پروفسور اظهار داشت:

ما باید ارتباط بین خودمان را حفظ کنیم و این یک امر مهم و حیاتی است، آن چه شما درباره وحدت کلمه بیان کردید من به عنوان رئیس دانشکده اسلامی مومباسا به خوبی درک می کنم و امیدوارم ارتباطی قوی میان این دانشکده و مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث ایجاد شود و آقای علی عباس سفیر کنیا در تهران هم موضوع را پیگیری و دنبال کنند.

آن چه من در این دانشکده دنبال می کنم، گزینش دانشجویان از میان نیروهای مستعد همه مذاهب اسلامی است تا با ارائه دروس مقارنه ای، زمینه را برای ایجاد وحدت فراهم سازم.

ما می دانیم که غرب در تلاش است تا از اسلام انتقام بگیرد و به همین منظور کوشش می کند تا یک چهره منفی از اسلام به جهان ارائه نماید، شما خوب می دانید آن زمانی که اروپا در توحش بود ما مدارس و دانشگاه هایی در اسپانیا و قرطبه داشتیم، یهودی ها و مسیحی ها روزی باید بفهمند که تا چه حد به اسلام و مسلمانان بدهکارند و مدیون آنها هستند. علم و دانش از اسلام شروع گردید و سپس به خارج رفت.

وی سپس مزاح کرده و گفت: من می توانم دو ساعت دیگر صحبت کنم، اما چون ناهار آماده است، شما را برای غذا دعوت می کنم.

پس از پایان صحبت ایشان، همگی ناهار را میل نموده، کتب اهدایی آقای ری شهری به آقای «چیف قاضی» تقدیم گردید و با آرزوی روابط خوب و بهتر و تشکر مجدد از حاضران، خداحافظی کرده، به منزل آقای سهیل آمدیم.

دیدار با شیخ عبداللهی ناصر

در منزل آقای سهیل پذیرایی مختصری از حاضران به عمل آمد.

سپس اقای عبداللهی ناصر که از خطبا و علمای مهم اهل سنت مومباسا بوده و در سال 1975 میلادی شیعه شده است، به دیدار آقای ری شهری آمد. این پیرمرد عالم، در سال 1975 میلادی شیعه شده، لکن ناچار بوده تا سال 1977 میلادی تشیع خود را پنهان کند. اما از آن به بعد رسماً تغییر مذهب خود را اعلام کرده است. وهابی ها و مراکز وابسته به آنها در عربستان فعالیت های زیادی بر ضدّ او انجام داده اند و از راه تطمیع و تهدید تلاش کرده اند وی را برگردانند که موفق به این کار نشده اند.

ایشان در زمینه دلیل گرایشش به تشیع گفت:

من با فضایل امیر مؤمنان علی علیه السلام آشنا شدم و بعد آن را با دیگر صحابه مقایسه کردم و این شبهه برای من ایجاد شد که چرا با وجود این همه امتیاز از وجود علی بن ابی طالب علیه السلام برای رهبری امت اسلامی کمتر استفاده شد؟ به تدریج احساس کردم علی بن ابی طالب علیه السلام اولین است، نه چهارمین. از یک عالم سنی مسأله را پرسیدم، ولی پاسخ خود را نیافتم. مدتی بعد کتاب الغدیر مرحوم علامه امینی به دستم رسید. جلد اول آن را که خواندم به حقانیت

شیعه پی بردم. سپس به مسجد شیعیان رفتم و پس از آن هم کتاب های زیادی خواندم و بالاخره شیعه شدم.

ایشان یک دوره هم نماینده مجلس و امام جمعه مسجد جامع مومباسا بوده است. مردی بسیار دوست داشتنی بود و این دیدار هم از خاطره انگیزترین دیدارهای سفر. ملاقات پایان یافت و ما برای برنامه بعدی که دیدار از باغ تمساح ها بود حرکت کردیم.

دیدار از باغ تمساح ها

فضای وسیعی را به صورت برکه برکه ایجاد کرده اند که در هر قسمت تعدادی تمساح براساس سن آنها نگهداری می شود. از تمساح های یک تا دوساله تا تمساحی که گفته می شد یکصد سال عمر دارد! نام این تمساح را «بیگ ددی» یعنی پدربزرگ گذاشته بودند. کمی که جلوتر رفتیم، گفته شد الان زمان غذا دادن به تمساح ها است. مرد رنگین پوست قوی هیکلی بالای سکویی که روی یکی از این برکه ها ساخته شده بود قرار گرفت و یک مرغ مرده ای را با قلاب سر یک نخ آویزان کرده، آن را نزدیک آب می آورد. تمساح ها هم برای خوردن آن از آب بالا آمده، حمله می کردند و بالاخره یکی از آنها گوی سبقت را ربوده و آن مرغ را می گرفت و می خورد.

منظره ای زیبا، دیدنی و هیجان انگیز بود. از جمله اطلاعاتی که درباره تمساح ها ارائه می دادند یکی این بود که بزرگ ترین تمساح موجود در این مجموعه یکصد سال عمر، هشتصد کیلو وزن دارد و دو تمساح ماده به عنوان همسر او را همراهی می کنند و او از خطرناکترین نوع

تمساح ها است.

معمولًا تمساح های نر عمر طولانی پیدا می کنند، اما تمساح های ماده بین 35 تا 40 سال بیشتر عمر نمی کنند. تمساح های ماده هر بار 36 تخم می گذراند که دوبرابر تخم مرغ معمولی است و جالب این که تمساح ها زبان ندارند!

نیم ساعتی را در این باغ بودیم، سپس به طرف فرودگاه حرکت کردیم.

مغرب بود که به فرودگاه رسیدیم. همان جا کنار چمن، حصیری پهن کرده، نماز را به امامت آقای ری شهری خواندیم و وارد سالن فرودگاه شدیم.

در فرودگاه بازرسی ها شدید بود. بعضی از مردم پس از گذشتن از گیت بازرسی، مجبور می شدند کفش و کمربند خود را نیز درآورند و تفتیش بدنی شوند.

پس از بازرسی از گیت اول، برای ورود به سالن انتظار یک بار دیگر بازرسی صورت می گرفت. از آن جا هم گذشتیم و پیاده به سمت هواپیما حرکت کردیم. با گذشتن از این هفت خان، ساعت 30/ 8 دقیقه به مقصد نایروبی حرکت کردیم و یک ساعت بعد وارد فرودگاه این شهر شدیم.

از فرودگاه تا رزیدانس حدود نیم ساعت راه بود. نزدیک ساعت 10 وارد رزیدانس شده و پس از خوردن کمی غذا به استراحت پرداختیم تا خداوند فردا را برای ما چگونه مقدر کرده باشد؟

شنبه 11/ 6/ 85

ساعت 30/ 9 دقیقه صبح روز شنبه به طرف رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران حرکت کردیم. رایزنی در طبقه یازدهم ساختمانی مرتفع

واقع شده و در زمینه های مختلف فرهنگی فعالیت دارد، در نیم طبقه هم کف نیز کتابخانه خوبی ایجاد کرده اند که افراد برای مطالعه مراجعه می کنند. نمایشگاه مختصری هم از کتب آقای ری شهری برگزار کرده بودند.

از طبقه یازدهم بسیاری از مراکز اطراف از جمله دانشگاه نایروبی کاملًا پیدا بود.

رایزنی فعالیت خوبی دارد؛ مجله ای با نام «GUIDE» که به معنی راهنما است منتشر می کند. آقای علی مددی مأموریتشان پایان یافته و آقای فرحناک به جای ایشان آمده اند.

ساختمان اجاره ای است و همه ماهه حدود 2000 دلار اجاره می دهند. نزدیک به 1900 دلار هم هزینه های شارژ وغیره دارد. 20 بچه یتیم را هم تحت پوشش قرار داده اند که ماهیانه هزار شلینگ به آنها می دهند.

از آن جا به سفارت جمهوری اسلامی ایران رفتیم. ساختمانی دوطبقه و نسبت به ساختمان دیگر سفارتخانه ها متوسط بود. حدود 4000 متر مساحت دارد. حجةالاسلام والمسلمین آقای محمد شریف مهدوی که چند سال در کنیا سفیر بوده اند با ورود به ساختمان، خاطرات گذشته خود را مرور کرده، اطاق ها را نشان می دادند که در آن اطاق واحد کنسولی مستقر بود، در این سالن قرائت قرآن جمعی داشتیم و ...

پس از آشنا شدن با کارکنان سفارت به سوی حوزه علمیه رسول اکرم صلی الله علیه و آله حرکت کردیم.

حوزه علمیه رسول اکرم صلی الله علیه و آله

این حوزه به نام زیبای رسول اکرم صلی الله علیه و آله نامگذاری شده و حجةالاسلام والمسلمین آقای «مرتضی مرتضی» یکی از فضلای لبنانی و برادر مورخ بزرگ و نامی شیعه، علامه جعفر مرتضی هستند. ایشان سال هاست که در کنیا حضور دارند و این حوزه را اداره می کنند. قبلًا این مجموعه حالت حوزوی داشته، لیکن فعلًا حالت آکادمیک پیدا کرده است. این حوزه در منطقه ای به نام «لانگاتا» در حومه نایروبی واقع شده است. مساحت آن حدود 32000 متر مربع و 280 نفر طلبه دارد. بیش از 70% آنها علوم دینی را همراه با دروس دیگر فرامی گیرند. و پس از چهار سال تحصیل می توانند در دانشگاه های دیگر و یا حوزه علمیه قم ادامه تحصیل دهند.

این مجتمع مجهز به آموزشگاه های بیولوژی و فیزیک است. کلاس ها تمیز و مجهز است. خوابگاه خوبی دارد. همه دانش آموزان پسر هستند.

خوابگاه ها به نام شیخ مفید و امام خمینی قدس سره نامگذاری شده و در هر اطاق شش نفر استراحت می کنند. تخت های دونفره در اطاق ها گذاشته اند که برای خواب از آنها استفاده می شود.

هزینه مؤسسه در سال، نزدیک 5 میلیون شیلینگ یعنی حدود 120 هزار دلار است که 60% را از محصلین می گیرند و 40% را خودشان تأمین می کنند. این بنا حدود 17 سال است ساخته شده و در طبقه فوقانی آن خوابگاه و کتابخانه قرار دارد. سالن سخنرانی خوبی دارد. کتابخانه دارد، اما غنی نیست. فعلًا نزدیک به 3500 جلد کتاب بیشتر ندارد که بخشی از آنها هم کتب درسی است. در ابتدای کار نزدیک به یک میلیون دلار هزینه احداث این بنا شده که بخش قابل توجهی از هزینه ها را ایرانیان

نیکوکار پرداخت کرده اند.

این مجموعه با 32 نفر پرسنل اداره می شود. مسجد خوب و تمیزی هم با نام حضرت فاطمه علیها السلام در وسط مجتمع ساخته اند که نماز جمعه توسط آقای «مرتضی مرتضی» در همین مسجد روزهای جمعه اقامه می شود.

آقای مرتضی مرتضی تصمیم دارند در محل سابق خوجه ها که به زودی به ایشان واگذار می شود، مدرسه ای هم برای دخترها ایجاد کنند و جالب این که شیعه و سنی در این مدرسه در کمال صمیمیت با یکدیگر درس می خوانند و زندگی می کنند.

سال تحصیلی را در سه ترم سه ماهه برگزار می کنند و سه ماه هم تعطیلی دارند. هزینه تحصیل در هر ترم حدود 25000 شیلینگ است که شامل کتاب و دفتر و غذا و خوابگاه می شود. کلنگ این مدرسه را آیةاللَّه توسلی از اعضای محترم دفتر حضرت امام خمینی قدس سره زده اند و آقای شریف مهدوی هم در کمک به آن نقش قابل توجهی داشته اند.

نزدیک اذان ظهر یکی از مدرسان جوان مدرسه همراه با دخترخانمی که لباس عروسی به تن داشت وارد مجتمع شدند. آقای «مرتضی مرتضی» به وکالت از طرف داماد و آقای ری شهری به وکالت از طرف عروس خانم صیغه عقد را جاری کردند. مبلغ مهریه حدود ده هزار شیلینگ بود.

عروس خانم «زهوره بنت رجب» و داماد «سلیمان چیتالا» نام داشتند و هرکدام یکصد دلار یعنی معادل کل مهریه از آیةاللَّه ری شهری هدیه گرفتند و این عروس و داماد خوش شانس که عقدشان در مسجد خوانده شد به خانه بخت رفتند.

پس از اقامه نماز به باغی که روبه روی حوزه قرار داشت آمدیم و ناهار

را در فضایی زیبا و باصفا خوردیم و به رزیدانس بازگشتیم. بعد از ظهر شنبه 11/ 6/ 85 طبق برنامه به منطقه معروف به چهارده آبشار که در 50 کیلومتری نایروبی واقع شده رفتیم. ترافیک مسیر بسیار سنگین بود، اما اطراف آن همه جا سرسبز و زیبا و پر از درخت های گوناگون.

در طول مسیر، مناطقی با نام «کبیرا» به چشم می خورد که کپرنشین ها در شرایطی بسیار سخت و دردناک آن جا زندگی می کردند. حلبی آبادها، کلبه های محقر و کوچک وفاقد امکانات رفاهی.

در سمت راست جاده یک استادیوم ورزشی که توسط چینی ها ساخته شده بود وجود داشت. این استادیوم با بیگاری از زندانیان احداث گردیده و هم اکنون نیز چینی ها فعالیت های گسترده اقتصادی در کنیا دارند و رفته رفته بسیاری از مراکز اقتصادی این کشور را در اختیار گرفته اند. کمی جلوتر دانشگاه «کنیاتا» قرار داشت که در آن 24000 دانشجو مشغول به تحصیل اند. در میانه راه آیةاللَّه ری شهری از آقای رئیسی سفیر محترم جمهوری اسلامی ایران در کنیا پرسیدند بهترین صفتی که در مردم کنیا سراغ دارید چیست؟ و ایشان پاسخ داد: بهترین صفت این مردم قانع بودن آنها به آن چیزی است که دارند.

در طول مسیر، مزارع زیبای آناناس و چای فراوان به چشم می خورد.

آناناس هم برخلاف تصور مردم که آن را میوه درختی می دانند، به صورت بوته ای در زمین کاشته می شود. شایان ذکر است که این مزارع بیشتر دست اروپایی ها است و مردم بومی منطقه از آن بی بهره اند.

در وسط راه منطقه ای بود که چهار آبشار در کنار هم با ارتفاعی حدود ده متر قرار داشت و در محوطه چمن آن، در چند چادر سفیدرنگ مراسم

عروسی برپا بود. آقایی هم به زبان سواحیلی برای حاضران جُک تعریف می کرد تا شرکت کنندگان در عروسی را شادمان کند.

سپس برای بازدید از 14 آبشار حرکت کردیم. لیکن متأسفانه به دلیل گم کردن راه و علی رغم جستجو و پرسش از رهگذران، نتوانستیم آن را پیدا کنیم و به ناچار برگشتیم!

از خاطرات شیرین این مسیر این بود که دوستان همه از آقای مهدوی می پرسیدند پس این 14 آبشار که می گفتید کجاست؟ آیا اصلًا چنین جایی وجود دارد؟ واقعاً احتمال نمی دهید 14 آبشار را درخواب دیده باشید و ...

به هرحال مزاح در سفر عاملی است که هم سفران را از خستگی نجات داده، سفر را شیرین می کند. در میانه راه از آقای علی مددی خواستم تا برخی نکات مهم مربوط به کنیا را تعریف کنند. ایشان اظهار کردند:

در منطقه لامو که مسلمان نشین است، از طریق توریست ها مردم به اعتیاد و فحشا کشیده شده اند. ایدز در آن جا بیداد می کند.

زمین های حاصلخیز منطقه را ارزان از مسلمانان خریداری می کنند و منطقه ای که حدود 90% مسلمان داشته، هم اکنون به 60% تقلیل پیدا کرده اند و ...

یکشنبه ساعت 45/ 8 برای بازدید از باغ وحش نایروبی حرکت کردیم.

خیابان منتهی به رزیدانس یکی از زیباترین مناظر را داراست. درجه حرارت نیز حدود 17 درجه سانتیگراد است.

با گذشت حدود نیم ساعت به باغ وحش رسیدیم. 740 شیلینگ برای توریست ها و 300 شیلینگ برای افراد مقیم ورودی می گیرند.

محوطه بسیار قشنگ و زیباست و در هر بخشی حیوانی نگهداری می شود. حیواناتی که ما در این باغ وحش دیدیم به ترتیب عبارت بودند از:

اسب آبی، شترمرغ، گوزن، گاو وحشی، کفتار، میمون های کلمبیایی(یک میمون با دو زن)، گورخر، کرگدن، شیر، گوزنی که در نزاع شاخش شکسته شده بود، پلنگ چیتا و تمساح.

این باغ وحش در نزدیکی «نَشنال پارک» نایروبی واقع شده که در جهان مشهور است، لیکن متأسفانه به دلیل کمی وقت، هیأت امکان دیدار از آن را نیافت و این کمبودی بود که در سفر احساس کردیم که به دلیل نداشتن زمان ناچار به پذیرش آن شدیم!

در بین راه مسجدی بود به نام مدینه سِنْتر نایروبی که مربوط به بلوچ های ایران است. البته بسیاری از اینها شاید زبان بومی خود را فراموش کرده باشند، زیرا حدود 600، 700 سال قبل به این کشور مهاجرت کرده اند.

آنها در ابتدا به مومباسا آمده اند، ولی بعد در کشور پخش شده اند، البته آداب و رسوم بلوچ های ایران را حفظ کرده اند. پیرمردها هنوز بلوچی می دانند، ولی جوان ها فقط انگلیسی و سواحیلی بلد هستند. در مومباسا خیابانی به نام بلوچی ها وجود دارد. رئیس این ها آقای مراد بلوچی است.

سپس به منطقه «کبیرا»، منطقه فقیرنشین نایروبی که اغلب مسلمان هستند رفتیم. منطقه ای بسیار غمبار است. شیعه هم دارند. ایدز و فساد نیز در این جا بیداد می کند. در وسط این منطقه کلیساهای متعددی درست

کرده اند. عده ای از مبشرین مسیحی میان اینها آمده و در بین آنها زندگی می کنند و آنان را به مسیحیت دعوت می کنند. این منطقه بسیار ناامن است.

معمولًا از بعد از ظهر کسی جرأت نمی کند در این بخش حضور یابد.

دولت نیز به دیپلمات ها توصیه می کند در این مناطق حضور پیدا نکنند. هر کلیسا یک مدرسه، یک مهدکودک و یک درمانگاه هم دارد.

درست در همسایگی «کبیرا» منطقه اعیان نشین شهر است و منطقه کاخ نشین و کوخ نشین دقیقاً همین جا تحقق پیدا کرده است. مناطق فقیرنشین در قلب شهر قرار دارد. پس از دیدار از این منطقه برای خرید چای به یکی از فروشگاه های شهر رفتیم. اجناس نسبت به ایران و برخی کشورهای منطقه گران تر است و ما فقط قدری چای خریداری کرده، به سمت رزیدانس برگشتیم. نماز ظهر و عصر را خوانده، ناهار را همراه با دوستان میل کرده و کمی استراحت کردیم و برای حرکت آماده شدیم.

ساعت 40/ 3 دقیقه بعد از ظهر از رزیدانس به طرف فرودگاه حرکت کردیم. ساعت نزدیک چهار بعد از ظهر بود که به فرودگاه رسیدیم. قبل از آمدن ما آقایان علی مددی و مدینه نگاه زحمت کشیده، ساک ها را تحویل داده و کارت های پرواز را گرفته بودند، لذا وقتی رسیدیم بدون معطلی همراه با آقای رئیسی سفیر محترم و برخی از دوستان سفارت وارد سالن بازرسی شده و تا ساعت پنج به گفتگو پرداختیم. آن گاه با آقایان خداحافظی کرده به سالن انتظار آمدیم و ساعت 30/ 5 دقیقه وارد هواپیمای بوئینگ 767 «کنیاایرویز» گردیده و با 15 دقیقه تأخیر یعنی ساعت 45/ 5 دقیقه به سمت سودان حرکت کردیم.

هواپیماهای کنیایی، تمیز و جدید و از امکانات خوبی برخوردار است

و در چند پروازی که ما داشتیم تأخیر قابل توجهی نداشتند.

به هرحال عمر چهار روزه سفر به پایان رسید و با توکل بر خداوند سفری دیگر را به یک کشور آفریقایی دیگر آغاز خواهیم کرد.

جمع بندی سفر به کنیا

این سفر در چهار روز و دو شب انجام شد و ما تقریباً سه روز فرصت داشتیم، چون صبح روز اول تا ظهر استراحت کردیم و عصر روز چهارم هم در راه بازگشت بودیم.

نکات قابل توجه:

در این سفر هشت دیدار علمی و فرهنگی به شرح ذیل انجام شد:

1- دیدار با شورای مسلمانان نایروبی؛

2- دیدار با جمعی از جوانان شیعه انصارالمهدی؛

3- بازدید از مدرسه امیرالمؤمنین علیه السلام در مومباسا و دیدار با طلاب پسر و دختر این مدرسه؛

4- حضور در نماز جمعه مسجد شیعیان و خوجه ها در مومباسا؛

5- دیدار با آقای عبداللهی ناصر، عالم و خطیب معروف مومباسا که قبلًا سنی مذهب بوده و اکنون به مذهب اهل بیت علیهم السلام گرویده است؛

6- دیدار با قاضی القضات و جمعی از علما و فرهیختگان مومباسا؛

7- دیدار از مدرسه رسول اکرم صلی الله علیه و آله و آقای مرتضی مرتضی؛

8- بازدید از مجموعه فرهنگی مذهبی آموزشی خوجه ها در نایروبی.

خواندن عقد ازدواج زُهُورا و سلیمان در مدرسه رسول اکرم صلی الله علیه و آله.

ملاحظه: شورای مسلمانان نایروبی افراد روشن فکر و ضد وهابی و

علاقمند به جمهوری اسلامی ایران هستند.

شیعیان خوجه نایروبی افراد نسبتاً ثروتمندی هستند. اگر عالم قوی و باتدبیری داشته باشند می توانند تحول آفرین باشند.

شیعیان غیرخوجه هم نیاز زیادی به هدایت و رهبری دارند.

اقدام متفکرانه اقتصادی در جهت ایجاد اشتغال برای شیعیان فقیر و دیگر مسلمانان امری ضروری و لازم است

برنامه ریزی فرهنگی توأم با تفکر و دقت خصوصاً اگر همراه با ایجاد اشتغال باشد می تواند تحول فرهنگی عظیمی در این منطقه در پی داشته باشد.

تلاش برای تأسیس رادیو اهل بیت علیهم السلام در نایروبی از اهم واجبات است که صدا و سیما باید برای آن اقدام کند.

مدرسه رسول اکرم صلی الله علیه و آله در نایروبی که توسط آقای سید مرتضی مرتضی اداره می شود یک اقدام زیربنایی و اساسی است که باید حتماً تقویت شود و در تمام کنیا شعبه داشته باشد.

مدرسه علمیه امیرالمؤمنین علیه السلام از هر جهت نیاز به تقویت دارد، وضع نظافت و بهداشت این مدرسه فوق العاده تأسف بار است. بعید است طلاب این مدرسه از استعداد قابل توجهی برخوردار باشند، لذا در این زمینه هم باید فکری کرد.

دیدار با آقای عبداللهی ناصر بسیار مفید بود. تحولی که در ایشان دراثر مطالعه کتاب الغدیر و دیگر کتب به وجود آمده نشان می دهد که مسؤولیت ما در انتقال فرهنگ اهل بیت علیهم السلام بسیار سنگین است.

قاضی القضات کنیا هم زمینه خوبی برای همکاری دارد.

در مجموع زمینه برای گرایش به مذهب اهل بیت علیهم السلام در کنیا فراهم است نیاز به برنامه ریزی و تدبیر دارد.

آقای سهیل اعلام آمادگی کرد که در زمینه فروش و توزیع کتب دارالحدیث و نیز ترجمه آنها به زبان سواحیلی اقدام کند. به ایشان گفته شد هزینه ترجمه آن را می دهیم، مشروط بر این که چاپ کتب با خود آنها باشد.

چند دوره از منشورات دارالحدیث باید برای کتابخانه های مدرسه رسول اکرم صلی الله علیه و آله، رایزنی فرهنگی و مدرسه امیرالمؤمنین علیه السلام ارسال گردد.

تعدادی کتاب مناسب و در خور توجه برای قاضی القضات ارسال شود.

نایروبی و مومباسا مناظر زیبا و دیدنی فراوانی دارد. اگر به آنها رسیدگی شود، کمتر از آفریقای جنوبی نیست. گرچه هوای برخی مناطق آن از آفریقای جنوبی بهتر است. البته این قضاوت مربوط به آن چیزی بود که در این فصل سال دیدیم.

آزادی مذهبی فرصت خوبی برای فعالیت های سالم فرهنگی است.

اگر از این فرصت استفاده نکنیم بی تردید در قیامت مؤاخذه خواهیم شد.

بیشترین بهره را هنوز در این کشور فقیر، مستکبران بی درد انگلیسی و اروپایی می برند و فحشا و مواد مخدر و عقب ماندگی فرهنگی را به این منطقه ثروتمند بالقوه و فقیر بالفعل صادر می کنند.

اقدام برای ترجمه آثار دارالحدیث به زبان سواحیلی یک اقدام لازم و ضروری است.

فصل سوم: سودان

آغاز سفر به سودان