مشخصات کتاب
سرشناسه : حسینی صادقی، صادق
عنوان و نام پدیدآور : کیست فاطمه ؟!/ صادق حسینی شیرازی؛ گردآوری و تحقیق مسعود بهنام.
مشخصات نشر : اصفهان: رشید 1388.
مشخصات ظاهری : [128] ص.
شابک : 978-964-9937-44-1
موضوع : فاطمه زهرا (س)، 8؟ قبل از هجرت - 11ق
موضوع : فاطمه زهرا (س)، 8؟ قبل از هجرت - 11ق -- خطبه ها
شناسه افزوده : بهنام، مسعود
رده بندی کنگره : BP27/2/ح5ک9 1388
رده بندی دیویی : 297/973
شماره کتابشناسی ملی : 1862586
اشاره
فهرست مطالب
تصویر
بسم رب فاطمة
مقدّمه
تمام وجودم را درد و اندوه و غم فراگرفته بود؛ خسته از همه چیز و همه جا گوشه ای نشسته، غرق در افکار خود بودم... خدای خوب و مهربون، کجا برم؟! با که درد دل کنم؟! متحیّر بودم که به چه کسی و کجا پناه ببرم؟!
ناگهان صدایی دلربا، گرم و آشنا بی اختیار مرا مجذوب خود نمود، آری سخنان دلنشین و پر مهر مرجع تقلیدم حضرت آیت الله العظمی حاج سید صادق حسینی شیرازی حفظه الله بود که چندی پیش در یکی از سخنرانی هایشان فرمودند: «..در شدائد، سختیها و گرفتاریها به حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها و حدیث شریف کساء متوسل شوید...».
بی درنگ کتاب «مفاتیح الجنان» ثقة المحدّثین، حاج شیخ عباس قمی رحمه الله را حاضر نمودم، در انتهای این کتاب شریف چشمانم به دنبال حدیث کساء می دوید؛ یافتم و چه زیباست این جملات «عن فاطمة الزهراء علیها السلام أنها قالت...» اشک از دیدگانم جاری شد، شگفتا! بر دردهای خود می گریستم؟ یا بر غم و غصّه های بی پایان حضرت زهرا؟سلام الله علیها ولی هرچه بود با تمام شدن حدیث کساء آرامش وصف ناپذیری روح و روانم را فراگرفت، گویا دردهایم التیام پیدا کرده بود، ولی خواندن حدیث کساء، آتش نفهته ی دلم را شعله ور ساخت، آری فاطمه!
به راستی فاطمه یعنی چه؟
فاطمه یعنی فریاد در مقابل ظلم!
فاطمه یعنی در راه عقیده فدا شدن!
فاطمه یعنی سوز و گداز بیت الأحزان!
فاطمه یعنی چون شمع برای امام زمان خود سوختن!
فاطمه یعنی از درد پهلو نخوابیدن!
فاطمه یعنی دفاع از اول مظلوم عالم، علی علیه السلام!
و طبق فرمایش پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه وآله، فاطمه یعنی: «آنکه خدا او و دوست دارانش را از آتش جهنّم جدا نمود»(1)
آری، هرچه هست، فاطمه است.
اما اکنون احساس می کنم سؤال های زیادی در مورد شخصیت حضرت زهرا سلام الله علیها در ذهنم به وجود آمده، همان شخصیتی که پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه وآله در مورد ایشان فرمودند: «دخترم فاطمه، حوریّه ایست در کالبد بشری»(2)، یا فرمایش دیگر ایشان: «دخترم فاطمه، سیّده و بزرگ تمامی
1) قال رسول الله صلی الله علیه وآله: «إنّما سُمّیت ابنتی لأنّ الله عزّوجل فطمها وفطم من أحبّها من النار»؛ عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج1، ص51؛ الغدیر، ج3، ص176، بیت الأحزان شیخ عباس قمی رحمه الله، ص24؛ بحارالأنوار، ج43، ص12 و ج65، ص133؛ مناقب الإمام امیرالمؤمنین علیه السلام، ج2، ص188؛ شرح إحقاق الحق (آیة الله مرعشی نجفی): ج10، ص 15؛ الفصول المهمة فی تألیف الأمة: ص49؛ إعلام الوری بأعلام الهدی: ج1، ص291؛ ذخائر العقبی، ص26، مناقب آل ابی طالب علیهم السلام، ج3، ص110؛ الدر النظیم، ص456؛ کشف الغمة، ج2، ص91؛ ینابیع المودة، ج2، ص121؛ العدد القویة، ص227؛ الأسرار الفاطمیة، ص375؛ کنز العمال، ج12، ص109؛ امالی شیخ طوسی، ص294؛ نوادر المعجزات، ص81.
2) قال رسول الله صلی الله علیه وآله: «... فاطمة حوراء إنسیّة، فکلّما اشتقت الی رائحة الجنة شممت رائحة ابنتی فاطمة»؛ الغدیر، ج3، ص18؛ بحارالانوار، ج4، ص4 و ج8، ص119 وج18، ص351 وج37، ص82 وج43، ص4و ج44،ص241؛ العوالم (امام حسین علیه السلام)، ص121؛ الاحتجاج، ج2، ص191؛ امالی شیخ صدوق، ص546؛ روضة الواعظین، ص149؛ مناقب الإمام امیرالمؤمنین علیه السلام، ج2، ص191؛ المحتضر: ص239؛ کشف الغمة، ج2، ص87؛ مناقب آل ابی طالب علیهم السلام، ج3، ص114؛ تفسیر فرات کوفی، ص76؛ تفسیر مجمع البیان، ج6، ص37؛ تفسیر نور الثقلین، ج2، ص502؛ الخصائص الفاطمیة، ج2، ص541؛ بیت الأحزان شیخ عباس قمی رحمه الله، ص18؛ الأسرار الفاطمیة، ص323؛ شرح إحقاق الحق (آیت الله مرعشی نجفی)، ج10، ص6. این روایت شریف، به صورت حدیث قدسی نیز با این الفاظ نقل شده است: «فأوحی الله عزوجل إلیّ أن قد ولد لک حوراء إنسیة...»؛ بحارالانوار، ج36، ص361؛ مدینة المعاجز، ج3، ص225.
زنان، از ابتدای خلقت تا انتهاست»(1)شخصیتی که خداوند در مورد ایشان به پیامبرش می فرماید: «إنّا أعطیناک الکوثر(2)»(3).
آری، سؤالهای زیادی در مورد شفاعت بی بی فاطمه سلام الله علیها و عصمت آن حضرتف حدیث کساء و فدک حضرت زهرا سلام الله علیها، دفاع از حریم ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام، درد و رنجهای بی پایان فاطمه و خلاصه فاطمه، فاطمه، فاطمه!
در نتیجه، جهت زیارت حضرت فاطمه معصومه(4)سلام الله علیها عازم شهر مقدس قم شدم و سپس به دیدار مرجع تقلید که می دانستم هر زمانی که
1) قال رسول الله صلی الله علیه وآله «فأمّا ابنتی فاطمة فهی سیدة نساء العالمین من الأولین والآخرین..»؛ امالی صدوق، ص78؛ بیت الأحزان شیخ عباس قمی رحمه الله، ص47، بحارالانوار، ج28، ص38 وج36، ص226 وج43، ص24؛ دلائل الإمامة، ص149؛ مناقب آل ابی طالب علیهم السلام، ج3، ص135؛ الفضائل (شاذان بن جبرئیل)، ص9؛ مشارق الأنوار الیقین، ص84؛ غایة المرام، ص167؛ المحتضر، ص197.
2) کلمه ی «أعطیناک» و همچنین کلمه ی «الکوثر» فقط یک مرتبه در قرآن کریم ذکر شده است؛ در تفسیر لفظ کوثر اقوال و روایتهای بسیاری موجود است. علامه طباطبائی رحمه الله در تفسیر المیزان ذیل این آیه ی شریفه پس از نقل برخی از اقوال در مورد کلمه ی کوثر، می فرماید: بیش از 25 قول در مورد کوثر و معنا و تفسیر آن موجود است.
3) سوره کوثر، آیه1.
4) امام صادق علیه السلام می فرمایند: خدا حرمی دارد که مکه است، رسول خدا صلی الله علیه وآله حرمی دارد که مدینه است، حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام هم حرمی دارد که کوفه است و ما اهل بیت نیز حرمی داریم که قم است. بعد از این در شهر قم زنی از فرزندان من دفن می شود که نام او فاطمه است، کسی که او را زیارت کند بهشت بر او واجب می شود. همچنین در روایت دیگری می فرمایند: قم کوفه ی صغیره است، بهشت دارای هشت در است که سه در آن به جانب قم باز می شود، در قم زنی از فرزندان من دفن خواهد شد که نام او فاطمه است و جمیع شیعیان من به وسیله ی شفاعت آن حضرت وارد بهشت خواهند شد. در روایت بسیاری هم، شهر مقدّس قم را «پناهگاه شیعه» معرفی می نمایند: امام موسی کاظم علیهما السلام می فرمایند: «قم لانه ی آل محمد علیهم السلام و پناهگاه شیعیان ایشان است و...» بحارالانوار، ج57، ص214؛ الکنی والألقاب، ج3، ص87. ودهها روایت دیگر که بر جلالت و عظمت حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها و زیارت ایشان و فضایل شهر مقدس قم دلالت می کند، در متون روایی شیعه موجود است.
بخواهم، می توانم شرفیاب محضرشان شوم، رفتم تا جواب تمامی سؤالهای خود در مورد حضرت زهرا سلام الله علیها را مستقیماً از شخص ایشان بگیرم.
وارد اتاق ساده ایشان شدم و مورد لطف و عنایت پدرانه و پرمحبت ایشان قرار گرفتم، عرض کردم: راجع به حضرت زهرا سلام الله علیها سؤالاتی دارم که می خواهم شخص شما جوابم را بدهید.
ایشان قبول فرمودند و قبل از اینکه سؤالات خود را مطرح کنم، مقدمه ای به این مضمون ایراد فرمودند:
فاطمه علیها السلام محور اهل بیت علیهم السلام
بسم الله الرّحمن الرّحیم وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبّ ِ الْعَالَمِین وَ الصلاه و السلام عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّیِّبینَ الطّاهِرین وَ لَعنَةُ اللهِ عَلی اَعدائِهِم اَجمَعین.
در حدیث قدسی «کساء» که حضرت صدیقه ی کبری سلام الله علیها روایتگر آن هستند، جبرئیل از حضرت احدیت سؤال می کند که چه کسانی زیر کساء هستند؟ خدای عزّ وجلّ گرد آمدگان زیر کسا را این گونه بر می شمرد: «آنان فاطمه و پدرش و شوهر و فرزندانش علیهم السلام هستند.»(1)
این شیوه ی معرفی در بیان های الهی بی نظیر است؛ زیرا بدون تردید، رسول خدا صلی الله علیه وآله از دخترشان فاطمه زهرا سلام الله علیها برتر می باشند، ما نیز در درودها و سلام ها، ابتدا بر پیامبر صلی الله علیه وآله، سپس بر اهل بیتش درود می فرستیم، از سوی دیگر قاعده و رسم معرفی نمودن، این گونه است که ابتدا فرد برتر و سپس افراد پایین تر معرفی می شوند. اما در حدیث شریف کساء، خلاف این اصل عمل شده و خداوند سبحان، حضرت زهرا سلام الله علیها را به عنوان محور و در مرتبه اول نام می برد.
با وجود اینکه فرشتگان الهی، رسول خدا صلی الله علیه وآله و خاندان پاک ایشان علیهم السلام را به خوبی می شناختند؛ چرا خداوند ایشان را از طریق فاطمه زهرا سلام الله علیها معرفی می کند؟
1) قال الله عزّوجلّ: «هم فاطمة وأبوها و بعلها وبنوها» - حدیث شریف کساء، ملحقات مفاتیح الجنان (چاپ فیض کاشانی)، ص1017.
پاسخ این است که این شیوه معرفی، نشانه ی جایگاه و مقام والای آن بانوی بزرگوار است و خدای متعال در این عبارت به اختصار به مقام ارجمند آن حضرت اشاره می فرماید.
اظهار محبت به فاطمه سلام الله علیها
احادیثی که به مقام والای حضرت فاطمه سلام الله علیها اختصاص دارد به صدها و هزاران حدیث می رسد و اگر دشمنان فضیلت، احادیث اهل بیت علیهم السلام را طعمه آتش کینه خود نمی کردند، این تعداد به مراتب بیشتر می بود. یکی از این روایاتی که هم از طریق شیعه و هم از طریق مخالفین نقل شده، روایت زیر است:
ابن عباس می گوید: دیدم پیامبر خدا صلی الله علیه وآله پنج سجده نمودند! بدون رکوع یا عمل دیگری!
دلیل را پرسیدم، حضرت فرمودند:
«جرئیل به من عرضه داشت: خداوند علی علیه السلام را دوست دارد، من سجده شکر به جا آوردم؛ سپس گفت: خداوند فاطمه سلام الله علیها را دوست دارد، به شکرانه ی آن سجده نمودم. جبرئیل گفت: خداوند حسن علیه السلام را دوست دارد، باز سجده ی شکر نمودم؛ بعد از آن گفت: خداوند متعال حسین علیه السلام را دوست دارد، سجده ی دیگری نمودم؛ سپس گفت: خدای متعال دوستداران آنان را دوست دارد، من نیز به شکرانه ی آن سجده نمودم»(1).
1) امالی (شیخ مفید)، ص 21؛ بحارالانوار، ج65، ص111؛ جواهر الکلام، ج10، ص235؛ مستدرک الوسائل، ج5، ص150، ح2؛ وسائل الشیعه، ج4، ص1080 و ج7، ص19؛ حلیة الأبرار(بحرانی)، ج1، ص336.
اگر کسی بپرسد: دوستداران این خاندان چه کسانی هستند؟ بی تردید شما حاضران و افراد مانند شما، در شمار دوستداران این خاندان هستید، پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله به پاس محبت خدا نسبت به محبان اهل بیت علیهم اسلام سر به سجده ی شکر می نهد.
ما چه باید بکنیم؟ از این که به خاطر دوست داشتن اهل بیت علیهم السلام محبوب خدا شده ایم، چگونه شکر خدای متعال را به جا آوریم؟
پاسخ این است که زمانی می توانیم شکر این نعمت را به جای آوریم که دوستی و پیروی خود را نسبت به حضرت صدیقه طاهره سلام الله علیها آشکار و اعلام کنیم.
جلوه ای از شکوه حضرت فاطمه سلام الله علیها
رسول خدا صلی الله علیه وآله زمانی که در بستر شهادت بودند، اسراری را برای دخترشان فاطمه سلام الله علیها بیان کرده، همچنین فرمودند: «مصیبت هیچ یک از زنان مسلمین مانند مصیب تو، سنگین نخواهد بود»(1).
این سختی مصیبت به دلیل خیانتی بود که از شورای سقیفه شروع شد و دشمن به خوبی آگاه بود که آن حضرت و همسرش امیرالمؤمنین علیهما السلام طبق وصیّت پیامبر صلی الله علیه وآله حافظ دین مبین اسلام هستند، به همین دلیل دختر پیامبر صلی الله علیه وآله برای دفاع از حقّ خود و ولایت مطلقه ی وصیّ بلافصل پیامبر صلی الله علیه وآله امیرالمؤمنین علی علیه السلام در جمع حاضر شده و در برابر حاکم جائر، آن خطبه ی آتشین را ایراد می کنند.
1) قال رسول الله صلی الله علیه وآله: «...لیس احد من نساء العالمین أعظم رزیّه منک...» الآحاد والمثانی، ج5، ص369؛ مجمع الزوائد، ج9، ص23؛ کنزالعمال، ج13، ص677؛ شرح إحقاق الحق (آیت الله مرعشی نجفی)، ج10، ص308.
بدانید کسانی که از گفتن سخن حق در برابر جباران و سرکشان خودداری می کنند، نه از صالحانند و نه از پرهیزکاران! هرچند نماز بخوانند و روزه بگیرند؛ زیرا اینان با ستمکاران از در مسالمت وارد شده، با شکوت خود اعمال ظالمان را توجیه می کنند؛ چنین حاکمانی آن اندازه که دوستدار تسلیم بودن مردم در مقابل خود هستند، در اندیشه نمازگزاران و روزه داشتن آنان نیستند و اصولاً باکی ندارند که نمازی خوانده می شود یا نه!
حضرت فاطمه سلام الله علیها سخن حق را در برابر امامان جور رها نکردند، هرچند به قیمت از بین رفتن آرامش و آسایش خودشان تمام شود، که آن حضرت چنین بهایی و حتی بالاتر از آن را هم برای بیان سخن حق پرداختند.
اثر نام مقدّس فاطمه سلام الله علیها
کتاب شریف مفاتیح الجنان اثری است که اکنون میلیون ها مسلمان از آن بهره می گیرند؛ به راستی چرا از میان دهها کتابی که مرحوم حاج شیخ عباس قمی رحمه الله از خود به یادگار گذارده، فقط این کتاب این گونه است؟
یکی از مؤمنان نقل می نمود: در صحن مطهر امیرالمؤمنین علیه السلام مرحوم شیخ عباس قمی را دیدم(1)که به سختی به دیوار صحن تکیه داده است، از ایشان پرسیدم: چرا اینجا ایستاده اید؟
ایشان گفتند: وقتی می بینیم مؤمنین توفیق یافته اند و ضریح مقدس امیرالمؤمنین علیه السلام را از نزدیک در آغوش می گیرند، در حسرت می سوزم.گفتم: زائران را ببینید که هنگام ورود به حرم مطهر امیرالمؤمنین علیه السلام کتاب مفاتیح الجنان را در دست دارند، در واقع شما با یک یک ایشان وارد حرم می شوید!
1) این حکایت مربوط به اواخر عمر شریف مرحوم شیخ عباس قمی می باشد.
چگونه شد که مرحوم شیخ عباس قمی به این فضیلت بزرگ نائل آمد؟
از ایشان علت شهرت و موفقیت کتاب مفاتیح الجنان را در بین دیگر مؤلفاتشان پرسیدند: ایشان گفتند: این ویژگی از برکت نام مقدس حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها است، زیرا من این کتاب را به نام مطهّر ایشان متبرک نمودم و به نیّت حضرت زهرای اطهر سلام الله علیها نوشتم.
عنایت امام زمان عجّل الله تعالی فرجه الشریف
بشّار مکاری می گوید: زمانی که امام صادق علیه السلام در کوفه بودند، خدمت ایشان مشرف شدم؛(1)طبقی از خرمای طبرزد(2)نزد آن حضرت بود و میل می فرمودند، به من نیز فرمودند: «ای بشّار، بیا و از این خرما بخور».
عرض کردم: گوارایتان باد، خداوند مرا فدای شما گرداند؛ مطلبی در بین راه دیده ام که سخت ناراحتم و میل خوردن ندارم.
حضرت فرمودند: «به حقی که بر گردن تو دارم بیا و از این خرما بخور».
نزدیک شدم و قدرس خرما خوردم، سپس امام صادق علیه السلام فرمودند: «چه ماجرایی این چنین تو را رنجانده؟».
گفتم: در بین راه یکی از مأمورین حکومت را دیدم که زنی را با تازیانه «یا چوبدستی» می زد و او را به سوی زندان می برد. آن زن نیز فریاد می زد: از خدا و پیامبرش یاری می طلبم، کسی هم نمی توانست او را یاری کند.
امام صادق علیه السلام پرسیدند: «چرا آن مأمور حکومت او را چنین می زد؟».
عرض کردم: من که ندیدم ولی مردم می گفتند: آن زن به زمین خورده و گفته: «یا فاطمه! خدا لعنت کند آن کسانی را که در حق شما ظلم کردند» مأمور حکومت که شنیده بود چنین رفتاری را با او انجام می داد.
ناگهان دیدم امام صادق علیه السلام از خوردن خرما دست کشیدند و چنان گریستند که محاسن، سینه و دستمال ایشان از اشک تَر شد.
سپس فرمودند: «بشّار برخیز به مسجد سهله برویم و از خداوند متعال آزادی آن زن را بخواهیم».
در بین راه، امام صادق علیه السلام شخصی از شیعیان را به کاخ حکومتی فرستادند و فرمودند: «ببین عاقبت آن زن چه می شود و ما را مطلع کن و تا پیک من نزد تو نیامده، آنجا را ترک مکن».
به همراه حضرت، وارد مسجد سهله شدیم، هریک دو رکعت نماز خواندیم، سپس امام صادق علیه السلام دست به آسمان بالا برد و دعا نمود: «أنت الله لا إله إلا أنت...» دعا را کامل خواندند و به سجده رفتند، در این حالت جز صدای نفس کشیدن آن حضرت، چیزی نمی شنیدم. سر از سجده برداشتند و فرمودند: «برخیز که آن زن آزاد شد».
از مسجد خارج شدیم و در میانه ی راه، مردی را که امام علیه السلام به مأموریت فرستاده بودند، به ما رسید، امام صادق علیه السلام به او فرمودند: «چه خبر؟»
عرضه داشت: حاکم او را آزاد کرد.
حضرت پرسیدند: «چگونه آزاد شد؟»
گفت: نمی دانم اما وقتی کنار دارالحکومه بودم حاجب حاکم، به آن زن می گفت: چه چیزی بر زبان رانده ای؟
زن گفت: چون به زمین افتادم، گفتم: یا فاطمه! خدا لعنت کند کسانی را که در حق شما ظلم نمودند.
حاجب دویست درهم به زن داد و گفت: امیر را حلال کن!! آن زن پول را نگرفت، حاجب نیز به حاکم گزارش داد، وقتی حاجب دوباره آمد به زن گفت: تو آزاد هستی و زن به سوی خانه اش رفت.
امام صادق علیه السلام پرسیدند: «آن زن دویست درهم را نگرفت؟»
آن شخص گفت: در حالی که این مبلغ را رد کرد که به خدا سوگند بدان محتاج بود.
امام صادق علیه السلام کیسه ای که هفت دینار در آن بود به آن مرد دادند و فرمودند: «به خانه ی آن زن برو، سلام مرا به او برسان و این دینارها را به او بده».
بشّار می گوید: من نیز با او به خانه ی آن زن رفتم و سلام آن حضرت را به او رساندیم.
او از فرط خوشحالی گفت: شما را به خدا سوگند، به راستی جعفر بن محمد علیهما السلام مرا سلام داده است؟
گفتیم: خداوند تو را مشمول رحمتش گرداند، آری به خدا سوگند که جعفر بن محمد علیهما السلام تو را سلام داده است.
آن زن گریبان چاک زد و بی هوش بر زمین افتاد. پس از لحظاتی به هوش آمد و از ما خواست تا گفته ی خود را تکرار کنیم! ما نیز به درخواست او سه مرتبه سلام امام علیه السلام را تکرار کردیم و دینارهایی که آن حضرت داده بودند به او دادیم. آن زن کیسه ی دینارها را گرفت و گفت: از امام صادق علیه السلام بخواهید تا برای این کنیزش، از خدا طلب عفو و بخشش کند، زیرا کسی
را مانند او و پدرانش نمی شناسم که وسیله ی توسل به سوی خداوند باشند...»(1).
امام صادق علیه السلام با شنیدن ماجرای آن زن، سخت گریستند و به مسجد سهله رفتند و برای آزادی آن زن که در راه حضرت زهرا سلام الله علیها زندانی شده بود، دعا نمودند.
آیا می توان تصور نمود که امام زمان عجّل الله تعالی فرجه الشریف خدمات و زحمات شما را در راه حضرت زهرا سلام الله علیها نادیده بگیرند؟! و برای شما دعا نکنند؟! مسلّماً چنین نیست.
هر خدمتی که در راه اهل بیت علیهم السلام به ویژه صدیقه طاهره فاطمه زهرا سلام الله علیها که در حدیث کساء محور قرار گرفته، صورت پذیرد، توفیق الهی است و هر که در راه حضرت زهرا سلام الله علیها سختی ببیند و در تنگنا گرفتار شود، پاداش و بهره ی شایسته ای نزد خداوند دارد و عکس این قضیه نیز صادق است.
در پایان این مقدمه و از آنجا که در آستانه ی ایام فاطمیه سلام الله علیها قرار داریم، یادآوری این دو مطلب را ضروری می دانم:
1. بزرگداشت شعائر فاطمی سلام الله علیها
یکایک ما در بزرگداشت آن چه مربوط به صدّیقه ی کبری فاطمه زهرا سلام الله علیها است بکوشیم و از هیچ خدمتی فروگذار نکنیم، چراکه بزرگداشت شعائر حضرت زهرا سلام الله علیها به پا داشتن و تعظیم شعائر الهی است.
1) بحارالانوار، ج47، ص379؛ مزار ابن مشهدی، ص136؛ مزار شهید اول، ص254؛ فضل الکوفة ومساجدها، ص48؛ جامع احادیث الشیعة، ج4، ص556؛ الأسرار الفاطمیه، ص388؛ مستدرک الوسائل، ج3، ص419.
مجالس منتسب به این بانوی مظلومه نیز باید گرم و پرشور باشد، تا می توانید به مناسبت ایام فاطمیه اطعام کنید، اگر نمی توانید در جمع آوری کمک های مالی برای اطعام، کوشا باشید؛ بدانیم که فوائد احیای شعائر فاطمی برای ما است و حضرت فاطمه سلام الله علیها هیچ گونه احتیاجی به این امور ندارند.
خدمت به فاطمه زهرا سلام الله علیها سرآمد خدمت هاست و هیچ کار نیکی سودمندتر از فداکاری و خدمت به آن بانو نیست، خلاصه هر چه توفیق افزون تر باشد خدمت و فداکاری در راه حضرت زهرا سلام الله علیها بیشتر خواهد بود.
2. نشر فرهنگ فاطمی سلام الله علیها
آیا می دانید چرا حضرت فاطمه سلام الله علیها به مسجد رفتند و آن خطبه پرشور و ماندگار را بیان کردند؟ چرا از تمامی وجود ناله سر دادند و همه ی مردم را گریاندند؟ چرا مورد ضرب و شتم واقع شدند؟ چرا...؟ و چرا...؟
برای زنده ماندن اسلام و جاودانه نمودن صدای: «أشهد أن لا اله الا اللَّه، أشهد أن محمداً رسول اللَّه وأشهد أنّ علیّاً ولیّ الله».
نه تنها حضرت فاطمه سلام الله علیها، بلکه هدف پدر و همسر و فرزندان ایشان علیهم السلام همین بوده و هست. ما نیز وظیفه داریم در رسیدن به این هدف بکوشیم.
ما در جهانی زندگی می کنیم که با فاطمه کبری سلام الله علیها و اهداف و سیره ی ایشان بیگانه اند. ما و شما وظیفه ی این روشنگری را بر عهده داریم زیرا شما به دلیل دوست داشتن حضرت زهرا سلام الله علیها محبوب خدا هستید و پیامبر صلی الله علیه وآله برای این امر سجده ی شکر به جا آورده اند.
یکی از نمونه های احیاء نام و یاد زهرای اطهر سلام الله علیها این است که فرزندانتان را به حفظ خطبه ی گرانمایه ی آن حضرت تشویق کنید، زیرا این خطبه چکیده ای از معارف اسلام است.(1)
«وصلی الله علی محمّد و آله الطاهرین»
1) برای مطالعه متن و ترجمه ی این خطبه بی نظیر، به آخر همین کتاب مراجعه کنید.
پرسش و پاسخ
بسم الله الرحمن الرحیم
سوال اول، اولین سؤال بنده راجع به حدیث کساء است که در شدائد و گرفتاریها با خواندن آن، به حاجت خود می رسیم و تاکنون مشکلات زیادی از ما با قرائت و برپایی جلسات «حدیث کساء» حل شده است. بسیاری از دوستان اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام نیز انس خاصی با حدیث کسا دارند؛ با این حال می بینیم بعضی در مورد این حدیث شریف، سخنانی بر زبان جاری می کنند که قلب بسیاری از معتقدین به حدیث شریف کسا و محبین حضرت زهرا سلام الله علیها را به درد می آورد، مانند اینکه می گویند: حدیث کسا سندیّت ندارد و از حضرت زهرا سلام الله علیها نقل نشده است و...
نظر حضرتعالی در این مورد چیست؟
جواب، فراموش نکنیم همیشه شبهه افکنانی بوده اند که عقاید شیعیان را زیر سؤال ببرند و در این زمینه باید بگویم با این صحبتها قبل از محبین حضرت زهرا سلام الله علیها قلب مقدّس و نازنین حضرت بقیّة الله الأعظم عجّل الله تعالی فرجه الشریف و روحی له الفداء را به درد می آورند.
حدیث شریف کساء از شعائر شیعیان و اسلام است، از شعائر الله است؛ «ومن یعظم شعائر الله فإنها من تقوی القلوب»(1)حدیث شریف کساء حدیثی قدسی
1) سوره حج، آیه32.
و از جانب خداوند متعال است که حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها آن را نقل می فرمایند(1)و مشخص است که ردّ آن یا نفی نقل آن از جانب حضرت زهرا سلام الله علیها چه عواقبی را به دنبال دارد!
برخلاف گفته ی شبهه افکنان جاهل و ناآگاه، این حدیث قدسی از سندهای معتبری در مهم ترین منابع شیعی برخوردار است که به اختصار به برخی از این اسناد اشاره می کنم:
اولین سند معتبر، کتاب: «غرر الأخبار ودرر الآثار فی مناقب الأخیار» است و مؤلف ان شیخ حسن بن علی بن محمد دیلمی رحمه الله می باشد که از اعلام و مفاخر جهان تشیّع می باشند.
کتاب دیگر: «المنتخب الکبیر فی المراثی والخطب» نوشته ی شیخ فخرالدین بن محمد علی بن احمد بن طریح نجفی رحمه الله است، این کتاب به منتخب طریحی مشهور است که در جلد دوم، این حدیث شریف را نقل می کنند.
دیگر از منابع و مصادر حدیث قدسی کساء، جلد یازدهم کتاب: «عوالم العلوم والمعارف والأحوال من الآیات والأخبار والأقوال» نوشته ی عالم جلیل القدر شیخ عبدالله بحرانی رحمه الله است و کتاب دیگر: «نهج المحجّة فی فضائل الأئمة علیهم السلام» می باشد(2)
همچنین محقّق و کتاب شناس بزرگ شیعه آیة الله سید حسن صدر رحمه الله چنین می نویسد: «سید محمد بن سید ابراهیم... الموسوی الجبعی الشحوری، جد اعلای ما... شاگرد شیخ محمد باقر سبزواری رحمه الله صاحب کتاب الذخیرة بودند؛ .. از نوشته های باقی مانده از ایشان قصیده ی بزرگ نونیه است که در آن، حدیث کسا را به همان کیفیتی که مرحوم طریحی در المنتخب آورده، به نظم درآورده است» کتاب تکملة أمل الآمل: صفحه335-337.
آقا بزرگ تهرانی رحمه الله نیز چنین می نویسد: «ارجوزه در حدیث کسا که نظم علام سید محمد بن سید معزّ الدین محمد المهدی الحسینی القزوینی الحلی متوفای 1335 قمری است در پنجاه بیت می باشد و آن را علامه سید محمد صادق آل بحرالعلوم در کتاب مجموع الرائق آورده اند». کتاب الذریعه، ج1، ص470.
آیة الله مرعشی نجفی رحمه الله می فرمایند: «و این حدیث شریف را تنی چند از فرزان های شعر و ادب از اصحاب ما (شیعیان) به نظم درآورده اند، از برترین آنان علامه فقیه، ادیب آیة الله ابوالمعز سید محمد ابن العلامة السید مهدی القزوینی الحلی متوفای 1335 قمری می باشد، وی در بالاترین جایگاه جلالت و بزرگی بود، او از دوستان پدر علامه ام بود، روانش شاد... دیگر سراینده این حدیث شریف، فاضل معاصر و جلیل استاد شیخ علی خاقانی نجفی می باشد که بابلیّات از سروده های ایشان است و در مجله «البیان» چاپ شده است،..»کتاب شرح احقاق الحق، ج2، ص558.
آقا بزرگ تهرانی رحمه الله می نویسد: «محدث ماهر حاج شیخ محمد باقر بیرجندی صاحب کتاب الکبریت الأحمر فی شرائط اهل المنبر، حدیث کسا را به نظم آورده و در سال 1343 قمری به چاپ رسیده است». کتاب الذریعه، ج17، ص260.
همچنین می نویسد: «طور سیناء در شرح حدیث کساء به زبان فارسی نوشته ی حاج شیخ علی اکبر نهاوندی متوفای مشهد مقدس است». کتاب الذریعه، ج14، ص181.
.سوال دوم، یکی از سؤالهایی که ذهنم را مشغول خود نموده و تا روشن شدن آن نمی توانم سؤالهای دیگرم را مطرح کنم، مسأله ی فدک است؛ در مرحله ی اول بفرمایید آیا فدک این طور که می گویند باغ یا مزرعه ای حاصلخیز بوده؟ کلاً بفرمایید فدک چیست؟
جواب، آن گونه که در کتاب القاموس بیان شده، فدک روستایی در منطقه ی خیبر بوده است. ولی طبق قول مشهور و بنا به نقل کتاب المصباح، فدک شهری
بوده که تا مدینه حدود دو روز فاصله داشته است. طبق نقل معجم البلدان نیز فدک شهری در حجار بوده که دو یا سه روز تا مدینه فاصله داشته است.
قسمتی از اراضی فدک، کشاورزی و حاصلخیز و بقیّه به صورت باغستانهای خرما بوده که وسط آن چشمه ای جوشان فوران داشته است.(1)به قدری محصول فدک فراوان بوده، که میانگین درآمد سالانه ی آن را حدود هفتاد تا یکصد و بیست هزار سکه ی طلا نقل می کنند.(2)
ابن ابی الحدید نیز می گوید: نخلستانهای فدک در آن زمان، مانند نخلستانهای کنونی شهر کوفه بوده است. (3)
تاریخچه ی فدک به حدود 1500 سال قبل از اسلام باز می گردد و نامگذاری آن به دلیل نام اولین کسی است که در این سرزمین وارد شده، که «فدک بن هام» نام داشته است.
مطالبی راجع به فدک و اینکه قبل از جنگ خیبر، متعلق به پیامبر صلی الله علیه وآله بوده نیز از زبان حضرت موسی علی نبینا و آله و علیه السلام و یکی از زهّاد آن زمان به نام «ذرخاء» و وصیّت او به فرزندانش وجود دارد که تفصیل آن در کتب تاریخی آمده است. (4)
سؤال سوم، فدک با این عظمت کجا بوده؟ منظورم این است که آیا متعلق به شخص پیامبر صلی الله علیه وآله بوده یا به عموم مسلمین مربوط می شده است؟
جواب، برای جواب دادن به این سؤال به مقدمه ای راجع به جنگ خیبر نیاز است: از زمانی که نور اسلام در مدینه درخشید، یهودیانی که در مدینه و اطراف آن سکونت داشتند به سرنوشتی که نتیجه ی مستقیم اعمال خود آنها بود، دچار شدند. گروهی جان خود را از دست دادند و برخی مانند قبیله های «بنی قینقاع» و «بنی النضیر» از مدینه رانده شدند و در «خیبر»(1)و «وادی القری» و یا «اذرعات شام» سکونت یافتند.
به دلیل شیطنتهای ساکنین خیبر و همدستی با قبایل یهودی نشین «غطفان» و «فزاره» و برنامه هایی که با مشرکین و بت پرستان بر علیه مسلمانان داشتند و مطالب بسیار زیاد دیگری که جواب شما را به درازا می کشاند، پیامبر صلی الله علیه وآله با 1600 سرباز به سمت خیبر راه افتادند. نقاط حساس و راه های منتهی به دژهای هفتگانه خیبر که عبارت بودند از: دژ «ناعم»، «قموص»، «کتیبه»، «نسطاة»، «شق»، «وطیح»، و «سلالم»، البته برخی دژها به نام یکی از سران آن دژ نیز معروف بودند، مانند: دژ مرحب و... به دلایل نظامی و جایگاه این دژها و برجهایی که در کنار آنها بود و... شبانه توسط لشکر اسلام اشغال شد، سربازان اسلام دژها را یکی پس از دیگری محاصره و
1) در تاریخ یعقوبی، ج2، ص46 آمده: جلگه ی وسیع حاصلخیزی در شمال مدینه و به فاصله ی
ارتباط آن را حتی از طریق تونل های زیرزمینی با دژهای دیگر قطع می نمودند. (1)
پیامبر صلی الله علیه وآله سفیری به سرزمین فدک که در نزدیکی خیبر قرار داشت و پس از دژهای خیبر، نقطه ای اتکاء یهودیان حجاز به شمار می رفت فرستادند؛ یوشع بن نون که ریاست منطقه را برعهده داشت، با مشاهده شکست یهودیان در دژهای هفتگانه خیبر و خلع سلاح آنان و منطقه های یهودی نشین دیگر، صلح را بر نبرد ترجیح داد، ملکیت سرزمین فدک را به پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله واگذار نمود و قرار شد یهودیان فدک به عنوان کارگران آن حضرت در فدک باقی بمانند و نیمی از محصول فدک را به عنوان دستمزد بردارند و نیم دیگر را به صورت سالیانه به آن حضرت بپردازند و تعهد نمود از این پس زیر لوای اسلام زندگی کنند و بر علیه مسلمانان توطئه ننمایند و... .
در این قسمت به بحث دقیق و حساسی رسیدیم و آن این است که: سرزمین هایی که در اسلام به واسطه ی جنگ و نیروهای نظامی گرفته شوند، متعلق به عموم مسلمانان است و اداره ی آن توسط فرمانروای اسلام می باشد؛ ولی سرزمینی همچون فدک که بدون هجوم نظامی و اعزام سپاه و خون ریزی به
1) فرسنگی آن قرار دارد که پیش از بعثت پیامبر صلی الله علیه وآله ملّت یهود برای محافظت خود در آن دژهای هفتگانه بسیار عظیم و محکمی ساخته بودند، خیبر جمعیتی بالغ بر 20هزار نفر داشت که سربازان جنگی و دلاوران زیادی را در خود جای داده بود
دست مسلمانان می افتد، مربوط به شخص پیامبر صلی الله علیه وآله و امام پس از ایشان می باشد که آن را در اصطلاح فقهی «فَیء» می نامند که با غنیمت و ... بسیار تفاوت دارد و هرگونه اختیار این نوع سرزمین ها با شخص پیامبر صلی الله علیه وآله و امام پس از ایشان می باشد، بدین معنا که می تواند آن را ببخشد، اجاره دهد و یا نیازمندیهای مشروع نزدیکان خود را با آن برآورده سازد، شرح این مطلب در کتابهای فقهی، بخش جهاد، تحت عنوان «فَیء» مورد بحث واقع می شود. (1)
پس نتیجه اینکه فدک به عنوان فَیء به پیامبر صلی الله علیه وآله رسید و ملک شخصی ایشان گردید.
سؤال چهارم، در این صورت، چرا فدک به حضرت زهرا سلام الله علیها نسبت داده می شود؟
جواب، بله همین طور است؛ یعنی وقتی آیه «وِءات ذاالقربی حقّه»(2)نازل شد،(3)بنابر روایاتی که در این زمینه موجود است، پیامبر صلی الله علیه وآله دختر
1) جهت کسب اطلاعات بیشتر در زمینه ی «فَیء» می توانید به آیه ی 6 سوره مبارکه حشر و تفسیر آن مراجعه کنید.
2) سوره اسراء، آیه 26، نظیر این آیه در سوره روم ایه 38 نیز وجود دارد.
3) وقتی آیه 26 سوره إسراء نازل شد، پیامبر صلی الله علیه وآله از جبرئیل در مورد ذاالقربی توضیح خواستند که مراد کیست؟ جبرئیل عرضه داشت: فدک را به فاطمه واگذار کن تا وسیله گشایشی برای وی و فرزندانش باشد، به عوض آن ثروت کلانی که مادرش خدیجه در راه خدا صرف نمود و به پاس مجاهدات پی گیری که آن بانوی بزرگوار در مسیر پیشرفت اسلام انجام داد. کتاب فدک، نوشته ی آیة الله سید محمد حسن قزوینی به نقل از ترجمه ی سید احمد علم الهدی، ص18.
خود فاطمه سلام الله علیها را طلبیدند و فدک را به ایشان واگذار نمودند.(1)و فدک در زمان حیات شریف پیامبر صلی الله علیه وآله ملک شخصی دختر ایشان حضرت زهرا سلام الله علیها قرار گرفت.
سؤال پنجم، آیا شواهد تاریخی یا روایی نیز وجود دارد که در زمان پیامبر صلی الله علیه وآله، فدک در اختیار حضرت زهرا سلام الله علیها بوده یا تصرفاتی در آن انجام داده باشند؟
جواب، آری، مطالب بسیار ذوالید بودن حضرت صدّیقه ی طاهره سلام الله علیها در مسأله فدک و بودن عمّال و کارگرانی از جانب آن حضرت در فدک را بیان می کنند،(2)ولی برای اثبات ملکیت فدک برای حضرت زهرا سلام الله علیها و ذوالید بودن ایشان باید عرض کنم، با وجود عصمت حضرت زهرا سلام الله علیها و فرمایش صدّیق اکبر و فاروق اعظم، امیرالمؤمنین علی علیه السلام در نامه ای که به استاندار بصره(3)نوشتند؛ که صریحاً مالکیت فدک را یادآور شده، می فرمایند:
«آری از میان آنچه آسمان بر آن سایه افکنده است، از اموال قابل ملاحظه فقط فدک در دست ما بود، گروهی بر آن بخل ورزیدند و انسان های بلند مرتبه
ای، امر آن را به خداوند که بهترین داور است، واگذار نمودند»(1)دیگر نیازی به ارائه هیچ مدرکی نیست.
سؤال ششم، با وجود این همه ادله ی محکم در مورد فدک، چرا پس از شهادت پیامبر صلی الله علیه وآله، دشمنان بدون درنگ درصدد برآمدند فدک را از حضرت زهرا سلام الله علیها بگیرند؟
جواب، به اختصار بگویم که غاصبین خلافت الهیِ امیرالمؤمنین علیه السلام از این هراس داشتند که مبادا آن حضرت از درآمد سرشار فدک برای مبارزه با این حکومت غاصب کمک بگیرند و همان گونه که پیامبر صلی الله علیه وآله از اموال حضرت خدیجه سلام الله علیها برای گسترش اسلام استفاده نمودند، حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام نیز به واسطه ی فدک حضرت صدیقه طاهره سلام الله علیها برای تبلیغ دین، بهره بگیرند؛ به همین دلیل فدک مقصود اصلی دشمن نبوده بلکه راهی برای مبارزه با مقام امامت و ولایت مطلقه ی امیرالمؤمنین علیه السلام بوده است.
سؤال هفتم، در آموزه های دینی و عقایدی ما آمده است که حضرت فاطمه سلام الله علیها بانویی زاهده بوده اند، حتی بر اثر کار منزل، گاهی دستان ایشان مجروح می شده یا اینکه چادر وصله دار می پوشیدند و مطالب دیگری که بر زاهده بودن ایشان دلالت می کند؛ پس چرا چنین بانویی در مورد فدک کوتاه
1) «بلی کانت فی أیدینا فدک من کل ما أظلته السّماء فشحّت علیها نفوس قوم و سخت عنها نفوس قوم آخرین و نعم الحکم الله»؛ نهج البلاغه، نامه 45.
نیامدند و تا حدّ سیلی خوردن از نامحرم و ... مقاومت نمودند؟ سرّ این مطلب چیست؟
جواب، همان گونه که در جواب قبلی اشاره ای نمودم و با ریشه یابی مسأله ی فدک یعنی رسیدن آن به پیامبر صلی الله علیه وآله، ملک حضرت زهرا سلام الله علیها شدنش و .. می بینیم که در جای جای این مسائل، بحث اصلی مقام امامت است و ولایت مولی الموحّدین امیرالمؤمنین علی علیه السلام. بدین معنا که مقام و منصبِ الهی ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام با درآمد سرشار فدک، در میان مسلمانان به گونه ای منتشر می شد و همگان در اطراف خاندان اهل بیت علیهم السلام تجمع می نمودند که دشمنان آن حضرت چشم دیدن آن را نداشتند و می خواستند با در دست داشتن فدک و محصول بسیار آن، مردم را بالاجبار به سمت خود بکشانند.(1)
همچنین می دانستند که حضرت فاطمه سلام الله علیها با مقاومتهایی که برای مطالبه فدک دارند، در اصل از ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام و امامت ایشان دفاع می کنند و به همین دلیل با غصب فدک و خارج نمودن عمّال و کارگران حضرت زهرا سلام الله علیها از فدک، قصد تضعیف جانب اهل بیت علیهم السلام و مبارزه با ولایت امیرالمؤمنین علی علیه السلام را داشتند، به همین دلیل دختر پیامبر صلی الله علیه وآله برای مطالبه فدک به خانه ی پسر ابوقحافه نرفتند؛ بلکه مسجد، پایگاه اسلام را در نظر گرفتند، همچنین با گروهی از زنان به مسجد رفتند و خطبه ای در دفاع از حق خود، و ولایت امیرالمؤمنین
1) طبق آیه ی 7 سوره منافقون، در مورد پیامبر صلی الله علیه وآله نیز چنین عملی را مرتکب شدند.