مشخصات کتاب

سرشناسه : کریمی، فاطمه، ۱۳۴۳ -

عنوان و نام پدیدآور : پلی به سوی ملکوت : راهنمای معنوی زائران/تهیه و تنظیم ف کریمی ؛ [به سفارش] معاونت آموزش و پژوهش بعثه مقام معظم رهبری.

مشخصات نشر : تهران: مشعر، ۱۳۸۶.

مشخصات ظاهری : ۲۱۰ ص.:جدول.

شابک : 9789645400628

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : کتابنامه: ص. ۲۱۰.

عنوان دیگر : راهنمای معنوی زائران.

موضوع : حج.

موضوع : دعاها.

شناسه افزوده : بعثه مقام معظم رهبری در امور حج و زیارت. معاونت آموزش و پژوهش.

رده بندی کنگره : BP۱۸۸/۸/ک۴۳۶پ۸

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۳۵۷

شماره کتابشناسی ملی : ۱۱۳۰۶۹۸

اشاره

فصل اول: کلیات

طلیعه

حج و عمره، پررمز و رازترین و نمادی ترین عبادات است. حج و عمره، شکوهمندترین محفل دیدار خالق و مخلوق است. حج، سیر الی الله است که با دل کندن از همه تعلقات دنیوی شروع می شود و تا دیدار یار، ادامه می یابد. عارفان با همه مقامات و کمالات، سلوک خویش را در این راه به اتمام می رسانند و عابدان حلاوت بهترین عبادات خود را در این مأوی جستجو و عالمان در رهگذر این سفر بر علم و معرفت خویش می افزایند. حج و عمره بهترین میعادگاه مسلمانان است که در آن مسلمانان با یکدیگر آشنا می شوند و ضمن بررسی مشکلات در صدد رفع آن بر می آیند. مکه و مدینه یادآور رنج ها و مصائب پیامبر (ص) در مسیر تبلیغ اسلام و رستگاری بشریت است. پیام حج، پیام آزادگی و رهایی است. پیام طواف کعبه، طواف دل است، به دنبال معبود گشتن است. رها شدن از غیر و بندگی خدا را پذیرفتن است.

خدای را سپاس که فرصت عشق و پرستش خود را در موسم حج و عمره به بندگان بخشید و مناسک حج و عمره را به منظور پالایش صحیح روح و روان آدمی بدو عطا کرد. در این رهگذر و در پی تحقق اهداف عالیه این سفر معنوی مبتنی بر اصل ارتقاء محوری برای استفاده هر چه بهتر از لحظات این سفر معنوی، بر آن شدیم تا با تهیه کتابی با هدف" راهنمای

معنوی زائران"، زمینه استفاده بهتر آنها را از فرصت شکوهمند عمره فراهم نماییم.

ناگفته پیداست که برای قریب به اتفاق زائران بیت الله الحرام بویژه آنانی که برای اولین بار این سفر الهی را تجربه می کنند، همواره این سؤال هنگام ورود به مکه مکرمه و مدینه منوره مطرح بوده است که چگونه از این فرصت و نعمت خدادادی به بهترین شکل استفاده کنند و چه اعمالی را، چه وقت، در کجا و چگونه انجام دهند؟

" پلی به سوی ملکوت (2)" تلاش کرده است با مراجعه به کتب روایی و سیره معصومین: و توصیه ها و راهنمایی های علماء و عرفای بزرگ اسلامی به این سؤال زائران پاسخ گوید و با بیان اعمال و عبادات مکه و مدینه، دست های نیاز زائران را به آسمان ملکوت نزدیک کند.

از تلاش های ارزشمند سرکار خانم کریمی و پیگیری و نظارت حجه الاسلام والمسلمین آقای حمید نگارش که در فرصتی اندک تهیه و تنظیم و تدوین این اثر را عهده دار شدند، تقدیر و تشکر به عمل می آید.

امید است که نقد و نیک اندیشی صاحبان نظر، کاستی های این اثر را جبران نماید و به غنا و تعمیق آن در چاپهای بعدی بیافزاید.

در مکتب مکه مکّرمه

حضرت امیر (ع) می فرماید: خداوند متعال حج را برای فروتنی مردم در مقابل عظمت و بزرگی اش قرار داده است. برای تصدیق مردم به عزت و سلطنتش علامت و نشانه قرار داده است و از میان بندگان خود شنوندگانی را برگزید که دعوتش را اجابت نموده و سخن او را تصدیق کردند و در جای پیامبران ایستاده و به ملائکه ای که عرش خدا را طواف می کنند همانند شدند و سود فراوانی در تجارت بندگی و پرستش حق تعالی بدست می آورند و از یکدیگر به سوی وعده گاه الهی سبقت می گیرند. خداوند سبحان آن خانه را علامت و پرچم و نشانٍه اسلام قرار داد و او را پناهگاه پناهندگان تعیین کرد و حج را واجب نمود و احترامش را لازم دانست و رفتن بسوی آن را امر کرد. ⁽¹⁾

تمرین اصول دین

در مکتب مکه زائر مشق اصول دین می کند. وقتی برای دیدار خانه دوست با پوشیدن لباس احرام و گفتن «لبیک» همه مظاهر دنیا را کنار گذاشته، تنها و منقطع رو به او می آورد، صبغه الهی می گیرد. و با تمام وجود در برابر خداوند سر تسلیم فرود آورده و به مکانی وارد می شود که تمام انبیای عظام بخصوص ابراهیم خلیل (ع) و حضرت ختمی مرتبت (ص)

برای تحکیم دین حق تلاشها کرده و رنج ها دیده اند. زائر خانه خدا با یادآوری این رنج ها و تلاش ها نظر به راه و اندیشه آنان دارد. آن هنگام که همه، یک دست و یک رنگ با صفوفی فشرده، یکدل و یک صدا، نوای ملکوتی «لبیک» را سر می دهند و به دور از منیّت ها و رنگ و شکل ها و فارغ از هیاهوی دوگانگی ها و اختلافات طبقاتی، طواف و سعی می کنند و هیچ تعارض و مشکلی، سبب اختلاف اعمالشان نمی شود، نمایی از عدل الهی را به تصویر می کشند. از سوی دیگر این یک رنگی و حرکت و دوری از خانواده و متعلقات دنیوی با دو تکّه لباس سفید و توقف در موقف های مختلف، همه یادآور معاد و رستاخیز است. پس از انجام اعمال و مناسک و فرائض نیز، زائران، پای بند به عهد و میثاقی که با خدای خویش بسته اند، اعمال را به اتمام می رسانند. باشد که با عروجی که پیدا کرده اند همواره در ملکوت اعلی به پرواز درآیند و با پیروی همیشگی از دستورات حق، از فرود خویش جلوگیری نمایند. ان شاءالله

به هوش ای دل که میقات است اینجا محل نفی و اثبات است اینجا

از اینجا باید آهنگ سفر کرد یقین خویشتن را بارور کرد

حدیث مرگ قبل از مرگ این است طریق وصل حق جویان چنین است

قدم در دامن محراب بگذار به سجده سرچنان مهتاب بگذار

بگو لبیک یا معبود، لبیک مرا تنها تویی مقصود، لبیک

در مکتب مدینه منوره

مدینه، شهری است که همه خانه ها و محله هایش، همسایه مسجد و خانه پیامبر (ص) است. از هر جای شهر که به راه افتی، گذرت به مسجد است و از میان مسجد به هر جای شهر که بخواهی می توانی بروی. در مسجد النبی، محمد (ص) را زیارت می کنی و در جوارش فاطمه (س) را و این ها همه از یک خانه و یک مسجد دربستر زمان جاری شده اند.

مسلمان بودن

در مدرسه مدینه می آموزیم که چگونه می توان مسلمان بود و خلق و خوی مسلمانی داشت. همان خویی که تو را محمدی و مسجدی می کند. شاید که در هنگام بازگشت به شهر و دیار خود رنگ و بوی آنان را به خود بگیری و گَرد دوری از این مسجد و خانه را از خود دور کنی. ارتباط با خانه پیامبر خدا و اهل بیت او و مسجدی که از آن اسلام گسترش یافته است، ارتباطی جدا نشدنی است. نزول وحی از آسمان ملکوت به قلب پیامبر (ص) در مکه و مدینه و مسجدالحرام

و مسجدالنبی. آری مقصد معلوم و راه روشن است، باشد تا که راه گم نکنیم و به بی راهه نرویم.

همراهی پیامبر (ص)

در مدرسه مدینه می آموزیم که در طول تاریخ، آنان که متخلق به اخلاق پیامبر (ص) شدند، در احد، خندق و تبوک پرواز را تجربه کردند و در خاطره تاریخ جاودانه شدند. امّا گروهی دیگر که دل در گرو دنیا و لذات مادی داشتند، شکست احُد را رقم زدند. احُد عبرتگاه بزرگ مسلمانان است تا همگان بدانند در تمامی عقبه ها و جنگ های سخت، حتی اگر رسول خدا (ص) حاضر باشد و اخلاق آنان محمدی نباشد نتیجه فقط شکست است. در عوض اگر نبّی و ولّی غایب باشند اما تو عطر محمدی را بوئیده باشی و اخلاقت رنگ آسمان گرفته باشد، هر که باشی، از هر کجا که آمده باشی، و هر کجا قدم گذاری، عبرتی است حسنه برای صاحبان خرد.

خودباوری

در مدرسه مدینه می آموزیم که مسلمانان با پیشینه تاریخی و منابع غنی فرهنگی و علمی، سرآمد همه اقوام بودهاند و آن چه امروز می تواند دوباره آنان را از این تفرقه و وضعیت اسف بار نجات دهد، بازگشت به همان سرمایه ها و پیشینه وحیانی و فرهنگی است.

شهری زنده

در مدرسه مدینه می آموزیم که چگونه یک شهر می تواند همواره منشاء و سرچشمه نورانیت و برکت برای همه جهانیان در طول تاریخ باشد.

تقویم عمره

مناسبت های ماه های قمری

ربیع الاول

1هجرت پیامبر اکرم (ص) از مکه به مدینه (سال 1 (س) بعثت) لیلٍه المبیت 5 وفات حضرت سکینه (س) 8 شهادت امام حسن عسکری (ع) (2 (ص) 0 ق) (ص) آغاز ولایت حضرت ولی عصر (عج) (2 (ص) 0 ق) 10 سالروز ازدواج پیامبر اکرم (ص) با حضرت خدیجه (س) (15 سال قبل از هجرت) 12 میلاد پیامبر اکرم (ص) طبق روایت عامه 15 بنای مسجد قبا اولین مسجد در اسلام سال (1 ق) 1 (ع) میلاد پیامبر اکرم (ص) (سال عام الفیل) ولادت حضرت امام صادق (ع) (8 (س) ق) 22 بخشش فدک به حضرت زهرا (س) توسط پیامبر اکرم (ص) به فرمان خداوند سبحان 2 (س) ورود حضرت معصومه (س) به قم (201 ق) 2 (ص) صلح امام حسن مجبتی (ع) (41 ق)

ربیع الثانی

8ولادت امام حسن عسکری (ع) (2 (س) 2 ق) 10 وفات حضرت معصومه (س) (201 ق) بنابر قولیجمادی الاولی

5ولادت حضرت زینب کبری (س) (5 ق) روز پرستار 1 (س) شهادت حضرت زهرا (س) (روایت اول) (11 ق) 15 ولادت حضرت امام زین العابدین (ع) ( (س) (ص) ق) 2 (ع) وفات حضرت عبدالمطلب (ع) جدّ پیامبر (ص) جمادی ا لثانی

(س)

شهادت حضرت زهرا (س) (روایت دوم) (11 ق) 1 (س) رحلت ام البنین (س) مادر حضرت عباس (ع) ( (ص) 4 ق) 20 ولادت حضرت فاطمه زهرا (س) (5 بعثت) ولادت امام خمینی (ره) (روز مادر) 21 وفات ام کلثوم (س) دختر حضرت علی (ع) ( (ص) 1 ق) رجب

1ولادت امام محمد باقر (ع) (5 (ع) ق) (س) شهادت حضرت امام هادی (ع) (254 ق) (ص) ولادت حضرت علی اصغر (ع) ( (ص) 0 ق)

10

ولادت امام محمدتقی (ع) (1 (ص) 5 ق) 1 (س) ولادت مولی الموحدین حضرت علی (ع) 2 (س) سال قبل از هجرت (روز پدر) 15 1 (س) ایام البیض (اعتکاف) 15 شهادت حضرت زینب کبری (ع) 25 شهادت امام موسی کاظم (ع) (18 (س) ق) 2 (ص) وفات حضرت ابوطالب (ع) (دهم بعثت) 2 (ع) عید مبعث (1 (س) سال قبل از هجرت) شعبان

(س)

ولادت امام حسین (ع) (4 ق) روز پاسدار 4 ولادت حضرت ابوالفضل العباس (ع) (2 (ص) ق) روز جانباز 5 ولادت امام زین العابدین (ع) ( (س) 8 ق) 11 ولادت حضرت علی اکبر (ع) ( (س) (س)) 15 ولادت حضرت مهدی [ (255 ق) رمضان

10

وفات حضرت خدیجه 815 ولادت امام حسن مجتبی (ع) ( (س) ق) 1 (ع) جنگ بدر (2 ق) 20 و 22 18 و لیالی مبارکه قدر 1 (ص) ضربت خوردن حضرت امیر (ع) (40 ق) 21 شهادت امام علی (ع) عروج حضرت عیسی (ع) 25 وقوع جنگ نهروان ( (س) 8 ق) جمعه آخر رمضانروز قدس

شوال

1عید سعید فطر (ص) جنگ حنین (ع) شهادت حضرت حمزه (ع)، عموی بزگوار پیامبر (ص) 8 تخریب قبور ائمه بقیع 15 وفات حضرت عبدالعظیم حسنی (ع) 22 فتح اندلس به دست مسلمانان 25 شهادت پرچم دار تشیع حضرت امام جعفر صادق (ع) (148 ق)

توصیه هایی از آیت الله میرزا جواد ملکی تبریزی در ماههای قمری ⁽¹⁾

ربیع الاول

8 ربیع شهادت امام حسن عسکری (ع) اندوهگین بودن و شکرانه به خاطر خلافت امام عصر [و اظهار ناراحتی به خاطر غیبت.

1 (ع) ربیع توسل به ائمه جهت اصلاح حال و عمل خویش.

زیارت حضرت امیر (ع) و پیامبر اکرم (ص).

روزه به شکرانه ولادت.

تضرع در برابر ائمه: برای شفاعت و طلب رحمت.

درخواست از پیامبر (ص) جهت شفاعت.

پایان بردن روز با سلام و صلوات بر ائمه:.

ربیع الثانی

روز ولادت امام حسن عسکری (ع) اظهار شادی نماید و به محضر حضرت ولی عصر [عرض تبریک گفته و از امام حسن (ع) تعجیل درظهور و سلامتی امام عصر [را خواهان شود.

جمادی الاولی

بزرگداشت ولادت امام سجاد (ع) در 15 جمادی الاولی

جمادی الثانی

اول ماه دعاهای وارده در مفاتیح خوانده شود

سوم: شهادت بانوی مظلومه حضرت زهرا (س) و اظهار اندوه و اقامه عزا برگزار گردد.

بیستم: روزه و صدقه دادن و اظهار شادی برای ولادت بانوی دو عالم.

رجب

حدیث نفس و مناجات با خدا و راز و نیاز

مراقبت بیشتر در اعمال و رفتار و کردار

احیای شب اول

خواندن اذکار و ا دعیه هایی که در مفاتیح است

روزه اول ماه

خواندن نماز حضرت سلمان به این شرح:

سی رکعت است 10 تا 2 رکعتی در هر رکعت بعد از حمد سه مرتبه توحید و سه مرتبه کافرون خوانده شود و بعد از سلام دستها را بلند کرده و این دعا خوانده شود:

لَا إِلهَ إِلّا اللّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ، لَهُ الْمُلْکُ، وَلَهُ الْحَمْدُ، یُحْیِی وَیُمِیتُ، وَهُوَ حَیٌّ لَا یَمُوتُ، بَیَدِهِ الْخَیْرُ وَهُوَ عَلَی کُلِّ شَیْ ء قَدِیرٌ. اللّهُمَّ لَا مانِعَ لِما

أَعْطَیْتَ، وَلَا مُعْطِیَ لِما مَنَعْتَ، وَلَا یَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْکَ الْجَدُّ

آنگاه دستها را به صورت کشیده و دعا کند. در پانزدهم هم قسمت دوم نماز سلمان را به همین صورت می خواند فقط تغییری در دعای آخر دارد که به این صورت است: بعد از عَلَی کُلِّ شَیْ ء قَدِیرٌ می گوید: إِلهاً واحِداً أَحَداً فَرْداً صَمَداً، لَمْ یَتَّخِذْ صاحِبَهً وَلَا وَلَداً.

در روز آخر ماه نیز قسمت سوم نماز سلمان خوانده می شود که مانند گذشته است فقط در قسمت آخر دعای بعد از نماز تغییری دارد به این شرح: بعد از عَلَی کُلِّ شَیْ ء قَدِیرٌ می گوید:

وَصَلَّی اللّهُ عَلَی مُحَمَّد وَآلِهِ الطَّاهِرِینَ، وَلَا حَوْلَ وَلَاقُوَّهَ إِلّا بِاللّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ. ⁽¹⁾

روزه آخر ماه در موقع افطار و اظهار تقصیر به درگاه خدا و اعتراف به گناهان و استغفار،؛ تسلیم اعمال نیک خود به ائمه:

شعبان

روزه در اول، سوم، نیمه و سه روز آخر ماه

نماز مخصوص و روزه در پنج شنبه ها

در شب پانزدهم، که شب قدر است و شب تقسیم روزی ها، بسیار تضرع کند و روزی حلال و سرنوشت خوب از خدا بخواهد. شب را به احیا و استغفار و چشم پوشیدن از لذات و خواب و راحتی بگذراند.

در شب سجده را با دعای ویژه: (سَجَدَ لَکَ سَوادِی وَخَیالِی و بَیاضی) بخواند.

توسل به حضرت ولی عصر [نماید.

در جمعه آخر ماه شعبان، جبران کوتاهی های قبل، طلب آمرزش، دعا و تلاوت قرآن و توبه نماید.

از پانزدهم به بعد به طور دائم این دعا را بخواند:

اللّهُمَّ إِنْ لَمْ تَکُنْ غَفَرْتَ لَنا فِیما مَضَی مِنْ شَعْبانَ فَاغْفِرْ لَنا فِیما بَقِیَ مِنْهُ

سه روز آخر را روزه گرفته و به رمضان وصل نماید.

رمضان

ماه رمضان سبب صفای نفس، خضوع و فروتنی، فروکش کردن شهوات و لذات، گرسنگی و کم خوابی و انجام عبادات است، لذا روزه داران طبق توصیه حضرت امام صادق (ع) باید:

در موقع روزه، خود را در دالان آخرت ببینند، قلب را از عیوب و دل را از کینه پاک کنند، محبت خود را به خدا خالص

کنند، جسم خود را برای عمل به دستورات الهی مهیا کنند، اعضای خود را به ویژه زبان از مجادله و گناه و قسم خوردن حفظ نمایند. حضرت در آخر حدیث می فرمایند: اگر به آن چه گفته شد عمل کردی حق روزه را ادا کردی والّا از ثواب روزه، کمتر بهره بردی. ⁽¹⁾

وظایف روزه داران:

شب اول پناه بردن به معصومین

قرائت قرآن و دعا (افتتاح، ابوحمزه، جوشن کبیر و ...) بنابه حال و نشاط خود.

غسل در شب و روز اول.

افطار دادن.

خواندن نماز در شب های قدر به این ترتیب: بعد از نماز عشا، قبل از نماز شب، 2 رکعت در هر رکعت، حمد (ع) مرتبه توحید و بعد از سلام (ع) 0 مرتبه استغفر الله و اتوب الیه و درخواست حاجات.

احیا و شب زنده داری در شبهای قدر.

ذکر امام سجاد (ع) در شب بیست و هفتم از اول تا آخر شب گفته شود:

اللَّهُمَّ ارْزُقنی التَّجافِیَ عَنْ دارِ الغُرُورِ، وَالإِنابَهَ إِلَی دارِ الْخُلُودِ، وَالاسْتِعدادَ لِلْمَوْتِ قَبْلَ حُلُولِ الْفَوتِ.

و در شب آخر نماز پیامبر را خوانده به این شرح:

10 رکعت (5 تا 2 رکعتی) در هر رکعت بعد از حمد ده مرتبه توحید و در هر رکوع و سجود ده مرتبه تسبیحات اربعه و پس از سلام آخرین رکعت (دهم) هزار مرتبه استغفرالله و اتوب الیه و بعد به سجده رفته و بگوید:

یَاحَیُّ یَا قَیُّومُ، یَا ذَا الجَلالِ وَالإِکرامِ، یَارَحْمانَ الدُّنیا وَالآخِرَهِ وَرَحِیمَهُما، یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ، یَا إِلهَ الأَوَّلِینَ وَالآخِرِینَ، اغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا، وَتَقَبَّلْ مِنَّا صَلاتَنا وَصِیامَناوَقِیامَنا.

در روز آخر رمضان محاسبه نفس، وداع با رمضان، توبه صادقانه و تعهد به عهدهایی که با معصومین: بسته است. و در آخر شب سجده شکر برای درک ماه رمضان.

شوال

در شب اول که شب عید فطر است خداوند دوست دارد بنده اش به او خوش گمان باشد و امید را به خوف ترجیح دهد.

خواندن دعای هلال ماه در شب ا ول که در صحیفه سجادیه آمده است (ضمیمه می باشد).

احیای شب اول

غسل مقارن غروب آفتاب در شب اول

خواندن این دعا بعد از نماز نافله مغرب: یَا ذَا الْمَنِّ وَالطَّوْلِ، یَا ذَا الْجُودِ، یَا مُصْطَفِیَ مُحَمَّد وَناصِرَهُ صَلِ

عَلَی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَاغْفِرْ لِی کُلَّ ذَنْب أَحْصَیْتَهُ وَهُوَ عِنْدَکَ فِی کِتاب مُبِین.

تکبیر بعد از نماز مغرب و عشا و صبح و نماز عید.

اللّهُ أَکْبَرُ اللّهُ أَکْبَرُ لَا إِلهَ إِلّا اللّهُ وَاللّهُ أَکْبَرُ اللّهُ أَکْبَرُ وَلِلّهِ الْحَمْدُ، الْحَمْدُ لِلّهِ عَلَی مَا هَدانا، وَلَهُ الشُّکْرُ عَلَی مَاأَوْلینَا.

خواندن نماز عید.

تذکر: اعمال و عبادات مستحبی که به مناسبت ایام مختلف، در این فصل آمده متنوع است. بدیهی است بیان اعمال، به منزله انجام همه آن ها، نمی باشد. بلکه هر کس به فراخور حال خود و شرایط مکانی و زمانی، بخشی از آن را انتخاب و انجام می دهد.

فصل دوم: دعا

الف: عوامل استجابت دعا

فصل دوم: دعا

زائر عزیز که دست نیاز و تضرع به درگاه احدیت دارد، نیکوست که به عوامل استجابت دعا، شرایط دعا کردن و زمان دعا توجه کرده تا حضرت حق عنایتی به خواسته هایش داشته و آنها را برآورده نماید.

الف: عوامل استجابت دعا

1 طهارت

2 وقت مخصوص (در بند ج توضیح داده می شود)

(س) حالات مخصوص (موقع گریه و رقت قلب)

4 نماز قبل از دعا

5 گریه و تضرع

ب: شرایط دعا کردن

خضوع

امیدواری

شناخت خداوند

اعتقاد به قدرت و علم خداوند

اذن پروردگار

دعای خیر کردن

قطع امید از غیر خدا

ستم نکردن به مال و آبروی دیگران

عمل به وظیفه

حضور قلب در دعا

ستایش خداوند قبل از دعا

ذکر اسامی مناسب خدا یا غفّار (برای آمرزش گناه) یا رزّاق (درخواست روزی) یا قهّار (برای غلبه بر دشمن) و ...

یادآوری نعمت های خوب خدا

دعا درنهان

اصرار بر دعا

در نظر گرفتن عموم مردم

ایام و زمان برای دعاهای خاص

فصل سوم: فضیلت عمره مفرده

روایاتی در باب فضیلت عمره مفرده

در بسیاری از روایات، عمره، حج اصغر شمرده شده است و دارای فضایل بی شماری است. در این فصل به برخی از این فضایل از زبان معصومین اشاره می شود:

قال رسول الله (ص): اعلَم انَّ العُمرَهَ هی الحجُّ الاصغر و انَّ عمرهً خیرٌ من الدّنیا و ما فیها ⁽¹⁾

پیامبر اکرم (ص) فرمودند: بدان که عمره، همان حج اصغر است، که بهتر از دنیا و آنچه در آن است می باشد.

نبیّ اکرم (ص) در فرازی دیگر می فرماید:

الْحَجَّهُ ثَوابُها الْجَنَّه وَ الْعُمْرَهُ کَفّارَهُ لِکُلِّ ذَنْبٍ ⁽²⁾

پاداش حج، بهشت است و عمره، کفاره هر گناه است.

و باز پیامبر رحمت در این خصوص می فرماید:

العُمرَهُ مِنَ الْحَجّ بِمَنزلهِ الرأسِ منَ الْجَسَدِ وَ بمنزلهِ الزکاهِ منَ الصّیام ⁽³⁾

عمره نسبت به حج، بمنزله سر نسبت به بدن است و بمنزله زکات روزه است.

در باب انجام عمره در ماههای مختلف نیز روایاتی آمده است. از جمله:

قال الصادق (ع) انَّ عَلیّا (ع) کانَ یَقولُ فی کُلِّ شَهْرٍ عُمره ⁽¹⁾

امام صادق (ع) فرمودند: حضرت علی (ع) می فرمود: در هر ماهی عمره ای است.

و در مورد افضل این عمره ها نیز آمده است، که: بافضیلت ترین عمره، عمره رجبیه است. چنانچه رسول مکرم اسلام (ص) می فرماید:

افْضَلُ الْعُمْرَهِ عُمرهُ رَجبٍ ⁽²⁾

و نیز از امام صادق (ع) منقول است که فرمودند:

انَّ الْعُمرَهَ فی رَجَبٍ تَلی الحَجّ فی الفضل ⁽³⁾

امام صادق (ع) فرمود: فضیلت عمره در رجب مانند فضیلت حج است.

و در جایی دیگر از حضرتش درباره فضیلت عمره در رجب نسبت به رمضان سئوال شد فرمود:

انّهُ سُئِلَ: ایُّ الْعُمرَه افْضَلَ، عمرهُ فی رجبٍ اوْ عُمرهُ فی شَهر رمضان؟ فقالَ لا، بَلْ عمره فی شهر رجب افضل.

وقتی از امام صادق (ع) درباره فضیلت عمره در ماه رمضان و ماه رجب سئوال شد، حضرت فرمودند: عمره در ماه رجب بافضیلت تر است. ⁽¹⁾

در فراز دیگر امام صادق (ع) می فرماید:

المعتمرُ یَعْتمرُ فی ایِّ شُهورِ السنّهِ شاءَ وَ افْضَلُ العُمرهِ، عمرهُ رَجَب. ⁽²⁾

حضرت امام صادق (ع) فرمودند: عمره گذار می تواند در هر ماهی که بخواهد عمره بگذارد و با فضیلترین عمره، عمره در ماه رجب است.

نبی مکرم اسلام (ص) نیز عمره هایی برگزار کرده اند چنانچه ابن عباس نقل می کند:

انَّ النبیَّ اعتمرَ ارْبَعَ عُمْرَ، عُمرهُ الحُدَیبیهِ، عُمْرَهُ القضا مِن قابِلْ و الثّالِثهُ مِنْ جِعرانه، و الرابعهُ التی مَعَ حَجَّتَهُ ⁽³⁾

همانا پیامبر اکرم (ص) 4 عمره انجام دادند: 1- عمره حدیبیه 2- عمره القضا (از جحفه محرم شدند) و (س)- عمره ای که (پس از بازگشت از جنگ حنین) از جعرانه محرم شده اند و

4- عمره ای که در حجه الوداع انجام دادند.

امام صادق (ع) فرمودند: کسی که به زیارت کعبه بیاید و بر حق و حرمت ما، هم چون حق و حرمت کعبه عارف باشد، از

مکه خارج نمی شود مگر این که گناهانش مورد غفران قرار گیرد.

مولی الموحدین امام علی (ع) نیز در باب فضیلت عمره می فرماید:

الحاجّ و المعتمر وَفْدُ اللهِ وَ یَحْبُوهُ بالمغفره ⁽¹⁾

زائر حج و عمره میهمان خداست و خداوند به او آمرزش، هدیه می کند.

امام سجاد (ع) نیز می فرمایند:

حِجُّوا وَاعْتَمروا، تَصِحَّ اجْسامُکُم وَ تَتّسِعْ ارزاقُکم و یَصْلُحْ ایمانُکم وَ تُکفوا مَؤُونَهَ النّاسِ وَ مَؤُونَهَ عَیالاتِکُم ⁽²⁾

حج و عمره بجا آورید تا بدنهایتان سالم بماند و روزیها و درآمدهایتان زیاد شود و ایمانتان استوار گردد و هزینه مردم و خانه خود را تأمین کنید.

و امام علی (ع) نیز می فرماید:

وَ حَجُّ الْبَیتِ وَ العمرهُ فَانّهُما یَنفیان الفَقر و یُکَفِّرانِ الذّنب و یُوجِبان الجَنَّهِ ⁽³⁾

بجا آوردن حج و عمره ناداری را از بین می برند، گناهان را پاک می کنند و موجب رفتن به بهشت می شوند.

فصل چهارم: معاشرت

اخلاق معاشرت

از آن جایی که این سفرِ الهی- معنوی، اجتماعی است و از اهداف بالنده آن ایجاد ارتباط با همنوعان و هم کیشان می باشد آداب و اخلاق معاشرت در سایه فرهنگ اسلامی در این جایگاه، تلألویی خاص، می یابد. لذا در این فصل با الهام از کلام مصومین به فرازهایی از اخلاق معاشرت پرداخته می شود و انتظار می رود:

1- زائران محترم ضمن دقت در تأثیر فوق العاده معاشرت با دیگران، در شکل گیری بیشتر شخصیت فردی، اجتماعی و دینی خود گام مؤثری بردارند.

2- در معاشرت با دیگران همواره این اصل را مد نظر داشته که آنچه برای خود می پسندند برای دیگران نیز بپسندند.

(س)- در اختلافات اجتماعی میان مسلمانان بی تفاوت نباشند و برای حل اختلاف پیش قدم شوند.

حقیقتاً ارتباط و معاشرت سازنده با دیگران یکی از مهم ترین و اصلی ترین نیازهای روحی و روانی انسان است و به همین جهت است که بسیاری از فیلسوفان انسان را مدنی بالطبع دانسته اند.

معیار معاشرت

مولی الموحدین امام علی (ع) معیار معاشرت را در سفارش به فرزند گرامی اش امام حسن مجتبی (ع) چنین مطرح می نماید:

یا بُنَیَّ اجْعَلْ نَفْسَکَ میزاناً فیما بَیْنَکَ وَ بَیْنَ غیرِکَ فَاحْبِبْ لغیرِکَ ما تُحِبُّ لِنَفْسکَ وَ اکْرَهْ لَهُ ما تَکْرهُ لَها، ولاتَظْلِمْ کَما لاتُحِبُّ انْ تُظْلَمَ وَ احْسِنْ کَما تُحِبُّ انْ یُحْسَنَ الَیکَ وَاسْتَقْبِحْ مِنْ نَفْسکَ ما تَسْتَقْبِحُهُ مِنْ غَیرِکَ وَ ارْضَ مِنَ النّاسِ بِما تَرضاهُ لَهُمْ مِنْ نَفْسِکَ وَ لاتَقُلْ ما لاتَعْلَمُ وَ انْ قَلَّ ما تَعْلَمُ وَ لاتَقُلْ ما تُحِبُّ انْ یُقالَ لَکَ. ⁽¹⁾

پسرم! خود را میان خویش و دیگری میزانی قرار بده، پس آنچه برای خود دوست می داری برای دیگران نیز دوست بدار. و آن چه را که برای خود نمی پسندی برای دیگران هم نپسند. و ستم مکن، چنانکه دوست نداری بر تو ستم شود. و نیکی کن چنانکه دوست می داری به تو نیکی کنند. و آن چه برای دیگران زشت می بینی برای خود زشت بدان و برای مردم چیزی را رضایت بده که برای خود می پسندی و به دیگران نگو، آن چه را شنیدن آن را دوست نداری. و نگو آن چه را نمی دانی، هر چند اندک است آن چه را که می دانی. و نگو آن چه را که دوست نداری، دیگران به تو گویند.

این قانونی است که حضرت به عنوان ملاک و معیار عام برای اخلاق اجتماعی مطرح می نمایند. و بهترین و کاملترین معیار برای برخوردهای اجتماعی اعم از برخورد با خویشان و نزدیکان و همسفران می باشد. واقعاً توقع نابجایی است که از

دیگران انتظار داشته باشیم به ما احترام کنند. از ما بدگویی ننمایند. در زندگی و حریم خصوصی ما وارد نشوند و حتی ما را به خود ترجیح دهند، در حالی که ما خود را در برابر آنان ملتزم به رعایت هیچ کدام ندانیم!!! پس باید آنچه را که بر خود نمی پسندیم بر دیگران نپسندیم. ⁽¹⁾

برخی از خصلت های اخلاقی که در زندگی اجتماعی بخصوص در سفر نمود بارزی دارد عبارتند از:

1- اهتمام ورزیدن به کار مردم

تأکید دائمی اسلام این است که مسلمانان همواره باید دغدغه دیگران را داشته باشند و نسبت به همنوعان خویش احساس تکلیف کنند

چنانچه حضرت ختمی مرتبت می فرماید:

الْخَلْقُ کُلُّهم عیالُ الله فَاحَبُّ الخلقِ الَی الله احْسَنُ النّاسِ الی عَیالِهِ. ⁽²⁾

مردمان همگی، عیال خداوندند، پس محبوترین افراد نزد خداوند، نیکوترین شان نسبت به عیال خداوند است و در جایی دیگر می فرماید:

التَّودُّدُ الَی النّاسِ نِصْفُ الایمان ⁽³⁾

محبت نسبت به مردم، نصف ایمان است.

این کلام ذیل از پیامبر اکرم (ص) بیانگر اهمیت خدمت به مردم در اسلام است و آن را از اعتکاف و عبادت یک ماهه نزد خداوند ارجمندتر می داند. عوُن الْعَبدِ اخاهُ یَومَاً خَیرٌ مِنْ اعْتکافِهِ شَهْرَاً: کمک کردن بنده به برادرش، یک روز، بهتر از اعتکاف یک ماه است. ⁽¹⁾

شایان ذکر است دین مبین اسلام که بطور عام اهتمام به امور خلق را مطرح می کند، همت گماردن به مسائل و امور مسلمانان را بطور خاص مورد تأکید قرار می دهد همانطور که پیامبر رحمت (ص) می فرمایند: مَنْ اصْبَحَ لایَهْتَمَّ بِامُورِ الْمُسْلمین فَلَیْسَ بِمُسْلم ⁽²⁾کسی که صبح کند و به امور مسلمانان اهتمام نورزد، مسلمان نیست. لذا از اوجب وظایف مسلمین، دغدغه هم نوع داشتن و در غم و شادی او شریک بودن، در رتق و فتق امور او تلاش کردن می باشد.

پر واضح است که کمک به مردم فقط در مسائل مادی و رفاهی خلاصه نمی شود بلکه اعم از مسائل مادی و معنوی است و آنانکه در جهت هدایت روحی و معنوی مردم هم، تلاش می کنند، رضایت حق را بدست آورده اند.

2- برآورده کردن نیازهای مردم

یکی دیگر از وظایف اخلاقی ما در جامعه، رفع نیاز دوستان و خویشان است و چه نیکوست زائران حریم الهی بدانند که امام صادق (ع) فرمود:

لَقضاءُ حاجَهِ إِمْرءٍ مُؤْمِنٍ احَبَ الَی الله مِنْ عِشْرین حَجَّهً کُلَّ حَجَهٍ یُنْفِقُ فیها صاحبُها مِأته الْفٍ. ⁽¹⁾

امام صادق (ع) فرمود: رفع نیاز از یک مسلمان و برآورده ساختن حاجت او، نه تنها اجر و پاداشی بالاتر و برتر از بیست حج، که هر کدام همراه با انفاق هزاران دینار در راه خدا باشد دارد، بلکه از محبوترین کارها نزد خداوند به حساب می آید.

افزون بر این، در روایات از مسلمانان خواسته شده که به محض اطلاع از نیاز یک مؤمن، در صورت امکان در رفع نیازش پیشقدم شده و حتی اجازه ندهد که آن فرد، نیازش را به زبان آورد. چنانچه می فرماید: اذا عَلِمَ الرَّجل انَّ اخاهُ المُؤْمن مُحْتاجٌ فَلَمْ یُعْطِهِ شَیْئَاً حَتّی سَأَلَهُ ثُمَّ اعْطاهُ لَمْ یُؤْجَرْ عَلیه ⁽²⁾، و حتی اگر کسی خودش قادر نیست نیاز برادر مسلمانش را برآورده کند ولی می تواند از اعتبار و آبروی خود مایه بگذارد اخلاقاً باید چنین کند و باید از هر راهی که می داند و می تواند در جهت رفع نیاز برادر مسلمانش کوشش کند هر چند که کوشش او هم به جایی نرسد. امام رضا (ع) در این زمینه می فرماید:

انَّ لِلّهِ عِ- بادَاً فی الارض یَسْعَونَ فی حَوائِجِ النّاس، هُم الآمنُونَ یَومَ القیامهِ وَ مَنْ ادْخَلَ عَلی مُؤمنٍ سُرورَاً فَرَّحَ اللهُ قَلبَهُ یَومَ القیامهِ ⁽³⁾

خداوند را در روی زمین بندگانی ا ست که در برآورده ساختن نیازهای مردم تلاش می کنند اینان روز قیامت درامانند، هر کس که مؤمنی را شاد نماید، خداوند در روز قیامت دل او را شاد می کند.

(س)- ایجاد دوستی و الفت میان مردم

یکی از بهترین و مطلوبترین اخلاقیات اجتماعی، ایجاد مودّت و دوستی میان مردم است بدون تردید در زندگی اجتماعی بخصوص در سفر، کدورتها و ناراحتی هایی میان افراد پیش می آید افراد بر سر مسائلی کاملًا جزئی با یکدیگر اختلاف پیدا می کنند و همین اختلافات جزئی گاهی باعث غفلت می شود و گناهان دیگری را چون غیبت، تهمت، فحاشی و ... را در پی دارد. اینجاست که اصلاح میان مردم، جایگاه خویش را می یابد و بخاطر ارزش آن است که امام صادق (ع) می فرماید:

صَدَقَهٌ یُحِبُّها اللهُ اصلاحُ بینِ النّاسِ اذا تَفاسَدوُا وَ تَقارَبُ بَینِهُم اذا تَباعَدوا. ⁽¹⁾

اصلاح اختلافات میان مردم و نزدیک کردن آنان به یکدیگر زمانی که بینشان تفرقه و جدایی است، صدقه ای است که خداوند آن را دوست دارد.

شایسته و نیکوست که زائران حرم الهی و حرم نبوی بدانند اصلاح بین دوستان و همسفران اطاعت از خدا و پیامبرش است. چنانچه حضرت حق، خود می فرماید:

(فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَصْلِحُوا ذاتَ بَیْنِکُمْ وَ أَطِیعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ) ⁽¹⁾

پس تقوا پیشه کنید و خصومتهایی را که میان شماست آشتی دهید (اصلاح کنید) و خدا و پیامبرش را اطاعت کنید اگر ایمان دارید.

در نامه حضرت امیر (ع) به فرزندانش امام حسن (ع) و امام حسین (ع) آمده است که فرمودند:

فَانّی سَمِعْتُ جَدَّکُما صَلّی اللهُ عَلیه وَ آله یَقُول: صلاحُ ذاتِ البَینِ افْضَلُ مِنْ عامَهِ الصَّلاهِ وَ الصّیام ⁽²⁾

من از جدّ شما شنیدم که فرمودند: آشتی دادن میان مردم از نماز و روزه یکسال بهتر است.

4- خوشرویی و حسن خلق

از دیگر سجایا و اخلاقیات اجتماعی حسن خلق است. حسن خلق بهترین کلید برای گشودن دلهاست. کلام ملایم، رفتار نیکو، گفتار مؤدبانه و جاذبه دار و تحمل و بردباری و خندان بودن همه از مظاهر حسن خلق است. خوش رویی و

خوش خلقی و لبخند و تبسم از ویژگیهای بارز نبی اکرم اسلام (ص) است. قرآن می فرماید: (وَ إِنَّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظِیمٍ) ⁽¹⁾

خوش رویی و تبسم سبب شادی بخشیدن به دیگران و زدودن غم و اندوه از دل و رویشان می باشد. این کار پاداشی بس عظیم نزد خدای مهربان دارد. چنانچه صادق آل عبا (ع) می فرماید:

مَنْ اخَذَ مِنْ وَجْهِ اخیهِ الْمُؤمن قَذاهً کَتَبَ اللهُ لَهُ عَشْرَ حَسَناتٍ ⁽²⁾

کسی که از چهره برادر دینی اش رنج و اندوهی را بزداید خداوند به پاداش آن، ده حسنه در نامه اعمالش می نویسد.

و حضرتش در جای دیگر می فرماید:

ایُّما مُسْلمٍ لَقِیَ مُسْلِماً فَسَّرَهُ سَرَّهُ اللهُ عَزّ وَ جَلّ ⁽³⁾

هر مسلمانی که با مسلمانی دیدار کند و در برخورد، او را شادمان سازد، خدای متعال نیز او را خوشحال و مسرور خواهد ساخت.

خوش گویی هم در همین جایگاه است که در برخورد با دیگران زبانی نرم و شیرین و ملاطفت آمیز داشته باشیم نه این که با زبانی گزنده و تلخ و رویی عبوس و چهره ای درهم با مردم مواجه شویم. در این باره امیر المؤمنین (ع) می فرماید:

اجْمِلُوا فی الخِطاب تَسْمَعُوا جَمیلَ الْجَواب

زیبا خطاب کنید تا جواب زیبا بشنوید. ⁽¹⁾

5- عفو و گذشت

از دیگر موارد اخلاق کاربردی، عفو و گذشت و چشم پوشی از خطای دیگران است. کینه توزی ویژه روحهای حقیر و همتهای پایین است. عفو و گذشت پل ارتباط بین مردمان و ایجاد محبت در قلوب آنان است که به همراه خود برای فاعل نیز لذت روحی به ارمغان می آورد و بحقّ گفته اند که در عفو لذتی است که در انتقام نیست.

اهمیت عفو و گذشت در ارتباطات اجتماعی آن قدر زیاد است که زینت عبادت کنندگان، امام سجاد (ع) برای تأکید این مهم در دعای مکارم اخلاق چنین می فرماید:

خداوندا:

مرا ثابت قدم و استوار گردان تا با ناخالصان و دغلها، خیرخواهانه برخورد کنم و هر کس از من دوری گزید، به او نیکی کنم، و به کسی که مرا محروم کرده، بذل و عطا کنم و با آن که با من قطع رابطه کرده بپیوندم و کسی را که غیبت مرا کرده به خوبی یاد کنم و توفقیقم ده که نیکی را سپاسگزار باشم و از بدی چشم پوشم و درگذرم. ⁽²⁾

و هم چنین حضرت در دعای (س) (ص) در بحث عفو و بخشش می فرماید:

بارالها، هر بنده ای که درباره ام حرامی مرتکب شده یا پرده حرمتی را از من دریده، یا در حال حیات، حقّم بر عهده اش مانده پس او را نسبت به ستمی که بر من روا داشته ببخش و در حقّی که از من ضایع کرده درگذر و درباره آن چه نسبت به من انجام داده سرزنش مفرما و به خاطر آزاری که به من رسانده، رسوایش مگردان.

و این گذشتن را که در عفو ایشان به کار برده ام پاکیزه ترین صدقات قرار ده و مرا در برابر گذشت از ایشان به عفوت پاداش ده تا هر یک از ما به سبب فضل تو نیک بخت گردد.

و این است راه و رسم معاشرت سیدالساجدین، گلبرگهای هدایت نبوی در سایه سار فرهنگ دینی و الهی.

(ص)- کنترل خشم

خشم و غضب بر هم زننده تعادل روحی انسان است اگرچه به ظاهر یک اخلاق فردی به نظر می رسد لیکن آنگاه که آتش خشم شعله ور گردد می تواند ویرانی ها و خسارت های بزرگی به بار آورد. لذاست که مهار آن جزء روابط و خلقیات اجتماعی محسوب می شود.

متاسفانه برخی از مردم موقع عصبانی شدن، کنترل خود را از دست داده و به هر کاری دست می زنند تا التهاب نفس خویش را فروکش نمایند.

از جمله آن فحاشی، تهمت و ... می باشد. حضرت علی (ع) می فرماید:

اکْظِمْ الْغَیظَ عِنْدَ الْغَضَب و تَجاوَزْ مَعَ الدَّولَه تَکُنْ لَکَ الْعاقبه ⁽¹⁾

هنگام غضب، خشم خود را فروکش کن و هنگام قدرت درگذر، در این صورت، عاقبت خوشی در انتظار توست.

(ع)- طمأنینه در برابر مشکلات

یکی دیگر از خلقیات فردی که دامنه آثارش بیشتر از خود فرد در اطرافیان به منصه ظهور می نشیند آرامش داشتن در برابر مشکلات و سختی هاست. روحیات افراد در مواجهه با مشکل متفاوت است. برخی چون دریایی آرام و بی تلاطم و برخی چون رودی پر از موج پر تلاطم و پر سر و صدایند و در اثر این اضطراب، هم خود، دچار نگرانی شده و هم به دیگران انتقال استرس می نمایند. لذا باید کوشید تا با حفظ آرامش و بررسی جنبه های گوناگون قضیه، راه حل مناسب یافت. چنانچه مولای متقیان امام علی (ع) می فرمایند:

کَمْ مِنْ صَعْبٍ تَسْهَلُ بالرِّفق ⁽²⁾

چه بسیار دشواری هایی که با آرامش آسان می شود.

پس در برابر سختی های سفر و مشکلات راه نباید بی قراری نمود و اظهار ناراحتی کرد.

سخن از اخلاق معاشرت بسیار است اما به همین بسنده کرده و امید که زائران عزیز با کاربردی کردن اخلاق، سفری شیرین و پربارِ معنوی را، برای خود به ارمغان آورند و در طی

کردن پله های رشد و تعالی موفق گردند. چرا که رعایت هر یک از این موارد، صعود از نردبان رشد و رسیدن به ملکوت است.

فصل پنجم: مقدمات فقهی و اخلاقی عمره در ایران

1- اصلاح نیت و اخلاص در عمل

فصل پنجم: مقدمات فقهی و اخلاقی عمره در ایران

مقدمات فقهی و اخلاقی عمره در ایران

شرکت در هر مراسم و ضیافتی، آداب و مقدماتی دارد که باید از سوی میهمانان و شرکت کنندگان رعایت شود و صد البته که این منزل گاه که شکوهمندترین مراسمِ میهمانیِ عالم است، آداب و مقدماتی دارد که می بایست از سوی زائران دقیقاً شناخته شده و عمل شود. در همین باره امام صادق (ع) فرمود: مَنْ ارادَ الْحَجَّ فتهیّأله؛ هر کس سودای حج در سر دارد، خود را برای آن آماده سازد.

از این رو در این جا، توجه زائران محترم را به مقدمات و اموری که پیش از سفر، در ایران باید به آن پرداخته شده و تدارک شود، جلب می کنیم:

1- اصلاح نیت و اخلاص در عمل

از آنجایی که حج و عمره از عبادات اسلامی است قصد قربت در پذیرش آن شرط است. امام صادق (ع) دراین زمینه می فرمایند: «اذا اردْتَ الحّجَ فَجَرِّد قَلْبَکَ لِلّهِ تَعالی مِنْ کُلِّ شاغِلٍ» چون اراده حج کردی دل را از هر چه که از خدایت باز دارد برهنه ساز. ⁽¹⁾

2 تصحیح و بازشناسی وضو و غسل

چرا زائر خانه خدا باید چگونگی وضو و غسل خود را مورد بازنگری قرار دهد؟ صحت و درستی بسیاری از اعمال عمره، به انجام وضو و غسل صحیح بستگی دارد و هرگونه اشتباه و سهل انگاری در آنها، موجب بطلان اعمال و مناسک آن می شود.

از این رو زائران بیت الله الحرام باید برای آشنایی کامل با وضو و غسل صحیح و اطمینان از صحت و درستی آن ها به روحانی کاروان یا امام جماعت محل مراجعه کنند و کسب اطلاع نمایند.

3 بازخوانی و تصحیح نماز

جایگاه نماز در مناسک و اعمال عمره به گونه ای است که جای هیچ سؤالی را در مورد ارتباط صحت نماز و اعمال باقی نمیگذارد. زائران بیت الله الحرام باید حتما از صحت نماز خود مطمئن شوند. برای این مهم اگرچه بهترین راه مراجعه به قاریان قرآن یا نوارهای آموزشی است، اما برای آشنایی زائران محترم با نحوه تلفظ و ادای بعضی از حروف و کلمات که تلفظ صحیح آنان، نقش مهمی در تصحیح نماز دارد، در این جا به شیوه تلفظ صحیح آنان اشاره شده است. در ضمن پس از نحوه تلفظ کلمات، سوره ها و اذکار نماز به ترتیب بیان شده است. زائران محترم می توانند نماز خود را نزد روحانی کاروان، امام جماعت یا قاریان قرآن قرائت کرده و اشکال های خود را در برگه ثبت نموده و نسبت به اصلاح آن اقدام نمایند.

تلفظ عربی بعضی از حروف

از آنجایی که قبولی یک عمل، منوط به صحت آن عمل است، و یکی از اعمال واجب در عمره، خواندن نماز طواف است و صحت نماز وابسته به قرائت صحیح اذکار، حمد و سوره است. لذا برآن شدیم تلفظ حروفی که در نماز، نیاز به توجه و دقّت دارد و تلفظ غلط آن، سبب بطلان نماز می شود را با شکل و توضیح ساده بیان نماییم. انشاءالله که با تمرین و استماع نوار حمد وسوره و دقت در تصاویر ذیل، در تصحیح حمد و سوره خود موفق شوید.

تلفظ «ض»: کنار یک سمت زبان با دندانهای آسیای بالا (دندانهای چپ یا راست) برخورد کرده و پرحجم (تفخیم) تلفظ می شود.

تلفظ حرف «ض»

مانند «ضَالّینَ»

تلفظ «ص»: سرزبان با پشت دندانهای ثنایای زیرین برخورد کرده و کناره های زبان قدری به سمت بالا متمایل می شود و نباید در تلفظ آن، صدای صوت شنیده شود.

تلفظ حرف «ص»

مانند «صِراطَ»

تلفظ «ظ»: نوک زبان با پشت دندانهای ثنایای بالائی برخورد کرده و به حالت تفخیم ادا می شود.

تلفظ حرف «ظ»

مانند «العظیم»

تلفظ «ق»: همانند تلفظ در فارسی است و فقط انتهای زبان به سمت کام بالا گرایش می یابد.

تلفظ حرف «ق»

مانند «قُلْ»

تلفظ «ذ»: مانند تلفظ (ث) می باشد و فقط در حرف (ذ) نوک زبان قدری جلوتر می آید و قسمت عقب تر از تیزی زبان به دندانهای ثنایای بالا برخورد می کند.

تلفظ حرف «ذ»

مانند «وَالّذِین»

تلفظ «ط»: روی سرزبان با برآمدگی کام بالا (سقف دهان) برخورد کرده و با کمی فشار هوا تلفظ می شود و قویترین حرف زبان عربی است (ازجهت تلفظ).

تلفظ حرف «ط»

مانند «صراط»

تلفظ «ک»: همانند تلفظ در فارسی است و هنگام تلفط انتهای زبان به سمت کام بالا می رود.

تلفظ حرف «ک»

مانند «کفواً»

مخارج حروف حلقی

تلفظ «ع»: از انتهای حلق و با گرفتگی خاص و آزاد شدن هوا از حنجره تلفظ می شود.

تلفظ «غ»: به بیان ساده مانند غرغره کردن آب در گلو می باشد و در تلفظ، انتهای زبان به سمت حلق گرایش می یابد.

تلفظ «ح»: با فشردگی از انتهای حلق تلفظ می شود. تلفظ (ح) را معمولًا هنگام سرفه کردن می توان شنید.

مروری بر حمد و سوره و ذکرهای واجب در نماز

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ*

الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ* الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ* مَالِکِ یَوْمِ الدِّینِ* إِیَّاکَ نَعْبُدُ وَإِیَّاکَ نَسْتَعِینُ* اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ* صِرَاطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَلَا الضَّالِّینَ*

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ*

قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ* اللَّهُ الصَّمَدُ* لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ* وَلَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُوًا أَحَدٌ*

ذکر رکوع: سُبحانَ رَبِّی الْعظیمِ وَ بِحَمْدهْ

ذکر سجده: سُبْحانَ رَبِّی اْلَاعْلی وَ بِحَمدِهْ

تشهد: الْحَمْدُ لِله أَشْهَدُ انْ لا الهَ الَّا الله وَحْدَهُ لا شَریکَ لَه و أَشْهَدُ انَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ و رَسُولُه اللّهُمَ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّد

سلام: السَّلامُ عَلَیْکَ أیُّها النُّبیُّ وَ رَحْمَهُ اللهِ وَ بَرَکاتُه

السَّلامُ عَلَیْنا وَ عَلی عِبادِ اللهِ الصّالِحیِن

السَّلامُ عَلَیْکِم وُ رَحْمَهُ اللهِ وَ بَرَکاتُه

4- تعیین مرجع تقلید

یکی دیگر از اموری که زائران بیت الله الحرام باید در ایران به آن بپردازند، تعیین مرجع تقلید است. چنانچه زائر خانه خدا هنوز مرجع تقلیدی ندارد و یا مرجع او از دنیا رفته و هنوز مرجعی انتخاب نکرده است، باید هر چه سریعتر به این مهم اقدام نموده و مرجع خویش را معین کند چرا که جزئیات اعمال عمره بعضاً با اختلاف فتاوی مراجع عظام همراه است و زائر، برای انجامِ عملِ صحیح، باید به نظر مرجع خود عمل نماید.

5- حسابرسی اموال

هزینه ای که برای حج و عمره صرف می شود باید حلال باشد زیرا طواف و نماز در لباسی که حلال نباشد باطل است. امام محمد باقر (ع) می فرماید: لایقبل الله عزّ و جلّ حجاً ولا عمرهً من مال الحرام ⁽¹⁾: خداوند حج و عمره ای که مخارجش از مال حرام تامین شود را نمی پذیرد. حج با مالی که از راه نامشروع به دست آمده باشد و یا حتی از راه حلال بدست آمده ولی خمس وزکات آن پرداخت نشده باشد، باطل است و پذیرفته نیست.

امام باقر (ع) در جای دیگر می فرماید: هرکس که از چهار طریق مال و ثروت به دست آورد، چهار عمل از او پذیرفته نخواهد شد، آن که از طریق غش در معامله و ربا و خیانت و سرقت کسب مال کند، زکات و صدقه و حج و عمره او در

پیشگاه حق قبول نمی شود ⁽¹⁾. پس زائر بیت الله الحرام پیش از حج و عمره، باید از حلال بودن مال خود و هزینه ای که برای آن پرداخته اطمینان حاصل نماید.

6- وصیت کردن

از آن جایی که این سفر، سیرالی الله است، باید با آزادی و رها شدن از وابستگی ها و تعلقات مادی، روح را برای پرواز آماده کرد لذا تهیه و تنظیم یک وصیت نامه جامع، نسبت به حق و حقوق دیگران، گام مؤثری در رسیدن به معنای واقعی حج و عمره است. لازم به ذکر است که وصیت، نشانه یاد قیامت و راهی برای جبران کارهایی است که انجام نشده وبه تاخیر افتاده است.

7- طلب حلالیت

زائر خانه خدا باید از والدین، خویشاوندان، همسایگان، دوستان، همکاران و حتی ارباب رجوع محل کار خود حلالیت بطلبد، چه بسا که در ارتباط با آنها ظلم و ستمی شده و حقوقشان را ضایع کرده باشد و چنانچه به عِرض و آبروی آنان لطمه ای وارد کرده باشد معذرت خواهی و طلب حلالیت لازم است. یادمان باشد که آه دیگران و حقوق و دِین آنها نباید بر گردن حاجی سنگینی کند.

8- حسن خلق

از ضرورت های این سفر اخلاق نیک است. چنانچه شخصی در خود بعضی از صفات ناپسند را سراغ دارد بایستی پیش از سفر در رفع آن بکوشد و هم چنین در تقویت صفات پسندیده، چون گذشت، ایثار، همکاری، صبروتحمل، دستگیری از زیردست و کمک به سالمندان در روح و روان خویش کوشا باشد. ⁽¹⁾پیامبر اکرم (ص) در رابطه با حسن خلق می فرماید: صاحبان اخلاق حسنه طعمه آتش جهنم نمی شوند ⁽²⁾. امام باقر (ع) نیز در همین باره می فرماید: اعتنا نمی شود به کسی که قصد خانه حق کرده در حالی که در او سه خصلت نیست: ورعی که او را از معاصی باز دارد، حلمی که او را بر غضبش چیره سازد و رفتار خوش با کسانی که همسفر اویند ⁽³⁾.

9- صدقه دادن

یکی از مواردی که از بلایا و حوادث ناگهانی جلوگیری می کند صدقه دادن است. زائر خانه خدا نیز از این امر نباید غفلت ورزد.

10- نماز و دعای پیش از سفر

پیامبر اکرم (ص) می فرمایند: بهترین چیزی که مسافر برای خانواده اش می گذارد این است که هنگام خارج شدن از خانه دو رکعت نماز بخواند سپس این دعا را تلاوت کند: «اللّهم انّی

اسْتَودِعُکَ نَفسی و اهلی و مالی و ذُریّتی و دنیایَ و آخِرَتی و امانَتی و خاتمِهِ عَمَلی»: بارخدایا خود و خاندانم، مال و فرزندانم، دنیا و آخرتم و امانت و پایان کارم را به تو می سپارم.

11- غسل

مستحب است: پیش از سفر غسل کند و این دعا را بخواند:

بِسْمِ الله وَ باللهِ وَلاحَولَ وَلاقُوّهَ الّا بِاللهِ و عَلی مِلّهِ رَسُولِ الله و الصّادقین عَنِ الله صَلَواتُ الله عَلَیهم اجمعین اللّهُم طَهِّرْ به قَلبی، و اشْرَحْ بِه صدری، و نَوِّرْ بِهِ قَبری، اللّهم اجْعَلْهُ لی نوراً و طهوراً و حِرزاً و شِفاءً مِنْ کُلِّ داءٍ وَآفَهٍ و عاهَهٍ و سُوءٍ مِمّا اخافُ و احْذَرُ و طَهِّرْ قَلبی و جوارِحی و مخّی و عَصَبی و ما اقَلَّت الارضُ مِنّی، اللّهم اجْعَلْهُ لی شاهداً یومَ حاجتی و فَقری و فاقَتی و الَیکَ یا رَبِّ العالمین انّکَ عَلی کُلِّ شَی ءٍ قَدیر. ⁽¹⁾

12- خواندن قرآن

در روایت است که به هنگام ترک خانه سوره های «حمد» و «چهار قل» و «قدر» و «آیه الکرسی» را بخواند و پس از آن این دعا:

«اللّهُمَ احْفَظنی و احْفَظْ ما مَعی و سَلِّمْنی و سَلِّمْ ما مَعی و بَلِّغْنی و بَلِّغْ ما مَعی، بِبَلاغِکَ الحَسَنِ الجَمیل»، ⁽¹⁾بارخدایا، مرا و همراهان مرا حفظ کن و بسلامت بدار و به نیکوترین وجه به مقصد برسان.

امام صادق فرمودند: وامام صادق (ع) فرمودند: موقع خروج از منزل به قصد حج یا عمره این دعا را بخوان:

«لاالهَ الّا الله الْحَلیمُ الْکَریم، لا اله الّا اللهُ العّلیُّ العَظیم، سُبْحانَ اللهِ رَبِّ السَّمواتِ السَّبعِ و رَبِّ الارَضین السَّبْعِ و رَبِّ الْعَرشِ العَظیمِ و الْحَمدُ للهِ رَبِّ الْعالَمین. ⁽²⁾

14- دعای سفر

از امام رضا (ع) روایت شده که فرمودند:

عَلَیْکَ بِکَثره الْاسِتغفارِ و التَّسبیحِ و التهلیل و التَّکبیرِ و الصَّلاهِ عَلی مُحَّمدٍ و آلهِ ⁽³⁾

مسافر در حال سفر و طی مسیر، بسیار استغفار کند و بسیار تسبیح و تهلیل (لااله الاالله) و تکبیر بگوید و بر محمد و خاندانش صلوات بفرستد.

مناسک آگاهانه (معرفی چند کتاب مفید)

از آن جایی که آگاهی و شناختِ در هر کار و عملی موجب انجام صحیح و درست آن عمل و استفاده کامل و مطلوب از آن

موقعیت است، شناخت دقیق معارف و اسرار اعمال نیز در انجام یک عمره مقبول و رضایت بخش سهم بسزایی دارد. از این رو در این جا، چند نمونه از صدها کتب مفید و ارزنده ای که در موضوع عمره منتشر شده، جهت استفاده و شناخت بیش تر زائران محترم معرفی و توصیه می شود. امید است زائران با مطالعه این کتابها از آموزه های معنوی این سفر عبادی الهی بهره مند شوند: ⁽¹⁾

آثار اسلامی مکه و مدینه/ حجه الاسلام والمسلمین رسول جعفریان

عرفان عمره/ آیه الله جوادی آملی

اسرار عرفانی حج/ حجه الاسلام والمسلمین محمدتقی فعالی

روح حج/ حجه الاسلام والمسلمین جواد محدثی

عرشیان/ سید جعفر شهیدی

شیعه شناسی و پاسخ به شبهات/ علی اصغر رضوانی

مناسک مصّور عمره مفرده/ حجه الاسلام والمسلمین محمدحسین فلاح زاده

آداب سفر حج/ حجه الاسلام والمسلمین قاضی عسکر

آیین وهابیت/ آیه الله جعفر سبحانی

برکات سرزمین وحی/ آیه الله محمد محمدی ری شهری

فصل ششم: در مدینه منوره

1. آماده شدن برای زیارت

اعمال و آداب مدینه منوره

اعمال روز ورود

2. زیارت حضرت رسول (ص)

پیامبر اکرم (ص) فرمودند: کسی که مرا زیارت کند من در روز قیامت اورا شفاعت می کنم. ⁽¹⁾پس هرگاه به مدینه الرّسول وارد شدی، پس از غسل زیارت اذن دخول بخوان:

«اللّهُمَّ انّی وَقَفْتُ عَلی باب مِنْ ابْوابِ بُیُوتِ نَبِیّکَ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَآلِهِ، وَقَدْ مَنَعْتَ النّاسَ أَنْ یَدْخُلُوا إِلّا بِإِذْنِهِ، فَقُلْتَ: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیّ إِلّا أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ»، اللّهُمَّ إِنّی أَعْتَقِدُ حُرْمَهَ صاحِبِ هذَا الْمَشْهَدِ الشَّرِیفِ فِی غَیْبَتِهِ، کَماأَعْتَقِدُها فِی حَضْرَتِهِ، وَاعْلَمُ أَنَّ رَسُولَکَ وَخُلَفاءَکَ عَلَیْهِمُ السَّلامُ أَحْیاءٌ عِنْدَکَ یُرْزَقُونَ، یَرَوْنَ مَقامِی وَیَسْمَعُونَ کَلامِی وَیَرُدُّونَ سَلامِی، وَأَنَّکَ حَجَبْتَ عَنْ سَمْعِی کَلامَهُمْ، وَفَتَحْتَ بابَ فَهْمِی بِلَذِیذِ مُناجاتِهِمْ، وَإِنّی أَسْتَأذِنُکَ یا رَبّ أَوَّلًا، وَأَسْتَأْذِنُ رَسُولَکَ صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ ثانِیاً ... ءَادْخُلُ یارَسُولَ اللّهِ، ءَادْخُلُ یا حُجَّهَ اللّهِ، ءَادْخُلُ یا مَلائِکَهَ اللّهِ الْمُقَرَّبِینَ الْمُقِیمِینَ فِی هذَا الْمَشْهَدِ، فَأْذَنْ لِی یا مَوْلایَ فِی الدُّخُولِ أَفْضَلَ ما اذِنْتَ اَحَد مِنْ أَوْلِیاءِکَ، فَانْ لَمْ أَکُنْ أَهْلًا لِذلِکَ فَانْتَ اهْلٌ لِذلِکَ»،

پس داخل شو، وبگو:

«بِسْمِ اللهِ وَبِاللهِ وَفِی سَبِیلِ اللهِ، وَعَلی مِلَّهِ رَسُولِ اللّهِ صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، اللّهُمَّ اغْفِرْ لِی وَارْحَمْنِی، وَتُبْ عَلَیَّ، انَّکَ انْتَ التَّوّابُ الرَّحِیمُ».

از در جبرئیل داخل شو، و مُقدّم دار پای راست را، و صد مرتبه اللهُ أَکْبَرُ بگو. آنگاه دو رکعت نماز تحیّت مسجد بگزار و نزد قبر مطهّر حضرت رسول خدا (ص) بایست و بگو:

«السَّلامُ عَلَیْکَ یارَسُولَ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا نَبِیَّ اللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا مُحَمَّدَبْنَ عَبْدِاللهِ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا خاتَمَ النَبِیِّینَ، أَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ بَلَّغْتَ الرّ سالَهَ، وَأَقَمْتَ الصَّلَاهَ، وَآتَیْتَ الزَّکَاهَ، وَأَمَرْتَ بِالْمَعْرُوفِ، وَنَهَیْتَ عَنِ الْمُنْکَرِ، وَعَبَدْتَ اللهَ حَتّی أَتاکَ الْیَقِینُ، صَلَواتُ اللهِ عَلَیْکَ وَرَحْمَتُهُ وَعَلی أَهْلِ بَیْتِکَ الطّاهِرِینَ».

سپس رو به قبله در کنار ستونی که در سمت راست مرقد مطهّر است بایست، در حالی که قبر مطهّر در سمت چپ تو و منبر در سمت راست تو باشد که در این حال در بالا سَرِ رسول خدا (ص) قرار گرفته ای و بگو:

«أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لا شَرِیکَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّکَ رَسُولُ اللهِ، وَأَشْهَدُ أَنَّکَ مُحَمَّدُ ابْنُ عَبْدِاللهِ، وَأَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ بَلَّغْتَ رِسالاتِ

رَبّ- کَ، وَنَصَحْتَ لِامَّتِکَ، وَجاهَدْتَ فِی اللهِ، وَعَبَدْتَ اللهَ مُخْلِصاً حَتّی أَتاکَ الْیَقِینُ [وَدَعَوْتَ إلی سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَهِ وَالْمَوْعِظَهِ الْحَسَنَهِ، وَ أَدَّیْتَ الَّذِی عَلَیْکَ مِنَ الْحَقِّ، وَ أَنَّکَ قَدْ رَؤُفْتَ بِالْمُؤْمِنِینَ، وَ غَلُظْتَ عَلَی الْکافِرِینَ، فَبَلَغَ اللهُ بِکَ أَفْضَلَ شَرَفِ مَحَلّ الْمُکَرَّمِینَ، الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِی اسْتَنْقَذَنا بِکَ مِنَ الشّ- رْکِ وَالضَّلالَهِ. اللّهُمَّ فَاجْعَلْ صَلَواتِکَ وَصَلَواتِ مَلائِکَتِکَ الْمُقَرَّبِینَ وَعِبادِکَ الصّالِحِینَ، وَأَنْبِیائِکَ الْمُرْسَلِینَ وَأَهْلِ السَّماواتِ وَالْارَضِینَ، وَ مَنْ سَبَّحَ لَکَ یا رَبَ الْعالَمِینَ مِنَ الْاوَّلِینَ وَالْاخِرِینَ، عَلی مُحَمَّد عَبْدِکَ وَ رَسُولِکَ وَنَبِیِّکَ وَأَمِینِکَ وَنَجِیِّکَ وَحَبِیبِکَ وَصَفِیِّکَ وَخاصَّتِکَ وَصِفْوَتِکَ وَخِیَرَتِکَ مِنْ خَلْقِکَ. اللّهُمَّ أَعْطِهِ الدَّرَجَهَ، وَ الْوَسِیلَهَ مِنَ الْجَنَّهِ، وَابْعَثْهُ مَقاماً مَحْمُوداً یَغْبِطُهُ بِهِ الْاوَّلُونَ وَالْاخِرُونَ. اللّهُمَّ إِنَّکَ قُلْتَ: (وَلَو أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاءُوکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللهَ تَوّاباً رَحِیماً)، وَإِنّ- ی أَتَیْتُ نَبیَّکَ مُسْتَغْفِراً تائِباً مِنْ ذُنُوبِی، وَإِنّ- ی أَتَوَجَّهُ بِکَ إِلَی اللهِ رَبّ- ی وَرَبّ- کَ لِیَغْفِرَ لِی ذُنُوبِی».

و حاجت خود را بطلب، امید است که برآورده شود.

پس صلوات و درودهای مخصوص بر رسول اکرم (ص) را بخوان: