مشخصات کتاب

سرشناسه : فریدونی، حسین، - ۱۳۲۱

عنوان و نام پدیدآور : خورشید هدایت: مروری بر زندگانی امام رضا علیه السلام/ حسین فریدونی

مشخصات نشر : تهران: نبا، ۱۳۸۱.

مشخصات ظاهری : ص ۴۸

شابک : 964-6643-58-X۲۵۰۰ریال ؛ 964-6643-58-X۲۵۰۰ریال

وضعیت فهرست نویسی : فهرستنویسی قبلی

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس

عنوان دیگر : مروری بر زندگانی امام رضا علیه السلام

موضوع : علی بن موسی(ع)، امام هشتم، ق ۲۰۳ - ۱۵۳

رده بندی کنگره : BP۴۷/ف ۴خ ۹

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۵۷

شماره کتابشناسی ملی : م ۸۱-۳۸۵۴۷

اشاره

بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمْ

خــورشیــد هــدایـت

« مروری بر زندگانی امام رضا علیه السلام »

دکتـر حسیـن فریدونــی

خورشید هدایت

« مروری بر زندگانی امام رضا علیه السلام »

مؤلف : دکتر حسین فریدونی / ویرایش : عبدالحسین طالعی

حروفچینی : انتشارات نبأ / لیتوگرافی : نبأاسکرین

چاپ و صحافی : رامین / چاپ اول : 1381 / کد : 76 / 146 / د

شمارگان : 5000 نسخه / قیمت : 2500 ریال

ناشر : انتشارات نبأ / تهران ، کارگر شمالی ، کوچه هما ، پلاک 6

تلفن : 8 ـ 6421107 فاکس : 6944615

شابک : × ـ 85 ـ 6643 ـ 964 ISBN : 964 - 6643 - 85 - ×

سخن ناشر

نیاز ما به شناخت امامان معصوم علیهم السلام از نیاز مسافرِ کویریِ عطش زده به آب بیشتر است .

این بزرگواران ، هدایتگران امّت هستند ، و ما امّت جویای هدایت . نخستین وظیفه جویندگان هدایت ، این است که حجت های خدا را بشناسند ، و شئون آنها را بدانند ، تا در غوغای مکاتب ، سراب را آب نپندارند ، و به ادعاها دل نبندند .

این ضرورت ، برای ما که توفیق زیارت حضرتش را ، بیش از دیگر محبّان آن گرامی داریم ، اساسی تر است ، چرا که معرفت ، روح زیارت است .و هر چه معرفت بیشتر باشد ، بهره انسان از زیارت افزون تر می شود .

نویسنده دانشمند ، در کتاب حاضر بر آن است که برگهایی چند ، از زندگانی هشتمین حجّت حقّ ، امام علی بن موسی الرضا علیه السلام را به جوانان پیشکش کند .

پیشاپیش اذعان داریم که نه این برگهای محدود ، که صدها دفتر دیگر نیز ، حرفی از کتاب گسترده آن

امام همام نیست . امّا اگر بتواند دلی را به آن آستان آسمانی ببرد ، و پیمانِ انسانی دلسوخته را با آن امام رئوف تجدید کند ، توفیقی بزرگ یافته است .

از خدای بزرگ می خواهیم که نویسنده و ویراستار و خوانندگان را مشمول دعای خیر وصیّ بحقّ امام رضا علیه السلام یعنی حضرت بقیة اللّه ارواحنا فداه قرار دهد.

آمین یا ربّ العالمین

1 ـ مـیـلاد

نجمه خاتون می فرماید : وقتی (به فرزندم امام رضا علیه السلام ) حامله شدم، هرگز سنگینیِ این حمل را حس نکردم. و به هنگام استراحت، صدای ذکر خدا را به تسبیح و تهلیل و تمجید ⁽¹⁾از اندرونم می شنیدم، که مرا به شگفتی می افکند. وقتی بیدار می شدم ، چیزی نمی شنیدم . هنگامی که حملم را برزمین نهادم، دیدم که نوزاد، دست خود را برروی زمین نهاد، سر را به سوی آسمان برداشت، و لبانش را حرکت داد ، گویی که صحبت می کند .

در این هنگام، پدرش حضرت موسی بن جعفر علیه السلام آمد، و به من فرمود : « ای نجمه! کرامت پروردگاری بر تو گوارا باد ». آنگاه نوزاد را در جامه سفیدی پوشاند. در گوش راستش اذان و در گوش چپش اقامه گفت. و آب فرات خواست. و به آن آب، کام او را برداشت. سپس نوزاد را به من برگرداند و فرمود :

« او را بگیر، که حجّت خدا در روی زمین خواهد بود ».⁽²⁾

امام رضا علیه السلام بنابر قول معروف، در یازدهم ذیقعده سال 148 هجری قمری در شهر مقدس مدینه، در خانه نورانیِ حضرت موسی بن جعفر علیه السلام متولد شد.نام گرامی مادر حضرتش را امّ ولد، نجمه، نوبیه و تُکتَم نیز گفته اند.

نام حضرتش از سوی پروردگار متعال توسّط پدر بزرگوارشان، « علی » نهاده شد، ایشان پس از امیرالمؤمنین و امام سجاد، سومین امامی بود که خدایش « علی » نام نهاد. صلوات اللّه علیهم اجمعین.

2 ـ رضـا

بزنطی گوید : به امام جواد علیه السلام عرض کردم : برخی از مخالفین شما تصور می کنند که ملقب شدن پدرتان به رضا،از سوی مأمون بوده است ، به آن جهت که پدرتان به ولایتعهدی مأمون راضی گردید.

حضرت جواد علیه السلام فرمودند :

به خدا سوگند، دروغ گفتند و مرتکب گناهی بزرگ شدند کسانی که درباره پدرم چنین مطلبی گفته اند . بلکه علت حقیقی مطلب، این است که خدای تعالی او را رضا نامید. از آن رو که مخالفان وی نیز ـ همانند موافقانش ـ از او راضی بودند.⁽¹⁾

بنی عباس ، قیام خود علیه بنی امیه را با شعار «الرضا من آل محمّد » آغاز کردند . و بسیاری از افراد ساده لوح را به همین شعار فریب دادند . آنها با تفسیر غلط از « آل محمّد» ـ که ویژه خودشان بود ـ ادّعا می کردند که رضای اهل بیت را می جویند ، در برابر بنی امیه که دشمن اهل بیت هستند.خلفای بنی عباس با همین عوام فریبی ، وقتی که خبردار شدند لقب امام هشتم ، از جانب خدای متعال ، « رضا » تعیین شده ، آن حضرت را به ولایتعهدی فرا خواندند . و چنان وانمود کردند که این لقب را ، بنی عباس به حضرتش داده است.

می بینیم که در این حدیث ، امام جواد علیه السلام به این دروغ بنی عباس پاسخ می دهد . و بر این مطلب تأکید می کند که نام و لقب امام رضا ـ همچون دیگر امامان معصوم علیهم السلام ـ به تعیین الهی است ، نه به دست اشخاص، آن هم اشخاص پلیدی همچون خلفای بنی عباس.

3 ـ پنـاهِ بـی پنـاهـان

یک نفر از خادمان آستان قدس رضوی گوید :

در دارالحفّاظ خوابیده بودم.در خواب دیدم که درب حرم مطهر باز شد ، و حضرت رضا علیه السلام بیرون آمدند، و به من فرمودند :برخیز و بگو چراغ های گلدسته را روشن نمایند، ⁽¹⁾چون عده ای زائراز بحرین آمده اند و در طرق ـ نزدیک مشهد ـ راه را گم کرده اند.

آنها هم اکنون سرگردانند، و برف هم می بارد. برو به میرزا تقی متولی بگو که مشعل و چراغ روشن کند، و همراه با تعدادی از خدام بروند و آنها را بیاورند.

از خواب بیدار شدم . نزد متولّی رفتم . او را از خواب بیدار کردم، و خوابم را برای وی نقل نمودم .

او نیز برخاست و چندتن از خدام را نیز با مشعل بردیم ، و به جانب طرق روانه شدیم . وقتی نزدیک آنجا رسیدیم ، زائـران بحرینی را سـرگردان و بی پناه یافتیم . ماجـرا را از آنها پرسیدیم. گفتند :

مـا گرفتـار بـرف و طوفان شدیـم و راه را گـم کردیـم، تا آنجا که آماده مرگ شده بودیم. دور هم جمع شدیم ، و شـروع بـه گریـه وزاری کردیـم. در ایـن میان ، یکـی از زائـران که اهل علـم و تقـوی بـود ،بـرای چنـد لحظـه ، خـواب چشمانش را در ربود.

وقتی بیدار شد، اظهار داشت که الآن نجات می یابیم، زیرا که حضرت امام رضا علیه السلام به اینجا تشریف آورده و فرمود :

برخیزید! من فرمان دادم که مشعل های گلدسته را روشن کنند، شما به سمت روشنایی حرکت کنید، که متولّی به استقبال شما خواهد آمد.

ما نیز به فرمان امام علیه السلام برخاستیم و به راه افتادیم، تا اینکه با شما برخورد کردیم.

متولی با احترام تمام، زائران را به شهر آورد، و از آنها شخصا پذیرایی نمود. ⁽¹⁾

« غَوثُ اللَّهْفان » از القاب حضرت رضا علیه السلام است، بـه معنـی « فریـاد رسِ درمانـدگـان ». حضـرت صادق علیه السلام درباره فرزندش حضرت کاظم علیه السلام چنین فرموده است :

« یُخرِجُ اللّهُ تَعالی مِنهُ غَوثَ هذهِ الاُمَّةِ وَ غِیاثَها وَ عِلمَها وَ نورَها و فهمَها و حِکمَتَها »

خداوند تبارک و تعالی به فرزندم موسی، فرزندی عنایت خواهد فرمود، که پناه و دادرس این امّت، و دانش و نور و فهم و حکمت ایشان خواهد بود. ⁽²⁾

فریاد رسی های شگفت حضرت رضا صلوات اللّه علیه، درزمان حیات حضرتش و پس از آن، به گونه های مختلف، حیرت آور است. گاهی مشکل افراد را در زمان کوتاه و گاه در زمان دراز پس از توسّل حل کرده اند. گاهی به دست خود، و گاه به دست دیگران، مشکل را از میان برداشته اند، به گونه ای که فرد صاحب مشکل را متوجّه کرده اند که آن مطلب، به دستِ با کفایت حضرتش حل شده است.

باید دانست که ائمه معصومین علیهم السلام ، بنده خدا هستند. و حلّ مشکل به دست آن بزرگواران، مانند استجابت دعاها به دست خدای تعالی است. خدای متعال، گاهی نیاز کسی را سال ها بعد بر می آورد. و گاهی اساساً مصلحت کسی را در آن می داند که آن نیاز را بر نیاورد، چرا که انسان، گاهی از سر جهل و نادانی چیزی می خواهد که به صلاح او نیست.

بدیهی است که هر چه معرفت انسان نسبت به خدای تعالی و حجّت های معصوم او علیهم السلام بیشتر باشد، تسلیم او در برابر آن بزرگواران بیشتر می شود. و توسل خود را در عین تسلیم ادامه می دهد.

4 ـ عالـم آل محمّـد صلی الله علیه و آله وسلم

اسحق فرزند حضرت موسی بن جعفر علیهماالسلام نقل می کند که

آن حضرت به پسران خود فرمود : فرزندان من! برادر شما علی بن موسی عالِمِ آل محمّد است، معارف و معالم دین خود را از او بپرسید، و بیانات او را نگاه دارید. من از پدرم جعفربن محمّد علیه السلام شنیدم که مکرّر به من می فرمود : عالِمِ آل محمّد در صلب تو خواهد بود. ⁽¹⁾

عالم آل محمّد ، یعنی دانشمند خاندان پیامبر، که در برخی از روایات، از حضرت رضا علیه السلام به این صفت تعبیر گردیده است.می دانیم که امامان ، همگی وارث علوم پیامبر و عالمان دین مبین هستند . چرا در میان همه آن بزرگواران، حضرت رضا علیه السلام به این لقب ملقب شد ؟ شاید از این جهت باشد که امام علیه السلام علوم اسلامی را منتشر فرمود . زیرا بـرای حضـرتش فرصتـی پیـش آمد که توانست حقایـق ناگفته ای بیان فرماید . و در بـرابـر اهل باطل با استدلال های کوبنده ، راه روشن حقّ را به حقّ پژوهان نشان دهد . به همین سبب نیـز در صلوات معـروف خواجه نصیر طوسی که پیـرامون حضرت حجة بن الحسن ارواحنا فداه و نشانه های آن بزرگـوار از اجداد کرامش نقل شده ، نشانـه ای که از حضـرت رضا علیه السلام در حضرت بقیة اللّه بیان شـده، « الحجج الرضویه » می باشد.

آن امام بزرگوار، بزرگترین خدمت علمی را به

بشریت نمود.و در محیط نسبتا مساعد و مناسب، جزئیات علوم دین و دنیا را برای مردم جهان تشریح و تعلیم فرمود. حقایق این آئین در زمان ائمه پیشین علیهم السلام به علّت نامساعد بودن اوضاع و احوال، کاملاً بیان نشده بود. امّا امام رضا علیه السلام به تبیین آن پرداخت. و جامعیت مکتب حقّ تشیع را در برابر مدّعیان حقّ گوئی، روشن تر از آفتاب به همگان نشان داد.

5 ـ امـامـت

محمّدبن فضل هاشمی گوید : پس از شهادت حضرت موسی بن جعفر علیهماالسلام از بغداد به مدینه رفتم.

خدمت حضرت رضا علیه السلام شرفیاب شدم. به عنوان ولیّ امر مسلمانان، بر حضرتش سلام دادم. آنچه در اختیار داشتم، تحویل آن امام دادم. عرض کردم : من عازم بصره ام، می دانم که مردم این شهر در مورد مسأله امامت گرفتار اختلافات فراوانی هستند، و از من درباره دلایل امامت شما خواهند پرسید. آیا چیزی را در اختیار من قرار می دهید که بتوانم در این زمینه ایشان را مجاب کنم؟

حضرت فرمودند :

نسبت به مسأله امامت من نگران مباش. و از طرف من به دوستانم بگو که من بزودی نزد آنان خواهم آمد.

آنگاه حضرتش یادگارهای رسول اللّه صلی الله علیه و آله وسلم را به من

نشان داد.

عرض کردم : چه زمان به بصره تشریف می آورید ؟

فرمود : سه روز پس از آنکه به بصره برسی.

وقتی به بصـره رفتـم ، مـردم درباره امام علیه السلام از من پـرسیدند . گفتم که من یک روز قبـل از وفات حضـرت موسی بن جعفر علیهماالسلام نزد حضرتش رفتم. فرمود : من بزودی از دنیا خواهم رفت. هنگامی که مرا در قبرم دفن کردی، لحظه ای درنـگ کن و با این امانت ها به مدینه، نزد فرزندم علی بن موسی علیه السلام برو، زیرا که او، وصیّ و امام پس از من است.

من نیز آنچه را که مولایم حضرت موسی بن جعفر علیهماالسلام فرموده بود،انجام دادم. شما نیز بدانید که حضـرت علی بن موسی علیهماالسلام سه روز دیگر اینجا خواهد آمد. هر چه می خواهید، از حضرتش بپرسید.

دراین هنگام، عمروبن هداب ⁽¹⁾آغاز سخن نمود. و گفت : حسن بن محمّد، از جمله فضلای خاندان پیامبر است که افزون بر مراتب بالای ورع و زهد و علم، از سن بالا نیز برخوردار است. و از این نظر هم بر علی بن موسی که جوانی بیش نیست، ترجیح دارد.

ای بسا که علی بن موسی در برابر پرسش های دشوار، درماند و از عهده پاسخ دادن برنیاید.

حسن بن محمّد که در میان جمعیت حاضر بود، گفت : « ای

عمرو! چنین مگو. علی بن موسی فضیلتی بر دیگران دارد که وصف شده است. اینک این محمّدبن فضل است که می گوید : علی بن موسی سه روز دیگر اینجا خواهد بود. همین آمدن وی پس از سه روز، بهترین راهنما برای تو خواهد بود ».

پس از این سخن، مردم پراکنده شدند.

سه روز پس از ورود من به بصره، حضرت رضا علیه السلام به بصره تشریف آورد، به منزل حسن بن محمّد وارد شد، و فرمود :

« ای حسن بن محمّد! تمام کسانی را که در آن روز نزد محمّد بن فضل آمده بودند ـ از شیعه وغیر شیعه، ونیز جاثلیق نصرانی ⁽¹⁾و رأس الجالوت ⁽²⁾یهود را ـ دعوت کن وبه همه بگوکه آنچه می خواهند بپرسند ».

حسن بن محمّد، تمام کسانی را که امام فرموده بودند، به اضافه زیدیه ⁽³⁾و معتزله ⁽⁴⁾را دعوت کرد، در حالی که آنها نمی دانستند چرا حسن آنان را فراخوانده است.

وقتی عده کامل شد، برای حضرت رضا علیه السلام بالشی نهادند. حضرت برروی آن نشست. سپس فرمود :

سلام علیکم و رحمة اللّه و برکاته. آیا می دانید چرا ابتدا به سلام کردم ؟