مشخصات کتاب

سرشناسه:حسینی میلانی، سیدعلی، ۱۳۲۶ -

عنوان و نام پدیدآور:احادیث واژگونه : نقد و بررسی احادیث واژگونه در مناقب صحابه / علی حسینی میلانی ؛ ترجمه و ویرایش مرکز حقایق اسلامی.

مشخصات نشر:قم : الحقایق ، ۱۳۸۷.

مشخصات ظاهری:۱۱۲ ص.

فروست:سلسله پژوهش های اعتقادی ؛ ۱۵.

شابک:978-600-5348-05-7

وضعیت فهرست نویسی:فیپا

موضوع:خاندان نبوت -- احادیث-- دفاعیه ها و ردیه ها

موضوع:خاندان نبوت -- احادیث شیعه

موضوع:خاندان نبوت -- احادیث اهل سنت

موضوع:احادیث مجعول

شناسه افزوده:مرکز الحقائق الاسلامیه

رده بندی کنگره:BP۲۵/ح۴۵الف۳ ۱۳۸۷

رده بندی دیویی:۲۹۷/۹۳۱

شماره کتابشناسی ملی:۱۵۴۲۵۳۹

اشاره

مقدمه

سرآغاز

بسم اللّٰه الرّحمن الرّحیم

. . . آخرین و کامل ترین دین الهی با بعثت خاتم الانبیاء، حضرت محمّد مصطفی صلّی اللّٰه علیه و آله به جهانیان عرضه شد و آئین و رسالت پیام رسانان الهی با نبوّت آن حضرت پایان پذیرفت.

دین اسلام در شهر مکّه شکوفا شد و پس از بیست و سه سال زحمات طاقت فرسای رسول خدا صلّی اللّٰه علیه و آله و جمعی از یاران باوفایش، تمامی جزیرة العرب را فرا گرفت.

ادامه این راه الهی در هجدهم ذی الحجّه، در غدیر خم و به صورت علنی، از جانب خدای منّان به نخستین رادمرد عالم اسلام پس از پیامبر خدا صلّی اللّٰه علیه و آله یعنی امیر مؤمنان علی علیه السلام سپرده شد.

در این روز، با اعلان ولایت و جانشینی حضرت علی علیه السلام ، نعمت الهی تمام و دین اسلام تکمیل و سپس به عنوان تنها دینِ مورد

پسند حضرت حق اعلام گردید. این چنین شد که کفرورزان و مشرکان از نابودی دین اسلام مأیوس گشتند.

دیری نپایید که برخی اطرافیان پیامبر صلّی اللّٰه علیه و آله ، - با توطئه هایی از پیش مهیّا شده - مسیر هدایت و راهبری را پس از رحلت پیامبر خدا صلّی اللّٰه علیه و آله منحرف ساختند، دروازه مدینه علم را بستند و مسلمانان را در تحیّر و سردرگمی قرار دادند. آنان از همان آغازین روزهای حکومتشان، با منع کتابت احادیث نبوی، جعل احادیث، القای شبهات و تدلیس و تلبیس های شیطانی، حقایق اسلام را - که همچون آفتاب جهان تاب بود - پشت ابرهای سیاه شکّ و تردید قرار دادند.

بدیهی است که علیٰ رغم همه توطئه ها، حقایق اسلام و سخنان دُرَرْبار پیامبر خدا صلّی اللّٰه علیه و آله ، توسّط امیر مؤمنان علی علیه السلام ، اوصیای آن بزرگوار علیهم السلام و جمعی از اصحاب و یاران باوفا، در طول تاریخ جاری شده و در هر برهه ای از زمان، به نوعی جلوه نموده است. آنان با بیان حقایق، دودلی ها، شبهه ها و پندارهای واهی شیاطین و دشمنان اسلام را پاسخ داده و حقیقت را برای همگان آشکار ساخته اند.

در این راستا، نام سپیده باورانی همچون شیخ مفید، سیّد مرتضی، شیخ طوسی، خواجه نصیر، علاّمه حلّی، قاضی نور اللّٰه، میر حامد حسین، سیّد شرف الدین، امینی و... همچون ستارگانی پرفروز می درخشد؛ چرا که اینان در مسیر دفاع از حقایق اسلامی و تبیین

واقعیّات مکتب اهل بیت علیهم السلام ، با زبان و قلم، به بررسی و پاسخ گویی شبهات پرداخته اند... .

و در دوران ما، یکی از دانشمندان و اندیشمندانی که با قلمی شیوا و بیانی رَسا به تبیین حقایق تابناک دین مبین اسلام و دفاع عالمانه از حریم امامت و ولایت امیر مؤمنان علی علیه السلام پرداخته است، پژوهشگر والامقام حضرت آیت اللّٰه سیّد علی حسینی میلانی، می باشد.

مرکز حقایق اسلامی ، افتخار دارد که احیای آثار پُربار و گران سنگ آن محقّق نستوه را در دستور کار خود قرار داده و با تحقیق، ترجمه و نشر آثار معظّمٌ له، آن ها را در اختیار دانش پژوهان، فرهیختگان و تشنگان حقایق اسلامی قرار دهد.

کتابی که در پیش رو دارید، ترجمه یکی از آثار معظّمٌ له است که اینک "فارسی زبانان" را با حقایق اسلامی آشنا می سازد.

امید است که این تلاش مورد خشنودی و پسند بقیّة اللّٰه الأعظم، حضرت ولیّ عصر، امام زمان عجل اللّٰه تعالی فرجه الشریف قرار گیرد.

مرکز حقایق اسلامی

بسم اللّٰه الرّحمن الرّحیم

الحمد للّٰه ربّ العالمین و الصلاة و السلام علیٰ سیّدنا محمّد و آله الطاهرین المعصومین و لعنة اللّٰه علیٰ أعدائهم أجمعین من الأوّلین و الآخرین

پیش گفتار

آنگاه که به کتاب های حدیثی و به باب های فضائل و مناقب اهل بیت علیهم السلام و صحابه رسول اللّٰه صلی اللّٰه علیه و آله در منابع اهل سنّت مراجعه می کنیم، احادیثی را می یابیم که با توجه به این که درباره اهل بیت علیهم السلام وارد شده؛ به طور دقیق با همان متن و یا نزدیک به آن در شأن برخی صحابه نیز وارد شده است.

از این رو هنگامی که پژوهش گر به این روایات برخورد می کند، این پرسش در ذهن او به وجود می آید که آیا به راستی رسول خدا صلی اللّٰه علیه و آله این کلام را درباره هر دو گروه فرموده است و یا این که برای یکی از این دو گروه فرموده؛ ولی دست خیانت کارِ تحریف و جعل، به جعل

و تحریف آن، پیرامون گروه دیگر پرداخته است.

کتابی که پیش رو دارید با بررسی این متون دوگانه، به این پرسش پاسخ داده و برای نمونه به نقد و بررسی چند حدیث در این زمینه پرداخته است و پس از کاوش های علمی به این نتیجه رسیده که این احادیث در شأن و منزلت اهل بیت علیهم السلام وارد شده اند؛ ولی دست خیانت پیشان از روی غرض های سیاسی و هدف های دیگر این احادیث را به نفع صحابه برگردانده اند.

البته پس از اثبات این مطلب می توان آن را به احادیث دیگری در فضایل و مناقب صحابه سرایت داد.

ما در این بررسی فقط به روایات اهل سنّت پرداخته ایم و از کلام عالمان بزرگ اهل سنّت در حدیث بهره برده ایم.

از خداوند متعال می خواهیم ما را در رسیدن به حقایق کتاب و سنّت یاری فرماید.

سید علی حسینی میلانی

بخش یکم: بررسی حدیث منزلت

نگاهی به حدیث منزلت

حدیث منزلت از احادیثی است که در شأن و مقام امیر مؤمنان علی علیه السلام وارد شده است و همه مسلمانان در ورود آن درباره حضرت علی علیه السلام اتفاق نظر دارند.

محدثان بزرگ متقدم و متأخر، علما و دانشمندان اهل تسنّن نیز این حدیث را نقل کرده اند. برای نمونه می توان به بُخاری، مسلم نیشابوری و دیگر نویسندگان صحاح اشاره نمود. نگارندگان مسند همچون احمد بن حنبل شیبانی در مسند و معجم نگاران مانند طبرانی در المعجم الکبیر نیز به این حدیث اشاره کرده اند. ⁽¹⁾

حدیث منزلت در شأن امیر مؤمنان علی

علیه السلام

به روایت بُخاری

بُخاری این حدیث را این گونه نقل می کند:

محمّد بن بشّار، از غندر، از شعبه، از سعد نقل می کند که می گوید: از ابراهیم بن سعد، از پدرش شنیدم که این گونه می گفت: پیامبر صلی اللّٰه علیه و آله ⁽¹⁾به علی علیه السلام فرمود:

أما ترضی أن تکون منّی بمنزلة هارون من موسی؟ ⁽²⁾

آیا راضی نیستی که برای من همانند هارون برای موسی باشی؟

بُخاری در بخش دیگری از صحیح ، حدیث منزلت را این گونه نقل می کند: مسدّد، از یحیی، از شعبه، از حَکَم، از مصعب بن سعد، از پدرش نقل می کند که سعد می گوید:

آنگاه که رسول خدا صلی اللّٰه علیه و آله به تبوک می رفت، علی علیه السلام را جانشین خود قرار داد.

علی علیه السلام عرض کرد:

أ تخلّفنی فی الصبیان و النساء؛

آیا مرا در میان کودکان و زنان باقی می گذاری؟

پیامبر خدا صلی اللّٰه علیه و آله فرمود:

ألا ترضی أن تکون منّی بمنزلة هارون من موسی إلّا أنّه لیس نبی بعدی؟ ⁽¹⁾

آیا راضی نیستی که برای من، همانند هارون برای موسی باشی جز این که بعد از من پیامبری نخواهد بود؟

به روایت مسلم

مسلم بن حجّاج نیشابوری نیز به نقل این حدیث پرداخته است.

وی در صحیح در بخش فضایل علی بن ابی طالب علیهما السلام می نویسد:

یحیی بن تمیمی، ابو جعفر محمّد بن صباح، عبید اللّٰه قواریری و سریح بن یونس - متن حدیث به نقل از محمّد بن صباح است - از یوسف بن ماجشون نقل می کنند که وی از ابو سَلَمه ماجشون، از محمّد بن منکدر، از سعید بن مسیّب، از عامر بن سعد بن ابی وَقّاص، از پدرش نقل می کند که رسول خدا صلی اللّٰه علیه و آله به علی علیه السلام فرمود:

أنت منّی بمنزلة هارون من موسی إلّا أنّه لا نبی بعدی؛

تو برای من، مانند هارون برای موسی هستی جز این که بعد از من پیامبری نخواهد بود.

سعید می گوید: دوست داشتم که این حدیث را از زبان سعد بشنوم؛ وقتی سعد را ملاقات کردم و گفته عامر را برای او نقل کردم، سعد گفت: آری، من این حدیث را شنیده ام.

گفتم: خودت آن را شنیده ای؟

سعد انگشتانش را بر گوش هایش نهاد و گفت: آری، وگرنه گوش هایم کر شوند.

این حدیث را ابو بکر بن ابی شِیبه نیز از غندر، از شعبه نقل کرده است.

مسلم در سند دیگری حدیث منزلت را این گونه نقل می کند:

محمّد بن مثنّی و ابن بشّار از محمّد بن جعفر نقل می کنند که وی، از شعبه، از حَکَم، از مصعب بن سعد، از سعد بن ابی وقّاص نقل می کند:

رسول خدا صلی اللّٰه علیه و آله در غزوه تبوک علی بن ابی طالب علیه السلام را جانشین خود قرار داد. علی علیه السلام گفت:

یا رسول اللّٰه! تخلّفنی فی النساء و الصبیان؟

ای رسول خدا! آیا مرا در میان زنان و کودکان باقی می گذاری؟

پیامبر خدا صلی اللّٰه علیه و آله فرمود:

أما ترضی أن تکون منّی بمنزلة هارون من موسی غیر أنّه لا نبی بعدی؟

آیا راضی نیستی که برای من، همانند هارون برای موسی باشی، جز این که بعد از من پیامبری نخواهد بود؟

مسلم در سند دیگر این حدیث را این گونه نقل می کند:

عبید اللّٰه بن معاذ، از پدرم، از شعبه برای ما روایت کرده اند که قُتَیْبَة بن سعید و محمّد بن عباد - با دو متن نزدیک به هم - از حاتِم (ابن اسماعیل) از بُکَیْر بن مسمار، از عامر بن سعد بن ابی وَقّاص، از پدرش نقل می کنند که معاویة بن ابی سُفیان به سعد گفت: چه چیز تو را از این که به ابو تراب دشنام دهی باز می دارد؟!

سعد گفت: من مادامی که سه جمله از رسول خدا صلی اللّٰه علیه و آله درباره علی به خاطر دارم، او را دشنام نخواهم داد که اگر یکی از این سه جمله درباره من بود، برای من خوشایندتر از مال دنیا بود.

رسول خدا صلی اللّٰه علیه و آله به هنگام حرکت به غزوه ای علی علیه السلام را جانشین خود قرار داد؛ علی علیه السلام به او عرض کرد: ای رسول خدا! مرا همراه زنان و کودکان باقی می گذاری؟

شنیدم که پیامبر صلی اللّٰه علیه و آله به او فرمود:

أما ترضی أن تکون منّی بمنزلة هارون من موسی إلّا أنّه لا نبی بعدی؟

آیا راضی نیستی که برای من، همانند هارون برای موسی باشی، جز این که بعد از من پیامبری نخواهد بود؟

بار دیگر از حضرتش شنیدم که در جنگ خیبر فرمود:

لاُعطینّ الرایة رجلاً یحبّ اللّٰه و رسوله و یحبّه اللّٰه و رسوله؛

پرچم را به دست مردی خواهم داد که خدا و رسولش را دوست می دارد و خدا و رسولش نیز او را دوست می دارند.

همه ما گردن کشیدیم و نگاه می کردیم که او چه کسی است.

پیامبر صلی اللّٰه علیه و آله فرمود: علی را برایم صدا بزنید.

علی علیه السلام را پیش رسول خدا صلی اللّٰه علیه و آله آوردند. او چشم درد داشت. پیامبر از آب دهان خود به چشم او مالید و پرچم را به او داد و خداوند به دست او، فتح و پیروزی را به مسلمانان نصیب کرد.

جمله سوم آنگاه بود که آیه «نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ» نازل شد.

رسول خدا صلی اللّٰه علیه و آله علی، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام را فرا خواند و گفت:

اللهمّ هؤلاء أهلی؛

بارالها! اینان خانواده من هستند.

این حدیث را ابو بکر بن ابی شِیبه نیز، از غندر، از شعبه نقل کرده است.

مسلم نیشابوری، به سندی دیگر، این حدیث را چنین نقل می کند: محمّد بن مثنّی و ابن بشّار از محمّد بن جعفر، از شعبه، از سعد بن ابراهیم، از ابراهیم بن سعد نقل می کنند که سعد می گوید:

پیامبر صلی اللّٰه علیه و آله به علی علیه السلام فرمود:

أما ترضی أن تکون منّی بمنزلة هارون من موسی؟ ⁽¹⁾

آیا راضی نیستی که برای من همانند هارون برای موسی باشی؟

تلاش های سست و بی پایه در ردّ حدیث منزلت

با توجّه به آن چه بیان شد، تردیدی در صحّت سند و بلکه تواتر آن - حتّی از طرقی که نزد اهل تسنن معتبر است - وجود ندارد. از این رو گروهی از آنان - در کتاب های حدیثی و کلامی - در دلالت این حدیث بر برتری امیر مؤمنان علی علیه السلام و جانشینی او از رسول ربّ العالمین تشکیک کرده اند.

گروه دیگری وقتی متوجّه بی ارزشی این تشکیک ها شده اند،

به ناچار سند آن را زیر سؤال برده و آن را ضعیف شمرده اند، با این که حدیث منزلت حدیثی است که بخاری و مسلم و دیگر صاحبان صحاح و بزرگان حدیث بر آن اتّفاق نظر دارند و صدور چنین حدیثی نزد اهل سنّت قطعی است، آن چنان که این موضوع برای هر پژوهش گری که به کتاب الصواعق المحرقه مراجعه کند پوشیده نیست. ⁽¹⁾از طرفی، عدّه ای از مخالفان متوجّه شدند که ضعیف شمردن سند و دلالت این حدیث هیچ سودی ندارد؛ از این رو متن حدیث را به گونه ای که هیچ مسلمانی به زبان نمی آورد تحریف کردند و گفتند: متن حدیث این گونه است:

علیٌّ منّی بمنزلة قارون من موسی...!

نسبت علی به من، مانند نسبت قارون به موسی است!

پژوهش گری که به کتاب های رجال، در ضمن شرح حال «حریز بن عثمان» مراجعه کند، از جعلی بودن این روایت آگاهی خواهد یافت.

حدیث منزلت و تحریف واژگان آن

برخی دیگر، حدیث را قلب ⁽¹⁾کرده و نام ابو بکر و عمر را به جای نام علی علیه السلام گذاشته اند.

خطیب بغدادی در تاریخ معروف خود چنین می نگارد: طاهری، از ابو القاسم علیّ بن حسن بن علیّ بن زکریای شاعر، از ابو جعفر محمّد بن جریر طبری، این گونه نقل می کند که بُشر بن دحیه، از قزعة بن سوید، از ابن ابی مُلَیکه این گونه نقل می کند:

ابن عبّاس می گوید که پیامبر صلی اللّٰه علیه و آله فرمود: نسبت ابو بکر و عمر به من، مانند نسبت هارون به موسی است. ⁽²⁾این روایت را متّقی هندی در کنز العمّال ، از خطیب بغدادی و ابن جوزی در الواهیات ، از ابن عباس نقل کرده اند. ⁽³⁾مناوی نیز در کنوز الحقایق همین گونه آورده است. ⁽⁴⁾

اندیشه ای در سند این حدیث ساختگی

بدیهی است که سند چنین حدیث ساختگی، در نهایت بی اعتباری است. ما راویان این حدیث را با دقّت بررسی می نماییم.

راویان این حدیث ساختگی ازاین قرارند:

1 . ابن ابی مُلَیکه

ما در مورد این فرد در کتاب خواستگاری ساختگی که پژوهشی در داستان جعلی «خواستگاری علی علیه السلام از دختر ابو جهل» است، سخن گفته ایم. ⁽¹⁾2 . قزعة بن سوید

ابن ابی حاتِم درباره قزعه، از احمد بن حنبل این گونه نقل می کند: قزعه مضطرب الحدیث است.

وی از ابن مَعین روایت کرده است که می گوید: او از نظر نقل حدیث ضعیف است؛ آنگاه از پدرش ابو حاتِم رازی درباره قزعه چنین نقل می کند: نمی توان به گفته هایش استناد و احتجاج کرد. ⁽²⁾ابن حجر نیز در مورد قزعة بن سوید اظهار نظر کرده است. وی

می نویسد که بُخاری می گوید: قزعه در نقل حدیث فرد قوی نیست.

وی همچنین از ابو داود، عنبری و نَسائی نقل می کند که گویند:

قزعه در نقل حدیث فرد ضعیفی است.

ابن حجر در ادامه می نویسد که ابن حبّان، قزعه را این گونه وصف می نماید: وی خطا و اشتباه های بسیار و آشکاری دارد. از آن جا که چنین مواردی در روایاتش بسیار است، نمی توان به روایاتش استناد کرد. ⁽¹⁾ذهبی نیز در میزان الاعتدال نامی از او برده و می نویسد: او حدیثی منکَر و ناشناخته از ابن ابی مُلَیکه دارد... . ⁽²⁾البته سخن ابن جوزی را در این باره بیان خواهیم کرد.

3 . بشر بن دحیه

ابن حجر می گوید: بُشر بن دحیه، از قزعة بن سوید، روایت نقل می کند؛ و محمّد بن جریر طبری نیز از او حدیث نقل کرده است. ذهبی در اصل کتاب میزان الاعتدال ، او را - ذیل شرح حال عمّار بن هارون مستملی - آورده و ضعیف دانسته است.

در ادامه مطالب، عین عبارت ابن حجر را خواهید دید. در آن عبارت از ذهبی این گونه نقل شده است: این حدیث دروغ و جاعل آن بُشر است.

در همان عبارت، سخن ابن حجر این گونه آمده است: من استاد طبری (بُشر) را نمی شناسم. ممکن است که همو جاعل حدیث باشد. ⁽¹⁾4 . علی بن حسن شاعر

گروهی از رجال شناسان علی بن حسن شاعر دروغ گو دانسته اند.

فراتر این که به عقیده گروهی، وی متّهم به جعل این حدیث است، چنان که خواهد آمد.

تصریحاتی درباره این حدیث

همان گونه که گفته شد، این حدیث جعلی و ساختگی است؛ به طوری که جمعی از بزرگان، رجال شناسان و علمای اهل سنّت همچون: ابن عَدی، ابن جوزی، ذهبی و ابن حجر عسقلانی ناچار شده اند به این حقیقت تصریح کنند. ما در ابتدا عبارت ابن جوزی، آنگاه عبارت ابن حجر را نقل کرده و به همین مقدار بسنده می کنیم:

ابن جوزی درباره این حدیث چنین می نگارد: ابن منصور قزّاز،

از ابو بکر بن ثابت، از علی بن عبد العزیز طاهری، از ابو القاسم علی بن حسن بن علیّ بن زکریّای شاعر، از ابو جعفر محمّد بن جریر طبری، از بُشر بن دحیه، از قزعة بن سوید، از ابن ابی مُلَیکه نقل می کند که ابن عبّاس می گوید: پیامبر فرمود:

نسبت ابو بکر و عمر به من مانند نسبت هارون به موسی است.

ابن جوزی پس از نقل این حدیث می گوید: این حدیث صحیح نیست و کسی که به جعل این حدیث متّهم است علی بن حسن شاعر است. ابو حاتِم رازی گوید: روایت های قزعة بن سوید قابل استناد نیستند.

احمد بن حنبل نیز در مورد قزعه می گوید که او مضطرب الحدیث است. ⁽¹⁾ابن حجر عسقلانی نیز در شرح حال بُشر بن دحیه چنین می نویسد: بُشر بن دحیه، از قزعة بن سوید روایت نقل می کند.

همچنین محمّد بن جریر طبری از او روایت نقل کرده است. ذهبی در اصل میزان الاعتدال ، در شرح حال عمّار بن هارون مستملی او را ضعیف شمرده است. آنگاه از ابن عَدی نقل می کند که محمّد بن نوح،

از جعفر بن محمّد بن ناقد، از عمّار بن هارون مستملی، از قزعة بن سوید، از ابن ابی مُلَیکه نقل می کند که ابن عباس می گوید که پیامبر فرمود: هیچ مالی به اندازه مال ابو بکر به من نفع نداد(!)

در ضمن آن حدیث آمده است که حضرتش فرمود: نسبت ابو بکر به من، مانند نسبت هارون به موسی است.

ابن عَدی گوید: نظیر این روایت را ابن جریر طبری، از بُشر بن دحیه، از قزعة بن سوید نیز نقل کرده است.

ذهبی گوید: این حدیث دروغ و بُشر جاعل آن است.

سپس ابن عَدی می گوید: این حدیث را مسلم بن ابراهیم، از قزعه نقل کرده است.

ذهبی درباره قزعه می گوید: او فرد معتبری نیست.

ابن حجر در ادامه می نویسد: ذهبی در شرح حال علی بن حسن بن علی بن زکریای شاعر، او را به جعل این حدیث متهم کرده است. ⁽¹⁾سپس ابن حجر در شرح حال شاعر می گوید:

علی بن حسن بن علی بن زکریّای شاعر، از محمّد بن جریر

طبری - در حدیثی که او متّهم به جعل آن است - چنین نقل کرده است که پیامبر فرمود: «نسبت ابو بکر به من، مانند نسبت هارون به موسی است»؛ ولی نباید این مرد را متّهم به این گناه نمود.

خطیب بغدادی در تاریخ بغداد می نویسد:

علی بن عبد العزیز طاهری، از ابو القاسم علی بن حسن بن علی بن زکریای شاعر، از ابو جعفر محمّد بن جریر طبری، از بُشر بن دحیه، از قزعه بن سوید، از ابن ابی مُلَیکه همین حدیثی که از ابن عباس نقل شده، نقل می نماید.

ابن حجر پس از نقل این حدیث می نویسد: من «بشر بن دحیه» را نمی شناسم؛ از این رو ممکن است همو جعل کننده این حدیث باشد... . ⁽¹⁾

بخش دوم: نگاهی به حدیث مباهله

از برتری های اهل بیت علیهم السلام

از فضایل و برتری های اهل بیت علیهم السلام حدیث مباهله است.

خداوند متعال می فرماید:

«فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ وَ نِسٰاءَنٰا وَ نِسٰاءَکُمْ وَ أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّٰهِ عَلَی الْکٰاذِبِینَ»؛ ⁽¹⁾

هرگاه پس از علمی که (پیرامون حضرت عیسی) به تو رسیده است، به کسانی که با تو به محاجّه و ستیر برخیزند بگو: بیایید ما فرزندان خود و شما فرزندان خود، ما زنان خود و شما زنان خود و ما جان خود و شما نیز جان خود را فراخوانیم. آنگاه مباهله نماییم و لعنت خدا را برای دروغ گویان قرار دهیم.

پس از نزول این آیه، رسول خدا صلی اللّٰه علیه و آله به همراه علی، فاطمه و حسنین علیهم السلام برای مباهله در وعده گاه حضور یافتند.

حدیث مباهله پیامبر خدا به همراه اهل بیت

بسیاری از دانشمندان اهل تسنّن این حدیث زیبا را نقل کرده اند.

جلال الدین سیوطی در تفسیر الدر المنثور این گونه می نویسد:

ابن ابی شِیبه، سعید بن منصور، عبد بن حمید، ابن جریر و ابو نعیم نقل کرده اند که شَعْبی می گوید: اعتقاد مسیحیان نجران درباره حضرت عیسی علیه السلام ، از گفته دیگر مسیحیان مبالغه آمیزتر بود. آنان همواره با پیامبر خدا صلی اللّٰه علیه و آله درباره او مجادله می کردند و از این رو خداوند این آیات را در سوره آل عمران نازل فرمود: «إِنَّ مَثَلَ عِیسیٰ عِنْدَ اللّٰهِ.. . فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّٰهِ عَلَی الْکٰاذِبِینَ».

پس از این رسول خدا صلی اللّٰه علیه و آله آن ها را به مباهله و ملاعنه فرا خواند. آنان بر این کار فردای آن روز را وعده کردند. بامداد فردا پیامبر خدا صلی اللّٰه علیه و آله به همراه علی، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام به سوی وعده گاه رهسپار شدند.

پیامبر خدا صلی اللّٰه علیه و آله فرمود:

لقد أتانی البشیر بهلکة أهل نجران حتّی الطیر علی الشجر

لو تمّوا علی الملاعنة؛ ⁽¹⁾

بشارت دهنده ای نزد من آمد و اعلام کرد: اگر نجرانیان به ملاعنه مبادرت می کردند، همه آنان حتّی پرندگان روی درختان نابود می شدند.

سیوطی در ادامه می نویسد: مسلم، تِرمذی، ابن منذر، حاکم نیشابوری و بیهقی - در السنن الکبری - نقل کرده اند که سعد بن ابی وَقّاص می گوید:

هنگامی که آیه: «فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ» نازل شد، پیامبر خدا صلی اللّٰه علیه و آله علی، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام را فرا خواند و فرمود:

اللهمّ هؤلاء أهلی؛ ⁽²⁾

بارالها! اینان خاندان من هستند.

وی در ادامه می نویسد: در این باره حاکم نیشابوری حدیثی نقل کرده و آن را صحیح دانسته است. ابو نعیم اصفهانی در دلائل النبوه همچنین ابن مردویه نقل کرده اند که جابر می گوید:

عاقب و سید از بزرگان مسیحی نزد پیامبر خدا صلی اللّٰه علیه و آله

آمدند... رسول خدا صلی اللّٰه علیه و آله بامدادان در حالی که دست علی، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام را گرفته بود به وعدگاه روانه شد. آنگاه کسی را در پی عاقب و سید فرستاد؛ ولی آن ها از حضور در این محفل خودداری کرده و در مقابل ایشان تسلیم شدند. پیامبر خدا صلی اللّٰه علیه و آله فرمود:

و الّذی بعثنی بالحقّ لو فعلا لأمطر الوادی علیهما ناراً؛

سوگند به کسی که مرا به حقّ به پیامبری مبعوث کرد! اگر این کار را انجام می دادند، این سرزمین بر آن دو آتش می بارید.

جابر در ادامه می گوید: این آیه درباره اهل بیت علیهم السلام نازل شد که: «تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ...».

جابر می گوید: منظور از «أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَکُمْ» ، رسول خدا صلی اللّٰه علیه و آله و علی علیه السلام ، منظور از «أَبْنٰاءَنٰا» ، حسن و حسین علیهما السلام و منظور از «نِسٰاءَنٰا» ، فاطمه علیها السلام هستند. ⁽¹⁾جلال الدین سیوطی در ادامه می نویسد: ابن جریر، از علباء بن احمر یشکری این گونه نقل کرده است:

وقتی این آیه نازل شد که «فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ...» ، رسول خدا صلی اللّٰه علیه و آله در پی علی، فاطمه و دو پسر آنان، حسن

و حسین علیهم السلام فرستاد و یهودیان را به مباهله و ملاعنه دعوت کرد.

جوانی از یهود گفت: وای بر شما! آیا گذشته را به خاطر ندارید که برادرانتان به بوزینه و خوک مسخ شدند! ملاعنه را رها کنید! آنان نیز از ملاعنه خودداری کردند. ⁽¹⁾

راویان حدیث مباهله

عدّه ای از راویان مشهور، این حدیث را نقل کرده اند که برخی از آنان عبارتند از:

1 . ابو بکر بن ابی شِیبه؛

2 . سعید بن منصور؛

3 . عبد بن حمید؛

4 . مسلم بن حجّاج؛

5 . ابو عیسی تِرمذی؛

6 . ابو عبد اللّٰه حاکم نیشابوری؛

7 . ابن منذر؛

8 . محمّد بن جریر طبری؛

9 . ابو بکر بیهقی؛

10 . ابو نعیم اصفهانی؛

11 . جلال الدین سیوطی.

احمد بن حنبل این حدیث را در مسند چنین نقل می کند:

قُتَیْبَة بن سعید، از حاتِم بن اسماعیل، از بُکَیر بن مسمار، از عامر بن سعد، از پدرش نقل می کند که می گوید: رسول اکرم صلی اللّٰه علیه و آله در یکی از جنگ ها (غزوه تبوک) علی علیه السلام را جانشین خود قرار داد.

علی رضی اللّٰه عنه گفت: آیا مرا همراه زنان و کودکان باقی می گذاری؟

پیامبر صلی اللّٰه علیه و آله فرمود:

یا علی! أما ترضی أن تکون منّی بمنزلة هارون من موسی، إلّا أنّه لا نبوّة بعدی؟

ای علی! آیا راضی نیستی که برای من، همانند هارون برای موسی باشی، جز این که بعد از من پیامبری نخواهد بود؟

همچنین سعد می گوید: از حضرتش شنیدم که در جنگ خیبر می فرمود:

لاُعطینّ الرایة رجلاً یحبّ اللّٰه و رسوله و یحبّه اللّٰه و رسوله؛

البتّه پرچم را به دست مردی خواهم سپرد که خدا و رسولش را دوست می دارد و خدا و رسولش نیز او را دوست می دارند.

همه ما گردن دراز کردیم تا ببینیم او چه کسی است. ناگاه

حضرتش فرمود: علی رضی اللّٰه عنه را برایم فرا خوانید.

علی علیه السلام را آوردند، در حالی که چشم درد داشت.

پیامبر صلی اللّٰه علیه و آله از آب دهانش به چشم او مالید و پرچم را به دست آن حضرت داد و خداوند به دست او، فتح و پیروزی را نصیب مسلمانان کرد.

و آنگاه که آیه: «نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ» نازل شد، رسول خدا صلی اللّٰه علیه و آله علی، فاطمه، حسن و حسین رضوان اللّٰه علیهم اجمعین را فرا خواند و فرمود:

اللهمّ هؤلاء أهلی؛ ⁽¹⁾

بارخدایا! اینان خاندان من هستند.

البتّه پوشیده نیست که این همان حدیثی است که مسلم آن را روایت کرده است و متن آن، در بخش یکم و در بررسی حدیث منزلت گذشت.

اکنون متن این حدیث را با متن حدیث گذشته مقایسه کنید تا تحریف و تصرّف در متن حدیثی را که احمد بن حنبل نقل کرده است روشن شود.

گفتنی است که مفسّران قرآن، حدیث مباهله را ذیل همین آیه مبارکه ذکر کرده اند. برای آگاهی بیشتر می توان به کتاب های تفسیر دانشمندانی همچون: زمخشری، فخر رازی، بیضاوی، خازن، جلالین، آلوسی و تفسیرهای دیگر مراجعه نمود.

حدیث مباهله و تحریف واژگان آن

با توجه به آن چه پیش تر بیان شد، این فضیلت، از فضیلت های اختصاصی به اهل بیت علیهم السلام است؛ از این رو تعصّب ورزان پس از آگاهی از این موضوع، به ویژه این که این حدیث بیان گر عصمت امیر مؤمنان علی علیه السلام و امامت آن حضرت است، و این که حسنین علیهما السلام پسران رسول خدا صلی اللّٰه علیه و آله هستند - آن سان که فخر رازی و دیگران در تفسیر این آیه بدان تصریح کرده اند - بر آن شدند با جعل حدیثی به همین مضمون ولی برای دیگران، به مقابله با حدیث مباهله و مصادیق حقیقی آن ها پرداخته و این فضیلت را به غیر اهل بیت علیهم السلام نسبت دهند.

ابن عساکر در تاریخ مدینة دمشق ، در شرح حال عثمان بن عفّان می نویسد: ابو عبد اللَّه محمّد بن ابراهیم، از ابو الفضل بن کُریدی، از ابو الحسن عتیقی، از ابو الحسن دارقُطْنی، از ابو الحسین احمد بن قاج؛

و از محمّد بن جریر طبری - به روش املاء ⁽¹⁾- از سعید بن عنبسه رازی، از هیثم بن عدیّ، نقل می کند که وی می گوید: از جعفر بن محمّد شنیدم که از پدرش نقل می کرد که آن بزرگوار در مورد این آیه که می فرماید:

«فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ وَ نِسٰاءَنٰا وَ نِسٰاءَکُمْ وَ أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَکُمْ» فرمود:

در این هنگام ابو بکر و فرزندانش، عمر و فرزندانش، عثمان و فرزندانش و علی و فرزندانش نزد رسول خدا صلی اللّٰه علیه و آله آمدند ] !! [ . ⁽²⁾جلال الدین سیوطی نیز در تفسیر این آیه، این حدیث ساختگی را از ابن عساکر نقل کرده است. ⁽³⁾

دقّت ها و تأمّلاتی درباره سند این حدیث ساختگی

بدیهی است که این حدیث، دروغی بیش نیست که سند و متنش باطل است. ما به بررسی سند آن اکتفا کرده و از بین راویان این سند، فقط به بررسی دو راوی بسنده می نماییم تا روشن شود که چگونه این دو فرد دروغ گو به جعل این حدیث پرداخته اند.

1 . سعید بن عنبسه رازی

رجال شناسان سعید بن عنبسه را بررسی کرده اند؛ ابن ابی حاتِم در مورد او می گوید: پدرم از سعید بن عنبسه (ابو عثمان خزّاز رازی) حدیث شنیده؛ ولی از او روایت نکرده است و می گفت: درباره وی باید تأمّل کرد.

ابن ابی حاتِم ادامه می دهد که عبد الرحمن می گوید: از علی بن حسین بن جنید، از یحیی بن مَعین درباره سعید بن عنبسه رازی سؤال شد. وی گفت: او را نمی شناسم.

گفته شد: او از ابو عبیده حدّاد حدیث نقل می نماید.

گفت: او بسیار دروغ گو است.

ابن ابی حاتِم می افزاید که عبد الرحمن می گوید: از علی بن حسین بن جنید شنیدم که می گفت: سعید بن عنبسه بسیار دروغ گو است. از پدرم نیز شنیدم که همواره می گفت: او راست نمی گوید. ⁽¹⁾2 . هیثم بن عَدی

همه رجال شناسان اهل تسنّن درباره هیثم بن عدی اتفاق نظر دارند که بسیار دروغ گو بود.