مشخصات کتاب

سرشناسه : صافی گلپایگانی، لطف الله، 1298 -

عنوان و نام پدیدآور : پرتوی از عظمت امام حسین علیه السلام [کتاب]/ لطف الله صافی گلپایگانی.

وضعیت ویراست : ویراست 3.

مشخصات نشر : قم: دفتر تنظیم و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی حاج شیخ لطف الله صافی گلپایگانی، 1395.

مشخصات ظاهری : 441 ص.

شابک : 220000 ریال 978-600-7854-23-5 :

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : کتاب حاضر نخستین بار تحت عنوان '' پرتوی از عظمت حسین علیه السلام '' توسط انتشارات صدر در سال 1353 منتشر شده است.

یادداشت : کتابنامه: ص. [427] - 441؛ همچنین به صورت زیرنویس.

عنوان دیگر : پرتوی از عظمت حسین علیه السلام.

موضوع : حسین بن علی (ع)، امام سوم، 4 - 61ق.

موضوع : Hosayn ibn 'Ali, Imam III , 625-680

شناسه افزوده : دفتر تنظیم و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی حاج شیخ لطف الله صافی گلپایگانی

رده بندی کنگره : BP41/4/ص2پ4 1395

رده بندی دیویی : 297/953

شماره کتابشناسی ملی : 4337148

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

پرتوی از عظمت امام حسین علیه السلام

حضرت آیت الله العضمی صافی گلپایگانی مد ضله الشریف

فهرست مطالب

مقدمه ناشر. 9

مقدّمه مؤلّف... 11

پیشگفتار. 13

روز حسین(علیه السلام).. 13

علّت توجّه نویسندگان و گویندگان.. 16

نوع کتاب هایی که در این موضوع تألیف شده 19

بخش نخست

شخصیّت و فضایل امام حسین(علیه السلام)

شخصیّت امام حسین(علیه السلام).. 25

سیمای درخشان امام حسین(علیه السلام) در کتاب خدا 26

سیمای امام حسین(علیه السلام) در احادیث پیغمبر(صلی الله علیه وآله) 34

پیشگویی از شهادت امام حسین(علیه السلام).. 67

معجزات حضرت سیّدالشّهدا(علیه السلام).. 86

خضوع اهل باطل در برابر عظمت اهل حقّ 109

انعکاس شهادت سیدالشهدا(علیه السلام).. 121

تعظیم صحابه و تابعین از مقام امام حسین(علیه السلام) 132

شخصیت اخلاقی امام حسین(علیه السلام).. 139

مکارم اخلاق سیّدالشهدا(علیه السلام).. 144

الف. عظمت در تصمیم: 190

ب. عظمت در مردانگی: 195

الف. صبر در جهاد: 199

ب. صبر در مصیبت جوانان و برادران و اصحاب: 201

ج. صبر در غضب و خشم: 202

د. صبر در تشنگی: 205

ه-. صبر در اطاعت فرمان خدا: 206

بخش دوم

بنی هاشم و بنی امیه

بنی هاشم.. 209

بنیامیّه. 218

بنیامیّه در میزان اخلاق.. 218

نسب بنیامیّه.. 218

بنیامیّه در قرآن و حدیث... 220

بنی الحکم.. 221

خاندان ابی سفیان.. 226

هند زن ابی سفیان و مادربزرگ یزید.. 230

معاویة بن ابی سفیان (پدر یزید). 231

نسب نامه معاویه. 232

معاویه در حدیث و سنّت... 234

میگساری معاویه. 236

نفاق معاویه. 237

ننگ بزرگ تاریخی.. 240

مستشاران مسیحی.. 242

تجاهر معاویه به ارتکاب گناه (و اخلاق خصوصی او) 244

هدف های معاویه. 246

یزید کیست؟. 249

تربیت خانوادگی یزید. 249

مادر یزید. 250

تربیت یزید. 251

اخلاق و روش یزید. 253

جنایت های بزرگ یزید. 255

کفر یزید. 260

اوضاع اجتماعی در عصر یزید.. 263

بخش سوم

علل قیام امام حسین(علیه السلام)

علل قیام امام حسین(علیه السلام).. 271

الف. پیش بینی شهادت.. 279

ب. خبر امام حسین(علیه السلام) از شهادت خود. 284

ج. هجرت از مکّه معظّمه. 287

د. حلّ بیعت... 291

حکومت اسلامی و سیاست... 349

دفع اشتباه کاری.. 357

پناه بر خدا 359

القای نفس در تهلکه. 366

چرا امام حسن(علیه السلام) قیام نکرد؟. 372

بخش چهارم

نتایج و فواید قیام امام حسین(علیه السلام)

نتایج قیام امام حسین(علیه السلام).. 385

شب عاشورا 425

نور چشمان زهرا 426

کتاب نامه. 427

آثار حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی مدظله الوارف در یک نگاه 443

مقدمه ناشر

بسم الله الرّحمن الرّحیم

وجود نازنین خامس آل عبا، حضرت امام حسین(علیه السلام) مظهر کامل همة زیبایی ها و دلربایی هاست.

آن حضرت حقیقتی بزرگ است که مردمان گیتی در برابر عظمت روح و علوّ همّت او سر تسلیم فرود آورده و خضوع کرده اند.

بی تردید در انقلاب حسینی کمال عبودیت، سلم محض، و اطاعت بی چون و چرا از احکام اهل بیت(علیهم السلام) و اوج اتّصاف به مکارم اخلاق و فضایل انسانی را می توان یافت.

عاشورا مدرسة عشق، ایثار و جان فشانی در راه حفظ دین و ادای تکلیف شرعی، و کربلا کعبة آمال عشق و مجمع اسوه های کمال برای اقشار مختلف جامعة اسلامی است.

امام حسین(علیه السلام) شخصیتی فرامکتبی است و در میان شیفتگان عظمت امام حسین(علیه السلام) از پیروان ادیان مختلف و ملیّت های گوناگون می توان دریافت که هرکدام جذب جلوه هایی از مکارم بی نظیر شخصیت ممتاز آن حضرت شده اند.

اینک توفیق یافتیم تا در راستای احیای تراث اهل بیت عصمت و طهارت(علیهم السلام) به ویژه حضرت خامس آل عبا، سیّدالشّهدا، ابی عبدالله الحسین(علیه السلام) کتاب شریف پرتوی از عظمت امام حسین(علیه السلام) را که با شیوه ای جذاّب، محققانه، تحلیلی و با استفاده از منابع اهل سنّت، توسّط مرجع عظیم الشأن، حضرت آیةالله العظمی صافی گلپایگانی مدظله العالی به رشتة تحریر در آمده است و در سال های گذشته توسط ناشرین متعدّد به چاپ رسیده است را به زیور طبع بیاراییم.

امید آنکه نشر این اثر، در آشنایی نسل جوان با آن شهید آگاه و معلّم ایثار و شهادت، مؤثّر واقع شده و مورد قبول آستان ملائک پاسبان ابی عبدالله الحسین(علیه السلام) قرار گیرد.

مقدّمه مؤلّف

بسم الله الرّحمن الرّحیم

وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللهِ أَمْوَاتاً بَلْ أَحْیَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ * فَرِحِینَ بِمَا آتَیهُمُ اللهُ مِنْ فَضْلِهِ وَیَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِینَ لَمْ یَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ اَلَّا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلَا هُمْ یَحْزَنُونَ* یَسْتَبْشِرُونَ بِنِعْمَةٍ مِنَ اللهِ وَفَضْلٍ وَأَنَّ اللهَ لَا یُضِیعُ أَجْرَ الْمُؤْمِنینَ؛⁽¹⁾ «البتّه نپندار که کشتهشدگان راه خدا مردگانند، بلکه زندهاند و در نزد پروردگار خود روزی داده میشوند. آنان به فضل و رحمتی که از خداوند نصیبشان گردیده شادمانند و به کسانی که هنوز به آنها نپیوستهاند مژده دهند که هیچ نترسند و غم مخورند و آنها را به نعمت و فضل خداوند بشارت دهند و اینکه خداوند اجر اهل ایمان را هرگز ضایع نمیکند».

عَنْ عَلِیٍّ(علیه السلام) قَالَ:

«زَارَنَا رَسُولُ اللهِ(صلی الله علیه وآله) فَعَمِلْنَا لَهُ خَزِیرَةً وَأَهْدَتْ لَنَا اُمُّ أَیْمَنَ قَعْباً مِنْ لَبَنٍ، وَصَحْفَةً مِنْ تَمْرٍ فَأَکَلَ رَسُولُ اللهِ - صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ - وَأَکَلْنَا مَعَهُ ثُمَّ وَضَّأْتُ رَسُولَ اللهِ -صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ - فَمَسَحَ رَأْسَهُ وَجَبْهَتَهُ بِیَدِهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَدَعَا بِمَا شَاءَ ثُمَّ أَکَبَّ إِلَی الْأَرْضِ بِدُمُوعٍ غَزیرَةٍ یَفْعَلُ ذَلِکَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ. فَتَهَیَّبْنَا ر

َسُولَ الله - صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ - أَنْ نَسْأَلَهُ فَوَثَبَ الْحُسَیْنُ عَلَی ظَهْرِ رَسُولِ اللهِ - صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ - وَبَکَی فَقَالَ لَهُ: بِأَبی وَاُمِّی مَا یُبْکِیکَ؟ قالَ: یَا أَبَتِ رَأَیْتُکَ تَصْنَعُ شَیْئاً مَا رَأَیْتُ تَصْنَعُ مِثْلَهُ. فَقَالَ رَسُولُ اللهِ - صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ - یا بُنَیَّ سُرِرْتُ بِکُمُ الْیَوْمَ سُرُوراً لَمْ أَسِرَّ بِکُمْ مِثْلَهُ قَطُّ وَإِنَّ حَبِیبِی جِبْرَئِیلَ -عَلَیْهِ السَّلَامُ - أَتَانی وَأَخْبَرَنِی أَنَّکُمْ قَتْلَی، وَأَنَّ مَصَارِعَکُمْ شَتَّی فَأَحْزَنَنِی ذَلِکَ، وَدَعَوْتُ اللهَ تَعَالَی لَکُمْ بِالْخِیَرَةِ».⁽¹⁾

از امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) نقل شده که فرمود:

«روزی رسول خدا(صلی الله علیه وآله) به دیدن ما آمد، پس طعامی (به نام خزیره) تهیه کردیم و امّ ایمن قدحی شیر و ظرفی خرما آورد (آن را نزد حضرت گذاشتیم) پس رسول خدا از آن میل نمود و ما نیز با آن حضرت خوردیم (چون فارغ شدیم) من بر دستش آب ریختم (چون دست مبارکش را شست) دست بر سر و پیشانیش کشید، سپس رو به طرف قبله کرد و آن قدر که میخواست دعا کرد، آنگاه به سجده افتاد و بسیار گریست و این کار را سه بار انجام داد، هیبت و ابهّت آن حضرت(صلی الله علیه وآله) مانع شد که ما علّت این کار را از ایشان بپرسیم، سپس حسین(علیه السلام) خود را بر پشت رسول خدا(صلی الله علیه وآله) انداخت و بگریست. رسول خدافرمود: پدر و مادرم فدایت باد! چرا گریه میکنی؟ حسین عرض کرد: ای پدر! دیدم شما کاری کردید که مثل آن را از شما ندیده بودم. رسول خدا(صلی الله علیه وآله) فرمود: ای فرزند! امروز (از دیدن شما) چنان مسرور شدم که هرگز بدین گونه شادمان نشده بودم! دوستم جبرئیل به نزد من آمد و به من خبر داد که شما کشته میشوید و محلّ کشته شدن شما از هم دور است، پس این خبر مرا محزون نمود و من از خدا برای شما طلب خیر کردم».

پیشگفتار

روز حسین(علیه السلام)

در میان حوادث و پیشامدهای بزرگ و دلخراش تاریخ، هیچ واقعهای نیست که مانند حادثه جانسوز کربلا همه ساله مراسم سالگرد آن با شکوه و عظمت فراوان و شرکت تمام طبقات از زن و مرد، پیر و جوان برگزار و مجالس یادبود و تذکار آن همواره در منازل، مساجد، مدارس، تکایا، و حسینیهها، بازار، خیابان و بنگاه ها تشکیل گردد، و خطبا در پیرامون آن سخنرانی، و نویسندگان کتاب ها و مقالات بنویسند و مرور زمان و تکرار این مراسم آن را کهنه نسازد، و از اعتبار و اهمیّت آن نه تنها چیزی کاسته نگردد بلکه عظمتش روزافزون و در هر عصری برای فلسفه آن معنایی عالی و هدف هایی ارزنده درک و استنباط شود.

روز حسین(علیه السلام)، روزی شد که هرگز گذشت ازمنه و اعصار، آن را از یاد نخواهد برد.

حادثه عاشورا واقعهای است که دل های ارباب ایمان و عشّاق فضیلت و حقیقت در برابر آن به خاک تعظیم افتاد، و مشعل نورپاشی شد که در قرون و ادوار روزگار، چراغ هدایت مردان بزرگ و رهبران مصلح گردید، و آنها را از ظلمات تحیّر و سرگردانی نجات داد. کاری که حسین(علیه السلام) کرد یک کار عادی که مانند آن را تاریخ نشان دهد نبود بلکه یک کار و قیام بیسابقه بود.

یک کار و عمل خدایی بود که جوامع عالم جبروت، و سکّان صوامع ملکوت و ملأ اعلی آن را بزرگ ترین تجلّی کمال مقام انسانی دانستند، و قهرمانان فضیلت

بشری و صاحبان عقول کامله، و واصلان حقایق عالیه، پیغمبران اولواالعزم، اولیایعالی قدر و شهدای راه اصلاح و هدایت، آن را نمونه ممتاز و منحصربه فرد نمایش قدرت اراده، قوّت عزم و ثبات، کمال ایمان، صبر و فداکاری و شجاعت شمردند.

ایمان خالص، مردانگی، صراحت، وفا و علّو همّت، شکیبایی و استقامت، مقاومت در برابر تجاوز و ستم، از سرتاسر این حادثه تاریخی و اَلَمزا نمایان و هویداست.

عظمت مقصد، اِبای نفس و بیاعتنایی به زخارف دنیا و مادیّات، و مرگ باعزّت و شرافت را بر زندگی با ننگ و ذلّت برگزیدن از جریان آن ظاهر و پیداست.

شرح این داستان، شرح کمال روح انسان، و تحقیر تمام مظاهر مادّی و لذائذ دنیوی و محکوم ساختن شرک و کفر و ستم و بیدادگری است. تاریخ این فاجعه جانکاه، تاریخ فداکاری بیمانند در راه مبدأ و عقیده، و احترام از شرف و کرامت حقّ، و کوشش برای آزادی و نجات جوامع محروم است، پس شگفتانگیز نیست اگر صدایش در جهان پیچید، و بانگش در گوش ها مانند بانگ اذان برجا و پایدار مانده، و باآنکه بیش از هزاروسیصد سال است که گویندگان و نویسندگان از آن سخن میگویند، اهمیّت آن همچنان در دل ها باقی است، و بر آن رادمردان باایمانی که در راه ایمان به خدا، و اجرای احکام خدا استقامت ورزیده و شربت شهادت نوشیدند، درود میفرستند.

آنان جوانمردانی بودند که دوستی دنیا و قیافة مهیب مرگ در زیر شمشیر و نیزه، آنها را در برابر طغیان اهل باطل، سست و خاضع و حقیر نساخت، و آنچه را باعث ضعف اراده و کوتاهی همّت میشود از جاه و مقام، زر و زیور، همسر و فرزند پشت سر گذاشته و آخرین مرتبه آزادگی روح را مالک شدند.

در برابر آنها، گروهی پست و نفوسی پلید قرار گرفتند که روح و دلشان هرگز از کمند بندگی منصب و درجه و لذائذ مادّی آزاد نگشته و از حرّیت ضمیر و

بیداری وجدان بیبهره بودند و از کشتن اخیار و بندگان خدا و اطفال و شیرخواران باک نداشتند.

در حساب مردم مادّی، در این پیکار بُرد با دسته اشرار و دشمنان دین بود، و ایمان و عقیدهای که حسین(علیه السلام) و اصحابش را مظهر آن استقامت و فداکاری بینظیر قرار داد، ارزش نداشت، و پایان آن حادثه، پایانِ روز عاشورا بود. اما در حساب واقع و تاریخ فضیلت و بلندپروازی های روح انسان و در حساب موازین قرآن و اسلام، پیروزی جاوید نصیب حسین(علیه السلام) و یارانش شد.

در میزان اصحاب فضیلت، قیمت و بهای انسان، این منافع فانیه و لذائذ زودگذر نیست و حساب سود و زیان و شکست و پیروزی مردان بزرگ با این ترازوها صحیح نیست.

در میزان حقیقت، قیمت و ارزش اشخاص به مقدار قوّت ایمان و اراده آنهاست، و پیروزی واقعی، پیروزی باطن بر ظاهر، روح بر جسم، و حقیقت بر مجاز است؛ پیروزی، پایداری در راه مقصد و هدف و تسلّط بر عوامل ضعف روح و تباهی ایمان است.

آری، مردم همه میمیرند، و بسا کسانی که در راه عقیده و ایمان به حقّ جان سپردند ولی مانند شهیدان کربلا نامدار و جاوید نماندند و آن آزادگی و استقامتی که آنها نشان دادند در سایر میدان های مواجهه حقّ و باطل آشکار نشد.

آنان دلیران شیردلی بودند، باآنکه میتوانستند با کناررفتن از آن ایستگاه خطرناک جان خود را حفظ کنند، با پای خویش به استقبال مرگ و شهادت رفتند و راستی اگر آنها آن روز در آن میدان عقبنشینی کرده و دوستی جان و مال و مقام، و بیم از شمشیر و مرگ آنها را شکست میداد زیان و ضرری که به انسانیت و موازین عالیه اسلامی وارد میشد بیش از اندازه تصوّر بود.

میدان کربلا میدان نبردی بود که صحنه جهاد و جنگ همان زمین کربلا نبود و نبرد، نبرد آن اشخاصی که در آنجا با هم روبه رو شدند نبود، بلکه نبرد، نبرد حقّ و باطل و اسلام و کفر بود و اگر اهل حقّ عقب نشینی میکردند، عقب نشینی آنها در همان جا و در آن روز به پایان نمیرسید و برای آیندگان و نسل های آتیه آثار خطرناک و مأیوس کننده داشت؛ زیرا تماشاکنندگان آن صحنه خونین، تنها مردم دنیای معاصر آنها و مسلمان های آن زمان نبودند، بلکه تماشاگران آن صحنه، تمام ملل اسلام و تودههای مظلوم و محروم در مرور اعصار بوده و هستند، لذا حسین(علیه السلام) و یارانش آن استقامت عجیب و حیرتافزا را در آن میدان بلا نشان دادند و دشمن بدن های پاک آنها را پارهپاره ساخت ولی بر روح و اراده و نیّت و هدف آنها دست نیافت.

قَدْ غَیَّرَ الطَّعْنُ مِنْهُم کُلَّ جَارِحَةٍ *** إِلَّا المَکَارِمَ فِی أَمْنٍ مِنَ الْغِیَرِ⁽¹⁾

نیزه (سلاح) تمام اعضای بدن آنان را تغییر داد (پارهپاره

کرد) مگر بزرگواری های آنان را که از دگرگونی در امان است.

علّت توجّه نویسندگان و گویندگان

آنچه بیشتر سبب توجّه گویندگان و نویسندگان به شرح واقعه کربلا شده است، نخست اهمیّت دینی و مذهبی، و دیگر ارزش معنوی و واقعی آن برای انسان ها و جامعه بشری است.

درس هایی که این واقعه به انسان ها میدهد همه عالی و آموزنده و سودمند بوده، و مکتب آن یک مکتب عمومی و همگانی است که کلاس ها و شعب آن در تمام نقاط و سرزمین های آدم نشین، شهری و روستایی، چادرنشین و آسمان خراش گزین را به فضایل انسانی، هدایت میکند. بدیهی است که چنین

موضوعی هیچگاه کهنه نمیشود، همیشه نو و تازه بوده و مورد علاقه و توجّه همگان است. از جنبه ثواب اخروی نیز برطبق احادیث صحیح و معتبر، سخنرانی و نویسندگی پیرامون آن، اجر بسیار داشته، موجب علوّ درجه و تقرّب به خدا و رسول خدا(صلی الله علیه وآله) است.

علاوه بر اینها، سرگذشت حقیقی کربلا، چون سرگذشت یک نبرد واقعی حقّ با باطل و پیکار با بیدادگری، و مبارزه فضیلت با رذیلت است، طبعاً و به خودی خود مورد توجّه هر باوجدان و هر شخص عدالت پژوه و آزادی خواه است و احساسات پاک انسانی و بیداری ضمیر و شعور باطنی، هرکسی را شیفته و دلباخته قهرمانان حق پرست این حادثه میسازد.

با این ملاحظات است که هزاران کتاب و صدها هزار شعر، در این موضوع گفته شده و نویسندگان و شعرا حتّی در دوران های اختناق شدید افکار و تحت فشار سخت عمّال حکومت های بنیامیّه و بنیعبّاس، و دوران سلطنت «متوکّل ها»، و خطر قتل و بر باد رفتن آبرو و عزّت و مصادره اموال و قطع مستمرّی و حقوق و... امام حسین(علیه السلام) را فراموش نکرده و بعد از این هم تا دنیا، دنیاست این روش ادامه یافته و او را فراموش نخواهند کرد.

موجبات بقا و پایداری این حادثه دلسوز همواره آن را نگاه داری نموده و تا انسانیّت باقی است و بشر، عدالت خواه و فضیلت دوست و دشمن ظلم و ستم و زور و حکومت خودکامگی است، این واقعه زنده است و او را به سوی زندگی هرچه آزادتر راهنما خواهد بود.

آری! هیچگاه بشر از شنیدن سرگذشت مردان حقپرستی که در کربلا در راه دفاع از حقّ و مبارزه با باطل فداکارانهترین جهاد را نمودند، سیر نمیشود⁽¹⁾و

داستان فداکاری های آن مردان نخبه جهان آفرینش و شهیدان حقیقت و فضیلت، زینت بخش جاودان اوراق تاریخ است، و گوش ها از شنیدن و چشم ها و زبان ها از مطالعه و خواندن آن ملول و خسته نخواهد شد.

نویسندگان آن را از برگزیدهترین موضوع مقالات و کتاب ها شناخته و همه با عشق و شور فراوان، دوست میدارند هم ردیف کسانی باشند که در این موضوع از آنها اثری به یادگار مانده است.

شعرای عرب و عجم اندیشههای تابناک خود را در لباس اشعار نغز و شیوا، و قصاید بلیغ و غرّا درآورده و با حرارت و ذوق سرشار، هرکدام به لحنی و زبانی از گوشهای از این صحنه تاریخی و پیکار شگفتانگیز مردان خدا و حقیقت با اهل باطل و ضلالت، سخن گفتهاند.

هرکس به زبانی سخن از مدح تو گوید *** بلبل به غزل خوانی و قمری به ترانه

و بااین همه کتاب ها و اشعار و نثر و نظمی که در این موضوع نوشته و سروده شده باز هم کتاب هایی که از نو تألیف میشود برای عشّاق فضیلت و حقیقت تازگی دارد و مطالعه آنها با حسن استقبال عموم روبه رو میشود و چون موضوع به مناسبت مقصد و هدفی که از آن منظور بوده بسیار وسیع و پهناور است، و هر نویسنده نمیتواند تمام این وسعت را دیدگاه بصیرت خود نماید، بیشتر کتاب هایی که در این موضوع نگاشته میشود خالی از فوائد تازه و نکات ارزنده و افکار بکر نیست، و بجا است اگر بگوییم از ناحیه آن حضرت، از هریک از نویسندگان دستگیری هایی شده که از این خرمن پرفیض محروم نمانده و از این دریای بیکران حقیقت جرعهای بچشند.

باتوجّه به این ملاحظات، نویسندگان، علما و متفکّرین بزرگ، هزاران مقاله و کتاب در این موضوع نوشته و هر نویسندهای که اندک آشنایی با هدف حسین(علیه السلام) یافته، مایل است ریزه خوار این سفره پهناور و خوان نعمت حسینی شده، اثری به یادگار گذارده و خود را در شمار شیفتگان حقیقت، و خریداران لطف و عنایت آن یوسف ملک شهادت در آورد.

نوع کتاب هایی که در این موضوع تألیف شده

در تمام کتاب هایی که در تاریخ اسلام و فضایل اهل بیت(علیهم السلام) و احوال صحابه تألیف گردیده، از این واقعه جانسوز یاد شده است و تعداد کتاب هایی که به طور مستقلّ در این موضوع نگارش یافته بیشمار است، که بیشتر این کتاب ها به متن حادثه و نقل صورت وقایع پرداختهاند اما راجع به فلسفه آن به طور مستقیم وارد نشدهاند.

در زمان ما بیشتر افکار روی تحلیل حوادث و علل و نتایج وقایع حساب مینمایند، و عظمت حوادث تاریخی را از این راه اندازهگیری میکنند و کتاب هایی که موضوع آن تحلیل حوادث تاریخی باشد برایشان جالبتر و بیشتر مورد توجّه خوانندگان و نسل جوان و روشنفکران واقع میشود.

راجع به شهادت حضرت سیّدالشّهدا(علیه السلام) هم، کتاب هایی که از فلسفه و اسرار شهادت و علل و عوامل این قیام و تأثیر آن در جوامع اسلامی و تحوّل فکری مسلمین، بحث مینمایند، خواننده بسیار دارند.

زیرا میخواهند بدانند:

چرا امام حسین(علیه السلام) قیام کرد؟

چرا با یزید از در سازش و آشتی بیرون نیامد؟

چرا از مدینه به مکّه و از مکّه به عراق هجرت نمود؟

این نهضت برای چه مقصود بود، و چه نتایجی داد؟

و اکنون سودی که ملّت اسلام عموماً و شیعه خصوصاً از برگزاری مراسم سوگواری و یادبود عاشورای حسینی میبرد چیست؟

و ده ها و صدها پرسش دیگر که شیفتگان آستان امامت و ولایت در پی آن هستند.

لذا در قرن معاصر، نویسندگان به نوشتن کتاب ها و مقالاتی که پاسخگوی این پرسشها باشد توجّه بیشتری کرده و سعی نمودهاند در این قسمت ها هم وارد

تحقیق شده و مردم را به فلسفه این نهضت و شرایط و اوضاع و احوال محیطی که در آن این قیام و فداکاری بزرگ انجام یافت آگاه سازند.

البتّه این طور هم نبوده که قدما و پیشینیان به کلّی از این موضوع چشم پوشیده و در فلسفه و اسرار شهادت چیزی ننوشته باشند، زیرا نخستین کسی که مردم را متوجّه به این اسرار و هدف های عالی نمود شخص سیدالشهدا(علیه السلام) و اهل بیت آن حضرت و بلکه پیش از ایشان پیغمبر اکرم(صلی الله علیه وآله) و سپس ائمه طاهرین(علیهم السلام) بودند که در احادیث و روایات، و حتی درضمن عبارات زیارت ها کاملاً این موضوع را تشریح و توضیح دادند، بعداً هم علما و متفکرین شیعه و اهل سنّت، و شعرای بزرگ درضمن اشعار خود مردم را به حقایق آشنا ساختند ولی نوشتن کتاب مستقلّ در این موضوعات آن طور که امروزه مرسوم است، سابق بر این رایج نبوده است.

ازاین جهت، کتاب هایی که راجع به تحلیل تاریخی حوادث کربلا نوشته شده، نسبت به کتاب هایی که اصل تاریخ آن را نگه داری نمودهاند بسیار کم است درعین حال، اهمیت کتاب هایی که متن حوادث را نگه داشتهاند در نزد ما محفوظ است. زیرا آن کتاب ها، هم مبدأ و اساس تحقیق و فحص متفکرین و محققین است و هم نقل صورت و ظواهر حوادث کربلا، هرچند در نهایت اختصار و فشرده باشد حاکی از حقیقت مظلومیت امام حسین(علیه السلام) و نموداری از اسرار و فلسفه شهادت است، و هم برای مؤمنین و کسانی که می خواهند از ذکر مصیبات و گریه و سوگواری برای آن حضرت به اجر و ثواب و قرب خداوند متعال برسند، همیشه مورد انتفاع و استفاده میباشد. خداوند تبارک و تعالی همه نویسندگان و گویندگان و کسانی را که به هر نحوی در راه اعلای نام نامی سیدالشهدا(علیه السلام) در گذشته و آینده توفیق انجام خدمتی یافتهاند، به نیکوترین وجه پاداش عطا فرماید.

این کتاب که ازنظر خوانندگان ارجمند میگذرد و متضمّن مختصری از فضایل حضرت سیّدالشّهدا(علیه السلام) و پارهای از علل و نتایج واقعه کربلاست، بضاعت مزجات و ران ملخی است، که این بنده روسیاه با کمال شرمساری هدیه درگاه سیدة نساء العالمین فاطمه زهرا(علیها السلام) و پیشگاه دین پناه نهمین فرزند حسین(علیه السلام) بقیة الله فی الارضین حضرت قائم آل محمّد(علیه السلام) نموده، و از کرم عمیم آن مادر و این فرزند عزیز انتظار دارم آن را قبول فرمایند.

امید است که از برکت توسّل به آستان خاندان عصمت و رسالت در دنیا و آخرت رستگار، و در زمره دوستانشان محسوب باشم.

بِحقَّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطَّاهِرِینَ صَلَوَاتُ اللهِ تَعَالَی عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ

کمترین بنده درگاه دوستان اهل بیت نبوّت(صلی الله علیه وآله)

لطف الله صافی گلپایگانی

بخش نخست: شخصیّت و فضایل امام حسین(علیه السلام)

اشاره

شخصیّت امام حسین(علیه السلام)

بدیهی است که هنگامی میتوان به طور تحقیق در اطراف ارزش و هدف و علل قیام و نهضتی اظهار نظر کرد که شخصیّت رهبر آن قیام را شناخته و از اخلاق و فضایل و علم و معارف و محیط و سوابق زندگی او آگاه باشیم، و اگر پیرامون یک نهضت، پیش از شناختن شخصیّت صاحب آن، نظری بدهیم قابل اعتماد نخواهد بود.

مثلاً در شناختن حقیقت دعوت اسلام، علاوه بر قرآن مجید و تعالیم و برنامههای اسلام، باید سوابق زندگی حضرت پیغمبر اعظم(صلی الله علیه وآله) و خاندان گرامی، و اخلاق و سلوک و معاشرت و روش آن حضرت را در جنگ ها و غزوات و حالات دیگر، راهنمای معرفت و تحقیق قرار داد.

برای شناختن ارزش و حقیقت، و علل و نتایج قیام امام حسین(علیه السلام) نیز ناگزیریم فضایل و احادیث مناقب و معجزات و کرامات و مکارم اخلاق و محامد اوصاف و محبوبیّت و نفوذ اجتماعی و اعتراف دشمنان به شخصیّت بینظیر آن حضرت را هرچند به طور نمونه و خلاصه باشد از نظر بگذرانیم تا هم به ثواب ذکر فضایل آن حضرت نایل شویم، و هم به حق آن پیشوای بزرگ آزادمردان، به قدر استعداد و بینش خود معرفت پیدا کنیم.

سیمای درخشان امام حسین(علیه السلام) در کتاب خدا

اشاره

سیمای درخشان امام حسین(علیه السلام) در کتاب خدا⁽¹⁾

1- آیه مودّت

قُلْ لَا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَی ؛⁽²⁾ «بگو من از شما اجر رسالت نمیخواهم، جز مودّت و دوستی خویشاوندانم».

یکی از آیات قرآن مجید که از آن عظمت مقام امام حسین(علیه السلام) استفاده میشود این آیه کریمه است.

احمد بن حنبل در مسند،⁽³⁾و ابونعیم حافظ،⁽⁴⁾ثعلبی،⁽⁵⁾طبرانی،⁽⁶⁾حاکم نیشابوری،⁽⁷⁾

فخر رازی،⁽¹⁾شبراوی،⁽²⁾ابن حجر هیتمی،⁽³⁾زمخشری،⁽⁴⁾ابن منذر،⁽⁵⁾ابن ابی حاتم،⁽⁶⁾ابن مردویه،⁽⁷⁾سیوطی⁽⁸⁾و گروهی دیگر از علمای اهل سنّت از ابن عبّاس روایت کرده اند: آنگاه که آیه قُلْ لَا أَسْئَلُکُمْ …⁽⁹⁾نازل شد، گفتند: ای پیامبر خدا کیستند این خویشاوندان تو، که واجب گردیده بر ما مودّت و دوستی آنان؟

فرمود: «علی و فاطمه و دو پسر آنها».⁽¹⁰⁾

و این معنا را شیخ شمس الدّین ابن العربی به نظم در آورده است:

رَأَیْتُ وِلائی آلَ طه فَرِیضَةً *** عَلَی رَغْمِ أَهْلِ الْبُعْدِ یُورِثُنِی القُرْبا

فَمَا طَلَبَ المَبْعُوثُ أَجْراً عَلَی الْهُدَی *** بِتَبْلِیغِهِ إِلا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَی⁽¹¹⁾

محبّت خود را نسبت به آل طه (اهل بیت پیغمبر) فریضه و واجب می دانم برخلاف کسانی که از اهل بیت دورند، این عمل مرا به خدا نزدیک میکند؛ پس آن پیامبر(صلی الله علیه وآله) فرستاده شدة برای هدایت مردم، جهت تبلیغ خود اجری نخواست جز دوستی خاندانش.

و شافعی هم گفته است:

یَا أَهْلَ بَیْتِ رَسُولِ اللهِ حُبُّکُمُ * فَرْضٌ مِنَ الله فِی الْقُرْآنِ أَنْزَلَه

کَفَاکُمُ مِنْ عَظِیمِ الْقَدْرِ أَنَّکُمُ * مَنْ لَم یُصَلِّ عَلَیْکُمْ لا صَلاةَ لَهُ⁽¹⁾

ای خاندان پیامبر! محبّت شما فریضهای است که خداوند در قرآن آن را نازل کرده است، همین قدر در عظمت مقام و ارزش شما بس که اگر کسی (در نماز) بر شما صلوات نفرستد، نمازش باطل است.

2- آیه تطهیر

إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً؛⁽²⁾ «همانا خدا چنین میخواهد که هر رجس و ناپاکی را از شما خانواده نبوّت ببرد و شما را از هر عیب پاک و منزّه گرداند».

برحسب احادیث متواتر و مشهور بین شیعه و سنّی آیه تطهیر در مورد اجتماع آن پنج شخصیّت ممتاز عالم آفرینش در زیر کساء، و دعا و صلوات پیغمبر(صلی الله علیه وآله) بر آنها که دفعات متعدّد در منزل پیغمبر(صلی الله علیه وآله) و در خانه فاطمه زهرا(علیها السلام) و در حجره امّسلمه، و بعضی اماکن دیگر اتّفاق افتاد، نازل شد، و آیه شریفه و احادیثی که در تفسیر آن وارد شده دلالت بر عصمت و جلالت شأن حضرت سیّدالشّهدا(علیه السلام) دارند.

راجع به این آیه و احادیث کساء و اسناد و متون آن کتاب های مفصّل نگاشته شده، و بعضی راویان مثل صبیح⁽³⁾به مناسباتی فقط قسمتی از آن را نقل کرده اند.

ازجمله: مسلم، بغوی، واحدی، اوزاعی، محبّ طبری، ترمذی، ابن اثیر، ابن عبدالبر،احمد، حموینی، زینی دحلان، بیهقی و دیگران از عایشه، امّ سلمه، انس، واثله، صبیح، عمر بن ابی سلمه، معقل بن یسار، ابی الحمراء، عطیه، ابی سعید، و امّ سلیم⁽¹⁾روایات متعدّدی در این واقعه جلیله و منقبت عظیمه نقل کرده اند.

عایشه میگوید: پیغمبر(صلی الله علیه وآله) بامدادی درحالی که یک نوع از بُردهای یمنی (که از موی سیاه بافته میشد) در بر داشت، بیرون آمد، سپس حسن(علیه السلام) آمد، پیغمبر او را داخل بُرد نمود، بعد از او حسین(علیه السلام) آمد و داخل بُرد شد، آنگاه فاطمه(علیها السلام) آمد و پیغمبر(صلی الله علیه وآله) او را داخل بُرد کرد و بالأخره علی(علیه السلام) آمد او را داخل بُرد کرده و فرمود:

إِنَّمَا یُرِیدُ اللّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً⁽²⁾ «اوزاعی» از شدّاد بن عبدالله روایت کرده که وقتی سر حسین(علیه السلام) آورده شد، مردی شامی به آن حضرت و پدرش جسارت کرد، واثلة بن اسقع برخاست و گفت: سوگند به خدا من همواره علی، حسن، حسین و فاطمه را دوست میدارم، بعد از آنکه شنیدم پیغمبر(صلی الله علیه وآله) در حقّ آنها فرمود آنچه را که فرمود؛ یک روز در خانه امّ سلمه در خدمت پیغمبر مشرَّف بودم که حسن آمد، پیغمبر او را بر ران راستش نشانید و بوسید، سپس حسین آمد و او را بر ران چپش نشانید و بوسید، سپس فاطمه آمد و او را پیش روی خود نشانید، آنگاه علی را طلب کرد و گفت:

إِنَّمَا یُرِیدُ اللهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً⁽³⁾

«دولابی»در الذّریّةالطاهره از امّ سلمه روایت کرده که پیغمبر(صلی الله علیه وآله) به فاطمه فرمود: شوهر و پسرانت را نزد من بیاور! فاطمه آنها را خدمت رسول خدا حاضر نمود، پیغمبر(صلی الله علیه وآله) کسایی فدکی را بر ایشان پوشاند و دستش را بر ایشان گذارده و فرمود:

«أَللَّهُمَّ إِنَّ هَؤُلَاءِ آلُ مُحَمَّدٍ فَاجْعَلْ صَلَوَاتِکَ وَبَرَکَاتِکَ عَلَی آلِ مُحَمَّدٍ إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ»؛

«خدایا اینها خاندان محمّد هستند، پس درود و رحمت و برکات خود را بر آل محمّد قرار بده، به درستی که تو پسندیده و بزرگی!».

و امّ سلمه گفت: من کساء را بلند کردم که بر آنها داخل شوم پیغمبر آن را نگه داشت و فرمود:

«إِنَّکِ عَلَی خَیْرٍ»؛⁽¹⁾

«تو بر خیر و سعادت هستی».

و نظیر این روایت را حموینی از واثله روایت کرده است.⁽²⁾

واحدی در اسباب النّزول،⁽³⁾احمد در مناقب و طبرانی⁽⁴⁾از ابی سعید خدری نقل کرده اند که آیه: إِنَّمَا یُرِیدُ اللّهُ در حقّ پنج نفر نازل شد: رسول خدا(صلی الله علیه وآله)، علی، فاطمه، حسن و حسین(علیهم السلام).⁽⁵⁾

و نیز احمد از ام ّسلمه روایت کرده که پیغمبر(صلی الله علیه وآله) در خانة او بود. فاطمه(علیها السلام) با دیگ سنگی که در آن خزیره بود⁽⁶⁾بر آن حضرت وارد شد، پیغمبر درحالی که

روی کسایی نشسته بود فرمود: «شوهر و پسرانت را بخوان»، سپس علی و حسن و حسین(علیهم السلام) آمدند و نشستند و باهم از آن طعام خوردند. امّ سلمه گفت: من در حجره نماز میخواندم خدا این آیه را نازل کرد:

إِنَّمَا یُرِیدُ اللّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً⁽¹⁾ پس پیغمبر زیادتی کساء را گرفت و آنها را با آن پوشانید. سپس دستش را بیرون آورد و اشاره به آسمان کرد و گفت:

«اَللَّهُمَّ هَؤُلَاءِ أَهْلُ بَیْتِی، وَخَاصَّتِی فَأَذْهِبْ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَطَهِّرْهُمْ تَطْهِیراً»؛

«خدایا اینان اهل بیت و نزدیکان منند، پس از ایشان هر ناپاکی و آلودگی را دور گردان، و ایشان را کاملاً پاکیزه کن».

امّ سلمه گفت: من سر خود را از خانه داخل نموده و گفتم: من با شمایم یا رسول الله؟ فرمود:

«إِنَّکِ إِلَی خَیْرٍ إِنَّکِ إِلَی خَیْرٍ»؛⁽²⁾

«تو رو به خیر هستی، تو رو به خیر هستی».

و نظیر این حدیث را واحدی نیز به سند خود از امّ سلیم روایت کرده است.⁽³⁾

این احادیث کثیر، بر عصمت حضرت سیّدالشّهدا(علیه السلام) دلالت دارند و اینکه هر عمل و اقدام و نهضتی که بنماید مطابق صواب و حقیقت است. سیوطی در اکلیلبه این آیه استدلال نموده و گفته است که همه اجماع اهل بیت(علیهم السلام) را حجت میدانند؛ زیرا خطا رجس است و رجس و پلیدی نیز از ایشان نفی شده است.⁽⁴⁾

3- آیه مباهله

فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَکُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَکُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّهِ عَلَی الْکَاذِبِینَ.⁽¹⁾ ازجمله آیاتی که بر فضیلت و بلندی رتبه و مقام سیدالشهدا(علیه السلام) به اتّفاق مسلمانان گویا و ناطق است آیه مباهله است.

از مظاهر و دلائل قوّت ایمان پیغمبر(صلی الله علیه وآله) به رسالتش داستان مباهله است، زیرا پیشنهاد مباهله ازطرف آن حضرت اگر مؤمن به دعوت خود نبود، یک انتحار واقعی و دادن سند بطلان دعوت به دست دشمن بود چون حال از دو قسم بیرون نبود، یا نفرین نصارای نجران در حقّ آن جناب مستجاب میشد، و یا آنکه نه نفرین نصاری و نه نفرین پیغمبر(صلی الله علیه وآله) به آنها مستجاب میگشت؛ که در هر دو صورت بطلان ادّعای آن حضرت آشکار میگشت، و هیچ خردمندی که مدّعی نبوّت باشد، چنین پیشنهادی نداده و سند بطلان دعوای خود را به دست مردم نخواهد داد مگر آنکه صددرصد اطمینان به استجابت دعای خود و هلاکت دشمن داشته باشد، و پیغمبر اکرم(صلی الله علیه وآله) چون یقین جزمی به صحّت رسالت واستجابت دعای خود و نابودی دشمن در صورت مباهله داشت با کمال شجاعت و صراحت پیشنهاد مباهله داد.

شرکت دادن علی و حسن و حسین و فاطمه زهرا(علیهم السلام) در مباهله که به تعیین و امر خداوند بود نیز، دلیل بر این است که این چهار نور مقدّس که با پیغمبر(صلی الله علیه وآله)

در مباهله حاضر شدند، شایستهترین و گرامیترین خلق در نزد خدا، و عزیزترین همه در نزد پیغمبر خدا بودهاند.

آیه مباهله اعلان جلالت مقام، و تقرّب خاصّ آنها به خداوند متعال است. پس این فضیلت برای امام حسین(علیه السلام) از فضایل بسیار بزرگی است که در چنین مراسم بااهمیت و تاریخی، همکار و همراه پیغمبر شود، و از میان تمام امّت از صغیر و کبیر و زن و مرد، او و پدر و مادر و برادرش را خدا انتخاب نماید.

جریان مباهله را مفسّرین بزرگ و محدّثین و مورّخین در کتاب های تفسیر و حدیث و تاریخ نقل کرده اند، و از اینکه مصادر و مدارک آن را نشان بدهیم بینیازیم. اما درعین حال چندین کتاب را نام میبریم تا هرکس خواست مراجعه نماید:

تفسیر طبری؛ تفسیر بیضاوی؛ تفسیر نیشابوری؛ الکشّاف زمخشری؛ الدّرالمنثور سیوطی؛ اسباب النزول واحدی؛ الاکلیل سیوطی؛ مصابیح السنّه بغوی؛ سنن ترمذی و کتب دیگر.

سیمای امام حسین(علیه السلام) در احادیث پیغمبر(صلی الله علیه وآله)

1- حسین(علیه السلام)، سیّد جوانان اهل بهشت

احمد بن حنبل در مسند، بیهقی در السّنن الکبری، طبرانی در المعجم الاوسط و المعجم الکبیر، ابن ماجه در سنن، سیوطی در الجامع الصّغیر و الحاوی و الخصائص الکبری، ترمذی در سنن، حاکم نیشابوری در المستدرک، ابن حجرهیتمی در الصّواعق المحرقه، ابن عساکر در تاریخ مدینة دمشق، ابن حجر عسقلانی در الاصابه، ابن عبدالبر در الاستیعاب، بغوی در مصابیح السنه، ابن اثیر در اسدالغابه، حموینی شافعی در فرائدالسمطین، ابوسعید در شرف النّبوه، محبّ طبری در ذخائرالعقبی، ابن سمّان در الموافقه، نسائی در خصائص امیرالمؤمنین، ابونعیم در حلیةالاولیاء، خوارزمی در مقتل الحسین(علیه السلام)، ابن عدی در الکامل، مناوی در کنوزالحقائق، و دیگران از پیامبر اعظم(صلی الله علیه وآله) در احادیثی روایت کرده اند که فرمود:

«حسن و حسین دو آقای جوانان اهل بهشتند».

این احادیث به سندهای متعدّد از جمعی از صحابه مثل امیرالمؤمنین علی(علیه السلام)، ابن مسعود، حذیفه، جابر، ابوبکر، عمر، عبداللّه بن عمر، قرّه، مالک بن حویرث، بریده، ابو سعید خدری، ابوهریره، اسامه، براء و اَنَس روایت شده و از مجموع آنها استفاده میشود که پیغمبر(صلی الله علیه وآله) مکرّر حسن و حسین را به این صفت معرّفی فرموده، و صدور این لفظ که:

«اَلْحَسَنُ وَالْحُسَیْنُ سَیِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ»؛⁽¹⁾

از آن حضرت متواتر و مسلّم و در میان مسلمانان معروف و مشهور بوده است.

متن اکثر احادیث این است که «اَلْحَسَنُ وَالْحُسَیْنُ سَیِّدا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ» و ترجمه متن بعضی دیگر این است که فرمود: «فرشتهای از آسمان که مرا زیارت نکرده بود از خدا برای زیارت من اذن خواست، پس به من خبر داد و مژده داد که دخترم فاطمه، سیّده زنان امّت من است و اینکه حسن و حسین هر دو آقای جوانان اهل بهشتند»:

«وَ إِنَّ حَسَناً وَحُسَیْناً سَیِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ».

و در بعضی روایات این جمله نیز مذکور است:

«وَأَبُو هُمَا خَیْرٌ مِنْهُمَا»؛⁽¹⁾

«و پدرشان از آنها بهتر است».

و در بعضی طرق آن فضایل دیگری نیز از اهل بیت(علیهم السلام) بیان شده است.⁽²⁾

2- حسین(علیه السلام)، محبوب پیغمبر(صلی الله علیه وآله)

«حُسَیْنٌ مِنِّی وَأَنَا مِنْ حُسَیْنٍ».⁽³⁾

رسول خدا(صلی الله علیه وآله) حسن و حسین(علیهما السلام) را بسیار دوست میداشت، و نسبت به آنها فوق العاده اظهار علاقه و عطوفت میکرد.

روایات و تواریخ بر این اتّفاق دارند که آن حضرت، علی و فاطمه و حسنین(علیهم السلام) را از تمام مردم و کسان و نزدیکان خود بیشتر دوست میداشت و دوستی آنها یک دوستی ساده پدر نسبت به فرزند نبود؛ بلکه ریشه آن بر علائق و مبانی عمیق و یگانگی روحی استوار، و رمز یک اتحاد و اتّصال ناگسستنی معنوی و توافق کامل فکری بود که تعبیر:

«إِنَّهُمْ مِنِّی وَأَنَا مِنْهُمْ»؛⁽¹⁾

«ایشان از من هستند، و من از ایشان هستم».

یا چنانچه در حدیث زید بن اَرْقَمْ است:

«أَنَا سِلْمٌ لِمَنْ سَالَمْتُمْ وَحَرْبٌ لِمَنْ حَارَبْتُمْ»؛⁽²⁾

«من با هرکس که با شما در صلح و سازش باشد در صلح و سازشم، و با هرکس که با شما در جنگ و نبرد باشد در جنگ و نبردم».

و تعبیرات دیگر در ترجمه و تفسیر این رابطه و محبّت گزاف و مبالغه نیست؛ و عین واقع و حقیقت است.

یک اتّصال واقعی روحی، و همفکری تمام عیار و یگانگی خالص لازم است تا پیغمبر(صلی الله علیه وآله) آن را این گونه شرح دهد جمله «أَنا سِلْمٌ لِمَنْ سَالَمْتُمْ وَحَرْبٌ لِمَنْ حَارَبْتُمْ» صریح است در اینکه طرز تفکّر و سلوک و روش آنها با وضع سلوک و روش

پیغمبر(صلی الله علیه وآله)یکی است، و هیچ گونه فرق و تفاوتی ندارد، کردار و رفتار و جنگ و صلح آنها دقیقاً همان کردار و رفتار و جنگ و صلح رسول خدا(صلی الله علیه وآله) است.

ما وقتی این اخبار را مطالعه میکنیم، و از شدّت علاقه و دوستی پیامبر(صلی الله علیه وآله) به امام حسین(علیه السلام) آگاه میشویم، نباید فراموش کنیم که گوینده این کلمات و الفاظ، پیغمبر خداست، و او کسی است که در دوره زندگانی با گزاف گویی و سخنان دور از حقیقت و مدح بیجا مبارزه داشت؛ سخنان و کارهایش برای بشر حجّت و قانون و شریعت بوده و آنچه فرموده ترجمان حقیقت است.

پیامبر اعظم(صلی الله علیه وآله) غیر از فاطمه(علیها السلام) دختران دیگر، و غیر از علی(علیه السلام) نیز عموزادهها و خویشاوندان بسیاری داشت، پس چرا این همه اظهار علاقه و محبّت، مخصوص به فاطمه و علی و فرزندان آنها شد؟ و چرا پیغمبر(صلی الله علیه وآله) از همه کسان و اصحاب خود، آنها را برگزید؟

برای اینکه این چهار تن نماینده صفات، روحیات، اخلاق و کمالات او بودند.

برای یک نفر مسلمان مؤمن بهترین معرّف عظمت امام حسین(علیه السلام) همین سخنان پیغمبر(صلی الله علیه وآله) است.

ازجمله احادیثی که از این دوستی و علاقه پیغمبر(صلی الله علیه وآله) حکایت میکند. حدیث «یعلی بن مرّه»⁽¹⁾است که در خدمت پیغمبر(صلی الله علیه وآله) به مجلس میهمانی که به آن دعوت شده بودند میرفتند، ناگاه به حسین(علیه السلام) برخورد کردند که در کوچه بازی میکرد.پیغمبر(صلی الله علیه وآله) جلو همراهان رفت، و دست های خود را گشود (بغل باز کرد) کودک از این سوی به آن سوی میگریخت، و پیغمبر(صلی الله علیه وآله) او را میخندانید تا وی را گرفت، پس یک دستش را زیر چانه حسین و دست دیگرش را پشت سر او گذارد، و او را بوسید و فرمود:

«حُسَیْنٌ مِنِّی وَأَنَا مِنْ حُسَیْنٍ أَحَبَّ اللهُ مَنْ أَحَبَّ حُسَیْناً، حُسَیْنٌ سِبْطٌ مِنَ الْأَسْبَاطِ»؛

«حسین از من است، و من از حسینم؛ هرکس حسین را دوست بدارد خدا او را دوست می دارد؛ حسین نواده ای از نوادگان است».

و نیز همین حدیث را بخاری،⁽¹⁾ترمذی،⁽²⁾ابن ماجه⁽³⁾و حاکم⁽⁴⁾به این لفظ روایت کرده اند:

«حُسَیْنٌ مِنِّی وَأَنَا مِنْهُ أَحَبَّ اللهُ مَنْ أَحَبَّ حُسَیْناً، اَلْحَسَنُ وَالْحُسَیْنُ سِبْطَانِ مِنَ الْأَسْباطِ».

«شرباصی» بعد از اینکه از قاموس نقل کرده که:

«حُسَیْنٌ سِبْطٌ مِنَ الْأَسْبَاطِ: اُمَّةٌ مِنَ الْاُمَمِ».

میگوید: معنای «سبط»، جماعت و قبیله است، و شاید معنای حدیث این باشد که حسین در رفعت و بلندی مقام، مرتبه یک امّت را دارد؛ یا اینکه اجر و ثواب او مثل اجر یک امّت است برای عظمت فضیلت و عظمت کاری که از او صادر شد.⁽⁵⁾مسلم و ابن عبدالبرّ و شبلنجی از ابوهریره روایت میکنند که پیغمبر(صلی الله علیه وآله) در حقّ حسن و حسین(علیهما السلام) فرمود:

«اَللَّهُمَّ إِنِّی اُحِبُّهُمَا فَأَحِبَّهُمَا وَأَحِبَّ مَنْ یُحِبُّهُمَا»؛⁽⁶⁾

«خدایا من آن دو را دوست میدارم پس (تو نیز) آنها را دوست بدار، و هرکس که آنها را دوست بدارد دوست بدار».

بغوی، ترمذی،⁽¹⁾ابن اثیر،⁽²⁾نسائی،⁽³⁾ابن حجر عسقلانی،⁽⁴⁾و سید احمد زینی⁽⁵⁾از اُسامه روایت کرده اند که گفت: یک شب در خانه پیغمبر(صلی الله علیه وآله) برای عرض حاجتی رفتم پیغمبر(صلی الله علیه وآله) بیرون آمد درحالی که چیزی را در عبای خود پیچیده بود که من ندانستم چیست، چون حاجتم را به عرض رساندم پرسیدم این چیست که عبا بر آن پیچیدهای؟ عبا را به یک سو کرد، حسن و حسین را دیدم؛ فرمود:

«هَذَانِ ابْنَایَ وَاِبْنَا ابْنَتِی اَللَّهُمَّ إِنِّی اُحِبُّهُمَا فَأَحِبَّهُمَا وَأَحِبَّ مَنْ یُحِبُّهُمَا»؛

«این دو، پسران من و پسرهای دخترم هستند. خدایا! من آنها را دوست میدارم پس آنها را، دوست بدار و هرکس که آنها را دوست بدارد دوست بدار».

و ترمذی از براء نقل کرده که، فرمود:«اَللَّهُمَّ إِنِّی اُحِبُّهُمَا فَأَحِبَّهُمَا».⁽⁶⁾

ترمذی⁽⁷⁾و بغوی⁽⁸⁾از انس روایت کرده اند که از پیغمبر(صلی الله علیه وآله) سؤال شد کدام یک از اهل بیت را بیشتر دوست میداری؟

فرمود: «حسن و حسین را».

و سیوطی و مناوی نقل کرده اند که، میفرمود:

«أَحَبُّ أَهْلِ بَیْتی إِلَیَّ الْحَسَنُ وَالْحُسَیْنُ».⁽¹⁾

و نیز ترمذی و بغوی از انس حدیث کرده اند، که پیغمبر(صلی الله علیه وآله) به فاطمه(علیها السلام) میفرمود:

«اُدْعِی لِی إِبْنَیَّ فَیَشُمُّهُمَا وَیَضُمُّهُمَا إِلَیْهِ»؛⁽²⁾

«پسرهایم را صدایشان کن تا پیش من بیایند، پس آن دو را میبویید و به سینة خود میچسبانید».

احمد بن حنبل روایت کرده که پیامبر(صلی الله علیه وآله) فرمود:

«اَللَّهُمَّ إِنِّی أُحِبُّ حُسَیْناً فَأَحِبَّهُ، وَأَحِبَّ مَنْ یُحِبُّهُ»؛⁽³⁾

«خدایا من حسین را دوست میدارم، پس هرکس او را دوست بدارد او را دوست بدار».

ابن ابی شیبه نیز از آن حضرت روایت کرده که فرمود:

«اَللَّهُمَّ إِنّی اُحِبُّهُما فَأَحِبَّهُما وَأَبْغِضْ مَنْ یُبْغِضُهُما»؛⁽⁴⁾«خدایا! من حسن و حسین را دوست میدارم، پس دوست بدار آنها را، و دشمن بدار هرکسی را که آنها را دشمن بدارد».

صبّان از ابوهریره روایت کرده که، گفت:

رَأَیْتُ رَسُولَ اللهِ یَمْتَصُّ لُعَابَ الْحُسَیْنِ کَمَا یَمْتَصُّ الرَّجُلُ التَّمْرَةَ؛⁽¹⁾

دیدم رسول خدا(صلی الله علیه وآله) را که آب دهان حسین را میمکید همان گونه که کسی خرما را میمکد.

محبّ الدین طبری از ابن بنت منیع و او نیز از یزید بن ابی زیاد حدیث کرده که گفت: پیغمبر(صلی الله علیه وآله)

از خانه عایشه بیرون آمد، پس بر خانه فاطمه(علیها السلام) عبور فرمود، صدای گریه حسین(علیه السلام) را شنید فرمود:

«أَلَمْ تَعْلَمِی أَنَّ بُکَاءَهُ یُؤذِینِی»؛⁽²⁾

«آیا نمیدانی که گریه او مرا اذیّت میکند».

از این گونه احادیث بسیار است که برای نمونه آنچه نقل شد کفایت میکند، و از اخبار دیگر که در فصل های بعد میآوریم نیز محبّت و شدّت علاقه و جوشش عاطفه پیغمبر(صلی الله علیه وآله) نسبت به حسین(علیه السلام) معلوم میشود.

3- حسین(علیه السلام)، ریحانهݘ پیغمبر(صلی الله علیه وآله)

گروه بسیاری از محدّثین نامدار اهل سنّت از علی(علیه السلام)، ابن عمر، ابوهریره، سعید بن راشد، و ابوبکره روایت کرده اند که پیغمبر(صلی الله علیه وآله) فرمود: «حسن و حسین(علیهما السلام) دو ریحانه من از دنیا هستند»، و از اختلاف الفاظ حدیث معلوم میشود که آن حضرت مکرّر این مضمون را به الفاظ مختلف فرمودهاند؛ زیرا لفظ حدیث در بعضی روایات:

«إِنَّ الْحَسَنَ وَالْحُسَیْنَ هُمَا رَیْحَانَتَایَ مِنَ الدُّنْیَا»؛⁽³⁾

میباشد، و در بعضی دیگر:

«اَلْوَلَدُ رَیْحَانَةٌ وَرَیْحَانَتَیَّ الْحَسَنُ وَالْحُسَیْنُ».⁽¹⁾

است، و در حدیث دیگر فرمود:

«إِنَّ ابْنَیَّ هَذَیْنِ رَیْحَانَتَایَ مِنَ الدُّنْیَا»؛⁽²⁾

«این دو پسر من دو گل خوشبوی من از دنیا هستند».

و در جای دیگر فرموده:

«هُمَا رَیْحَانَتَایَ مِنَ الدُّنْیَا».

و به الفاظ دیگر نیز این حدیث نقل شده است.⁽³⁾سعید بن راشد نقل کرده که حسن و حسین(علیهما السلام) به سوی پیغمبر(صلی الله علیه وآله) میدویدند، پیغمبر یکی از آنها را در یک بغل گرفت و دیگری را نیز در بغل دیگر گرفت، و فرمود:

«هَذَانِ رَیْحَانَتَایَ مِنَ الدُّنْیَا مَنْ أَحَبَّنِی فَلْیُحِبَّهُمَا»؛⁽⁴⁾

«این دو، دو گل خوشبوی من از دنیا هستند هرکس مرا دوست دارد باید آن دو را دوست بدارد».

مناوی از دیلمی در فردوس الاخبار روایت کرده که پیغمبر(صلی الله علیه وآله) به علی(علیه السلام) فرمود:

«سَلَامُ اللهِ عَلَیْکَ أَبَا الرَّیْحَانَتَیْنِ»؛⁽¹⁾

«سلام خدا بر تو ای پدر دو ریحانه».

علاوه بر این احادیث، روایات دیگری نیز هست مثل:

«أُوْصِیکَ بِرَیْحَانَتَیَّ خَیْراً»؛⁽²⁾

«سفارش میکنم به تو که با دو ریحانه من به نیکی رفتار کنی».

که جهت رعایت اختصار به آنچه نقل شد قناعت میکنیم.

4- حسین(علیه السلام) شبیهترین اهل بیت(علیهم السلام) به پیغمبر(صلی الله علیه وآله)

بخاری و ابن اثیر روایت کرده اند که وقتی سر حسین(علیه السلام) را نزد عبیدالله بن زیاد آوردند سر مطهّر را در طشتی قرار داد، و با شمشیر یا چوب دستی خود بر آنچشم و بینی نازنین میزد، و سخنی هم از نیکویی و زیبایی آن حضرت گفت. انس گفت: شبیهترین ایشان (یعنی اهل بیت) به پیغمبر خدا(صلی الله علیه وآله) بود.⁽³⁾

در البدء و التاریخ نقل شده که عبیدالله به روی مبارک آن حضرت میزد و میگفت رویی به این زیبایی ندیدهام. انس بن مالک گفت: آگاه باش که او شبیه پیغمبر(صلی الله علیه وآله) بود.⁽⁴⁾

5- پیامبر(صلی الله علیه وآله) حسین(علیه السلام) را میبوسید

یکی از مظاهر محبّت و عاطفه پدر و مادر نسبت به فرزند، بوسیدن اوست. در جاهلیت، و پیش از ظهور آفتاب درخشان هدایت اسلام ارزش عاطفه و احساسات

پاک انسانی مخصوصاً در بین عرب ها از میان رفته بود. رَحم، مهر، رأفت، رحمت و رقَّت قلب را یک نوع ضعف نفس شمرده، و سخت دلی را افتخار میدانستند، و وحشتناکترین مظهر قساوت قلب و سقوط عواطف همان زنده به گورکردن دخترها بود که پدرها با دست خود دختران خود را زنده در گور میکردند.

بوسیدن فرزند، و اظهار عاطفه نسبت به او مخصوصاً اگر دختر بود عار و ننگ شمرده میشد و اگر کسی فرزند خود را میبوسید دیگران از آن تعجّب میکردند.

گردنکشان و متکبّران از بوسیدن طفل و به دوش سوارکردن او - که یک عمل متواضعانه و دور از ابهّت بود، و از حشمت صوری مردمانی که با ریاکاری و تشریفات، خود را در نظر مردم بزرگ نشان میدهند میکاهد - خودداری میکردند.

پیغمبر اسلام(صلی الله علیه وآله) رحمت عالمیان بود، و از ریا و نفاق مبرّا، و مانند یک فرد عادی زندگی میکرد، و جزو برنامههای مهمّ دعوت او بسط رحمت، مهر، احسان، محبّت نسبت به همه مردم، بشردوستی، ایثار و هدایت عقل و احساسات بود، و در آغاز سورههای کتاب آسمانی او (غیر از سورة توبه)، خدا به رحمانیّت، و رحیمیّت یاد شده است.

و همان طور که نسبت به مردم مظهر تمام و کمال عواطف عالی انسانی بود، عاطفه پدرانهاش نسبت به فاطمه زهرا(علیها السلام) و فرزندان او نیز در حدّ کمال بود، و وجود حسن و حسین(علیهما السلام) را امتداد وجود خود، و بقا و زندگی آنها را بقای زندگی خود میدید.

دکتر بنت الشّاطی بانوی دانشمند مصری و استاد دانشگاه عین الشّمس راجع به شدّت حُبّ و عاطفه پیغمبر(صلی الله علیه وآله) نسبت به فرزندان دختر عزیزش زهرا(علیها السلام) فصل بلیغی نگاشته و درضمن آن میگوید:

پیغمبر(صلی الله علیه وآله)از روزی که به مصیبت مرگ خدیجه، یگانه همسر عالی قدرش مبتلا شد تا سال سوّم هجرت غیر از ابراهیم - که آن هم در دنیا چیزی زیست نکرد - صاحب فرزندی نشد، و در مدّت هفده سال بعد از خدیجه بااینکه با زنان متعدّد، ازدواج نمود، هیچ یک را از پیغمبر خدا فرزندی روزی نگشت.

لذا (علاوه بر وحی آسمانی) بر همه آشکار بود که باید نسل پیغمبر از فاطمه زهرا(علیها السلام) باقی بماند، پس تعجّبی ندارد، اگر دل پیغمبر از حبّ و مهر فرزندان فاطمه پر بود و به تمام قلب، آنها را دوست میداشت، دل نبی(صلی الله علیه وآله) برای دو فرزند عزیز فاطمه باز شد، و آنها را به تمام عاطفه پدرانهای که دل بزرگ و وسیع او داشت فرا گرفت، و به آنها انس یافت، و نام حسن و حسین برای او آهنگ خوش و صدای دلنوازی بود که پیغمبر از تکرار آن خسته نمیشد، آنها را پسران خود میخواند، و بااینکه شخص پیغمبر در خارج بود اما دلش در خانه زهرا بود.

خداوند زهرا را به نعمتی بسیار بزرگ برگزید که ذریّه پیغمبر خودش را منحصراً در فرزندان زهرا قرار داد، و علی را به این کرامت مخصوص گردانید که نسل خاتم الانبیا(صلی الله علیه وآله) را در صلب او گذارد، و از این شرف، عظمت جاودانی و پایداری و عزّت همیشگی را به علی اختصاص داد.

زهرا از میان تمام دختران پیغمبر باقی ماند تا پیغمبر فرزندی داشته باشد که او را پدر صدا بزند، و فرزندان زهرا باقی ماندند تا پیغمبر از تکرار اسم شیرین و لفظ گوارای «پسرهایم» لذّت ببرد.⁽¹⁾

ابن عبدالبر قرطبی از ابوهریره روایت میکند که گفت: این چشم هایم دید و گوش هایم شنید که پیغمبر(صلی الله علیه وآله) هر دو دست حسین را گرفته بود، و پاهای حسین بر روی پاهای پیغمبر(صلی الله علیه وآله)

بود، و پیغمبر میفرمود: «تَرَقَّ عَیْنَ بَقَّةٍ»، حسین بالا رفت تا پاهایش را بر سینه پیغمبر گذارد، پس پیغمبر فرمود: دهان باز کن! پس بوسیدش، و سپس گفت: خدایا او را دوست بدار، زیرا من او را دوست میدارم.

قَالَ أَبُوهُرَیْرَةَ: أَبْصَرَتْ عَیْنَایَ هَاتَانِ، وَسَمِعَتْ أُذُنَایَ رَسُولَ اللهِ، وَهُوَ آخِذٌ بِکَفَّیْ حُسَیْنٍ وَقَدَمَاهُ عَلَی قَدَمِ رَسُولِ

اللهِ وَهُوَ یَقُولُ: «تَرَقَّ عَیْنَ بَقَّةٍ». قَالَ: فَرَقِّیَ الْغُلَامُ حَتَّی وَضَعَ قَدَمَیْهِ عَلَی صَدْرِ رَسُولِ اللهِ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ الله: «اِفْتَحْ فَاکَ». ثُمَّ قَبَّلَهُ ثُمَّ قَالَ: «اَللَّهُمَّ أَحِبَّهُ فَإِنِّی اُحِبُّهُ».⁽¹⁾

«حُزُقَّة» (به فتح حاء و ضم زاء، یا به ضم هر دو) چنانچه در قاموس گفته به کسی گویند که به واسطة ضعف یا خردی و کوچکی، قدم هایش کوتاه و به هم نزدیک باشد. «تَرَقَّ» به معنای «اصعدْ» است، یعنی بالا برو! و «عَیْنَ بَقَّةٍ» چنانچه علایلی گوید کنایه از کوچکی جسم و خردی جثّه است. این جمله را عرب هنگام اظهار ملاطفت و مزاح با طفل و به نشاط آوردن او میگوید.

علایلی این حدیث را روایت کرده و میگوید: «عَیْنَ بَقَّةٍ» کلمه ای است که در روح طفل طراوت و سبکی و ملاحت می آورد.

پیغمبر(صلی الله علیه وآله)

حسین را به آن بوسه شیرین و لذیذ میبوسید چون جانش گنجینه معانی و حقایق بزرگ بود، و آنگاه که میفرمود:

«اَللَّهُمَّ أَحِبَّهُ فَإِنِّی اُحِبُّهُ»؛

«خدایا او را دوست بدار چون من او را دوست میدارم».

گویی درحالی که به حسین(علیه السلام) اشاره میکرد به مردم میفرمود:

«أَنَا هُنَا»؛

«من اینجا هستم».

یعنی مرا پیش حسین(علیه السلام) بجویید.

سپس میگوید: فرق حبّ و عاطفه این است که عاطفه کمتر از حبّ بوده و شرایط محبّت در آن ملاحظه نمیشود اما حب وقتی پیدا میشود که محبوب برگزیده باشد، و پیغمبر(صلی الله علیه وآله) حسین(علیه السلام) را به حقیقت دوستی و حّب، دوست میداشت زیرا حسین برگزیده او بود، و خدا حسین(علیه السلام) را دوست میداشت زیرا که شفق آفتاب نبوّت بود.⁽¹⁾

ابن اثیر و سبط ابن جوزی و طبری نقل کرده اند که: وقتی سرهای شهدا را نزد ابن زیاد آوردند با شمشیر یا چوب دستی به لب های مبارک حسین میزد؛ زید بن ارقم وقتی دید (ابن زیاد) دست از این بیادبی و ستم بر نمیدارد، گفت: چوبترا برگیر! قَسَم به آن کس که غیر از او خدایی نیست، لب های پیغمبر(صلی الله علیه وآله) را بر این لب ها دیدم که آنها را میبوسید. سپس گریست.

ابن زیاد گفت: خدا چشم هایت را بگریاند اگر پیری خرف نبودی، گردنت را میزدم.

زید بیرون آمد و میگفت: ای گروه عرب بعد از امروز شما مانند غلامان خواهید بود، حسین پسر فاطمه را کشتید و پسر مرجانه را امیر خود نمودید تا نیکان شما را بکشد و بدان شما را بنده خود قرار دهد.⁽²⁾

در البدء و التّاریخ نقل شده که یزید امر کرد تا پرده نشینان حرم حسینی، و بانوان آن حضرت را بر در همان مسجدی که اسیران را نگاه میداشتند نگاه بدارند تا مردم آنها را ببینند؛ و خودش سر مبارک حسین(علیه السلام) را در جلو خود گذارد و با چوب یا شمشیر به آن روی مطهّر میزد و میگفت:

لَیْتَ أَشْیَاخی بِبَدْرٍ شَهِدُوا *** جَزَعَ الْخَزْرَج مِنْ وَقْعِ الأَسَل

لأَهَلُّوا وَاسْتَهلُّوا فَرَحاً *** وَلَقالُوا یَا یَزِیدُ لا تَشَلِ⁽¹⁾

ابوبرزه اسلمی برخاست و گفت: به خدا قسم چوب تو به همان موضعی میخورد که مکرّر دیدم پیغمبر(صلی الله علیه وآله) میبوسید.⁽²⁾

ابن اثیر⁽³⁾و ترمذی و طبری⁽⁴⁾روایت کرده اند، که ابوبرزه گفت: آگاه باش ای یزید که تو روز قیامت میآیی درحالی که ابن زیاد شفیع توست، و این (حسین(علیه السلام)) میآید درحالی که محمّد(صلی الله علیه وآله) شفیع اوست. پس برخاست و بیرون رفت.

6- پیغمبر(صلی الله علیه وآله) حسین(علیه السلام) را به دوش میگرفت

در این موضوع هم روایات بسیار است و جمعی از اهل سنّت مانند ابن حجر عسقلانی از ابوهریره و عبدالله و بغوی از شدّاد بن هاد و ابی نعیم در حلیةالاولیاء از ابن مسعود و ابی حاتم از عبدالله و جابر و ابن ابی فراء از انس؛ این نوازش و اظهار محبّت پیغمبر(صلی الله علیه وآله) را به حسن و حسین(علیهما السلام) روایت کرده اند.⁽⁵⁾

از این احادیث استفاده میشود که آن حضرت کراراً حسن و حسین را به دوش میگرفت، و آنان بر کتف آن حضرت در حال نماز و در حالات دیگر مینشستند، و پیامبر اعظم(صلی الله علیه وآله) کمال لطف و مهربانی را نسبت به آنها ابراز میداشت، و از بعضی از این احادیث (مثل حدیث انس) شدّت محبّت

پیغمبر(صلی الله علیه وآله) به آنها، و توبیخ سخت نسبت به کسی که قدر و منزلت آنها را نشناسد، استفاده میشود.

ابوسعید در شرف النّبوه (شرف المصطفی) روایت نموده که پیغمبر(صلی الله علیه وآله) نشسته بود که حسن و حسین به سوی او آمدند چون پیغمبر(صلی الله علیه وآله) آنها را دید برای ایشان برخاست، و آمدنشان را دیر شمرد (یعنی فرمود دیر آمدید یا چرا دیر آمدید؟) پس از آنها استقبال کرد، و آنها را بر دوش خود گذارد و فرمود:

«نِعْمَ الْمَطِیُّ مَطِیَّتُکُمَا، وَنِعْمَ الرَّاکِبَانِ أَنْتُمَا»؛⁽¹⁾

«خوب مرکبی است مرکب شما، و خوب سوارهایی هستید شما».شبلنجی روایت کرده که روزی آن حضرت بر حسن و حسین گذر فرمود سپس گردن مبارک را فرود آورد، و آنها را برداشت و فرمود:

«نِعْمَ الْمَطِیَّةُ مَطِیَّتُهُمَا، وَنِعْمَ الرَاکِبَانِ هُمَا»؛⁽²⁾

«خوب مرکبی است مرکب آنها و خوب سواره هایی هستند آنها».

ترمذی و جمال الدّین حنفی زرندی و ابن حجر از ابن عبّاس روایت کرده اند که پیغمبر(صلی الله علیه وآله) حسین(علیه السلام) را بر دوش گرفته بود مردی گفت: خوب مرکبی سوار شدهای!

پیغمبر(صلی الله علیه وآله) فرمود:

«نِعْمَ الرَّاکِبُ هُوَ»؛⁽³⁾

«خوب سواری است او».

و در این موضوع زرندی روایات دیگری نیز از عمر و جابر و سعد و انس روایت کرده است.⁽¹⁾

7- دوستی حسین(علیه السلام) واجب است

احادیث در وجوب دوستی و مودّت حسین(علیه السلام) متواتر است.

ازجمله ابن حجر عسقلانی و ابوحاتم و محبّ طبری در حدیثی از عبدالله بن عمر روایت کرده اند که پیغمبر(صلی الله علیه وآله) فرمود:

«مَنْ أَحَبَّنِی فَلْیُحِبَّ هَذَیْنِ»؛

«هرکس مرا دوست دارد باید این دو را (نیز) دوست بدارد».

ابن حجر عسقلانی گفته است: در معجم بغوی نیز حدیثی نظیر این حدیث از شدّاد بن هاد روایت شده است.⁽²⁾

دولابی و احمد بن حنبل از یعلی بن مرّه روایت کرده اند که حسن و حسین(علیهما السلام) آمدند به سوی پیغمبر(صلی الله علیه وآله) درحالی که از یکدیگر در تشرُّف به محضر جدّ بزرگوار خود پیشی میجستند. یکی از ایشان پیش از دیگری رسید، پیغمبر(علیه السلام) دست به گردنش انداخت و او را به سینة خویش چسبانید و بوسید، و سپس آن یکی را بوسید، آنگاه فرمود:

«إِنِّی اُحِبُّهُمَا فَأَحِبُّوهُمَا»؛⁽³⁾

«من ایشان را دوست میدارم پس شما (نیز) دوست بدارید ایشان را».

8- فضیلت دوستی حسین(علیه السلام) و نکوهش دشمنی با آن حضرت

ابن ماجه، ابن حجرعسقلانی، دیلمی، مناوی، احمد، حاکم، سیوطی، ابن حجر هیتمی و هارون الرّشید از پدرانش از ابن عبّاس، و محب الدین طبری، ابوسعید، ابن حرب طائی، سلفی، ابوطاهر بالسی، ابن سری و ابن جوزی از پیغمبر اکرم(صلی الله علیه وآله) روایت کرده اند که فرمود:

«مَنْ أَحَبَّ الْحَسَنَ وَالْحُسَیْنَ فَقَدْ أَحَبَّنی، وَمَنْ أَبْغَضَهُمَا فَقَدْ أَبْغَضَنِی»؛«هرکس حسن و حسین را دوست بدارد همانا مرا دوست داشته است و هرکس آنها را دشمن بدارد پس البتّه مرا دشمن داشته است».

این حدیث در بین محدّثین، مشهور و معروف بوده و مکرّر از پیغمبر(صلی الله علیه وآله) شنیده شده است، و بعضی از طرق آن که منتهی به ابوهریره میشود به این مضمون است که: پیغمبر(صلی الله علیه وآله) بیرون آمد درحالی که حسن و حسین با او بودند، این بر یک دوش آن حضرت و آن بر دوش دیگرش بود. یک بار حسن را میبوسید و بار دیگر حسین را تا به ما رسید و فرمود: «هرکس اینها را دوست بدارد به تحقیق مرا دوست داشته و هرکس آنها را دشمن بدارد، مرا دشمن داشته است».

و بعضی راویان آن، فقط جمله اوّلی را روایت کرده اند، و بعضی دیگر این چنین نقل کرده اند که فرمود: «این دو (حسن و حسین) پسرهای من هستند، هرکس آنها را دوست بدارد پس البتّه مرا دوست داشته است»:

«هَذَانِ اِبْنَایَ مَنْ أَحَبَّهُمَا فَقَدْ أَحَبَّنِی».

و در یکی از دو حدیثی که هارون الرّشید در این موضوع روایت کرده لفظ حدیث این است:

«أَلْحَسَنُ وَالْحُسَیْنُ مَنْ أَحَبَّهُمَا فَفِی الْجَنَّةِ، وَمَنْ أَبْغَضَهُمَا فَفِی النَّارِ»؛⁽¹⁾

«هرکس حسن و حسین را دوست بدارد در بهشت است، و هرکس آنها را دشمن بدارد در آتش است».ترمذی و احمد روایت کرده اند:

إِنَّ رَسُولَ اللهِ أَخَذَ بِیَدِ حَسَنٍ وَحُسَیْنٍ فَقَالَ: «مَنْ أَحَبَّنِی وَأَحَبَّ هَذَیْنِ وَأَبَاهُمَا وَاُمَّهُمَا کَانَ مَعِیَ فِی دَرَجَتِی یَوْمَ الْقَیَامَةِ»؛⁽²⁾

رسول خدا(صلی الله علیه وآله) دست حسن و حسین را گرفت پس فرمود: «هرکس مرا دوست دارد و این دو و پدر و مادرشان را دوست دارد، در روز قیامت با من در درجه من خواهد بود».

طبرانی از سلمان روایت دارد که پیغمبر(صلی الله علیه وآله) فرمود:

«مَنْ أَحَبَّ الْحَسَنَ وَالْحُسَیْنَ أَحْبَبْتُهُ، وَمَنْ أَحْبَبْتُهُ أَحَبَّهُ اللهُ وَمَنْ أَحَبَّهُ اللهُ أَدْخَلَهُ جَنَّاتِ النَّعِیمِ، وَمَنْ أَبْغَضَهُمَا أَوْ بَغَی عَلَیْهِمَا أَبْغَضْتُهُ وَمَنْ أَبْغَضْتُهُ أَبْغَضَهُ اللهُ، وَمَنْ أَبْغَضَهُ اللهُ أَدْخَلَهُ جَهَنَّمَ وَلَهُ عَذَابٌ مُقیمٌ»؛⁽³⁾

«هرکس حسن و حسین را دوست دارد من او را دوست میدارم، و هرکس را من دوست دارم خدا او را دوست می دارد، و هرکس که خدا او را دوست دارد او را داخل بهشت می کند، و هرکس آنها را دشمن بدارد یا بر آنها ستم کند من او را دشمن می دارم، و هرکس را من دشمن می دارم خدا او را دشمن می دارد و او را داخل جهنّم سازد و از برای او عذاب جاودان است».

9- نظر نمودن به آقای جوانان اهل بهشت

ابن حبّان، ابویعلی، ابن عساکر، ابن سعید، محب الدین طبری، شبلنجی، و صبّان از جابر انصاری روایت کرده اند که گفت:سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ _ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ _ یَقُولُ: «مَنْ أَحَبَّ (أَوْ وَمَنْ سَرَّهُ) أَنْ یَنْظُرَ إِلَی سَیِّدِ شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَلْیَنْظُرْ إِلَی هَذَا».

و به این لفظ هم از جابر روایت شده که، فرمود:

«مَنْ سَرَّهُ أَنْ یَنْظُرَ إِلَی رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ» وَفِی لَفْظٍ: «إِلَی سَیِّدِ شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَلْیَنْظُرْ إِلَی الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ».⁽¹⁾

مضمون هر دو حدیث این است که: «هرکس دوست میدارد یا شادمان میشود که به مردی از اهل بهشت یا سیّد جوانان اهل بهشت نگاه کند به حسین(علیه السلام) نگاه کند».

10- دوستان حسین(علیه السلام) اهل بهشتند

در سیرة ملا⁽²⁾و غیر آن، از ابن عبّاس حدیثی طولانی از پیغمبر(صلی الله علیه وآله) در فضایل حسنین(علیهما السلام) روایت شده که در پایان آن میفرماید: «خدایا تو می دانی که حسن و حسین و عمو و عمّه ایشان در بهشتند، هرکس آنها را دوست دارد در بهشت است، و هرکس آنها را دشمن بدارد در آتش است».

و در نظم دررالسّمطین این حدیث را از هارون الرّشید روایت کرده، و نقل نموده که هر وقت هارون این حدیث را روایت مینمود اشکش جاری و گریه راه گلویش را میگرفت.⁽¹⁾

و نظیر این حدیث را صاحب کتاب السنّه از حذیفه روایت کرده است.⁽²⁾

11- درجه وسیله

ابن مردویه از امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) روایت کرده که پیغمبر(صلی الله علیه وآله) فرمود:

«فِی الْجَنَّةِ دَرَجَةٌ تُدْعَی الْوَسیلَةَ فَإِذَا سَأَلْتُمُ اللهَ فَسَلُوا إِلیَّ الْوَسِیلَةَ». قَالُوا: یَا رَسُولَ اللهِ مَنْ یَسْکُنُ مَعَکَ فِیهَا؟ قَالَ: «عَلِیٌّ وَفَاطِمَةُ وَالْحَسَنُ وَالْحُسَیْنُ»؛⁽³⁾

«در بهشت درجهای است که وسیله خوانده میشود، پس هرگاه از خدا بخواهید پس درجة وسیله را برای من بخواهید». گفتند: یا رسول الله چه کسی با تو در آن درجه ساکن میگردد؟ فرمود: «علی و فاطمه و حسن و حسین».

12- حسین(علیه السلام) با پیغمبر(صلی الله علیه وآله) در یک مکان

احمد طبرانی⁽⁴⁾و ابن اثیر⁽⁵⁾از علی(علیه السلام)، و حاکم در مستدرک از ابوسعید روایت کرده اند که پیغمبر(صلی الله علیه وآله) به فاطمه(علیها السلام) فرمود:

«یَا فَاطِمَةُ إِنِّی وَاِیَّاکِ وَهَذَا الرَّاقِدَ (یَعْنِی عَلِیّاً) وَالْحَسَنَ وَالْحُسَیْنَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ لَفِی مَکَانٍ وَاحِدٍ»؛⁽¹⁾

«ای فاطمه من و تو و این که خوابیده (یعنی علی) و حسن و حسین روز قیامت در یک مکان میباشیم».طبرانی از ابوموسی روایت دارد که رسول خدا(صلی الله علیه وآله) فرمود:

«أَنَا وَعَلِیٌّ وَفَاطِمَةُ وَالْحَسَنُ وَالْحُسَیْنُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فِی قُبَّةٍ تَحْتَ الْعَرْشِ»؛⁽²⁾

«من، علی، فاطمه، حسن و حسین در یک قبّه زیر عرش هستم».

عمر بن خطاب روایت کرده که رسول خدا(صلی الله علیه وآله) فرمود:

«أَنَا وَعَلِیٌّ وَفَاطِمَةُ وَالْحَسَنُ وَالْحُسَیْنُ فِی حَظیرَةِ الْقُدْسِ فِی قُبَّةٍ بَیْضَاءَ وَسَقْفُهَا عَرْشُ الرَّحْمَنِ»؛⁽³⁾

«من، علی، فاطمه، حسن و حسین در حظیرة القدس زیر قبّة سفیدی که سقف آن عرش رحمان است میباشیم».

و نظیر این حدیث از ابوهریره نیز روایت شده است.

13- یاری حسین(علیه السلام) از واجبات است

این مادّه از بسیاری از احادیثی که پیش از این آورده شد، و بعد از این نیز مرقوم خواهد شد استفاده میشود، و اگر سران مسلمانان که حکومت یزید را شرعی نمیدانستند، مانند

ابن زبیر و ابن عمر و دیگران، حسین(علیه السلام) را یاری کرده بودند تاریخ اسلام غیر از این بود که اکنون هست و اعتراض بزرگی که بر آن مردم وارد است، همین است.

انس بن حارث بن نبیه که خود از کسانی است که به سعادت شهادت در رکاب حسین(علیه السلام) نایل شد، از پدرش که یکی از صحابه، و از اهل صفّه است روایت کرده که گفت: شنیدم پیغمبر(صلی الله علیه وآله) درحالی که حسین(علیه السلام) در دامانش بود میفرمود:«إِنَّ ابْنِی هَذَا یُقْتَلُ فِی أَرْضٍ یُقَالُ لَهَا الْعِرَاقُ فَمَنْ أَدْرَکَهُ فَلْیَنْصُرْهُ»؛⁽¹⁾

«به درستی که این پسرم در زمینی که به آن عراق گفته میشود کشته خواهد شد، پس هرکس او را درک کند باید یاریش کند».

و سیوطی از بغوی، ابن سکن و باوردی، و ابن منده و ابن عساکر از انس بن حارث به این لفظ روایت کرده است:

«إِنَّ ابْنِی هَذَا یُقْتَلُ بِأَرْضٍ مِنْ الْعِرَاقِ یُقَالُ لَهَا کَربَلَاءُ فَمَنْ شَهِدَ ذَلِکَ مِنْهُمْ فَلْیَنْصُرْهُ».⁽²⁾

خوارزمی درضمن خبری طولانی نقل کرده که حسین(علیه السلام) به ابن عبّاس فرمود: «آیا میدانی که من پسر دختر رسول خدا هستم؟».

عرض کرد: آری! غیر از تو کسی را نمیشناسم که پسر پیغمبر باشد، و یاری و نصرت تو بر این امت واجب است آن چنان که روزه و زکات واجب است که یکی از این دو بدون دیگری پذیرفته نشود.

حسین(علیه السلام) فرمود: «پس رأی تو چیست در حقّ مردمی که پسر دختر پیغمبر را از وطن و خانه و جایگاه و زادگاهش، و حرم رسول و جوار قبر پیغمبر و مسجد و محلّ هجرت آن حضرت خارج نمودند، و او را بیمناک و سرگردان گذاردند که قرارگاه ومنزل و مأوایی نداشته باشد و قصدشان از این سخت گیری ها کشتن او و ریختن خونش باشد درحالی که او شرکی به خدا نیاورده، و غیر از خدا را ولیّ امر خود قرار نداده، و از روش پیغمبر و جانشینان او تخلّف نکرده باشد؟».

ابن عبّاس گفت: نمیگویم در حقّ آنها مگر آنکه آن کسان کافر به خدا و پیغمبر شدند، و اگر نماز بخوانند از روی کسالت و ریاکاری است و بر مثل این مردم عذاب بزرگ تر خدا نازل گردد، و اما تو، اباعبداللّه پس تو سرسلسله افتخار و مباهاتی، پسر پیغمبری پسر وصیّ پیغمبر و فرزند زهرا هستی که همانند مریم بود پس گمان مبر ای پسر رسول خدا که خدا از آنچه ستمکاران میکنند غافل است، و من گواهی میدهم که هرکس از مجاورت تو و مجاورت فرزندان تو کنارهگیری کند در آخرت نصیب و بهرهای نخواهد داشت.

حسین(علیه السلام) فرمود: «خدایا گواه باش».

ابن عبّاس گفت: فدای تو شوم! گویا به من خبر از مرگ خودت میدهی و از من میخواهی تو را یاری کنم، سوگند به خدایی که غیر از او خدایی نیست، اگر در پیش روی تو شمشیر بزنم تا شمشیرم بشکند و دست هایم قطع شود اندکی از حقّ تو را ادا نکرده باشم هم اکنون من حاضر در خدمت تو هستم به هر گونه فرمان داری فرمان بده!

این خبر طولانی است و بعضی از قسمت های دیگر آن را در آینده نقل میکنیم؛ در آغاز این خبر است که عبدالله بن عمر گفت: شنیدم رسول خدا(صلی الله علیه وآله) فرمود:

«حُسَیْنٌ مَقْتُولٌ فَلَئِنْ خَذَلُوهُ وَلَمْ یَنْصُروهُ لَیَخْذُلَنَّهُمُ اللهُ اِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ»؛⁽¹⁾

«حسین کشته میشود پس اگر او را رها کنند، و یاریش نکنند خدا آنها را تا روز قیامت خوار و زبون خواهد کرد».

14- اوّلین کسی که وارد بهشت میشود

حاکم و ابن سعد از علی(علیه السلام) روایت کرده اند که پیغمبر(صلی الله علیه وآله) به او فرمود:

«إِنَّ أَوَّلَ مَنْ یَدْخُلُ الْجَنَّةَ أَنَا وَأَنْتَ وَفَاطِمَةُ وَالْحَسَنُ وَالْحُسَیْنُ»، قَالَ عَلِیٌّ: «فَمُحِبُّونَا؟». قَالَ: «مِنْ وَرَائِکُمْ»؛⁽¹⁾

«اوّلین کسی که داخل بهشت میشود من، تو، فاطمه، حسن و حسین هستیم». علی عرض کرد: «پس دوستان ما (چی)؟». پیغمبر(صلی الله علیه وآله) فرمود: «به دنبال سر شما وارد میشوند».

طبرانی و احمد بن حنبل در مناقب نیز، این حدیث را روایت کرده اند.⁽²⁾

15- حضرت قائم آل محمّد از فرزندان حسین(علیه السلام) است

حذیفه از پیغمبر(صلی الله علیه وآله) روایت کرده که فرمود:

«لَوْ لَمْ یَبْقَ مِنَ الدُّنْیَا إِلَّا یَوْمٌ وَاحِدٌ لَطَوَّلَ اللهُ ذَلِکَ الْیَوْمَ حَتَّی یَبْعَثَ رَجُلًا مِنْ وُلْدِی اسْمُهُ کَاسْمِی». فَقَالَ

سَلْمَانُ: مِنْ أَیِّ وُلْدِکَ یَا رَسُولَ اللهِ؟ قَالَ: «مِنْ وُلْدِی هَذَا وَضَرَبَ بِیَدِهِ عَلَی الْحُسَیْنِ»؛⁽³⁾

«اگر از دنیا باقی نماند مگر یک روز خدا آن روز را طولانی سازد تا مردی از فرزندانم را برانگیزد که همنام من است».

آنگاه سلمان عرض کرد: از کدام فرزندان توست یا رسول الله؟ فرمود: «از این فرزندم! و دستش را بر حسین زد».

16- حضرت قائم(علیه السلام) نهمین فرزند حسین(علیه السلام) است

از سلمان روایت است که گفت: وارد شدم بر پیغمبر(صلی الله علیه وآله) درحالی که حسین(علیه السلام) بر زانوی مرحمت او بود، پیغمبر به او روی میکرد و دهان او را میبوسید، و میفرمود: «تو آقا، پسر آقا و پدر آقایانی، تو امام، پسر امام، پدر امامانی، تو حجّت، پسر حجّت، پدر حجّت های نه گانهای که از صُلب تو هستند نهمین ایشان قائم آنها است».⁽¹⁾

حموینی در حدیثی مفصّل و طولانی از پیغمبر(صلی الله علیه وآله) روایت کرده که فرمود: «حسن و حسین دو امام امّت من بعد از پدرشان میباشند، و دو آقای جوانان اهل بهشتند، و مادرشان سیّده زنان جهانیان و پدرشان سیّدالوصیین است، و از فرزندان حسین نه نفرند که نهمین آنها قائم است از فرزندان من، طاعت ایشان طاعت من و معصیت و مخالفت ایشان معصیت و مخالفت با من است، به سوی خدا شکایت میکنم از کسانی که فضیلت ایشان را انکار و احترامشان را بعد از من ضایع مینمایند، و خداوند کافی است در ولایت کارها و نصرت عترت من، و امامان امّت من، و انتقام گیرنده است از کسانی که حقّ آنها را انکار نمایند:

وَ سَیَعْلَمُ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَیَّ مُنْقَلَبٍ یَنْقَلِبُونَ ⁽²⁾

17- شاخه و میوه درخت نبوّت

حموینی، سمعانی، قندوزی و خوارزمی از جابر روایت کرده اند که گفت: پیغمبر(صلی الله علیه وآله) در عرفات بود و علی(علیه السلام) روبروی آن حضرت بود. پیامبر(صلی الله علیه وآله) اشاره فرمود به من و علی، خدمت او رفتیم پس فرمود: یا علی! نزدیک من بیا. علی نزدیک رفت. فرمود: دستت را در دست من بگذار! پس فرمود: «یا علی! من و تو از یک درختیم؛ من اصل و

ریشه آن، وتو فرع آن، و حسن و حسین شاخههای آن، هرکس به یکی از شاخههای آن متعلّق گردد خدا او را داخل بهشت نماید؛ «یا علی! اگر امت من روزه بگیرند به قدری که مثل کمان ها خمیده شوند و نماز بخوانند به قدری که مثل میخ ها خشک و بیحرکت گردند و تو را دشمن بدارند خداوند آنها را به رو در آتش اندازد».⁽¹⁾

گنجی شافعی از خطیب بغدادی در تاریخ از علی(علیه السلام) روایت دارد که پیغمبر(صلی الله علیه وآله) فرمود: «درختی است که من ریشه و اصل آن، و علی فرع آن، و حسن و حسین ثمره و میوه آن، و شیعه برگ آن هستند؛ پس آیا بیرون میشود از پاکیزه و طیّب غیر از طیّب و پاکیزه؟ یعنی: فرع و میوه و برگ درخت پاک همه پاک میباشند».⁽²⁾نظیر این حدیث را نیز، از ابوامامة باهلی روایت کرده است.⁽³⁾

و اخبار به این مضمون زیاده بر اینها است و شاعر عرب مضمون آنها را چنین به نظم در آورده است:

یَا حَبَّذَا دَوْحَةً فِی الْخُلْدِ نَابِتَةٌ *** مَا مِثْلُهَا نَبَتَتْ فِی الْخُلْدِ مِنْ شَجَرٍ

أَلْمُصْطَفَی أَصْلُهَا وَالْفَرْعُ فَاطِمَةُ *** ثُمَّ اللِّقَاحُ عَلِیٌّ سَیِّدُ الْبَشَرِ

وَالْهَاشِمِیَّانِ سِبْطَاهُ لَهَا ثَمَرٌ *** وَالشِّیعَةُ الْوَرَقُ الْمُلْتَفُّ بِالثَّمَرِ

أَنَا بِحُبِّهِمُ أَرْجُو النَّجَاةَ غَداً *** وَالْفَوْزَ فِی زُمْرَةٍ مِنْ أَفْضَلِ الزُّمَرِ

هَذَا هُوَ الْخَبَرُ الْمَأثُورُ جَاءَ بِه *** َهْلُ الرِّوَایَةِ فِی الْعَالِی مِنَ الأَثَرِ⁽⁴⁾

18- ودیعه پیغمبر(صلی الله علیه وآله)

شبراوی و سبط ابن جوزی نقل کرده اند که وقتی زید بن ارقم به ابن زیاد اعتراض کرد، و گفت: من در زمانی طولانی میدیدم پیغمبر(صلی الله علیه وآله) میان این دو لب را میبوسید، زید گریست، و ابن زیاد با او درشتی کرد، و او را به کشتن تهدید نمود و گفت: اگر پیر خرفی نبودی، گردنت را میزدم.

زید از مجلس ابن زیاد برخاست، و میگفت: مردم، شما از این پس بندگانید (یعنی باید غلام و بنده بنی امیّه و کارگزاران آنها باشید) پسر فاطمه(علیها السلام) را کشتید و پسر مرجانه را زمامداری، و حکومت دادید. به خدا نیکان شما را میکشند، و بدان شما را بنده میسازند. پس دور باد از عزّت، آن کس که راضی به ذلّت و عار گردد. سپس برگشت و به ابن زیاد گفت:

حدیثی برای تو بگویم که خشم تو از آن بیشتر شود: دیدم پیغمبر(صلی الله علیه وآله) حسن را بر ران راستش نشانده بود، و حسین را بر ران چپ. پس دست خود را بر سر آنها گذارد، و گفت:

«اَللَّهُمَّ إِنِّی أَسْتَوْدِعُهُمَا إِیَّاکَ وَصَالِحَ الْمُؤْمِنِینَ»؛

«خدایا من این دو و صالح المؤمنین (علی) را به تو می سپارم».

پس ودیعه رسول خدا در نزد تو چگونه است ای پسر زیاد؟ ابن زیاد در خشم شد، و تصمیم به قتل زید گرفت.⁽¹⁾

و نیز سیوطی و مناوی از طبرانی این دعا را از پیغمبر(صلی الله علیه وآله) روایت کرده اند.⁽²⁾

19- دعای پیغمبر(صلی الله علیه وآله)

طبرانی از واثله روایت دارد که پیغمبر(صلی الله علیه وآله) این گونه در حقّ علی و فاطمه و حسن و حسین(علیهم السلام) دعا کرد:

«اَللَّهُمَّ إِنَّکَ جَعَلْتَ صَلَوَاتِکَ، وَرَحْمَتَکَ، وَمَغْفِرَتَکَ وَرِضْوَانَکَ عَلَی إِبْرَاهِیمَ وَآلِ إِبْرَاهِیمَ اَللَّهُمَّ إِنَّهُمْ مِنِّی وَأَنَا مِنْهُمْ فَاجْعَلْ صَلَوَاتِکَ وَرَحْمَتَکَ وَمَغْفِرَتَکَ، وَرِضْوَانَکَ عَلَیَّ وَعَلَیْهِمْ (یَعْنِی: عَلِیّاً، وَفَاطِمَةَ، وَحَسَناً وَحُسَیْناً)»؛⁽¹⁾

«خدایا تو صلوات و رحمت و مغفرت، و خشنودیت را بر ابراهیم و آل ابراهیم قرار دادی. خدایا ایشان (یعنی علی، فاطمه، حسن و حسین(علیهم السلام)) از منند، و من از ایشان هستم. پس صلوات و رحمت و آمرزش و خشنودیت را بر من و بر آنها قرار بده».

20- اشتقاق نام حسین(علیه السلام) از نام خدای تعالی

ابوهریره از پیغمبر(صلی الله علیه وآله) درضمن حدیثی روایت کرده که چون خدا آدم را آفرید، در سمت راست عرش پنج شبح در نور دید که در سجده و رکوع هستند. آدم پرسید: این پنج شبح که در هیبت و صورت من هستند کیستند؟ خطاب شد: اینان پنج تن از فرزندان تو هستند که پنج اسم برای آنها از نام های خود مشتقّ کردهام، و اگر برای ایشان نبود، بهشت و جهنم، عرش و کرسی، آسمان و زمین، فرشتگان و آدمیان و جنّیان را نمیآفریدم، پس من محمودم، و این محمّد است، و من عالی هستم، و این علی است، و من فاطرم، و این فاطمه است، و من احسانم، و این حسن است، و من محسنم و این حسین است. به عزّتم سوگند یاد نمودهام که هرکس ذرّهای از کینه ایشان را در دل داشته باشد او را داخل آتش میکنم، ایشان برگزیدگان من هستند، و به ایشاننجات میدهم، و به ایشان هلاک مینمایم. هروقت حاجتی داری به این پنج تن متوسّل شو، پس پیغمبر(صلی الله علیه وآله) فرمود: «ماییم کشتی نجات!

هرکس به آن متعلّق شود نجات یابد و هرکس از آن برگردد هلاک شود».⁽¹⁾

سلمان فارسی درضمن حدیثی روایت میکند، که پیامبر(صلی الله علیه وآله) فرمود: «خداوند از برای ما نام هایی از نام های خودش مشتق ساخت پس خداوند عزَّوجلَّ محمود است، و من محمّدم، و خداوند اعلی است، و برادرم علی است، و خداوند فاطر است، و دخترم فاطمه است، و خداوند محسن است و دو پسرم حسن و حسین می باشند».⁽²⁾

و اگر چه همه موجودات به این معنا اسم های حقّ هستند اما این پنج نور مقدّس، مقام شامخ دیگر دارند و دلالت آنها بر مسمّی اظهر و ابین است و اما اینکه چرا این پنج نور هرکدام مخصوص به اسمی شدهاند شرحش از حوصله این کتاب خارج است.

21- ارث حسنین(علیهما السلام) از پیغمبر(صلی الله علیه وآله)

حسن و حسین(علیهما السلام) وارث کمالات علمی، روحی، اخلاقی، و جسمی پیغمبر(صلی الله علیه وآله) بودند. مردم در سیما و رفتار و روش آنها پیغمبر را میدیدند، و عظمت و روحانیت او را تماشا میکردند. چنانچه مکرّر گفته شد وجود پیغمبر(صلی الله علیه وآله) نسبت به حسنین(علیهما السلام) کانون مهر، اشفاق، نوازش، لطف، و رحمت پدرانه بود. آنها را دوستمیداشت و میبویید و میبوسید، و زبانشان را میمکید، بر دوش مبارک خویش سوارشان میکرد. شخصاً از آنها پرستاری میفرمود. آنها را پسر خود

میخواند. از گریه آنها ناراحت میشد. آنها را روی سینه خود میخوابانید. از شنیدن اسمشان لذّت میبرد. در کوچه، در خانه، در مسجد، در حضور صحابه و مردم، در هنگام سخنرانی، خطبه و در حال نماز، حسنین(علیهما السلام) مشمول مراحم مخصوص پیغمبر(صلی الله علیه وآله) بودند.

اخباری که در کتب معتبر اهل سنّت است، همه حکایتی از این عواطف پاک است. این مهربانی ها درعین حال که نمونهای از تواضع و فروتنی فوق العاده و سادگی زندگی پیغمبر بسیار باعظمت اسلام بود، تمرکز عواطف شدید پدرانه او را در حسنین، و فاطمه زهرا(علیهم السلام) نشان میداد. چون از پیغمبر خدا صادر می شد که در همه کمالات در حدّ اعتدال، و استقامت بود، و محبّت و رضا او را هیچگاه بر آن نمیداشت که از سخن راست، و حقیقت کلمهای بیشتر بگوید، دلیل کمال لیاقت، و صلاحیّت، و شایستگی حسنین(علیهما السلام) بود؛ زیرا تعبیراتی پیغمبر(صلی الله علیه وآله) در حقّ آنها میفرمود و اوصافی را برای آنها میگفت که تنها عواطف و احساسات پدرانه نمیتواند آن تعبیرات را تجویز نماید، و معلوم بود که پیغمبر(صلی الله علیه وآله) در سیمای آنها یک سّر الهی مشاهده میکرد.

برحسب احادیث شریفه ثقلین، و احادیث امامان، و احادیث سفینه، و احادیث بسیار دیگر که ما در تألیفی که در اثبات حجیّت فقه شیعه، و وجوب رجوع به احادیث امامیّه در احکام نوشتهایم آنها را ذکر کرده و صحّت اسناد و دلالت آنها را واضح و آشکار ساختهایم؛ حسن و حسین(علیهما السلام) وارث علوم پیغمبر(صلی الله علیه وآله) و هریک، در عصر خود رهبر حقیقی امّت اسلام و حافظ آفتاب جهان تاب شرع بودند.

امام و وصیّ و جانشین پیغمبر یکی از صفات برجستهاش همین است که میزان تعادل و اعتدال امور باشد، و درحقیقت مرکزی است که واماندگان راه حقیقت و کُندروها به آن مرکز سوق داده میشوند تا عقب نمانند و فاصله آنها با امام که

پیشرو قافله خداپرستان است زیاد نشود، و تندروهای افراطی به آن مرکز برگردانده میشوند تا شتاب خارج از حدّ، سبب گمراهی آنها نشود. و این است حقیقت معنای کلام پیغمبر(صلی الله علیه وآله) در ذیل بعضی احادیث صحیحه ثقلین:

«فَلَا تُقَدِّمُوهُمَا فَتَهْلِکُوا وَلَا تَقْصُرُوا عَنْهُمَا فَتَهْلِکُوا وَلَا تُعَلِّمُوهُمْ فَإِنَّهُمْ أَعْلَمُ مِنْکُمْ»؛⁽¹⁾

«بر قرآن و عترت پیشی نگیرید، که هلاک میشوید، و از آنها عقب نیفتید، که هلاک میشوید، و به عترت چیزی نیاموزید زیرا آنها از شما داناترند».

پس حسین(علیه السلام) بیشبهه وارث علم و کمال پیغمبر(صلی الله علیه وآله) است و همه مردم به علم و دانش او محتاج بودند.

برحسب روایات متعدّد که در کتاب های معتبر نقل شده فاطمه زهرا(علیها السلام) در مرض موت پدرش، حسن و حسین را نزد آن حضرت آورد، و عرض کرد: «یا رسول الله این دو پسران تو هستند، آنها را به بخشش و عطایی مخصوص فرما، یا به آنها چیزی به ارث عطا کن!».

پیغمبر(صلی الله علیه وآله) فرمود: «به حسن عظمت و بردباری میبخشم، و به حسین جود و مهربانی».⁽²⁾

و در روایت دیگر است که فرمود: «به این بزرگ (یعنی حسن) مهابت و حلم بخشیدم و به آن کوچک (یعنی حسین) محبّت و رضا».⁽³⁾و در حدیث دیگر استکه فرمود: «اما حسن، پس هیبت و آقایی من برای اوست، و اما حسین، پس از برای اوست جود و جرئت من».⁽⁴⁾

این احادیث، گوشهای از کمالات و اخلاقی را که حسن و حسین از جّد خود به ارث بردهاند نشان میدهند.

و سّر این تعبیرات، اشاره به روشهای خاصّ حسن و حسین و چگونگی رهبری و برنامههای آنها و تصدیق روش هر دو است تا مردم بدانند که سرچشمه و منبع این دو روش مأموریت های دینی، و تکالیف خاصّی است، که پیغمبر با وحی الهی آنها را به آن مکلّف ساخته بود و هر دو روش از روش پیغمبر(صلی الله علیه وآله) و سیره او جدا نیست، وگرنه حسن و حسین(علیهما السلام) هر دو جامع تمام کمالات اخلاقی و وارث جدّ و پدر، و حافظ دین و قرآن مقدّس بودهاند.

پیشگویی از شهادت امام حسین(علیه السلام)

پیشگویی از شهادت امام حسین(علیه السلام)⁽¹⁾

یکی از معجزات بزرگ و روشن و غیرقابل انکار پیغمبر(صلی الله علیه وآله) پیشگویی ها و خبرهایی است که آن حضرت از حوادث آینده داده است که معتبرترین اسناد و مدارک تاریخی، آن را حفظ کرده و هرکس با تاریخ اسلام آشنا شود در آن شبهه و تردید نمینماید.

در زمان ما چون افکار مادّی بر مردم مسلط شده و آشنایی با عوالم غیب کم، و باورها نسبت به حقایق، ضعیف گشته، و همّتها بیشتر متوجّه تجمّل و آرایش ظاهر و بیشتر خوردن و پوشیدن شده، کمتر در اطراف این حقایق فکر و تأمل مینمایند. آری، آنچه را این بشر گمراه مادهپرست نصب العین قرار داده، مسئله خوردن، نوشیدن، پوشیدن، و التذاذ جنسی بردن است، و همین است که برایش جنگ های عمومی و کشتارهای دسته جمعی به راه میاندازد و هزاران مظالم و جنایات وحشتناک را برای رسیدن به آن مرتکب میشود.

بشر زمان ما همه چیز را مقدّمه این سه مسئله قرار داده، و اگر به دروغ و راست دم از آزادی، سیاست، عدالت، قانون، تساوی حقوق، کشور، وطن، تعمیم

علم و فرهنگ، تأسیس دانشکده و دانشگاه و کارخانه، صنعت، بد و خوب، ارتجاعو ترقّی میزند؛ برای همین است که در این سه مرحله کامیابتر شود؛ و به همین جهت هم کامیاب نمیشود، و هر روز نگرانی ها و نابسامانی هایش زیادتر میگردد.

خوردن و پوشیدن و لذّت جنسی بردن، قدر مشترک بین همه انسان ها و حیوان ها است ولی این یک قدر مشترک و جامعی نیست که همه انسان ها را دور خود جمع کند و از تجاوز آنها به یکدیگر مانع شود و آتش حرص و آز و زیاده خواهی و جاهطلبی بشر را فرو بنشاند، این قدر مشترک هرگز نخواهد توانست کسی را از بیشتر بهره گرفتن به وسیلة دست درازی به حقوق دیگران جلوگیری کند.

ما اکنون در مقام بیان زیان تمدّن (منهای انسانیّت) مادّی امروز، و اینکه با شأن و مقام انسان مناسب نیست، و عاجز از انتظام امور بشر و حلّ مشکلات زندگی اوست، نیستیم چون این رشته سر دراز دارد.

غرض ما این است که بیان کنیم: بشر مادّی غرق در منجلاب مادّیت، و تلاش برای بهرهگیری، و تمتّع از حظوظ حیوانی است، آن چنان در تاریکی ها سرگردان شده که دیده بصیرت او انوار حقایق و خورشیدهای عوالم پشت این پردة مادّه را نمیبیند، و اگر هم بعضی نور ضعیفی ببینند آن قدر سرگرم و مستغرق امور دنیا هستند که به زودی جای نور را گم میکنند، و به سیر در تاریکی ها ادامه میدهند.

فهم و درک بشر معاصر عالی است، و لذا گاهی از همان انسان های مادّی که افکار و آرای مادّی آنها را احاطه کرده و مظاهر مادّیات، چشمشان را خیره ساخته، حقایقی بلند تراوش میکند؛ اما مادّیات و جلوات مادّه و وسایل طغیان قوای حیوانی به قدری زیاد شده که تراوش آن حقایق اثر قاطع نمیکند، و پردههای ضخیمی را که جلوی بصیرت ها کشیده شده پاره نمیسازد. اگر این پردههای ضخیم در میان نبود و اکثریت مردم امروز از ملکات عالی اخلاقی

بهرهمند بودند، و اگر راهنمایی های اخلاقی صحیحی به این بشر میشد حتماً باوسایل صناعی فعلی توأم با اخلاق و معنویّات خرد پسند، دنیا، در نهایت آرامی و امن و امان بود.

برای اینکه بشر راهنمایی های انبیا را باور کند دلائل اطمینان بخش معقول بسیاری است که مطالعه و دقّت در تاریخ آنها ما را به آن دلائل محکم و استوار هدایت مینماید. اگرچه جزئیّات تاریخ انبیای گذشته بلکه کلیّات حالات بسیاری از آنها مضبوط و محفوظ نمانده است و آنچه هم باقی مانده مورد اعتماد محقّقین نمیباشد، اما تاریخ حیات پیغمبر اسلام و ائمه(علیهم السلام) و اوصیای آن حضرت و تربیت شدگان مکتب قرآن از همه جهت روشن، و با مدارک معتبر، محفوظ و ثابت مانده است و دانشمندان و اهل تحقیق به سهولت و آسانی میتوانند به حقایق بزرگ و ارزنده راجع به نبوّت و وحی و هدف انبیا از روی مدارک و مآخذ اسلامی دست یابند.

حالات و اخلاق پیغمبر اسلام(صلی الله علیه وآله) و چگونگی معاشرت، صلح و جنگ و سایر نواحی حیات آن حضرت، تاریخ زندگی پدر و مادر و اجداد و جدّات و خویشاوندان، قوم و قبیله و صحابه او همه محفوظ و معلوم است و قسمت هایی از آن در اعتبار، مافوق نقل یک تاریخ معتبر و مورد اعتماد است؛ زیرا یا با شواهد و قرائنی توأم است که برای انسان یقین حاصل میشود مثل کسی که آن زمان را درک کرده و در آن عصر زندگی کرده است و یا کثرت راویان و نقل کنندگان، آن را به حدّ تواتر رسانیده است، این یک موضوعی است که هرچه مطالعات تاریخی انسان بیشتر شود بیشتر صحّت آن را باور مینماید، ازجمله این قسمت ها که با موضوع بحث ما ارتباط دارد خبرهای غیبی آن حضرت است.

بدون شک، پیغمبر اسلام(صلی الله علیه وآله) از حوادث آینده و امور غیبی خبر داده و همان طور هم که خبر داده واقع شده است. برای هرکس که به تاریخ اسلام رجوع کند، جای

تردید باقی نمیماند که پیامبر(صلی الله علیه وآله) از غیب و وقایعی که در حیات خود آن حضرت و بعد ازرحلتش اتّفاق افتاد خبر داد، نه در یک مورد و دو مورد و ده مورد؛ بلکه در بیش از دهها و صدها مورد و این اخبار هم به شواهد و قرائن یقین آور، ثابت و مسلّم است، و هم به تواتر معلوم و محرز است. به طور نمونه، یکی از این خبرها که هیچ گونه احتمال اشتباه و دروغ در آن نمیرود خبر پیغمبر(صلی الله علیه وآله) از قتل عمّار است.

هرچه آدمی شکّاک و دیرباور باشد، خبر پیغمبر اسلام(صلی الله علیه وآله) را از کشته شدن عمّار که هم به تصریح ابن حجر و غیر او متواتر⁽¹⁾و هم شواهد و قرائن قطع آور با آن ضمیمه است باور خواهد کرد.

کتاب های سیره و حدیث و تراجم صحابه و کتب دیگر، همه نقل کرده اند که پیغمبر(صلی الله علیه وآله) به عمّار فرمود:

«تَقْتُلُکَ الْفِئَةُ الْبَاغِیَةُ»؛

«تو را گروه ستمکار و منحرف از حقّ میکشند».

این جمله را پیغمبر(صلی الله علیه وآله)

در هنگام بنای مسجد مدینه، در وقت حفر خندق که عمّار بیش از دیگران کار میکرد، و در مواقع دیگر، مکرّر فرموده است، و در بعضی طرق به این گونه روایت شده:

«تَقْتُلُکَ الْفِئَةُ الْبَاغِیَةُ تَدْعُوهُمْ إِلَی الْجَنَّةِ، وَتَدْعُوکَ اِلَی النَّارِ».⁽²⁾

و بعضی الفاظ دیگر آن، این است که:

«تَقْتُلُکَ الْفِئَةُ الْبَاغِیَةُ، وَقَاتِلُکَ فِی النَّارِ».

و در بعضی طرق دیگر چنین است که:

«تَقْتُلُ عَمَّارَاً الْفِئَةُ الْبَاغِیَةُ».⁽¹⁾

این خبر میان تمام مسلمانان حتّی منافقین مشهور و معروف بود. وقتی عمّار در جنگ صفین در رکاب حضرت شاه ولایت علی(علیه السلام) به شهادت رسید، عمروعاص ناراحت و بیمناک نزد معاویه آمد و گفت: عمّار کشته شد!

معاویه گفت: عمّار کشته شده، مگر چه شده؟

عمروعاص گفت: شنیدم پیغمبر(صلی الله علیه وآله) میفرمود:

«تَقْتُلُ عَمَّارَاً الْفِئَةُ الْبَاغِیَةُ».

معاویه که در بی آزرمی و نداشتن شرم و حیا بینظیر بود بااینکه میدانست عمروعاص جواب او را نمیپذیرد، برای اینکه لشکرش را در گمراهی نگاه دارد گفت: عمّار را کسی کشت که او را از خانهاش بیرون آورد. وقتی این پاسخ به عرض علی(علیه السلام) رسید فرمود: «پس به گفته معاویه، حمزه را رسول خدا کشته است، زیرا پیغمبر(صلی الله علیه وآله) او را به جهاد برد».⁽²⁾

وقتی عمّار کشته شد، خزیمة بن ثابت (ذوالشّهادتین) شمشیر از غلاف کشید، و در رکاب علی(علیه السلام) جهاد کرد تا کشته شد درحالی که تا آن وقت بااینکه در

لشکرگاه علی(علیه السلام) بود دست به استعمال اسلحه نزده بود، و از جنگ خودداری میکرد، وقتی عمّار کشته شد با کمال اطمینان خاطر و بصیرت تمام در رکاب علی(علیه السلام) شهادت را استقبال کرد، زیرا میگفت: شنیدم از پیغمبر(صلی الله علیه وآله) که فرمود:

«عَمَّارٌ تَقْتُلُهُ الْفِئَةُ الْبَاغِیَةُ».⁽¹⁾

إِذَا نَحْنُ بَایَعْنَا عَلِیَاً فَحَسْبُنَا *** أَبُوحَسَنٍ مِمَّا نَخَافُ مِنَ الْفِتَنِ

وَفِیهِ الَّذِی فِیهِمْ مِنَ الْخَیْرِ کُلِّهِ *** وَمَا فِیهِمْ بَعْضُ الَّذِی فِیهِ مِنْ حَسَنِ

ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج2، ص448.

«ذوالکلاع» که یکی از فرماندهان، و امرای سپاه معاویه بود، و بر چهارهزار نفر سوار امیر بود یک روز به معاویه گفت: چگونه با علی(علیه السلام) و عمّار جنگ می کنید؟

گفت: عمّار به ما باز میگردد و با ما کشته میشود. اتّفاقاً ذوالکلاع پیش از عمّار کشته شد وقتی عمار شهید شد معاویه گفت: اگر ذوالکلاع زنده بود اکنون نیمی از سپاه ما را به سوی علی میبرد.⁽²⁾

ما وقتی به کتب تاریخ و حدیث مراجعه میکنیم، همچنان که در اصل وجود عمّار و پدر و مادر او شک نمینماییم در این خبری هم که راجع به قتل عمّار است شک نمینماییم، و همان طور که یقین داریم عمّار در جنگ صفّین به دست سپاهیان معاویه کشته شد یقین هم داریم که پیغمبر از شهادت او خبر داده و معاویه و عمروعاص به آن اعتراف و اقرار داشتهاند.⁽³⁾

نظیر این خبر، اخبار غیبی دیگر نیز از پیغمبر(صلی الله علیه وآله) مشهور و مسلّم است، مثل خبر آن حضرت به اینکه اوّل کسی که از اهلش به او ملحق میشود فاطمه(علیها السلام) است، و مثل خبر از قیام عایشه، و نیاح سگان حوئب بر او، و خبر از جهاد علی(علیه السلام) با ناکثین و قاسطین و مارقین، و خبر از شهادت علی(علیه السلام) و خبر از ارتداد جمعی از صحابه، و خبر از فتوحات مسلمین، و اخبار دیگر که ما در اینجا به همین مقدار اکتفا میکنیم و اضافه مینماییم که این، برهان و دلیل استوار و پایداری است که یک نفر بشر که نزد کسی درس نخوانده خبرهایی از غیب بدهد که بعد از سی، چهل و شصت سال بلکه هزار سال و کمتر و بیشتر آنچه خبر داده واقع شود.

اگر کسی اهل ایمان و باور باشد، همین یک موضوع که در تاریخ حیات پیغمبر اسلام(صلی الله علیه وآله) تجلّی دارد برای او کافی است، و همین اخبار غیبی برهان نبوّت آن حضرت و سایر انبیا و تضمین کننده صحّت اساس نبوّات است.

یکی از خبرهای غیبی پیغمبر اکرم(صلی الله علیه وآله) خبرهایی است که از شهادت سیدالشهدا(علیه السلام) دادهاند که علاوه بر آن همه احادیثی که از طرق متعدّد شیعه روایت شده در تواریخ و کتب حدیث و تراجم اهل سنّت نیز روایات بسیاری نقل شده که هم قرائنی یقینی بودن و صحّت آن اخبار را تأیید و ثابت میسازد، و هم به حسب معنا و مضمون در حدّ تواتر بلکه مافوق تواترند.

قسمتی از این احادیث را پیش از این در موارد دیگر یادآور شدهایم در اینجا نیز چند حدیث دیگر از مصادر بسیار معتبر اهل سنّت نقل مینماییم:

«أَخْبَرَنِی جِبْرَئِیلَ أَنَّ ابْنِیَ الْحُسَیْنَ یُقْتَلُ بَعْدِی بِأَرْضِ الطَّفِّ، وَجَاءَنِی بِهَذِهِ التُرْبَةِ فَأَخْبَرِنی أَنَّ فِیهَا مَضْجَعَهُ»؛

«جبرئیل به من خبر داد که پسرم حسین بعد از من، در زمین طف، کشته می شود و این خاک را برایم آورد و خبر داد که خوابگاه او در آن خاک است».

و این حدیث را مفصّلتر از این ملّا، هم روایت کرده، و خلیلی در ارشاد هم آن را از عایشه، و امّ سلمه به این لفظ روایت کرده است:

«إِنَّ جِبْرَئِیلَ أَخْبَرَنِی أَنَّ ابْنِیَ الْحُسَیْنَ یُقْتَلُ وَهَذِهِ تُرْبَةُ تِلْکَ الْأَرْضِ».⁽¹⁾

و در طریق دیگر از عایشه روایت است که:

«إِنَّ جِبْرَئِیلَ أَرَانِیَ التُّرْبَةَ الَّتِی یُقْتَلُ عَلَیْهَا الْحُسَیْنُ فَاشْتَدَّ غَضَبُ اللهِ عَلَی مَنْ یَسْفِکُ دَمَهُ».⁽²⁾

«أَتَا جِبْرَئِیلُ فَأَخْبَرَنِی أَنَّ اُمَّتی سَتَقْتُلُ ابْنِی هَذَا، یَعنِی: الْحُسَیْنَ وَأَتَانِی تُرْبَةً مِنْ تُرْبَةٍ حَمْرَاءَ»؛⁽³⁾«جبرئیل نزد من آمد، و به من خبر داد که امّت من پسرم (حسین) را میکشند، و خاکی از خاک سرخ برایم آورد».

«إِنَّ جِبْرَئِیلَ أَتَانِی وَأَخْبَرَنِی أَنَّ ابْنِی هَذَا تَقْتُلُهُ اُمَّتی فَقُلْتُ: فَأَرِنِی تُرْبَتَهُ فَأَتَانِی بِتُرْبَةٍ حَمْرَاءَ»؛⁽¹⁾

«جبرئیل نزد من آمد و به من خبر داد که این پسرم یعنی حسین را امّت من میکشند. گفتم تربت او را به من نشان ده، پس تربت سرخی برایم آورد».

«لَقَدْ دَخَلَ عَلَیَّ الْبَیْتَ مَلَکٌ لَمْ یَدْخُلْ عَلَیَّ قَبْلَهَا فَقَالَ لِی: إِنَّ ابْنَکَ هَذَا حُسَیْناً مَقْتُولٌ، وَإِنْ شِئْتَ أَرَیْتُکَ مِنْ تُربَةِ الْأَرْضِ الَّتِی یُقْتَلُ بِهَا قَالَ: فَأَخْرَجَ تُرْبَةً حَمْرَاءَ»؛⁽²⁾

«فرشتهای در همین خانه بر من وارد شد که پیش از این بر من وارد نشده بود، گفت: این پسرت حسین کشته خواهد شد و اگر بخواهی تربت آن زمینی را که در آن کشته میشود به تو نشان میدهم، پس خاک سرخی را بیرون آورد».

و ابن عساکر از امّ سلمه به این لفظ حدیث دارد:

«إِنَّ جِبْرَئِیلَ أَخْبَرَنِی أَنَّ ابْنِی هَذَا یُقْتَلُ وَأَنَّهُ اشْتَدَّ غَضَبُ اللهِ عَلَی مَنْ یَقْتُلُهُ».⁽¹⁾

آنگاه که علی(علیه السلام) به صفین میرفت گذرشان به کربلا افتاد، و به محاذی نینوا - که دهی در کنار فرات است - رسید، ایستاد و از نام آن زمین پرسید گفته شد: کربلا است. پس گریست آن قدر که زمین از اشک چشمش تر شد (و به روایت عبداللّه بن یحیی از پدرش که در التزام رکاب علی(علیه السلام) بود، فرمود:

«صَبْراً یَا أَبَا عَبْدِ اللهِ، صَبْراً یَا أَبَا عبْدِ الله، صَبْراً یَا أَبَا عَبْدِ اللهِ بِشَاطِئِ الْفُرَاتِ».⁽²⁾

پس فرمود وارد شدم بر پیغمبر(صلی الله علیه وآله) درحالی که آن حضرت گریه میکرد، از سبب گریه پرسیدم فرمود:

«کَانَ عِنْدِی جِبْرَئِیلُ آنِفاً وَأَخْبَرَنِی أَنَّ وَلَدِیَ الْحُسَیْنَ یُقْتَلُ بِشَاطِئِ الْفُرَاتِ بِمَوْضِعٍ یُقَالُ لَهُ کَرْبَلَاءُ، ثُمَّ قَبَضَجِبْرَئِیلُ قَبْضَةً مِنْ تُرَابٍ شَمَّنِی إِیَّاهُ فَلَمْ أَمْلِکْ عَیْنَیَّ أَنْ فَاضَتَا»؛⁽³⁾

«جبرئیل کمی جلوتر نزد من بود، و به من خبر داد که فرزندم حسین در کنار رود فرات کشته میشود در موضعی که به آن کربلا گفته میشود. سپس جبرئیل یک مشت از خاکی گرفت، و به مشام من رسانید پس نتوانستم خودداری کنم و دیدگانم را از ریختن اشک نگاه دارم».

احمد بن حنبل و ابن ضحّاک هم این حدیث را از علی(علیه السلام) روایت کرده اند، و عبداللّه بن یحیی نیز چنان که گفته شد از پدرش، از علی(علیه السلام) روایت نموده است.

«إِنَّ لَکَ فِی الْجَنَّةِ دَرَجَةً لَا تَنالُهَا إِلَّا بِالشَّهَادَةِ»؛

«به درستی که برای تو در بهشت درجهای است که به آن نمیرسی مگر به شهادت».

ابوعلی سلامی گفت: پس حسین در وقتی که سپاه دشمن برای جنگ با آن حضرت اجتماع کردند میدانست که کشته میشود ازاین جهت صبر کرد، و جزع و ناشکیبایی ننمود تا به سعادت شهادت رسید، فاضلترین سلام ها بر او باد.⁽¹⁾

حسین(علیه السلام) گریست و فرمود: کرب است و بلاء. امّ سلمه به من خبر داد که جبرئیل نزد رسول خدا(صلی الله علیه وآله) بود، و تو با من بودی، پیغمبر فرمود: بگذار پسرم را، پس تو را گرفت و در دامن خود گذارد. جبرئیل گفت: او را دوست میداری؟ فرمود: آری.

گفت: امّت تو او را خواهند کشت، و اگر بخواهی زمینی را که در آن کشته میشود به تو نشان میدهم. پس جبرئیل زمین کربلا را به پیغمبر(صلی الله علیه وآله) نشان داد.

چون به حسین(علیه السلام) گفته شد اینجا زمین کربلا است آن را بویید، و فرمود: «این است زمینی که جبرئیل به پیغمبر(صلی الله علیه وآله) خبر داد که من در آن کشته میشوم».⁽²⁾

و در روایت دیگر است که یک مشت از آن را برداشت و بویید،⁽¹⁾و نظیر این حدیث را ابن سعد در طبقات از واقدی نقل کرده است.⁽²⁾

ابن بنت منیع نیز دو حدیث در این باب از امّ سلمه دارد.⁽³⁾

در یکی از روزها ناچار شد در منزلی که حسین(علیه السلام) فرود آمده بود فرود آید.فزاره گفت: در بین آنکه مشغول صبحانه بودیم ناگهان فرستادة حسین(علیه السلام) آمد و گفت:

زهیر! ابوعبدالله مرا فرستاده که نزد آن حضرت بیایی (از این پیغام) هرکس لقمهای در دستش بود گذارد و مبهوت شدیم، زیرا کراهت داشتیم که زهیر نزد آن حضرت برود.

دیلم دختر عمرو، زن زهیر گفت: سبحان الله! پسر رسول خدا(صلی الله علیه وآله) میفرستد تو را میطلبد و تو نمیروی؟

زهیر با کراهت رفت. طولی نکشید که برگشت درحالی که شادمان و رویش تابان بود و خیمه خود را نزد خیمههای حسین(علیه السلام) زد و گفت:

من تصمیم گرفتم که همراه حسین(علیه السلام) باشم تا جانم را فدای او کنم، و از او دفاع کنم. زنش با او وداع کرد و گفت: خدا به تو خیر بدهد از تو میخواهم که در قیامت پیش جدّ حسین(علیهما السلام) مرا را یاد کنی.

زهیر با اصحابش گفت: هرکس از شما میخواهد از من پیروی کند، وگرنه این آخرین دیدار من با شماست، و من شما را به حدیثی خبر میدهم: ما، در «بلنجر» که از شهرهای ترکستان است به جهاد رفته بودیم، خداوند فتح را نصیب ما کرد، و غنیمتهایی به ما رسید، فرحناک شدیم سلمان فارسی به ما گفت:

«إِذَا أَدْرَکْتُمْ شَبَابَ آلِ مُحَمَّدٍ فَکُونُوا أَشَدَّ فَرَحَاً بِقِتَالِکُمْ مَعَهُمْ مِمَّا أَصَبْتُمْ مِنَ الْغَنَائِمِ»؛

«وقتی جوانان آل محّمد را دریافتید به جهاد همراه آنها، شادمانتر باشید از این که غنائمی به شما برسد».

من شما را به خدا سپردم؛ سپس ملازم خدمت سیّدالشهدا(علیه السلام) گشت تا در رکاب آن حضرت شهید شد.

و عبارت کامل ابن اثیر این است که:«إِذَا أَدْرَکْتُمْ سَیِّدَ شَبَابِ آلِ مُحَمَّدٍ فَکُونُوا أَشَدَّ فَرَحَاً بِقِتَالِکُمْ مَعَهُ بِمَا أَصَبْتُمُ الْیَوْمَ مِنَ الْغَنَائِمِ».

و طبری به جای سلمان فارسی، سلمان باهلی ذکر کرده است و ظاهر این است که باهلی صحیح است، زیرا سلمان باهلی در بلنجر به قتل رسید.⁽¹⁾

«هَذَا مَوْضِعُ رَوَاحِلِهِمْ، وَمَنَاخُ رِکَابِهِمْ، وَمُهَرَاقُ دِمَائِهِمْ بِأَبِی مَنْ لَا نَاصِرَ لَهُ فِی الْأْرضِ وَلَا فِی السَّمَاءِ إِلَّا اللهُ»؛⁽¹⁾

«اینجا جایگاه شتران آنها و خوابگاه سواره های آنها، و جای ریخته شدن خون آنهاست، پدرم فدای آن کس که برای او در زمین و آسمان یاوری غیر از خدا نیست».

(غرفه گفت) وقتی حسین(علیه السلام) شهید شد، رفتم تا رسیدم به مکانی که آن حضرت و یارانش در آن کشته شده بودند، دیدم همان مکانی است که علی(علیه السلام) خبر داده بود، خطا نکرده بود چیزی را، گفت: پس آمرزش خواستم از خدا از آن شکّی که کرده بودم، و دانستم که علی(علیه السلام) اقدام نکرد مگر به آنچه عهد شده بود به سوی او در آن.11. از سوید بن غفله حدیث شده است که، مردی به حضرت امیرالمؤمنین(علیه السلام) عرض کرد: از وادی القری عبور کردم، خالد بن عرفطه در آنجا مرده بود و برای او استغفار کردم (گفت آیا برایش استغفار کنم؟).

حضرت فرمود: «او نمرده و نمیمیرد تا اینکه لشکر گمراهی را فرمانده شود، و عَلَم دار آن لشکر حبیب بن حمار خواهد بود».

مردی برخاست و عرض کرد: یا امیرالمؤمنین! من دوست تو هستم؛ و من حبیب بن حمارم!

فرمود: «تو پرچم دار او خواهی بود، و با آن عَلَم از همین در وارد میشوی» و اشاره کرد به سوی دری که روبه روی آن حضرت بود.

پس اتّفاق افتاد که ابن زیاد عمر بن سعد را به جنگ حسین(علیه السلام) فرستاد و در مقدمه لشکر او خالد بن عرفطه را قرار داد و عَلَم دار او حبیب بن حمار بود، و از همان در وارد مسجد کوفه شد.⁽²⁾

«هَیهُنَا مَنَاخُ رِکَابِهِمْ، وَهَیهُنَا مَوْضِعُ رِحَالِهِمْ، وَهَیهُنَا مُهْرَاقُ دِمَائِهِمْ. فِتْیَةٌ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ یُقْتَلُونَ بِهَذِهِ الْعَرْصَةِ تَبْکِی عَلَیْهِمُ السَّمَاءُ وَالْأَرْضُ»؛⁽¹⁾

«اینجا خوابگاه شتران سوارة آنها، و اینجا جای انداختن بار سفر ایشان و اینجا محل ریخته شدن خون آنهاست. جوانمردانی از آل محمّد در این میدان کشته میشوند که آسمان و زمین بر آنها گریه می کند».و حافظ عبدالعزیز جنابذی در معالم العترةالطاهره این حدیث را با اندکی اختلاف در بعضی الفاظ، از اصبغ از علی(علیه السلام) روایت کرده است.⁽²⁾

حرّ گفت: در همین مکان فرود آی، زیرا فرات نزدیک است.

حسین(علیه السلام) فرمود: این مکان چه نام دارد؟

گفتند: کربلا.

فرمود: صاحب کرب و بلا است. پدرم وقتی به صفین میرفت، گذرش به همین مکان افتاد، و من با او بودم، ایستاد و از اسم این زمین پرسید. پس خبر دادند او را به اسم آن، فرمود: اینجا خوابگاه شتران آنها، و اینجا محلّ ریختن خون آنان است، پس سؤال شد از آن حضرت از معنای این کلام؛ فرمود:

«ثِقْلٌ لِآلِ بَیْتِ مُحَمَّدٍ یَنْزِلُونَ هَیهُنَا».⁽³⁾

و دمیری به جای (ثقل) (نفر) روایت کرده است.⁽¹⁾

«بأَبِیهِ اُغَیْلِمَةً یُقْتَلُونَ هَیهُنَا هَذَا مَنَاخُ رِکَابِهِمْ، وَهَذَا مَوْضِعُ رِحَالِهِمْ هَذَا مَصْرَعُ الرَّجُلِ»؛⁽²⁾

«پدرم فدای جوانانی که در اینجا کشته میشوند. اینجا خوابگاه سواره های آنها، و اینجا جای گذاشتن بار سفرآنهاست، و این جاست جای به خاک افتادن و قتلگاه آن بزرگ مرد (یعنی حسین(علیه السلام))».

«نُعِی إِلَیَّ الْحُسَیْنُ، وَاُتِیتُ بِتُرْبَتِهِ، وَأُخْبِرْتُ بِقَاتِلِهِ»؛⁽³⁾

«خبرداده شدم به شهادت حسین، و تربت او برایم آورده شد و از کشندة او خبر داده شدم».

«لَا بَارَکَ اللهُ فِی یَزیِدَ الطَّعَّانِ اللَّعَّانِ أمَا إِنَّهُ نُعِیَ اِلَیَّ حَبِیبِی وَسَخِیلِی حُسَیْنٌ اُتِیتُ بِتُرْبَتِهِ، وَرَأَیْتُ قَاتِلَهُ أمَا إِنَّهُ لَا یُقْتَلُ بَیْنَ ظَهْرَانِی قَوْمٍ فَلَا یَنْصُرُوهُ إِلَّا عَمَّهُمُ اللهُ بِعِقَابٍ»؛⁽⁴⁾

«خدا خیر ندهد یزید آتش افروز فتنه و جنگ لعین را، آگاه باش خبر شهادت حبیبم و فرزندم حسین را به من دادند، و

تربتش را برایم آوردند، قاتل او را دیدم، آگاه باش که حسین کشته نشود در میان مردمی که او را یاری نکنند مگر آنکه خداوند همه آنها را عقاب فرماید».

«کَیْفَ أَنْتَ إِذَا أَقَمْتَ مَقَاماً تُخَیَّرُ فِیهِ بَیْنَ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ فَتَخْتَارُ النّارَ»؛⁽¹⁾«چگونه باشی وقتی که در جایگاهی بایستی که تو را میان بهشت و آتش مخیّر کنند و تو آتش را برگزینی؟».

«أَ یُقْتَلُ الْحُسَیْنُ وَأَنْتَ حَیٌّ فَلَا تَنْصُرُهُ»؛

«آیا حسین کشته شود درحالی که تو زنده باشی و او را یاری نکنی».

براء گفت:

«لَا کَانَ ذَلِکَ یَا أَمیرَ الْمُؤمِنِینَ»؛

«این کار نخواهد شد ای امیرالمؤمنین».وقتی امام حسین(علیه السلام) شهید شد براء این خبر غیبی امیرالمؤمنین(علیه السلام) را یاد میکرد و حسرت میخورد که چرا در کربلا حاضر نشد، و در راه حسین سعادت شهادت نیافت.⁽¹⁾

گفت: نه.

فرمود: اگر آن را میشناختی مانند من میگریستی. سپس به شدّت گریست و فرمود: مرا با ابی سفیان چه افتاد. پس به حسین(علیه السلام) توجّه کرد، و فرمود: پسرم! صبر کن که پدرت از اینها دید آنچه را تو پس از او خواهی دید.⁽²⁾

«وَاحُسَیْناه وَا إِبْنَ رَسُولِ اللهِ».⁽¹⁾

زن ها از هر سو بانگشان به ناله بلند شد تا آنکه مدینه پر از شیون و ضجّه شد به طوری که مانند آن هرگز شنیده نشده بود.⁽²⁾این حدیث را ابن حجر از ملا و ابن احمد در زیاده مسند با مختصر تفاوت نقل کرده و روایت کرده که آن خاک، تربت زمین قتلگاه آن حضرت بود.⁽³⁾

از این گونه اخبار از پیغمبر(صلی الله علیه وآله) و امیرالمؤمنین(علیه السلام) بسیار است و معلوم میشود که شهادت بر حسین(علیه السلام) نوشته شده و یکی از فضایل بزرگ و افتخارات آن حضرت و آل محمّد(علیهم السلام) شهادت او بوده است.

معجزات حضرت سیّدالشّهدا(علیه السلام)

معجزات حضرت سیّدالشّهدا(علیه السلام)⁽¹⁾

یکی از چیزهایی که، ایمان به درستی و صحّت رسالات آسمانی و دعوت پیامبران بر آن استوار است معجزه است.

تاریخ پیامبران، اصل صدور معجزه را از انبیا ثابت میسازد، و کتاب های آسمانی ازجمله قرآن مجید، معجزات چند نفر از انبیا را باصراحت و به تفصیل شرح دادهاند.

همواره سنّت بر این جاری بوده که از کسانی که ادّعای نبّوت مینمودند معجزه میخواستند، و آنها نیز یک یا چند معجزه نشان میدادند.

در زمان ما باور برخی از مردم نسبت به معجزات مرتبط به امور مادّی، مثل شفای بیماران، زنده ساختن مردگان، تبدیل عصا به اژدها و نزول مائده، کم شده و پارهای از کسانی که مؤمن به انبیا هستند در مقام توجیه و تأویل برآمده و برخی میخواهند آنها را به علل و اسباب ظاهری و مادّی تطبیق نمایند و جزء سنن و قواعد عالم مادّه معرفی کنند و درعین حال، ایمان و باورشان نسبت به معجزات علمی قرآن بیشتر شده و فهم و درک آنها برای پذیرفتن این قبیل معجزات آماده تر گردیده است.

ولی حقیقت مطلب این است که باید به تمام معجزات ایمان داشت، زیرا معجزه، نماینده قدرت غیبیّه و توانایی مطلق الهی است، و کسی که مؤمن به خدا و قدرت و علم اوست و میداند که این عالم را خدای قادر عالم حکیم آفریده است، جا ندارد در امکان صدور معجزه تردید نماید. مگر این عالم، و این جهان پهناور با این کرات عظیم و مخلوقات کوچک و بزرگ معجزه نیست؟

معجزه آن چیزی است که بشر نتواند از پیش خود بدون تهیّه مقدمات و وسایل آن را بیاورد و ظاهر سازد. بنابراین عالم معجزه است و این آفرینش کوهها، و درخت ها و اقیانوس ها و خورشیدها و منظومهها، همه معجزه است.

نزول مائده، احضار درخت، احیای اموات، تکلّم سنگریزه و امثال و نظایر این کارها بدون اسباب مادّی معجزه است. همچنان که آنها معجزه هستند اینها هم معجزهاند، فرقی که هست این است که این معجزات کبیرة عالم و جبال و اقیانوس و دریاها و کرات همیشه مورد دید و نگاه ما هستند لذا از آن تعجّب نمیکنیم و استبعاد نمینماییم. اما معجزات انبیا چون غالباً ابدی نبودهاند و پیوسته در منظر ما نیستند وقتی نقل شود مورد تعجّب و استبعاد میگردد.

این هم یکی از سنن الهیه است که کسانی که ازطرف خدا به پیامبری برگزیده میشوند باید معجزه داشته باشند تا اگر کسی ادّعای پیغمبری کند و معجزه اظهار ننماید برخلاف سنّت الهیه باشد و دعوایش پذیرفته نشود.

فلاسفه بزرگ مانند ابن سینا، فارابی و ابن مسکویه به معجزات انبیا ایمان داشتهاند.

فرید وجدی در دائرة المعارف⁽¹⁾بعد از آنکه راجع به معجزات انبیا و حضرت خاتم الانبیا(صلی الله علیه وآله) شرحی نگاشته مینویسد:

امروز کسی که بتواند انکار امکان حدوث معجزات را بنماید یافت نمیشود مگر جمعی از مادّیین و آنها هم اگر مطالعات و تحقیقات علمایی امثال ولیم کروکس، روسل، ولاس، لورد افبری، اکسون، تندل، بارکس، لودج، سورغان و دیگران از علمای انگلیس و فلامریون، داریکس و جیبیه و استاد شارل ریشه از علمای فرانسه و گروه بسیاری از علمای ایتالیا، آلمان، روس و غیره ایشان را در مباحث نفیسه (مباحث راجع به روح) مطالعه میکردند، هرآینه میدیدند که این اشخاص با آزمایش هایی که روی قوای نفسیّه نمودهاند به نوامیس بالاتری از نوامیس حاکمه بر مادّه پی بردهاند که آن نوامیس میتوانند عمل نوامیس مادّی را ابطال نمایند و پدیدههایی که خارق نظام طبیعت و مادّه باشند نشان بدهند. به این جهت امکان معجزات در عصر ما ثابت، و معلوم شده است که معجزات نیز تابع نوامیس مخصوص به خود هستند...

بدیهی است در زمان ما عمده اتّکای کسانی که وقوع معجزه را باور دارند به نقل است؛ اما نه نقلی که احتمال خلاف در آن راه داشته باشد بلکه نقلی که حصول قطع و یقین به آن از رؤیت چشم کمتر نیست. بعضی گمان میکنند دعوای معجزه خردپسند، یا با اصول و موازین علمی موافق نیست، و یا اثبات وقوع آن دشوار است. اما این کسان سخت در اشتباه میباشند؛ زیرا عقل هیچ راهی برای ردّ این دعوا ندارد بلکه امکان آن را تأیید و تصدیق مینماید و وقوع آن را از راه مشاهده بصری یا دلیل سمعی و نقل قطعی و متواتر میپذیرد.

این کسان که برای باورکردن معجزات قدم پیش نمیگذارند و آن را با موازین علم موافق نمیدانند، اگر مقصودشان از این موازین همین موازینی است که تاکنون بشر در ناحیه علوم مادّی به آن دست یافته و برای او راه یک شناسایی هایی در محیط عالم مادّه شده است، به آنها پاسخ میدهیم که: ما در صحّت دعوای وقوع معجزه به این موازین احتیاج نداریم؛ زیرا آن موازین وسیله درک تمام حقایق نیستند و راه درک و کشف حقایق منحصر به این موازین نیست.

چنان که یقین داریم هم اکنون در برابر ما مجهولاتی هستند که بشر هنوز نایل به شناختن آنها نشده؛ و این اسباب و موازین حسّی و تجربی هم ما را به آن مجهولات هدایت نمیکند. اما نمیتوانیم منکر وجود آن مجهولات شویم، مگر آنکه از راه برهان عقلی امتناع آن ثابت شود.

پس اگر از راه موازین علمی محسوسه، وقوع یک حادثه خارق العاده معلوم نشد انکار آن صحیح نیست، و دلیل بر گستاخی، و غرور و اعتماد بیجا به یک سلسله اطلاعات ناتمام و یک مشت فرمول و فرضیههای غیرقطعی است.

مَثَل چنین اشخاصی، مَثَل کسی است که در شیمی، مطّلع و متخصّص و عالم باشد و بخواهد مسائل علم پزشکی را یکجا از دریچه علم شیمی بررسی و مورد ردّ و قبول و نقض و ابرام قرار دهد، درحالی که پزشکان عالم بر اساس همان مسائلی که مورد تردید آن عالم شیمی است و به آن معرفت ندارد و در دنیای علم خودش دلیلی بر آن نجسته، هر روز هزاران بیمار را درمان میکنند.

معجزات انبیا و کرامات اولیا یک پدیدههایی است که نسبت به آنها و تعلیل وجود آنها همان چیزی را باید گفت که نسبت به تمام این عالم میگوییم. شما میخواهید آنها را اسرار عالم خلقت بگویید، میخواهید خوارق عادات بدانید، هر اسمی روی آنها بگذارید بالأخره ما میگوییم این چیزهایی که اسمش معجزه است در عالم روی داده است و به بالاترین نقل های متواتر، وقوع آن ثابت و مسلّم و قطعی است، و تعلیل آن به علل مادّی هم صحیح نیست و اگر کسی بخواهد برای اینکه باور مردم را با این مسائل جلب کند، آنها را به علل مادّی نسبت دهد و توجیهاتی در این زمینهها بنماید، به خطا رفته است زیرا تبدیل عصا به اژدها،⁽¹⁾و زنده کردن مردگان⁽²⁾با علل مادی هیچ رابطهای ندارد.

و اگر این نقلها در مورد معجزه نبود، و خبر از یک پیشامد عادی بود با یک صدم این نقلها و خبرها همه کس آن را میپذیرفت اما چون اخبار از معجزات، اخبار از یک کار غیرمأنوس و خلاف عادت است، قدری در برابر آن میایستیم و بعد از تأمل آن را قبول میکنیم.

در همین عصر خودمان گاهی روزنامهها خبرهایی از حوادث جوّی و وقایع غریب و شگفانگیز میدهند که باور آن، برای ما دشوار است، و اگر یک فرد عادی آن خبر را میداد او را استهزا میکردیم، و زودباور و کم خردش میشمردیم ولی اکنون که روزنامه مینویسد یا رادیو خبر میدهد و خبرگزاری خاصّی آن را مخابره کرده همه آن را باور میکنند، زیرا اگر بنا باشد بخواهند در خبر خبرگزاری ها تردید کنند و ترتیب اثر ندهند، باید تمام اخبار خبرگزاری ها را کنار بگذارند درحالی که امور سیاسی و اقتصادی بر اساس همین خبرها جریان دارد.

ولی ما میگوییم این حساب غلط است. هم خبر یک فرد عادی را که امکان دارد با واقع مطابق باشد، نباید بدون دلیل ردّ کرد، و هم خبر فلان خبرگزاری را درحالی که یک شواهد و قرائنی آن را تأیید نمیکند نمیتوان باور کرد، هرچند ردّ هم نباید نمود و در بقعه امکان باید گذاشت.

بیشتر افراد این طور هستند که خبرهایی را که یک نفر خبرنگار میدهد باور میکنند؛ و به آن ترتیب اثر میدهند یا اگر از یک ستارهشناس مجهول الهویه نقل شود که در فلان روز، فلان ستاره دنبالهدار با زمین برخورد میکند و زمین متلاشی میشود، میپذیرند و در وحشت و نگرانی به سر میبرند، ولی این همه اخباری را که در مورد معجزات انبیا خصوصاً معجزات حضرت خاتم الأنبیا و ائمة طاهرین(علیهم السلام) در معتبرترین کتاب های تاریخ و حدیث ضبط و ثبت است؛ و تاریخ نگاران بسیار متتبّع و بااطّلاع آن را نقل نمودهاند بااینکه بر صحّت بسیاری از آنها شواهد قطع آور در دست است نمیپذیرند و حاضر نیستند حدّاقل چند

خبر از این خبرها را راست و مطابق واقع بدانند. گمان نمی شود که راستی کسانی باشند که از تواتر معجزات آن طور که یک نفر متتبّع در کتب و محیط به مدارک تاریخی آگاه است، آگاه باشند و مع ذلک آن را نپذیرند؛ بلکه بیشتر گمان میرود باورنداشتن این اشخاص به علّت بیاطّلاعی و مراجعه نکردن به کتاب های تاریخ و حدیث و به ندرت از روی تعصّب و اغراض دیگر باشد؛ وگرنه باوجود قوّة تعقل و استقامت فکر، نپذیرفتن این اخبار و ردّ کلی آنها، حاکی از عدم اعتدال قوه فکریه، و مواردی هم انحراف عقلی است.

به هرحال به نظر ما، منکرین معجزه غیر از استبعاد، حرف دیگر ندارند و استبعاد هم هیچگاه مورد اعتنای خردمندان، و مستند حکم جزمی عقلی نبوده و نخواهد بود.

سخن در این مبحث در اینجا بیش از این مورد ندارد خصوصاً که خوانندگان ما بیشتر کسانی هستند که مؤمن به معجزات و خوارق عادتند، بنابراین در مقام ذکر پارهای از معجزات سیّد مظلومان امام حسین(علیه السلام) نیازی به مقدّمه و توضیحات بیشتر نداریم. اما صدور معجزه از امام حسین(علیه السلام) چه در حال حیات و چه بعد از شهادت، مسلّم و متواتر است و صدور چنین معجزاتی از آن حضرت که هم شعاع حقیقی نور نبّوت و امتداد وجود و شخصیّت پیامبر، و هم صاحب مقام ولایت و امامت بود، برخلاف انتظار هیچ مسلمانی نبوده و نیست.

اگر حسین(علیه السلام) معجزه و کرامت نداشته باشد پس چه کسی معجزه و کرامت دارد؟ و اگر او مخصوص به عنایات خاصّه الهیّه نباشد، پس چه کسی میتواند مشمول عنایات خاصّه خداوند شود؟

ما در این کتاب به مناسبت آنکه میخواهیم وسعت دائره فضایل و مقبولیت حسین(علیه السلام) را در تمام نواحی فضیلت و عظمت شخصیّت بین عموم مسلمین، نشان بدهیم از معجزات بسیار که شیعه و خواصّ آن حضرت به سندهای صحیح

ومعتبر روایت کرده اند چیزی نقل نمیکنیم و فقط برای نمونه چند معجزه که مورّخین مشهور اهل سنّت، و محدّثین بزرگ آنها نقل کرده اند ذکر مینماییم، و به مثل معروف (مشت نمونه خروار، و اندک علامت بسیار است) اکتفا میکنیم:

یا حسین آیا نگاه نمیکنی به آب که مانند شکم آسمان نمایان است؟ به خدا سوگند قطرهای از آن نچشی تا از تشنگی بمیری.

امام حسین(علیه السلام) فرمود:

«اَللَّهُمَّ اقْتُلْهُ عَطَشاً وَلَا تَغْفِرْ لَهُ أَبَداً»؛

«خدایا او را تشنه لب بکش، و هرگز او را نیامرز».

حمید بن مسلم گفت: به خدا قسم او را بعد از این، در بیماریش عیادت کردم به خدایی که غیر از او خدایی نیست سوگند، دیدم او را که آب میآشامید تا شکمش پر میشد پس قی میکرد، دوباره آب مینوشید همچنان سیراب نمیشد و همواره چنین بود تا تشنه کام جان سپرد.⁽¹⁾

وقتی سپاه حسین(علیه السلام) مغلوب شدند آن حضرت سوار بر مسنات⁽¹⁾شد، و به سوی فرات روان گردید مردی از بنی ابان بن دارم گفت: وای بر شما حایل شوید میان او و میان آب! تا شیعیانش به او نپیوستهاند. این بگفت و بر اسب خود زد و لشکر به دنبال او رفتند و میان آن حضرت و آب مانع شدند.

حسین(علیه السلام) گفت:

«اَللَّهُمَّ أَظْمِهِ»؛

«خدایا! تشنه ساز او را».

مرد ابانی تیری به آن حضرت زد که به حنک⁽²⁾مبارکش رسید، امام حسین(علیه السلام) تیر را بیرون کشید و هر دو دست را زیر خون گرفت، پر از خون شدند، گفت:

«اَللَّهُمَّ إِنِّی أَشْکُوْ إِلَیْکَ مَا یُفْعَلُ بِابْنِ بِنْتِ نَبِیِّکَ»؛

«خدایا من به تو شکایت میکنم از آنچه نسبت به پسر پیغمبر تو روا می دارند».

راوی خبر میگوید: به خدا سوگند زمانی اندک بیش نگذشت مگر آنکه خداوند او را به تشنگی گرفتار ساخت هرچه آب میخورد سیراب نمیشد.

قاسم بن اصبغ گفت: کارش به جایی کشید که آب را برایش خنک میکردند و شکر در آن میریختند و ظرفهای شیر و کوزههای آب حاضر میکردند، و به خدا قسم همچنان میگفت: وای بر شما آب به من بدهید، تشنگی مرا کشت! کسانش کوزه آب و ظرف شیر به او میدادند که برای سیراب کردن همه اهل خانه کافی بود او آن همه را مینوشید؛ و لختی میخوابید، دوباره میگفت:

وَیْلَکُمْ اُسْقُونِی قَتَلَنِی الظَّمَاءُ؛

وای بر شما، مرا سیراب کنید، تشنگی مرا کشت!

گفت: به خدا سوگند در اندک زمانی شکمش مثل شکم شتر ترکید.⁽¹⁾

لاَ تَسُبُّوا عَلِیّاً وَلَا أَهْلَ هَذَا الْبَیْتِ؛

علی و دیگر افراد این خانه را ناسزا نگویید.

زیرا همسایه ما از بنی هجم وارد کوفه شد، و گفت: «آیا نگاه نمیکنید به این...پسر...خدا او را کشت و مقصودش حسین(علیه السلام) عادل پسر عادل بود. پس خداوند دو نقطه سفید به دو چشمش زد، و چشمش را کور و نابینا ساخت.⁽²⁾

من گفتم: کسی در کشتن آن حضرت شرکت نکرد مگر آنکه به بدترین مردن ها مرد، و آیات و معجزاتی به واسطة قتل آن حضرت ظاهر شد.

پیرمرد گفت: چقدر شما اهل عراق دروغ گو هستید، من از آن کسان هستم که در کشتن حسین شرکت داشتم.

در همان مجلس نزدیک چراغی رفت که با نفت میسوخت، خواست فتیله آن را با انگشتش بیرون بیاورد که آتش در او افتاد، خواست آن را با آب دهن خاموش کند آتش در ریشش افتاد، خودش را در آب انداخت پس او را دیدم که تمام گوشت بدنش سوخته و مانند جمجمه شده بود.⁽³⁾

و در کفایة الطالب و المحاسن و المساوی و الصواعق المحرقه، این معجزه را نقل کرده و به جای جمجمه (حممة) نوشتهاند یعنی مانند ذغالی شده بود.⁽¹⁾

آری چه میخواهی؟ گفت:

یَا حُسَینُ ابْشِرْ بِالنَّار.⁽⁴⁾

حسین(علیه السلام) در جوابش فرمود: دروغ گفتی! من وارد میشوم بر پروردگار غفور و شفیع مطاع. تو کیستی؟ گفت: ابن حوزه.

حسین(علیه السلام) دست بلند کرد و گفت:

«أَلَّلهُمَّ حَزِّهِ إِلَی النَّارِ»؛

«خدایا او را به سوی آتش بران».

ابن حوزه خشمناک شد، و اسب خود را به طرف نهر حرکت داد، پایش به رکاب آویخته شد و اسب او را از این سو به آن سو میبرد تا از اسب به زمین افتاد، ران و ساق و پاهای او قطعه قطعه شد و یک سمت دیگر بدنش همچنان به رکاب آویخته بود، اسب او را به هر سنگ و درخت میزد تا مرد.

مسروق بن وائل حضرمی که با سپاه عمر سعد به طمع آنکه سر حسین(علیه السلام) را برای ابن زیاد ببرد، و منصب و رتبه بگیرد آمده بود چون آن کیفر خدایی را با ابن حوزه دید بازگشت، و گفت: من از اهل بیت چیزی دیدم که هرگز با آنها نبرد نخواهم کرد.⁽¹⁾نظیر این معجزه را ابن بنت منیع از علقمة بن وائل یا وائل بن علقمه درباره مردی به نام جریره روایت کرده است.⁽²⁾

ابومخنف گفت: عمرو بن شعیب از محمد بن عبدالرحمن نقل کرد که از دست های ابحر بن کعب در زمستان آب میچکید، و در تابستان مانند چوب خشک میشد.⁽⁵⁾

علامه اجهوری میگوید: حصین بن تمیم به حرارتی در شکم و برودتی در پشت مبتلا شد، و از گرما و تشنگی صیحه میزد. برایش آب و غذا میآوردند که پنج نفر را کافی بود، آن را مینوشید، و همچنان تشنه بود به این حال بود تا بعد از مدت کوتاهی از شهادت حسین(علیه السلام) هلاک شد.⁽¹⁾

«اِسْقُونَا مَاءً»؛

«به ما آب بدهید».

مردی عوض آب تیری انداخت که دهان آن یگانه مجاهد راه خدا را از ناحیه گونه پاره کرد. حضرت فرمود: خدا تو را سیراب نسازد. آن مرد تشنه شد، و آن قدر تشنگی او را به زحمت انداخت که خویشتن را در آب فرات انداخت و آب نوشید تا مرد.⁽²⁾

ماری را دیدم که آمد در میان سرها گردش کرد، و داخل بینی ابن زیاد شد. طولی نکشید بیرون آمد و رفت تا پنهان شد. بار دیگر دیدم مردم میگویند: آمد آمد.

تا دومرتبه یا سه مرتبه رفت و آمد و این جریان تکرار شد.⁽¹⁾

«لَا أَکَلْتَ بِهَا وَلَا شَرِبْتَ وَحَشَرَکَ اللهُ مَعَ الظَّالِمِینَ»؛

«با این دست نخوری و ننوشی، و خدا تو را با ستمکاران محشور سازد».سپس آن برنس را از سر بیفکند، و کلاهی دیگر طلبید و بر سر گذاشت و عمامه بر آن پیچید و خسته شده بود. آن مرد کندی برنس آن حضرت را که از خز بود برگرفت. وقتی از کربلا برگشت، میخواست آن برنس را از خون بشوید، زنش که امّ عبدالله دختر حرّ و خواهر حسین بن حربدی بود برآشفت و گفت:

پسر دختر پیغمبر را میکشی و لباسش را به خانه من میآوری. آن را از نزد من بیرون ببر!. کسان مالک نقل کردند که آن روسیاه همواره تنگدست و بد روزگار بود تا مرد.⁽¹⁾

عبدالملک بن مروان درحالی که در ایوان کاخ خود نشسته بود از جمعی که در حضورش بودند پرسید که بامداد قتل حسین در بیت المقدّس چه روی داد؟ هیچ کس او را پاسخ نداد.

زهری گفت: شبی که در بامداد آن علی بن ابی طالب(علیه السلام) کشته شد و شب قتل حسین(علیه السلام) سنگی در بیت المقدّس برداشته نشد مگر آنکه در زیر آن خون تازه یافتشد. عبدالملک گفت: راست گفتی همان کسی که برای تو این را نقل کرد برای من هم نقل کرده و من و تو در نقل این حدیث، غریب و منفردیم. سپس مال بسیاری به او داد.⁽⁴⁾

و نیز محبّ طبری از ابن السری از زهری روایت کرده که چون حسین(علیه السلام) کشته شد، سنگی در شام برداشته نشد مگر آنکه در زیر آن خون دیده شد.⁽¹⁾

أَ

تَرْجُو اُمَّةٌ قَتَلَتْ حُسَیْناً

شَفَاعَةَ جَدِّهِ یَوْمَ

الْحِسَابِ⁽²⁾

آن گمراهان بترسیدند، و سر را گذاشتند و گریختند.⁽³⁾

پوشیده نماند که راجع به این شعر، روایات و اخبار متعدد به نظر رسیده و ازجمله سبط ابن جوزی، ابن حجرهیتمی، صاحب نظم دررالسمطین، شبراوی، دمیری و دیگران آن را روایت کرده اند.⁽⁴⁾

به خدا سوگند دیدم سر حسین(علیه السلام) را وقتی به دمشق میآوردند، و در جلوی آن حضرت مردی سوره کهف قرائت میکرد تا به این آیه رسید:

أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْکَهْفِ وَالرَّقیمِ کَانُوا مِنْ آیَاتِنَا عَجَباً⁽⁴⁾ آن سر مبارک به سخن در آمد و فرمود:

«قَتْلِی أَعْجَبُ مِنْ ذَلِکَ»؛«کشته شدن من شگفت انگیزتر از داستان کهف و رقیم است».

و صبان نیز این کرامت باهره را نقل کرده، و عبارتش به این گونه است:

فَنَطَقَ الرَّأْسُ الشَّرِیفُ بِلِسَانٍ عَرَبِیٍّ فَصِیحٍ فَقَالَ جِهَاراً:

«أَعْجَبُ مِنْ أَصْحَابِ الْکَهْفِ قَتْلِی وَحَمْلِی»؛⁽⁵⁾

آن سر شریف به زبان عربی فصیح به نطق آمد، و آشکارا فرمود: «شگفت آورتر از قصة اصحاب کهف، کشته شدن من و بردن سر من (به مجلس ابن زیاد و یزید) است».

دمیری گفته است: چهار نفر بعد از موت سخن گفتند:⁽¹⁾یحیی بن زکریا، حبیب نجار که گفت:

یَا لَیْتَ قَوْمِی یَعْلَمُونَ؛⁽²⁾ جعفر طیّار که گفت:

وَ لَا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللّهِ...⁽³⁾ و حسین بن علی(علیهما السلام) که گفت:

وَ سَیَعْلَمُ الَّذینَ ظَلَمُوا أَیَّ مُنْقَلَبٍ یَنْقَلِبُونَ.⁽⁴⁾ 20. صاحب البدء و التاریخ نقل کرده است:⁽⁵⁾در شبی که شهادت حسین(علیه السلام) در روزش اتّفاق افتاد، مردم مدینه شنیدند گویندهای که شخص او را کسی ندید، میگفت:

مَسَحَ الرَّسُولُ جَبِینَهُ *** فَلَهُ بَرِیقٌ فِی الْخُدُودِ

أَبَوَاهُ مِنْ عَلْیَا قُرَیْشٍ *** وَجدُّهُ خَیْرُ الْجُدُودِ

«رسول خدا(صلی الله علیه وآله) پیشانیش را دست کشید، صورتش براق و نورانی گشت، پدر و مادرش از بزرگان قریشند و جدّش بهترین جدهاست».

در بین راه در مکانی منزل گزیدند که در آنجا دیر راهبی بود. سر مبارک را به عادتی که داشتند بیرون آوردند و بر نیزه زدند و پاسبانی بر آن گماشتند و نیزه را به دیر استوار ساختند.

چون شب به نیمه رسید راهب نوری از سر مبارک تا آسمان دید. به آن گروه ستم پیشه گفت: شما کیستید؟

گفتند: ما سپاه ابن زیادیم.

گفت: این سر کیست؟

گفتند: سر حسین بن علی بن ابی طالب پسر فاطمه دختر رسول خدا(صلی الله علیه وآله) است.گفت: پیغمبر شما؟

گفتند: آری.

گفت: بد مردمی هستید شما. اگر مسیح را فرزندی بود ما او را در حدقههای دیدگانمان جای میدادیم.

سپس گفت: آیا میخواهید به شما چیزی بدهم؟

گفتند: چه به ما میدهی؟

گفت: ده هزار دینار میدهم تا این سر مبارک را به من بدهید که تمام شب در نزد من باشد، و هنگامی که خواستید بروید آن را از من بگیرید. آن اشقیا قبول کردند و سر را به او دادند و طلاها را گرفتند.

راهب سر را گرفت و آن را از گرد و غبار شست و بوی خوش و عطریات بر آن سر نازنین زده و بر دامن خود نهاد و شب را تا بامداد به گریه پرداخت، چون بامداد طالع شد گفت:

ای سر! من غیر از خودم مالک کسی و چیزی نیستم، و من شهادت میدهم به وحدانیت و یگانگی خدا و رسالت جد تو محمّد و خدا را گواه میگیرم که من بنده تو هستم.

سپس از دیر بیرون آمد و به خدمت اهل بیت(علیهم السلام) مشغول شد.

ابن هشام در سیره میگوید: آن گروه آن سر عزیز را گرفتند و به راه خود شدند. وقتی به دمشق نزدیک شدند و خواستند طلاها را قسمت کنند دیدند همه تبدیل به خزف شده و بر یک سوی آنها نوشته شده بود:

وَلَا تَحْسَبَنَّ اللّهَ غَافِلاً عَمَّا یَعْمَلُ الظَّالِمُونَ....⁽¹⁾ و بر سوی دیگر نوشته شده بود:

وَسَیَعْلَمُ الَّذِینَ ظَلَمُوا أَیَّ مُنْقَلَبٍ یَنْقَلِبُونَ.⁽²⁾پس آنها را در بردی که نهری است در دمشق ریختند.⁽³⁾این معجزه را ابن حجر نیز روایت کرده است.⁽⁴⁾

أَلَا تَرَی إِلَی الْفُرَاتِ یَا حُسَیْنُ کَأَنَّهُ بُطُونُ الْحَیَّاتِ وَاللهِ لَا تَذُوقُهُ أَوْ تَمُوتُ عَطَشاً؛

«ای حسین آیا نمیبینی که آب فرات مانند شکم ماهی میدرخشد!؟ به خدا قسم از آن نخواهی چشید تا از تشنگی جان بدهی»!.

گفت: به خدا سوگند این مرد که چنین جسارتی به حسین(علیه السلام) نمود میگفت آب به من بدهید، آب برایش میآوردند آن قدر مینوشید که از دهانش بیرون میآمد، باز میگفت: آب به من بدهید تشنگی مرا کشت! پس به همین حال بود تا مرد.⁽²⁾

لابُدَّ أَنْ تَرِدَ الْقِیَامَةَ فَاطِمَةُ *** وَقَمِیصُهَا بِدَمِ الْحُسَیْنِ مُلَطَّخُ

وَیْلٌ لِمَنْ شُفَعَاؤُهُ خُصَمَاؤُهُ *** وَالصُّورُ فِی یَوْمِ الْقِیَامَةِ یُنْفَخُ⁽³⁾

به ناچار فاطمه(علیها السلام) وارد صحنه قیامت میشود، درحالی که پیراهنش به خون حسین(علیه السلام) رنگین است؛ وای بر کسی که شفاعت کنندگانش دشمنانش باشند، روز قیامت که بر صور دمیده میشود.

چند مرتبه او را به این گونه عذاب کردند، آن جانوران میمردند و او را اذیت نمیکردند. وقتی به صلاحالدین خبر دادند او را احضار کرد و از سبب آن پرسش نمود، گفت:سببی برای آن نمیدانم جز آنکه وقتی سر شریف را به اینجا میآوردند من آن را با حریر و بوی خوش بر سر گرفتم تا در ضریح گذاردم.

صلاحالدین گفت: چه سببی از این شریف تر است و از او عفو کرد.⁽²⁾

ای آقا! من همسایه تو هستم، و چشمم نابینا شده از خدا به واسطة تو میخواهم که به من آن را برگرداند، اگر چه یک چشمم باشد پس شبی در خواب دید که جمعی به سوی مشهد تشریف میآورند. پرسید: اینها کیستند؟

به او گفتند این پیغمبر و یاران او هستند، آمدهاند برای زیارت حسین پس با آنها وارد مشهد شد و همان خطابی را که در بیداری با آن حضرت داشت در خواب هم تکرار کرد.

سیدالشهدا(علیه السلام) به سوی جدّش توجّه کرد، و برای پیغمبر(صلی الله علیه وآله)

آنچه را آن مرد میگفت بر سبیل شفاعت از او عرض کرد.

پیغمبر(صلی الله علیه وآله) به علی(علیه السلام) فرمود:

«یَا عَلِیُّ کَحِّلْهُ»؛

«یا علی دارو در چشمش بکش».

علی(علیه السلام) سرمهدان، و میلی بیرون آورد، و به او فرمود پیش بیا تا دارو در چشمت بکشم، و میل را به کمی از کحل زد و در چشم راست او کشید به طوری که احساسسوزش کرد و ناله کرد و از خواب بیدار شد درحالی که هنوز آن حرارت در چشمش باقی بود، پس چشم راست را باز کرد و تا زنده بود با آن میدید و به شکرانه این کرامت فرش هایی برای مشهد حسینی تهیه و تقدیم کرد.⁽¹⁾

جوانی را از کسانی که با حسین بودند کشتم که اثر سجده در میان چشم هایش ظاهر بود از آن زمان که او را کشتم تا حال شبی نمیخوابم مگر آنکه میآید و گریبان مرا میگیرد و به سوی جهنم میبرد و مرا در آن میافکند پس من صیحه میزنم به نوعی که کسی در قبیله باقی نمیماند مگر آنکه صدای صیحه مرا میشنود.

اصبغ گفت مقتول آن مرد، حضرت عباس بود.⁽²⁾

معجزات و کرامات سیدالشهدا(علیه السلام) در کتب سنّی و شیعه بسیار است هرکس زیاده بر این بخواهد به کتاب مناقب ابن شهرآشوب، و بحارالانوار و عوالم العلوم و کتاب های دیگر رجوع نماید.

خضوع اهل باطل در برابر عظمت اهل حقّ

در وجود انسان یک چراغی از عالم غیب روشن و نوری پرتوافکن است که او را به راستی، و حق پرستی، عدالت و امانت، راهنمایی مینماید.

این نور به واسطة مددهایی که از عالم غیب به او میرسد و در اثر اعمال صالحه و علم و معرفت و تربیت صحیح، قوّت میگیرد تا آنجا که از اشعه آن تمام باطن وسیع انسان روشن میشود و هیچ نقطه تاریکی در وجود آدمی باقی نمیگذارد.

چنانچه سوء رفتار و کردار زشت و توجّه زیاد از اندازه به امور مادی و محسوس و جهل و بیاطلاعی از حقایق و معارف و معقولات موجب میشود که پردههایی ضخیم بینش چشم دل را بگیرد و اشتغال به مناهی و ملاهی و حب دنیا و جاه و مقام و شهوات بشر را سرگرم نموده و از تفکر در عواقب امور و سرنوشتی که در پیش دارد و آیندهای که در انتظار اوست باز میدارد.

ولی در این مرحله هم انسان هرچه سقوط کند، و مصداق: اُولَئِکَ کَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ⁽¹⁾گردد باز هم گاهی یک راهها و روزنهها و دریچههایی از وجودش به سوی عالم غیب و حقیقت باز میگردد که اگر بخواهد جهشی کند و خود را از سیاه چال سقوط و محیط تاریک و پر از بحران شهوات و عالم حیوانی بیرون اندازد میتواند.

اسم این را درک میگذارید، بگذارید؛ وجدان واقعی انسان مینامید بنامید؛ غریزه حقیقت خواهی و سرشت خداداد، فطرت، هرچه اسمش باشد، و هرکس از این دید

عالی و بینش پاک بشری هر تعبیری میخواهد بنماید، این قدر هست که درباطن انسان هرچه هم تاریک شود گاهی یک روشنی ضعیف و خفیفی خودنمایی مینماید که همان فهم و درک خفیف او را در مقابل خدا مسئول میسازد و حجت را بر او تمام میکند به طوری که همه از او انتظار انجام وظیفه و عمل به تکلیف و احترام به شرف انسانیت دارند و اگر خلاف وظیفه رفتار کند و به بیشرفی تن در دهد او را مستحقّ ملامت و سرزنش و قابل مجازات و تأدیب میدانند.

ما میبینیم مخالفان انبیا و مکتب های حق پرستی و حریت و عدالت، در هنگامهای که گرم مبارزه با مردان خدا بودند در یک مواقعی مثل آنکه بیاختیار یا ناآگاه باشند زبان به مدح و ثنای آنها میگشودند، و تحت تأثیر پاک دامنی، حقیقت، معنویت، قدس، تقوا و طهارت آنها واقع میشدند، گریه میکردند و اندوه میخوردند. اما دوباره همان راه خود را ادامه میدادند مثل کسی که از خود بی خود شود و مدهوشانه به مطالبی بر زیان خودش اقرار و اعتراف کند و ناگهان به خود آید و باز به همان پله اول برگردد و در قلعه حاشا و انکار بنشیند.

تاریخ اسلام پر است از اقرارها و اعترافات دشمنان سرسخت پیغمبر(صلی الله علیه وآله) و ائمه طاهرین(علیهم السلام) به حقیقت آنها.

آری دشمنان کینه کش و متعصب و دنیاپرست و مغرور اهل بیت(علیهم السلام)، شهادت به فضیلت و حق پرستی آنها، و بطلان خود میدادند و اقرار میکردند که حب دنیا یا عناد و لجاج آنها را به مخالفت برانگیخته است.

داستان ابوسفیان و اخنس و ابوجهل را در تاریخ حضرت رسول اعظم(صلی الله علیه وآله) بخوانید که چگونه محرمانه و دور از چشم دیگران شب ها برای شنیدن آیات قرآن مجید نزد پیغمبر خدا می رفتند، و روز با آن حضرت مخالفت و ستیزه داشتند.⁽¹⁾

کسانی که علی(علیه السلام)، را خانه نشین کردند به فضایل او معترف بودند و او را لایق ترین شخصیت عالم اسلام میدانستند. معاویه و عمروعاص، چه در زمان حیات حضرت علی(علیه السلام)، و چه بعد از حیات او در مجالس خصوصی و حتی در مجالس عمومی مکرر از فضایل و علم و زهد علی(علیه السلام) سخن میگفتند، و گاهی تحت تأثیر تذکر و یاد عبادات و زهد و عدالت آن حضرت میگریستند. سخنان مروان وقتی در حمل جنازه حضرت امام حسن مجتبی(علیه السلام) شرکت میکرد معروف و مشهور است.

عبدالملک مروان وقتی در ضرب نقود به آن مشکل عجیب و مهم برخورد ناچار - چنانچه بیهقی و دمیری نقل کرده اند - متوسل به ذیل علم حضرت امام باقر(علیه السلام) گردید و از آن ولی خدا حلّ آن مشکل را طلبید.⁽¹⁾

منصور دوانیقی همان کسی که آن همه سادات و فرزندان پیغمبر را به قبیحترین وضعی کشت، و برحسب نقلهای معتبر به امر او حضرت امام صادق(علیه السلام) را مسموم و شهید کردند، بنا به نقل یعقوبی از اسماعیل بن علی بن عبدالله بن عباس برای آن حضرت آن قدر گریه کرد که ریشش از اشکش تر شد، و میگفت:

آقای اهل بیت، و بقیه نیکان ایشان از دنیا رفت. سپس گفت: جعفر از آن کسان بود که خدا در شأن آنها فرمود:

ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکِتَابَ الَّذِینَ اصْطَفَیْنَا مِنْ عِبَادِنَا⁽²⁾ «و از کسانی بود که خدا آنها را برگزید، و از پیش قدمان در خیرات بود».⁽³⁾

هارون معترف به مقامات حضرت موسی بن جعفر(علیهما السلام) بود، و داستانی که مأمون راجع به احترام او از حضرت امام کاظم(علیه السلام) نقل کرده مشهور است. راجع به سایر ائمه(علیهم السلام) نیز به همین گونه خلفا و دشمنان آنها به فضایلشان اعتراف میکردند و در حلّ مشکلات و مسائل معضله علمی به آنها پناه میبردند. البتّه نمیتوان انکار کرد که بیشتر این اعترافات از سوی دشمن، بر اساس سیاست و نیرنگ و مصلحت روز و خودنمایی و به قصد اغفال مردم بوده ولی این اعترافها مقبولیت طرف و حسن شهرت و اتّفاق عموم را بر لیاقت و صلاحیت او ثابت میکند که دشمن هم فرصت و زمینه برای تردید یا انکار آن نمیبیند.

آنچه گفته شد از خضوع دشمن و تواضع او در برابر حقیقت مردان خدا در تاریخ زندگی حضرت سیدالشهدا(علیه السلام) نمایان و آشکار است. عباس محمود عقّاد دانشمند معروف مصری میگوید:

در میان کسانی که به جنگ حسین رفتند یک نفر که دعوت حسین را باطل بداند و خود را به کیشی غیر از کیش اسلام معرفی کند نبود مگر کسانی که کفر را در باطن خود پنهان مینمودند (که آنها نیز به ظاهر اظهار اسلام میکردند) میگوید:

سپاهی که به جنگ حسین رفت، سپاهی بود که برای کشمکش با دل و وجدان خود جنگ میکرد و برای خاطر والی و فرمانده و ارتشبدش با خدای خودش نبرد مینمود. اگر جنگ آن گروه، جنگ عقیدهای با عقیدهای دیگر بود مانند جنگ مسلمین و مجوس یا مسلمین و نصاری، این قدر دامنشان به ننگ و عار نفاق، و زشتی اخلاق آلوده نمیشد. دشمنی این مردم با عقیدهای که میدانستند حقّ است (و جنگ آنها با مردی که میدانستند مرد حقّ است) ناستودهتر از دشمنی و جنگ کسانی است که از راه جهل و نادانی جنگ مینمایند؛

لِأنَّهُمْ یُحَارِبُونَ الْحقّ وَهُمْ یَعْلَمُونَ.⁽¹⁾

ازاین جهت در آن مواقف خطرناک، دشمنان حسین در تاریکی و ظلمتی فرو رفته بودند که حتی از کمترین درخششی از عالم نور و فداکاری، محروم شده بودند و به حقیقت روز کربلا، دو نیروی متضاد، نیرویی از عالم ظلمانی با نیرویی از عالم نور باهم در نبرد شدند.⁽¹⁾

ابن اعثم روایت کرده که وقتی نامه یزید به ولید رسید که در آن فرمان صریح به قتل حسین(علیه السلام) و وعده جایزه و فرماندهی داده بود سخت دلتنگ شد، و گفت:

لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللهِ.

اگر یزید همه دنیا را با انواع زینت ها و نعمت هایش به من بدهد، من هرگز در خون فرزند رسول خدا(صلی الله علیه وآله) شریک نخواهم شد هرچه خواهد گو باش.⁽²⁾

دینوری میگوید: وقتی مروان پیشنهاد کشتن حسین را به ولید داد گفت:

وَیْحَکَ أَ تُشِیرُ عَلَیَّ بِقَتْلِ الْحُسَیْنِ بْنِ فَاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِ اللهِ - صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ وَعَلَیْهِمَا السَّلَامُ - وَاللهِ إِنَّ الَّذِی یُحَاسَبُ بِدَمِ الْحُسَیْنِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ لَخَفِیفُ الْمِیزَانِ عِنْدَ اللهِ؛⁽³⁾

وای بر تو آیا مرا به کشتن حسین پسر فاطمه دختر رسول الله(صلی الله علیه وآله) اشاره میکنی؟ به خدا سوگند! آن کس که روزقیامت به خون حسین محاسبه شود ترازوی حسناتش نزد خدا سبک است.

از این جمله آشکار است که ولید از بیشرمی و پلیدی روان مروان بسیار تعجّب نموده و انتظار نداشت شخصی که خود را مسلمان میداند هرچند مثل

مروان، منافق و بدسابقه باشد چنین پیشنهادی را بدهد؛ لذا چنانچه سبط ابن جوزی میگوید: به او گفت: ای مروان،

وَاللهِ مَا اُحِبُّ أَنَّ لِی مَا طَلَعَتْ عَلَیْهِ الشَّمْسُ، وَإِنِّی قَتَلْتُ حُسَیْناً؛

به خدا قسم دوست نمیدارم که آنچه آفتاب بر آن میتابد مال من باشد، و من حسین را کشته باشم.⁽¹⁾

ابن اثیر روایت کرده که گفت:

وَاللهِ مَا اُحِبُّ أَنَّ لِی مَا طَلَعَتْ عَلَیْهِ الشَّمْسُ وَغَرُبَتْ عَنْهُ مِنْ مَالِ الدُّنْیَا وَمُلْکِهَا وَإِنِّی قَتَلْتُ حُسَیْناً أَنْ قَالَ لَا اُبائِعُ وَاللهِ إِنِّی لَأَظُنُّ أَنَّ امْرَءً یُحَاسَبُ بِدَمِ الْحُسَیْنِ لَخَفِیفُ الْمِیزَانِ عِنْدَ اللهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ.⁽²⁾

خوارزمی روایت کرده که بعد از اینکه مروان، ولید را به کشتن امام حسین(علیه السلام) تحریص کرد، و گفت: اگر شتاب در پایان دادن به کار حسین نکنی میترسم که از درجه و اعتباری که نزد یزید داری بیفتی. ولید گفت:مَهْلاً، وَیْحَکَ دَعْنِی مِنْ کَلَامِکَ هَذَا، وَأَحْسِنِ الْقَوْلَ فِی ابْنِ فَاطِمَةَ فَإِنَّهُ بَقِیَّةُ وُلْدِ النَّبِیِّینَ؛⁽³⁾

آرام باش، وای بر تو! مرا به حال خود بگذار از این سخنان نگو. دربارة پسر فاطمه گفتار نیکو داشته باش! زیرا که او باقی ماندة فرزندان پیغمبران است.

و نیز خوارزمی نقل کرده که وقتی ولید از توجّه موکب حسینی به سوی عراق آگاه شد به ابن زیاد نوشت:

أمّا بَعْدُ فَإِنَّ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ قَدْ تَوَجَّهَ إِلَی الْعِرَاقِ، وَهُوَ ابْنُ فَاطِمَةَ الْبَتُولِ، وَفَاطِمَةُ بِنْتُ رَسُولِ اللهِ فَاحْذَرْ یَا ابْنَ زِیَادٍ أَنْ تَأْتِیَ إِلَیْهِ بِسُوءٍ فَتُهَیِّجَ عَلَی نَفْسِکَ فِی هَذِهِ الدُّنْیَا مَا لَا یَسُدُّهُ شَیْءٌ، وَلَا تَنْسَاهُ الْخَاصَّةُ وَالْعَامَّةُ أَبَداً مَا دَامَت الدُّنْیَا.

این نامه - که از آن محبوبیت و عظمت مقام حسین در بین مسلمین و شدت سوء انعکاس هتک احترامات او در قلوب عموم آشکار است - این است:

حسین بن علی متوجّه عراق شده است، و او پسر فاطمه بتول، و فاطمه دختر پیغمبر خدا(صلی الله علیه وآله) است، ای فرزند زیاد، پس بترس از آنکه نسبت به او بدرفتاری نمایی، و بر خود عیب و عاری برانگیزی که هیچ چیز آن را جبران ننماید، و خواص، و عوام تا دنیا باقی است هرگز آن را فراموش نسازند.

خوارزمی بعد از نقل این داستان می گوید:فَلَمْ یَلْتَفِتْ عَدُوُّ اللهِ إِلَی کِتَابِ الْوَلِیدِ؛

آن دشمن خدا به نامه ولید اعتنایی نکرد.⁽¹⁾

ابن اثیر می گوید: وقتی عمر بن سعد از عبیدالله مهلت گرفت تا درباره جنگیدن با حسین(علیه السلام) فکر کند، به منزل آمد و با خیرخواهان خودش مشورت کرد. با هرکس مشورت مینمود او را از اقدام به این جرم عظیم باز میداشت.

حمزة بن مغیرة بن شعبه - که پدرش مغیره در انحراف از اهل بیت(علیهم السلام) معروف و از پایه گذاران پادشاهی یزید بود - پسرخواهرش نزد او آمد و گفت: به خدا پناه میبرم

از اینکه به جنگ حسین بروی و خدا را مخالفت کنی و قطع رحم نمایی. به خدا سوگند اگر از دنیای خود و آنچه داری و از سلطنت تمام روی زمین اگر برای تو بود بیرون بیایی، بهتر است برای تو از اینکه خدا را ملاقات کنی درحالی که خون حسین به گردنت باشد.⁽¹⁾

ابوزهیر عبسی گفت: شنیدم شبث بن ربعی در امارت مصعب می گفت: خدا به اهل این شهر (کوفه) هرگز خیر ندهد و آنها را از رشد و استقامت محروم سازد. آیا عجب نمی کنید که ما با علی بن ابیطالب و بعد از او با پسرش برای یاری آل ابی سفیان پنج سال نبرد کردیم پس از آن در کنار آل معاویه و پسر سمیه زانیه، با پسر علی که بهترین اهل زمین بود جنگ کردیم. ضَلالٌ یَا لَکَ مِنْ ضَلَالٍ.⁽²⁾

ابن سعد در طبقات گفته مرجانه مادر عبیدالله بن زیاد به او گفت:

یَا خَبِیثُ قَتَلْتَ ابْنَ بِنْتِ رَسُولِ اللهِ وَاللهِ لَا تَرَی الْجَنَّةَ أَبَداً؛⁽³⁾

ای خبیث! پسر دختر رسول خدا را کشتی! به خدا هرگز بهشت را نخواهی دید.

حمید بن مسلم گفت: عمر بن سعد با من دوست بود بعد از بازگشتن از جنگ حسین(علیه السلام) به نزد او رفتم و از حالش پرسیدم، گفت: از حال من نپرس که هیچ کس از منزلش بیرون نرفت و برنگشت که بازگشت او بدتر از من باشد، قطع خویشاوندی کردم و گناه بزرگی را مرتکب شدم.⁽⁴⁾

و نیز عمر بن سعد وقتی از نزد ابن زیاد برخاست و به منزلش میرفت میان راه میگفت: هیچ کس بازگشت از سفر نکرد به این گونه که من بازگشتم، اطاعت کردم فاسق ظالم پسر زیاد فاجر را، و خدای عادل را معصیت کردم، و خویشاوندی شریفه را بریدم.

عمر سعد تا زنده بود مردم از او کناره گیری میکردند هروقت به گروهی از مردم میگذشت، از او روی میگرداندند و هروقت داخل مسجد میشد مردم بیرون میآمدند، و هرکس او را میدید به او دشنام میداد ناچار خانهنشین شد تا کشته گشت.⁽¹⁾

ابن اثیر و طبری روایت کرده اند: وقتی آن جماعت که سر حسین را از کوفه به شام آورده بودند بر یزید وارد شدند و آن سر مبارک را پیش روی آن ملعون گذاردند و سرگذشت کربلا را برایش گفتند، هند دختر عبدالله بن عامر بن کریز، زن یزید با جامهاش سرش را پوشید (و بدون عبا) بیرون آمد گفت:

آیا سر حسین پسر فاطمه دختر رسول خداست؟یزید گفت: آری در مصیبت او با صدای بلند گریه کن، و برای پسر دختر رسول خدا و خالص قریش لباس عزا بپوش! ابن زیاد شتاب کرد او را کشت، خدا او را بکشد.⁽²⁾

حتی ابن زیاد ملعون نیز چنان تحت تأثیر اعتراضات قاطبه مسلمین واقع و در امواج تنفر و انزجار عمومی غرق و نکوهیده نام شد که در اندیشه تبرئه خود، و محو نامههایی که راجع به قتل حسین(علیه السلام) نوشته بود برآمد.

هشام بن عوانه گفت: ابن زیاد بعد از شهادت حسین(علیه السلام) به عمر بن سعد گفت: آن نامهای که راجع به کشتن حسین به تو نوشتم کجاست؟ گفت: من برای انجام فرمان تو رفتم و نامه گم شد.

گفت: باید آن را بیاوری: گفت: گم شد. گفت: به خدا قسم البتّه باید آن را بیاوری! گفت: به خدا سوگند آن دست آویز اعتذار من در نزد زنان سالخورده قریش است.به خدا سوگند من راجع به حسین نصیحتی به تو کردم که اگر آن را با پدرم سعد وقاص کرده بودم حقّ نصیحت را ادا نموده بودم.

عثمان بن زیاد برادر عبیدالله گفت:

راست میگوید به خدا سوگند دوست میداشتم که از پسران زیاد مردی نماند مگر آنکه در بینی او حلقه غلامی تا روز قیامت باشد و حسین کشته نشده باشد.

هشام گفت والله عبیدالله این سخن را رد نکرد.⁽¹⁾

ابومخنف روایت کرده که مردم به سنان بن انس گفتند: حسین بن علی پسر فاطمه دختر رسول الله(صلی الله علیه وآله) و بزرگ ترین عرب را که میخواست به حکومت بنی امیه پایان دهد کشتی، برو به نزد فرماندهان خودت و پاداش بگیر، اگر تمام اموال خزینههای خودشان را به تو بدهند کم است! سنان سواره رو به سوی خیمه عمر سعد آمد. او گستاخ و شاعر و مرد احمقی بود آمد بر در خیمه عمر بن سعد ایستاد و گفت:

أَوْفِرْ رِکَابِی فِضَةً وَذَهَباً *** إِنِّی قَتَلْتُ الْمَلِکَ الْمُحَجَّبَا

قَتَلْتُ خَیْرَ النَّاسِ اُمّاً وَأَباً *** وَخَیْرُهُمْ إِذْ یَنْسِبُونَ نَسَباً

رکاب اسب مرا با طلا و نقره پر کن! زیرا من سلطان صاحب عظمت و جلال را کشتم، کسی را کشتم که بهترین مردم بود از جهت پدر و مادر، و در مقام افتخار به نسب، نسبش از بهترین تبارها بود!.

عمر سعد گفت: شهادت میدهم که دیوانهای هستی که هرگز افاقه نیافتی. سپس گفت: او را نزد من بیاورید، وقتی او را وارد خیمه نمودند با خنجر کوچک یا چوب دستی خود به او زد، و گفت: ای دیوانه، آیا این گونه سخن میگویی؟ به خدا اگر ابن زیاد این سخنان را از تو بشنود گردنت را میزند.⁽¹⁾با این تنبیهی که عمر سعد از سنان کرد، خولی وقتی سر مبارک را نزد ابن زیاد برد همین اشعار را قرائت کرد.⁽²⁾

إِمْلأْ رِکَابِی فِضَّةً وَذَهَباً *** فَقَدْ قَتَلْتُ الْمَلِکَ الْمُحَجَّبَا

وَمَنْ یُصَلِّی الْقِبْلَتَیْنِ فِی الصَّبا *** وَخَیْرَهُمْ إِذْ یَذْکُرُونَ النَّسَبَا

قَتَلْت خَیْرَ النَّاسِ اُمّاً وَأَبَاً

ابن زیاد خشمناک شد. گفت: تو که این را میدانستی چرا او را کشتی؟ به خدا قسم از من جایزه نخواهی دید و گردنش را زد.

عمرو بن حریث که از خواص زیاد، و پسرش عبیدالله بود، و گاهی ازطرف آنها نیابت فرمانداری کوفه به او واگذار میشد، بنا به نقل سبط ابن جوزی در خبر جانکاه تقویر، قطعههای کوچکی از گوشت و اعضای آن سر مبارک را از ابن زیاد گرفت و در ردای خزی که به دوشش بود جمع آوری کرد و غسل داد

و عطر و طیب بر آنها زد و کفن کرد، و در خانه خودش دفن نمود و آن خانه معروف به دارالخز گردید.⁽¹⁾

نباید تعجّب کرد از اینکه عمرو بن حریث از گوشت سر امام حسین(علیه السلام) احترام و تجلیل نمود و آن را در خانه خود مدفون ساخت بااینکه در شمار حزب بنی امیّه بود و برطبق فرمان زیاد و عبیدالله کار میکرد؛ زیرا این گونه اشخاص که دین را تا آنجا که با منافع مادّی آنها مزاحمت نکند محترم میشمارند و در هنگام مزاحمت و معارضه دین را به دنیا میفروشند، اینها در عصر ما هم بسیارند.عمرو بن حریث از گوشت سر امام حسین(علیه السلام) تقدیس مینمود و شاید آن را موجب برکت خانه خود میشمرد، اما قاتل آن حضرت را یاری میکرد و در زمان ما هم مردمی هستند که نسبت به سیدالشهدا(علیه السلام) اظهار ارادت میکنند اما با هدف او مبارزه مینمایند، برای اسیری زینب و سایر بانوان اهل بیت(علیهم السلام) گریه میکنند اما نسبت به حجاب و عفّت زنانشان بیتفاوتند، قرآن را بازوبند کودکان خود قرار میدهند و هروقت میخواهند سفر کنند قرآن بر سر میگیرند ولی با احکام قرآن و تعالیم اسلام مخالفت میکنند.

حقیقت این است که اینها هم اگر در آن زمان بودند با یزید همکاری کرده و از کشیدن شمشیر به روی حسین(علیه السلام) خودداری نمیکردند.

«افّ بر این مسلمانان و افّ بر این مسلمانی!»

انعکاس شهادت سیدالشهدا(علیه السلام)

شهادت امام حسین(علیه السلام) در تمام مجامع اسلامی و بلاد مسلمان نشین با تأثر و تأسف شدید روبه رو شد.

برای مسلمان ها غمانگیزتر از خبر فجیع شهادت یگانه سبط پیغمبر و یادگار آن سرور خبری نبود.

اگرچه - در پارهای از نقاط دورافتاده از مرکز اسلام که تربیت آنها تحت سلطه شدید اموی بود و کنترل اخبار، آنها را از آگاهی به حقایق آنچه در عالم اسلام اتّفاق میافتاد، مانع بود - در ابتدا آن طور که باید شهادت آن حضرت به گوش افراد نرسید، ولی با تبلیغات و افشاگری های اسیران کربلا و رفت وآمد مطلعین، عموم مردم از سوء رفتار بنی امیه با خاندان پیغمبر آگاه شدند و موج نفرت و انزجار به زودی همه جا را فرا گرفت.

به راستی در آن شرایطی که حسین(علیه السلام) را شهید کردند - که همه جا را مأموران دولتی و سربازان دژخیم که شرف خود را به جیره و حقوق فروخته بودند، تحت نظر گرفته و دستگاه جاسوسی و کارآگاهان حکومت در همه گوشه و کنار کوچک ترین عکس العمل مردم را گزارش میدادند و آنها را به سیاه چال های زندان و تعذیبات شدید مبتلا میساختند - اگر به جای حسین(علیه السلام) پیغمبر(صلی الله علیه وآله) را هم شهید میکردند، در ابتدا شاید خیلی بیش از اینها انعکاس آن در جوامع مسلمین آشکار نمیگشت.

دوست و دشمن، عالم و جاهل، زن و مرد، از این واقعه انگشت حیرت به دندان گزیدند، و از مهابت این عمل وحشیانه و گستاخی و جسارتشان نسبت به هتک حرمت خدا و رسول، تعجّب ها نمودند.

بعضی از افراد سرشناس مانند عبدالله بن عمرو بن عاص بااینکه شهادت علی(علیه السلام) را در محراب عبادت شنیده بود، شهادت حسین(علیه السلام) و تجاسر اشرار را به قتل آن حضرت پیش بینی و باور نمیکرد.

آری باورکردنی هم نبود، زیرا هنوز پنجاه سال از رحلت پیغمبر اعظم اسلام(صلی الله علیه وآله) نگذشته بود ولی بانگ توحید و صدای رسالت او با سرعت عجیب به گوش جهانیان رسیده و دامنه فتوحات اسلام و نهضت آزادی انسان ها از پرستش بت ها و پیکرهها و زمامداران و پادشاهان و امپراطوران، آسیا و آفریقا را تکان داده بود، و قسمت عمده از کشورهای بزرگ وارد نهضت آسمانی اسلام شده و به تعالیم قرآن گرویده و ذمائم اخلاقی را پشت سر میگذاشتند. روزبه روز صیت عظمت پیغمبر اعظم(صلی الله علیه وآله) دل های بسیاری را فتح میساخت.

پیغمبری که به سوی قومش و به سوی همه افراد بشر، همه درهای رحمت، عزّت، سعادت، غنا و ثروت و خیر دنیا و آخرت را گشود و آنها را از تاریکی به روشنایی، و از ظلمت به نور، و از مرگ به زندگی، و از آن وضع وحشیانه و پر از ننگ و ناکامی به آن حیات شرافتمندانه و اجتماع عالی و انواع نعمت ها رسانید.

پنجاه سال از درگذشت پیامبر عطوف و مهربان و سرمایه عزّت و برکت نگذشته بود که جمعی از اشرار و منافقین امت او از کسانی که به زبان شهادت به رسالت و پیامبری او میدادند، از کسانی که دعوت پیغمبر و برنامههای آسمانی او همه چیزشان: عزّتشان، مجدشان، قدرتشان و افتخارشان شده بود، جمع شدند و مرتکب بزرگ ترین جنایات تاریخ و حق نشناسی شدند. پسر عزیز آن پیغمبر را که مانند خود پیغمبر مایه افتخار و سربلندی آنها و مظهر تمام کمالات انسانیت

بود و برای نجات امت، تلاش و کوشش میکرد با اهل بیت و اطفال خردسال و تنی چند از یاران و اصحابش که همه از اوتاد أرض، و قرّاء قرآن، و عبّاد و زهّاد و معلّمان بزرگ اخلاق فاضله انسانی و راهنمای جامعه و در پاکی و طهارت نمونه فرشتگان مقرّب خدا بودند - در یک بیابانی فرود آوردند و در شدّت زحمت تشنگی قرار داده، و آب را بر روی آنها که میهمان بودند بسته - و به فجیعترین وضعی که تاریخ نظیر آن را نشان نمیدهد کشتند.

باورکردنی نبود، زیرا انتظار نمیرفت خیانت و جنایت بشر تا این حد هم جلو برود، زیرا انتظار نمیرفت بشریت این گونه در عمیقترین درکات نکبات اخلاقی و رذائل ظلم و ستم سقوط کند.

بینهایت شگفتانگیز بود، زیرا بسیاری از کشندگان حسین(علیه السلام)، او را دعوت کرده بودند، حسین(علیه السلام) را میشناختند و از او در عالم اسلام کسی را فاضل تر نمیدانستند.

زیرا دین فروشی و شرافت فروشی آنها بر همه آشکار شد خودشان هم اقرار داشتند. ابوعثمان عبدالرّحمان نهدی که در عهد پیغمبر(صلی الله علیه وآله)، اسلام اختیار کرده و در چندین جنگ مسلمین با کفار شرکت نموده، و دوازده سال مصاحبت سلمان فارسی را یافته، و در عبادت و قرائت قرآن معروف بود وقتی حسین(علیه السلام) به شهادت رسید، از شدت تأثّر و ناراحتی از کوفه هجرت کرد، و گفت:

لَا أَسْکُنُ بَلَداً قُتِلَ فِیهِ إبْنُ بِنْتِ رَسُولِ اللهِ(صلی الله علیه وآله)؛⁽¹⁾

در شهری که در آن پسر دختر پیغمبر(صلی الله علیه وآله) کشته شده باشد سکونت نمیگزینم.

ام ّسلمه که در بین زنان پیغمبر(صلی الله علیه وآله) بعد از خدیجه ام ّالمؤمنین نمونه برجسته یک زن مسلمان بود به روایت ابن سعد وقتی خبر شهادت امام حسین(علیه السلام) به او رسید (متعجّبانه) گفت:

آیا چنین کاری را کردند؟ خداوند خانهها و قبرهایشان را از آتش پر کند سپس آن قدر گریه کرد تا بی هوش شد.⁽¹⁾

حسن بصری میگفت: اگر کشندگان حسین از قوم من بودند، و مرا میان بهشت و جهنم مختار میساختند، آتش جهنم را بر بهشت میگزیدم برای آنکه در بهشت، چشمم به روی پیغمبر(صلی الله علیه وآله) نیفتد و از آن حضرت شرمنده نشوم.⁽²⁾

زهری میگوید: وقتی خبر شهادت حسین(علیه السلام) به ربیع بن خیثم رسید گریه کرد و گفت: کشتند جوانانی را که اگر رسول خدا(صلی الله علیه وآله) ایشان را میدید دوست میداشت آنها را و با دست خود به آنها غذا میداد و آنها را بر زانوی خود مینشانید.⁽³⁾

یحیی بن حکم وقتی از کسانی که سر سیدالشهدا(علیه السلام) را آورده بودند، پرسید: چه کردید؟ گفتند: وارد شدند بر ما از ایشان یعنی اهل بیت، هجده مرد، ما همه را کشتیم، و این سرهای آنها و این زنان اسیر آنهاست، یحیی بن حکم⁽⁴⁾گفت:

حُجِبْتُمْ عَنْ مُحَمَّدٍ یَوْمَ الْقِیَامَةِ لَنْ اُجَامِعَکُمْ عَلَی أَمْرٍ أَبَداً ثُمَّ قَامَ فَانْصَرَفَ؛⁽⁵⁾

شما از محمّد(صلی الله علیه وآله) در روز قیامت پوشیده و محجوب شدید (یعنی چشمتان به جمال آن حضرت نخواهد افتاد) من هرگز در هیچ کاری با شما همکاری نخواهم کرد و برخاست و رفت.

و این یحیی همان کس است که آن اشعار معروف را در مجلس یزید خواند.

ابومخنف میگوید: خبر داد مرا ابوجعفر عبسی از ابی عمّاره عبسی که گفت: یحیی بن حکم برادر مروان گفت:

لُهامٌ بِجَنْبِ الطَّفِّ أَدْنَی قَرَابَةً *** مِنْ إبْنِ زِیَادِ الْعَبْدِ ذِی الْحَسَبِ الْوَغْلِ

سُمَیَّةُ أَمْسَی نَسْلُهَا عَدَدَ الْحَصَی *** وَلَیْسَ لآل ِالْمُصْطَفَی الْیَوْمَ مِنْ نَسْلٍ

آن لشکر بزرگ که در زمین کربلا بودند در خویشی به ما نزدیک ترند از ابن زیاد، برده بدگهر! سمیّه نسل و تبارش به عدد ریگ ها شد، درحالی که برای آل مصطفی امروز نسلی باقی نمانده است.

یزید به سینه او زد و گفت: ساکت شو.⁽¹⁾

مانند یحیی بن حکم از اطرافیان و کسان بنی امیه بسیار بودند که سخت تکان خوردند و نمیتوانستند زبان خود را نگاه دارند و آن را به ذمّ و نکوهش کشندگان حسین(علیه السلام) باز ننمایند، و از عار و ننگی که از ارتکاب این جرم بر دامن بنیامیّه و اعوان و دستگاه های حکومتی آنها نشست چیزی نگویند؛ حتی در اندرون خانه یزید نیز چنان که سابقاً شرح داده شد صدای اعتراض بلند شد؛ زیرا هرکس ذرّهای از اسلام بهره و بویی برده بود نمیتوانست این صحنهها را تماشا کند که مردان خاندان نبوّت را شهید و زنانشان را اسیر کنند، و زبان به اعتراض نگشاید، و به عاملین آن جرائم لعنت و نفرین نکند.

عبدالله بن زبیر گفت: حسین، مردن با کرامت و شرافت را بر زندگی با پستی و ذلت برگزید. خدا حسین را رحمت کند، و کشندة او را خوار سازد. بعد از حسین دیگر کسی به این مردم (یعنی بنی امیّه) اطمینان پیدا نخواهد کرد و سخن آنها را تصدیق نخواهد نمود و عهدشان را نمیپذیرد. به خدا سوگند کشتند کسی را که ایستادنش به نماز و عبادت در شب طولانی و روزه داریش بسیار بود و

سزاوارتر بود به خلافت و زعامت مسلمین از جهت دین و فضایل. به خدا قسم حسین آن کس نبود که قرائت قرآن، گریه از بیم خدا، روزه و مجالس ذکر و یاد خدا را ترک کند و غنا و آوازه خوانی و نوشیدن حرام و شکار را اختیار نماید و در این کلمات اعتراض به یزید داشت.⁽¹⁾

ابن عبّاس گفت:

پیامبر(صلی الله علیه وآله)

را در خواب دیدم پریشان و غبارآلوده و در دستش تنگی از خون بود گفتم: پدر و مادرم فدای تو یا رسول الله(صلی الله علیه وآله) این چیست؟ فرمود: «این خون حسین و اصحاب اوست، امروز همواره آن را جمع آوری کردم»، بعد مکشوف شد که در همان روز (روز عاشورا) حسین شهید شده است.⁽²⁾

زهری گوید: چون خبر شهادت سیدالشهدا(علیه السلام) به حسن بصری رسید، آن قدر گریه کرد که در گونههای او اثر گریه ظاهر شد، و گفت: وای از ذلّت امّتی که زنازادهای از میان آن امّت پسر دختر پیغمبر او را کشت! به خدا سوگند، سر حسین به تنش باز میگردد، پس جدّش و پدرش از پسر مرجانه انتقام خواهند گرفت.⁽³⁾

زن کعب بن جابر به او که جناب بریر را کشته بود گفت:

کشندگان پسر فاطمه را یاری کردی و بریر سیّد قاریان قرآن را کشتی! من هرگز با تو سخن نخواهم گفت.⁽⁴⁾

عظمت شهادت حسین(علیه السلام)، و بزرگی جنایت کشتن آن حضرت به قدری در وجدان مردم و نفوس همه سنگین و غیرقابل تحمل بود که حتی آنهایی که

درکربلا حاضر شده بودند با نهایت طمع به جوایز و مناصب و رتبههایی که به آنها عرضه میشد، و با کمال علاقهای که به حفظ مقامات خود در ادارات و مؤسسات حکومت به وسیله جلب رضایت و خشنودی عبیدالله داشتند، نمیتوانستند خود را از اهمیت و عظمت آن غافل کنند، و وجدان های سیاه و تاریک و شقیّ آنها نیز سنگینی این جنایت و بار گناهی را که به دوش گرفته بودند کاملاً احساس میکرد؛ لذا هریک از آنها میخواست کشتن آن حضرت را دیگری به عهده بگیرد.

شبراوی میگوید: حسین همچنان با شجاعت می جنگید، تا آنکه پیکر پاک و نازنینش سی ویک زخم نیزه و سی وچهار زخم شمشیر برداشت تا آنگاه که بر زمین افتاد، شمر با جمعی از سپاهیان، میان آن حضرت و خیام حرم حایل شدند، و زمانی طولانی گذشت و کسی آماده قتل آن حضرت نمیشد، و اگر میخواستند آن حضرت را بکشند، میکشتند ولی هرکس از ارتکاب این جرم بزرگ خودداری میکرد و میخواست دستش به ریختن خون حسین آلوده نشود و هرکس منتظر بود که این ستم عظیم را دیگری مرتکب شود.

پس به تحریک شمر از هر سو به آن حضرت حمله کردند و با آن همه جراحات، آن امام مظلوم مجاهد برمیخاست و بر زمین میافتاد و با قوّت قلب و ثبات و شجاعت، با آنها جهاد میکرد و به آن همه جراحات اعتنا نمینمود و با شهامت قرشی و عزّت هاشمی استوار بود. مانند شیر جهندهای بود که از گزند سگان بیم نداشت.

اما چه میتوان کرد؟ قضاوقدر ازلی و حکمت الهی اقتضا داشت چنین مصیبت سخت و حادثه بزرگ و ناگوار در اسلام روی دهد تا مردم بدانند دنیا بیمقدار و حقیر است و ناملائمات با آن ملازم است، دیگران در سختی ها و مصائب به آن حضرت تأسّی کنند و حسین(علیه السلام) از شهادت به مقامی نائل شود که عشّاق افتخارات بزرگ، آن مقام را آرزو می کنند.

و اگرنه کسی نزد خدا عزیزتر از پاره تن حبیبه مجتبی و سبط رسول مصطفی نبود، و معلوم است که خدا توانا، و قادر بر دفع دشمنان آن حضرت بود.

لَکِنَّهُ یَفْعَلُ مَا یَشَاءُ وَلَا یُسْئَلُ عَمَّا یَفْعَلُ.⁽¹⁾

توجّه نفوس به عظمت پیشامد به نوعی شد که اسلام غرق در مصیبت و داغدار شد.

مرگ یک عالم روحانی و دلسوز برای جامعه، و علاقه مند به تربیت نفوس و تکمیل ارواح و تهذیب اخلاق چقدر مردم را سوگوار میسازد؟ درگذشت یک مرجع دینی و زعیم منحصربه فرد مذهبی چگونه قلوب را میشکند و اشک ها را جاری میسازد.

همه دیدیم که رحلت زعیم بزرگ و مجاهد و استاد عالی قدر ما مرحوم آیت الله بروجردی+ چگونه عالَم اسلام را تکان داد و در ماتم و سوگواری غرق ساخت و چه انقلاب و شورشی در عزای آن مرد بر پا شد.

در شناخت عظمت شهادت حسین و فرزندان و برادران و برادرزادگانش که همه از خاندان نبوت و گوهرهای تابناک دریای هدایت و معنویت بودند باید از این قیاس و میزان استفاده نمود.

نه تنها عظمت شهادت، عظمت شهادت با تشنگی و منع آب، حتی از اطفال خردسال.

شهادت توأم با کشتارهای فجیع و بیرحمانه کودکان و شیرخواران.

شهادت با اسب تاختن بر بدن های پاک شهیدان.

شهادت با برهنه ساختن پیکرهای جانبازان راه خدا.

شهادت با غارت خیمهها و بیرون کردن خلخال و گوشواره از پا و گوش بچههای یتیم.

شهادت با اسارت خاندان رسالت و پردگیان مقدسترین حرم های عفت و عصمت و جلالت.

هیچ یک از این مصائب را نمیشود با مقیاسهای عادی، مانند مقیاس مرگ یک عالم یا یک مرجع اندازه گرفت. هر مقیاسی از تعیین اندازه و سنگینی عظمت این مصائب و انعکاس آن در دل ها عاجز است و تشبیهات و مقایسههای ما مثل کسی است که بخواهد با یک ترازوی کوچک که قدرت تعیین مقدار بیش از ده کیلو را نداشته باشد کوه های بزرگ و کرات عظیمه را بسنجد.

معلوم است انعکاس این گونه مصیبت در دل ها طوفانی ایجاد میکند که از گذشت زمان و مرور ادهار و اعصار آرام نخواهد گرفت. به این سبب بود که یزید و بسیاری از کسانی که در این حادثه جانکاه شرکت داشتند به ظاهر در مقام تبرئه خود برآمدند و هریک میخواستند در محاکمه بزرگ و دادگاهی که همه جا در وجدان مردم تشکیل شده، و کشندگان حسین(علیه السلام)، و کسانی را که به اهل بیت(علیهم السلام) ستم کردند محکوم میساختند خود را تبرئه و از ردیف آنها خارج و درحقیقت هریک دیگری را عامل و مباشر و آمر معرفی میکردند.

یزید با آنکه از شهادت حسین(علیه السلام) خشنود و شادمان شد و خودش دستور داد اهل بیت(علیهم السلام) را در حال اسارت به دمشق بفرستند و بعد از ورود آنها هم هرچه توانست ستم و جنایت مرتکب شد و با سر مبارک عزیز خدا و پیغمبر، آن گونه اهانت کرد و آن اشعار کفرآمیز را علناً قرائت نمود و پرده از روی باطن کار خود و پدرش برداشت، وقتی عظمت انعکاس شهادت حسین(علیه السلام) را در نفوس مردم حتی نزدیکان و محارم خود دید و وقتی با آن خطبههای غرّا و شجاعانة زینب و زینالعابدین(علیهما السلام) در مسجد شام، و احتجاجات سایر اهل بیت(علیهم السلام) حتی اطفال

کوچک مواجه شد، در مقام ظاهرسازی برآمد و به حضرت زین العابدین(علیه السلام) گفت: لَعَنَ اللهُ ابْنَ مَرْجَانَةَ؛ خدا لعنت کند پسر مرجانه را، اگر من در کربلا بودم هرچه پدرت از من میخواست به او میبخشیدم و تا میتوانستم هرچند به کشتن بعضی از فرزندانم بود از او دفاع میکردم و لکن شد آنچه شد، اکنون از مدینه با من مکاتبه فرما و هر حاجتی که داری بنویس که برآورده است.⁽¹⁾

یزید هرگز از کشتن حسین(علیه السلام) پشیمان نبود و کسی نبود که برای فضایل و حقایق ارزش و اعتباری قائل باشد؛ او خوشحال بود که از پیغمبر(صلی الله علیه وآله) انتقام خود را گرفته است و اگر از شدت یافتن انزجار و تنفر عموم نمیترسید، این بقیه را هم قتل عام میکرد چنانچه شهر مدینه را قتل عام کرد.

او ابن زیاد را چنان که پیش ازاین گفته شد و بعداً هم شرح میدهیم مورد احسان و محبّت خود قرار داد اما چون حسابش غلط شده بود ناچار این اظهارات را میکرد.

حساب یزید و ابن زیاد این بود که ما حسین را میکشیم و بر بدنش اسب میتازیم، اگر توانستیم مردم نادان را فریب میدهیم و قتل آن حضرت را یک عمل شرعی و قانونی معرفی میکنیم و او را که مصلح حقیقی است، مخلّ به نظم و آرامش میشماریم، و اگر نتوانستیم با تطمیع و رشوه و بازگذاردن درهای بیتالمال جمعی از معترضین را ساکت و خاموش میکنیم، و آن کسانی را که با مال و رشوه و کرسی ریاست و ترفیع رتبه آرام نمیشوند با تهدید و ارعاب و تبعید و قطع دست و گوش و بینی، نفسشان را میگیریم؛ همان طور که معاویه در مدت پادشاهی خود با دوستان علی(علیه السلام)، و سران مسلمانان رفتار کرد، و علناً سبّ و ناسزا به امیرالمؤمنین(علیه السلام) را بر منابر در شهرها و مساجد مسلمین رایج ساخت؛ اما اینجا حساب بنی امیه حتی به طور موقت و مدت کوتاهی هم درست در نیامد،

وبانگ اعتراض مردم از همان روز اول قتل حسین(علیه السلام) بلند شد، و قتل عام مدینه و مظالم دیگر نتوانست آثار شهادت سیدالشهدا(علیه السلام) را محو نماید.

مظلومیت حسین(علیه السلام) به طوری تجلّی کرد که کشندگان آن حضرت جز سربه زیری و شرمندگی و محرومیت از حقوق اجتماعی و تنفر عمومی، مالک آبرو و اعتباری نبودند.

عقّاد میگوید: گروهی از کسانی که برای جنگ با آن حضرت به کربلا رفته بودند تا زنده بودند در ناراحتی، فشار و عذاب روحی بودند، زیرا بزرگی گناهی را که مرتکب شده بودند شناختند و از اینکه بتوانند عذری بسازند و گناه خود را توجیه کنند، عاجز بودند، سپس داستان جوانی از بنی ابان بن دارم که ما، پیش از این از ابو الفرج نقل کردیم روایت میکند.⁽¹⁾

تعظیم صحابه و تابعین از مقام امام حسین(علیه السلام)

با آن همه مهربانی و محبّت ها و نوازش های فوق العادة پیغمبر اعظم(صلی الله علیه وآله) نسبت به حسین(علیه السلام)، و با آن همه احادیثی که در مناقب و فضایل او از رسول خدا(صلی الله علیه وآله) شنیده شده، و در میان مسلمین منتشر و نقل مجالس و محافل و گوشزد خواص و عوام بود، و بااینکه کسی نزدیکتر از او، و برادرش حسن(علیه السلام) به پیغمبر(صلی الله علیه وآله) نبود، و خلاصه بااینکه تمام کمالات و خصایصی که یک فرد را، دوست داشتنی و مقبول همه میسازد به نحو کامل در حسین(علیه السلام) جمع بوده، معلوم است که علاقه و محبّت مسلمانان به آن حضرت کامل و بینظیر بوده است.

آن چیزی که بعد از رحلت پیغمبر اکرم(صلی الله علیه وآله) باعث امیدواری و شکیبایی مسلمین در مصیبت نبّی اعظم بود، وجود علی و فاطمة زهرا و حسنین(علیهم السلام) بود. ازاین جهت این چهار نفر، طرف علاقه و محبّت و مهر، و محل تمرکز احساسات و عواطف مسلمانان بودند.

برای دل هایی که از مرگ پیغمبر(صلی الله علیه وآله) داغدار، و به هجران و فراق رسول خدا(صلی الله علیه وآله) گرفتار شده بودند یگانه مایه آرامش و تخفیف حزن و اندوه وجود این بازماندگان عزیز و گرامی بود.

اما چنان که میدانیم فاطمه زهرا(علیها السلام) بعد از پیغمبر(صلی الله علیه وآله) چیزی در دنیا زیست نکرد، و به زودی به پدر بزرگوار ملحق شد، و از آن امواج غم و اندوه و مصائب راحت و آسوده گشت.

بعد از وفات فاطمة زهرا(علیها السلام) مرکز تجلّی احساسات مسلمین علی و فرزندان عزیزش بودند.

هرکس پیغمبر(صلی الله علیه وآله) را دوست میداشت دلش از دوستی حسنین(علیهما السلام) پر بود. آنها یادگار پیغمبر بودند، احترام و محبّت آنها، احترام و محبّت پیغمبر شناخته میشد. مسلمان ها از دیدارشان شاد، و دلشان روشن و گرم نشاط و امید میگردید.

اگر بگوییم این دو کودک خردسال بعد از پیغمبر اعظم(صلی الله علیه وآله) مالک دل های زن و مرد مسلمان شده بودند و شهر مدینه از وجودشان همان سنگینی و موقعیت روحانی عصر پیغمبر(صلی الله علیه وآله) را داشت، مبالغه نکردهایم.

وقتی آنها در کوچههای مدینه در مسجد پیغمبر(صلی الله علیه وآله) در هر مجمع و مجلس دیگر میآمدند مثل آن بود که پیغمبر آمده و شوق و شوری مخصوص در مردم پدید میآمد، خاطرات زمان پیغمبر(صلی الله علیه وآله) برایشان تجدید میشد. تماشای جمال آنها همه را سرزنده و خرسند میساخت و روحانیت و معنویتشان، عموم را تحت نفوذ قرار داده بود.

آنها که درک خدمت پیغمبر(صلی الله علیه وآله) نکرده بودند، خوشدل و مفتخر بودند که از محضر این دو یادگار عزیز پیغمبر(صلی الله علیه وآله)، درک فیض نمودهاند. هرکس میتوانست در مجلس آنها بنشیند و سخنشان را بشنود، دل هیچ مسلمانی جز اهل نفاق در شرق و غرب جهان اسلام از دوستی حسن و حسین(علیهما السلام) خالی نبود. بلکه بعضی از اهل نفاق و مبغضین اهل بیت، نیز برای عوام فریبی و مصالح سیاسی خود به آنها اظهار ارادت مینمودند. آن قدر مسلمانان به حسنین(علیهما السلام) اظهار دوستی میکردند که بعضی گمان میکردند مردم آنها را حتی از پدرشان علی هم بیشتر دوست میدارند.

احنف بن قیس در مجلسی که معاویه در دمشق برای فراهم ساختن زمینه بیعت یزید تشکیل داده بود و کمتر کسی در مثل آن مجلس جرئت حق گویی دارد، سخنانی گفت که باید با طلا نوشته شود و کسانی که برای تقرب به زمامداران و امرا از هر تملّق و گزاف گویی و مدح و ستایش بیجا خودداری نمیکنند باید آن سخنان و آن مجلس را نصب العین قرار دهند.

احنف، معاویه را از شکستن عهد و پیمانی که با حضرت امام حسن(علیه السلام) در موضوع ولایتعهدی بسته بود بیم داد، و او را به احترام از افکار عامه مسلمانان سفارش نمود و از محبّت و دوستی مردم عراق نسبت به علی و حسن(علیهما السلام) شرحی را بیان داشت، سپس گفت:

معاویه! بدان که تو هیچ حجت و عذری در نزد خدا نداری، اگر یزید را بر حسن و حسین مقدّم بداری درحالی که تو میدانی حسن و حسین کیستند، و به سوی چه مقصد و هدفی هستند - و درضمن این بیانات گفت - به خدا اهل عراق حسن(علیه السلام) را از علی(علیه السلام) بیشتر دوست میدارند.⁽¹⁾

شاید هم همین طور بوده خواص صحابه مانند عمار و قیس بن سعد انصاری و کسانی که عهد پیغمبر(صلی الله علیه وآله) را درک کرده و فداکاری ها و مقامات مشهوره علی(علیه السلام) را دیده بودند به علی(علیه السلام) بیشتر ارادت می ورزیدند؛ اما محبّت حسن و حسین(علیهما السلام) به ملاحظه آنکه فرزندان پیغمبر(صلی الله علیه وآله) و میوههای دل زهرا(علیها السلام) بودند همه دل ها را فرا گرفته بود و زن و مرد آنها را دوست میداشتند و منبع کرامات و برکات میشمردند. آنها یادگار پیغمبر(صلی الله علیه وآله) بودند و هر مسلمانی بالطّبع یادگار پیغمبر(صلی الله علیه وآله) را دوست میدارد.

عقّاد میگوید: حسین(علیه السلام) پنجاه وهفت سال زندگی کرد بااینکه دشمنانی داشت که از دروغ پرهیز نداشتند، هیچ یک از آنها او را به عیبی یاد نکرد، و یک نفر از آنان نتوانست فضایل او را انکار کند حتی معاویه وقتی نامه عتاب آمیز حسین(علیه السلام) را دریافت نمود، و مشاورانش به او پیشنهاد کردند در جواب حسین(علیه السلام) نامه اهانت آمیزی بنویسد، متحیر شد چه بنویسد، و چگونه جلالت و پاک دامنی و عظمت حسین(علیه السلام) را تحقیر نماید، گفت: من در علی چیزی یافتم که بگویم، ولی در حسین چیزی نیافتهام که بگویم.⁽²⁾

بعد از رحلت امام حسن(علیه السلام) شور محبّت امام حسین(علیه السلام) در دل ها زیادتر شد و شوق آنها به زیارت و دیدار او بیشتر، و بیمبالغه تمام محبّت های شان به پیغمبر(صلی الله علیه وآله) و علی و فاطمه و حسن(علیهم السلام) بر محبّت شان به حسین(علیه السلام) افزوده شد.

مثل آنکه کسی پنج فرزند نخبه، نابغه و برازنده داشته باشد و به داغ فراق و مرگ چهار نفر از آنها یکی پس از دیگری گرفتار شود، چنین شخصی نسبت به پنجمین فرزندی که برایش باقی مانده بینهایت اظهار عاطفه میکند و ترسش از اینکه گزندی به او برسد فوق العاده میشود. این پدر یا مادر همواره در اندیشه پسر است، از بیماریش ناراحت میشود و از درمانش شاد میشود. اگر این پدر و مادر به داغ این فرزند عزیز مبتلا شوند، مصیبت او برایشان بزرگ تر از مصیبت آن چهار تن میشود.

عقّاد میگوید: حسین(علیه السلام) به سبب مزیت شرف نَسَبی که داشت از هرکسی نزد مسلمانها محبوبیتش بیشتر بود و سزاوارتر کسی بود که دل ها به سویش مایل باشد.⁽¹⁾

روحانیترین مجلس علم و تفسیر در مسجد پیغمبر(صلی الله علیه وآله) که همه کس حضور در آن مجلس را غنیمت و افتخار میدانست چنانچه معاویه هم میگفت: مجلس حسین(علیه السلام) بود.

ابن کثیر میگوید: وقتی حسین و ابن زبیر وارد مکه شدند و در آنجا اقامت گزیدند مردم ملازم حسین شدند، و از او جدا نمیشدند، و گروه گروه بر او وارد میشدند و در اطرافش مینشستند و سخنش را میشنیدند.⁽²⁾

واقدی⁽³⁾و ذهبی در تاریخ اسلام⁽⁴⁾در اخبار مقتل حسین(علیه السلام) حدیثی از ابی عون که نظیر آن در تاریخ پیغمبر اعظم(صلی الله علیه وآله) هم روایت شده نقل کرده اند که دلالت بر

ایمان واعتقاد عظیم مردم به مقام روحی و الهی حسین(علیه السلام) دارد، و اینکه او را مظهر کمالات جدش میدانستهاند.

این حدیث این است که: حسین(علیه السلام) از مدینه خارج شد به ابن مطیع برخورد که چاهی میکند. ابن مطیع گفت: کجا میروی پدر و مادرم به فدای تو، ما را از فیض خودت بهرهمند ساز و مرو!

حسین(علیه السلام) نپذیرفت.

ابن مطیع عرض کرد: چاهی کندهام و امروز آبش با دلو بیرون آمده و توقّع آن است که برای ما دعا کنید تا برکت داشته باشد.

حسین(علیه السلام) فرمود: از آب آن بیاور!

دلو را آورد، حضرت از آب آن نوشید، و مضمضه کرد و در چاه ریخت.

ابن عساکر این خبر را نقل کرده⁽¹⁾و میگوید: ابن مطیع چاهی را که حفر میکرد آبش شور بود، و چون امام از آن نوشید و مضمضه فرمود خوشگوار شد.⁽²⁾

علایلی میگوید: اختلافی نیست در اینکه حسین محبوب هرکس و برگزیده و پسندیده تمام قبایل و طبقات مردم بود. جاذبه او آن چنان در مردم نفوذ داشت که او را تقدیس میکردند و با دیدهای بالاتر از آنکه به دیگران مینگرند به او نگاه میکردند.⁽³⁾

یکی از نشانههای خضوع مردم نسبت به شخصیت روحانی حسین(علیه السلام) تواضع ابن عبّاس در برابر آن حضرت است.

ابن عبّاس از بنی هاشم و عموزاده پیغمبر(صلی الله علیه وآله) و از رجال سرشناس اسلام و از حسین(علیه السلام) به سال بزرگ تر بود. در بین مردم به علم و دانش مشهور، و از راویان معروف احادیث پیغمبر(صلی الله علیه وآله) است، و ابوبکر و عمر در زمان خلافتشان به او

احترام میکردند، و عمر با او مشورت مینمود و در زمان امیرالمؤمنین(علیه السلام) از بزرگان صحابه و شاگردان آن حضرت بود.

مع ذلک ابن سعد در طبقات مینویسد: ابن عبّاس رکاب حسن و حسین را میگرفت تا سوار شوند، و میگفت:

هُمَا إِبْنَا رَسُولِ اللهِ.⁽¹⁾

عمر بن خطاب پاس عظمت و جلالت مقام حسین(علیه السلام) را نگه میداشت و به آن حضرت میگفت:

إِنَّمَا أَنْبَتَ مَا تَرَی فِی رُؤُسِنَا اللهُ ثُمَّ أَنْتُمْ؛⁽²⁾

آنچه را در سر ما میبینی خدا رویانیده است، و سپس شما.

یعنی، این همه اعتبار و عزّت، و هرچه از دین و دنیا داریم از خدا و شما داریم.

پسرش عبدالله بن عمر در سایه کعبه معظمه نشسته بود حسین(علیه السلام) را دید تشریف میآورد گفت:

هَذَا أَحَبُّ أَهْلِ الْأَرْضِ إِلَی أَهْلِ السَّمَاءِ الْیَوْمَ؛⁽³⁾

این! امروز محبوبترین اهل زمین نزد اهل آسمان است.

ابوبکر برای اینکه به پیغمبر(صلی الله علیه وآله) تشبّه بجوید، حسن و حسین(علیهما السلام) را بر گردن خود سوار میکرد.⁽⁴⁾

ابوهریره از حسین(علیه السلام) تقاضا میکرد پیراهن خود را بلند کند تا موضعی را که پیغمبر(صلی الله علیه وآله) میبوسید، ببوسد پس ناف آن حضرت را میبوسید.⁽⁵⁾

حسن بصری میگفت: حسین، آقا و زاهد و صالح و خیرخواه مسلمین و نیک خلق بود.⁽¹⁾

عبدالله بن زبیر در خطبهای که در مسجدالحرام راجع به شهادت حسین(علیه السلام) خواند گفت:

حسین، مرگ با کرامت و بزرگواری را بر زندگی با ذلت و پستی برگزید، خدا او را رحمت کند، و کشنده او را خوار سازد، و کسی را که فرمان به قتل او داد لعنت کند. به خدا سوگند حسین بسیار روزهدار و شب زنده دار بود و سزاوارتر به پیغمبر بود از فاجر پسر فاجر. به خدا قسم او کسی نبود که قرائت قرآن را به غنا، و گریه از ترس خدا را به آوازهخوانی، و روزه را به میگساری، و نماز شب را به اشتغال به آلات لهو و طرب، و مجالس ذکر خدا را به شکار و بازی با بوزینگان تبدیل کند (در این سخنان، غرض اشاره به خصال نکوهیده و اعمال زشت یزید بود).

قَتَلُوهُ فَسَوْفَ یَلْقَوْنَ غَیّاً أَلَا لَعْنَةُ اللهِ عَلَی الظَّالِمِینَ.⁽²⁾

او را کشتند به زودی به گمراهی و گناه بزرگی گرفتار می شوند آگاه باش لعنت خدا بر ستمکاران است.

شخصیت اخلاقی امام حسین(علیه السلام)

مسلّم است که ارزش واقعی انسان ها به علم و کمالات و فضایل و صفات اخلاقی است.

افراد بشر هرچند از جهت جسم و ظاهر و لباس و مکان و مال و مقام و این گونه عوارض باهم تفاوت هایی دارند ولی این تفاوت ها سبب امتیاز آنها بر یکدیگر نیست. آن چیزی که سبب امتیاز حقیقی است علم و فضیلت و اخلاق و رفتار نیک است.

به عبارت دیگر: فضیلت آدمیان در تمتع از لذائذ حیوانی، و برخورداری از آنچه مابه الاشتراک انسان و سایر حیوانات است، نیست بلکه کمال آدمی وابسته به مابه الامتیاز او از حیوانات است.

هرچه بهره او از این مابه الامتیاز بیشتر باشد، فاصلهاش از عالم حیوانی زیادتر و در عالم انسانیت جلوه و نمایش انسانی او بیشتر میشود.

بسیاری از انسان ها هستند که به صورتْ انسانند، اما به سیرت و معنا، در همان عالم حیوانیت ماندهاند. بعضی هم فاصلهای را که بین عالم حیوانیت محض و انسانیت کامل و تمام عیار است طی مینمایند و در این فاصله گاه در یک نقطه توقف میکنند و گاه به سیر خود ادامه داده تا به سرحدّ انسانیت کامل و تمام عیار میرسند.

علم و اخلاق و معارف افراد، نشان دهندة مقدار سیر آنها و مراحلی است که از این فاصله پیمودهاند.

انسان فطرتاً شیفته اخلاق پسندیده است، و صاحبان مکارم اخلاق را دوست میدارد، و تحت تأثیر مناظر حساس اخلاقی قرار میگیرد.

در تمام قرون و اعصار، عدالت، طهارت نفس، امانت، صداقت، استقامت، ثبات قدم، شجاعت، صراحت لهجه، صبر و حلم، وفای به عهد، تواضع، رحم، احسان، اغماض و گذشت، فداکاری و ایثار، آزادی خواهی و خدمت به همنوع، و سایر صفات حمیده محبوب بشر بوده، و هرچه هم شکل دنیا عوض شود، و ظواهر زندگی تغییر کند در این احساس بشر و احترام او از نیکوکاران و نیکوخویان، تغییری حاصل نمیشود.

چنانچه صفات رذیله مانند، حسد، تکبّر، نفاق، ظلم و بیرحمی، خیانت، دروغ، کینه توزی و خودبینی، همیشه مورد تنفّر و نامطبوع بوده است.

علم اخلاق بر اساس همین توجّه فطری انسان و درک باطنی او به وجود آمده است.

راجع به اخلاق حمیده و اضداد آن، اطلاع بر تحقیقات و مطالعات علمای علم اخلاق و معرفة النفس برای کسی که در مقام تهذیب اخلاق خویش باشد لازم و سودمند است.

برنامههای تربیتی و اخلاقی اسلام که آخرین ادیان آسمانی است، عالیترین و جامعترین برنامههای اخلاقی است و علاوه بر آنکه اخلاق، موضوع یک قسمت مهم احکام و فصل مخصوصی از تعالیم اسلام است، درضمن تعالیم و احکام دیگر نیز جنبه تربیت و تکمیل نفوس رعایت شده و در احکام عبادات و معاملات، واجبات و محرمات، تکالیف روزانه، انفاقات و معاشرت با مردم حتی

در جهاد با کفار، تربیت جامعه و پرورش فکر و اراده و اصلاح باطن کاملاً ملاحظه شده است.

مجاهدة با نفس و رذائل اخلاقی را، «جهاد اکبر» نامیدهاند، و حسن خلق را نشانه کمال ایمان معرفی نمودهاند.

دانشمندان و فلاسفة اسلام، با اقتباس از تعالیم اخلاقی این دین بهترین کتاب ها را در علم اخلاق نوشته، و ادبیات عرب و عجم هر دو نمونه این دستورات و برنامههای اخلاقی است.

کلمات جامع پیغمبر اعظم(صلی الله علیه وآله)، و خطبهها و کلمات قصار امیرالمؤمنین و سایر ائمه طاهرین(علیه السلام)، و محامد اخلاق و کرائم صفات هریک سند افتخار مسلمین و دلیل زنده کمال برنامههای تربیتی اسلام است.

از تشویقات و فضایل و ثواب هایی که برای هریک از صفات حسنه فرمودهاند میزان توجّه و اعتنای اسلام به پرورش اخلاق معلوم میشود.

در قرآن مجید در آیة 164 سورة آل عمران، و آیة 2 سورة جمعه، برنامه کار و دعوت پیغمبر(صلی الله علیه وآله) باصراحت در سه قسمت خلاصه شده است:

و در حدیث معروف است که فرمود:

«إِنَّمَا بُعِثْتُ لِاُتَمِّمَ مَکَارِمَ الْأْخْلَاقِ»؛⁽¹⁾

شخص پیامبر(صلی الله علیه وآله) به تمام اخلاق فاضله و صفات ممتازه آراسته و در حسن اخلاق، یگانه نمونه کمال بشری و به تصدیق دوست و دشمن مثل اعلا، و سرآمد تمام مردم بود.⁽¹⁾

به تصدیق دانشمندان عالی مقام و جامعه شناس، وضع فعلی مسلمین و ضعف کنونی آنها مربوط به ضعف فلسفه و اخلاق و برنامههای تربیتی و تعالیم اجتماعی نیست؛ زیرا تعلیماتی از تعالیم اسلام استوارتر و جامع تر نیست؛ بلکه علت آن ملتزم نبودن آنها به احکام اسلام و بیرون شدن امور از برنامههای شرعی و جهل به معارف عالیه و هدف های اسلامی و ضعف آنها در علوم تجربی و صنعت است. باید مسلمانان با تکمیل صنایع و علوم جدید، خود را از بیگانگان بینیاز کرده پول هایی را که صرف تقلید از روشهای نکوهیده و آداب زشت غربی ها مینمایند، صرف ترقی علم و صنعت کنند تا هم کشورهای اسلامی در شاهراه ترقی به سرعت گام بردارند و هم از فساد اخلاق و آفات تمدن جدید محفوظ و مصون بمانند. ای کاش برای آگاهی از تعالیم اخلاقی اسلام و روش تربیتی قرآن، این مسلمان های غربزده مراجعه به کتاب های مسلمین و بلکه دانشمندان غرب مینمودند، و این قدر کورکورانه و شتاب زده، راه مغرب را که راه ضعف و ذلّت و فساد اخلاق است پیش نمیگرفتند. اکنون دنیا در آتش نکبات اخلاقی غربی ها میسوزد و اضطراب فکری و ناراحتی روحی میلیاردها انسان را بیچاره کرده و هیچ کس از طغیان ناگهانی حرص و آز صاحبان سلاح های ویران کننده در امان نیست و هر روز از سوء اخلاق و مظالم آنها چیزها میشنویم و میخوانیم که انسان از نقل آن شرمنده میشود.

آری، مسلمان ها باید در فضایل و کرامت نفس و پاک دامنی و عفت و امانت، ملت نمونه باشند و با تمسک به کلمه توحید و اتحاد و همبستگی اسلامی، قویترین ملل باشند. نباید کارشان به جایی برسد که اجتماع آنها به یک اجتماع مسیحی و دوران های جاهلیت شبیهتر باشد تا به یک اجتماع عالی و درخشان اسلامی.

راجع به صفات پیغمبر(صلی الله علیه وآله)، خلق و خو، روش و رفتار آن حضرت علاوه بر آنچه کتاب های سیره و تواریخ نوشتهاند متبحّرین در علوم اسلامی و دانشمندان بزرگ کتاب های مخصوصی نوشتهاند که مطالعه آنها برای راهنمایی انسان به اخلاق و فضایل، کافی و وافی است.

اهل بیت(علیهم السلام) و اوصیای رسول خدا(صلی الله علیه وآله) نیز در اخلاق و علم و عمل نمونه آن حضرت و به اتّفاق موافق و مخالف، برجسته و نابغه بودند.

امیرالمؤمنین، فاطمه زهرا و حسنین و سایر ائمه(علیهم السلام) هریک نماینده تکامل و ترقی انسان، و امتداد خلق کریم و عظیم نبوی بودند، و تابش معنویت اخلاق پیغمبر(صلی الله علیه وآله) در وجودشان آشکار بود.

مکارم اخلاق سیّدالشهدا(علیه السلام)

اشاره

گرچه فداکاری بی مانند، استقامت، حق پرستی، توکل، قدرت اراده، چشم پوشی از مظاهر و جلوه های فریبنده دنیا و قطع علائق در واقعه جانسوز کربلا به قدری از وجود حسین(علیه السلام) تجلّی کرده، و دل ها را مجذوب او نموده که به عظمتهای دیگر آن حضرت کمتر توجّه میشود.

مثل اینکه افکار جامعه و عقول بشر کسی را که در راه یاری حقّ، فداکاری و از خودگذشتگی نشان دهد مالک تمام عظمت ها و فضایل میدانند و هرچه درجه فداکاری عالی تر و خالصتر باشد، عظمت شخصیت او در دل ها بیشتر میشود.

فداکاری بی مانند حسین(علیه السلام) به قدری پایه او را بالا برده که در هر میدان مقایسه و مسابقه میتواند با همین یک صفت با صاحب هر خُلق کریم مسابقه دهد.

حقیقت هم همین است ظهور آن استقامت و شجاعت و پایداری و مناعت از هیچ کس قابل تحقّق نیست مگر آنکه در نواحی دیگر اخلاق نیز عظیم و برجسته و ممتاز باشد. ایمان و معرفت، یقین، بصیرت، توکل و اعتماد بر خدا، زهد و صبر باید به حدِّ اعلا و وفور در شخص وجود داشته باشد تا بتواند مظهر آن آیات عظیمه و عجیبه و خویشتن داری و صبر و استقامت گردد.

علایلی میگوید: در آنچه از اخبار و تاریخ حسین نزد ماست میبینیم که حسین کمال مواظبت را در تأسّی به جدّش داشت، به طوری که از همه جهات و نواحی نمونه کامل پیغمبر بود، و آن چنان از دنیا و نعمت های آن دل کنده بود که وقتی به امام زین العابدین(علیه السلام) گفته شد چه کم اند فرزندان پدرت؟ در

پاسخ فرمود:

«عجب دارم چگونه صاحب فرزند شد و حال اینکه از نماز و عبادت در شب و روز فارغ نبود پس کسی که چنین باشد کجا فرصت آن دارد که به زنان بپردازد».⁽¹⁾

کسی که همه حالات، سکون، حرکت، فکر و تأمّلاتش الهی بود میبینیم که در جهاد فداکارانه شمشیر میزد، و ازخودگذشته بود، هیچ کار و تکلیفی او را از وظیفه و تکلیف دیگر باز نمیداشت.⁽²⁾

و باز هم علایلی میگوید: مردی که برای خدا، و به نام خدا قیام کند، و به نام خدا دنبال هدف برود و به نام خدا بمیرد، چگونه هدفش عالی و مقصدش بلند است؟ هدف چنین کسی، هدف است اما نه هدفی که شهوات نفسانی آن را معیّن کرده باشد، و مقصد چنین کسی، مقصد است اما مقاصد دیگران مانند آن نیست. این مقصدی است که مقاصد دنیایی و مادی در کنار آن حقیر است، به جز ملکوت اعلی به جایی نظر ندارد و به غیر از آسمان حقیقت قرارگاهی نمیطلبد.

پس شگفت نیست اگر به آن عالم، مشتاق، و طالب رفتن به آن قرارگاه باشد. مردم به وطن ها و مقاصد و هدف های شان مشغول و مشتاق هستند، و این شخصیت با قرارگاه خود، و ملکوتِ اعلی مأنوس است، تا اینکه میگوید:

ما اگر حسین را در بین بزرگان و صاحبان شخصیت و عظمت مقدم بداریم فقط این نیست که مرد عظیمی را مقدّم داشته باشیم بلکه عظیمی را مقدّم داشتهایم که هر باعظمتی در عظمت، فرود اوست و شخصی را برتری میدهیم که از هر شخصیت بالاتر است، و مردی را مقدّم میداریم که فوق تمام رجال

تاریخ در حال اجتماع آنهاست؛ و این تقدیم، هیچ کار تازه و بدیعی نیست؛ زیرا تمام رجال تاریخ را که میشناسیم عمر خود را در تحصیل مجد و بزرگواری زمین به پایان رساندند، اما حسین جان خود را در راه تحصیل مجد آسمان فدا کرد و چنین کسی بالاتر و برتر است.

ما عظمایی را که میشناسیم هرکدام از جهتی باعظمت بودهاند؛ یکی از جهت شجاعت و یکی از ناحیه مردانگی، و دیگری برای زهد، و یکی از جهت خودگذشتگی و فداکاری، و یکی از ناحیه علم و دانایی؛ اما عظمت در هر لباس و ازهرجهت و در هر نمایش انسانی به قسمی که سرچشمه هر عظمت و نمونه بزرگواری در هر شکل و قیافه باشد که مردم او را ببینند منحصر به شخص حسین است.

ما همه انواع بزرگی را در نفسیات و در نسب عالی او لمس میکنیم. آری پدرش مثل او بود ولی او پدری مانند خودش برای خود نیافت.

پس مردی که از هر نظر به او نگاه کنی، و به هر جهت که او را ببینی عظمت و بزرگی ببینی و او را به عظیمی منتهی ببینی، مردی است که مجمع عظمت ها و مرکز اقتران بزرگیهاست.

مردی که از عظمت نبوت محمد و عظمت مردانگی علی و عظمت فضیلت فاطمه به وجود آمده، نمونه عظمت انسانی و نشان نشانههای آشکار بزرگی است.

پس یاد او و ذکر حالات او فقط یاد و ذکر یک مرد بزرگ نیست بلکه یاد و تذکار انسانیت جاویدان است؛ اخبار و تاریخ او تاریخ یک قهرمان فضیلت بشری نیست، بلکه تاریخ قهرمان بی مانند است.

ما باید همیشه از حسین یاد کنیم و از او پند بگیریم و او را مصدر الهامات نفسی خود قرار دهیم، زیرا او مصدر الهام الهی است که انوار آن زمان و مکان را گرفته و هر لحظه در سطوع و درخشندگی، و در آسمان و زمین نفوذ می کند، و در حدّ و اندازهای وقوف ندارد؛ زیرا نور خدا محدود و موقوف نیست.⁽¹⁾

عقاد میگوید: بنی امیه بعد از شهادت حسین(علیه السلام) شصت سال حسین و پدرش(علیهما السلام) را بر فراز منابر سبّ میکردند ولی یک نفر از آنها نتوانست نسبت به مقام ورع و پارسایی و پرهیزکاری و مراعات او از احکام دین جسارتی بنماید و او را به کوچک ترین صغیرهای که از آدمی در آشکار یا پنهان ممکن است صادر شود متّهم سازد.

آنها میخواستند که دربارة حسین(علیه السلام) غیر از خروج بر حکومتشان چیزی گفته شود یا عیبی بجویند اما زبان خودشان و زبان مزدورانشان را از اینکه بتوانند به حسین(علیه السلام) عیبی نسبت بدهند کوتاه دیدند.⁽¹⁾

و هم او گفته است: کربلا امروز حرمی است که مسلمانان آن را برای عبرت و یادبود و غیرمسلمین برای مشاهده و تماشا، زیارت میکنند ولی حقّ این است که کربلا باید زیارتگاه هرکسی باشد که برای نوع بشر نصیبی از قدس و فضیلت میشناسد؛ زیرا ما هیچ بقعهای از بقاع زمین را نمیشناسیم که نام آن بقعه با فضایل و مناقبی توأم باشد که آن فضایل و مناقب لازم تر از فضایلی باشد که با اسم کربلا بعد از شهادت حسین(علیه السلام) مقرون گردید.

و در نوع انسان صفاتی عالی تر و شریف تر از ایمان، فداء و ایثار، بیداری ضمیر، تعظیم حقّ، رعایت تکلیف، خودداری از پستی و ذلت، شجاعت نسبت به مرگ و صفات دیگر از این قبیل، نیست مگر آنکه تمام آن صفات در کربلا بعد از آنکه کاروان حسینی در آنجا نزول کرد تجلی نمود.⁽²⁾

سپس میگوید: در استقامت اخلاق آن نفوس جلیله، همین کافی است که: در میان کسانی که در رکاب حسین(علیه السلام) کشته شدند کسی نبود که نتواند از کشته شدن به کلمهای یا قدمی بپرهیزد و خود را از آن میدان مرگبار نجات دهد

مع ذلک همه، مرگ در زیر شمشیر و با لب تشنه را در رکاب حسین اختیار کردند و از اینکه کلمهای بگویند یا قدمی بردارند که سبب نجات آنها از قتل باشد خودداری کردند. برای اینکه آنها جمال اخلاق را بر متاع زندگی دنیا برگزیدند...⁽¹⁾(عقّاد پس از اینکه شرحی از فضایل اصحاب، و وفا و شجاعت و مناقب آنها ذکر میکند میگوید):

تمام این مناقب به طور اکمل و اعلا در وجود پیشوای بزرگوارشان حسین(علیه السلام) جمع بود که هرکس به اعمال او در کربلا نگاه کند گمان میکند میان اخلاق شریفه او مسابقهای برقرار شده، پس نمیتوان دانست حسین در شجاعتش شجاع تر یا در صبرش شکیباتر یا در کرمش کریم تر یا در ایمان و غیرتش بر حقّ بیشتر بود.⁽²⁾

بااینکه وصف عظمت های وجود حسین(علیه السلام) از عهده ما خارج است و نباید توقع داشت کسی بتواند آن همه عظمت را تشریح و توصیف نماید؛ بااین حال برخی از نواحی کمال اخلاقی و علمی حسین(علیه السلام) را جداگانه به طور اختصار یاد میکنیم تا معلوم شود آن وجودی که مظهر کامل عظمت، استقامت، و صبر و فداکاری در راه حقّ شد، صاحب تمام عظمت های انسانی و مرکز همه بزرگواری ها بود:

1- علم امام حسین(علیه السلام)

تاریخ زندگانی پیغمبر اعظم و ائمه طاهرین(علیهم السلام) بر آن دلالت دارد که علم و دانش این بزرگواران موهبت الهی بوده است. پیغمبر(صلی الله علیه وآله) رنج دبستان ندید و تعلیم از معلم و استادی نگرفت و به واسطة علم الهی مصدر این همه علوم عالیه و معارف حقیقیّه و شرایع محکمه گردید.

نگار من که به مکتب نرفت و خط ننوشت *** به غمزه مسئله آموز صد مدرّس

شدمکتبی باز کرد که نزدیک چهارده قرن است، فلاسفه و علمای عالی مقام در آن مکتب افتخار شاگردی دارند و از خرمن معارف و علوم آن خوشه چینی مینمایند و از دریای دانش های آن جرعهنوشی میکنند.

همین گونه، علوم امام علی(علیه السلام) و سایر ائمه(علیهم السلام) نیز به افاضة ربّانی و بخشش الهی و تعلیم خاص شخص پیغمبر اعظم(صلی الله علیه وآله) بود وگرنه کدام مدرسه در آن دنیای پر از جهل و نادانی میتوانست چنین فارغ التحصیلانی را به دنیا تحویل دهد که در علوم و فنون متعدده متشعّبه، استاد و از زمان صباوت و کودکی مرجع مردم و علما در مسائل علمی باشند و تا امروز کلماتشان برای رجال علم و فلسفه حلال مشکلات گردد.

احادیث معتبره دلالت دارد بر اینکه پیغمبر(صلی الله علیه وآله)، علی و فرزندانش(علیهم السلام) را به دانش هایی مخصوص گردانید و کتابی که به خط علی(علیه السلام) و املای پیغمبر(صلی الله علیه وآله) بود، همواره در این خاندان مورد استناد و مراجعه بوده است و درحقیقت، تبلیغات و تعلیمات امامان(علیهم السلام) و سیره و روش آنها تکمیل و اتمام هدف پیغمبر(صلی الله علیه وآله) در تربیت جامعه و هدایت بشر بوده است.

از مثل حدیث ثقلین متواتر و مشهور که پیغمبر(صلی الله علیه وآله) جمیع امّت را ارجاع به این بزرگواران داده است، صلاحیت تامّه علمی ایشان ظاهر و آشکار میگردد.

علاوه بر اینها روایات بسیار دیگر از طرق اهل سنّت دلالت دارند بر آنکه علی(علیه السلام) در بین تربیت شدگان مکتب نبوت بیشتر از همه صحابه، از تابش انوار نبوّت مستفیض بود و بعد از پیغمبر(صلی الله علیه وآله) مرجع عموم در مسائل مشکله علمی بود و علوم شرعیه همه منتهی به آن سرور میشود.

علی(علیه السلام) اعلم صحابه بود؛ علم تمام صحابه پیش علم او چیزی شمرده نمیشد و همه به علم او محتاج بودند. او علاوه بر آنکه آمادگی خاص و استعداد

خدادادی داشت که کسی از صحابه در این فضیلت با او برابر نبود، و به این جهت در فهم ودرک احکام و معارف و علوم غامضه و مسائل مشکله و حقایق وحی و کلیات قواعد دینی ممتاز و یگانه بود؛ به واسطة اختصاص فراوان و طول معاشرتی که با پیغمبر(صلی الله علیه وآله) داشت و اینکه پیغمبر(صلی الله علیه وآله) اهتمام خاص در افاضه علوم به او داشت؛ همواره از رسول خدا(صلی الله علیه وآله) اخذ علم میکرد و خداوند به او شرح صدری بخشیده بود که از یک راهنمایی پیغمبر(صلی الله علیه وآله) هزار باب علم به روی او باز میشد.

او در خدمت پیغمبر(صلی الله علیه وآله) و شاگردی او، بیمانند و نسخهای مطابق اصل گردید.

توحید اسلام، عدالت اسلام، شکل حکومت و نظام اسلام همه از وجود علی(علیه السلام) و از کردار و گفتارش نمایان شد.

بعد از علی(علیه السلام) این منصب الهی و رهبری علمی و دینی با فرزندانش حضرت امام حسن مجتبی و حضرت امام حسین سیدالشهدا(علیهما السلام) بود. آنها ملجأ و پناه مردم در مسائل اسلامی و علوم تفسیر و احکام شرعی بودند، سخنشان قاطع و مقبول و روششان سرمشق و میزان بود.

در حالات سیدالشهدا(علیه السلام) هرچه انسان دقیق تر شود بیشتر به این رمز میرسد که یک بصیرت خارق العاده و بینش غیبی در امر دین راهنمای آن حضرت بوده است.

علم و دانش آن حضرت از احتجاجات او با دشمنان اهل بیت(علیهم السلام) به خصوص معاویه و مروان، و نامههایی که به معاویه مرقوم فرموده و خطبههایی که به مناسباتی انشا نموده و از دعای عرفه، و دعاهای دیگر که از آن حضرت در کتاب های شیعه و اهل سنّت نقل شده ظاهر و آشکار است.

چنانچه میدانیم ابوذر یکی از کبار صحابه و فضلا و از سابقین است که بنا به نقل ابن اثیر در اسدالغابه پنجمین کسی است که اسلام آورد و فضایل و مناقبش بسیار است.⁽¹⁾