مشخصات کتاب

سرشناسه : خدامیان آرانی، مهدی، ۱۳۵۳ -

Khuddamiyan Arani, Mehdi

عنوان قراردادی : خطبه فدک. فارسی - عربی .شرح

عنوان و نام پدیدآور : اشک مهتاب: شرح خطبه حضرت زهرا سلام الله علیها در مسجد/ مهدی خدامیان آرانی.

مشخصات نشر : قم: عطر عترت، ۱۳۹۶.

مشخصات ظاهری : ۱۴۴ص. ؛ .م س ۲۱/۵×۱۴/۵

شابک : ۴۰۰۰۰ ریال 978-600-243-193-6 :

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : کتابنامه: ص. [۱۳۵] - ۱۴۰.

عنوان دیگر : شرح خطبه حضرت زهرا سلام الله علیها در مسجد.

موضوع : فاطمه زهرا (س)، ۸؟ قبل از هجرت - ۱۱ق. -- خطبه ها -- نقد و تفسیر

موضوع : Fatimah Zahra, The Saint -- Public speaking -- Religious aspects -- Islam -- Criticism and interpretation

موضوع : فاطمه زهرا (س)، ۸؟ قبل از هجرت - ۱۱ق. . خطبه فدک -- نقد و تفسیر

موضوع : Fatimah Zahra, The Saint . Khotbeh Fadak -- Criticism and interpretation

موضوع : خطبه فدک

شناسه افزوده : فاطمه زهرا (س)، ۸؟ قبل از هجرت - ۱۱ق. . خطبه فدک . شرح

شناسه افزوده : Fatimah Zahra, The Saint . Khotbeh Fadak . Commentaries

رده بندی کنگره : BP۲۷/۲۲/خ۳۵الف۵ ۱۳۹۶

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۷۳

شماره کتابشناسی ملی : ۵۰۱۳۱۵۴

اشاره

اشک مهتاب

نگاهی به خطبه فدک حضرت فاطمه(علیها السلام)

دکتر مهدی خدامیان آرانی

مجموعه آثار / 83

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

وقتی پیامبر از دنیا رفت، منافقانی که به دنبال نابودی اسلام واقعی بودند فرصت را غنیمت شمردند و حکومت را در دست گرفتند و در حقّ اهل بیت(علیهم السلام)ظلم فراوان کردند. آنها تلاش کردند با نیرنگ مردم را فریب دهند و حکومت خود را حکومتی بر حقّ جلوه دهند.

اینجا بود که حضرت فاطمه(علیها السلام) به مسجد پیامبر آمد و در حضور جمعیّتی فراوان سخنرانی کرد. در زبان عربی به سخنرانی «خطبه» می گویند. این خطبه آتشین و حماسی، راه را برای همگان روشن نمود و سیاست فریب را برای مردم آشکار کرد.

وقتی برای اوّلین بار آن خطبه را با دقّت خواندم، دنیایی از حسرت همه وجود مرا فراگرفت، وجودم پر از شرمساری گشته بود، از خود پرسیدم من که خود را دوستدار فاطمه(علیها السلام) می دانم چرا تا به حال این قدر با این خطبه بیگانه بوده ام؟ چرا زودتر با پیام های آن آشنا نشدم؟ چرا این قدر از آن غافل بودم.

هر چه فکر کردم جوابی نیافتم، سال های سال در حوزه علمیّه درس خوانده بودم، در مجالس عزاداری شرکت کرده بودم ولی چرا از این خطبه که سراسر روشنایی است

چیز زیادی نشنیده بودم؟ سؤال های من ادامه داشت و همچنان در حیرت از این غفلت بزرگ بودم.

چندین سال از این ماجرا گذشت و آرزویم این بود که کتابی درباره این خطبه بنویسم و پیام های آن را به زبانی ساده و روان بیان کنم.

اکنون خدا را سپاس می گویم که این توفیق را به من ارزانی داشت. این کتاب برداشتی آزاد از «خطبه حضرت فاطمه(علیها السلام)» می باشد و ترجمه «تحت اللفظی» نیست. متن عربی خطبه را از کتاب «الإحتِجاج» نقل کرده و متن خطبه را به چهل بخش تقسیم نمودم تا مراجعه به آن، برای شما آسان تر باشد، همچنین در آخر کتاب، مطالبی درباره سند خطبه ذکر کرده ام.

امیدوارم که توانسته باشم نسل امروز را با این خطبه آشناتر سازم و این کتاب، قدمی به سوی روشنایی باشد.

مهدی خدامیان آرانی

مهرماه 1396

آغاز سخن

خودت از حال من آگاهی! می دانی چه حال و روزی دارم، سرگشته و حیرانم، در غوغای روزگار گرفتار شده ام، هیاهوی زمان بیچاره ام کرده است، سلطه شیطان، امان از روزگارم برده است، ظلم و ستم ها را که می بینم، ناامید از همه چیز و همه کس می شوم، من دیگر از هجوم سیاهی ها بریده ام...

نمی دانم چه کنم؟ حسّ می کنم که در این دنیا، رها شده ام، چه چیز بدتر از حس رهاشدگی است؟ وقتی ناامیدی در جانم ریشه می گیرد، از زمین و زمانه دلگیر می شوم».

بانوی من! خودت یاری ام کن که سخت محتاج نگاه توام، تو به اذن خدا می توانی گرفتاران را نجات بدهی، خدا به تو مقام شفاعت داده است، مرا شفاعت کن و از این بن بست نجاتم بده!

---

دوستم به دیدنم آمده و خلوت مرا شکسته است، او مرا به خوبی می شناسد و با یک

نگاه، چیزهای زیادی را متوجّه می شود، گویا حیرانی را در نگاه من حسّ کرده است. او برایم چنین سخن می گوید: «سال ها پیش، یکی از علمای بزرگ، حضور آقا رسیده است، آقا از او می خواهد تا خطبه حضرت فاطمه(علیها السلام) را برای مردم بخواند، آقا از این که شیعیان این خطبه را از یاد برده اند گله مند است...».

چقدر یاد آقایی که خیلی ها او را فراموش کرده اند، دل را نورانی می کند، جانم به فدای نام زیبایش! خدایا! هر چه زودتر ظهور مهدی(علیه السلام) را برسان! خدایا! خودت نگذار من هم مثل دیگران او را فراموش کنم!

دوست من رفت و مرا در فکر باقی گذاشت، سؤالی در ذهنم نقش بست: چرا من تاکنون از آن خطبه غافل بودم؟ چرا حتّی یک بار با دقّت آن را نخوانده ام؟ شاید گمشده من در همان خطبه باشد!

---

بانوی من! باید دست به کار شوم و در مسیر آشنایی با سخن تو گام بردارم، می خواهم بیشتر بدانم...

روزی که سیاهی ها، جامعه را فرا گرفت، تو به میدان آمدی و برای دفاع از حقّ و حقیقت به پاخاستی، به مسجد رفتی و در آنجا سخن گفتی، با سخنان خود، چراغی برافروختی که برای همیشه در تاریخ نورافشانی می کند.

پیامبر تلاش کرد تا یکتاپرستی را در جامعه رواج دهد و مردم بندگی خدا کنند، پیامبر در روز غدیر از همه خواست تا پیرو علی(علیه السلام) باشند تا به رستگاری برسند. علی(علیه السلام)حجّت خدا در روی زمین بود و تنها کسی بود که می توانست جامعه را به سوی رستگاری راهنمایی کند، ولی عدّه ای (که پیرو شیطان بودند) به میدان آمدند و در حقّ علی(علیه السلام)ظلم و ستم کردند.

آن ستمگران در مکانی به نام «سقیفه» جمع شدند و با ابوبکر بیعت کردند و او را

«خلیفه خدا» خواندند و سپس در جامعه، آتش ترس و وحشت برافروختند و مردم را از حجّت خدا دور کردند.

آری، آنان در ظاهر نماز می خواندند، ریش سفید داشتند ولی دلشان از یاد خدا خالی بود، ظاهرشان دم از اسلام می زد اما باطن آنان فریادگر کفر بود، آنان همان خطّ نفاق بودند; نفاق چیزی جز دورویی نیست، آنان با ظاهر خود مردم را فریب دادند و حجّت خدا را خانه نشین کردند.

شیطان به میدان آمده بود، سیاهی همه جا را فرا گرفته بود، خطّ نفاق قدرت نمایی می کرد، از مؤمنان تعداد انگشت شماری باقی مانده بود، کسانی که سال ها در راه پیامبر تلاش کرده بودند، در امتحان سختی قرار گرفتند و با فتنه ها همراه شدند و کمک کردند تا قدرت شیطان شکل بگیرد.

راه حقّ نیاز به روشنگری داشت، کسی باید می آمد و در آن فضای مه آلود، حقّ را بار دیگر آشکار می کرد و به همه می فهماند حکومتی که روی کار آمده است، حکومت شیطان است. این کاری بود که تو با سخنان خود انجام دادی!

بانوی من! تو در راه دفاع از حق، سختی هایی فراوان دیدی، ولی این راه را رها نکردی، تو به میدان آمدی تا امام زمانت، غریب و مظلوم نباشد و حجّت خدا، بی یار و یاور نماند، تو به مسجد آمدی و سخنرانی کردی تا هرگز، راه گم نشود!

تو برای همه نسل ها و همه زمان ها سخن گفتی، امروز هم بر سر ما فریاد می زنی که راه را گم نکنیم، به راستی ما کجا ایستاده ایم؟

---

بانوی من! یکی از مهم ترین میراث های تو، همین خطبه و سخنرانی توست، به راستی من چقدر با سخنان تو آشنا هستم؟ دشمنان می خواهند مرا از اندیشه های تو دور کنند، برای همین است که من بدون تو در سیاهی غرق شدم و به ناامیدی و

حیرت رسیده ام.

دیگر وقت آن است که با اندیشه های تو آشنا شوم و از نورانیّت آن بهره گیرم. گمشده من چیزی جز سخنان تو نیست، سخنانی که برای همه زمان ها و همه مکان ها است... .

---

به راستی انگیزه تو از این سخنرانی مهم چه بود؟ چه شد که به مسجد آمدی؟ چه حوادثی روی داده بود؟

وقتی پیامبر از دنیا رفت، مردم با ابوبکر بیعت کردند، خطّ نفاق نگران حکومت خود بود و می خواست هر طور شده است از علی(علیه السلام) بیعت بگیرد، برای همین هفت روز بعد از رحلت پیامبر، خطّ نفاق به خانه علی(علیه السلام)هجوم برد.

در آن روز عُمَربن خطاب(که بعدها خلیفه دوم شد) از طرف ابوبکر قاضی حکومت بود. در آن زمان فتوای عُمَر چنین بود: «برای حفظ حکومت، سوزاندن خانه فاطمه واجب است».⁽¹⁾

این گونه بود که عدّه ای جمع شدند و هیزم آوردند، عُمَر شعله آتشی در دست گرفته بود و فریاد می زد: «این خانه و اهل آن را در آتش بسوزانید».⁽²⁾

آتش زبانه کشید، درِ خانه نیم سوخته شد، عُمَر جلو آمد، او می دانست که تو پشتِ در ایستاده ای، او لگد محکمی به در زد، تو بین در و دیوار قرار گرفتی، صدایت در شهر طنین انداخت: «بابا ! یا رسول الله ! ببین با دخترت چه می کنند!».⁽³⁾

---

ابوبکر و عُمَر تصمیم گرفتند تا «فَدَک» را از تو بگیرند، آنان عدّه ای را به آن سرزمین فرستادند تا کارگزار تو را از فدک بیرون کنند. وقتی این خبر به تو رسید تقریباً بیست روز از رحلت پیامبر گذشته بود، تصمیم گرفتی به مسجد بروی و در

این باره سخنرانی کنی.⁽¹⁾

«ماجرای فَدَک» چیست؟

فدک، سرزمینی آباد و حاصلخیز بود، سرزمینی با چشمه های آب فراوان و نخلستان های زیاد که فاصله آن تا مدینه حدود 280 کیلومتر بود.⁽²⁾

در سال هفتم هجری، یهودیانِ قلعه خیبر تصمیم گرفتند تا به مدینه حمله کنند، پیامبر باخبر شد و با لشکر خود به سمت خیبر حرکت کرده و آنجا را محاصره نمود. آن روز با شجاعت و فداکاری علی(علیه السلام)، قلعه خیبر گشوده شد و سپاه اسلام پیروز گشت.

گروهی دیگر از یهودیان، در فدک زندگی می کردند، (فدک نزدیک خیبر بود)، آنان با یهودیانِ خیبر برای دشمنی با اسلام هم پیمان شده بودند، ولی وقتی شکست اهل خیبر را دیدند، به فکر صلح افتادند و فرستاده ای را با این پیام فرستادند: «ای محمّد! ما آماده ایم تا نیمی از فدک را به شما بدهیم و فرمانروایی شما را قبول کنیم». پیامبر این پیشنهاد را قبول کرد.⁽³⁾

پیمان نامه صلح نوشته شد و سرزمین فدک بدون هیچ گونه جنگ و لشکرکشی به تصرّف مسلمانان درآمد، اینجا بود که جبرئیل نازل شد و آیه ششم سوره «حشر» را برای پیامبر آورد: «آن غنائمی که برای به دست آوردن آن، لشکر کشی نکرده اید، مالِ پیامبر است».⁽⁴⁾

این گونه بود که خدا فدک را به پیامبر بخشید. پیامبر شخصی را در فدک به عنوان کارگزار خود معیّن کرد و سپس به مدینه بازگشت.⁽⁵⁾

مدتی گذشت، خدا آیه 26 سوره «إسراء» را نازل کرد: «حقّ خویشان خود را ادا کن!». خدا از پیامبر خواست تا فدک را به تو که دختر پیامبر بودی ببخشد. پیامبر هم فدک را به تو بخشید.⁽⁶⁾

آری، تو فدک را تحویل گرفتی، از سال هفتم تا سال یازدهم، کارگزار تو در آنجا بود، تو هر سال، درآمد فدک را بین فقرا تقسیم می کردی.

وقتی که پیامبر از دنیا رفت، خطّ نفاق فرصت را غنیمت شمرد، دست به کودتا زد و ابوبکر را به عنوان خلیفه معیّن کرد، خطّ نفاق به این نتیجه رسید که باید فدک را از تو بگیرد تا قدرت اقتصادی تو از بین برود.

خوب است به درآمد فدک اشاره ای کنم، فدک بسیار حاصلخیز است و درآمد هر سال آنجا، هفتاد هزار دینار است (تقریباً سیصد کیلو طلا). اگر من قیمت هر مثقال طلا را بدانم باید آن را در 60 هزار ضرب کنم تا بتوانم درآمد یک سال فدک را به دست بیاورم.⁽¹⁾

این یک قانون است، هر کجا پول باشد مردم به آنجا توجّه می کنند، تو هم که مانند پیامبر اهل سخاوت بودی، وقتی درآمد فدک به تو می رسید گرفتاری مردم را برطرف می کردی. این باعث توجه مردم به شما بود و حکومت از آن می ترسید. از طرف دیگر حکومت به درآمد فدک نیاز داشت تا بتواند به طرفداران خود پول بدهد، حکومتی که پول ندارد، دوامی هم ندارد.⁽²⁾

ابوبکر عدّه ای را به فدک فرستاد و آنان کارگزار تو را از آنجا بیرون کردند، وقتی خبر به تو رسید، تصمیم گرفتی به مسجد بیایی و در حضور مردم سخنرانی کنی، تو به ظاهر از حقّ خود دفاع کردی، ولی هدف اصلی تو دفاع از حقّ و حقیقت بود، تو می خواستی جامعه را از خطر انحراف نجات بدهی و مردم را از خواب غفلت بیدار سازی.

فرصت را غنیمت شمردی تا روشنگری نمایی. سخنان تو، فریاد حق طلبی و حق خواهی بود، تو به میدان آمدی تا سلطه طاغوت را در هم شکنی و با سخنان خود به تاریخ، روشنایی بخشی. مردم باور کرده بودند که ابوبکر، خلیفه خداست، تو

این گونه اعلام کردی که او ظلم و ستم کرده است، تو حقّ خود را ثابت کردی، با سخن تو خیلی ها به فکر فرو رفتند; آخر چگونه می شود کسی خلیفه خدا باشد ولی این گونه ستمگری کند.

---

پیامبر از دنیا رفته است ابوبکر فدک را از تو گرفت، اکنون برای سخنرانی به مسجد می آیی و در سخنرانی خود، واژه «ارث» را مطرح می کنی و چنین می گویی: «آیا رواست که ارث پدرم به زور از من گرفته شود؟».⁽¹⁾

منظور تو از ارث پدر چیست؟ برای روشن شدن مطلب باید سه نکته را بنویسم:

l نکته اوّل

وقتی پیامبر از دنیا رفت اموالی داشت که آن اموال به تو ارث می رسید، ابوبکر آن اموال را هم تصرّف کرد. یهودیان در سرزمین خیبر زندگی می کردند، آنجا منطقه ای خوش آب و هوا بود، آنان در آنجا هفت قلعه ساخته بودند که در اطراف هر قلعه، نخلستان های بزرگی وجود داشت. نام آن قلعه ها چنین بود: «ناعِم، قَموص، شقّ، نَطات، کتیبه، سُلالِم، وَطیح».⁽²⁾

سال هفتم که پیامبر به جنگ یهودیان رفت، جنگ میان مسلمانان و پنج قلعه واقع شد، ولی اهالی قلعه وَطِیح و قلعه سُلالِم وارد جنگ نشدند، آنان صبر کردند تا نتیجه جنگ را ببینند، وقتی پنج قلعه دیگر شکست خوردند تصمیم گرفتند با پیامبر صلح کنند، طبق آیه ششم سوره «حشر» این دو قلعه از آنِ پیامبر شد، زیرا برای آزادی آنها جنگ نشده بود. بسیار آباد بود و درآمد زیادی داشت و پیامبر پول آن را برای هزینه های همسران خود و رسیدگی به فقرای مدینه خرج می کرد.⁽³⁾

وقتی پیامبر از دنیا رفت، فرزندی غیر از تو نداشت، طبق دستور اسلام، این دو قلعه

باید به هشت قسمت، تقسیم می شد و هفت قسمت آن اموال به تو می رسید، قیمت یک قسمت آن، مالِ همسران پیامبر می شد، ولی ابوبکر وقتی به حکومت رسید همه این دو قلعه را تصرّف کرد. (لازم به ذکر است از پیامبر غیر از این دو قلعه اموال دیگری هم به جا مانده بود).

l نکته دوم

ارث مالی است که بعد از مرگ بستگان به انسان می رسد، امّا وقتی پیامبر زنده بود فدک را به تو بخشید و آنجا، مالِ تو شد. آری، زمانی که پیامبر زنده بود تو مالک فدک شدی و چندین سال، کارگزار تو در آنجا بود.

در واقع «فدک» میراثی نبود که از پدر به تو رسیده باشد. پیامبر خودش آن را به تو بخشیده بود.

اکنون سؤالی دارم: اگر فدک، بخشش پدر به توست، پس چرا در سخنرانی خود در مسجد فقط ارث خود را طلب کردی؟ اهمیّت فدک از آن دو قلعه دیگر بیشتر بود، تو آمده بودی تا درباره فدک سخن بگویی پس چرا از واژه «نحله» استفاده نکردی؟

وقتی من می خواهم با دشمن خود گفتگو کنم باید ببینم او چه چیزی را قبول دارد و چه چیزی را قبول ندارد، آن وقت با توجّه به آنچه او قبول دارد با او وارد گفتگو بشوم تا بتوانم از حقّ خودم دفاع کنم. این یک روش عالی برای گفتگو با دشمن است.

تو می دانستی که ابوبکر قبول ندارد که پیامبر فدک را به تو بخشیده است، از طرف دیگر می دانستی که او قبول دارد فدک در آغاز، مِلک پیامبر بوده است و خدا آن را به پیامبر داده است. ابوبکر نمی توانست این را انکار کند.

اکنون که پیامبر از دنیا رفته است تو نزد ابوبکر می روی و از او ارث خود را می خواهی، فدک را به عنوان ارث مطرح می کنی، زیرا حرف ابوبکر در آن وقت این

بود: «فدک، مال پیامبر بوده است و آن را به تو نبخشیده است»، خب. اگر فدک مِلک پیامبر بوده است بعد از مرگ پیامبر، این فدک میراث او می شود و به تو می رسد.

آری، تو در نزد ابوبکر، فدک را به عنوان ارث طلب می کنی ولی وقتی سخنرانی تو تمام می شود، به خانه نزد علی(علیه السلام) می روی و از فدک به عنوان «نِحله» یاد می کنی. «ابوبکر نِحله پدرم را از من گرفته است».⁽¹⁾

در زبان عربی به چیزی که کسی به انسان ببخشد، «نِحْله» می گویند، واژه «نِحله» به معنای «بخشش و هدیه» است.

آری، در نزد علی(علیه السلام) فدک را به عنوان هدیه و بخشش پدر مطرح می کنی امّا در نزد ابوبکر، فدک را به عنوان «ارث» طلب می کنی، این نشان می دهد که تو در این سخنرانی خود با دقّت واژه ها را انتخاب می کردی و با روش گفتگو با دشمن، آشنایی کامل داشتی.

l نکته سوم

دو بار نزد ابوبکر رفتی و از او حقّ خود را طلب کردی:

زمانی بود که خبر به تو رسید ابوبکر فدک را غصب کرده است، بیست روز از رحلت پیامبر گذشته بود که به مسجد رفتی و در حضور مردم سخنرانی کردی و خطبه خواندی و فدک را به عنوان «ارث» طلب کردی.

زمانی بود که چهل روز از رحلت پیامبر گذشته بود، تو نزد ابوبکر رفتی و خصوصی با او سخن گفتی و به او یادآور شدی که پیامبر فدک را به تو بخشیده بود (و از ارث، سخن نمی گویی).

سرانجام ابوبکر به تو می گوید: «برو شاهد بیاور». تو شاهد می آوری و ابوبکر ناچار می شود نوشته ای را به تو می دهد که فدک از آنِ توست. (قباله فدک را به تو می دهد). تو از مسجد بیرون می آیی، خبر به گوش عُمَر می رسد، او با عجله می آید و در میان کوچه به تو می رسد و از تو می خواهد تا قباله فدک را به او بدهی ولی از این کار خودداری می کنی، اینجاست که عُمَر به تو لگدی می زند و تو به روی زمین می افتی، او قباله فدک را می گیرد و پاره می کند.⁽¹⁾

در اینجا می خواهم تأکید کنم که تو با توجّه به شرایط زمان و مکان می دانستی که حقّ خود را چگونه طلب کنی، به دقّت شرایط را می سنجیدی و بهترین گزینه را انتخاب می کردی، گاه دشمن را از راه «ارث پدر» به چالش می کشیدی و گاه از راه «هدیه پدر» او را در تنگنا قرار می دادی.

---

خطبه حماسی تو را می خوانم و یک دید کلی به آن پیدا می کنم، تو در خطبه ات از این موضوعات سخن می گویی: «توحید، نبوّت، جایگاه امامت، تلاش های پیامبر، فداکاری های علی(علیه السلام)، آغاز فتنه گری ها و...».

آری، تو ابتدا از «توحید» سخن می گویی، اگر ایمان به خدا نباشد، مبارزه با باطل معنایی ندارد؟ اگر باور به خدا نباشد، انسان چه چیزی را می خواهد اصلاح کند؟

تو دیدی که جامعه رو به فساد و تباهی می رود، برای همین دست به مبارزه زدی، همه تلاش های تو در سایه توحید معنا پیدا می کند.

در این خطبه از خدا یاد می کنی و او را حمد و ستایش می نمایی، تو می خواهی پایه و اساس تفکّر خود را برای ما بازگو کنی، اگر باور به خدا نباشد، حقّ و باطل رنگ می بازد.

---

در حالی که بیمار بودی و از ظلم دشمن آسیب دیده بودی، این گونه خطبه خواندی، با پهلویِ شکسته و سینه ای مجروح سخنرانی کردی، به راستی که این خطبه، معجزه ای جاوید است، تو در اوج فصاحت و بلاغت با کلماتی دلنشین از حقّ دفاع کردی.

زیبایی این خطبه را کسی متوجّه می شود که با زبان عربی آشنایی کامل دارد، یک عرب زبان به خوبی درک می کند که تو چگونه کلمات را کنار هم چیده ای تا مخاطب از شنیدن آن به شوق آید و با دلیل و برهان به حقّ رهنمون شود.

---

به راستی نکته اصلی خطبه تو چیست؟ مهمترین پیام آن چیست؟

«جنگ همیشگی بین حقّ و باطل».

همیشه بین نور و ظلمت درگیری بوده است، باید فکر کنم که در کدام جبهه ایستاده ام; نقش من در این میان چیست؟

خدا پیامبران را فرستاد تا انسان ها را هدایت کنند. پدر تو، آخرین آنان بود و برای نجات مردم از جهل، تلاش زیادی کرد، نور او هدایتگر بود، بعد از او، این نور ادامه پیدا کرد، خدا دوازده امام را برای جامعه قرار داد.

کسانی که از مسیر امامت جدا شدند در تاریکی فتنه ها گرفتار شدند، کسانی که با ابوبکر بیعت کردند، راه را گم کردند، در آن روزگار که فتنه ها به اوج خود رسیده بود، چه چیزی می توانست به جامعه روشنایی بدهد؟

تو به میدان آمدی تا روشنگری کنی و پرده های سیاهی را کنار زنی و فضا را برای کسانی که می خواهند حقّ را بشناسند، آشکار کنی.

جنگ حقّ و باطل، نور و ظلمت از ابتدا بوده است، خدا آدم(علیه السلام) را آفرید، شیطان به او حسادت ورزید و با او دشمنی کرد و او را از بهشت بیرون کرد، قابیل، برادرش

هابیل را کشت، نزاع نوح با بت پرستان، جنگ فرعون و موسی(علیه السلام)، درگیری پدر تو با ابوسفیان. و اکنون درگیری تو با ابوبکر... وسرانجام جنگ مهدی(علیه السلام)با دشمنان.

به راستی درگیری حقّ و باطل برای چیست؟

یک طرف می خواهد خدا عبادت شود، عبودیّت شکل بگیرد، اما طرف دیگر می خواهد خدا از یادها برود و شیطان حکم فرما شود.

یک طرف «عقل» است و طرف دیگر «جهل».

یک طرف «بندگی خدا» است و طرف دیگر «گناه و معصیت».

وقتی پیامبر از دنیا رفت، فتنه ای بزرگ شکل گرفت، گروهی به خانه تو هجوم بردند و آنجا را به آتش کشیدند، این گونه بود که اساس ظلم و ستم بر شما بنا نهاده شد. آنان می خواستند خدا در روی زمین عبادت نشود، آنان با خدا و دین او دشمنی داشتند و می دانستند که فقط خطّ امامت می تواند دین خدا را حفظ کند.

---

وقتی خبر غصب فدک به تو رسید، فرصت را غنیمت شمردی، تو بر اثر صدمه ها، بیمار بودی. نامردان به خانه ات حمله کرده بودند و تو را بین در و دیوار قرار داده بودند، با این حال، تصمیم گرفتی به مسجد بروی و در جمع مردم سخن بگویی.

چادرت را بر سر نهادی و با گروهی از زنانی که به تو وفادار بودند به سوی مسجد حرکت کردی، تو چادر بلندی بر سر داشتی و همانند پیامبر با فروتنی گام برمی داشتی.

وقتی به مسجد رسیدی، ابوبکر و مردم در مسجد بودند، تو با همراهانت به قسمتی از مسجد رفتی، آن وقت بود که پرده ای در آنجا آویختند و شما پشت پرده نشستید.

خیلی ها منتظر بودند تا سخنان تو را بشنوند، اگر ابوبکر می توانست حتماً مانع سخنرانی تو می شد، ولی او این قدرت را نداشت. از پیامبر غیر از تو، هیچ فرزندی

باقی نمانده بود، ابوبکر چگونه می توانست تو را (که تنها یادگار پیامبر بودی) از سخنرانی منع کند؟

سکوت همه جا را فرا گرفته بود، وقتی می خواستی بنشینی، پهلوی تو درد گرفت (پهلوی تو در حادثه هجوم به خانه ات شکسته بود)، ناگهان ناله ای جانسوز از دل برآوردی، همه مردم به گریه افتادند، این ناله با جان های سرد و خاموش مردم چنان کرد که صدای شیون از همه جا برخاست و مجلس به لرزه درآمد.

این ناله جانسوز تو حکایت از چه بود؟ چند روز پیش، گروهی به خانه تو حمله کردند و آنجا را به آتش کشیدند، تو را میان در و دیوار قرار دادند، محسن(علیه السلام)تو را به شهادت رساندند...

این ناله جانسوز، نشانه ای از آن دردها و رنج ها بود. برای همین مردم این گونه به جوش و خروش درآمدند و اشک ها جاری شد.

لحظاتی سکوت کردی تا سر و صدای مردم آرام گیرد و گریه آنان تمام شود، وقتی مجلس آرام شد سخن خویش را با نام و حمد خدا آغاز نمودی.

---

بانوی من!

دیگر وقت آن است که سخنرانی تو را در اینجا بنویسم و پیام های آن را به زبانی ساده و روان بیان کنم. از خودت یاری می طلبم، مرا یاری کن تا این کتاب، زمینه ای برای آشنایی بیشتر با اندیشه های تو را فراهم کند.

فصل اوّل: توحید و یکتاپرستی

1 لَمَّا أَجْمَعَ أَبُو بَکْر وَ عُمَرُ عَلَی مَنْعِ فَاطِمَةَ(علیها السلام) فَدَکاً وَ بَلَغَهَا ذَلِکَ لَاثَتْ خِمَارَهَا عَلَی رَأْسِهَا وَ اشْتَمَلَتْ بِجِلْبَابِهَا وَ أَقْبَلَتْ فِی لُمَة مِنْ حَفَدَتِهَا وَ نِسَاءِ قَوْمِهَا تَطَأُ ذُیُولَهَا مَا تَخْرِمُ مِشْیَتُهَا مِشْیَةَ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه وآله) حَتَّی دَخَلَتْ عَلَی أَبِی بَکْر وَ هُوَ فِی حَشَد مِنَ الْمُهَاجِرِینَ وَ الْأَنْصَارِ وَ غَیْرِهِمْ فَنِیطَتْ دُونَهَا مُلَاءَةٌ فَجَلَسَتْ ثُمَّ أَنَّتْ أَنَّةً أَجْهَشَ الْقَوْمُ لَهَا بِالْبُکَاءِ فَارْتَجَّ الَْمجْلِسُ ثُمَّ أَمْهَلَتْ هُنَیْئَةً حَتَّی إِذَا سَکَنَ نَشِیجُ الْقَوْمِ وَ هَدَأَتْ فَوْرَتُهُمْ افْتَتَحَتِ الْکَلَامَ بِحَمْدِ اللَّهِ وَ الثَّنَاءِ عَلَیْهِ وَ الصَّلَاةِ عَلَی رَسُولِهِ فَعَادَ الْقَوْمُ فِی بُکَائِهِمْ فَلَمَّا أَمْسَکُوا عَادَتْ فِی کَلَامِهَا فَقَالَتْ:

وقتی به تو خبر رسید که ابوبکر و عُمر تصمیم گرفته اند فدک را از تو بگیرند، چادر خود را بر سر نهادی و با گروهی از زنان به سوی مسجد روانه شدی، تو در حالی که چادر بر سر داشتی و با فروتنی همانند پیامبر راه می رفتی به سوی مسجد رفتی. پهلوی تو در حادثه هجوم به خانه ات، شکسته شده بود، برای همین بود که قدّ تو، خمیده بود و چادرت به زمین کشیده می شد.

وقتی به مسجد رسیدی ابوبکر در میان گروهی از مردم نشسته بود، پس پرده ای در مسجد آویختند و تو در پشت آن پرده قرار گرفتی و ناله ای جانسوز از دل برآوردی که همه مردم با صدای بلند به گریه افتادند و مجلس از شدّت گریه به جنبش درآمد.

لحظاتی سکوت کردی تا سر و صدای مردم آرام گیرد و گریه آنان تمام شود، وقتی مجلس آرام شد سخن خودت را با نام و حمد خدا و درود بر پیامبر، این چنین آغاز نمودی.

---

2 الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَی مَا أَنْعَمَ وَ لَهُ الشُّکْرُ عَلَی مَا أَلْهَمَ وَ الثَّنَاءُ بِمَا قَدَّمَ مِنْ عُمُومِ نِعَم ابْتَدَأَهَا وَ سُبُوغِ آلَاء أَسْدَاهَا وَ تَمَامِ مِنَن أَوْلَاهَا جَمَّ عَنِ الْإِحْصَاءِ عَدَدُهَا وَ نَأَی عَنِ الْجَزَاءِ أَمَدُهَا وَ تَفَاوَتَ عَنِ الْإِدْرَاکِ أَبَدُهَا.

خدا را به خاطر همه نعمت هایی که به ما داده است، سپاس می گویی، او را به خاطر آنچه به ما الهام کرده است، شکر می کنی. او را به خاطر نعمت های فراوانی که پیشاپیش به ما ارزانی داشته است ستایش می کنی; نعمت هایی که قبل از وجود ما خدا آن ها را برای ما آفرید، نعمت هایی که نمی توانیم آن ها را بشماریم، نعمت هایی که همیشگی است و نمی توان شکر آن ها را به جا آورد. سخن تو درباره نعمت هایی است که هرگز ما انسان ها نمی توانیم جاودانگی آن را درک کنیم.⁽¹⁾

خیلی ها این حدیث پیامبر را شنیده اند: «هر کاری که با بسم الله آغاز نشود، ناقص است»، ولی افراد کمی حدیث دیگر را شنیده اند، پیامبر فرمود: «هر کاری که با حمد خدا آغاز نشود، ناقص است». (کل کلام لابیدا فیه بالحمد لله فهو اجذم، «کل امر ذی بال لم یبد فیه بالحمد فهو اقطع...: سنن ابی داوود: ج 3 ص 444).

آری، این روش زیبایی بود که پیامبر آن را بنا نهاد، او از مردم می خواست که کارهای خود را با «بسم الله» و یا «الحمد لله» آغاز کنند. مهم این است که مسلمانان هر کاری را با یاد خدا آغاز کنند، فرقی نمی کند که یاد خدا چگونه باشد با «بسم الله» یا با «الحمد لله».

تو خطبه خود را با حمد خدا آغاز می کنی. هیچ عبارتی به اندازه «الحمدلله» زیبا و دلربا نیست. «الحمد لله» یعنی: خدا مهربان است، داناست. زیباست. گناهان بندگان خود را می بخشد، اوست که به بندگان خود روزی می دهد، اوست که هرگز کسی را ناامید نمی کند... در این دنیا هر چه زیبایی و خوبی می بینم، خدا آن را آفریده است. همه خوبی ها از آنِ خداست. او سرچشمه خوبی هاست.

---

به سخن دیگر تو فکر می کنم، تو خدا را به خاطر آنچه به انسان ها الهام می کند، شکر کردی، این سخن تو اشاره به آیه 8 سوره «شمس» است، آنجا که قرآن می گوید: (فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا).

آری، خدا راه خوب و بد را به انسان الهام می کند و به او نشان می دهد، خدا نور فطرت را در وجود همه قرار داده است، هر کس به حکم فطرت خویش، بدی را از

خوبی تشخیص می دهد.

فطرت یک حقیقت جاودانه است، انسان می تواند به وسیله فطرت حقّ را بشناسد و از آن پیروی کند، «الهام» بزرگ ترین نعمت خداست و باعث رستگاری انسان می شود، هیچ کس نمی تواند بگوید من نتوانستم حقّ را از باطل تشخیص دهم.

از طرف دیگر، خدا پیامبران را برای هدایت مردم فرستاد و کتاب های آسمانی را «وحی» کرد، اکنون قرآن در میان مسلمانان است و آنان می توانند راه سعادت را از آن فراگیرند. قرآن، حقّ را باطل جدا می کند.

کسانی که به سخن ابوبکر گوش کردند و حرف های او را باور کردند، خودشان مقصّر بودند، آنان خود با سرعت به سوی فتنه ها دویده بودند، چه بسا بعداً ادّعا می کردند که ما نفهمیدیم حقّ با کیست، ولی این قانون خداست، خدا نمی گذارد حقّ مخفی بماند، اگر آنان لحظه ای درنگ می کردند و به عقل و درون خود رجوع می کردند، حقّ را می شناختند، ولی آنان دنبال هوس های خودشان بودند. آری، کمتر کسی حاضر است برای دفاع از حقّ، دنیای خود را کنار بگذارد، وقت امتحان معلوم می شود چه کسی حاضر است از حقّ پیروی کند. آن مردم با چشم خود دیدند که چگونه آن حکومت به خاندان پیامبر ظلم کرد ولی سکوت کردند تا از منافع دنیایی محروم نشوند.

این حکایت در همه زمان ها و مکان ها جریان دارد، فطرت انسان حقّ را می فهمد، ولی منافع مادی او را به سکوت وامی دارد و مظلومیّت حقّ را رقم می زند.

---

تو از نعمت هایی که خدا به ما داده است سخن گفتی، از نعمت هایی که خدا قبل از طلب کردن به ما ارزانی داشت. میلیون ها سال است که خورشید زمین را گرم و روشن می کند، خدا زمانی خورشید را آفرید که هنوز هیچ انسانی آفریده نشده بود، هیچ کس از خدا گرما و نور را نخواسته بود ولی خدا این نعمت را فراهم کرد.

آری، نعمت های خدا را نمی توان شمارش کرد، قرآن در آیه 34 سوره ابراهیم به همین نکته اشاره می کند. هر آنچه که انسان برای زندگی در این دنیا نیاز داشت، خدا به او عطا کرد، نعمت های خدا آن قدر زیادند که نمی توان آن ها را شمرد.

تو از نعمت هایی یاد می کنی که ما نمی توانیم جاودانگی آن را درک کنیم. منظور از این جاودانگی چیست؟ مرگ ما، دیر یا زود فرا می رسد، ولی خورشید همین طور نورافشانی می کند، تا روز قیامت این جهان پایدار می ماند، ابرها می بارند، بادها میوزند، ستارگان می درخشند، چه کسی می تواند جاودانگی این نعمت ها را درک کند؟

---

3 وَ نَدَبَهُمْ لِاسْتِزَادَتِهَا بِالشُّکْرِ لِاتِّصَالِهَا وَ اسْتَحْمَدَ إِلَی الْخَلَائِقِ بِإِجْزَالِهَا وَ ثَنَّی بِالنَّدْبِ إِلَی أَمْثَالِهَا.

اکنون به همه خبر می دهی که خدا از انسان ها خواسته است تا شکر نعمت ها را به جا آورند، اگر ما شکرگزار او باشیم، نعمت ها زیادتر می شوند و دوام هم پیدا می کنند، خدا نعمت های فراوانی به ما داد و از ما خواسته است تا او را ستایش کنیم.

خدا در آیه 7 سوره ابراهیم چنین می گوید: (لَئِنْ شَکَرْتُمْ لاََزِیدَنَّکُمْ).

«اگر شکر نعمت های مرا به جا آورید، بر نعمت های شما می افزایم». خدا هیچ نیازی به شکرگزاری ما ندارد، ولی اگر شکر نعمت های او را به جا آوریم، خودمان سود می بریم و اگر کفران نعمت کنیم، خودمان ضرر می کنیم، خدا از همه چیز و همه کس بی نیاز است.

آری، خدا در این دنیا به ما نعمت های فراوان داده است، در بهشت همانند این نعمت ها را آفریده است، در قرآن بارها از بهشتی سخن گفته است که جوی های آب از زیر درختان آن جاری است و میوه های فراوان در اختیار مؤمنان است و...

وقتی انسان از دنیا برود، نیست و نابود نمی شود، بلکه اگر مؤمن باشد، بهشت و

همه نعمت های زیبای آن، در انتظار اوست. خدا همه ما را به بهشت دعوت کرده است و از ما خواسته است تا راه راست را برگزینیم، ایمان بیاوریم و عمل نیکو انجام بدهیم و در روز قیامت به بهشت خدا برویم. این گونه نعمت ها برای ما دوچندان می شود.

---

بانوی من! تو خدا را حمد و ستایش می کنی، لحظه ای فکر می کنم، تو در چه شرایطی این گونه شکرگزار خدا هستی؟!

تو دختر پیامبر هستی، زمانی که پیامبر زنده بود در اوج احترام بودی، ولی وقتی پدر از دنیا رفت، ورق برگشت، حکومتی روی کار آمد که ترس و وحشت را در دل جامعه نهادینه کرد، آن حکومت به خانه تو هجوم آورد، درِ خانه ات را آتش زد، تو برای یاری حقّ به میدان آمدی، ولی مردم مدینه تو را تنها گذاشتند، صدای غربت تو را شنیدند ولی تو را یاری نکردند، وقتی تو میان در و دیوار قرار گرفتی، دشمن به پیکر تو تازیانه زد، محسن تو را شهید کرد...

ابوبکر همه ثروتت را از تو گرفت، آن ثروتی که خدا به تو داده بود، دیگر چیزی در دست تو از دنیا نمانده بود، تو در این شرایط، باز هم خدا را ستایش می کنی.

این چه نگاهی است که تو به دنیا و زندگی داری؟ چقدر با این نگاه بیگانه ام! وقتی سیاهی ها را در جامعه می بینم از همه چیز ناامید می شوم، به مرز حیرت می رسم و می گویم: «چرا خدا دنیا را این گونه آفرید؟»،

باید با اندیشه تو بیشتر آشنا شوم، باید بدانم که چگونه می توان در اوج بلا، شکرگزار خدا بود و او را به زیبایی ستایش کرد.

---

من کجا ایستاده ام؟ اسیر دنیا شده ام، دنیا نهایت آرزوی من شده است، عشق به

دنیا، بیماری من است، خدایی که مرا دوست دارد، کاخ آرزوهایم را خراب می کند و برایم بلا می فرستد تا شاید من از خواب برخیزم و بیدار شوم.

تو فقط از من صبر در بلا را نمی خواهی بلکه مرا به پله ای بالاتر دعوت می کنی; من باید در اوج بلاها، زبان به شکر باز کنم، گویا بلا نعمتی از سمت خداست و آن وقت بلا را هم نعمت خواهم دید; چه چیز بهتر از نعمت رهایی!

نباید به دنیا دل ببندم، من برایِ ماندن نیامدم، اگر بمانم، نابود می شوم، باید مانند آب، جاری باشم، باید بروم، راه کمال را ادامه بدهم. این ضربه های بلاست که مرا از دنیا جدا می کند، من به این ضربه ها نیاز دارم.

---

4 وَ أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَرِیکَ لَهُ کَلِمَةٌ جُعِلَ الْإِخْلَاصُ تَأْوِیلَهَا وَ ضُمِّنَ الْقُلُوبُ مَوْصُولَهَا وَ أَنَارَ فِی التَّفَکُّرِ مَعْقُولُهَا

اکنون به توحید و یگانگی خدا گواهی می دهی، معبودی جز خدا نیست، او هیچ شریکی ندارد. هر کس که از شرک دوری کند و به اخلاص رو آورد، به حقیقت توحید خواهد رسید، خدا دل ما را با توحید پیوند داده است و برای همین فطرت انسان با توحید انس دارد و آن را درک می کند. خدا در توحید نور و روشنایی قرار داده است، هر کس به توحید فکر کند به حقّ بودن آن پی می برد و به یگانگی خدا ایمان پیدا می کند.

تو از «فطرت» سخن می گویی و به ما خبر می دهی که فطرت انسان ها با یکتاپرستی انس دارد و آن را درک می کند. تو به آیه 30 سوره «رُوم» اشاره می کنی، آنجا که خدا با پیامبر چنین می گوید: «من فطرت انسان را سرشار از عشق به یکتاپرستی خلق کردم و هیچ کس نمی تواند در فطرت انسان، تغییری ایجاد کند. این فطرت پاک انسان ها، همان دین استوار است ولی بیشتر مردم نمی دانند».⁽¹⁾

آری، خدا در انسان نور فطرت را قرار داد و استعداد درک حقیقت توحید و یکتاپرستی را به او عنایت کرد. همه انسان ها دارای روح توحید هستند، فطرت آنان بیدار است و می توانند با آن خدا را بشناسند و به سوی او رهنمون شوند.

درست است که شیطان هر لحظه انسان را وسوسه می کند و او را به گمراهی می کشاند ولی آمادگی برای پذیرش توحید در همه وجود دارد. خدا در همه انسان ها، حسّی درونی را به امانت گذاشته است; حسّی که آن ها را به سوی خدا فرا می خواند.

---

5 الْمُمْتَنِعُ مِنَ الْأَبْصَارِ رُؤْیَتُهُ وَ مِنَ الْأَلْسُنِ صِفَتُهُ وَ مِنَ الْأَوْهَامِ کَیْفِیَّتُهُ.

ولی تو خدایی را می پرستی که هیچ چشمی نمی تواند او را ببیند، هیچ زبانی نمی تواند او را توصیف کند و هرگز نمی توان او را با خیال تصوّر کرد، البته خدا را می توان با چشم دل دید و عظمت او را درک کرد.

آری، خدا بالاتر و والاتر از این است که با چشم دیده شود، خدا از دیده ها پنهان است، اگر می شد خدا را با چشم دید، دیگر او خدا نبود، بلکه یک آفریده بود. عدّه ای، بت هایی را به جای خدا قرار داده اند، بت آن ها را می توان با چشم دید، ولی «الله» را هرگز نمی توان با چشم دید!

فقط بت های نابودشدنی را می توان دید. من باید خدایی را بپرستم که با چشم دیده نمی شود، باید افتخار کنم که فقط خدای پنهان را می پرستم، خدایی که هرگز دیده نمی شود، زیرا او هرگز نابود نمی شود، او همیشه هست و خواهد بود.

برایم می گویی که هیچ کس نمی تواند خدا را توصیف کند، چرا که ذهن بشر فقط می تواند چیزی را وصف کند که آن را با حواس خود درک کرده باشد، خدا را هرگز نمی توان با حواس بشری درک کرد. خدا بالاتر از این است که به وصف و درک درآید. من فقط می توانم خدا را با صفاتی که خودش در قرآن بیان کرده بشناسم، می دانم که

خدا بخشنده و مهربان است، شنونده و بیناست، از همه چیز باخبر است، همیشه بوده و خواهد بود، پایان ندارد همان گونه که آغاز نداشته است... .

این صفات خدا را در قرآن می خوانم و نسبت به خدای خود شناخت پیدا می کنم، همه این ها صفات خداست، ولی حقیقت خدا چگونه است؟ این را هرگز نمی توانم بفهمم، هر چه که در ذهن خودم برای حقیقت خدا تصوّر کنم، باید بدانم که خدا غیر از آن است.

---

6 ابْتَدَعَ الْأَشْیَاءَ لا مِنْ شَیْء کَانَ قَبْلَهَا وَ أَنْشَأَهَا بِلَا احْتِذَاءِ أَمْثِلَة امْتَثَلَهَا کَوَّنَهَا بِقُدْرَتِهِ وَ ذَرَأَهَا بِمَشِیَّتِهِ مِنْ غَیْرِ حَاجَة مِنْهُ إِلَی تَکْوِینِهَا وَ لا فَائِدَة لَهُ فِی تَصْوِیرِهَا إِلَّا تَثْبِیتاً لِحِکْمَتِهِ وَ تَنْبِیهاً عَلَی طَاعَتِهِ وَ إِظْهَاراً لِقُدْرَتِهِ تَعَبُّداً لِبَرِیَّتِهِ وَ إِعْزَازاً لِدَعْوَتِهِ ثُمَّ جَعَلَ الثَّوَابَ عَلَی طَاعَتِهِ وَ وَضَعَ الْعِقَابَ عَلَی مَعْصِیَتِهِ ذِیَادَةً⁽¹⁾لِعِبَادِهِ مِنْ نَقِمَتِهِ وَ حِیَاشَةً لَهُمْ إِلَی جَنَّتِهِ.

اکنون از چگونگی آفرینش سخن می گویی، خدا جهان را آفرید در حالی که قبل از آن، هیچ چیزی نبود، خدا جهان را پدید آورد بدون آن که از نمونه و الگویی پیروی کند، او جهان را با قدرت و اراده خود آفرید.

خدا نیازی به آفرینش جهان نداشت، او همواره بی نیاز است و از آفرینش جهان هیچ سودی به او نمی رسد، هدف او از خلقت این بود که حکمت خویش را ثابت کند، همگان را به اطاعت خویش فرا خواند ، قدرتش را آشکار سازد و دعوت خویش به راه حقّ را محکم سازد.

آری، او جهان را آفرید تا بندگانش را به بندگی خود دعوت کند. پس خدا برنامه پاداش و عقاب را برای بندگانش قرار داد. بهشت در انتظار کسانی است که اطاعت کنند و دوزخ در انتظار کسانی است که نافرمانی کنند. خدا این گونه بندگانش را از

عذاب ترساند و به سوی بهشت فراخواند.

---

بانوی من! از راز آفرینش سخن گفتی. من باید به این سخنان تو فکر کنم... یک معمار چگونه یک ساختمان می سازد؟ او نیاز به آجر، سیمان و آهن دارد، این ها موّاد اوّلیّه برای ساختن یک خانه است، معمار کارش این است که این مصالح را با نظم خاصی کنار هم بچیند تا خانه ساخته شود. معمار وقتی می تواند خانه ای را بسازد که مصالح در دسترس او باشد، به راستی خدا آسمان ها و زمین را از چه آفرید؟

خدا برای آفرینش احتیاجی به موّاد اوّلیّه نداشت، او اراده کرد که جهان را بیافریند و با قدرت خود آن را آفرید. او جهان را آفرید بدون آن که موّاد اوّلیّه ای در بین باشد. جهان با اراده و قدرت او خلق شد. هر چه را که خدا بخواهد بیافریند، کافی است بگوید: «باش!» و آن چیز، خلق می شود.

وقتی معمار می خواهد خانه بسازد، قبلاً نمونه ای از خانه دیده است، او برای این کار خود، الگو و نقشه ای دارد و از آن پیروی می کند، ولی خدا این جهان را پدید آورد بدون آن که از نمونه و الگویی پیروی کند. فقط خدا بود و هیچ چیز دیگری نبود، نه الگویی نه نمونه ای! هیچ چیز نبود، خدا اراده کرد که جهان را بیافریند، همین که اراده کرد، با قدرتش جهان خلق شد. آری، خلقت جهان به هیچ چیز جز اراده خدا نیاز نداشت.

---

وقتی من کاری را از روی اختیار انجام می دهم، انگیزه و هدفی دارم; یا می خواهم نفعی به خود برسانم یا ضرری را از خود دور کنم، باید یک خیری در آن کار برای من باشد تا سراغ آن بروم، اگر غذا می خورم می خواهم رنج گرسنگی را از خود دور کنم و سیر شوم، اگر مسافرت می روم به دنبال تجارت هستم یا می خواهم خستگی را از

روح و روان خود دور کنم.

به راستی خدا این جهان را به چه انگیزه ای آفرید؟ هدف او از این کار چه بود؟ خدا که هیچ کمبود و نیازی ندارد، پس چرا جهان را آفرید؟ او از تنهایی رنج نمی برد، او نیاز به کمک هیچ کس ندارد، اگر نفعی از دیگران به او می رسید که دیگر، او خدا نبود. پس راز خلقت آفرینش چیست؟

تو پاسخ این سؤال را بیان کردی، خدا جهان را آفرید تا بندگانش را به بندگی خود دعوت کند.

این جمله چقدر جای تکرار دارد، خدا نمی خواست انسان ها را مجبور کند تا بندگی او را بنمایند، او به انسان اختیار داد تا خودش راه حقّ یا باطل را برگزیند. خدا نور فطرت را در نهاد انسان قرار داد و پیامبران را برای راهنمایی او فرستاد، این انسان است که باید راهش را انتخاب کند.

خدا اراده کرد که انسان به اختیار خودش به رستگاری برسد، پس نظام جهان را به گونه ای خلق کرد که هم راه خوب و هم راه بد در آن باشد. کسی، لیاقت بهشت رفتن را پیدا می کند که بتواند از راه جهنّم دوری کند، ارزش انسان در همین اختیار اوست.

آری، شکوه انسان در اختیار اوست، وقتی قرار است انسان، موجودی آزاد و مختار باشد، طبیعی است که گروهی از انسان ها، راه زشتی ها را انتخاب خواهند نمود، روی زمین فساد خواهند کرد، امّا این لازمه اختیار انسان است، همه زیباییِ انسان در اختیار اوست، معنایِ انسان در همین اختیار است، اگر اختیار از انسان گرفته شود، خوب بودن او، ارزشی ندارد.

---

بانوی من! وقتی به سخنانت فکر کردم دانستم که فلسفه زندگی چیزی جز سیر به سوی خدا نیست. حرکت به سوی خدا. این راز زندگی و معنای آن است. این جواب

معمّای بزرگ بشر است.

آری، زندگی وقتی ارزش دارد که هدف از آن، سیر به سوی خدا باشد. آن زندگی که خدا در آن نقشی ندارد، بی فایده است و سرانجام انسان را به سیاهچال پوچی می اندازد.

کسی که با اندیشه های تو آشناست، جهان را بیهوده نمی بیند، او در همه رویدادهای جهان، نظم و هماهنگی می بیند و جهان را هدفمند می یابد، همه ذرّات جهان تسبیح گوی خدایند، پس انسان خود را با جهان غریبه و بیگانه احساس نمی کند.

آری، مؤمن، زندگی را با باور به خدا معنا می کند، او هرگز خود را در جهان رها شده نمی بیند، او بی هدف آفریده نشده است، او می داند از کجا آمده است و به کجا می رود. آرمان زندگی، سیر به سوی خداست. او می داند که باید چه کند و چه راهی را در پیش گیرد تا به هدف خود برسد.

فصل دوم: یادی از پدر

7 وَ أَشْهَدُ أَنَّ أَبِی مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ اخْتَارَهُ قَبْلَ أَنْ أَرْسَلَهُ وَ سَمَّاهُ قَبْلَ أَنِ اجْتَبَاهُ وَ اصْطَفَاهُ قَبْلَ أَنِ ابْتَعَثَهُ إِذِ الْخَلَائِقُ بِالْغَیْبِ مَکْنُونَةٌ وَ بِسَتْرِ الْأَهَاوِیلِ مَصُونَةٌ وَ بِنِهَایَةِ الْعَدَمِ مَقْرُونَةٌ عَلَماً مِنَ اللَّهِ تَعَالَی بِمَآیِلِ الْأُمُورِ وَ إِحَاطَةً بِحَوَادِثِ الدُّهُورِ وَ مَعْرِفَةً بِمَوَاقِعِ الْأُمُورِ.

اکنون گواهی می دهی که پدرت محمّد(صلی الله علیه وآله)، بنده خدا و پیامبر اوست، خدا او را پیش از این که به پیامبری بفرستد برگزید و او را به پیامبران و امّت های قبل، معرّفی نمود، زمانی خدا او را برگزید که هیچ چیز آفریده نشده بود. هنور پدر تو به این دنیا نیامده بود که خدا او را انتخاب کرد، زیرا خدا به سرانجام همه کارها آگاه و از همه رویدادها باخبر بود.

---

بانوی من! تو برای مردمی که سخنانت را می شنیدند از مقام پدرت سخن می گویی، آن مردم خود را مسلمان می دانستند و پدر تو را به عنوان فرستاده خدا قبول داشتند،

ولی معرفت آنان به پیامبر کم بود، آنان «مقام نورانیّت» را از یاد برده بودند، تو برای آنان این حقیقت را بیان می کنی.

خدا بود و هیچ مخلوقی نبود، خدا اراده کرد تا مخلوقات را بیافریند، قبل از همه چیز، نور محمّد(صلی الله علیه وآله) را آفرید، آن نور، هزاران سال، خدا را عبادت کرد، بعد از آن بود که خدا آسمان ها و زمین را آفرید و زندگی انسان در روی زمین آغاز شد، وقتی پیامبران به پیامبری مبعوث شدند، آنان به پیروان خود، بشارت ظهور محمّد(صلی الله علیه وآله) را دادند.⁽¹⁾

---

لحظه ای فکر می کنم، تو از مقام نورانیّت پیامبر سخن گفتی، به راستی چه رمز و رازی در این سخن توست؟ اگر پیامبر را یک انسان معمولی فرض کنیم، شاید یک انسان معمولی بتواند جانشین او بشود، اگر ما پیامبر را به درستی شناختیم، دیگر نمی توانیم تصوّر بکنیم که فردی چون ابوبکر، جانشین او بشود!!

خدا نور پیامبر را قبل از خلقت جهان آفرید، بعد از آن که خدا فرشتگان را آفرید، آنان توحید و یکتاپرستی را از آن نور آموختند، او آیینه ای از عظمت و قدرت خداست، کسی می تواند خلیفه او بشود که همانند او چنین جایگاهی را داشته باشد. فقط علی(علیه السلام) شایستگی این مقام را دارد.

تو برای مردم از مقام نورانیّت پیامبر سخن گفتی تا کسی خیال نکند که فقط با حکومت ابوبکر دعوا داری، دعوا فقط این نبود که علی(علیه السلام)حکومت کند یا ابوبکر. دعوا بر سر حکومت انسان بر انسان نبود، اصل دعوای تو بر سر این بود: «چه کسی باید در جامعه حکومت کند؟ خدا یا شیطان!».

اصل سخن تو این است: «فقط خدا حقّ حکومت و ولایت دارد و علی(علیه السلام)حجّت خداست، او نور خدا در روی زمین است». وقتی ابوبکر ولایت را غصب می کند و به حکومت می رسد، در واقع این شیطان است که قدرت را در جامعه به دست می گیرد.

تو به میدان آمدی تا با حکومت شیطان مبارزه کنی و آن را نابود سازی و ولایت خدا را در جامعه جایگزین نمایی.

---

8 ابْتَعَثَهُ اللَّهُ إِتْمَاماً لِأَمْرِهِ وَ عَزِیمَةً عَلَی إِمْضَاءِ حُکْمِهِ وَ إِنْفَاذاً لِمَقَادِیرِ رَحْمَتِهِ فَرَأَی الْأُمَمَ فِرَقاً فِی أَدْیَانِهَا عُکَّفاً عَلَی نِیرَانِهَا عَابِدَةً لِأَوْثَانِهَا مُنْکِرَةً لِلَّهِ مَعَ عِرْفَانِهَا فَأَنَارَ اللَّهُ بِأَبِی مُحَمَّد(صلی الله علیه وآله) ظُلَمَهَا وَ کَشَفَ عَنِ الْقُلُوبِ بُهَمَهَا وَ جَلَی عَنِ الْأَبْصَارِ غُمَمَهَا وَ قَامَ فِی النَّاسِ بِالْهِدَایَةِ فَأَنْقَذَهُمْ مِنَ الْغَوَایَةِ وَ بَصَّرَهُمْ مِنَ الْعَمَایَةِ وَ هَدَاهُمْ إِلَی الدِّینِ الْقَوِیمِ وَ دَعَاهُمْ إِلَی الطَّرِیقِ الْمُسْتَقِیمِ ثُمَّ قَبَضَهُ اللَّهُ إِلَیْهِ قَبْضَ رَأْفَة وَ اخْتِیَار وَ رَغْبَة وَ إِیْثَار فَمُحَمَّدٌ(صلی الله علیه وآله)مِنْ تَعَبِ هَذِهِ الدَّارِ فِی رَاحَة قَدْ حُفَّ بِالْمَلَائِکَةِ الْأَبْرَارِ وَ رِضْوَانِ الرَّبِّ الْغَفَّارِ وَ مُجَاوَرَةِ الْمَلِکِ الْجَبَّارِ صَلَّی اللَّهُ عَلَی أَبِی نَبِیِّهِ وَ أَمِینِهِ وَ خِیَرَتِهِ مِنَ الْخَلْقِ وَ صَفِیِّهِ وَ السَّلَامُ عَلَیْهِ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ

اکنون از مأموریّت مهم پدر بزرگوارت در این دنیا سخن می گویی، خدا او را به پیامبری فرستاد تا حکمت آفرینش، معنا پیدا کند، با پیامبریِ او، برنامه ای که خدا برای کمال انسان مشخص کرده بود عملی شد.

وقتی خدا مردم را در گمراهی دید، پدر تو را برای هدایت آنان فرستاد، آن مردم در دین خود دچار اختلاف شده بودند، هر گروهی راهی را پیش گرفته بودند و بت ها را می پرستیدند، با آن که با فطرت خود، خدا را می شناختند، خدا را انکار می کردند.

خدا پدر تو را به پیامبری فرستاد و پدرت توانست تاریکی ها را به روشنایی تبدیل کند، سرگردانی مردم را برطرف نماید و پرده های نادانی را کنار بزند. پدرت برای هدایت مردم به پاخاست و آنان را از گمراهی نجات داد، دل های سیاه آنان را نورانی نمود و به آنان آگاهی و بصیرت داد، پدرت همه را به دین کامل راهنمایی کرد و آنان

را به سوی راه راست و درست فراخواند.

بعد از آن که پدر تو مأموریّت خود را به پایان رساند بار دیگر برگزیده شد و خدا او را به سوی خود فراخواند. این گونه بود که او از رنج ها و سختی های این دنیا راحت شد.

اکنون او در کنار بهترین فرشتگان خداست، خدا از او راضی و خشنود است و در سایه مهربانی خدا جای دارد. درود بی پایان خدا بر پدرت باد، همان که پیامبر خدا، امین او و برگزیده اوست، همان که خدا او را از میان همه آفریده های خود برگزید و پسندید. سلام و رحمت خدا بر او باد!

---

خدا انسان را آفرید و به او اختیار داد و از او خواست تا خودش راهش را انتخاب کند، برنامه خدا این بود که راه حقّ را به وسیله پیامبران به انسان نشان دهد و حقّ را آشکار نماید.

پیامبران آمدند تا انسان به دنیا و جلوه های پرفریب آن دلخوش نشود، بلکه هدف خود را آخرت قرار دهد و به کمال برسد و رحمت خدا را از آنِ خود نماید. اگر پیامبران نبودند، برنامه ی خدا برای هدایت انسان عملی نمی شد.

آدم(علیه السلام) اوّلین پیامبر خدا بود; در همه زمان ها، پیامبران وظیفه خود را انجام دادند، تا زمانی فرا رسید که محمّد(صلی الله علیه وآله)رسالت خویش را آغاز کرد، در آن زمان، مردم در اوج گمراهی و جهالت بودند، آنان سنگ را می تراشیدند و در مقابل آن به سجده می رفتند. آنها وقتی می خواستند به مسافرت بروند به سراغ بت ها می رفتند و دستی بر آن بت ها می کشیدند و خود را با آن متبرّک می کردند! آنان فکر می کردند که آن بت ها می توانند بلاها را از آنها دور کند.⁽¹⁾

پیامبر مأموریّت خود را آغاز نمود و در این راه با سختی های فراوان روبرو شد، وقتی او مردم را از پرستش بت ها نهی می کرد، به سوی او سنگ پرتاب می کردند، بارها

چهره او غرق خون شد، ولی او راه خود را ادامه داد تا سرانجام توانست مردم را از جهل و نادانی نجات بدهد و به سوی ایمان فرا بخواند، او پرده های نادانی را از دیدگان آنان کنار زد و آنان را به روشنایی رساند.

آری، پیامبر راه رستگاری را برای همه آشکار نمود، او بنده برگزیده خدا بود، وقتی که او همه دین را برای مردم بیان کرد، دیگر وقت آن بود که از این دنیا برود، این دنیا برای روح بزرگ او همچون زندان بود، او منتظر دیدار خدا بود و سرانجام وعده خدا، فرا رسید. او به اوج آسمان ها پر کشید و از رنج ها و سختی های این دنیا راحت شد.

فصل سوم: جایگاه امامت

9 ثُمَّ الْتَفَتَتْ إِلَی أَهْلِ الَْمجْلِسِ وَ قَالَتْ أَنْتُمْ عِبَادَ اللَّهِ نُصْبُ أَمْرِهِ وَ نَهْیِهِ وَ حَمَلَةُ دِینِهِ وَ وَحْیِهِ وَ أُمَنَاءُ اللَّهِ عَلَی أَنْفُسِکُمْ وَ بُلَغَاؤُهُ إِلَی الْأُمَمِ زَعِیمُ حَقّ لَهُ فِیکُمْ وَ عَهْدٌ قَدَّمَهُ إِلَیْکُمْ وَ بَقِیَّةٌ اسْتَخْلَفَهَا عَلَیْکُمْ کِتَابُ اللَّهِ النَّاطِقُ وَ الْقُرْآنُ الصَّادِقُ وَ النُّورُ السَّاطِعُ وَ الضِّیَاءُ اللَّامِعُ بَیِّنَةٌ بَصَائِرُهُ مُنْکَشِفَةٌ سَرَائِرُهُ مُنْجَلِیَةٌ ظَوَاهِرُهُ مُغْتَبِطَةٌ بِهِ أَشْیَاعُهُ قَائِدٌ إِلَی الرِّضْوَانِ أَتْبَاعُهُ مُؤَدّ إِلَی النَّجَاةِ اسْتَِماعُهُ بِهِ تُنَالُ حُجَجُ اللَّهِ الْمُنَوَّرَةُ وَ عَزَائِمُهُ الْمُفَسَّرَةُ وَ مَحَارِمُهُ الُْمحَذَّرَةُ وَ بَیِّنَاتُهُ الْجَالِیَةُ وَ بَرَاهِینُهُ الْکَافِیَةُ وَ فَضَائِلُهُ الْمَنْدُوبَةُ وَ رُخَصُهُ الْمَوْهُوبَةُ وَ شَرَائِعُهُ الْمَکْتُوبَةُ

اکنون خطاب به مردم چنین می گویی:

ای بندگان خدا! شما دین خدا را به پامی دارید و قرآن را به نسل های دیگر می رسانید، خدا امانتی را به دست شما سپرده است، شما باید دین خدا را به دیگران برسانید.

بدانید که قرآن، همانند پیشوایی است که شما را راهنمایی می کند، قرآن، پیمان

خداست، یادگاری از طرف خدا که برای هدایت شما فرستاده شده است، قرآنی که با شما سخن می گوید و دروغی در آن نیست و نور آن روشنی می بخشد.

آگاه باشید قرآن کتابی است که دلیل های آشکار دارد و آموزه های آن روشن و واضح است، امّت های دیگر در حسرت کتابی همچون قرآن هستند، هر کس از قرآن پیروی کند به رستگاری می رسد و هر کس از قرآن پند بگیرد نجات پیدا می کند.

بدانید که قرآن حجّت را بر شما تمام می کند و دین خدا را برای شما بیان می کند و به شما می گوید چه چیزی واجب است و چه چیزی حرام است، قرآن به شما می گوید چه کاری مستحب است، شما احکام دین خود را از قرآن می آموزید.

---

بانوی من! هدف تو در اینجا این است که جایگاه امامت را بیان کنی، فروع دین مثل نماز و روزه و... را ذکر می کنی و در این باره سخن می گویی تا به اصلِ امامت برسی و درباره آن سخن بگویی، تو دین واقعی را بیان می کنی تا همه بفهمند دینی که در آن، «امامت و ولایت علی(علیه السلام)» نباشد، دین کاملی نیست.

من به سخنانت فکر می کنم، در اینجا به مردم می گویی: «ای بندگان خدا!». تو می خواهی این پیام را به آنان برسانی که نتیجه تمام تلاش های پیامبر این بود که آنان به بندگی خدا برسند. آری، تو از بندگی خدا سخن می گویی تا فضا را برای سخنان بعدی خود آماده کنی، اگر کسی بنده خدا باشد، دستور خدا را می پذیرد، از پذیرش آن خودداری نمی کند و دستور خدا یعنی ولایت علی(علیه السلام) را قبول می کند.

این مردم اوّلین مخاطبان قرآن هستند، قرآن امانتی بزرگ است که پیامبر به آنان سپرد، آنان باید این قرآن را به دیگران برسانند. تو به آنان یادآوری کردی که باید به قرآن عمل کنند و پیام آن را به دیگران برسانند، آنان باید این امانت را حفظ کنند، دستورات قرآن روشن و آشکار است. حلال خدا و حرام خدا در آن بیان شده است.

شریعت خدا در قرآن به طور روشن آمده است. شریعت، همان راه و رسم زندگی فردی و اجتماعی است، خدا اسلام را کامل ترین دین ها قرار داد، این دین، برای همه ابعاد زندگی انسان، برنامه دارد. یک مسلمان در چهارچوب این برنامه زندگی می کند و این برنامه به او، هوّیّت اسلامی می دهد.

---

10 فَجَعَلَ اللَّهُ الْإِیمَانَ تَطْهِیراً لَکُمْ مِنَ الشِّرْکِ وَ الصَّلَاةَ تَنْزِیهاً لَکُمْ عَنِ الْکِبْرِ وَ الزَّکَاةَ تَزْکِیَةً لِلنَّفْسِ وَ نَمَاءً فِی الرِّزْقِ وَ الصِّیَامَ تَثْبِیتاً لِلْإِخْلَاصِ وَ الْحَجَّ تَشْیِیداً لِلدِّینِ وَ الْعَدْلَ تَنْسِیقاً لِلْقُلُوبِ وَ طَاعَتَنَا نِظَاماً لِلْمِلَّةِ وَ إِمَامَتَنَا أَمَاناً لِلْفُرْقَةِ وَ الْجِهَادَ عِزّاً لِلْإِسْلَامِ وَ الصَّبْرَ مَعُونَةً عَلَی اسْتِیجَابِ الْأَجْرِ وَ الْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ مَصْلَحَةً لِلْعَامَّةِ وَ بِرَّ الْوَالِدَیْنِ وِقَایَةً مِنَ السُّخْطِ وَ صِلَةَ الْأَرْحَامِ مَنْسَأَةً فِی الْعُمُرِ وَ مَنَْماةً لِلْعَدَدِ وَ الْقِصَاصَ حَقْناً لِلدِّمَاءِ وَ الْوَفَاءَ بِالنَّذْرِ تَعْرِیضاً لِلْمَغْفِرَةِ وَ تَوْفِیَةَ الْمَکَایِیلِ وَ الْمَوَازِینِ تَغْیِیراً لِلْبَخْسِ وَ النَّهْیَ عَنْ شُرْبِ الْخَمْرِ تَنْزِیهاً عَنِ الرِّجْسِ وَ اجْتِنَابَ الْقَذْفِ حِجَاباً عَنِ اللَّعْنَةِ وَ تَرْکَ السَّرِقَةِ إِیجَاباً لِلْعِفَّةِ وَ حَرَّمَ اللَّهُ الشِّرْکَ إِخْلَاصاً لَهُ بِالرُّبُوبِیَّةِ ف- (اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ وَ لا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ) وَ أَطِیعُوا اللَّهَ فِیَما أَمَرَکُمْ بِهِ وَ نَهَاکُمْ عَنْهُ فَإِنَّهُ (إِنَّما یَخْشَی اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ).⁽¹⁾

اکنون بیست پیام از قرآن را برای مردم بیان می کنی، تو خواسته خدا را چنین بازگو می کنی:

1 - خدا در قرآن شما را به ایمان دعوت نمود تا دل های شما از شرک و زشتی پاک گردد.

2 - خدا نماز را برای دوری از تکبّر بر شما واجب نمود.

3 - او زکات را واجب کرد تا از آلودگی های اخلاقی دور شوید و با پرداخت زکات،

رزق و روزی شما زیاد می شود.

4 - او روزه را واجب کرد تا اخلاص در وجود شما ثابت بماند و از ریا دور شوید.

5 - او حجّ را مایه تقویت دین قرار داد.

6 - از شما خواست تا عدالت پیشه کنید تا دل های شما آرامش یابد و به یکدیگر انس بگیرید.

7 - او اطاعت از ما اهل بیت را برای پابرجایی نظام دین واجب کرد و آن را برای جلوگیری از تفرقه در جامعه قرار داد.

8 - او جهاد و مبارزه با دشمنان را مایه عزّت اسلام قرار داد.

9 - او از شما خواست تا در برابر سختی ها، صبر و شکیبایی کنید تا به ثواب و پاداش برسید.

10 - او امر به معروف را باعث خیر و صلاح جامعه قرار داد.

11 - او از شما خواست به پدر و مادر نیکی کنید تا از خشم و غضب او در امان باشید.

12 - او صله رحم (دیدار اقوام و نیکی به آنان) را واجب کرد تا عمر شما طولانی شود و نسل شما زیاد گردد.

13 - او قصاص را برای حفظ خون انسان ها قرار داد.

14 - او از شما خواست به نذرهای خود وفا کنید تا از گناهان شما درگذرد.

15 - او از شما خواست در خرید و فروش کم فروشی نکنید تا کسی ضرر و زیان نکند.

16 - او نوشیدن شراب را حرام کرد تا از پلیدی ها دور شوید.

17 - او شما را از تهمت زدن به زنان پاک دامن نهی کرد تا به لعنت و عذاب گرفتار نشوید.

18 - او از شما خواست از دزدی دوری کنید تا در امنیّت اجتماعی باشید.

19 - او شرک ورزیدن را حرام کرد تا شما به اخلاص برسید و فقط او را بندگی کنید.

20 - تقوا پیشه کنید، مسلمان باشید و مسلمان بمیرید که خدا فقط دین اسلام را از شما قبول می کند. از خدا در آنچه امر و نهی کرده است، اطاعت کنید، از او پروا داشته باشید به راستی که فقط آنان که از علم بهره دارند از خدا پروا می کنند.

---

این ها پیام های اصلی قرآن است، مسلمان واقعی کسی است که به این بیست دستور عمل کند، سعادت فردی و اجتماعی در گرو عمل به این هاست.

در سخن خود، ولایت اهل بیت(علیهم السلام) را مایه حفظ دین می دانی و به همه می گویی که خدا قبول ولایت را واجب کرد تا از اختلاف در جامعه اسلامی جلوگیری شود. نکته مهم این است که تو درباره اثبات ولایت سخنی نمی گویی، این نشان می دهد که اصل امامت و ولایت، مطلبی ثابت و قطعی بوده است، در روز عید غدیر، همه مردم با علی(علیه السلام)بیعت کردند و او را به عنوان امام خود پذیرفتند. تو اکنون از نتیجه ولایت و امامت سخن می گویی و به مردم گوشزد می کنی که فقط با اطاعت از اهل بیت(علیهم السلام)است که دین پابرجا می ماند و در جامعه وحدت ایجاد می گردد.

این هشداری بود که تو به مردم دادی، آنان خیال می کردند که اهل ایمان هستند، نماز می خوانند، روزه می گیرند، قرآن را تلاوت می کنند، ولی دین داری آن ها مانند ساختمانی بود که ستون اصلی آن، خراب شده باشد. ولایت اهل بیت(علیهم السلام) ستون و اساس دین است، افسوس که آن مردم، ستون دین را از یاد بردند و در دام شیطان قرار گرفتند!

فصل چهارم: علی (علیه السلام) و شجاعتش

11 ثُمَّ قَالَتْ: أَیُّهَا النَّاسُ اعْلَمُوا أَنِّی فَاطِمَةُ وَ أَبِی مُحَمَّدٌ(صلی الله علیه وآله)، أَقُولُ عَوْداً وَ بَدْواً وَ لا أَقُولُ مَا أَقُولُ غَلَطاً وَ لا أَفْعَلُ مَا أَفْعَلُ شَطَطاً، (لَقَدْ جاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ)فَإِنْ تَعْزُوهُ وَ تَعْرِفُوهُ تَجِدُوهُ أَبِی دُونَ نِسَائِکُمْ- وَ أَخَا ابْنِ عَمِّی دُونَ رِجَالِکُمْ وَ لَنِعْمَ الْمَعْزِیُّ إِلَیْهِ(صلی الله علیه وآله).⁽¹⁾

اکنون خود را برای مردم معرّفی می کنی و به آنان می گویی که تو فاطمه ای و پدرت محمّد(صلی الله علیه وآله) است، آنچه را در آغاز گفته ای تکرار می کنی، در سخن تو هیچ اشتباهی نیست، و کردارت ناحق نیست، به مردم یادآوری می کنی که خدا محمّد(صلی الله علیه وآله) را از میان آنان به پیامبری برگزید و او بسیار دلسوز بود و رنج ها و سختی های مردم برایش ناگوار بود، او به هدایت و رستگاری مردم بسیار علاقه داشت و بر مؤمنان مهربان بود.

تو این ویژگی های پیامبر را یادآوری می کنی، همه این مردم پیامبر را می شناختند. پیامبر، پدر تو بود نه پدر آنان، پیامبر با علی(علیه السلام)عقد برادری خواند و علی(علیه السلام) را برادر خود خطاب کرد، پیامبر هیچ کس دیگر را برادر خود نخواند.

چقدر زیباست که تو این نسبت را به او داری. آری، تو دختر پیامبر هستی و به راستی که چقدر این انتساب با شکوه است و جای افتخار دارد.

---

بانوی من! تو نگاهی به تاریخ داری، شاید این حکومت، تاریخ را منحرف کند و چنین بگوید: «زنی ناشناس با ابوبکر مخالفت کرد»، تو فریاد برمی آوری و می گویی: «من فاطمه ام»، همه تو را به خوبی می شناسند و بارها از پیامبر شنیده اند که فرمود: «فاطمه پاره تن من است، هر کس او را بیازارد مرا آزرده است».⁽¹⁾

بعد از آن از مهربانی پیامبر سخن می گویی، آیه 128 سوره توبه را می خوانی، آنجا که خدا چنین می گوید: «پیامبری از میان شما برگزیدم که رنج و سختی های شما بر او ناگوار است و به هدایت و رستگاری شما بسیار علاقه مند است و نسبت به مؤمنان مهربان است»، همه به یاد مهربانی های پیامبر افتادند، تلاش های پیامبر را به یاد آوردند و به فکر فرو رفتند که چرا پاسخ مهربانی های پیامبر را این گونه دادند؟ پیامبر از دنیا رفت و غیر تو فرزندی از او باقی نمانده است، پس چرا این امّت با تو این گونه رفتار کردند، به خانه ات هجوم بردند و با این که می دانستند تو پشت در ایستاده ای، آتش افروختند... چرا این مردم چنین کردند؟ چرا؟

---

12 فَبَلَّغَ الرِّسَالَةَ صَادِعاً بِالنِّذَارَةِ مَائِلًا عَنْ مَدْرَجَةِ الْمُشْرِکِینَ ضَارِباً ثَبَجَهُمْ آخِذاً بِأَکْظَامِهِمْ دَاعِیاً إِلَی سَبِیلِ رَبِّهِ (بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ) یُکسِر الْأَصْنَامَ وَ یَنْکُثُ الْهَامَ حَتَّی انْهَزَمَ الْجَمْعُ وَ وَلَّوُا الدُّبُرَ حَتَّی تَفَرَّی اللَّیْلُ عَنْ صُبْحِهِ وَ أَسْفَرَ

الْحَقُّ عَنْ مَحْضِهِ وَ نَطَقَ زَعِیمُ الدِّینِ وَ خَرِسَتْ شَقَاشِقُ الشَّیَاطِینِ وَ طَاحَ وَشِیظُ النِّفَاقِ وَ انْحَلَّتْ عُقَدُ الْکُفْرِ وَ الشِّقَاقِ وَ فُهْتُمْ بِکَلِمَةِ الْإِخْلَاصِ فِی نَفَر مِنَ الْبِیضِ الْخِمَاصِ.⁽¹⁾

اکنون از تلاش های پیامبر برای مردم سخن می گویی تا مردم خدمت های پیامبر را به یاد آورند. پیامبر فرستاده خدا بود و رسالت خویش را به خوبی انجام داد، زمانی که مردم بت پرست بودند او حرکت خویش را آغاز کرد و همه را از عذاب خدا ترساند.

با این که مشرکان او را اذّیّت و آزار فراوان کردند دست از تلاش برنداشت، مشرکان خواستند او را با پول و ریاست بخرند، ولی او از آنان بیزاری جست و هرگز به سوی آنان نرفت و به راه خود ادامه داد تا آنجا که بر آنان پیروز شد و بزرگان آنان را به سزای عملشان رساند و جمعیّت آنان را متلاشی کرد و کار را بر بت پرستان سخت کرد تا بت پرستی از جامعه رخ بربست.

پیامبر با حکمت و پند نیکو مردم را به راه حقّ دعوت کرد و از بهترین شیوه برای مقابله و مناظره با آنان استفاده کرد، سخنان او حکیمانه بود و عقل آن را می پذیرفت و همواره با پند نیکو و دلپذیر مردم را جذب دین می کرد.

او بت ها را نابود ساخت و رهبران بت پرست را به سزای اعمالشان رساند تا آنجا که سپاه کفر شکست خورد و همه از میدان جنگ گریختند، پیامبر آن قدر به تلاش خود ادامه داد تا باطل نابود شد و حقّ و حقیقت آشکار گشت، صدای پیامبر که پرچمدار توحید بود گویا و رسا شد و فریاد شیطان خاموش شد و از مشرکان هیچ صدایی به گوش نمی رسید، منافقان خوار و ذلیل شدند و بزرگان آنان از بین رفتند و رهبران کفر نابود شدند و جامعه از ظلمت کفر پاک شد.

سرانجام زبان مردم به «لا اله الا الله» باز شد و آنان شعار توحید و یگانگی خدا را بر

زبان آوردند. به راستی چگونه این امر محقّق شد؟ این نتیجه با تلاش های پیامبر و خاندان او به دست آمد.

---

تو در اینجا اشاره ای به تلاش های پیامبر و خاندان او می کنی، کسانی همچون علی(علیه السلام) که در راه خدازخم های زیادی برداشت، برادرش جعفر طیّار که در جنگ موته دو دستش قطع گشت و سپس شهید شد، حمزه سیدالشهداء که در جنگ بدر و احد جان فشانی ها کرد و سرانجام به شهادت رسید.

---

13 (وَ کُنْتُمْ عَلی شَفا حُفْرَة مِنَ النَّارِ) مَذْقَةَ الشَّارِبِ وَ نَهْزَةَ الطَّامِعِ وَ قَبْسَةَ الْعَجْلَانِ وَ مَوْطِئَ الْأَقْدَامِ تَشْرَبُونَ الطَّرْقَ وَ تَقْتَاتُونَ الْقِدَّ أَذِلَّةً خَاسِئِینَ (تَخافُونَ أَنْ یَتَخَطَّفَکُمُ النَّاسُ) مِنْ حَوْلِکُمْ.⁽¹⁾

چند سال قبل، این مردم کجا بودند و چه راهی را می رفتند؟ پیامبر چه عزّتی به آنان داد؟ اکنون وقتِ آن است تا روزگار جاهلیّت را به یاد این مردم بیاوری، آنان یک قدم تا جهنّم فاصله داشتند، اگر مرگشان می رسید جایگاهشان آتش سوزان جهنّم بود، آن قدر خوار و ذلیل بودند که فرصت مناسبی برای رشد هر ستمگری بودند، هر ستمگری که از راه می رسید به آنان دستبرد می زد و هر بلایی که می خواست بر سر آنان می آورد، آنان آن قدر ضعیف بودند که هر کس از هر کجا می رسید به سراغشان می رفت و لگدمالشان می کرد و آنان توان هیچ مقاومتی نداشتند و حتّی فریادی هم از آنها بلند نمی شد.

آب آشامیدنی آنان، آب بارانی بود که به ادرار شترها و فضولات آنان آغشته شده بود، آنان چنین آبی را می نوشیدند و خوراکشان پوست دبّاغی نشده حیوانات بود.

آری، آنان مردمی ذلیل بودند و از طرف ملّت های دیگر، رانده شده بودند، ضعیف و ناتوان بودند و هر لحظه ترس آن داشتند که دشمنان از اطراف حمله کنند و آنان را بربایند و نابودشان سازند.

---

14 فَأَنْقَذَکُمُ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی بِمُحَمَّد(صلی الله علیه وآله)بَعْدَ اللَّتَیَّا وَ الَّتِی وَ بَعْدَ أَنْ مُنِیَ بِبُهَمِ الرِّجَالِ وَ ذُؤْبَانِ الْعَرَبِ وَ مَرَدَةِ أَهْلِ الْکِتَابِ (کُلَّما أَوْقَدُوا ناراً لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ) أَوْ نَجَمَ قَرْنُ الشَّیْطَانِ أَوْ فَغَرَتْ فَاغِرَةٌ مِنَ الْمُشْرِکِینَ قَذَفَ أَخَاهُ فِی لَهَوَاتِهَا فَلَا یَنْکَفِئُ حَتَّی یَطَأَ جَنَاحَهَا بِأَخْمَصِهِ وَ یُخْمِدَ لَهَبَهَا بِسَیْفِهِ.⁽¹⁾

خدا به وسیله پیامبر این مردم را از آن همه ذلّت و خواری نجات داد، او در این راه سختی بسیار کشید، بزرگان عرب با پیامبر به دشمنی پرداختند و یهودیانی که در این سرزمین بودند نیز به جنگ پیامبر آمدند، همه آنان می خواستند این نور خدایی را خاموش کنند، امّا پیامبر در مقابل آنان ایستادگی کرد.

هر زمان که دشمنان، آتش جنگ را برمی افروختند خدا پیامبرش را یاری می کرد، در میدان جنگ، گاه شاخ شیطان آشکار می شد و پیروان شیطان خود را نشان می دادند گاه یکی از بزرگان مشرکان همچون اژدهایی، دهان باز می کرد، آن وقت بود که ترس، مسلمانان را فرا می گرفت، اینجا بود که پیامبر علی(علیه السلام) را به نبرد با آنان می فرستاد، علی(علیه السلام) کسی بود که از هیچ کس نمی ترسید، او تا زمانی که سر آن دشمنان را به زمین نمی کوفت و آتش جنگ را خاموش نمی کرد باز نمی گشت.

---

بانوی من! برای این مردم از شجاعت علی(علیه السلام) سخن می گویی، وقتی دشمن حمله های ناگهانی می کرد این علی(علیه السلام) بود که به نبرد دشمن می رفت، اگر شجاعت او

نبود، اگر فداکاری های او نبود، این مردم هنوز در ذلّت و خواری بودند و به این اقتدار و عظمت نمی رسیدند. این مردم وامدار علی(علیه السلام) هستند، پس چرا او را این گونه خانه نشین کرده اند؟ چرا حقّ او را غصب کرده اند؟ چرا خانه او را به آتش کشیدند؟ چرا؟

تو از شجاعت علی(علیه السلام) سخن می گویی، زیرا همه مردم شجاعت علی(علیه السلام) را به چشم دیده اند، هیچ کس نمی تواند آن را انکار کند. مردم، جنگِ خندق را به یاد دارند، وقتی که سپاه کفر مدینه را محاصره کرده بود، «عمرو بن عبدُودّ» توانست از خندق عبور کند، او پهلوان عرب و شجاع ترین جنگجویِ عرب بود و او را با هزار نفر برابر می دانستند، فریاد او بلند شد: «هَلْ مِنْ مُبارِز؟ آیا کسی هست که به نبرد من بیاید؟».

این رسم بود که ابتدا جنگ تن به تن می کردند، او می خواست ابتدا همه سرداران اسلام را به خاک و خون بکشاند و بعد از آن یک تنه به لشکر اسلام حملهور شود. او فریاد می زد، حریف می طلبید و شمشیرش را بالای سرش می چرخاند و می گفت: «ای مسلمانان! مگر شما نمی گویید اگر کشته شوید به بهشت می روید؟ چرا هیچ کس جلو نمی آید تا او را به بهشت برسانم؟».

همه صدای او را می شنیدند و سر به زیر انداخته بودند، رنگ همه از ترس زرد شده بود، هیچ کس جوابی نمی داد، خیلی ها به فکر فرار بودند، اینجا بود که علی(علیه السلام)از جا برخاست و رو به پیامبر کرد و گفت: «ای رسول خدا! اجازه می دهید من به میدان بروم». پیامبر رو به علی(علیه السلام) کرد و چنین گفت: «نه علی جان! بنشین!». پیامبر می خواست به دیگران نیز فرصت بدهد. نکند فردا عدّه ای بگویند که علی(علیه السلام) زود جواب ابن عبدُوُدّ را داد، ما هم می خواستیم به جنگ او برویم، ولی علی(علیه السلام) فرصتی برای ما باقی نگذاشت.

بار دیگر صدای پهلوان عرب در فضا طنین انداز شد: «آیا کسی هست به نبرد با من بیاید؟»، همه سرها به زیر افتاد، هیچ کس جوابی نداد، علی(علیه السلام) بار دیگر از جا بلند شد اجازه خواست، پیامبر به او گفت: «نه، ای علی! بنشین». فریاد پهلوان عرب به گوش می رسید: «از بس که فریاد زدم صدایم گرفت، کیست که با من بجنگد؟».⁽¹⁾

علی(علیه السلام) برای بار سوم بلند شد و اجازه گرفت و این بار پیامبر به او اجازه داد. پیامبر زره خود را به تن علی(علیه السلام) پوشاند، شمشیر ذوالفقار را به دستش داد، او را در آغوش گرفت و چنین گفت: «بار خدایا! من علی(علیه السلام) را به تو می سپارم». پس از آن پیامبر به مردم رو کرد و گفت: «بدانید که امروز همه ایمان با همه کفر در مقابل هم قرار گرفته اند».⁽²⁾

و آن روز علی(علیه السلام) به میدان مبارزه رفت و تا آن پهلوان عرب را به خاک نیفکند از میدان بازنگشت.

---

15 مَکْدُوداً فِی ذَاتِ اللَّهِ مُجْتَهِداً فِی أَمْرِ اللَّهِ قَرِیباً مِنْ رَسُولِ اللَّهِ سَیِّداً فِی أَوْلِیَاءِ اللَّهِ مُشَمِّراً نَاصِحاً مُجِدّاً کَادِحاً لا تَأْخُذُهُ فِی اللَّهِ لَوْمَةُ لَائِم وَ أَنْتُمْ فِی رَفَاهِیَة مِنَ الْعَیْشِ وَادِعُونَ فَاکِهُونَ آمِنُونَ تَتَرَبَّصُونَ بِنَا الدَّوَائِرَ وَ تَتَوَکَّفُونَ الْأَخْبَارَ وَ تَنْکِصُونَ عِنْدَ النِّزَالِ وَ تَفِرُّونَ مِنَ الْقِتَالِ.

باز هم از فضائل علی(علیه السلام) سخن می گویی، تو فرصت را مناسب دیده ای، زمانی که مردم حجّت خدا و امام زمان خود را از یاد برده اند تو یاد او را زنده می کنی، برای مردم می گویی که علی(علیه السلام) در راه خدا سختی های فراوان تحمّل کرد و نهایت تلاش خود را در این راه به کار برد، او نزدیک ترین فرد به پیامبر بود، علی(علیه السلام)آقای اهل ایمان بود و بر همه برتری داشت، در امر دین، کمر همّت محکم بسته بود و خیرخواه و مصمّم و کوشا و تلاش گر بود و در راه خدا از سرزنش هیچ کس نمی هراسید.

هنگامی که علی(علیه السلام) آن گونه در میدان های جنگ و کارزار، حماسه می آفرید، دیگران در چه حالی بودند؟ آنان که امروز حکومت را به دست گرفته اند و خود را خلیفه پیامبر می خوانند در روزهای سخت کجا بودند؟

تو اکنون گذشته آنان را یادآور می شوی، در روزهای سخت، آنان به فکر آسایش و رفاه خود بودند و در کمال آرامش و خوشی مشغول زندگی بودند، آنان در انتظار بودند تا بلاها بر پیامبر و خاندان او فرود آید، آرزوی آنان این بود که دشمنان پیروز شوند و پیامبر را شکست بدهند، آنان دوست داشتند تا خبر شکست پیامبر را بشنوند، و برای همین در هنگامی که آتش جنگ شعلهور می شد فرار می کردند.

---

بانوی من! چقدر زیبا روشنایی و تاریکی را در کنار هم معرّفی کردی! رشادت های علی(علیه السلام) کجا و عافیت طلبی خطّ نفاق کجا؟

چه کسی می تواند جنگ اُحُد را از یادها بزداید؟ در آن جنگ، بعد از پیروزی اوّلیّه، مسلمانان دچار غفلت شدند و این بهانه ای شد تا دشمن هجوم اصلی خود را آغاز کند، یک گروه چهارهزار نفری از کافران تصمیم گرفتند تا به هر قیمتی پیامبر را شهید کنند، آنان به دسته های پنجاه نفری تقسیم شدند و هر بار به سمت پیامبر هجوم می آوردند، پیامبر را در محاصره شمشیرهای خود قرار می دادند. چه کسی آن روز از پیامبر دفاع می کرد؟ این علی(علیه السلام) بود که همچون پروانه، دور پیامبر می چرخید و دشمنان را از پیامبر دور می کرد، هفتاد زخم عمیق بر پیکر علی(علیه السلام)نشست، ولی او باز هم از پیامبر دفاع می کرد. تا آنجا که شمشیر علی(علیه السلام) شکست و جبرئیل برای او شمشیر ذو الفقار آورد، آن روز جبرئیل فریاد برآورد: «لا فَتی الا علیّ، لا سَیفَ الا ذُوالفَقار: جوانمردی همچون علی وجود ندارد و هیچ شمشیری مانند ذوالفقار نیست».

بانوی من! تو از روز اُحُد سخن می گویی، امروز ابوبکر خود را خلیفه پیامبر می داند، به راستی او در آن لحظات سخت جنگ اُحُد کجا بود؟ زمانی که پیامبر نیاز به یاری داشت او کجا بود؟

ابوبکر در آن لحظه های سخت از میدان جنگ فرار کرد، زمانی که خطرها برطرف شد به نزد پیامبر بازگشت. تاریخ این مطلب را گزارش داده است.⁽¹⁾

به راستی کسی که پیامبر را در آن سختی ها تنها گذاشت و از میدان فرار کرد، شایستگی مقام خلافت را دارد؟ آیا چنین کسی می تواند از اسلام، دفاع کند و خطرات را از دین خدا برطرف سازد؟ چگونه ممکن است چنین شخص ترسویی، خلیفه پیامبر باشد؟ اگر دشمنان دین به مدینه حمله کنند، این خلیفه با فرار خود، شکست را برای مسلمانان رقم خواهد زد و آبرویی برای مسلمانان باقی نخواهد گذاشت.

---

بانوی من! چرا در این خطبه، بیشتر از شجاعت علی(علیه السلام) سخن می گویی و ترسو بودن ابوبکر را به رخ همه می کشی؟ چه رمز و رازی در سخن توست؟

تو با همه تاریخ سخن می گویی، شجاعت امری آشکار و روشنی است. همه آن را با چشم می بینند، کسانی که در مسجد نشسته اند با چشم خود دیده اند که علی(علیه السلام)چگونه به صف دشمن می تازد و ترس ندارد، همه به یاد دارند که او چگونه یک تنه در جنگ خندق به جنگ پهلوان عرب رفت و ذرّه ای هم نهراسید، جنگ خیبر را همه به یاد دارند که علی(علیه السلام) چگونه به قلعه یهودیان حمله کرد و آنجا را فتح کرد.

شجاعت نسخه تقلّبی ندارد، علی(علیه السلام) در رکوع نماز، انگشتر به فقیر داد و خدا آیه ای در قرآن در وصف علی(علیه السلام) نازل کرد. وقتی منافقان این را شنیدند، چهل بار در رکوع نماز، انگشترهای قیمتی به فقیران دادند امّا هرگز آیه ای نازل نشد، چرا که در کار آنان، اخلاص نبود، به هر حال، آنان این کار را کردند چون کمک به دیگران را