مشخصات کتاب
سرشناسه : نوری، علی، ۱۳۶۳ -
عنوان و نام پدیدآور : سماوات: سازمان های مردم نهاد آموزش و اشتغال توان یابان/ به اهتمام علی نوری؛ [برای] دفتر فرهنگ معلولین.
مشخصات نشر : قم: توانمندان، ۱۳۹۶.
مشخصات ظاهری : ۳۱۸ ص.: مصور، نمودار؛ ۱۴/۵ × ۲۱/۵ س م.
شابک : ۲۰۰۰۰۰ریال: 978-600-98606-2-3
وضعیت فهرست نویسی : فیپا
عنوان دیگر : سازمان های مردم نهاد آموزش و اشتغال توان یابان.
موضوع : سازمان های غیردولتی -- ایران -- مدیریت
موضوع : Non-governmental organizations -- Iran -- Management
موضوع : معلولان -- ایران -- آموزش و پرورش
موضوع : People with disabilities -- Iran -- Education
موضوع : معلولان -- ایران -- خدمات
موضوع : People with disabilities -- Services for -- Iran
موضوع : معلولان -- ایران -- اشتغال
موضوع : People with disabilities -- Employment -- Iran
شناسه افزوده : دفتر فرهنگ معلولین
شناسه افزوده : سمینار بین المللی مراکز آموزش و اشتغال زایی توان یابان (سماوات) ( نخستین : ۱۳۹۲ : کاشان)
شناسه افزوده : سمینار بین المللی مراکز آموزش و اشتغال زایی توان یابان (سماوات) ( دومین : ۱۳۹۳ : قزوین)
شناسه افزوده : سمینار بین المللی مراکز آموزش و اشتغال زایی توان یابان (سماوات) ( سومین : ۱۳۹۴ : هرمزگان)
شناسه افزوده : سمینار بین المللی مراکز آموزش و اشتغال زایی توان یابان (سماوات) ( چهارمین : ۱۳۹۵ : تهران)
رده بندی کنگره : HD۲۷۶۹/۲ /الف۹ ن۹ ۱۳۹۶
رده بندی دیویی : ۳۶۱/۳۷۰۹۵۵
شماره کتابشناسی ملی : ۵۰۱۶۴۹۶
اشاره
سماوات سازمان های مردم نهاد آموزش و اشتغال توان یابان
علی نوری
بسم الله الرحمن الرحیم
سماوات: سازمان های مردم نهاد آموزش و اشتغال توان یابان
به اهتمام: علی نوری
نوبت چاپ: اول، زمستان 1396
شابک: 3-2-98606-600-978
شمارگان: 1000 نسخه قیمت: 000/300 ریال
ناشر: توانمندان طرح جلد: استودیو نیم
قم، بلوار محمدامین، خیابان گلستان، کوچه11، پلاک4، دفتر فرهنگ معلولین
تلفن: 32913452-025 فکس: 32913552-025 همراه: 09125520765
www.HandicapCenter.com , www.DataDisability.com , info@handicapcenter.com
فهرست
طلیعه. 11
مقدمه. 13
پیشگفتار 17
فصل نخست: پیشینه تشکل و تشکیلات
بشر و معلولیت.. 23
دوره باستان. 25
دوره جدید. 27
گزارش اول: تغییر جامعه معلولین با آموزش... 28
نکته سنجی.. 30
گزارش دوم: مشارکت حوزه علمیه در سامان دهی به معلولان.. 32
نکته سنجی: تأسیس مکتب علوی برای آموزش معلولین.. 37
ضرورت، اهمیت و کارآیی.. 42
بررسی شرایط و ظرفیت ها 43
نقش و جایگاه مذهب... 45
تجربه و دانش مدیریت... 46
تعیین خط مشی 47
دیگر عوامل کارآیی.. 50
خلاصه و نتیجه گیری.. 52
فصل دوم: تأسیس و تداوم
شکل گیری.. 55
مقاله از ایده تا اجرا 55
ملاحظه. 62
مشخصه های سازمانی.. 68
نام گذاری.. 68
تاریخ تأسیس و مؤسسین.. 68
هیئت مدیره سماوات و مدیرعامل.. 69
خط مشی.. 70
اساسنامه. 72
ارتباطات.. 80
فصل سوم: محوریت رعد الغدیر
تأسیس و آغاز فعالیت ها 83
خط مشی.. 84
بخش های اداری و وابسته. 86
گسترش و مشابه سازی.. 93
مراکز مشابه یا همسو. 93
مشخصات مراکز. 100
مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر. 100
انجمن حمایت از کودکان بهشت... 101
مؤسسه نیکوکاری رعد الیگودرز. 102
مؤسسه خیریه باران مهر لیان بوشهر. 102
انجمن ضایعات نخاعی استان هرمزگان.. 103
مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر پاکدشت... 104
انجمن حمایت از کودکان و نوجوانان توانیاب تهران.. 104
مرکز آموزشی و توانبخشی رضوان زاهدان.. 105
مجتمع آموزشی نیکوکاری توانبخشی رعد زنجان.. 105
مؤسسه آموزشی نیکوکاری رعد سنندج.. 106
مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر توانیابان فارس... 107
کانون معلولین توانا 108
مؤسسه نیکوکاری کاشانه مهر کاشان.. 108
مجتمع آموزشی نیکوکاری رعد کرج.. 108
مؤسسه خیریه توانبخشی و آموزشی رعد توانیابان گیلان.. 109
مجتمع نیکوکاری توانیابان مشهد. 109
مؤسسه خیریه آموزشی و توانبخشی توانیابان یزد. 110
دفتر فرهنگ معلولین.. 110
مؤسسه توان یابان صبح الوند همدان.. 112
مؤسسه عطیه سبزوار. 112
جمع بندی اطلاعات.. 113
فصل چهارم: نشست اول، آبان 1392
سازمان برگزار کننده. 125
هدف و خط مشی.. 125
مراکز شرکت کننده. 126
برنامه اجرایی.. 127
انعکاس رسانه ای.. 131
درباره نیاسر. 139
ویژه نامه سماوات.. 139
فصل پنجم: نشست دوم، آذر 1393
بیان دیدگاه ها 145
تأکید بر احقاق حقوق و اشتغال. 148
فصل ششم: نشست سوم، دی 1394
آغاز همایش... 151
روز اول.. 151
روز دوم. 152
روز سوم. 152
دیدگاه سید ساعد مطهری.. 153
دیدگاه علیرضا آتشک... 153
توصیه های خسرو منصوریان. 154
دیدگاه کن موروکا 156
دیدگاه احمد حبیبی.. 157
مصوبه ها 158
بخشی از بیانیه. 158
فصل هفتم: نشست چهارم، اسفند 1395
تصمیم گیری.. 163
مکان و زمان. 164
دعوتنامه. 164
برنامه اجرایی.. 165
گزارش چهارمین همایش... 167
علل و عوامل موفقیت در مراکز نیکوکاری.. 168
نقش دانش ارتباطات و اینترنت در پیشبرد مشارکت مردمی.. 180
حضور در فضای مجازی.. 180
تجربه شخصی.. 181
کاهش هزینه ها 183
نمایش پویایی سازمان.. 184
رقابت بین خیریه ها و مشارکت در رقابت ها 185
فعال سازی وب سایت... 186
جذب رویدادها شدن.. 187
ارتباط با افراد و سازمان ها 188
جذب همکار. 189
تأمین بودجه. 191
مراجعات موردی نه همیشگی.. 192
ایجاد کمپین.. 192
تشکیل گروه. 195
آمار جذب افراد و آمار کمک افراد. 196
تبلیغ یا ترویج.. 196
پرتال خبری.. 199
وضوح و عدم ابهام در پیام. 200
شفافیت... 201
جذب مشارکت... 202
گزارش دادن.. 203
پاداش... 204
ایجاد نمایندگی مجازی.. 206
جذب مشارکت بین المللی.. 207
پرسش و پاسخ.. 207
جایگاه محصولات فکری و اطلاع رسانی.. 213
مشکلات و چالش ها 214
اولویت ها و نیازها 215
اصول و ضوابط.. 216
اقدامات ضروری و پایه. 218
کتب پژوهشی و مرجع.. 221
دیگر طرح ها 221
نقش و جایگاه کتاب.. 223
تفکر تا راه حل عملی.. 223
وضعیت کنونی و وضعیت مطلوب.. 225
جایگاه دفتر فرهنگ معلولین.. 226
اقتضائات و انتظارات.. 228
اهمیت و جایگاه بانک جامع اطلاعات معلولان.. 230
اشتغال از طریق بانک اطلاعات.. 234
شیوه مدرن.. 235
اطلاع رسانی.. 236
فرهنگ سازی.. 239
نهادسازی.. 241
خلاصه و نتیجه گیری.. 243
فصل هشتم: کار ویژه
اشتغال. 247
برنامه و خط مشی.. 247
آسیب شناسی.. 248
زیرساخت ها 251
وظیفه و جایگاه سماوات.. 252
روش های مدرن.. 252
فرهنگ سازی.. 257
فرهنگ تراپی.. 258
فقر فرهنگی.. 259
پیشگیری از معلولیت.. 261
عناصر مؤثر. 261
تأمین بودجه. 262
استفاده از بودجه های بین المللی.. 262
منابع مغفول.. 262
منابع مردمی.. 263
فناوری: دانش و تجربه. 263
شکل گیری فناوری.. 264
نقش و کارکرد. 265
ارتباطات چند سویه. 266
خلاصه و نتیجه گیری.. 266
فصل نهم: شخصیت شناسی مسئولان
مرتضی چمن آرا 269
اسماعیل روحانی.. 270
سعید سعیدمنش... 271
علی سلطان زاده. 272
محمد احمد شمس... 281
سید علی ضیایی.. 282
حبیب علیزاده ماکویی.. 284
علی اصغر گواهی.. 285
سید ساعد مطهری.. 286
محمدرضا هادی پور. 291
هیئت مدیره مؤسسه رعد الغدیر. 294
هیئت مؤسس سماوات.. 296
هیئت امنا سماوات.. 296
هیئت مدیره سماوات.. 296
فصل دهم: دیدگاه
خط مشی و اهداف سماوات.. 299
ویژه نامه سماوات.. 309
گزارش عملکرد. 313
پیوست: تصاویر و اسناد
آلبوم نشست اول سماوات.. 317
آلبوم نشست دوم سماوات.. 324
آلبوم نشست سوم سماوات.. 326
آلبوم نشست چهارم سماوات.. 328
مدارک و اسناد. 334
منابع و مآخذ. 343
طلیعه
سماوات نام مشهور و متعارف انجمن خیریه سماوات الغدیر(1)است و نخستین شبکه ای است که اعضای آن تشکل های ویژه معلولان و مردمی است. این شبکه به دلیل ویژگی های ذاتی از جمله ارتباط وثیق داشتن با فرهنگ و جامعه ایرانی و اسلامی، به عنوان یک تجربه مهم و مؤثر در این کتاب ردیابی و معرفی شده است.
تابستان سال 1392 نامه ای واصل شد و دعوت به همایشی شده بودیم که اسم آن بسیار جذاب بود. بالای دعوت نامه این عنوان به چشم می خورد: سمینار بین المللی مراکز آموزش و اشتغال زایی توان یابان (سماوات). نامی تأمل برانگیز که برای اولین بار در تاریخ معلولین ایران به چنین نامی برخورد می کردیم. واژه های مندرج در این عبارت، مثل بین المللی و اشتغال، ناظر به مشکلات ریشه ای و زیربنایی معلولان بود و نشانگر طرز فکر خاصی بود. البته این اسم بعداً تغییراتی پیدا کرد ولی هنوز در لفظ و انتخاب کلمات جذاب است.
مدیریت دفتر فرهنگ معلولین مترصد بود به این همایش برود و از نزدیک شاهد چگونگی تحقق این تجربه باشد. بالاخره به نیاسر کاشان رفتیم. از این مرکز چهار نیروی کارشناس اعزام شدند. زیرا در تصور ما بود، به نشستی می رویم که از نظر فکری و فرهنگی بی سابقه است و تصمیم دارد حداقل از منظر فکری و تئوریک اشتغال معلولین را سامان دهی کند و برای این منظور از تجارب جهانی هم استفاده شده است. از این رو درصدد برآمدیم نیروهای خلاق و کارآمد از این دفتر در نشست حضور داشته باشند و به بهترین شکل تجربه جهانی و افکاری که عرضه می شود را دریافت کنند.
پس از نشست اول، نشست های دوم و سوم و چهارم را نیز پیگیری کردیم و در نهایت این رخداد تاریخی را ضبط و ثبت نمودیم تا در تاریخ ایران و اسلام و تاریخ جامعه و فرهنگ معلولین بماند و گرد فراموشی و غفلت بر آن ننشیند. همچنین
1) . به دلیل اینکه نام این مؤسسه برای عموم به سماوات مشهور است، از این رو نام این کتاب را سماوات نهادیم.
همواره به صورت مکتوب در اختیار و در دسترس پژوهشگران و کارشناسان باشد و به تجزیه و تحلیل آن بپردازند و همیشه حضور زنده داشته باشد.
وقتی به نیاسر رفتیم، شب ها به تدوین گزارش می پرداختیم، این کار را همواره ادامه دادیم، هر جا خبری، تحلیلی درباره سماوات می دیدیم ضبط و ثبت می کردیم. تا امسال تصمیم گرفتیم هر آنچه ضبط و جمع آوری شده، در قالب یک کتاب عرضه شود. به همین فکرها بودیم که آقای علی سلطان زاده، خبر تشریف آوردن هیئت مدیره سماوات به قم را به ما اعلام کردند و مدیریت دفتر فرهنگ معلولین تصمیم گرفت این پروژه را جلو اندازد و زودتر کتاب سماوات را منتشر نماید.
اکنون این کتاب در چند فصل به تاریخ تحولات تشکیلات معلولین ایران، تأسیس سماوات، گزارش های نشست های اول تا چهارم، اشتغال و رفاه معلولین به عنوان جوهره اصلی سماوات می پردازد.
لازم به تذکار است که ما فارغ از نگاه و رویکرد سرد و منفی بعضی از مدیران سماوات نسبت به پدیدآورندگان این اثر، تلاش جدی برای معرفی همه جانبه این شبکه کرده ایم و همواره سماوات را در همه جا ترویج کرده ایم.
اسامی شخصیت ها را تلاش کرده ایم بدون القاب و عناوین باشد، فقط گاه لقب آقا آورده ایم.
سماوات بهانه ای شد تا تشکل معلولین را در ایران مرور کنیم و جوانب آن را بررسی نماییم. سماوات حداقل به لحاظ طراحی و نظری، پدیده ای مهم و اساسی است؛ لازم است از کنار آن به راحتی عبور نکنیم و به عنوان یک تجربه تاریخی، ریشه ها، پیامدها و تأثیرات آن از منظرهای مختلف بررسی گردد. ضمن احترام به معماران این همایش و آرزوی موفقیت بیشتر به تدوین این اثر پرداختیم.
لازم به یادآوری است این کتاب چند بار توسط آقای مطهری و آقای سلطان زاده ویرایش شده و نکات اصلاحی فراوان بر آن افزوده اند. از این رو از زحمات این بزرگواران تشکر می نماییم. البته در مواردی که جمع بین نظرات ممکن نبوده، نظرات افراد را به نام خودشان در متن یا در پاورقی ثبت کرده ایم. بالاخره درصدد بوده ایم راوی و داور بی طرف باشیم و صادقانه دیدگاه های حتی متضاد را بیاوریم.
محمد نوری
مقدمه
از سال 1392 شبکه سازی یا ایجاد تشکل های مجموعی در جامعه معلولان رواج یافت. البته همه آحاد معلولان در پی این پروژه نبودند بلکه فقط برخی مدیران ارشد درصدد بوده و هستند که مراکزی را با خود همسو کنند و شبکه یا مجمع ایجاد نمایند. بنا به پیشنهاد مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر و همکاری برخی مراکز دیگر مثل کاشانه مهر کاشان و کانون معلولین توانا قزوین و دفتر فرهنگ معلولین قم و آقای ساعد مطهری، سمینار بین المللی با حضور 26 مؤسسه خیریه در نیاسر کاشان را تشکیل داد. این سمینار به نام سماوات و بار اجرایی و مالی آن بر دوش رعد الغدیر و کاشانه مهر کاشان بود. از این زمان «سماوات» در فرهنگ و ادبیات مؤسسه های خیریه و معلولیتی راه یافت. و به تدریج به صورت یک شبکه راهش را از لابلای مشکلات و موانع متعدد گشود و به عنوان اولین شبکه در جامعه معلولان متولد شد.
پس از رعد الغدیر، کانون توانا قزوین با ریاست عالی آقای سید محمد موسوی، مجمع هم اندیشی تشکل های معلولان را تأسیس نمود. در سال 96 مجتمع آموزشی نیکوکاری رعد تهران با مدیریت خانم منصوره پناهی، مجموعه تشکل هایی را گردآوری کرد و شبکه دیگری ایجاد کرده است.
بنابراین تاکنون چند شبکه ایجاد شده و تلاش کرده ایم انگیزه واقعی را کشف کنیم ولی ممکن نشده است. یک علت آن عدم شفافیت کامل است. البته مدیریت همه این شبکه ها گفته اند هدفشان جمع کردن تشکل ها، معارفه بین آنها، تقسیم کار و افزایش فضای کار و تلاش و ازدیاد کارآیی مراکز ویژه معلولان است.
دفتر فرهنگ معلولین در سال 92 درخواست های مدیران رعد الغدیر و سماوات را اجابت کرد و در مساعدت به آنان هیچ مضایقه ای نداشت؛ البته این دفتر با همه این شبکه ها ارتباط دارد و هر وقت دعوت کرده اند در جلسات آنها شرکت کرده است و نیز برای هر شبکه پرونده مفصلی گشوده و اطلاعات بسیاری درباره آنها جمع آوری کرده و منتظر فرصتی هستیم تا برای هر یک، کتاب مستقل منتشر نماییم.
کتاب سماوات به دلیل درخواست های مکرر در سال 1395 محدود منتشر گردید. ولی پس از انتشار تکمیل و اصلاح آن را ادامه دادیم. گفت وگوی مفصلی با ساعد مطهری مدیرعامل فعلی سماوات انجام شد. او با مطالعه این اثر به تکمیل و اصلاح و ویرایش آن پرداخت. لازم است از ایشان تشکر نماییم و از زحمات خالصانه او در کامل نمودن این کتاب تشکر کنیم.
دفتر فرهنگ معلولین بر خود فرض می داند با روایت رخدادهای ویژه معلولیت از فراموشی و پاک شدن از خزانه و حافظه تاریخ معلولان ایران جلوگیری نموده و با ضبط و ثبت حوادث معلولان، حداقل مواد اولیه را در اختیار مورخان این حوزه قرار دهد. دریغا بسیاری از حوادث گذشته حتی رخدادهایی که در قرون اخیر وقوع داشته اکنون در منابع نیست و تاریخ حوادث معلولان بسیار نحیف و کم حجم است. زیرا گزارشگران در ادوار گذشته وقایع سنوات خودشان را ثبت و ضبط نکرده و به رسالت و تعهد ملی و فرهنگی خود بی توجه بوده اند. اگر امروز وقایع سماوات و حتی فعالیت ها و خدمات مدیران ارشد سماوات گزارش نشود، در پنجاه سال آینده، کاربرانی که برای تحقیقات خود نیاز به این گزارش ها دارند، با صفحات خالی منابع و کتب مصادف خواهند شد. شخصیت های فعالی در چند دهه قبل بوده اند و خدمات بسیار داشته اند ولی به هنگام مراجعه به تاریخ و به متون تاریخی متأسفانه مطلبی درباره آنها نمی یابیم.
تجارب نخبگان در عرصه های مختلف تعلیم و تربیت معلولان، پزشکی و توانبخشی معلولین اگر ضبط و ثبت شده بود اکنون با سرمایه عظیم راه گشا و دستاوردهای بسیار کارگشا مواجه بودیم؛ اما متأسفانه به دلیل تنبلی عده ای یا به دلیل وظیفه نشناسی عده دیگر یا به هر دلیل، این سرمایه های عظیم از بین رفته است.
بهرحال رخدادهای جدید مرتبط به سماوات به چاپ دوم این کتاب افزوده شده و با ویرایش جدید، نکات زاید و تکراری حذف گردیده است. از جمله رخدادهای جدید مرتبط به سماوات ملاقات بعضی از اعضای هیئت مدیره سماوات با جناب آقای سید جواد شهرستانی و استفاده از راهنمایی های ایشان بود.
برخی می پرسند اگر سماوات به منظور توسعه اشتغال در جامعه هدف و هماهنگی بین نهادهای معلولیتی در همین راستا شکل گرفته چرا شما فعالیت های سماوات در این موضوع و نیز آمارها و اطلاعات کارهایی که انجام داده اند را نیاورده اید یا کم آورده اید. در پاسخ باید گفت هر آنچه هیئت مدیره سماوات در اختیار ما قرار داد یا منتشر کرده باشد، ما در این کتاب آورده یا
می آوریم. در مورد نهادهای دیگر اعم از شبکه ها مثل مجمع هم اندیشی یا نهادهای منفرد مثل ابابصیر یا رعد الغدیر، همین خط مشی و رویه را داشته ایم و هیچ گاه تحلیل ها و ذهنیات خود را تثبیت نکرده ایم.
در پایان لازم است از سید ساعد مطهری مدیرعامل محترم انجمن سماوات، علی سلطان زاده مدیرعامل محترم مؤسسه رعد الغدیر و همه اشخاصی که در تکمیل این اثر کوشیدند و از مساعدت های حجت الاسلام والمسلمین سید جواد شهرستانی نماینده آیت اللّه العظمی سید علی سیستانی مدظله تشکر نماییم. ضمناً نخبگانی که انتقاد یا نکته اصلاحی یا تکمیلی دارند، متشکر می شویم برای ما ارسال فرمایند.
علی نوری
بهمن ماه 1396
پیشگفتار
موفقیت هر تشکل منوط به ارزیابی گذشته خود و برنامه ریزی برای آینده و نیز روابط صحیح و مبتنی بر اعتماد با جامعه هدف است. سماوات به عنوان یک تشکل نیز از این قاعده مستثنی نیست.
در جلد اول کتاب سماوات منتشره در زمستان 95 از سوی دفتر فرهنگ معلولین توضیحاتی از چگونگی شکل گیری انجمن خیریه سماوات در قالب کتابی به نام «سماوات، تاریخ، خط مشی، فعالیت ها و نشست ها» بر پایه گزارش هایی از ویژه نامه سماوات و نیز سایت سماوات و اخبار، نشریات، خبرگزاری ها و منابعی که سابقه تاریخی معلولین ایران و جهان مرتبط بود حکایت می کرد. برخی اشتباهات تایپی و غیره در کتاب اول تصحیح شد و به چاپ رسید. از تاریخ اولین نشست بین المللی در سال 92 تا اخذ پروانه تأسیس و ثبت در سطح ملی در سال 95 به همت مدیرعامل وقت آقای علی سلطان زاده یکی از پایه گذاران رعد، رعد الغدیر و سماوات و غیره، 3 سال بار اصلی و اجرایی سماوات و نشست های سال های 93، 94، 95 بر دوش ایشان و همکاران شریف رعد الغدیر بود.
در تاریخ 21 خرداد 96 بنابر تصویب هیئت مدیره سماوات، مسئولیت اداره سماوات به عهده اینجانب به اتفاق آرا گذارده شد. با قبول این مسئولیت وظیفه خود دیدم تا به جهت ایجاد ساختار و هدفمندی و برنامه ریزی سماوات و اعضای آن به چند کار اساسی بپردازم.
اول - تعیین اهداف: در نشست چهارم چشم انداز سماوات را طراحی و تنظیم نمودم و در همان نشست به تشریح ابعاد آن و نیز با همکاری جناب آقای هادی پور آیین نامه عضویت را تقدیم اعضاء نمودم. متأسفانه تا زمان تصدی اینجانب در مورد اثرات این چشم انداز پیگیری صورت نگرفته بود لذا تصمیم بر این شد تا با یاری طلبیدن از محمد نوری که همواره خالصانه سماوات را از بدو تأسیس تاکنون با همکاری علمی و پژوهشی همراهی نمود، کتاب دوم در مورد سماوات جهت معرفی اعضای سماوات (سازمان های مردم نهاد آموزش و اشتغال توان یابان) به مردم، مسئولان و خیریه ها توسط دفتر فرهنگ معلولین منتشر شود.
برای انجام این مهم نیاز به اطلاعات وثیق آماری بود تا به چند موضوع پرداخته شود. ابتدا بیان تاریخچه ای از معلولیت، مؤسسات حامی معلولان در جهان شیعه و ایران، دوم معرفی اهداف و نوع نگاه اینجانب از ابتدا و تأسیس سماوات و تغییرات صورت گرفته و بالاخره ایجاد ساختار و اطلاع از وضعیت اعضای سماوات و چگونگی فعالیت آنها در قالب یک شبکه منسجم غیر ملموس و اصلاح حلقه های مفقوده از گزارش هایی که کتاب اول به آن استناد نموده بود.
لذا با طرح سؤالاتی از خیریه ها، آمار معلولین، میزان آموزش های ارائه شده، تعداد معلولین با ذکر نوع معلولیت ها، مشخص شدن سطح مقاطع تحصیلی، تعداد مدارک اخذ شده در حرفه آموزی و بالاخره تعداد اشتغال یافتگان و نیز نوع مالکیت و میزان دارایی ها، انواع هزینه ها و درآمدها و آشنا کردن بهره گران از این کتاب از شخصیت هایی که در قالب هیئت های امنا و مدیره مسئولیت امور این مؤسسات را به عهده دارند و جایگاه علمی، اجتماعی و ... آنان و همچنین معرفی مربیان و کارکنان و داوطلبان با اعلام درجه تحصیلی و نیز معرفی معلولان و نرخ سنی و انواع معلولیت ها. تا از این داده ها اطلاعاتی به شرح ذیل به مردم و مؤسسات عضو سماوات داده شود.
الف - مطالبات آنان از انجمن خیریه سماوات چیست؟
ب - نیازهایشان کدامین است؟
ج - پیشنهادات و توصیه هایشان جهت بهبود و اصلاح برنامه ریزی کلان سماوات چیست ؟ و...
د - دارای چه میزان دارایی های کمی و کیفی هستند.
با دسترسی به این آمار، مردم و مسئولان متوجه خواهند شد که این مؤسسات از چه پشتوانه علمی و ساختاری و با چه اهدافی به ارائه خدمات مشغول اند. از سوی دیگر سماوات با این مجموعه اطلاعاتی ارزشمند و عظیم با عزمی راسخ تر می تواند از دولت، مجلس، سازمان های بین المللی و... به عنوان مجموعه ای فاخر و مستند
به اطلاعات آماری مشخص مطالبه گر، پیشنهاد دهنده و یاور باشد.
چنین امری در سایه سار پشتیبانی یکایک عزیزان عضو سماوات، مؤسسات همراه و همکار و یاور سماوات چون دفتر فرهنگ معلولین، بنیاد خیریه راهبری آلاء و خیریه ها و مؤسساتی که به زودی جهت همیاری و همکاری به ما خواهند پیوست میسر می گردد.
ساعد مطهری
مدیرعامل انجمن خیریه سماوات
فصل نخست: پیشینه تشکل و تشکیلات
اشاره
با اینکه معلولیت از آغاز پیدایش انسان همواره همراه او بوده ولی از تلاش های جمعی و گروهی انسان ها در تاریخ باستان تا دوره معاصر خبر نداریم و نمی دانیم تشکل و مراکز آموزشی و غیره از چه زمانی شکل گرفت و دایر گردید. حتی اطلاعات کافی و جامع درباره تشکل های جدید و کنونی در کشوری مثل ایران به سختی به دست می آید و در این باره تحقیقات جامع انجام نیافته است.
با اینکه تشکل یک سرمایه اجتماعی و تاریخی است؛ اندیشه های متعدد تجمیع و پردازش شده؛ همچنین سرمایه ها و امکانات مالی و اقتصادی فراوان سامان دهی شده تا اینکه یک تشکیلات پدید آمده است. اما به رغم اهمیت تشکل، برای حفظ، انتقال تجارب و توسعه آن کمتر اهتمام شده اند.
متأسفانه هیچ منبعی درباره تشکیلات و تشکل معلولین و تاریخ تحولات تشکل معلولیتی در ایران سراغ نداریم. نمی دانیم اولین تشکل برای معلولین توسط چه کسی و کجا و با چه انگیزه ای در ایران پدید آمد و تأسیس شد؟ نمی دانیم تشکیلات ناشنوایان با تشکل نابینایان و این دو با تشکل معلولان حرکتی و این سه با تشکل معلولان ذهنی چه تفاوت هایی داشته است؟ نمی دانیم دولت ها چه نقشی در پیدایش تشکل های معلولیتی داشتند؟ همچنین نیکوکاران و گروه های اجتماعی مرجع چه سهمی در سیر تحولات تشکل های معلولیتی داشتند؟ و مهم تر تشکل های جامع یا مجمعی که شامل چند تشکل اند و اعضای آن مدیران تشکل های همسو می باشند. چه تاریخچه ای در ایران دارند؟ کِی و توسط چه کسی بنیان گذاری شدند؟ چه تأثیر مثبتی داشته اند؟
خلاصه ده ها پرسش اینگونه ای هست که بدون پاسخ مانده است. زیرا تا کنون پژوهش میدانی یا کاربردی و راهبردی یا مرجع یا جامع درباره تشکل معلولیتی در ایران انجام و اجرا نشده و در اختیار عموم قرار نگرفته است.
به بهانه تدوین کتابی درباره سماوات درصدد بر آمدیم نخست از ماهیت و اهداف تشکل معلولیتی اطلاع کسب کنیم و فصل اول این کتاب را به اصل تشکل اختصاص دهیم.
بشر و معلولیت
تاریخ ایران همواره شاهد جنگ ها؛ کُشت و کشتارها؛ حوادث مهلک طبیعی مثل زلزله، سیل و صاعقه؛ بیماری های فراگیر و مهلک مثل آبله، وبا و فلج اطفال بوده است. حتی تاریخ بشر با تاریخ این گونه حوادث همزاد و توأمان بوده اند. از وقتی بشر متولد شد و پا به هستی گذاشت، جسمش همواره در معرض زوال و فساد بوده است، به این دلیل گفته اند: بشر و معلولیت معیّت دارند؛ یعنی همیشه با هم بوده اند. زیرا جنگ، تصادف، بیماری مهلک و حوادث آنچنان جسم انسان را تحلیل می بَرَد و توانایی های جسمی را از میان برمی دارد که ره آورد و نتیجه آن همان معلولیت مثل نابینایی، ناشنوایی، ناتوانی در تحرک و حرکت اندام حرکتی مثل دست و پا یا نقص در قوای ذهنی است.
اگر بشر با معلولیت معیّت داشته باشند لاجرم ایرانیان هم همواره در معرض انواع معلولیت ها بوده اند. قرون گذشته شاهد اپیدمی فلج اطفال، جذام، وبا و امثال اینها در ایران بوده ایم و گاه ظرف چند روز در یک منطقه صدها انسان بی گناه می مردند یا پذیرای جسمی معلول می شدند. البته با پیشرفت دانش پزشکی بخشی از مشکلات مرتفع گردید اما با گسترش زندگی شهری در عوض بر عوامل معلولیت زا و علت های معلولیت آفرین افزوده شد. زندگی ماشینی مدرن عناصری را به زندگی بشر آورد که به مراتب خطرناک تر و مهلک تر و معلولیت آفرین تر هستند.
اما نکته مهم این است که مورخین تاریخ جنگ ها، منازعات قبیلگی و عوامل مختلف مهلک را گزارش کرده اند اما کمتر به سرگذشت انسان هایی که بر اثر این عوامل معلول شده اند پرداخته اند و تجربه نابیناها، ناشنوایان و دیگر معلولانی که در تاریخ حضور داشته اند، کمتر منعکس شده است.
علت اصلی غفلت از معلولیت و معلولین در تاریخ ایران این است که مورخین به روش گزینشی، گزارش می دهند؛ یعنی همه وقایع را ثبت و ضبط نمی کنند. از این رو اگر پادشاهی فرزند خود را میل کشیده و کور کرده، گزارش می کنند، اما اگر آبله صدها تن را کور کرده، از نظر مورخین مهم نیست و از کنار آن به سادگی ردّ شده اند. بهرحال پاره ای حوادث مورد توجه بوده و از پاره ای حوادث غفلت شده است. از این رو تاریخ معلولیت و معلولان دارای نقص های بسیار است.
به این دلیل و دلایل دیگر تاریخ ایران فاقد گزارش جامع و حتی نیمه کامل از معلولیت و تجارب انسان ها و اقوام و ملیت های ایرانی در این زمینه است. نتیجه این بی مبالاتی و غفلت معلوم است، چیست؟ ثمره این وضعیت تدبیر نداشتن، چاره جویی نکردن، به فکر راه کار نبودن، تشکیلات تأسیس نکردن است. به همین دلیل در قرون گذشته هیچ نهاد جامع و کارآمد برای رسیدگی به امور معلولین، برای آموزش آنها و برای رفاه آنان نمی یابیم.
تشکل هایی مثل سماوات محصول دوره جدید و تاریخ جدید اند. اما در تاریخ گذشته، ایرانیان دارای معلولیت بودند، معلولین هم بودند امّا تفکر معلولیت نبود؛ معلولیت زایی بود اما اندیشه معلولیت زدایی نبود. لذا تشکل و راه کار معلولیت زدایی وجود نداشت. تا رسیدیم به دوره جدید که با مشروطیت در ایران آغاز شد و به تدریج، ایرانیان متوجه شدند معلول هم، انسانی مثل دیگر انسان ها است، نیازهایی دارد و لازم است به امور او رسیدگی گردد. از زمانی که این تفکر در اذهان رخنه کرد، وضعیت تغییر یافت. نخبگان به سراغ راه کار رفتند از جمله راه کارها، ایجاد تشکیلات بوده از این رو به تدریج متوجه شدند نهادهایی مثل سماوات باید ایجاد کنند.
البته تجزیه و تحلیل وضعیتی که فرهنگ عدم اهتمام به معلولین را شکل می داد، دشوار است و شامل عناصر ساختاری متعدد می باشد. اما اهمّ عناصر ساختاری این فرهنگ عبارت بودند از: معلول عنصری غیر مفید برای جامعه است؛ معلول سفیه و یا ناتوان از اداره امور خودش است، لذا باید امور خود را به ولی و انسان دیگر بسپارد تا او را اداره کند؛ از این رو معلولین عناصر مهم و قابل توجه در سرنوشت جامعه نمی باشند و نباید وقت صرف آنها کرد. ایجاد مدرسه و به کار گماردن معلم برای آنان صحیح نیست چون هدر دادن نیرو و امکانات است. زیرا معلولین تربیت پذیر نیستند. و ایجاد تشکل برای اصلاح امور آنان هم بی فایده است.
عناصر فکری و فرهنگی بر دوره گذشته مانع جدی بر سر راه ایجاد سازمان، تقسیم کار، برنامه ریزی برای اصلاح امور معلولان بود. اما در دوره جدید با تنویر اذهان، راه جدیدی گشایش یافت.
دوره باستان
گفته شد انسان به دلیل اینکه جسم دارد و جسم ذاتاً تغییرپذیر است و هر جسمی سیر تولد تا مرگ و تبدیل به جسم دیگر را ذاتاً دارا است. از این رو جسم انسان بیماری، معلولیت و نقصان دارد. کسانی که تصور می کنند انسان یا گروهی از انسان ها معلولیت ندارند و در شأن آنها نیست معلولیت یا بیماری داشته باشند، در واقع جسم بودن انسان را نفی کردن و برای انسان مقام تجرد مثل ملائکه و خداوند در نظر گرفته اند البته چنین عقایدی شرک است.
بنابراین انبیایی در چند هزار سال قبل می زیسته اند و بیماری های سخت داشته نیز معلولیت مثل نابینایی داشته اند. انبیایی مثل یعقوب، شعیب، اسحاق و ایوب بر اساس مستندات اسلامی چنین بوده اند.
شعیب از نوادگان ابراهیم علیه السلام و نام پدرش مدین بن ابراهیم بود و حدود 2000 سال پیش از میلاد یعنی حدود چهار هزار سال قبل می زیسته است. بسیاری از منابع اسلامی مثل صفدی در کتاب نکت الهمیان(1)
به نابینایی شعیب اشاره کرده اند. قرآن درباره او می فرماید: وَ إِنَّا لَنَراکَ فینا ضَعیفاً(2). مفسرین شیعه مثل سید هاشم بحرانی می گویند منظور از ضعیف در این آیه یعنی ضعف چشم و بینایی است. از این رو معنای این آیه این گونه است: قوم شعیب به او می گفتند تو در بین ما کم بینا هستی.(3)همو روایتی از رسول خدا صلی اللّه علیه و آله و سلم آورده که دلالت بر نابینایی شعیب دارد.(4)درباره ادله بسیاری که در منابع اسلامی و شیعی هست، مراجعه کنید به کتاب حضرت شعیب.(5)
شعیب به رغم نابینایی، پیامبری بود که به دلالت آیات قرآن با مدیریت صحیح و با پرهیز از استبداد گرایی موجب توسعه و ارتقای جامعه گردید، نیروی انسانی کارآمد را افزایش داد، فرهنگ تعاون و هم افزایی را گسترش بخشید، نظام اقتصادی عادلانه ایجاد کرد با استثمار و غارت اموال مردم مبارزه نمود.
اسحاق پیامبر دیگری است که در متون و احادیث او را نابینا معرفی شده است.
او فرزند ابراهیم و برادر اسماعیل است و حدود چهار هزار سال قبل می زیسته است. در قرآن با این ویژگی ها او را ستوده است:
دارای مقام نبوت بود (مریم، 49)؛ دست یافتن به رحمت الهی یعنی امامت (مریم، 50)؛ نیکوکاری و داشتن حسن شهرت و وجاهت و مقبولیت مردمی (مریم، 50)؛ خیر گستر و نیکوکار بود (انبیاء، 73).
مجموعاً قرآن کریم 29 ویژگی مثبت به عنوان فضائل اخلاقی، اعتقادی و فکری برای اسحاق برشمرده است.(1)
غیر از اسحاق و شعیب، حضرت ایوب و حضرت یعقوب هم به عنوان کسانی که آسیب جسمی پیدا کردند در قرآن مطرح و معرفی شده اند.(2)
نیز در قرآن کریم، به صراحت آمده که حضرت زکریا و حضرت مریم مادر حضرت عیسی با اشاره با مردم ارتباط داشتند. این رخداد، نشان دهنده این است که در آن دوره مردم به دلیل حضور ناشنوایان با زبان اشاره آشنا بودند. حداقل آیات مربوط به زکریا و مریم دلالت دارد بر اینکه در آن زمان ها کسانی با معلولیت شنیدن و گفتن بوده اند. نیز در احادیث نبوی و نیز گفتار ائمه علیهم السلام هست که با ناشنوایان با اشاره ارتباط برقرار می کردند.
کتاب تورات که متن مقدس برای یهودیان و مسیحیان است، فراوان درباره نابینایان، ناشنوایان و افراد دارای آسیب های حرکتی مثل فلج سخن گفته شده است. تلفظ کر و لال در تورات و در زبان عبری حِرِش Heresh است. البته تلقی تورات از معلولین و به ویژه ناشنوایان با دیدگاه اسلام متفاوت است. آیات تورات دیدگاه منفی نسبت به معلولین دارند و آنان را عناصر مخل و سربار دانسته که باید کنار زده و از بین بروند.(3)
دقیقاً برعکس دیدگاه اسلام که معتقد است اینان مثل دیگر انسان ها حق و حقوق دارند و مدیریت جامعه به حقوق آنها رسیدگی کند و شرایط مطلوب برای آنان فراهم آورد.
بالاخره در قرون باستان تا دوره معاصر دو دیدگاه کلان درباره معلولان جریان داشته و هر یک پیروانی داشته است. و همه اینها دلالت دارد بر اینکه از قرن ها قبل معلولین حضور داشته اند و بحث درباره آنها در متون قدیمی درج شده است.
دوره جدید
اشاره
نظام استبدادی قاجاریه آگاهی مردم نسبت به تحولات و پیشرفت های دیگر کشورها و عقب ماندگی ایران، ناامنی، زورگویی، بی قانونی و بی عدالتی و عدم رسیدگی به ستم دیدگان به دلیل فقدان دستگاه عدلیه یا دادگستری اهم عواملی بود که جنبش مشروطیت را در ایران به وجود آورد تا بالاخره مظفرالدین شاه در 14 جمادی الثانی 1324ق فرمان مشروطیت را صادر کرد و در 17شعبان 1324 مجلس شورای ملی تشکیل شد و این حوادث سرآغاز سلسله حوادث دیگر گردید که مجموعاً به نام مشروطیت معروف است.
مشروطیت در همه شئون ملت تأثیر گذاشت از جمله در زمینه معلولین و معلولیت هم تحولاتی به تدریج شکل گرفت.
چند دهه قبل از مشروطیت، در دوره صدارت امیرکبیر (1220-1268ق)، به هنگام سفر امیر در رأس هیئتی به روسیه و ترکیه، با مدارس معلولین آشنا شد و اطلاعات خود را به ایران اعم از دربار و مردم منتقل کرد. گزارش مفصلی در این باره توسط آقای محمد نوری نوشته و منتشر شده است.(1)و مجدداً به اسناد این واقعه نمی پردازم. اما سند بسیار مهمی در یکی از نشریات دوره مشروطیت یعنی در سال 1328ق و در مجله درة النجف درباره معلولین و معلولیت منتشر شده که بسیار مهم و سودمند است. تحولات اصلی و نکات کلیدی در زمینه معلولین در یک گزارش آمده است. مجله درة النجف به مدیریت شیخ حسین اصفهانی و با همکاری جمعی از فرهیختگان ایرانی در نجف اشرف منتشر می شده است. در شماره سال اول، جزء سوم، 20 جمادی الاول 1328 نکات مهمی دارد؛ از جمله یک گزارش هم درباره وضعیت معلولین ایران چاپ کرده است. این گزارش را عیناً می آورم. این گزارش بیشتر درباره مدرسه ناشنوایان است. بعد از چند ماه گزارش دیگری درباره وضعیت آموزش و پرورش عمومی و ضرورت تأسیس مدرسه برای معلولین در ایران بحث کرده است. با بررسی های به عمل آمده معلوم شد این گزارش اولین مطلب آماری درباره وضعیت نابینایان و ناشنوایان در ایران است. مؤلف، ایران و معلولین ایران را با معلولین جهان مقایسه کرده و ضرورت آموزش و پرورش و ایجاد تشکیلات آموزشی و فرهنگی برای آنان را ضروری می داند.
1) . «نخستین اندیشه ها درباره معلولان»، محمد نوری، توان نامه، تابستان 1394، ص 7-11.
به دلیل اینکه مدارس جدید اولین و در واقع تشکل های فرهنگی برای معلولین ایران بود، از این رو خوب است درباره اولین تشکل یعنی همین مدارس اطلاعاتی داشته باشیم. به همین دلیل نخستین گزارش های تاریخی درباره تشکل معلولیتی می آوریم.
گزارش اول: تغییر جامعه معلولین با آموزش
اموری که سابقاً از محالات اولیه محسوب و استحاله آن از ابده بدیهیات بود، امروزه به قوه علمیه از مرحله امکان گذشته که سهل است، بلکه جزء ضروریات تعیش انسانی و قوام زندگانی هیئت جامعه بشری گردیده، از آن جمله تعلیم و تعلم کسانی که از حلیه بصر عاری و از قوه تنطق عاجزاند.
مسلم است که سابقاً درس خواندن آدم کور یا عالم شدن شخص لال در قوه مخیله احدی خطور نکردی چه بر حسب قانون معمولی وسیله تعلیم و تعلم در این دو صنف از اولاد انسانی نیست زیرا که یکی واجد عمی و دیگری فاقد لسان است.
این است که قرن ها بر این دو صنف از ابناء نوع ما گذشته و می گذرد که از ذوق بدائع علمیه و ادراک نفایس معلومه محرومند و در تمام عمر خود از این همه ظهورات بدیعه عالم تکوین و خلقت، به محسوسات صرفه یا مسموعات محضه اکتفا کردند و از صد نفر 95 نفر در تعیش و گذران معاش کَلّ بر دیگران شده و آبروی خود را در کف حاجت گذاشته به سایرین با کمال ذلت و نکبت می فروشد و فی الحقیقة از این وضع زندگانی و تعیش هم معذور بوده و هستند و آن پنج نفر دیگر هم در منتهی درجه فقر و پریشانی و غایت القصوای حیرت و سرگردانی به اعمال رذیله و اشغال خسیسه مشغول و معاش خود را می گذرانند.
و خیلی هم اتفاق افتاده که بعضی وحشی صفتان حیوان سیرت، این دو عضو ناقص را مخل آسایش سایر اعضاء فرض کرده و در همان صغر سن و اوان طفولیت ریشه حیات آن فلک زدگان بی چشم و زبان را قطع نمودی.
تا اینکه آفتاب بینش و دانش فضای وسیع عالم را نورانی و قلوب افراد انسانی از زنگ جهل زدوده شد، به اطراف و جوانب هیئت جامعه خود در سطح کوته نظری انداختند امور تعیش و رسوم زندگانی خود را صعب و اعضاء هیئت جامعه را از حال یکدیگر بی خبر دیدند.
چه بسا قطعه ای از اقطاع زمین که از فرط جهل به حال عالم، تابش آفتاب و گردش چرخ را مخصوص خود می دانستند.
این بود که کمیت همت را در میدان تسهیل وسائل تعیش و اطلاع از احوال و اوضاع یکدیگر تاختند، بیابان های فقر لم یزرع و کوه های سخت مرتفع و دریاهای متلاطم مواج بی پایان را در تخت سلطنت و نفوذ قوه بخار در آوردند و مسافرت اعضای هیئت جامعه را از شرق به غرب و از این طرف کره بدان صفحه کره به حدی سهل و آسان گردید که در مدت هشتاد روزه عالم را پیمودند.
به واسطه قوه برق، اصوات هیئت جامعه را از اقصی نقطه شرق به منتهی الیه محیط کره از طرف غرب به گوش یکدیگر رسانیدند و به وسیله استکشاف قوه نور اعضای هیئت جامعه صورت های یکدیگر را دیدند.
محیط مرکز و دایره محل هیئت جامعه را در مقدار چهل میلیون معین نمودند.
بالجمله رفته رفته کلیه نواقص و سختی های تعیش خود را به منتهی درجه کمال و سهولت رسانیدند و فی الحقیقه سطح کره از دو طرف به منزله خانه ای شد که عموم اهل خانه در هر آن از حال یکدیگر مطلع و در حوائج معاون هم باشند. منتهی اینکه عده سکنه این خانه به هزار و پانصد کرور چیزی احصاء شده.
و پس از آنکه از تمشیت و ترتیب امور جامعه خود فراغت یافتند، به عموم اعضای هیئت جامعه التفاتی نموده، دو عضو آنها را از لذائذ اجتماع محروم و ارجاع خدمتی بدانها در جامعه هیئت انسانی معذور دیدند، چه یکی واجد عمی (کور) و دیگری فاقد لسان است. اولی از دیدن بدائع کونیه محجوب. دومی از اظهار مافی الضمیر خود محروم، نه این قابل تعلیم و نه آن لایق تعلم خواهد بود. بدیهی است حرمان این دو عضو هیئت جامعه از لذائذ اجتماع و روحانیت تمدن و برنیامدن کاری از دست آنها موجب تنقیص جامعه و علت شکست انتظام انجمن انسانی است. این بود که از دو قرن پیش در مقام آن بر آمدند که این نقصان را بر طرف و این شکست را جبران نمایند و این دو عضو را در فوائد و عوائد اجتماعیه و التذاذ روحانیت تمدن تازه دنیا و خدمات عمرانیه با خود سهیم و شریک کنند.
این بود که انجمن ها تشکیل شد و افکار ثاقبه را در میدان علاج این درد روی هم ریختند تا گوی سبقت را (جروم کردان) از همگنان ربوده، اثبات نمود که تعلیم و تعلم این دو عضو ناقص ما در کمال سهولت صورت پذیرد به این تقریب (که گفتن و نوشتن مربوط و منوط به قوه فکریه و اخطارات ذهنیه است و هیچ یک از گفتن و نوشتن مربوط و منوط به یکدیگر نیست، هم چنان که اظهارات ما فی الضمیر به ترتیبی که در گفتن و نوشتن مخصوص است متوقف نخواهد بود. بلکه ممکن است انسان مقاصد خود را در ضمن علائم و اماراتی خاص به ترتیب اشکال و هیئاتی
خاص بفهماند و بفهمد بدون اینکه از عهده گفتن و نوشتن به طرز معمولی برآید چنانکه در اشخاص لال بالطبیعه این معنی متحقق و موجود است که هر چیزی را به یک نحو اشاره ای که خالی از مناسبت با او نیست می فهماند. غایت الامر ممکن است که این معنی طبیعی را در تحت میزان علمی آورده و به اسهل ما یکون در تکمیل آن بکوشیم و به همین ترتیب در تعلیم و تعلم این دو عضو ناقص خود ساعی و جاهد باشیم).
این بود که سایرین هم دنبال این تقریب را گرفته و به تکمیل آن پرداختند و فعلاً در ممالک متمدنه، مدارس عدیده به جهت تعلیم این دو عضو هیئت جامعه که از قوه تنطق و دیدن عاجز و محرومند، تأسیس شده و ما در این مجله عدد مدارس و عده شاگردانی که فقط از زبان لالند در بلاد متمدنه به عرض می رسانیم و در مجله آتیه کیفیت تعلیم آنها و بی چشمان را متعرض خواهیم شد.
اسم ممالک
عدد مدارس
عده
شاگردان(1)
فرانسه
ولایات
متحده امریک
انگلیس
آلمان
ایتالیا
التمسا
اسوج
سویسرا
بلجیکا
نروج
اسپانیا
روسیا
ممالک
متفرقه عالم
62
55
40
90
36
17
17
11
10
7
7
4
27
30896
7055
20646
50614
10489
10129
680
380
864
222
222
460
20156
نکته سنجی
مطلبی که با عنوان «اخبار علمیه» در 110 سال قبل منتشر شده و دارای نکات
1) . درة النجف، سال اول، جزء 3، 20 جمادی الاول، 1328، ص 123-131.
بسیار مهمی است. مجموعاً 16 نکته از این مقاله استخراج شده است:
1- در گذشته آموزش نابینایان و ناشنوایان محال و غیر ممکن شمرده می شد ولی امروز در جهان مدرن نه تنها ممکن دانسته اند بلکه ضروری هم می دانند.
2- در گذشته 95 درصد از اینان در گذران معاش ناتوان بودند و زندگی و معیشت آنان وابسته به مساعدت دیگران بود. و پنج درصد دیگر هم زندگی نکبت باری داشتند. و در منتهای فقر و پریشانی و سرگردانی بودند.
3- نویسنده این گزارش تأکید می کند بشر با کمک تعقل و خرد و دانش خود توانست یک مسئله محال و ناممکن را ممکن و عملی نماید. یعنی نوشتن و خواندن و مواد و یادگیری نابینایان و ناشنوایان را ممکن سازد.
4- این دو صنف چون ابزارهای یادگیری یعنی بینایی و گفتار و شنوایی را نداشتند، سواد و یادگیری دانش آنان در مخیله احدی نمی آمد.
5- اینان قرن ها از ادراک و داشتن معلومات و دانش محروم بودند و چون در گذران زندگی متکی به دیگران بودند، از این رو در کمال ذلت و نکبت زندگی می کردند.
6- اکثر آنان با انجام اعمال رذیله و پست و پایین ترین شغل ها، زندگی می کردند.
7- بعضی مردم نابینایان و ناشنوایان را در خردسالی می کشتند و حیات و زندگی آنان را قطع می کردند.
8- علت کشتن نابینایان و ناشنوایان این بود که تصور می کردند اینان مخل آسایش جامعه اند و ممکن است به مردم ضرر برسانند.
9- تا اینکه راه هایی برای آموزش آنها کشف شد و توانستند جهل زدایی کرده و معرفت پیدا کنند و راه و رسم زندگی و روی پای خود ایستادن و زندگی مستقل را آموختند.
10- اختراعاتی مثل برق، تلفن و غیره هم به کمک آمد و زندگی را برای این اقشار آسان کرد.
11- اهالی کره زمین از یکدیگر مطلع شدند. با استفاده از برق و تلفن و دیگر اختراعات مردم سامانه های اطلاع رسانی تأسیس شد.
12- بر مبنای اطلاع رسانی، تعاون شکل گرفت. یعنی وقتی معلوم شد کدام گروه و دسته چه نیازها و حاجاتی دارند، اقدام به مساعدت نمودند.
13- از دو قرن قبل نخبگان جوامع پیشرفته متوجه شدند با وجود معلولان، جامع نقصان دارد، چون گروه هایی مثل ناشنوایان نمی توانند با دیگر افراد ارتباط
داشته باشند، لذا نمی توانند از لذت ها و مواهب و امکانات جامعه برخوردار شوند تا نابینایان و ناشنوایان در سرنوشت جامعه خود و در ساختن تمدن شرکت داشته باشند و مزه مشارکت اجتماعی را بچشند.
14- برای حلّ این مشکل (یعنی حضور نابینایان و ناشنوایان در جامعه و استفاده از امکانات اجتماعی و نیز عرضه خدمات به جامعه) افراد بسیار دست به کار شدند؛ تشکل ها شکل گرفت و انجمن ها تأسیس شد و همگان افکارشان را روی هم ریختند تا به این که نظر و راه کار جروم کردان پذیرفته شده او می گفت از راه آموزش و پرورش می توان آنها را جامعه پذیر نمود به طوری که مثل انسان های عادی در جامعه زندگی کنند. بالاخره به این نتیجه که تعلیم و تربیت آنان ضروری تر و مقدم بر همه چیز است و از این راه اجتماعی می شوند.
15- جروم کردان توانست روشی را اثبات کند که نابینایان و ناشنوایان بتوانند خواندن و نوشتن را با استفاده از علائم فرا بگیرند و اجرا کنند. این روش به تدریج تکمیل شد و در نهایت به صورت خط بریل و زبان اشاره تحقق یافت. تلاش شد به روشی ناشنوایان بتوانند آنچه در ذهن دارند بفهمانند و مقاصد خود را تفهیم کنند. بهترین روشی که پیشنهاد شد و روی آن کار شد، استفاده از علائم و اشارات بود. با تکمیل آن، به صورت یک روش علمی در مدارس شروع به آموزش کردند. مدارسی برای آنان دایر شد و شاگردان ناشنوا شروع به یاد گرفتن علائم و اشارات و چگونگی تفهیم و تفاهم با استفاده از آنها نمودند.
16- بنابراین مدارس مختلف و نهادهای آموزشی گوناگون در کشورهای پیشرفته افتتاح شد.
17- فهرست ناشنوایان و مدارس فعال در کشورهای مختلف را آورده است. آلمان با 90 مدرسه و پنجاه هزار دانش آموز ناشنوا بیشترین آمار محصل ناشنوا و نهاد ناشنوایی را دارد. در این فهرست نامی از ایران، عراق و دیگر کشورهای اسلامی نیست فقط کشورهای اروپایی و آمریکا را ذکر کرده است.
گزارش دوم: مشارکت حوزه علمیه در سامان دهی به معلولان
گرچه بر حسب ترتیب بایستی که بقیه مکاتیب و کیفیت تعلیمات اشخاص نابینا و بی زبان ممالک خارجه را به عرض قائین و مشترکین عظام برسانیم تا که بر حال نکبت اشتمال اولاد بینا و با زبان خود متنبه شده و عرق دیانت و وطن پرستی و قومیت آنها به جوش آمده و بر غیرت خود روا ندارند که جگر گوشه های خوش
چشم و شیرین زبانشان، غریق دریای جهل بوده و کوران بی زبان خارجه، در محیط دانش غوطه ور باشند. ولی قبل از تمام شدن این صحبت خوف آن است که حاصل زحمات جمعی از اعاظم علمای احرار (دامت برکاتهم) که مقدمه پیشرفت بزرگ تر مقصودی بود که در تأسیس اداره مکتب مبارک علوی داشته و دارند به هدر رود و اختلال اساس مکتب علوی کمّا و کیفا به تعطیل یکسره آن تقاضا نماید، لهذا بر خود لازم دانسته که اولاً تاریخ اجمالی و اهمیت این مکتب را بالخصوص عرضه داشت عموم قارئین کرام نموده و خاطر نشان همگی نماییم که سعی در انتظار و بقاء این محترم اساس در این ارض اقدس بر طبق معارف پروران اسلام پرست لازم و واجب است واحدی را در این باب خصوصیتی نخواهد بود و پس از آن به صحبت خود پردازیم.
در اواسط سال 1325 که حکم محکم قطعی از مرکز مقدس روحانی اسلام بروجوب تأسیس مکاتب و مدارس به طرز جدید شرف صدور یافت، حوزه محترمه علمیه در مقام آن بر آمدند که در ارض اقدس نجف اشرف علی ساکنها السلام مکتبی تأسیس نمایند تا پیش قدمی خودشان را در امتثال اوامر مطاعه از دیگران به عالم شهود رسانیده و هم به سایر اخوان دینی و وطنی خود در سایر نقاط سرمشق داده باشند. ولی فقدان معلم آشنا به اوضاع جدیده، این عزم راسخ الهی را به عهده تعویق انداخت تا در غره ذی الحجه سنه 1326 آقایان ذیل، به توفیق تأسیس یک باب مکتب ابتدایی به مدیری و معلمی آقا شیخ یحیی معین العلماء محلاتی موفق و نائل گردیدند، اسامی آقایان مؤسسین: جناب حاجی آقا میرزا مهدی آیت اللّه زاده، جناب حاجی میرزا احمد آیت اللّه زاده، جناب حاجی آقا شیرازی، جناب آقا میرزا علی آقا تبریزی، جناب آقا سید مهدی لاهیجانی، جناب آقا سید محمدرضا همدانی، جناب آقا میرزا موسی رشتی، جناب آقا حاج شیخ محمدحسن رشتی، جناب آقا حاج شیخ اسحاق رشتی، جناب حاج شیخ محمدباقر اصفهانی، جناب آقا شریف رشتی، جناب حاج میرزا عبدالحسین مدرس اصفهانی، جناب حاج میرزا رحیم بادکوبی، (بنده نگارنده) و به واسطه مسافرت بعض اعضاء عامله و اشتغال سایرین به امور نوعیه، راجع به قلع و قمع استبداد ایران در امور مکتب اختلالی رخ نمود و جناب حاجی میرزا ابوالقاسم حجة الاسلام زاده کاشی از اوائل جمادی الاولی سنه 1327 تا اواسط ذی القعده از سال مزبور متصدی زحمات مکتب گردیدند و الحق عموم را رهین منت خود فرمودند و پس از مدت مزبور، آقایان ذیل به عنوان هیئت مدیره مکتب منتخب شده و تکمیل نواقص
و قرض مکتب را که 292 تومان بود به عهده خود گرفتند، آقایان ذیل: آقای حاجی شیخ محمد طالقانی، آقای حاج شیخ اسحاق رشتی، آقای آقا شریف رشتی، آقای آقا سید مهدی لاهیجانی، آقای آقا سید عبداللّه اصفهانی، آقای حاجی میرزا ابوالقاسم کاشانی، آقای آقا میرزا موسی رشتی، آقای آقا مهدی کاشی، که فعلاً به سمت مدیری معرفی شدند، (بنده نگارنده) و چون جناب حاجی میرزا محمّد رحیم بادکوبی در وقت انتخاب، مکه معظمه مشرف بودند، پس از مراجعت به ملاحظه اینکه جزء هیئت مؤسسه در بدو امر می باشند، ثانیاً نیز عضویتشان در هیئت مدیره قبول شد. آقای آقا میرزا مهدی آیت اللّه زاده خراسانی و آقای شیخ محمدتقی آیت اللّه زاده طهرانی در جلسه انتخاب، شرف حضور داشتند و عضویت این هیئت را هم قبول فرمودند، ولی به ملاحظه کثرت مشاغل و رجوعات نوعیه، از التزام به لوازم عضویت از قبیل حضور در هر جلسه و رسیدگی به خصوصیات، متعذر شده و همراهی در مقاصد و صوابدید هیئت مدیره را در اصلاحات مکتب ملتزم و تا کنون هم از هرگونه مساعدت و همراهی دریغ نفرمودند، والحق از همت خالصانه و مراغبت خدا پسندانه همه آقایان، خاصه آقای آقا سید مهدی لاهیجانی که اغلب اوقات را در مکتب به سر برده و شخصاً به بعض امور رسیدگی می نمایند، در قلیل مدتی امر مکتب بالا گرفت و شاگردان به ترقیات فوق العاده نائل شدند، چنانکه در امتحان 18 ربیع الاول که فی الوقع امتحان تعلیمات 18 روزه آنها بود موجب تحیر و تحسین کل مدعوین در جلسه امتحان گردیدند.
ولی چیزی که هست این است که فعلاً بنیه علمی و استعداد تعلیمی مکتب به مراتب از بنیه تعلم و استعداد تحصیل شاگردان کمتر است و محتاج به یک نفر معلم جامع ابتدایی می باشیم.
و هر چه تا کنون از طرف هیئت مدیره در جلب یک نفر معلم از ایران اقدامات شده، نتیجه نداده و هر اندازه که در طلبیدن کتب نافعه از قبیل جغرافیا، حساب، هیئت، صرف، نحو، فارسی، عربی و ترکی مقداری از السنه خارجه مترجم سعی نمودند فایده نبخشید.
البته معلوم است این وضع هرج و مرج در تعلیم و تعلم که ناشی از بی معلمی است با عدم وفاء دخل مکتب به مصارف او خیلی مایه یأس و نومیدی است، مسلم است اداره ای که در هر ماهه یک مصرف مستقیم نود تومان با یک دخل غیر مستقیم که هیچ گاه به بیش از چهل تومان نرسد، داشته باشد هرگز بقاء و دوامی نخواهد داشت. اگر چه الحق هیئت مدیره با کثرت ابتلاآت شخصی هر کدام تا
کنون قرض مکتب را پرداخته و هر چه توانسته و می توانند به عنوان قرض به مکتب رسانیده و می رسانند، خاصه آقای آقا میرزا مهدی آیت اللّه زاده خراسانی که قطع نظر از اینکه قرین الشرف حضرت آیت اللّهی (ارواحنافداه) هر ماهه به عنوان اعانه مستقیماً یک لیرای عثمانی به صندوق مکتب می دهند، شخصاً از اعانه های غیر مستقیم حتی الامکان دریغ نفرمودند. بدیهی است که حال این اساس هر چند اولیاء مهذب خالص القصد قویّ العمل داشته باشد، دولتی راماند سریع الطلوع والافول، خوش درخشنده و مستعجل خواهد بود، مگر آنکه اداره شکل عمومیت پیدا کند و هر فردی خود را در نگاهداری آن سهیم و شریک بداند. بر معارف پروران اسلام پرست لازم است که عطف توجهی به خصوص به حال این مکتب نموده، فی الجمله اهمیت مقام و موقع آن را منظور نظر داشته، روا ندارند که این مبارک مکتب که مادر هزاران مکتب ها است، در شیعه خانه عالم عموماً و ایران خصوصاً تعطیل شود، چنانکه هنوز یک سال از عمر او نگذشته بود که در کربلای معلا و کاظمین و مدینه منوره (علی ساکنیها السلام) تولید و تأسیس مکتب نمود. البته معارف پروران اسلام پرست به خوبی می دانند که پس از آن که در این مرکز مهم روحانی که محل طواف و زیارتگاه کرورها نفوس مسلمانان عالم است، یک باب مکتب صحیح تام العیار دایر و مفتوح باشد، انظار عامه بدان نقطه مهمه توجه کلی نموده، به سرعت هر چه تمام تر در مقام اقتباس از آن بر آمده در کلیه محال و ولایات خود مکتب بسیار صحیح دایر می نمایند.
بدیهی است هر زائر و مسافری پس از طواف و زیارت در این صفحات مقدسیه عرش درجات خاصه ارض اقدس علوی و مراجعت به محل مألوف عزیزترین تحفه و بالاترین و سوغاتی که به جهت اعزّه و اصدقاء خود هدیه می برد و در هر مجلس دید و بازدید به نقل آن مبادرت خواهد نمود، همانا سیاحت و تماشای تعلیمات و امتحانات دروس و مشق جهاد اطفال و سرود ملی شاگردان مکتب علوی در ارض اقدس نجف اشرف خواهد بود، اثرات این مکتب در نشر معارف فی مابین فضای مسلمان خانه عالم بیش از آن است که در حیز تحریر و تقریر بر آید. وزارت جلیله معارف است که در مقام انتظام و تعلیمات این مکتب بر آمده و به واسطه هیئت محترمه مدیره، نظرات معارف پرورانه خود را به مکتب علوی انداخته اساس برو اغرام (سود و زیان) این مکتب را در تحت نظارت و مراقبت کامله خویش در آورند، چه نظارت و مراقبت از این مکتب نظارت و مراقبت از حال کلیه مکاتب ایران خواهد بود.
و ما در جزوات آتیه مجلّه ترتیب نظام تعلیمات و حساب هر ماهه و اسامی معاونین مکتب مبارک علوی را به عرض قارئین عظام می رسانیم و پس از آن به تاریخ قرائت خانه خواهیم پرداخت تا صحت و سقم مندرجات بعض مطبوعات در تبجیلات بی محل و توهینات بی موقع معلوم گردد.
بشارت
در مدینه منوره (صلوات اللّه و سلامه علی من حلّ بها و دفن فیها) به ارشاد و هدایت جناب آقای حاج شیخ اسداللّه مامقانی (دامت برکاته) که امسال از اسلامبول به حج بیت اللّه الحرام و زیارت مدینه منوره نائل و موفق گردیدند، یک باب مکتب جعفری به طرز جدید مخصوص به اولاد اعراب نخاوله و بنی علی جناب شریف مدینه (دام توفیقه) افتتاح فرمودند. عده شاگردان قریب به شصت نفر و دروس متداوله؛ ترکی، عربی، حساب، جغرافی، قرآن (است) و مصرف این مکتب ماهانه بیست لیرای عثمانی و از طرف جناب شریف (دام علاه) و کیسه پر فتوت ایشان پرداخته می شود.
از قرار تقریر یکی از اعاظم که در سه ماه قبل به زیارت مدینه منوره از نجف اشرف مشرف شدند، پیشرفت چهل روزه اطفال این مکتب به مراتب از شاگردان مکتب اتحاد و ترقی در ظرف یک سال و نیم بیشتر است، مخصوصاً یکی از اولاد حرب را که فعلاً در توحش کمتر از برابره آفریقای مرکزی نیستند، جناب شریف شخصاً از بیابان رمل زار عرب صید نموده و در مکتب گذارده اند. ترقی تحصیل وحدت زکاء و فهم این وحشی زاده بیابانی بجوری است که جالب اعضاء اتحاد و ترقی عثمانی گردیده، اعراب نخاوله و بنوالحرب و بنو علی که مذهب جعفری را دارند به واسطه ترقیات این مکتب و آوازه سرعت پیشرفت تحصیلات آن، مقامی عزیز پیدا کرده و به همین اندازه از نسیم علم که به مشام آنها رسیده بر خود می بالند و عموم از مساعدت و همراهی مشوقانه اعضاء شعبه اتحاد و ترقی با جناب شریف در امر مکتب، (به) خصوص از وقتی که لیاقت و قابلیت شاگردان آن را احراز کرده اند ممنون و متشکرند، همواره توفیق و تأیید آنها را در تشیید اتحاد اسلامی و ترقی عالم مسلمانان از خداوند متعال مسئلت می نماییم، بقیه معلومات خودمان را در اوضاع آن مرکز معشوق مسلمین در صفحات آینده به عرض خواهیم رسانید.
شام
متجاوز از یک سال است که به سعی و اهتمام و سرپرستی جناب آقای آقا سید محسن که از اجله علمای حقه این دوره بشمارند، یک باب مکتب جعفری و یک
مریض خانه و یک دارالعجزه(1)دایر است و جناب معظم الیه عمارت مکتب را در جوار خانه خود قرار داده که هر وقت بخواهند، رسیدگی به امورات آنجا نمایند و مخصوصاً امسال در اواخر ربیع الثانی در مجلس جشن سالیانه مکتب که عموم اعاظم و اشراف شام مدعو بودند، احساسات تلبیه اسلام پرستانه اطفال که به ذریعه خطابه ها و نطقهای شیرین خود در ضمن امتحان خود تقدیم حاضرین می نمودند، عموم را به حیرت انداخته کلیه تعلیمات آنجا در تحت نظارت و مراقبت کامله جناب سید می باشد. چنانکه وقتی یکی از معلمین که مذهب اشعری دارد که در کلاس تعلیم خود گفته بود: «الخیر و الشّر کلّه من اللّه». جناب سید محترم پس از التفات به مکتب آمده و در کلاس حاضر شده، فرمودند: بنابر مذهب جعفری خیر از جانب خدا و شر از طرف قامت ناساز بی اندام ما است. چنانکه صریح قرآن به آن ناطق است که می فرماید: «اذا اصابک من حسنة فمن اللّه و ما اصابک من سیّئة فمن نفسک» و به آن شخص اعتراض نمودند که شغل معلم فقط تعلیم است نه افاده عقیده خود و تزلزل عقاید اطفال و امروزه از پرتو وجود این سید محترم، جعفری مذهبان قطر شام از اول ثمره متمدنین آنجا محسوبند.
چه تمدن دیگران همان اقتباس از تمدن غربی است که مشوب به هزار جهت شهوت رانی های حیوانی است و اما این تمدن مأخوذ از تمدن اسلامی و سراسر مطابق با موازین قامت انسانی است و هر ساله کتابچه خرج و دخل این سه اداره مهمه لازمه نوعیه را طبع و نشر فرموده و به همه جا ارسال می دارند، چنانکه به اداره ما هم در ماه قبل یک نسخه اهداء فرمودند.(2)
نکته سنجی: تأسیس مکتب علوی برای آموزش معلولین
مجله درة النجف در گزارش نخست مطرح کرد که جهان متمدن برای حل مشکل نابینایان و ناشنوایان به راه کار مهمی دست یافت و قرار شد با آموزش و پرورش متناسب با شرایط آنان و استفاده از علائم و اشارات به جای حروف آنان سواددار و دارای معلومات و دانش و تجربه شوند و در جامعه فعال گردند. از این رو مدارس و مراکز آموزشی بسیار در کشورهای غربی دایر شد و در ظرف چند دهه
شرایط معلولان عوض شد.
علمای مسلمان و به ویژه علمای شیعه در نجف به فکر افتادند همین شیوه را در شهرهای شیعی مثل نجف اشرف هم اجرا کنند. برای این منظور تشکیلاتی به نام مکتب علوی از سال 1325ق یعنی از 112 سال قبل در نجف اشرف تأسیس شد.
با توجه به اینکه نخستین مدرسه ای که بر اساس راه کار و نظریه جروم کاردان در امریکا تأسیس شد، در سال 1287ق یعنی 150 سال قبل بوده است. دقیقاً 38 سال بعد در نجف اشرف توسط علمای شیعه نهضت عمومی برای راه اندازی مدارس برای معلولین مطرح و شکل می گیرد. یعنی فاصله تلاش های مسلمانان شیعه با حرکت فراگیر در غرب چندان زیاد نیست.
اکنون نکات مهم در این گزارش را می شمارم:
1- اولین نکته ای که مطرح شده اهمیت مقایسه بلاد اسلامی با بلاد متمدن است. نویسنده گزارش معتقد است: لازم است آمارها و اطلاعات درباره مدارس، کیفیت آموزش نابینایان و ناشنوایان ممالک خارجه را به عرض مردم خود برسانیم تا نسبت به نکتبی که اولاد آنها را فرا گرفته متنبه شوند.
هنوز این شیوه اهمیت دارد یعنی در این دوره هم ضروری است اطلاعات و آمارهای کشورهای پیشرفته در زمینه معلولین شناسی گزارش شود تا مردم متوجه شود، وضعیت موجود را می توان تغییر داد و می توان شرایط بهتر و ایده آل برای معلولان ایجاد کرد. کشورهای پیشرفته در موضوعات مختلف مثل اشتغال و درآمد، سوادآموزی و فیزیوتراپی به دستاوردها و تجارب راهگشایی دست یافته اند و لازم است این تجارب و دانش ها را از آنها گرفته و با بومی سازی و حذف موارد ناهماهنگ با فرهنگ و جامعه خودی اجرا نماییم.
2- نویسنده ابتدا تأکید می کند که لازم است گزارشی از مدرسه ها، روش آموزش نابینایان و ناشنوایان و فرزندان دارای این عوارض به مردم و نخبگان ایران داده شود تا به وضع اسف بار این قشر در ایران آگاه شوند و حداقل نسبت به عقب ماندگی بچه های بینا و عادی، متنبه گردند و عرق دیانت و وطن پرستی آنها به جوش آید.
3- مردم و نخبگان نباید بپذیرند که جگر گوشه های با چشم و با زبان ایران در دریای جهل غوطه ور باشند و علاوه بر اینکه برای اینان تلاش می کنند برای ناشنوایان و نابینایان هم تلاش کنند.
4- علمای نجف به این نتیجه رسیدند که مرکزی برای تعلیم و تربیت معلولان به نام مکتب علوی تأسیس گردد.
5- حوزه علمیه نجف اشرف پیش قدم شد و این مرکز را ایجاد کرد. از اواسط سال 1325ق حوزه علمیه تأسیس چند مکتب و مدرسه را به عهده گرفت. تا برای دیگران الگوسازی کند. اما به دلیل فقدان معلم متبحر و مجرب اجرای این طرح به تعویق افتاد و قرار شد در ذی الحجه 1326 یک مدرسه ابتدایی به مدیریت شیخ یحیی معین العلماء دایر گردد. البته چند ماه از اجرای آن می گذشت ولی پیش آمدن مسائل مشروطیت مدتی تعطیل شد. اما مجدداً در جمادی الاول 1327 دایر شد.
6- بزرگان حوزه علمیه نجف اشرف بر خود واجب دانسته اند، جهت سامان دهی امور معلولان، مرکزی در نجف اشرف دایر کنند تا سرمشق و الگو برای عالمان در دیگر ممالک مسلمان دیگر قرار گیرند.
توجه شود این تفکر با تفکری که هم اکنون در قم هست که کاملاً مخالف معلولین است.
7- نویسنده اعضای هیئت امنای این مدرسه را نام برده است. حدوداً پانزده نفر را به عنوان مؤسس نام برده است.
8- در مدت اندکی که مکتب دایر شده، شاگردان رشد فراوان داشته اند و در امتحانات موفق بوده اند. ولی پایه آنان ضعیف تر از دیگران است.
9- این مکتب در نجف اشرف است و از کمبود معلم رنج می برد و از ایران برای جلب معلم درخواست شده است. معلوم می شود ایران در آن زمان پیشرفته بوده است.
شخصیت های روحانی بعضاً کمک و مساعدت داشته اند. ولی لازم است عموم مردم خود را مؤظف به مشارکت بدانند.
10- مراجع تقلید و حوزویان باید به این قشر و تربیت و تعلیم آن سعی و اهتمام مطلوبی داشته باشند.
11- لازم است افرادی در کاظمین، سامراء، کربلا و مدینه و دیگر جاها از مکتب نجف اشرف الگوگیری کرده و مراکزی برای معلولین احداث نمایند.
12- مهم ترین مشکل مکتب علوی نداشتن یا کمبود کتب درسی و معلم حاذق بود البته در زمینه بودجه هم مشکل داشتند.
13- این مراکز خوب کار کنند، می توانند هزاران مبلغ معارف مذهب را پرورش دهند.
14- در مدینه منوره به کوشش حاج شیخ اسداللّه مامقانی، یک باب مکتب
جعفری در مدینه منور احداث شده شصت شاگرد دارد، بیشتر شاگردان از شیعیان نخاوله هستند.
15- امید است با گسترش اینگونه مدارس، فرزندان مذهب شیعه به رشد دلخواه برسند و در جامعه موفق باشند.
16- از شام هم خبر می رسد آقا سید محسن از علمای حقه یک باب مکتب علوی، یک مریض خانه و یک دارالعجزه دایر کرده است. دارالعجزه همان نواخانه های ایران است.
17- این اقدام موجب الگو شدن برای دیگر کشورها و مناطق شد و در جاهای مختلف دارالعجزه برای ناتوانان و معلولین تأسیس کرده اند.
بهرحال این دو گزارش در سال 1328ق یعنی 109 سال قبل منتشر شده و اولین اسنادی است که به وضعیت معلولین در جهان تشیع و ضرورت وظیفه شناسی حوزه علمیه را مطرح کرده است.
18- اسامی که به عنوان مدیر مدرسه یا به عنوان هیئت مؤسس آمده لازم است روی آنها کار شود تا از طریق آنها اطلاعات درباره مکتب علوی پیدا کرد.
19- نویسنده این گزارش خودش عضو هیئت مؤسس بوده یا در هیئت مدیره حضور داشته و از نزدیک با اقدامات و کارهای آموزشی معلولان آشنا است.
20- یک نکته مهم این است که تعیین اعضای هیئت مدیره انتخابی و با رأی گیری بوده است.
21- درس هایی که به معلولین داده می شد مثل مکتب خانه های قدیم نبوده و شامل جغرافیا، تاریخ، حساب، هیئت، صرف و نحو، فارسی، عربی، ترکی، زبان خارجی و غیره می شد.
22- دخل و خرج با هم متناسب نیست و 40 تومان درآمد داشتند در حالی که 90 تومان مخارج و نویسنده معتقد است این وضع تداوم فعالیت را با خلل مواجه می نماید.
اما تا کنون قرض ها از طریق مساعدت های مردمی پرداخت شده است.
23- به دولت امیدی نیست چون خود دولت ها سریع الطفوع و الافول هستند یعنی زود می آیند و زود هم می روند. و «معارف پروران اسلام پرست» لازم است پشتیبان مالی و غیرمالی مکتب باشند.
24- بر معارف پروران اسلام پرست لازم است که عطف توجه به این مکتب نموده و با توجه به مقام و موقع آن روا ندارند این مکتب که مادر هزاران مکتب است در شیعه خانه عالم عموماً و در ایران خصوصاً تعطیل شود.
نویسنده، مقام و موقع این مکتب و اینکه مادر هزاران مکتب است را یادآور شده است. مقام و موقع و اهمیت مرکزی که بر آموزش معلولین می پردازد در چی است؟
قدر متیقن مساعدت ها و دستگیری های یک دین به مردم، در کمک آن دین از بیچارگان معلول است. اگر یک مذهب و دین توانست معلولان را آموزش دهد، سواددار کند و راه درست زندگی را به آنها یاد دهد و پس از سواددار شدن و عالم شدن، شغل و درآمد و زندگی مساعدی داشته باشند، این مکتب و مذهب در نظر مردم جهان، موفق است و می توان به آن تکیه کرد و به آن گروید. بر همین اساس است که مؤلف این گزارش به مقام و موقعیت این مکتب تأکید نموده است و آن را مادر هزاران مکتب دیگر می شمارد.
25- تأسیس مکتب علوی و مدرسه معلولین در کربلا، کاظمین، نجف و مدینه مهم است چون این مراکز مهم روحانی، زیارتگاه کرورها نفوس مسلمان عالم است و یک مکتب صحیح تام العیار می تواند انظار عامه را جلب کند و آنان با اقتباس در محله ها و ولایات خود، مکتب صحیح را دایر کنند.
26- هر زائر و مسافر پس از زیارت از نجف، کربلا و مدینه و دیگر شهرهای زیارتی بهترین سوغات و بالاترین تحفه برای عزیزان و دوستانش، گزارش دیدارش از مکتب علوی و چگونگی تعلیم فرزندان در این مکتب و امتحانات آنجا است.
27- با این شیوه اطلاع رسانی عمومی می شود و همگان در جریان امور مکتب و آموزش معلولین قرار می گیرند و خواهان اجرای آن در شهرهای خود می شوند. پیرو آن وزارت معارف موظف می شود به این خواست عمومی توجه کند.
28- هر ماه گزارشی از امور مالی و حساب ها و معاونین و مدیران مکتب و کارهای آنان را به عرض قارئین عظام خواهند رساند.
نتیجه اینکه روحانیت شیعه با اقدام نیک خواهانه و خیرجویانه خود و تعلیم و تربیت معلولان مسلمان و شیعه در نجف اشرف، کاظمین، کربلا و مدینه توانست گام های بلندی بردارد.
احتمالاً ورود کلیسا و نمایندگان کلیسا مثل کریستوفل چند سال بعد از تأسیس مکتب علوی جعفری به ایران همین نکته باشد. یعنی کلیسا متوجه شد شیعیان و روحانیت شیعه گوی سبقت را ربوده و در جذب و تربیت فرزندان شیعه فعال شده است، به همین دلیل آنان هم وارد شدند. گزارش مجله درةالنجف در سال 1328ق یعنی حدود یکصد ده سال قبل برای مدیران و مسئولین ارشد حوزه علمیه قم هم مؤثر است.
ضرورت، اهمیت و کارآیی
اشاره
بدون تشکیلات کارآمد و فعال و بدون مدیریت پویا، معلولان راه به جایی نخواهند بُرد. اگر بهترین تفکر و بهترین ایده ها و طرح ها را داشته باشید؛ نیز اگر سرمایه بسیار و امکانات زیاد داشته باشیم؛ ولی تشکلی برای اجرا نداشته باشید، آن تفکر و ایده مطلوب اجرایی نخواهد شد و به هدف نخواهید رسید و آن سرمایه ها از بین می روند.
پیامبر اکرم صلی اللّه علیه و آله و سلم در سال های نخست بعثت مکتب را تأسیس کرد و اخلاقیات و تفکر مردم را عوض نمود و در مدینه تشکیلات ایجاد کرد. دولت مدنی را تأسیس نمود. بنابراین یکی از امور زیربنایی نهادسازی است.
در عرصه معلولیت ها تشکل های فراوانی در همه شهرها ایجاد شده است. ولی اینها با هم پیوند و ارتباط کامل ندارند یا کمتر دارند. تصور بفرمایید اگر معلولین هنرمند یا خیاط درجه یک تربیت شوند و بهترین تولیدات را داشته باشند ولی تشکلی نباشد تا کارهای آنان را به دست متقاضی و خواهان برساند، مشتری و متقاضی پیدا کند. تبلیغ کند، برای فروش برنامه ریزی کند؛ با نهادهای مصرف کننده تماس بگیرد، طرح با شکست مواجه خواهد شد.
نیز اگر همه به کارهای موازی و تکراری بپردازند، قطعاً سرمایه ها هدر رفته و ثانیاً کارهای مهم تر زمین می ماند. برای سامان دهی به وضعیت تشکل های معلولان این توصیه ها توسط افراد خُبره گفته شده است:
ایجاد دبیرخانه منتخب
تدوین آیین نامه و شرح وظایف
ثبت اتحادیه مؤسسات معلولین
لازم است نهادی به صورت اتحادیه تأسیس و پس از ثبت عضوگیری کند.
در این نشست ها سه کار عاجل انجام شود یا یک هفته جلسات هر روزه داشته و سه رشته کار را تصویب کنند.
نقشه راه پنج ساله (طرح جامع پنج ساله)
مراحل اجرای طرح جامع و تقویم زمانی برای اجرای مراحل
تقسیم کار و تعیین وظایف
مانند ناشران و دیگر اقشار که اتحادیه دارند، مؤسسات معلولین هم نیاز مبرم به اتحادیه دارند.
هم اکنون شرایطی است که باید به موضوعاتی مثل حقوق معلولین و بیمه معلولین رسیدگی شود و تا این موضوعات حل نشود دیگر مسائل حل نخواهد شد. از طرف دیگر هر مؤسسه به تنهایی نمی تواند به اینگونه مسائل برسد و باید همه جمع شوند و برای اجرا و دفاع کامل از حقوق معلولین متحد شوند.
خلاصه اینکه نهادسازی یا راه اندازی تشکل فراگیر و پویا با توجه به ظرفیت های همه مراکز معلولیتی یک ضرورت جدی است.
دفتر فرهنگ معلولین در زمینه نهادسازی، چند کار مقدماتی انجام داده است. اولاً برای مؤسسه های پویا و خلاق کتاب هایی تدوین کرده است. از طریق این کتاب ها می توان تجارب و دستاوردها را منتقل کرد. دومین اقدام کار پژوهشی روی اتحادیه معلولین در کشورهای مختلف بوده است. برای مثال بررسی اتحادیه تولیدکنندگان کتاب گویا در آمریکا به اتمام رسیده و در نشریه توان نامه درج می شود. یک جلد کتاب با عنوان «مراکز و مؤسسات معلولیتی ایران» در حال تدوین است.
اکنون به علل و عواملی که در کارآیی یک مؤسسه و یک نهاد مؤثر است، می پردازیم. البته از بین چندین علت و عامل، فقط به مواردی که اولویت بیشتر دارد و ضروری تر است می پردازم.
بررسی شرایط و ظرفیت ها
هر جامعه ای شرایط خاص خود را دارد و برای اجرای نهادهای معلولیتی کارآمد لازم است ظرفیت ها و شرایط خاص مثلاً ایران را بررسی کرد و بر اساس آن برنامه ریزی نمود. متأسفانه بعضی با کپی برداری از دیگر جوامع و دیگر راه کارها درصدداند عیناً آنها را در ایران اجرا کنند. فردی که در فرانسه یا سوئد تحصیل کرده و کارآیی نهادهای معلولیتی آنجا را مشاهده کرده، نسخه ای برای ایران می پیچد که با شرایط ما بسیار فاصله دارد. هر کس بخواهد برای ایران کار کند و راه کار بدهد حداقل باید به اعتقادات دینی و آداب و رسوم و تفکرات ملی مردم توجه داشته باشد و بر مبنای این دو عامل برنامه ریزی کند.
موفقیت های کسانی مثل جبار باغچه بان، حسین گلبیدی و مدیران ابابصیر اصفهان یا شوریده شیراز ناشی از جامعه شناسی و روان شناسی ایران بود. آنان
اطلاعات از ایران و مردم ایران در دست داشتند و بر اساس آن برنامه ریزی کردند.
در مبحث قبل معلوم شد در دوره جدید نخبگان و بسیاری از مردم ایران متوجه شدند، معلولین تربیت پذیر و آموزش پذیراند ولی باید تشکل هایی در این راستا ایجاد کرد که مبتنی بر شرایط بومی باشد. از این رو تلاش های انجام یافت اما با آغاز دوره پهلوی و روی کار آمدن نظام دیکتاتوری رشد جامعه معلولین کند شد. هر چند کاملاً متوقف نگردید. چون در این دوره جبار باغچه بان یا حسین گلبیدی توانستند گام های بزرگی بردارند و نظام جدید و تشکیلات مدرن برای ناشنوایان ایجاد کنند. اما همان گونه که باغچه بان در سرگذشت خودنوشت خود آورده کار کُند بود چون موانع دولتی بسیار بود و مدیران دولتی به خود اجازه می دادند در هر کار دخالت کنند و تصمیم بگیرند.(1)
دوره محمدرضا پهلوی وضع رو به بهتر شدن بود که در دهه های پنجاه و شصت، ساواک مقتدر شده و با دخالت در امور مختلف معلولان، مانع سرعت حرکت ها می شد. این نکته گویای این است که موانع دولتی و دخالت های دولت در همه امور، موجب خلل و مشکل در جریان های مدنی شده است.
اما بسیار از امور معلولین در دربار زیر نظر فرح دیبا برنامه ریزی و اجرا می شده جریان هایی که می توانستند با ایشان کار کنند، مشکلی نداشتند اما جریان های مخالف رژیم همواره مشکل داشتند. سر جمع تلاش ها در این دوره به نفع معلولین بود و گام های بلندی در رشد و ارتقای آموزش و پرورش معلولین برداشته شد.(2)
انقلاب اسلامی موجب درخشش بارقه امید در قلوب همه مردم و از جمله معلولین بود و آنان منتظر شرایط فرهنگی و اجتماعی بهتر، رفاه بیشتر و سعادت افزون تر بودند. اما بروز موانعی مثل جنگ تحمیلی، تحریم های غرب و ناتوانی حاکمیت برای جمع بین رفاه داخلی و تنش های بین المللی، روز به روز وضع معلولین بدتر شد. بیکاری، رفاه، حقوق اجتماعی و دیگر شاخص ها منفی تر گردید. تا اینکه خود نخبگان معلولین وارد عرصه شدند، تشکل های جدید شکل گرفت و تلاش همگانی برای سازندگی آغاز شد و هنوز ادامه دارد.
نقش و جایگاه مذهب
نسل اول تشکل های معلولیتی در ایران توسط کلیسا و میسیونرهای مسیحی احداث شد مدرسه نابینایان کریستوفل در اصفهان، مدرسه دخترانه مهر آئین در اصفهان و مرکز آموزشی در کلیسای شمعون در شیراز، اولین تلاش ها برای جذب معلولین به آموزش و تحصیل و در ضمن به مسیحیت و مبلغ مسیحی شدن است.
واکنش متدینان و روحانیون مسلمان، احداث مراکز آموزشی در مقابل آنها بوده به این دلیل مکتب علوی، مدرسه کر و لال های گلبیدی، مدرسه شوریده در شیراز و مدرسه ابابصیر در اصفهان شکل گرفت.
تجربه مهمی هست و آن عدم تداوم دائمی تشکل های ایرانی و اسلامی و بر عکس تداوم تشکل های غیر اسلامی و مسیحی است. فقط تداوم هم نیست بلکه تشکل های مسیحی روز به روز از نظر مالی و امکانات توسعه پیدا کرده اند. کریستوفل تشکیلات «هیئت تبلیغ مسیحی کریستوفل» را تأسیس کرده و الآن یک تشکیلات بین المللی با سرمایه بسیار زیاد و امکانات فراوان کار می کند. در حالی که ابابصیر روز به روز با موانع بیشتر و نحیف تر گردید. اساساً در ایران تشکل خیریه یا معلولیتی که یک سده عمر داشته باشد سراغ نداریم اما در غرب اینگونه تشکل ها حتی با پانصد سال عمر هم یافت می شود.(1)
در دوره جدید اولین تلاش را روحانیون ایرانی در نجف اشرف برداشتند و مدارس زنجیره ای برای تعلیم و تربیت معلولان دایر کردند. اولین مدرسه در سال 1325ق تأسیس شد. اما غیر از دو گزارش که در مجله درةالنجف چاپ شده، درباره این اقدامات کار دیگر سراغ نداریم.
متأسفانه تا کنون مطالعه جامع در این باره صورت نگرفته و نمی دانیم سهم علل و عوامل مختلف در عملکرد تشکل ها چیست؟
با اینکه در ایران فعالیت های ملی و سراسری بدون اتکاء به مذهب و تشیع و اسلام ممکن و عملی نیست؛ زیرا مردم به این مذهب باور دارند و خانواده معلولان فرزندان خود را به دست غیر متدینین نمی سپارند. برعکس اگر متوجه شوند یک مؤسسه رویکرد مذهبی دارد، با تمام وجود کمک می کنند.
1) . برای وضعیت تشکل کریستوفل نگاه کنید به کتاب کریستوفل منتشر شده در دفتر فرهنگ معلولین.
تجربه و دانش مدیریت
فقط تشکیلات کافی و مکفی نیست بلکه مدیریت با تجربه و متخصص هم لازم است. در سه یا چهار دهه اخیر، ده ها تشکل با خط مشی های متعدد ولی هدف واحد سامان دهی به امور معلولین ایجاد شده اند. یکی از آنها رعد است که خود مراکز مشابه دارد و یکی دیگر سماوات است.
هر کس اندک اطلاعی از اوضاع معلولین داشته باشد می بیند: معلولین با جمعیت 10 تا 15 درصدی با انواع معضلات در عرصه های آموزش و پرورش، اشتغال، جامعه پذیری، درآمد و اشتغال و ده ها نوع مشکل دیگر دست به گریبان هستند. برخی از این مشکلات زیربنایی و اساسی ترند؛ از قبیل تأخر فرهنگی، فقدان پایگاه اطلاع رسانی مدرن یا ندانستن مهارت و مجهز نبودن به ابزار آلات به روز.
اولین راه کاری که به ذهن آنان می آید این است که یک نفره نمی توان کار کرد و لازم است تشکیلات احداث کرد و با تشکیلات به جنگ مشکلات رفت. حل مشکلات به نیازهای اساسی فرهنگی، انتقال تجارب و نیز مهارت افزایی توجه شود. به جای مساعدت مالی، زمینه های اشتغال و فراگیری روش های کسب و کار کمک به معلولین برای اینکه به عنصری سودمند تبدیل شود و مثل انسان های عادی و سالم در خدمات جامعه و توسعه اجتماعی باشند. و غیره بدون تشکل ممکن نیست.
متأسفانه از قدیم این ذهنیت ایجاد شده و به معلولین محترم القاء شده که آنان باید در حاشیه باشند و توانایی بر عهده داشتن نقش های سازنده را ندارند. و زندگی آنان توسط دیگران با حداقل ها اداره گردد. اما در دهه های جدید ثابت شد نه تنها آنها مثل دیگر افراد می توانند کار کنند، درآمدزا و مسئولیت پذیر باشند، بلکه به دلیل خلاقیت و ابتکار ویژه نقش های مهمی بر عهده گیرند که افراد سالم و عادی توانایی آن را ندارند. از این رو کنار زدن آنان صحیح نیست، بلکه با آموزش و توجیه آنان، استعدادهای خدادادی نهفته در درون آنان به فعلیت رسیده و به عنصر خدوم و سودمند تبدیل می شوند. بنابراین اولین و مهم ترین نکته در مدیریت این است که مدیر باید اعتماد به نفس داشته باشد. البته نه اعتماد خیالی و بدون اساس بلکه اعتمادی که مبتنی بر دانش و مهارت و تجربه باشد.
مذهب و دین اگر برای مردم عادی یک ضرورت باشد، برای معلولین یک
ضرورت مضاعف است. چون اینان روحیه ای شکننده و حساس دارند. از این رو مذهب و تعالیم دینی تسلی بخش آنان است، به آنان امید زندگی و شور و نشاط می بخشد. از طریق ترویج متون دینی در جامعه معلولین، می توان اخلاق و معنویت، وظایف و احکام و باورها و عقاید آنان را ارتقاء بخشید.
تا اینجا که دردها و مشکلات را شناسایی کنند و فکر کنند تنها با ابزاری به نام تشکل می توان اینها را رفع و رجوع کرد، همه مشترک فکر می کنند، اما وقتی تشکیلات احداث می شود و برای حلّ مشکلات گام برمی دارند، خود را ناتوان می یابند و می بینند مشکلات مثل یک کوه بزرگ جلوی آنها است و با هیچ ابزاری کنار نمی رود.
تعیین خط مشی
گفتیم نخبگان وقتی مسائل و مشکلات معلولیتی را مشاهده می کنند، راه کار را در احداث تشکل می دانند و مرکزی ایجاد می کنند ولی کمتر فکر می کنند که چه نوع مرکز با چه خط مشی و کدام هدف را می خواهند؟
مراکز معلولیتی هر کدام به فراخور امکانات و داشته های خود، خط مشی و اهدافی برای خود منظور و مصوب کرده و جهت تحقق آنها، شروع به فعالیت نموده اند. با بررسی این مراکز، می توان آنها را از نظر خط مشی به چند دسته تقسیم کرد:
خط مشی آموزشی
خط مشی خدمات رسانی
خط مشی اطلاع رسانی
خط مشی انتشاراتی
خط مشی فرهنگی - علمی
مشاوره ای
ژنتیک و پزشکی
توانبخشی و فیزیوتراپی
مدارس و مراکز تحصیلات عالی
مهارت آموزی
اینگونه مراکز شامل سه نوع می باشند: 1) مراکز مهارت های حیاتی مثل
آموزش حرکت و جهت یابی و آموزش لب خوانی؛ 2) مراکز مهارت های پایه مثل کامپیوتر و خواندن و نوشتن؛ 3) مراکز مهارت های اشتغالی و شغلی مثل آموزش خیاطی و معرق.
مراکزی که به یاد دادن قرآن، اعتقادات و احکام می پردازند.
مراکزی که به معلولین یاد می دهند چگونه در جامعه حضور داشته و به چه روشی با مردم تعامل داشته باشند.
در مجموع پنج نوع آموزش در جامعه معلولین رواج دارد و هر یک از مراکز دارای رویکرد آموزشی به یک یا چند نوع از این آموزش ها می پردازند.
خدمات ضروری مثل خوراک، پوشاک، عصا و ویلچر
خدمات فرهنگی مثل لوح و قلم، کامپیوتر و ضبط صوت
خدمات کتابخانه ای مثل تأمین کتاب درسی، نشریه، کتاب گویا
خدمات مالی و اقتصادی، تأمین وام، خانه، مخارج ازدواج و هزینه تحصیل
اطلاعات شغلی و بازار را عرضه می کنند؛
اطلاعات درسی و آموزشی می دهند؛
اطلاعات مربوط به ازدواج و خانواده می دهند؛
راهنمایی علمی برای پایان نامه نویسان دارند.
سایت اینترنتی
بانک اطلاعات
نشریه (کاغذی یا الکترونیک یا صوتی یا بریل)
4- مراکز انتشاراتی که به چاپ و نشر کتاب های ویژه معلولان می پردازند و چند گونه اند:
نشر کتاب کودک و نوجوان
آماده سازی و توزیع کتاب گویا
آماده سازی و توزیع کتاب به زبان اشاره
کتاب مصور
کتاب الکترونیک
کتاب به خط بریل
مراکزی که کتاب بریل منتشر می کنند خود دو دسته اند:
مراکز مذهبی که عمدتاً قرآن بریل و ادعیه بریل منتشر می کنند.
مراکز عمومی که به درخواست و اقتضای جامعه معلولان، کتاب بریل منتشر می کنند.
از نظر فروش این مراکز دو گروه اند: محصولات خود را رایگان توزیع می کنند؛ محصولات را می فروشند.
5- مراکز مشاوره ای: اینگونه مراکز تا کنون هر نوع مشاوره ای را تقبل می کرده اند ولی آهسته آهسته مشاوره آموزشی و درسی از مشاوره روانی و این دو از مشاوره ازدواج و خانواده تفکیک شده و هر کدام مراکز تخصصی خواهند شد. از این رو در آینده مراکز مشاوره ای به چند دسته تقسیم خواهند شد.
6- مراکز ژنتیکی و پزشکی: مراکز ژنتیک با بررسی هایی روی نوع سلول ها و چینش و ساختار آنها به اطلاعاتی دست می یابد که می تواند در پیشگیری ها و در انواع اقدامات سودمند باشد.
نیز مراکز پزشکی با عرضه خدمات تشخیصی و تأمین داروهای مناسب و انجام روش های درمانی متناسب با شرایط معلولین، اقدامات روشمند و مناسب را انجام می دهند.
7- مراکز توانبخشی و فیزیوتراپی: توانبخشی دارای کاربرد جامع و کلی و کاربرد خاص توانمندسازی جسمانی است، همچنین مراکز هم دو رویکرد دارند.
8- مراکز فرهنگی - علمی: این مراکز درصدد فرهنگ سازی از طریق انجام پژوهش های مورد نیاز و تألیف محصولات علمی مثل کتاب، مقاله، گزارش و مصاحبه است.
از هشت نوع مراکزی که برشمردیم و خط مشی و نوع عملکرد هر کدام را برشمردیم، بیشترین مراکز به لحاظ آماری و کمی، مراکز خدماتی و آموزشی هستند و کمترین آنها فرهنگی - علمی است.
اما به لحاظ تأثیر در ساختار جامعه معلولان، مراکز فرهنگی - علمی مهم تراند؛ زیرا تولیدات مراکز فرهنگی در چرخه همه مراکز معلولیتی مبدأ و مولد است و دیگر مراکز معلولین اخذ کننده و مصرف کننده هستند.
اولین تصمیم برای مسئولین هر مرکز این است که می خواهند چه خط مشی و چه هدفی را تعقیب کنند؟ از این رو لازم است تشکل هایی مثل سماوات نخست خط مشی کلان و نیز اقدامات و برنامه عملیاتی دراز مدت و کوتاه مدت خود را تدوین و منتشر کنند.
دیگر عوامل کارآیی
غیر از چهار عامل کلانی که شمردیم و برای موفقیت و کارآیی ضروری است، لازم است به چند عامل دیگر هم توجه و اهتمام شود. تجاربی هست که مراکز را در حلّ مشکلات یاری می رساند و موجب می شود آنها زودتر موانع را شناسایی و به سراغ حلّ آنها بروند. این تجارب عبارت اند از:
عدم ورود به قلمروهای تکراری: متأسفانه گاه یک کار پروژه مد روز می شود. مثلاً همه مراکز و در همه شهرها می خواهند کارگاه معرق با چرم دایر کنند. یک دوره ای بود همه آموزش کامپیوتر می دادند. هر پروژه ای که توسط نهادهای دولتی یا تشکل های مردمی اجرا شده یا در حال اجرا است، لازم نیست مجدداً تکرار شود. کارهای موازی هر چند کار قبلی ضعیف باشد، به طور کلی مردود است. زیرا جامعه معلولین آنقدر کار انجام نشده دارد و صرف امکانات به پروژه های تکراری موجب نپرداختن به کارهای ضروری می شود.
ضرورت تقسیم کار: هر یک از مؤسسات و نهادها ظرفیت و امکانات خاص خود دارند لازم است کارها بین همه تقسیم گردد تا هر کس و هر نهاد تکلیف خود را بداند. البته اجرای این سیاست راحت نیست و کاری دشوار است. لازمه آن ایجاد یک مدیریت متمرکز و یک اتاق فکر در سازمان بهزیستی است تا هر سال برنامه جامع تدوین، وظایف هر نهاد مشخص و به صورت مکتوب و ابلاغی در اختیارش قرار گیرد.
عدم ورود به حیطه های دولتی: سازمان بهزیستی و دیگر نهادهای دولتی برای تمامی امور معلولین بودجه دریافت می کنند، امکانات و نیروی انسانی مکفی هم دارد. اگر مردم و تشکل های مردمی به پروژه هایی که دولت سرفصل بودجه برای آن دریافت می کند ورود پیدا کند به این معنا است که جامعه از جیب خود به پروژه هایی می پردازد که دولت مبلغ و امکانات آن را دریافت کرده است.
اجرای امور زیر بنایی و کم هزینه: یک اصل این است که به جای اجراهای سطحی و مقطعی به کارهای ماندگار و مؤثر پرداخت. برای مثال در تولید کتاب
برای ارتقای فرهنگ معلولان به جای کتاب های یک بار مصرف و سطحی، آثار مرجع و جامع تولید و در اختیار فرهیختگان گذاشت. از قدیم گفته اند به نیازمند به جای ماهی، تور ماهیگیری باید داد. و به جای صدقه و پول، دانش و اشتغال باید داد.
کشورهای پیشرفته از طریق ایجاد سامانه های اطلاع رسانی برای معلولان، بسیاری از مشکلات را بدون صرف هزینه های بسیار، سامان دهی کردند. یعنی فقط به معلولان و کل جامعه اطلاعات دادند. از این طریق نیازمندی ها و توانایی های معلولان را به مردم شناساندند، مردم متوجه شدند به کارگیری معلولان، فلان مزیت ها را دارد و به سراغ آنان رفتند؛ همچنین روش های پیشرفت و دست یافتن به موفقیت و رفاه را به معلولان نشان دادند. بالاخره با ایجاد سامانه های اطلاع رسانی توانستند بسیاری از مشکلات را مرتفع نمایند.
جلب مشارکت عمومی: محرم دانستن جامعه هدف و مردم کل جامعه اصل دیگری است که لازم است در امور معلولین به آن توجه شود. بر مبنای این اصل چند اقدام ضرورت دارد. مجال دادن به مردم و خود معلولان جهت نقد، یک ضرورت جدی است. اگر مدام و به شیوه های عیان و پنهان، نقد و انتقاد را از جامعه سلب کرد و به مردم گفت حق اظهارنظر ندارند، رشد فکری و اجتماعی هم پدید نمی آید.
نیز ایجاد بستری برای توسعه گفت وگو و تعامل سازندگی بین مردم و خود معلولان اهمیت دارد. از این طریق می توان به مفاهمه و پیشرفت ادراکی مردم نایل گردید. و مشارکت مردم را گسترش می دهد. مسئله مهم دیگر که مشارکت مردم را توسعه می دهد، قانع سازی یا ارضاء عمومی یا رضایتمندی عامه است. مدیریت تشکل ها و مدیران نهادهای دولتی لازم است با مردم گفت وگو داشته و بتوانند مردم را نسبت به اهداف مورد نظرشان قانع و توجیه نمایند. بدون توجیه و قانع نمودن مردم، مشروعیت و مقبولیت با بحران مواجه می شود و با بحرانی شدن پذیرش عمومی اقدامات، مردم خودشان را از پروژه ها کنار می کشند. و توجه به این مهم ضروری است که در اموری که مردم حضور نداشته باشند، اگر دولت بودجه های بسیار زیاد هم مصرف کند باز نمی تواند موفق شود. زیرا بودجه های دولتی محدود است ولی توانایی های مادی و معنوی مردم محدودیتی ندارد. از این رو دولت نمی تواند تا بی نهایت بودجه و امکانات مصرف کند. از طرف دیگر مشکلات جامعه معلولان نیاز به امکانات بسیار زیاد دارد که در توان دولت نیست.
همه این نکات به ما می فهماند به مردم داری، ارتباط منطقی با مردم و اصل مشارکت عمومی باور داشته و به آن عمل کنیم.
ضرورت کارشناسی و مشاوره و استفاده از عقل و تجربه جمعی: یک اصل مهم در امور معلولین این است که با تأنی نه عجله، هر پروژه ولو کوچک را پیش برد. و قبل از شروع عملیات از نظریات کارشناسان و متخصصان بهره گرفت. مدیریت مستبد و خودرأی نمی تواند ماندگاری و تداوم و کارآیی جامع داشته باشد. این دفتر به این اصل هم همواره اهتمام داشته است.
توجه به این تجارب اولین گام برای ایجاد یک تشکیلات کارآمد است.
خلاصه و نتیجه گیری
قرن ها معلولان بدون هیچ گونه حقوق و با کمترین امکانات زندگی می کردند تا اینکه دانشمندان در غرب متوجه شدند به روش خاص می توان معلولین را آموزش داد و به طوری که مثل انسان های عادی سواد خواندن و نوشتن فرا بگیرند و بتوانند علوم و تخصص ها را یاد گرفته و وارد کار و کسب درآمد شوند. به همین دلیل مراکز و تشکل هایی برای آموزش و پرورش آنان در غرب پدید آمد. این مراکز به تدریج توسعه یافت و پیشرفت پیدا کرد. همین شیوه را مسلمانان هم اقتباس کردند و مراکزی در شهرهای بزرگ دایر کردند.
اما تشکل به تنهایی کافی نیست بلکه لازم است به علل و عواملی که موجب پیشرفت و کارآیی آن می شود توجه شود. عوامل متعدد در افزایش کارآیی یک تشکل مؤثر است که لازم است به همه آنها توجه شود.
بنابراین تشکیلات و ایجاد تشکل یک رکن اساسی در پیشرفت امور فرهنگی و اجتماعی معلولان است و لازم است از جهات مختلف به ابعاد آن پرداخت، راه های کارآمد نمودن و شیوه های آسیب شناسی و آسیب زدایی تشکل ها را شناخت و نهایتاً اقدام به ایجاد مراکز و مؤسسات کارآمد در مناطق مختلف نمود. این تنها روش برای پیشرفت امور معلولین است.
سماوات یکی از مراکزی است که جدیداً دایر شده و مدعی خط مشی جدید و ابتکاری است. اکنون در این کتاب، سعی داریم به بررسی ابعاد آن بپردازیم.
فصل دوم: تأسیس و تداوم
اشاره
سماوات تشکیلاتی است که توسط چند تن از نخبگان و فرهیختگان جامعه معلولین و خادمان این جامعه در سال 1392 شکل گرفت و مطرح شد و کارش را شروع کرد. گویا مشکل اشتغال معلولین توجه آنان را معطوف به خود کرده و این جمع به اجماع و توافق رسیده بودند که تشکیلاتی برای اصلاح شیوه اشتغال و پیشبرد اندیشه اشتغال زایی احداث کنند. اما به تدریج این اندیشه در بانیان قوت گرفت که تشکل های معلولین در سراسر کشور نیاز به شبکه دارند.
نیت و انگیزه بانیان و مؤسسان سماوات نیک و خیر خواهانه بوده اما اینکه در عمل چکار خواهند کرد و آیا در عمل به موفقیت و اهدافی که اعلام کرده اند خواهند رسید یا نه؟ هنوز پاسخ قطعی نمی توان داد.
این فصل درباره خود تشکیلات سماوات است و به تاریخ تأسیس خط مشی و اهداف و ساختار تشکیلات آن می پردازد.
نشانی های دفتر مرکزی سماوات اینگونه است:
نشانی قانونی دفتر مرکزی سماوات الغدیر: تهران، یافت آباد، میدان الغدیر، خیابان شهید جواد زندیه، ضلع شمالی پارک شهدای یافت آباد، پلاک1.
نشانی کنونی: تهران،
خیابان کریم خان زند، خیابان استاد نجات اللهی (ویلای جنوبی)، نبش کوچه جرج جرداق (افشین سابق)، پلاک 269، ساختمان پردیس ویلا، طبقه ششم.
وب سایت: www.samavat.org
ایمیل: samavat95@yahoo.com
نشانی کانال تلگرامی: www.telegram.me/samaavaat
شکل گیری
اشاره
مقاله ای درباره چگونگی تحقق سماوات با عنوان «سماوات از ایده تا اجرا» توسط مدیر روابط عمومی رعد الغدیر خانم معصومه فراهانی تألیف شده که عیناً می آورم؛ تا سیر اجرایی سماوات از زبان مسئولین آن بیان گردد.(1)بهرحال خانم فراهانی درباره شکل گیری سماوات چنین نوشته است:
مقاله از ایده تا اجرا
طرح گردهمایی مؤسسات نیکوکاری توان یابان جسمی حرکتی سراسر ایران، به همت آقای ابراهیم هدایی - مدیر مجتمع آموزشی نیکوکاری توان یابان مشهد - در سال 1386 شکل یافت. در این طرح که مدت 2 روز در شهر مقدس مشهد به طول انجامید، مدیران کلیه مراکز استان ها، ضمن بهره مندی از امکانات تفریحی و زیارتی تدارک دیده شده، با معرفی برنامه های خود در مراکز و ارائه مسائل، مشکلات و برنامه های آتی خود، چهره مثبتی از توانمندی های مؤسسات خود ارائه نمودند.
این برنامه در ظرف زمانی هر چند محدود خود توانست قدم مهمی را در ایجاد تعامل، همدل سازی مراکز و افزایش انگیزه برای حرکت های سازنده تر به جهت ارتقاء خدمات قابل ارائه به معلولین، در متولیان امر مراکز ایجاد نماید.
دو سال بعد، در سال 1388 مجتمع آموزشی نیکوکاری رعد در شهرک غرب تهران، طی فراخوانی خواستار گردهمایی مراکز مختلف متولی آموزش و توانبخشی معلولین بالای 14 سال کشور گردید. در این نشست یک روزه اعضا ضمن آشنایی با متولیان مراکز جدیدالتأسیسی چون: مجتمع آموزشی نیکوکاری توان یابان موسی بن جعفر علیه السلام - مؤسسه نیکوکاری کاشانه مهر کاشان - مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر پاکدشت (اریکه نور سابق) - مجتمع آموزشی نیکوکاری رعد طالقان، در جریان فعالیت های مراکز مختلف قرار گرفتند.
آنچه که در انتهای این نشست به عنوان نتیجه، عاید کلیه حضار گردید ضمن ایجاد تعامل، تشکیل دفتری به عنوان دفتر هماهنگی مراکز نیکوکاری، در مکان مجتمع رعد بود.
1) . این مقاله در ویژه نامه سمینار مراکز آموزشی و اشتغال زایی توان یابان سماوات، 1392، ص 4-6 چاپ شده است.
با نظر مساعد کلیه حضار مقرر شد تا دبیر و اعضای دفتر هماهنگی نسبت به ارائه اطلاعات، پیگیری درخواست های مراکز مختلف با بهره مندی از نظر سایر اساتید دانشگاهی؛ مجربین حوزه توانبخشی معلولین و کارشناسان ذیربط نسبت به حل مسائل عنوان شده نهایت اهتمام را به عمل آورده و در سال بعد طی برپایی همایشی دیگر، گزارش مبسوطی از فعالیت های خود به اعضا ارائه نماید.
دفتر هماهنگی مراکز نیکوکاری کار رسمی خود را در تاریخ 5 مهرماه 1388 آغاز نمود اما متأسفانه موفق به دستیابی به اهداف مدنظر و برگزاری همایش های بعدی این دفتر نگردید.(1)
گفت وگو برای شکل گیری: اکنون بعد از گذشت حدود 4 سال از ایجاد دفتر و با توجه به گسترده شدن فعالیت های حوزه های اجرایی توانبخشی و حرفه آموزی معلولین در سراسر ایران که به لطف خداوند و همت پاک و شایسته خیرین بومی در شهرهای کاشان؛ شیراز؛ بوشهر؛ بندرعباس؛ زاهدان؛ پاکدشت و 2 مرکز در شرف تأسیس دیگر در شهرهای همدان (مؤسه توانبخشی سینا) و سبزوار (مؤسسه خیریه عطیه) که بر اساس مبنای تفکری خادمین مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر شکل یافته است،(2)می طلبد تا به جهت تسهیل در امور، و هم افزایی توان کلیه مراکز در ایران با تشکیل یک شبکه مردم نهاد گام هایی محکم و مؤثر برای استاندارد سازی خدمات قابل ارائه در هر مرکز ایجاد نمود. لذا با توجه به درخواست های مکرر مراکز مشابه رعد الغدیر و حتی سایر مراکز رعد در اقصی نقاط ایران از این مؤسسه، به عنوان تنها مرکز حرفه آموزی مبتنی بر حلقه های تکمیلی توانبخشی حرفه ای؛ که توفیق اشتغال 300 نفر از توان یافتگان خود را از بدو تأسیس تا کنون داشته است، متولیان امر این مؤسسه را به تفکر پیرامون این مهم کشانید که می توان از طریق ادامه روندی که دوست خوبمان آقای هدایی در مشهد مقدس رقم زدند طرحی نو در انداخته و کاری کارآتر ارائه نماییم.
بی شک آنچه که در ادامه به عنوان اهداف و موضوعات پیش بینی شده خدمت
شما ارائه می گردد موضوعات و موارد تکمیل شده و بی نقص و غلطی نخواهد بود. اما با توجه به ضرورت حرکت و ارزش قائل نشدن برای سکون و سکوت و ایستایی، در این طرح که در قالب نشستی سه روزه تدبیر گردیده است به دنبال این مهم خواهیم بود که با بهره مندی از نظرات مدیران و کارشناسان و مسئولین بتوانیم پاسخی شایسته به نیازهای مراکز و رفع پاره ای از مسائل آنها همراه با فراهم آوردن فضایی مفرح برای تلطیف خاطر مدیران و تجدید انگیزه و قوا برای آنها، ارائه نماییم. بر همین اساس پیرو تماس تلفنی مدیر مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر تهران با آقای ماشااله بخردی پیرامون ضرورت این امر و تقاضای مشارکت از این مؤسسه جهت حمایت از اجرای این امر، نهایتاً منجر به برپایی جلسه ای در تاریخ 12 مردادماه 1392 با حضور نمایندگان دو طرف (کاشانه مهر کاشان و مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر) در کاشانه مهر کاشان گردید.
در این جلسه که با حضور آقای سید علی ضیایی (رئیس هیئت مدیره) کمک و بازدید از مجتمع تفریحی ایشان (مجتمع تفریحی خورشید) در مشهد اردهال همراه بود توافقات شفاهی صورت یافت و مقرر شد تا کلیات طرح در جلسه دیگری با حضور علیرضا آتشک و آقای سید علی ضیایی مورد بحث و بررسی قرار گیرد.
بر همین اساس جلساتی در خصوص اهم موضوعات قابل بررسی در این همایش با حضور آقایان علیرضا آتشک و ساعد مطهری و خانم فراهانی در دفتر مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر برگزار گردید و پس از حدود 70 ساعت بارش فکری و بررسی موضوعات، مقرر شد تا آخرین حلقه توانبخشی حرفه ای یعنی ایجاد اشتغال از طریق ارائه خدمات آموزشی مفید و کار آمد به توان یابان (طرح دانش کار) به عنوان موضوع اصلی این همایش مدنظر قرار گیرد.
البته متفکرین در این زمینه برای رسیدن به این منظور از کلیه زیر ساخت های لازم این طرح نیز غفلت نورزیدند و مقرر شد تا در این زمینه به ریز موضوعات آموزشی مانند تنوع دوره های آموزشی، کار آمدی و اشتغال زایی دوره ها، صادرات و ارز آوری تولیدات توان یابان، معرفی دوره های آموزشی اشتغال زا، بررسی و ارزیابی حرفه ای معلولین برای انتخاب دوره های آموزشی متناسب با وضعیت جسمانی، مدنظر قرار دادن موقعیت بومی توان یابان هر مرکز، انتخاب مربیان شایسته و نقش آنها در حرفه آموزی توان یابان، ویژگی ها و ملاک انتخاب مدیران شایسته برای سرپرستی آموزش مراکز مختلف و بسیاری از موارد دیگر نیز بپردازند. همچنین به
مهم ترین وجهی که باعث معرفی خدمات یک مرکز و ایجاد تعامل بهتر با شبکه های انسانی خیّر و یا نهادهای مختلف دولتی و خصوصی می گردد یعنی «مدیریت در سازمان های مردم نهاد از طریق جلب حمایت های مادی و معنوی» نیز توجه کافی را داشته اند. خلاصه کلام اینکه با توجه به محدود بودن زمان و تنوع موضوعات بی شمار مقرر شد تا موضوعات مدیریت برنامه ریزی و آموزش متناسب با معلولین - کار آفرینی و اشتغال معلولین - و مدیریت در سازمان های مردم نهاد از طریق ایجاد کار گروه های تخصصی مورد بحث و بررسی قرار گیرد.
ضرورت ها: وقتی تئوری های نوین توانبخشی را در دهه های اخیر مرور می کنیم، به اتفاق نظری میان همه آنها می رسیم، و آن اینکه: دوره عزلت معلولان سر آمده و امروزه نه تنها نهادهایی خاص و محدود، بلکه تمام ارکان اجتماعی در موضوع توانبخشی دخالت دارند.
توانبخشی امروز مفهومی کاملاً نوین به خود گرفته است؛ به این معنی که هدف کلی از آن، بالا بردن نقش اجتماعی و مشارکت فرد معلول در جامعه است، زیرا در دنیای امروز آنچه که میزان توانایی و ناتوانی افراد را تعیین می کند، بستگی به عملکرد و نقش اجتماعی آنها دارد و افرادی ناتوان نامیده می شوند که نتوانند در یک سیستم اجتماعی نقشی را بپذیرند یا از قدرتش نقش پذیری بسیار پایینی در جامعه برخوردار باشند.
ریشه این دستاورد فکری را می توان در دو گزاره جستجو کرد که هر دوی آنها حاصل پیشرفت جوامع و ورودشان به دنیای مدرنیته است:
نخست؛ بالا رفتن سطح علمی جوامع و نگاه منطقی تر افراد به پدیده معلولیت.
دوم؛ انقلاب تکنولوژی که جوامع را هر روز با فن آوری نوینی آشنا می کند و حاصل این آشنایی، تحولی است که در به کارگیری ابزار و امکانات پدیده آمده و این فرآیند به انسان این امکان را می دهد که با کمترین تحرک، بیشترین استفاده را از ابزار ببرد.
این دو گزاره سبب شده که جوامع، پذیرش بیشتری نسبت به معلولان داشته باشند و امکان مشارکت اجتماعی آنان را فراهم آورند و بپذیرند که: امروزه حاصل کار مهم است نه نوع عملی که یک فرد برای رسیدن به آن نتیجه انجام می دهد. نتیجه این اندیشه، ظهور توانبخشی حرفه ای در جوامع است. توانبخشی حرفه ای می کوشد تا از راه حرفه آموزی به فرد معلول، او را برای داشتن یک شغل و در نهایت پذیرش یک نقش اجتماعی آماده سازد.
در دهه های اخیر شاهد آن هستیم که در کشور ما نیز سازمان های غیر دولتی در این زمینه فعالیت چشمگیری داشته اند. به نظر می رسد عملکرد این گونه سازمان ها باید به گونه ای باشد که با عبور از توانبخشی صرفاً» پزشکی و با تکیه بر توانبخشی حرفه ای، فرد معلول را برای حضور در جامعه و تحقق توانبخشی اجتماعی آماده سازند.
ضرورت استاندارد سازی و اتخاذ یک رویکرد همه جانبه: اگر قرار باشد این روند، یعنی توانبخشی حرفه ای منجر به توانبخشی اجتماعی شود توان یابان در مراکز مختلف حرفه آموزی فعال در سراسر کشور می باید با نگاه نوین ارزیابی گردند. و نقد این امر خالی از ضرورت نیست. برای واضح تر شدن ضرورت این نقد باید به این نکته اشاره کرد که در رویکرد های نوین به معلولیت، تمام جنبه های روحی، روانی، اجتماعی و عاطفی یک فرد توان یاب در نظر گرفته می شود و فردی می تواند به تعامل صحیح با دیگران بپردازد که در توسعه نسبی تمام ابعاد روحی و روانی خود کوشیده باشد.
از طرفی، منظور از توانایی مشارکت اجتماعی تنها جنبه حرفه ای آن نیست؛ انسان برای داشتن مشارکت اجتماعی نیازمند توانایی های روحی و روانی نیز هست، به عبارتی، در نقد سازمان هایی که با محوریت توانبخشی حرفه ای شکل می گیرند، این سؤال مطرح می شود که آیا به موازات این توانبخشی حرفه ای، اقداماتی جهت آماده سازی روحی و روانی فرد معلول برای مشارکت اجتماعی او نیز صورت می گیرد یا خیر؟ اگر بخواهیم به نقد سیستماتیک این مسئله بپردازیم، ناچار باید سازمان های توانبخشی حرفه ای را به منزله یک سیستم در نظر بگیریم و فرد معلول مواجه با این سازمان ها را در دو مقطع زمانی ورود و خروج مورد مطالعه قرار دهیم که ساختار این مطالعه در سه بخش تدوین می شود:
فصل اول، مطالعه توان یابی که در آستانه ورود به این مؤسسات است.
فصل دوم، مطالعه توان یابی که با این مؤسسات در حال تعامل است و از خدمات آنها بهره مند می شود.
فصل سوم، مطالعه توان یابی که مدتی از خدمات این مؤسسات بهره گرفته و اکنون به عنوان کار آموخته و فارغ التحصیل دارای مدرک فنی و حرفه ای قرار است برای اشتغال و کسب یک نقش اجتماعی، وارد جامعه شود.
در فصل اول به مطالعه فرد توان یابی می پردازیم که در آستانه ورود به توانبخشی حرفه ای است که این توانبخشی حرفه ای قرار است منجر به حضور و مشارکت
اجتماعی او شود. همانطور که گفته شد، این حضور اجتماعی و مشارکت، علاوه بر توانمندی حرفه ای، نیازمند توانمندی های روحی و روانی نیز هستند.
برای آنکه بدانیم مؤسسات مختلف حرفه آموزی توان یابان تا چه اندازه در تقویت این افراد توانمند موفق هستند، باید نخست سطح این توانمندی ها را در آستانه ورود فرد به مؤسسات بسنجیم.
فصل دوم با توجه به اینکه پدیده جداسازی در جامعه ما بسیار پر رنگ است و مسائل ثانویه همچون نبود مناسب سازی محیط شهری و فقدان فرهنگ پذیرش معلولان از سوی جامعه بر این جداسازی دامن زده و انزوا معلولان را تا حد بسیاری بالا برده است. شخصیت اجتماعی این افراد نیز معمولاً با مشکل روبروست. چون همانطور که گفته شد، رشد شخصیت اجتماعی، نیازمند تعامل و بازخوردهای اجتماعی است؛ حال آنکه پدیده هایی همچون جداسازی وایزولاسیون، فرصت های تعامل و بازخوردهای اجتماعی را از فرد معلول می گیرد. در نتیجه من اجتماعی یک معلول، همپای رشد فیزیکی و سنی او رشد نخواهد کرد.
چنین فردی وقتی وارد مؤسسات توانبخشی حرفه ای می شود، معمولاً با چند حالت روبرو است:
اول آنکه به دلیل فرهنگ جامعه که به اینگونه مؤسسات نیز تسری پیدا کرده، یک نگاه از بالا همواره بر فرد معلول حاکم است. این نگاه از بالا موجب می شود تعاملات فرد معلول باز هم در یک چهارچوب بسیار محدود تعریف شده باشد.
دومین حالت آن است که خود فرد معلول به دلیل سابقه تربیتی که تعاملات اجتماعی را به خوبی تجربه نکرده، در اینجا نیز رویه انزوا را در پیش گیرد و میلی به تعامل اجتماعی از خود نشان ندهد.
حالت سوم، حالت رویارویی فرد معلول با افرادی است که آنها نیز به دلیل معلولیت غالباً از یک من اجتماعی رشد یافته و بالغی برخوردار نیستند؛ در نتیجه تعاملات اجتماعی در این مؤسسات بسیا رمحدود است.
جدا از این مباحث، مهم ترین کاستی سازمان های توانبخشی حرفه ای، ضعف در پرورش من اجتماعی معلولان است. به عبارتی، این مؤسسات نمی توانند یک معلول را از نظر روحی و روانی آماده پذیرش جامعه کنند و بستر توانبخشی اجتماعی را از سوی خود معلول فراهم سازند. همه این معضلات بر می گردد به یک بعدی عمل کردن این مؤسسات، یعنی تمرکز بر حرفه آموزی.
و حالا فصل سوم مطالعه: با فرد معلولی مواجه هستیم که به تعبیر این
سازمان ها، کار آموخته و آماده ورود به بازار کار است اما پیش نیازهای روحی و روانی این حضور اجتماعی در او شکوفا نشده است. یک فرد آماده ورود به بازار کار، باید از اعتماد به نفس بالا و توانایی برقراری ارتباط با دیگران برخوردار باشد اما متأسفانه این خصیصه در بیشتر کار آموختگان این مراکز دیده نمی شود.
باید پذیرفت که بر پایی کلاس هایی همچون روابط عمومی و مهارت های زندگی، شاید بتواند این نقیصه را تا حدی جبران کند اما برای رفع این مشکل، اقدامات اساسی تری را باید مورد نظر داشت؛ اقداماتی که طی آن بتوان مقدمات بلوغ اجتماعی فرد معلول را فراهم آورد؛ به این معنی که تعاملات اجتماعی را در این سازمان ها به صورت سیستماتیک درونی کرد و آنها را به یک جامعه مدل و فشرده شده بدل ساخت تا افراد در آن با تعاملات اجتماعی مواجه شوند و خود را آماده حضور در جامعه کنند.
اهداف: با توجه به مواردی که در بحث ضرورت ها مطرح گردید نیاز به اجرای طرح استاندارد سازی مراکز حرفه آموزی موضوعی غیر قابل کتمان به شمار می رود.
بی شک شناسایی موضوعات و ارائه راه حل های منطقی برای رفع مسائل و نواقص موجود در مراکز 20 گانه توان یابان کشور در بحث توانبخشی حرفه ای با توجه به وضعیت رفاهی معلولین در مناطق مختلف، توان و امکانات منطقه ای و استانی، موقعیت مالی مراکز، دانش تخصصی مدیران و میزان بهره مندی آنها از آخرین نتایج علمی و مستندات، نیازهای فردی و اجتماعی معلولین، دامنه شبکه انسانی و اجتماعی مؤسسات ما را در حفظ مشی اصلی توانبخشی حرفه ای یاری خواهد نمود.
لذا از مهمترین اهدافی که در طی برپایی همایش سه روزه مراکز حرفه ای معلولین می توان مدنظر قرار داد مختصراً به موارد ذیل اشاره می گردد.
معرفی فرآیند توانمند سازی حرفه ای و تخصصی از طریق پیاده سازی طرح دانش کار: (آموزش های روز آمد - توانبخشی (جسمی - روحی - اجتماعی) - اشتغال)
فرایند توانمند سازی حرفه ای توان یابان شامل چهار مرحله است که عبارتند از:
اول: بررسی زمینه های شغلی و ایجاد بسترهای مناسب برای اشتغال پایدار توان یابان.
دوم: بررسی عوامل مؤثر در مشاوره حرفه ای و شغل توان یابان.
سوم: توانبخشی حرفه ای و تخصصی توان یابان.
چهارم: حمایت و پشتیبانی از توان یابان (شناساندن کیفیت کاری توان یابان و تلاش برای بالا بردن این کیفیت.)
اهمیت نقش مدیریت در سازمان های مردم نهاد:یکی از کارکردهای مشخص و مؤثر سمن ها حد واسط بودن بین دستگاه های دولتی و توده های ذی مدخل در جامعه است. دریافت نظام مند رهنمودها و اطلاعات از دولت و انتقال آن به شاخه های خود یا گردآوری نقطه نظرات و اطلاعات حوزه فعالیت و ارائه آن به دولت، می تواند به عنوان یک تعامل دو سویه و کارکردهای اساسی یک سازمان مردم نهاد، در رشد ملی بخش مربوطه، تلقی گردد.
لذا اهمیت نقش مدیران در برنامه ریزی و هدایت و پرورش سالم امکانات دریافتی از دولت - سازمان های خصوصی - شبکه های انسانی حامی و همچنین استفاده از پتانسیل های موجود گروه های بر شمرده در بالا می تواند ضمن تسهیل حضور اجتماعی معلولین از طریق معرفی توان یابان در قالب دوره های کارورزی منجر به اشتغال به ادارات و یا فضاهای ممکن کاری و همچنین عرضه محصولات تولید توان یابان از طریق نمایش و فروش در مکان های بسیار مناسب و حتی صادر نمودن آنها از مجرای خاص نیروهای انسانی و نه دولتی نقشی بارز در حل مسئله کار آفرینی و اشتغال توان یابان و جلب حمایت های مادی و معنوی ایفا نماید.(1)
ملاحظه
مطلب مزبور گویای دیدگاه های مدیریت سماوات و نشانگر آراء کسانی است که سماوات را پدید آورده اند. اما با اینکه عنوان این مقاله به گونه ای است که می خواهد تاریخ شکل گیری سماوات و تحولات آن را بیان کند ولی در عمل بیشتر مقاله اینگونه نیست و به آرزوهای نویسنده است و ربطی به شکل گیری و سیر تحقق و اجرای سماوات ندارد.(2)
اما نکاتی که درباره روند تحقق و سیر اجرا شدن سماوات در این مقاله آمده، هر
چند شامل اطلاعات سودمند است ولی پاره ای ابهامات و پرسش ها هم مطرح است. به برخی از مهم ترین این مسائل می پردازم:
1- مؤلف مقاله معتقد است ریشه های تاریخی سماوات به سال 1386 برمی گردد که مراکز نیکوکاری توان یابان جسمی حرکتی سراسر ایران به دعوت آقای هدایی به مشهد رفته بودند. اینان دو روز در مشهد به چند جلسه به موضوعات مهم مثل چگونگی ارائه خدمات به معلولین پرداختند و هر مؤسسه، فعالیت های خود و برنامه ها و مشکلات آتی خود را مطرح و معرفی کرد و هر یک تلاش نمودند از خود چهره مثبت و موفق عرضه کنند.(1)
اما مؤلف، این مباحث را نیاورده و گویا محتوای مباحث را در اختیار نداشته است. نیز در مورد اینکه آیا برای یافتن این متون اهتمامی داشته یا نه، حرفی نزده است. و اساساً اشاره به اهمیت و ضرورت مباحث سال 86 که منجر به پیدایش سماوات شده نکرده است.
اگر بین محتوای جلسات 86 در مشهد و تأسیس سماوات نتوان پل زد و رابطه ایجاد نمود، نمی توان آن جلسات را مبدأ و ریشه تاریخی سماوات دانست. زیرا از آن جلسات تا تأسیس سماوات 6 سال فاصله است و در این مدت مدیران حاضر در مشهد در چندین جلسه دیگر هم شرکت کرده و ذهنشان متوجه تشکل سراسری و شبکه ای شده است و نمی توان ادعا نمود که فقط جلسات 86 در ذهن آنان طوری مؤثر بوده که 6 سال بعد سماوات را تشکیل دادند.
بهرحال پل زدن و رابطه برقرار کردن بین جلسات 86 مشهد و سماوات در سال 92 در تهران فقط به شیوه محتوایی ممکن است. یعنی محتوای آن جلسات این ایده و آرمان را مطرح کرده و در ذهن حضار تأثیر گذاشته است. ولی با فقدان و در دسترس نبودن محتوای آن جلسات این هم مشکل است.
2- نویسنده سپس به تجمع مراکز معلولیتی سراسر کشور در رعد مرکز در سال 88 اشاره می کند و در واقع می خواهد نتیجه بگیرد این تجمع هم به لحاظ تحولات تاریخی مبنا و ریشه سماوات است. اما با توجه به اینکه رعد مرکز خودش تشکل سراسری دارد و مراکزی در شهرهای مختلف به نحوی مرتبط و وابسته به رعد مرکز هستند، نمی توان نظر قطعی داد.
1) . ویژه نامه سماوات، ص4.
بهرحال طرح این جلسات در مقدمه و به عنوان ریشه تاریخی سماوات کمی عجیب و بعید است. مگر اینکه بگوییم جلساتی در مشهد یا در رعد مرکز بوده و مباحثی در ضرورت ایجاد و تشکیل شبکه مطرح شده و این مباحث در سال 92 عینیت و تحقق عینی یافته و اجرایی شده است. به عبارت دیگر محتوای آن جلسات را مرتبط کنیم به سماوات. البته این توجیه وقتی درست و تمام است که متون و محتوای آن جلسات را در اختیار داشته باشیم.
خانم فراهانی می نویسد: آنچه در انتهای نشست رعد مرکز به عنوان نتیجه، عاید حضار گردید ضمن ایجاد تعامل، تشکیل دفتری به عنوان دفتر هماهنگی مراکز نیکوکاری در مکان مجتمع رعد مرکز بود.(1)
اگر در همین جمله دقت شود، تاریخ نگاری سماوات در این مقاله زیر سؤال می رود. دقت کنید نوشته است رعد مرکز جلسه ای از مدیران مراکز وابسته به خودش از سراسر کشور تشکیل داد و آنان دفتری جهت تعامل و همکاری بیشتر در تهران در رعد مرکز تشکیل داده اند، آنگاه این را ربط می دهید به سماوات و می گویید این دفتر بعداً سماوات شد. با اینکه هیچ ربطی به یکدیگر ندارند.
3- بهرحال در مقاله خانم فراهانی، از نظر تاریخی مشخص نیست که ایده و اندیشه سماوات چه زمانی و کجا و توسط چه کسی مطرح شده و چرا؟(2)با اینکه شبکه های دیگری در ایران از دهه چهل و پنجاه بوده و فعالیت داشته اند. برای نمونه کانون ناشنوایان ایران، انجمن نابینایان ایران و جامعه معلولان ایران از نخستین تشکل هایی هستند که در بسیاری از شهرها مراکزی هماهنگ و مرتبط به آنها بودند و حداقل چند دهه قبل از سماوات تشکیل شده بودند. از این رو صحیح و معقول بود اصحاب سماوات نخست پیشینه شبکه سازی را در ایران مرور می کردند، تجارب لازم را گردآوری و مطالعه می کردند، سپس اقدام به ایجاد شبکه می نمودند.
همچنین خانم فراهانی درباره سابقه و پیشینه این مسئله در جهان و ایران، گزارش و تحلیلی نیاورده است.
هم اکنون چندین شبکه در ایران جریان دارد: کانون سراسری تشکل های مردم نهاد معلولان وابسته به سازمان بهزیستی؛ شبکه هم اندیشی وابسته به کانون
توانا قزوین؛ شبکه رعد مرکز؛ شبکه تشکل های نابینایان و کم بینایان چاوش؛ تشکل سلامت وابسته به رعد الغدیر، قابل پرسش است که چرا رعد الغدیر با داشتن شبکه سماوات، شبکه سلامت را هم مجوز گرفته است.(1)نیز کانون ناشنوایان و انجمن خانواده ناشنوایان و انجمن نابینایان و جامعه معلولین ایران هم هنوز پا برجا است و در بسیاری از شهرها شعبه دارند.
یک پرسش جدی دیگر بین معلولان مطرح است که این شبکه ها چه نوع جذابیتی دارد که افراد حاضر می شوند با صرف هزینه بسیار آن را ایجاد کنند. لازم بود در این مقاله به این گونه مباحث هم پرداخته می شد.(2)
4- هر سال چندین نشست کشوری مراکز دارند و مراکزی مثل دفتر فرهنگ معلولین در اکثر اینها دعوت می شویم و حضور داریم. متأسفانه این نشست ها معمولاً با صرف هزینه بسیار دور هم جمع می شوند، معمولاً مباحث گذشته را تکرار می کنند و متفرق می شوند.
چون مباحث ضبط و ثبت نمی شود و در دفتر و کتابی و جزوه ای تدوین نمی گردد و در اختیار عموم قرار نمی گیرد. لذا از خاطرات فراموش می شود و در جلسه بعد مباحث گذشته در خاطر و حافظه کسی نیست. از این رو مجدداً و از صفر شروع می شود و معمولاً مباحث در یک دور بسته و تکراری مانده اند.(3)از این رو تحول و حرکت ابتکاری معمولاً در این جلسات مشاهده نمی شود.
5- اگر تحقیقی درباره هزینه این جلسات انجام پذیرد معلوم می گردد، سر جمع هزینه های سفر، خوراک، اسکان، تبلیغات و غیره یک طرف، و نتایج و ثمرات این جلسات در طرف دیگر اگر سنجیده و مقایسه گردد، معلوم می شود که طی چند دهه چه ارقام مهمی و نیز چه فرصت های مهمی از دست رفته است.(4)
1) . رعد الغدیر مجوز شبکه سلامت را نگرفته است، بلکه فقط عضو این شبکه شده است. (علی سلطان زاده)
2) . اولاً هزینه های صرف شده زیاد نیست، ثانیاً اثرات این شبکه را باید در آینده بررسی کرد. ثالثاً حداقل اثر آن دورهم جمع شدن سالیانه مراکز عضو است که در زمینه مدیریت و مسائل و مشکلات مراکز آموزش داده می شوند. (علی سلطان زاده)
3) . در هر همایش مشکلات و مسائل مبتلابه و زمینه های اشتغال آفرینی معلولین مطرح و آموزش داده می شوند. (علی سلطان زاده)
4) . فقط یکی از آموزش های همایش چهارم که در زمینه جذب کمک از طریق فضای مجازی بود باعث خیرات فراوانی گردید. (علی سلطان زاده)
6- خانم فراهانی در ادامه می نویسد: مقرر شد تا دبیر اعضای دفتر هماهنگی نسبت به ارائه اطلاعات و بهره مندی از نظر استادان، مجرّبین حوزه توانبخشی معلولین و کارشناسان اهتمام نموده و گزارش مبسوطی از فعالیت های خود به اعضاء ارائه نمایند.(1)
تمنا و استدعا می نماییم اگر نظرات و دیدگاه ها و راه کارهای کارشناسان و مجربین جمع آوری شده، آنها را در اختیار دیگران قرار دهند.
در مورد گزارش به اعضاء و برخورد شفاف با اعضاء، در جلساتی که شرکت کرده ایم چنین رویه ای مشاهده نشده است. با اینکه اگر مدیران ارشد، تعامل و ارتباطات انسانی و شفاف با زیر مجموعه داشته باشند، کارآمدی جلسات چند برابر خواهد شد. جامعه شناسی مدیریت دولتی در ایران به تشکل ها هم سرایت کرده است. مهم ترین ویژگی مدیریت دولتی در ایران این است که آنان تصور می کنند همه چیز را می دانند و نیازی به پرسیدن و گفت وگو ندارند.
7- نویسنده نوشته است: رعد الغدیر تنها مرکز حرفه آموزی مبتنی بر حلقه های تکمیلی توانبخشی حرفه ای است که توفیق اشتغال 300 نفر از توان یافتگان خود از بدو تأسیس تاکنون داشته است.
مراکز دولتی و مدیران دولتی همیشه از محاسن و فضائل و کارآیی مثبت خود می گویند و دیده نشده مدیری از نواقص، مشکلات و ضعف های خودش بگوید و همه می گویند من بهترین هستم. همین روحیه به تشکل های مردمی رخنه کرده و قزوینی ها از روش بی بدیل و ابتکاری خود می گویند و آقای سید محمد موسوی در تمام جلسات اشتغال زایی خود را مطرح می فرماید، رعدها هم همین طور.
خانم فراهانی اگر طی یک دهه 300 نفر حرفه آموزی و اشتغال داشته اید آیا این به معنای موفقیت و در اختیار داشتن بهترین شیوه حرفه آموزی است؟
8- خانم فراهانی در مورد نشست نیاسر یعنی نخستین نشستی که سماوات برپا کرد می نویسد طراحی مباحث و برنامه های قابل اجرا در سماوات توسط آقایان علیرضا آتشک و سید علی ضیایی و بعداً سید ساعد مطهری تدوین شده است.
اگر مدیریت سماوات از طریق پرسش نامه یا روش های دیدگاه های مدیران مراکز را دریافت می کردند و بر مبنای آن برنامه ریزی می شد، حتماً در نتایج و کارآیی
1) . ویژه نامه سماوات، ص4.
سماوات تأثیر داشت.
البته آقای مطهری به هنگام ویرایش این کتاب می نویسد: «قبل از نشست با هیئت مدیره کاشانه مهر کاشان، جلساتی با آقای هادی پور از توانای قزوین و آقایان محمد نوری، علی نوری و سید رضا حسینی امین از دفتر فرهنگ معلولین قم داشتیم و سپس و صرفاً به منظور حمایت مالی با هیئت مدیره کاشانه مهر کاشان مطرح شد و پس از آن عملاً از دفتر فرهنگ معلولین تنها در نیاسر آن هم به منظور رونمایی از قرآن بریل و دعوت از مهمانان لبنانی استفاده شد».
9- اولین تبلور و هنرنمایی سماوات، مدیریت نشستی در نیاسر کاشان بود. با بررسی جوانب مختلف این نشست می توان به ابعاد حقوقی و غیره سماوات پی برد. اما تاکنون تحلیل جامع و حتی انتقادی درباره این نشست مشاهده نشده و جایش خالی است. جا دارد خود مدیریت سماوات جلسه ای در بررسی آن همایش برگزار کند.
10- اما مباحثی که نویسنده درباره توانبخشی حرفه ای در بخش دوم مقاله مطرح کرده و از توانبخشی اجتماعی دفاع شده، سودمند و خوب است و یک قدم به جلو است. اما در دنیای مدرن نظریه های جدیدتر و کارآمدتر مطرح شده که تأثیر آنها بسیار بیشتر از توانبخشی حرفه ای است و سماوات اگر بخواهد موفق باشد باید به اینگونه محورها هم اشاره کند.
مشخصه های سازمانی
اشاره
سماوات دارای هویت سازمانی و نشان های خاص و ویژه است و مانند دیگر سازمان ها دارای آرم و نشان های هویت ساز است.
نام گذاری
در اسناد اول مثل بروشور نشست اول اعلام شده که سماوات مخفف سمینار مراکز آموزشی و اشتغال زایی توان یابان است. ولی بعداً مدیریت سماوات اعلام کرد سماوات مخفف «سازمان های مردم نهاد آموزش و اشتغال توان یابان» است.(1)این نهاد در مؤسسه رعد الغدیر در تهران و با همکاری مؤسسه نیکوکاری کاشانه مهر کاشان پایه ریزی شد. مؤسسه کاشانه در واقع یک مرکز مشابه مؤسسه رعد الغدیر در کاشان است.
سماوات تشکلی است که با برگزاری سمینار و نشست در کاشان اعلام موجودیت کرد و در واقع از دل این نشست متولد شد. این نشست 27 تا 30 آبان ماه 1392 در نیاسر کاشان در هتل نیاسر برگزار شد.
در نشست دوم اعلام شد سماوات مخفف «سازمان های مردم نهاد آموزش و اشتغال توان یابان» است. در قالب انجمن خیریه در واقع نام سماوات از سمینار به سازمان تغییر داده شد.
تاریخ تأسیس و مؤسسین
این تشکل در نیمه دوم سال 1392 تأسیس شد. آنگونه که قرائن نشان می دهد، آقایان علی سلطان زاده، سیدعلی ضیایی، محمدرضا هادی پور، علیرضا آتشک و سید ساعد مطهری به عنوان مؤسسین سماوات شناخته شده اند. اینان جمعی هستند که سال ها در خدمت امور خیریه و معلولین بوده و پروژه ها و خدمت سودمند برای آسیب مندان انجام داده اند. از این رو تجربه کافی برای مدیریت سماوات و اجرایی کردن طرح های ملی در سماوات را دارند. اما این افراد به تصمیم
1) . از ابتدا که در دفتر آقای ضیایی در پی انتخاب نام برای این شبکه بودیم نام سماوات به عنوان مخفف «سازمان های مردم نهاد آموزش و اشتغال توان یابان» انتخاب شد. بعداً در هنگام ثبت انجمن خیریه سماوات، اداره ثبت به علت تشابه اسمی با کلمه سماوات مخالفت کرد لذا چندین اسم را به اداره ثبت شرکت ها اعلام کردیم که از بین آنها با کلمه سماوات الغدیر موافقت شد. (علی سلطان زاده)
فردی و خودجوش سماوات را پدید آورده و مؤسسان آن شده اند. اما مطلبی که آقای مطهری همین جا نوشته است و به انتخاب مؤسسین در نیاسر اشاره می کند، دلالت به این دارد که مؤسسین ابتدا به صورت خودجوش سماوات را شکل دادند، آنگاه بعداً در نیاسر انتخابات انجام یافت. البته گزارشی از آن انتخابات هم نداریم و نمی دانیم آیا هیئت مدیره یا هیئت مؤسسین یا هر دو انتخاب شدند. البته آقای مطهری نوشته است: سلطان زاده، مطهری، هادی پور، ضیایی، شمس به عنوان هیئت مدیره انتخاب شدند. اما اعضاء جلسه با انتخاب آقای آتشک به دلیل اینکه در هیئت مدیره رعد الغدیر است مخالفت کردند.
اما روایت دیگر آقای ساعد مطهری اینگونه است:(1)
بعداً آقای آتشک اعلام داشت چون عضو موظف (کارمند حقوق بگیر) رعد الغدیر است، هیئت مدیره الغدیر با عضویت وی در سماوات مخالفت کرده اند. از این رو استعفا داد و بنابر پیشنهاد آقای سلطان زاده، محمد احمد شمس به جای آقای آتشک به عنوان عضو هیئت مدیره سماوات منصوب گردید. ضمناً در نیاسر این پنج نفر به عنوان هیئت مدیره انتخاب شدند ولی در زمانی که اینجانب در ایران نبودم، اسامی نه نفر به عنوان هیئت امناء به ثبت معرفی شدند در حالیکه اعضاء هیئت مدیره توسط اعضاء مجمع در نیاسر انتخاب شدند و نه نفر هیئت امناء اختراع آقای سلطان زاده بود و اعضاء مجمع در آنجا به کلی کنار گذاشته شدند. بعدها آقای سلطان زاده استدلال می کرد که به منظور آسان شدن کارها 9 عضو به جای 26 خیریه تصمیم گرفتند. بهرحال انتخاب اعضای هیئت مدیره و تعیین سمت ها در زمان غیبت اینجانب در خارج از کشور صورت گرفت.(2)
هیئت مدیره سماوات و مدیرعامل
هشت نفر(3)از شخصیت های شناخته شده و خدوم و فعال در جامعه و فرهنگ معلولین به عنوان اعضای هیئت مدیره سماوات در سایت سماوات معرفی شده اند:
دکتر سید علی ضیایی؛ ن پ سید مهدی؛ ت 1344؛ عضو اصلی
مهندس علی سلطان زاده؛ ن پ غلامرضا؛ ت 1324؛ عضو اصلی
مهندس محمدرضا هادی پور؛ ن پ عنایت؛ ت 1349؛ عضو اصلی
مهندس محمد احمد شمس؛ ن پ احمد؛ ت 1346؛ عضو اصلی
دکتر ساعد مطهری؛ ن پ سید محمد؛ ت 1325؛ عضو اصلی
دکتر محمدحسن کریمی نژاد؛ ن پ محمدعلی؛ ت 1307؛ عضو علی البدل
مهندس غلامرضا احمدی بیداخویدی؛ ن پ محمود؛ ت 1338؛ عضو علی البدل
مهندس اسماعیل روحانی؛ ن پ حسین؛ ت 1321؛ بازرس
اما در وب سایت سماوات به شیوه گزینش این افراد و اینکه تشکل های مختلف زیر مجموعه سماوات چه نقشی در این گزینش دارند، بحثی نشده است. ظاهراً بیشتر ترکیب این هیأت مدیره منتخبین در نشست نیاسر هستند و بعداً تغییراتی توسط آقای سلطان زاده در آن ایجاد شده است.(1)
آنگونه که آقای مطهری نوشته، هیئت مدیره در 21 خردادماه 96، ساعد مطهری را به عنوان مدیرعامل سماوات تعیین کرد.
خط مشی
هفت سرفصل اصلی برای سماوات معرفی شده و ذیل هر یک از سرفصل ها چند عنوان برشمرده است:
آموزش
1- آموزش رشته های مهارتی و زود بازده یا به عبارتی سریع الاشتغال، پر منفعت و بدون نیاز به سرمایه زیاد
2- برنامه ریزی آموزشی و درسی مناسب
3- ارائه آموزش ها بر اساس رویکرد مبتنی بر تقاضای بازار
4- ارائه آموزش بر پایه تغییر و تحول تکنولوژی
5- استفاده از تجربیات و مستندات مکتوب مراکز و سازمان هایی که در زمینه
1) . چون اعضاء هیئت مدیره نیاز به تشکیل جلسه دارند و تشکل های عضو در سراسر ایران پراکنده اند، لذا تلاش شد اعضاء اصلی و علی البدل هیئت مدیره و بازرس از افرادی انتخاب شوند که برای شرکت در جلسات هیئت مدیره در تهران مشکل نداشته باشند. ضمناً در هنگام مراحل ثبت انجمن خیریه سماوات الغدیر، کمیسیون سمن ها در وزارت کشور، با شبکه ای شدن سماوات مخالفت کرد فلذا مجبور شدیم موضوع اساسنامه را تغییر دهیم به نحوی که مورد موافقت کمیسیون سمن ها قرار گیرد. (علی سلطان زاده)
موضوعات آموزشی پیش قدم می باشند.
6- در آموزش از تغییر رویکرد و توجه به صادرات و ارزآوری محصولات غفلت نکنیم.
7- توجه به نوع آموزش - چگونگی ارائه آموزش ها و انتخاب مربیان
اشتغال
1- طرح دانش کار به عنوان موضوع قابل بررسی برای بهره گیری مراکز از منافع آن مطرح شود.
2- در حوزه اشتغال به دو مقوله اشتغال بر پایه آموزش های مبتنی بر نیازهای محلی و بازار کار و اشتغال بر پایه روند تکنولوژی توجه شود.
3- دریافت حق بیمه برای توان یابان تولیدکننده
مدیریت
1- تشکیل کار گروه آموزشی مدیریت سازمان های مردم نهاد
2- تبادل اطلاعات بین مراکز در جهت تعامل بیشتر و انتقال تجربه
مشارکت
1- در زمینه جلب مشارکت بر پایه اخلاقی – مذهبی و قانونی توجه شود.
2- ارائه تفاهم نامه ها توسط مراکز
3- نمایندگی سازمان های دولتی مرتبط با حوزه کار و اشتغال
4- دعوت از هنرمندان و یا خوانندگان و چهره های مقبول به عنوان سفیران نیکوکاری مراکز
فروش محصولات
همایش ها
1- برگزاری همایش سالانه
2- برگزاری همایش های مناسب جهت آموزش مدیران مراکز
پیگیری امور اداری مراکز در تهران
در مجموع بیست وظیفه و تعهد برای سماوات برشمرده شده است. اما مجموعه این وظایف نشانگر ماهیت آموزشی بودن سماوات است. یعنی در زمره مراکز
1) . سایت سماوات.
اطلاع رسانی؛ علمی - پژوهشی؛ خدمات رسانی؛ پزشکی و توانبخشی نیست بلکه وظیفه آموزش را برای خود برگزدیده است.
اساسنامه
سماوات با نام انجمن خیریه سازمان های مردم نهاد آموزش و اشتغال و توانبخشی توان یابان در سال 1392 مجمع عمومی خود را تشکیل داد و اساسنامه ای که در ادامه می آید را به تصویب رساند. این اساسنامه شامل سه فصل و 43 ماده است. اما در سال های اخیر اصلاحاتی انجام داده است.
اساسنامه 1392 اینگونه است:
فصل اول – کلیات و اهداف
ماده 1. نام سازمان مردم نهاد مورد نظر هیئت امناء "انجمن سماوات" است که در این اساسنامه به لحاظ رعایت اختصار"انجمن" نامیده می شود.
ماده 2. نوع فعالیت: کلیه فعالیت های انجمن غیر سیاسی و غیرانتفاعی غیردولتی بوده و در موضوع، با رعایت کامل قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران و این اساسنامه فعالیت خواهد نمود.
ماده 3. محدوده فعالیت انجمن در سطح ملی است.
ماده 4. محل: مرکز اصلی انجمن در استان: تهران- شهرستان تهران به نشانی . .. .. .. .. .. .. .. واقع است و در صورت لزوم می تواند پس از کسب مجوز از مرجع صدور پروانه برابر مقررات در سایر نقاط داخل یا خارج از کشور شعبه یا دفتر نمایندگی ایجاد نماید.
ماده 5. تابعیت: انجمن تابعیت جمهوری اسلامی ایران را دارد و کلیه اعضاء آن التزام خود را به قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران اعلام می دارند.
ماده 6. مدت فعالیت انجمن از تاریخ تأسیس به مدت نامحدود می باشد.
ماده 7. دارایی اولیه انجمن اعم از منقول و غیرمنقول مبلغ یکصد میلیون ریال می باشد که از سوی هیئت مؤسس تماماً پرداخت شده در اختیار انجمن قرار گرفته است.
ماده 8. هیئت مؤسس انجمن اشخاصی هستند که برای تهیه مقدمات تشکیل قیام نموده و بعد از تأسیس تحت عنوان مؤسس و انجام وظائف ماده 11 اساسنامه، دیگر مسئولیتی در انجمن نخواهد داشت.
ماده 9. اهداف انجمن عبارتند از:
الف: کلیات
ب: روش اجرای هدف
فصل دوم: ساختار
ماده 10. ارکان انجمن عبارتند از:
1- مجمع عمومی
2- هیئت مدیره
3- مدیرعامل
4- بازرس
ماده 11. وظایف مجمع عمومی مؤسس:
1- انجام اقدامات اولیه برای تأسیس انجمن
2- تهیه و طرح اساسنامه و تصویب آن
3- انتخاب اولین مدیران و بازرسان
تبصره 1: اکثریت لازم جهت تشکیل مجمع عمومی مؤسس در بار اول با حضور نصف به علاوه یک اعضاء بوده و در صورت عدم حد نصاب اکثریت لازم، در بار دوم با حضور یک سوم اعضاء رسمیت خواهد یافت.
تبصره 2: تصمیمات مجمع عمومی مؤسس با اکثریت دو سوم آراء حاضرین و با تأیید مرجع صدور پروانه و دستگاه تخصصی اتخاذ و رسمی می شود.
ماده 12. مجمع عمومی عادی متشکل از کلیه اعضاء هیئت امناء که به تعداد 25 نفر تشکیل و عالی ترین مرجع
تصمیم گیری است که به صورت عادی یا فوق العاده تشکیل می شود.
ماده 13. چنانچه ادامه همکاری هر یک از اعضاء هیئت امناء به علل فوت، عزل و یا استعفا غیرممکن شود، هیئت امناء شخص واجد شرایط و مورد اعتماد دیگری را با رأی اکثریت نسبی اعضاء به عنوان عضو هیئت امناء انتخاب می نماید.
ماده 14. مجمع عمومی عادی هیئت امناء سالانه در آبان ماه تشکیل خواهد شد. جلسه با حضور نصف به علاوه یک اعضاء در بار اول رسمیت یافته و با حضور هر تعداد از اعضاء در بار دوم تشکیل و رسمی خواهد بود.
تبصره 1: اکثریت لازم جهت اتخاذ تصمیم مجمع عمومی عادی نصف به علاوه یک آراء حاضرین در جلسه رسمی مجمع می باشد مگر در خصوص انتخاب مدیران یا بازرسان که با اکثریت نسبی خواهد بود. در صورتی که در دعوت نخست، اکثریت حاصل نشد، جلسه دوم به فاصله حداقل 10 (ده) روز تشکیل و با هر تعداد از اعضاء حاضر، جلسه رسمیت خواهد یافت.
تبصره 2: مجمع عمومی هیئت امناء ممکن است به صورت فوق العاده در هر زمان به تقاضای هیئت مدیره یا بازرس(ها) یا یک پنجم اعضاء هیئت امناء در صورتی که
هیئت مدیره یا بازرس ظرف مدت 20 روز به درخواست اعضاء مبنی بر تشکیل مجمع عمل ننماید، تشکیل می گردد.
تبصره 3: دعوت برای مجمع عمومی عادی از طریق درج آگهی در روزنامه کثیرالانتشار حداقل 10 روز و حداکثر 40 روز قبل از برگزاری مجمع (و یا دعوت کتبی یا تلفنی) صورت می پذیرد.
تبصره 4: روزنامه کثیرالانتشار برای درج آگهی های روزنامه ای می باشد که هر سال در مجمع عمومی تعیین می شود.
ماده 15. وظایف مجمع عمومی عادی امناء:
1- انتخاب اعضاء هیئت مدیره و بازرسان (اصلی و علی البدل)
2- استماع و رسیدگی به گزارش هیئت مدیره و بازرس(ها)
3- تعیین خط مشی کلی انجمن
4- بررسی و تصویب یا رد پیشنهادهای هیئت مدیره
5- تعیین عضو جانشین هیئت امناء
6- تصویب ترازنامه و بودجه انجمن
7- تعیین روزنامه کثیرالانتشار جهت درج آگهی ها و دعوت نامه ها
8- عزل اعضاء امناء هیئت مدیره و بازرسان
ماده 16. مجمع عمومی فوق العاده با شرایط زیر تشکیل خواهد شد:
1- با درخواست اکثریت اعضاء هیئت مدیره یا بازرس
2- با درخواست یک پنجم اعضاء هیئت امناء
تبصره 1: دعوت برای مجمع عمومی فوق العاده کتبی بوده و حداقل 10 (ده) روز قبل از تشکیل آن به اطلاع اعضاء هیئت امناء خواهد رسید.
تبصره 2: اکثریت لازم تشکیل مجمع عمومی فوق العاده بار اول همان شرایط مجمع عمومی عادی می باشد و در بار دوم با حضور بیش از یک سوم اعضاء هیئت امناء تشکیل می گردد.
تبصره 3: تصمیمات مجمع عمومی فوق العاده با تصویب دو سوم اعضاء حاضر در جلسه معتبر خواهد بود.
ماده 17. وظایف مجمع عمومی فوق العاده:
1- تصویب تغییرات اساسنامه
2- بررسی و تصویب یا رد یا انحلال
3- تغییر در میزان سرمایه
4- انحلال قبل از موعد
5- هرگونه تغییر در ماهیت
ماده 18. جلسات مجامع عمومی امناء توسط هیئت رئیسه ای مرکب از یک رئیس، یک منشی و دو ناظر اداره می شوند.
تبصره 1: اعضاء هیئت رئیسه نباید از بین کاندیداهای هیئت مدیره و بازرسان باشند و با اعلام قبولی نامزدی خود در مجمع عمومی، انتخاب خواهند شد.
تبصره 2: رئیس هیئت مدیره، رئیس هیئت رئیسه مجمع عمومی خواهد بود مگر اینکه موضوع عزل یا انتخاب هیئت مدیره باشد.
ماده 19. هیئت مدیره:
انجمن دارای هیئت مدیرهای مرکب از پنج نفر عضو اصلی و 2 نفر عضو علی البدل خواهد بود.
تبصره 1: جلسات هیئت مدیره با حضور بیش از نصف اعضاء رسمیت یافته و تصمیمات متخذه با اکثریت آراء حاضرین معتبر خواهد بود.
تبصره 2: شرکت اعضاء هیئت مدیره در جلسات آن ضروری است و غیبت هر یک از اعضاء بدون عذر موجه و بدون اطلاع قبلی تا 3 جلسه متوالی یا 5 جلسه متناوب در حکم استعفا عضو غایب خواهد بود.
تبصره 3: دعوت از اعضاء هیئت مدیره باید حداقل 5 روز قبل از تشکیل جلسه به صورت قانونی انجام پذیرد.
ماده 20. در صورت استعفا یا فوت یا سلب شرایط از هر یک از اعضاء هیئت مدیره یا بازرس عضو علی البدل برای مدت باقیمانده هیئت مدیره یا بازرس بجای عضو اصلی انجام وظیفه خواهد نمود.
در صورتی که تعداد هیئت مدیره یا بازرس به هر دلیل کمتر از تعداد اعضاء اصلی شود و ورود اعضاء علی البدل نیز موجب تکمیل آن نشود مجمع عمومی حسب مورد به صورت عادی یا به صورت فوق العاده جهت تکمیل تعداد باقیمانده اعضاء برگزار خواهد گردید.
ماده 21. هیئت مدیره علاوه بر جلساتی که به طور مرتب و حداقل هر ماه یک بار تشکیل می گردد بنا به ضرورت با دعوت کتبی یا تلفنی رئیس یا نائب رئیس تشکیل جلسه فوق العاده خواهد داد.
تبصره: نحوه تشکیل جلسه فوق العاده به موجب آئین نامه داخلی است که به تصویب هیئت مدیره خواهد رسید.
ماده 22. اعضاء هیئت مدیره در اولین جلسه ای که بعد از انتخاب شدن تشکیل می دهند از بین خود یک نفر رئیس و یک نفر نایب رئیس و یک نفر خزانه دار انتخاب خواهند نمود. حدود اختیارات آنها را اساسنامه که به تصویب مجمع عمومی امناء خواهد رسید مشخص می نماید.
تبصره 1: هیئت مدیره در هر موقع می تواند افراد فوق الذکر را از سمت های مذکور
عزل کند.
تبصره 2: هیئت مدیره در صورت لزوم می تواند سمت های دیگری برای سایر اعضاء هیئت مدیره تعریف نماید.
ماده 23. هیئت مدیره برای مدت 2 سال انتخاب خواهند شد. انتخاب مجدد هیئت مدیره برای اجرای دوره های بعدی بلامانع بوده همچنین هیئت مدیره موظف است حداکثر 3 ماه قبل از پایان تصدی خود از مجمع عمومی عادی امناء به منظور انتخابات هیئت مدیره جدید دعوت نماید. هیئت مدیره قبل از درج آگهی موظف است دستور و زمان برگزاری مجمع را به تأیید مرجع صدور پروانه برساند و حداقل ده روز قبل از پایان تصدی خود نتیجه انتخابات را به مراجع ذی ربط و ذی صلاح اعلام نماید.
ماده 24. هیئت مدیره نماینده قانونی انجمن بوده و وظایف و اختیارات آن در چارچوب اساسنامه به شرح ذیل می باشد:
حفظ و حراست اموال منقول و غیرمنقول، رسیدگی به حساب ها، پرداخت دیون و وصول مطالبات، اجرای مصوبات مجمع عمومی، افتتاح حساب در بانک ها طی انجام تشریفات قانونی، تعقیب جریانات قضائی و اداری و ثبتی در کلیه مراحل قانونی در محاکم، تعیین حکم و تعیین وکیل و عزل آن، قطع و فصل دعاوی از طریق سازش (مصالحه) و در صورت اقتضاء تفویض و واگذاری تمام یا قسمتی از اختیارات خود به هر شخص دیگر اعم از حقوقی یا حقیقی با حق توکیل و سایر وظایفی که بر اساس اساسنامه به هیئت مدیره واگذار گردیده. به طور کلی هیئت مدیره می تواند هر اقدام و معامله ای را که ضروری بداند در مورد نقل و انتقال اموال منقول و آنچه که تصویب مجمع عمومی باشد پس از تصویب مجمع به نام انجمن انجام دهد.
تبصره 1: جز درباره موضوعاتی که مفاد این اساسنامه اخذ تصمیم و اقدام درباره آنها در صلاحیت خاص هیئت امناء است، هیئت مدیره کلیه اختیارات لازم برای اداره امور مشروط به رعایت حدود اهداف و اساسنامه را دارا می باشد.
تبصره 2: هیئت مدیره پس از تصویب می تواند در انجام معاملات و یا پرداخت هزینه های جاری انجمن تا مبلغ معادل قیمت بیست سکه تمام بهار آزادی بدون تصویب مجمع عمومی رأساً اقدام نماید.
ماده 25. مجمع عمومی عادی امناء یک نفر را به عنوان بازرس اصلی و یک نفر را به عنوان بازرس علی البدل برای مدت یک سال انتخاب خواهد نمود.
ماده 26. هیئت مدیره از بین خود یا خارج یک نفر را به سِمت مدیرعامل انتخاب نموده و حدود اختیارات و مدت تصدی و حق الزحمه او را تعیین می نماید.
تبصره: مدیرعامل نمی تواند در عین حال رئیس هیئت مدیره باشد مگر با تصویب سه چهارم آراء حاضرین اعضای مجمع عمومی.
ماده 27. بازرس می تواند در هر موقع هرگونه رسیدگی و بازرسی را در مورد عملیات انجمن انجام داده و اسناد و مدارک و اطلاعات مربوطه را مطالبه کرده و مورد رسیدگی قرار دهد و در صورت لزوم تقاضای تشکیل جلسه فوق العاده مجمع عمومی را بنماید.
ماده 28. هیئت مدیره، مدیرعامل و بازرسان تا زمانی که جانشین آنها از سوی مجمع عمومی انتخاب نشده اند در مسئولیت خود باقی خواهند بود.
ماده 29. اشخاص ذیل نمی توانند به عنوان بازرس انتخاب شوند:
1- کسانی که به علت ارتکاب جرم و به موجب حکم قطعی دادگاه از حقوق اجتماعی کلاً و یا بعضاً محروم شده باشند
2- مدیران و مدیرعامل
3- اقربای سببی و نسبی مدیران و مدیرعامل تا درجه سوم از طبقه اول و دوم
4- همسر اشخاص مذکور در بندهای 2 و 3 این ماده
تبصره: انتخاب مجدد بازرسان بلامانع است
ماده 30. وظایف بازرس به شرح ذیل است:
1- بررسی کلیه اسناد و اوراق مالی و تهیه گزارش برای مجمع عمومی هیئت امناء
2- مطالعه گزارش سالانه هیئت مدیره اعم از مالی و غیر مالی و تهیه گزارش عملکرد برای اطلاع مجمع عمومی
3- گزارش هرگونه تخلف هیئت مدیره از مفاد اساسنامه به مجمع عمومی هیئت امناء
4- اظهار نظر کتبی درباره صحت صورت دارایی، عملکرد و مطالب و اطلاعاتی که هیئت مدیره و مدیران در اختیار مجمع عمومی گذاشته اند
5- سایر وظایفی که اساسنامه و قوانین و مقررات موضوعه به عهده بازرس قرار داده است.
تبصره: بازرس می تواند بدون داشتن حق رأی در جلسات هیئت مدیره شرکت نماید.
ماده 31. مدیرعامل بالاترین مقام اجرایی انجمن است و در حدود اختیاراتی که از طرف هیئت مدیره و اساسنامه به وی تفویض می گردد، نماینده انجمن محسوب شده و از طرف انجمن حق امضا دارد.
تبصره 1: عزل مدیرعامل از اختیارات هیئت مدیره می باشد که باید مستند و مدلل باشد.
تبصره 2: اگر مدیرعامل عضو هیئت مدیره باشد دوره مدیریت عاملی او از مدت عضویتش در هیئت مدیره بیشتر نخواهد بود، لیکن انتخاب مجدد او طبق مقررات این اساسنامه بلامانع می باشد.
تبصره 3: کلیه اسناد، اوراق بهادار و تعهدآور با امضای مدیرعامل و خزانه دار در غیاب خزانه دار با امضای رئیس هیئت مدیره و با مهر انجمن معتبر خواهد بود.
ماده 32. مدیرعامل مجری مصوبات مجمع عمومی و هیئت مدیره بوده و دارای اختیارات و مسئولیت های ذیل می باشد:
1- نمایندگی قانونی در مراجع رسمی و نهادها و در برابر اشخاص حقیقی و حقوقی
2- استخدام و عزل و نصب کارکنان در حدود ضوابط و مصوبات و با تصویب هیئت مدیره
3- نگهداری دارایی، اموال، حساب ها، اسناد و دفاتر
4- اعمال اختیاراتی که به صورت موردی یا مقطعی از جانب هیئت مدیره به وی تفویض شده باشد
5- ارائه پیشنهادهای لازم در زمینه گسترش، بهبود و هماهنگی در فعالیت های انجمن به هیئت مدیره جهت ارائه به مجمع عمومی
6- تهیه پیش نویس ترازنامه، بودجه، خط مشی و گزارش سالیانه جهت بررسی هیئت مدیره و ارسال به مجمع عمومی
7- تهیه پیش نویس آیین نامه های مورد لزوم جهت طرح و تصمیم گیری در هیئت مدیره
8- نظارت و ایجاد هماهنگی در فعالیت شعب، نمایندگی ها و دفاتر
9- پیشنهاد برگزاری جلسه مجمع عمومی فوق العاده با ذکر علل موجه برای تصویب به هیئت مدیره
10- انجام سایر وظایف و اختیاراتی که طبق اساسنامه و قوانین و مقررات مربوطه به مدیرعامل محول شده یا بشود.
ماده 33. حقوق و مزایای مدیرعامل به وسیله هیئت مدیره تعیین می شود.
در صورتی که مدیرعامل از اعضاء هیئت مدیره نباشد بدون داشتن حق رأی می تواند در جلسات هیئت مدیره شرکت نماید.
ماده 34. مدت مأموریت مدیرعامل از مدت مأموریت هیئت مدیره تجاوز نخواهد کرد و تغییر یا تجدید انتخاب او نیز بلامانع است و به هر صورت مدیرعامل در صورت انقضاء مدت مأموریت موظف است تا تعیین جانشین وظایف محوله را انجام دهد.
فصل سوم: بودجه و مواد اولیه
ماده 35. بودجه انجمن از طریق ذیل تأمین می شود:
کمک اعضاء هیئت مدیره
کمک خیرین
ماده 36. درآمد و هزینه های انجمن در دفاتر قانونی ثبت و شرح بیلان آن حداکثر تا دو ماه پس از پایان هر سال مالی به مراجع ذی ربط ارائه خواهد شد.
تبصره 1: هیئت مدیره مکلف است کلیه درآمدهای حاصله سالانه را مطابق اساسنامه صرف اهداف و وظایف نماید. چنانچه وجوهی مازاد بر هزینه های انجمن
موجود است در حساب مخصوصی بنام انجمن نزد یکی از بانک های رسمی ایران نگهداری نماید.
تبصره 2: سال مالی انجمن منطبق با سال شمسی بوده و همواره به پایان اسفندماه ختم می شود.
تبصره 3: مکاتبات رسمی انجمن با امضای مدیرعامل صورت می پذیرد.
تبصره 4: کلیه مدارک، پرونده ها و مکاتبات در دفتر مرکزی نگهداری می شود.
تبصره 5: مصوبات و صورت جلسات هیئت مدیره در دفاتر مخصوص به ترتیب تاریخ ثبت و به امضای اعضاء ذی ربط خواهد رسید.
ماده 37. هیئت مدیره مکلف است هرگونه تغییر یا اصلاح اساسنامه را به مرجع صادرکننده پروانه فعالیت اعلام نماید و در صورت موافقت مرجع صدور پروانه به تصویب مجمع عمومی رسانده و نتیجه آن را برای انجام تشریفات اداری ثبت به مرجع صدور پروانه اعلام نماید.
ماده 38. هیئت مدیره مکلف است محل انجمن و تغییرات بعدی آن را به مرجع صادرکننده پروانه فعالیت اعلام نماید.
ماده 39. انجمن دارای سربرگ، مهر و یا آرم مخصوص خواهد بود که متن آن تصویب هیئت مدیره و برابر مقررات قانون تهیه خواهد شد. هیئت مدیره مکلف است نمونه سربرگ، مهر و آرم تهیه شده را به مرجع صادر کننده پروانه فعالیت و ثبت شرکت ها ارسال نماید.
تبصره: هیئت مدیره در حفظ و حراست از مهر و آرم مسئولیت قانونی دارد.
ماده 40. انحلال: در صورت انحلال انجمن مجمع عمومی فوق العاده حداقل 3 نفر را به عنوان هیئت تصفیه انتخاب و این هیئت موظف خواهد بود پس از رسیدگی به حساب ها و تصفیه بدهی ها و وصول مطالبات باقیمانده و تعیین دارایی مسلم اعم از منقول و غیرمنقول دارایی انجمن را به تصویب مجمع عمومی فوق العاده برساند. هیئت مذکور موظف است نتیجه را به مجمع صادر کننده پروانه فعالیت ارائه نماید.
تبصره 1: مجمع عمومی فوق العاده موظف است دارایی سازمان را پس از انحلال که با نظارت مرجع صدور پروانه به یکی از سازمان های مردم نهاد با موضوع فعالیت مشابه تعیین می گردد، واگذار نماید.
تبصره 2: تصفیه امور مربوط بر طبق مفاد اساسنامه و قوانین موضوعه صورت خواهد پذیرفت.
تبصره 3: هیئت تصفیه از بین خود یک نفر را به عنوان مدیر تصفیه انتخاب می نماید.
تبصره 4: مدیر تصفیه موظف است یک نسخه از گزارش را به مرجع صدور پروانه و
ثبت شرکت ها ارائه نماید.
ماده 41. چنانچه فعالیت های مندرج در اهداف این اساسنامه نیازمند کسب مجوز خاص از سایر دستگاه های دولتی باشد انجمن موظف است نسبت به کسب مجوز مورد نظر اقدام نماید.
ماده 42. مواردی که در این اساسنامه پیش بینی نشده است بر اساس آئین نامه ذی ربط تأسیس و فعالیت سازمان های مردم نهاد و عمومات قانون تجارت عمل خواهد شد.
ماده 43. این اساسنامه مشتمل بر 3 فصل و 43 ماده و 35 تبصره در نشست مورخ 30/08/1392 مجمع عمومی مؤسس به تصویب رسید.(1)
ارتباطات
این مرکز برای تسهیل و تسریع در اطلاع رسانی و ارتباطات خود با جامعه هدف، مدیران دولتی و اقشار جامعه، دو سامانه را فعال کرده است: یکی کانال تلگرام و دوم سایت اینترنتی.
کانال سماوات در تلگرام به منظور سهولت در اطلاع رسانی بین مراکز مدتهاست فعالیت خود را آغاز نموده و مدیران محترم مراکز می توانند اطلاعات مراکز تحت مدیریت خود را به ادمین کانال جهت انعکاس در کانال ارسال نمایند.
نشانی دبیرخانه مرکزی: تهران، خیابان کریم خان زند، خیابان استاد نجات اللهی (ویلای جنوبی)، نبش کوچه جرج جرداق (افشین سابق)، پلاک 269، ساختمان پردیس ویلا، طبقه ششم.
تلفن دبیرخانه: 88925845
فاکس دبیرخانه: 88926419
وب سایت: www.samavat.org
ایمیل سماوات: samavat95@yahoo.com
نشانی کانال تلگرامی سماوات: www.telegram.me/samaavaat
ادمین کانال سماوات: z_atashak@
1) . سایت سماوات.
فصل سوم: محوریت رعد الغدیر
اشاره
سماوات با استقبال رعد الغدیر متولد شد یا به قول ساعد مطهری سماوات با پذیرفتن پیشنهاد ایشان به تدریج عملی شد. یعنی مدیران رعد الغدیر و کاشانه مهر کاشان تصمیم گرفتند با ایجاد شبکه ای، هماهنگی بین مراکز افزایش پیدا کند. نیز این شبکه بین رعد الغدیر و مراکز مرتبط به رعد ایجاد شد. از این رو می توان مدعی شد سماوات به عنوان یک شبکه از چند جهت مدیون رعد الغدیر است.
این فصل به بررسی و معرفی رعد الغدیر و مراکز وابسته به آن به عنوان زمینه ایجاد کننده می پردازد:
رعد در سال 1363 در دو اتاق در درمانگاه غیاثی در یافت آباد شروع به کار کرد. در سال 1372 به دو دسته تفکیک شد؛ یک گروه در رعد غرب تهران به نام مجتمع آموزشی رعد و شعبه دیگر به نام مجتمع آموزشی نیکوکاری در جنوب غرب تهران در سال 1380 و در بلوار خلیج شروع به کار کرد.
بنابراین مجتمع آموزشی رعد به صورت یک تشکل از سال 1372 در شهرک غرب تهران شروع به کار کرد؛ ولی از سال 1380 رعد الغدیر با نام شعبه جنوب غرب مجتمع آموزشی نیکوکاری رعد در بلوار خلیج فارس شروع به کار کرد و در سال 1386 به صورت مستقل ثبت شد و با تشکیلات خاص خودش در محله یافت آباد کارش را شروع کرد.
رعد الغدیر از سال 80 تاکنون یعنی حدود 16 سال است فعالیت و سابقه دارد. سید ساعد مطهری درباره تأسیس رعد گزارشی نوشته که به لحاظ تاریخی اهمیت دارد: «ابتدا و به ساکن من دفتر هماهنگی (اطاق فکر) را در رعد شهرک غرب بنا به پیشنهاد آقای میرزاخانی با همکاری پنج نفر دیگر تشکیل دادم ولی به دلیل کندی هیئت مدیره رعد در اجرا و ناهماهنگی با اعضای دفتر، پنج نفر از هفت عضو از ادامه کار خودداری کردیم. علی رغم اجابت درخواست رئیس هیئت مدیره (آقای میرزاخانی) در تأسیس رعد گیلان و عضو بودن در هیئت امناء آن، چندین بار در فاصله تعطیل کردن دفتر هماهنگی و تأسیس رعد گیلان آقای سلطان زاده از اینجانب جهت همکاری با رعد الغدیر دعوت نمود که با تشکیل دفتر هماهنگی در رعد شهرک غرب به همکاری با رعد الغدیر مشغول شدم. در این زمان پیشنهاد تشکیل شبکه ای از خیریه ها را دادم؛ البته گفت وگوهایی با آقای نوری انجام شد تا
اینکه به نشست نیاسر منجر شد و آقای هادی پور و دیگران برای همکاری دعوت شدند. تصمیم گیری و برنامه ریزی در شیوه عمل، به پیشنهاد من اولین گردهمایی به سمینار بین المللی تغییر ماهیت داد. برای تأمین بودجه از کاشانه مهر کاشان دعوت به همکاری شد و سپس از ژاپن هیرو سونادا و از دفتر فرهنگ معلولین یک گروه و آقای هادی پور دعوت شدند. نیز از آلمان و پاکستان و لبنان و عراق هم دعوت شده بودند. یادم نیست توسط چه کسی دعوت شدند و خیریه هایی که آقای سلطان زاده می شناختند و رعد گیلان که در شرف تأسیس بود توسط اینجانب دعوت به عمل آمد».
تأسیس و آغاز فعالیت ها
در معرفی مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر گفته شده، مؤسسه ای است غیر دولتی، عام المنفعه و مردم نهاد که در راستای اهداف اساسنامه خود در زمینه آموزش، توانبخشی و اشتغال زایی برای معلولین جسمی - حرکتی به صورت کاملاً رایگان به ارائه خدمت می پردازد.(1)
آقای علی سلطان زاده دارای مدرک مهندسی مکانیک از دانشگاه شریف محور رعد الغدیر است و درباره این تشکیلات گفته است:
فکر اولیه ایجاد مؤسسه نیکوکاری رعد، به سال 1363 برمی گردد که در آن سال و در اوج جنگ تحمیلی و بمباران های شهری از سوی رژیم بعثی صدام، سه نفر از مهندسین مسلمان جمع شدند و اعلام کردند این جوانان عزیز ما که به جبهه های می روند، تعدادی از آنها شهید می شوند و عده ای که به صورت جانباز برمی گردند درست نیست یک رزمنده 18 ساله که در جبهه قطع عضو یا قطع نخاع شده تا آخر عمر در خانه بماند. به امید آنکه سر ماه بنیاد شهید بیاید حقوق ماهانه به او بدهد. ما به عنوان مهندسین این مملکت وظیفه ای داریم که برای اینها فکری کنیم و معتقد بودند تا جنگ هست این کار را به عنوان الگوی کوچکی ادامه دهند و بعد از پایان جنگ نتیجه اش را به مسئولان مملکت ارائه کنند و برای کل معلولین سراسر
1) . بروشور رعد الغدیر.
کشور اجرا کنند تا آنها محتاج به دیگران نباشند و بتوانند مستقل زندگی کنند.(1)
از سال 1366 این مرکز ایجاد و در دو اتاق در درمانگاه خیریه غیاثی یافت آباد مستقر گردید. بعد از آن به خیابان راهپیما مقابل دخانیات منتقل شد و در پارکینگ آموزشگاه نابینایان ابابصیر مستقر گردید. پارکینگ را به آموزشگاه نقشه کشی ساختمان و سیم پیچی برق تبدیل کرد. منتها چون تعداد جانبازانی که مراجعه می کردند کم بود، به مرور معلولین جسمی و حرکتی که معلولیت ذهنی نداشتند هم پذیرش شدند. بعد از آن در سال 72، عذر ما را خواستند تا اینکه در شهرک غرب زمینی از آموزش و پرورش گرفته و بعد از ساختن دو اتاق کار را شروع کردند. همان جا اکنون توسعه یافته و 4200 مترمربع بنا دارد و مرکزی برای آموزش معلولان جسمی و حرکتی است. بعد به فکر توسعه این مرکز در استان ها افتادند. در یزد، مرکز مشابه اش راه اندازی شد. سپس برای منطقه محروم تهران فکر شد و با تحقیقات اولیه بلوار خلیج فارس انتخاب شد و در حوالی بزرگراه فتح شعبه جنوب غرب دایر شد. بعد از آن چون جای مؤسسه کوچک و استقبال زیاد بود، در یافت آباد زمینی از شهرداری دریافت کردیم و ساختمان کنونی رعد الغدیر احداث شد و شعبه مجتمع نیکوکاری رعد به این مکان منتقل شد و رعد الغدیر در سال 1386 به ثبت رسید.
علی سلطان زاده مدیرعامل مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر درباره نحوه آغاز به کار رعد اینگونه گزارش داده است: 300 متر زمین را در سال 1383 از شهرداری گرفتیم و با 500 هزار تومان موجودی، کلنگ این ساختمان را به زمین زدیم و ظرف 8 ماه مردم حدود 90 میلیون تومان کمک کردند و این ساختمان با 450 مترمربع فضا ساخته شد. بعد از آن هم کمک خیرین ادامه یافت و به طبقات آن اضافه کردیم سال 93 هم مردم کمک کردند و طبقه سوم آن تکمیل شد.(2)
خط مشی
مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر از جمله تشکل های غیر دولتی است که به منظور ارتقای توانایی های افراد توان یاب (معلولین جسمی - حرکتی) در سال
1380 به همت چند تن از افراد نیکوکار و خیّر در منطقه جنوب غرب تهران و در منزلی استیجاری واقع در بلوار خلیج فارس، شهرک سینا، کوچه منتظرالمهدی تأسیس گردید.
این مجتمع، آموزش را به عنوان ابزاری مؤثر و مفید سرلوحه فعالیت های خویش قرار داده و معتقد است برای ارتقای توانایی های این عزیزان هیچ ابزار و وسیله ای مؤثرتر از آموزش نمی باشد.
از آنجایی که امکانات مکان مورد استفاده به هیچ وجه در شأن و منزلت کارآموزان مجتمع نبود؛ لذا هیئت مدیره در تلاشی پیگیر و مستمر در ارتباط با شورای اسلامی شهر تهران و شهرداری منطقه 18، سرانجام زمینی به مساحت 300 متر مربع را در پارک شهدای یافت آباد در اختیار گرفت.
نقشه های معماری و محاسباتی توسط خیّرین تهیه و اقدامات اجرایی ساخت 650 متر بنا آموزشی در تاریخ 3/10/83 شروع گردید و حال با الطاف خداوند و کمک های خیرین خداجوی این مجتمع از ابتدای شهریورماه 1384 همزمان با شب میلاد با سعادت حضرت مهدی عج اللّه تعالی فرجه الشریف به مرحله بهره برداری رسیده است.
متولیان مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر از ابتدای شکل گیری مجموعه بر آن شدند که خدمات آموزشی و توانبخشی حرفه ای را به صورت «صد درصد رایگان» ارائه کنند تا معلولین جامعه از خدمات مؤسسه بهره مند شده و در جهت نیل به خود اشتغالی و خودکفایی اقتصادی و حفظ و تقویت عزت نفس و کرامت انسانی خویش گام بردارند. با توجه به اینکه در رعد الغدیر «توانمندسازی فرد معلول» نخستین گام محسوب می گردد، لذا مؤسسه به عنوان یک نهاد آموزشی و نیکوکاری خدمات خود را در سه زمینه «آموزش فنی و حرفه ای منجر به اشتغال»، «توانبخشی» و «خدمات حمایتی» ارائه می نماید.
مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر پس از انجام مراحل قانونی و دریافت مجوز لازم از نهادهای مرتبط سرانجام در مهرماه 1386 به شماره 21700 به ثبت رسید و فعالیت های خود را مستقلاً ادامه می دهد.
در حال حاضر تعداد 120 نفر توان یاب دختر و پسر در طول هفته در دو شیفت صبح و بعدازظهر از خدمات آموزش فنی و حرفه ای توانبخشی و حمایتی صد
درصد رایگان مجتمع بهره مند می باشند.(1)
بخش های اداری و وابسته
رعد الغدیر دارای چندین قسمت اداری است، که به اقتضای ضرورت ها تأسیس شده و جهت تأمین نیازهای معلولان است.
گروه بانوان همیار: جمعی از بانوان نیک اندیشی هستند که در قالب کمیته های مشخص (ازدواج و تأمین جهیزیه - درمانی و پزشکی - اردویی - آموزشی - اشتغال و...) در فعالیت های ذیل مجتمع را یاری می دهند:
جذب کمک های مردمی (نقدی و غیر نقدی)
مشارکت در برگزاری اردوهای فرهنگی - سیاحتی داخل و خارج از شهر
برگزاری جشن ها و بازارچه های خیریه مختلف در طول سال
جمع آوری نذورات
بازدید از منازل کارآموزان نیازمند
مشارکت در اجرای برنامه های فرهنگی درون مؤسسه
شناسایی معلولان منطقه و معرفی آنان جهت بهره مندی از خدمات به مؤسسه
تهیه و توزیع ارزاق در مناسبت های خاص به توان یابان تحت پوشش مؤسسه
معرفی مؤسسه به سایرین و جذب پتانسیل های حمایتی آنان در جهت رشد و ارتقاء خدمات مؤسسه
تهیه جهیزیه جهت توان یابان در شرف ازدواج
تلاش در جهت اشتغال توان یابان در ارتباط با سایر سازمان ها و شرکت ها(2)
دندانپزشکی: با توجه به اهمیت امور درمانی علی الخصوص دندانپزشکی معلولین خاصی چون C.P و با توجه به عدم پاسخگویی مناسب سازمان ها و مراکز درمانی جهت خدمت رسانی به این عزیزان به لطف خداوند، یاری انسان های نیکوکار و دندانپزشکان نوع دوست اولین و تنها کلینیک دندانپزشکی ویژه معلولین جسمی و حرکتی با عنوان کلینیک دندانپزشکی رعد الغدیر اوایل اردیبهشت ماه سال 1388 آغاز به فعالیت نمود.
هدف از راه اندازی این کلینیک ارائه خدمات دندانپزشکی رایگان ویژه توان یابان نیازمندی می باشد که امکان بهره مندی از خدمات درمانی را ندارند.
این کلینیک در حال حاضر دارای 3 یونیت مجهز دندانپزشکی و وسایل احیای بیمار (C.P.R) می باشد. همچنین کلینیک رعد الغدیر مجهز به سیستم استریلیزاسیون پیشرفته جهت مبارزه با انواع بیماری های عفونی، ایدز و هپاتیت می باشد.
کلینیک رعد الغدیر دارای 2 دستیار دندانپزشک و حدوداً 30 دندانپزشک است که به صورت افتخاری جهت درمان عزیزان توان یاب است.
مددکاری: این واحد وظیفه پیدا کرد تا با شناسایی مددجویان و نوع نیازشان در جهت رفع آن به شکل مناسب برآید. در همین زمینه به جهت ترویج فرهنگ دستگیری از نیازمندان، به تعداد بسیاری از توان یابان و نیازمندان داخل و خارج از مؤسسه خدمات رایگان در زمینه های: آموزشی، درمان، تأمین جهیزیه، تأمین ایاب و ذهاب، کمک هزینه تحصیل، ارائه ارزاق به صورت فصلی ارائه شده است.
ارتباط با سازمان های خدمتگزار در زمینه تأمین نیاز ضروری مددجویان، برای تسهیل شرایط آنها از قبیل:نیازهای درمانی، تأمین جهیزیه، تأمین هزینه تحصیل، ایجاد کار، از دیگر وظایف واحد مددکاری مؤسسه به شمار می آید که بر همین اساس درصد قابل توجهی از مسائل مددجویان محترم از طریق معرفی و مشورت با این مؤسسات ترفیع یافته و ضریب امیدواری، اعتماد به نفس و اتکاء به توانمندی هایشان تا حد قابل توجهی در اذهان آنها افزایش یافته است.
خدمت رسانی به سادات ایتام، توان یاب و سرپرست خانوار از خدمات دیگر این واحد می باشد که در حال حاضر تعداد کثیری از عزیزان سادات از خدمات این مؤسسه در زمینه های مختلف و به صورت موردی، موقت و دائمی از خدمات رایگان دندانپزشکی، کاردرمانی، گفتار درمانی، حمایت های تحصیلی، مرمّت منزل، حمایت های آموزشی بهره مند می شوند.
تأمین هزینه های فوق و ایجاد فضای فکری مناسب برای سادات توان یاب عزیز، از محل سهم سادات، با کسب اجازه از حجت الاسلام شهرستانی، نماینده محترم مرجع عالیقدر تشیّع، جناب آقای آیت اللّه سیستانی (زیدعزه) انجام می شود.
اگرچه نمی توان به طور تأکیدی ریشه های فقر و آسیب های ناشی از آن را خشکاند ولیکن اعتقاد خادمین مؤسسه رعد الغدیر سبز کردن اندیشه های نو در افکار آماده تمامی توان یابان است که توفیق خدمتشان را خداوند متعال به آنها
ارزانی داشته و آرزویشان بارور شدن روحیه خستگی ناپذیری برای خدمت به این نعمات الهی است.(1)
توانبخشی: کار درمانی شاخه ای از دانش توانبخشی است و در واقع علم و هنر استفاده از فعالیت های هدفمند جهت افزایش استقلال و بهبود ADL (مهارت های روزمره زندگی) در انواع بیماران با ضایعات مختلف می باشد. لذا واحد توانبخشی مؤسسه از اواسط مردادماه 1385 با حمایت مالی خیرین محترم آغاز به کار نمود. عمده فعالیت های توانبخشی قابل ارائه مؤسسه با توجه به شرایط و سن گروه مخاطب در زمینه کاردرمانی و بعضاً فیزیوتراپی می باشد.
این واحد در حال حاضر 6 روز هفته (در ساعات 8 الی 14) مشغول به پذیرش مراجعان می باشد و در طی یک دوره درمانی 20 جلسه ای (با تشخیص کارشناس مربوط تعداد جلسات متغیر می باشد) توان یابان تحت پوشش قرار می گیرند. از ابتدای تأسیس این واحد تاکنون تعداد بسیار کثیری از توان یابان مؤسسه توسط این واحد پذیرش شده اند که شامل معلولیت هایی چون MS: میوپاتی - CP - گیلنباره - SMA - اختلالات مخچه ای - ضایعه نخاعی - مشکلات تعادلی - CMT - ضربه مغزی و... می باشد.
پاره ای از اهداف کلی کاردرمانی در مرکز رعد الغدیر با توجه به نیازمندی های کارآموزان عبارت است از:
1- تقویت عضلانی و جلوگیری از ضعیف شدن عضلات از طریق برنامه های تقویتی مستمر
2- افزایش دامنه حرکتی مفاصل و جلوگیری از محدود شدن آنها در اکثر بیماری های عضلانی - اسکلتی و عصبی
3- آموزش مجدد حرکت و انقباض عضلانی در مواردی که عضله ای برای مدتی به علل مختلف بدون فعالیت مانده است.
4- جلوگیری از تشکیل و تشدید تغییر شکل ها (deformity) و اصلاح آن در حد امکان
5- تجویز و آموزش نحوه صحیح استفاده از وسایل کمکی از قبیل: عصا، واکر،
1) . طی تفاهم نامه ای که با خیریه جوادالائمه در سال 1395 منعقد کردیم خدمات مددکاری مؤسسه را به خیریه مذکور واگذار نموده ایم.
ویلچر، بریس و...
6- آموزش طرز صحیح انواع وضعیت های ایستادن، نشستن، خوابیدن، فعالیت های حرفه ای و روزمره برای آنکه صدمه های ناشی از هر کدام به حداقل برسد.
7- آموزش و کاهش میزان اختلالات حسی، لمس، حرارت، حس عمقی، تعادل و...
8- آموزش نحوه انجام تمارین به منظور ازدیاد قدرت و سرعت در انجام کارها
9- انجام تمامی فعالیت ها جهت مستقل ساختن بیمار در انجام زندگی روزمره و کسب استقلال نسبی در انجام کارها(1)
خدمات توانبخشی کودکان: خدمات کاردرمانی و گفتاردرمانی برای کودکان و نوجوانان از شیرخوارگی تا 12 سالگی از سال 1390 در ساختمان خیابان جیحون و از سال 1394 در ساختمان مرکزی مؤسسه آغاز به کار کرده است و این خدمات همچنان ادامه دارد.
حمایت: در کنار خدمات آموزشی و توانبخشی که به صورت مستمر جریان دارد خدمات جانبی و حمایتی به منظور افزایش تسهیلات به توان یابان ارائه می شود که عبارت اند از:
خدمات پزشکی و درمانی رایگان (با حضور پزشک متخصص عمومی، متخصص زنان) به صورت مستمر و یکبار در هفته
خدمات مشاوره ای (ازدواج - خانوادگی - تحصیلی - اشتغال) و دوره های آموزشی مهارت های زندگی و افزایش اعتماد به نفس به صورت فردی و گروهی
سرویس ایاب و ذهاب رایگان از پاره ای از نقاط تهران
برپایی اردوهای زیارتی، سیاحتی و تفریحی به صورت مدون در هر ترم به منظور حضور اجتماعی بیشتر معلولین در جامعه و افزایش روحیه آنان
بازدید از منازل توان یابان و ارائه خدمات حمایتی و مددکاری
هماهنگی مراکز فرهنگی - ورزشی جهت استفاده از امکانات ورزشی (استخر و سونا) به صورت رایگان برای توان یابان
1) . همان، ص 51-52.
کاریابی.
ارتباط با سایر سازمان های غیر دولتی و خیریه جهت رفع مسائل و نیازهای مددجویان در زمینه های مختلف خانوادگی - درمانی - ازدواج - تحصیلی.(1)
مرکز حرفه آموزی کوثر(2)
مرکز حرفه ای کوثر شهر ری واقع در محله 13 آبان، به عنوان واحدی وابسته به مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر می باشد که به منظور ارائه خدمات، آموزش فنی و حرفه ای، و کارآفرینی و اشتغال زایی به گروه های معلولین جسمی و حرکتی و زنان سرپرست خانوار؛ طی تفاهم نامه ای 5 ساله بین این مؤسسه و شهرداری منطقه 20 تهران؛ به صورت امانی و بدون اخذ اجاره در اختیار این مؤسسه قرار گرفته است.
پس از واگذاری این مرکز در بهمن ماه 1393 از سوی معاونت فرهنگی اجتماعی و امور بانوان شهرداری منطقه 20، کلیه اقدامات عمرانی، مناسب سازی و تجهیز مکان با حمایت خیرین آغاز و مرکز در کمتر از سه ماه به مرحله بهره برداری رسید.
راه اندازی کارگاه نگار: کارگاه تولید انواع عرقیات گیاهی با برند نگار فعالیت رسمی خود را از خرداد 1393 آغاز نمود این کارگاه تولیدی به همت یکی از توان یابان کارآموخته مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر که دارای مدرک دانشگاهی در رشته فناوری گیاهان دارویی می باشد کار خود را به منظور تولید انواع عرقیات گیاهی شربت های سنتی و کرم های گیاهی آغاز نموده است.
کارگاه خیاطی: در راستای طرح توانمندسازی زنان بد سرپرست و بی سرپرست منطقه 20 تهران، کارگاه خیاطی «کوثر» به منظور تولید انواع پوشاک زنانه و مردانه، البسه کار شرکتی، مانتوهای مدارس، ارگان های بیمارستانی و... با ظرفیت اشتغال برای 5 نفر دایر شده است.
کارگاه صبحانه نان و ریحون: کارگاه تولید و بسته بندی صبحانه سالم از ابتدای سال 1394 کار خود را با هدف عرضه انواع صبحانه سالم در ایستگاه های منتخب مترو با مشارکت معاونت فرهنگی و اجتماعی شرکت بهره برداری مترو آغاز نمود. در
حال حاضر این کارگاه در زمینه تولید انواع بسته های صبحانه، پذیرایی ادارات، مؤسسات و مجالس فعالیت می نماید.
کارگاه لیلیا: این کارگاه به همت یک خانم سرپرست خانوار در زمینه تولید انواع تابلوهای معرق و منبت، جعبه های کادویی منقوش با برند "لیلیا" مشغول به کار می باشد.
برگزاری کلاس آموزشی: استفاده از خدمات آموزشی این مرکز برای معلولین و زنان سرپرست خانوار به صورت کاملاً رایگان می باشد.
در این مرکز دوره های آموزش منجر به اشتغال در زمینه های "کامپیوتر" و "صنایع دستی و هنری" ارائه می شود.
اشتغال و کاریابی: یکی از بخش فعال رعد الغدیر تأمین شغل برای افراد دارای معلولیت است. تا کنون این اقدامات را انجام داده است.
کارگاه حمایتی خیاطی: رعد اقدام به راه اندازی کارگاه حمایتی خیاطی در مکان مؤسسه نمود. کارآموزان پس از طی دوره کارورزی 6 ماهه و اشتغال به کار حرفه ای در طول مدت 2 سال و دریافت حق الزحمه به کارآموختگانی توانمند در رشته چرخکاری (راسته دوزی و سردوزی) تبدیل می شوند و می توانند به صورت فردی دارای مهارت و مستقل در جامعه مشغول به کار شوند. پس از پایان دوره کارورزی و اشتغال موقت؛ توان یابان دارای مهارت بالا در کارگاه خیاطی جای خود را به کارورزان کار آموخته جدیدتر می دهند و این فرآیند همچنان ادامه دارد. در حال حاضر تعداد 20 نفر در این کارگاه به صورت تمام وقت مشغول به فعالیت در زمینه کلیه امور دوخت و دوز (البسه کار و بیمارستانی، مانتو مدارس و...) می باشند.
مشاغل خانگی: مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر در راستای حمایت از اشتغال افراد دارای معلولیت های حاد که متأسفانه به دلیل شدت معلولیت و یا به علت مهیا نبودن بسترهای لازم جامعه برای انجام فعالیت های اجتماعی بعضاً مجبور به انزوا و خانه نشینی می باشند، سعی نموده اند تا از طریق ارائه آموزش های به روز و منطبق با نیاز بازار کار با ارائه دوره های متعدد هنری و صنایع دستی فضایی را جهت خود اشتغالی این عزیزان در منزل را فراهم آورد. این مجموعه از طریق خرید محصولات تولیدی توان یابان در زمینه های گوناگون هنری، و عرضه آن از طریق برپایی نمایشگاه های خیریه سالانه به صورت داخلی و خارجی و یا فروش و هدیه آن به
شرکت ها و سازمان های دولتی و خصوصی حمایت های لازم را از امر خود اشتغالی معلولین به انجام می رساند.
بازارچه صنایع دستی: بازارچه صنایع دستی مؤسسه رعد الغدیر به منظور توانمندسازی و مستقل شدن کارآموزان جهت مشاغل زود بازده تأسیس گردیده و در راستای این امر تعدادی از کارآموزان و کارآموختگان پس از پشت سرگذاشتن دوره های مختلف به صورت مستقل در خارج از محیط مؤسسه مشغول به فعالیت می باشند.
کارگاه صنایع چوب: کارگاه صنایع چوب مؤسسه، در محل کانکس های مؤسسه فعالیت خود را آغاز کرده است و در حال حاضر 4 نفر از توان یابان مؤسسه در آنجا فعالیت می کنند و انواع غزال های چوبی در ابعاد مختلف - تابلوهای معرق منبت، معرق خط و معرق مینیاتور را تولید می نمایند.
کارگاه حمایتی مونتاژ: کارگاه مشارکتی مونتاژ سیم فندک گاز در سال 1391 با اشتغال 3 نفر توان یابان به مدت یکسال شروع به فعالیت نمود.
کارگاه قابسازی: کارگاه قابسازی رعد الغدیر در محل کانکس های مؤسسه مشغول به کار می باشد و انواع قاب های pvc را تولید می کنند و یک نفر از کارآموختگان در آن فعالیت می نمایند.(1)
کانکس اغذیه: کانکس اغذیه با واگذاری به یک نفر از کارآموختگان فعالیت خود را به صورت مستقل آغاز نمود.
کانکس بوفه: این کانکس نیز با اشتغال یک نفر از کارآموختگان فعالیت می نماید.
کاریابی: کلیه کارآموزان مؤسسه پس از طی دوره های آموزشی و اخذ مدارک فنی و حرفه ای به واحد کاریابی مؤسسه مراجعه و در بانک اطلاعات مشاغل ثبت نام و در صورت نیاز حامیان، شرکت ها و ارگان های مرتبط با مؤسسه جهت اشتغال معرفی می گردند.
از بدو تأسیس مؤسسه تا به امروز بیش از 100 نفر توسط این واحد به مراکز مختلف معرفی و مشغول به کار شده اند.
1) . در یک سال اخیر به علت کمبود جا و کمبود کار، این کارگاه ها تعطیل شدند. (علی سلطان زاده)
برگزاری دوره های آموزشی: رعد الغدیر با ارتباط با سازمان جهانی کار ILO و عضویت رسمی در سازمان جهانی آموزش های مهارتی TVTO تلاش کرده تجارب کشورهای پیشرفته را اقتباس کرده و در ایران اجرایی کند. در گام نخست تلاش کرده به معلولان توانایی های لازم از طریق آموزش بدهد. از این رو دوره های مختلف حرفه وفن، رایانه، هنر و غیره برگزار کند.(1)
گسترش و مشابه سازی
مدیریت رعد الغدیر پس از یک دهه فعالیت در حوزه هایی که نام برده شد تلاش کرد، مراکزی در شهرهای مختلف مشابه سازی کند. یعنی مراکزی پدید آورد یا مرکز موجود را تجهیز و سازمان دهی کند تا در راستای دیدگاه های رعد الغدیر فعال یا فعال تر گردد. در واقع رعد درصدد صادرات فناوری و دستاوردهای خودش به همه شهرهای ایران بوده است. تا از این طریق یک رعد الغدیر در تهران تبدل به ده ها رعد در شهرهای مختلف شود.
اما از سال 92 فکر تشکیل سماوات مطرح شد تا به جریان افتادن صادرات فناوری و جریان مشابه سازی را اولاً سرعت بدهد؛ ثانیاً ضابطه مند و حساب شده نماید. یعنی سماوات موظف است هماهنگی های لازم را به عمل آورد تا مراکز شهرها با رعد الغدیر داد و ستد تجربیات و رفت و آمد حساب شده و تحت ضوابط مقبول داشته باشند.
مراکز مشابه یا همسو
هر یک از مراکز ما در تهران تلاش کرده اند از مراکز شهرستانی یارگیری کنند تا در شرایط خاص به مدد هم آمده و یکدیگر را یاری رسانند. کانون ناشنوایان ایران اولین مرکزی بود که در تهران در سال 1337 تأسیس شد و در شهرهای مختلف یارگیری کرد.
پس از آن انجمن نابینایان ایران و بعد جامعه معلولان ایران و در سال های
1) . همان، ص48.
اخیر مجمع هم اندیشی، گروه تشکل های همسوی رعد مرکز، کمپین پیگیری قانون جامع معلولان، شبکه نابینایان چاوش، کانون سراسری تشکل های مردم نهاد بهزیستی، شبکه سلامت وابسته به رعد الغدیر و قبل از همه سماوات تشکیل شده است. آقای مطهری از قول آقای سلطان زاده نقل می کند که چون وزارت کشور در زمان درخواست پروانه با ایجاد شبکه مخالف بود، زمانی طولانی صرف شد تا پروانه اخذ شود.
هنوز مطالعه جامع درباره علل و عوامل پیدا و پنهان شکل گیری این شبکه ها، نیز علل ناکارآمدی و یا عدم موفقیت آنها و آسیب شناسی آنها انجام نشده است و بسیاری منتظراند تا سرنوشت شبکه ای مثل سلامت به کجا می رسد. البته نظراتی در برخی محافل خصوصی مطرح می شود و برخی با نگاه بدبینانه انگیزه اصلی مؤسسین شبکه ها را دستیابی به اقتدار برای چانه زنی در مبادلات و معادلات قدرت در سطح بالای مدیریتی می دانند و تحلیل می کنند سران این شبکه ها در خفا با مدیران ارشد دولتی ارتباط دارند و پس از رسیدن به هدف و تأمین انگیزه شان، معمولاً فتیله شبکه را پایین می کشند.
البته همه اینها ذهنیت ها و سخنانی که هنوز در عمل آزمون نشده و رخدادهای آتی نشان دهنده صحت و سقم آنها است.
اینجا به ابعادی از سماوات می پردازیم و فارغ از مباحث نظری به تحلیل واقعیت های موجود اقدام می کنیم.
کارآمدی و اهمیت
معلولان ایران به حدی از ارتقای علمی، فرهنگی و درجه ای از مدارج مقبولیت اجتماعی دست یافته و بسیاری از آنان به پست های مهم و مرجع مثل وکالت، استادی دانشگاه، نویسندگی، روزنامه نگاری و غیره رسیده اند. از طرف دیگر مقاومت برای حل مشکلات آنها هم فراوان است و نیاز مبرم به اتحاد و وحدت دارند. لازم است در هر شهر و در کل کشور نیروهای خود را بسیج و با تعاون و مساعدت یکدیگر و حل مشکلات همدیگر بتوانند در کل کشور به نیروی بی بدیلی تبدیل شوند که در مقابل افراد مانع تراش، بتوانند ایستادگی نمایند.
جامعه هدف به درجه ای از رشد مادی و معنوی رسیده ولی لازم است تفکر خودگردانی در آحاد این جامعه به یک ایده جدی و عملی تبدیل گردد و هر یک از معلولان احساس کنند در مقابل همنوعان معلول خود مسئولیت و تعهد دارد.
اما تا وقتی معلولان نویسنده، به موضوعات معلولیتی نمی پردازند و پرداختن به
موضوعات معلولان را عار و کسر شأن خود می دانند؛ تا وقتی که معلم معلول به جای رسیدگی به فرزندان دارای معلولیت ترجیح می دهد به دانش آموزان عادی بپردازد؛ تا وقتی نیکوکار دارای معلولیت به جای تأمین نیازمندی های آحاد دارای معلولیت به سراغ ساختن مسجد و اطعام برای افراد سالم می رود، هنوز خودگردانی در این جامعه نهادینه نشده و شبکه ها فشل و آسیب پذیر هستند.
بهرحال شبکه سازی از امکانات و توانایی هایی معلولان به معنای راه اندازی تشکل برای هم افزایی و افزایش توانمندی ها و ایجاد تعاون برای حل مشکلات موجود و گسترش روحیه دستگیری از یکدیگر در بین معلولین است و در شرایط حاضر اهمیت و کارآمدی بسیار در اصلاح زندگی معلولین دارد. دولت و رهبری هم بی شک از چنین ایده ای حمایت می کنند زیرا حل مشکلات معلولین موجب برداشته شدن باری از دوش آنان است.
تشکل های مشابه
در ویژه نامه سماوات(نشر رعد الغدیر) مبحثی با عنوان «مراکز مشابه رعد الغدیر» مطرح و چاپ شده است. ده مرکز را به عنوان مشابه به رعد الغدیر معرفی نموده است. متن این مقاله را ذیلاً می آورم و در ادامه ملاحظات و نقد آقای مطهری را هم می آورم:
نظر به گستردگی معلولیت در شهرهای مختلف کشور و نیاز به تأسیس مراکزی جهت توانبخشی و آموزش فنی و حرفه ای منجر به اشتغال این عزیزان با هدف بهره مندی از مواهب زندگی دلپذیر و عادی مانند سایر افراد جامعه، مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر به عنوان سازمانی مردم نهاد در راستای تحقق اهداف اساسنامه خویش و ترویج فرهنگ نیکوکاری اقدام به اجرای طرح حمایت و مشاوره رایگان به افراد علاقمند در امر تأسیس و راه اندازی مؤسسات خیریه مشابه مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر در سطح کشور با شرایط ذیل می نماید.
ماده 1- مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر هیچ گونه تعهد مالی و حقوقی نسبت به مراکز ایجاد شده در شهرهای مختلف کشور ندارد و رابطه فیمابین مؤسسه و مرکز مشابه آن فقط در چارچوب 5 بند ذیل می باشد.
بند1) مشاوره رایگان به افراد علاقه مند در هر شهرستان جهت تأسیس و راه اندازی مؤسسات خیریه مشابه مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر به صورت حضوری یا تلفنی.
بند2) آموزش و کارورزی رایگان نماینده مرکز هر شهر جهت انتقال تجربیات به مدت یک هفته.
بند3) تهیه و تحویل لیست تجهیزات و فرم های آموزشی، اداری و تبلیغاتی جهت مراکز ایجاد شده در هر شهر بر مبنای نیازهای بومی آن شهر.
بند4) برنامه ریزی و اجرای جشن افتتاحیه ویژه مراکز ایجاد شده در هر شهر با همکاری متولیان مرکز مورد نظر.
بند5) حضور نماینده یا نمایندگان مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر در جلسات افراد علاقه مند به تأسیس مراکز خیریه مشابه مؤسسه در هر شهر به منظور انتقال تجربه.
ماده 2- مجری طرح حمایت و مشاوره رایگان، طبق نمودار سازمانی مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر مدیرعامل مؤسسه یا نماینده وی می باشد که زیر نظر هیئت مدیره فعالیت و نتایج کار را در جلسات اعضاء به صورت مکتوب اعلام می دارد.
خادمین این مؤسسه از ابتدای آغاز به فعالیت خود تاکنون بر اساس مواد فوق الذکر در تأسیس مراکز مشابه از طریق حمایت های مالی و مشاوره های حرفه ای موفق به تأسیس مراکز ذیل گردیده اند.
کاشانه مهر کاشان (کمک) در شهر کاشان با همت جمعی از نیکوکاران کاشانی در سال 1386
مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر پاکدشت در شهرستان ورامین با همت جمعی از معلولین شهر پاکدشت در سال 1387
مؤسسه نیکوکاری توان یابان رعد الغدیر فارس در استان شیراز با همت جمعی از نیکوکاران شیرازی در سال 1388
مرکز حرفه آموزی معلولین در شهر بندرعباس با مشارکت انجمن ضایعه نخاعی این استان در سال 1390
مرکز حرفه آموزی و توانبخشی معلولین مهر لیان در شهر بوشهر با مشارکت خیریه باران مهر لیان در سال 1391
مرکز حرفه آموزی و توانبخشی رضوان با مشارکت مرکز خیریه رهروان امام علی علیه السلام در شهر زاهدان در سال 1391
مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر شعبه رسالت با مشارکت شهرداری منطقه 4 در سال 1391
مؤسسه خیریه عطیه سبزوار: با مشارکت خیریه عطیه در سال 1392 در
شهرستان سبزوار
مؤسسه خیریه کودکان بهشت در استان اصفهان
مؤسسه خیریه سینا که در حال حاضر با نام مجتمع توان یابان صبح الوند با مشارکت جمعی از خیرین در استان همدان تأسیس گردید.(1)
انجمن حمایت از کودکان بهشت اصفهان
مؤسسه نیکوکاری رعد الیگودرز
مجتمع آموزشی نیکوکاری رعد اراک
مراکز همسو
اما در وب سایت سماوات، 26 تشکل به نام مراکز همسو با مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر معرفی کرده است. اکنون به معرفی آنها می پردازیم. البته در این سایت این مراکز به نام تشکل های مشابه یاد شده اند، ولی به نظر می رسد «مراکز مشابه» صحیح نیست چون که وجه شبه یا جنبه تشابه آنها قابل سؤال است. اینها مراکز همسو و هم جهت با رعد هستند. ابتدا نام مرکز و بعد از آن نام مدیرعامل آمده است و اگر آدرس اینترنتی داشته در پاورقی آمده است.
انجمن حمایت از کودکان بهشت، خانم نصر
مؤسسه کاشانه مهر کاشان، آقای پهلوانی
مجتمع رعد کرمان، آقای لشکری(2)
مجتمع توان یابان مشهد، آقای هدایی(3)
مجتمع رعد زنجان، خانم مهدیخانی(4)
رعد الغدیر پاکدشت، آقای احمد نصیری(5)
مجتمع توان یابان پیشوا، آقای مؤمنی
مؤسسه رعد الغدیر توان یابان فارس، آقای کازرونی
مؤسسه باران مهر لیان (بوشهر)، آقای شمس(6)
انجمن ضایعات نخاعی (بندرعباس)، آقای معنایی(7)
مرکز جامع توانبخشی رضوان زاهدان، آقای عبدی(1)
کانون معلولین توانا، آقای هادی پور(2)
دفتر فرهنگ معلولین، محمد نوری(3)
مجتمع رعد کرج، آقای احمدی بیداخویدی(4)
مجتمع توان یابان یزد، خانم بقائی(5)
مجتمع توان یابان صبح الوند، آقای بارانیان
انجمن توان یاب، خانم یگانه(6)
مجتمع رعد سنندج، آقای ربیعی
مؤسسه خیریه عطیه (سبزوار)، آقای موسوی
مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر، آقای سلطان زاده(7)
رعد الیگودرز، خانم نظری
مؤسسه نیکوکاری رعد(8)
مؤسسه پیام آوران ساحل امید(9)
مجتمع آموزشی نیکوکاری رعد شرق(10)
مؤسسه خیریه نگین تهران(11)
مؤسسه خیریه آموزشی و توانبخشی رعد گیلان
مرکز حرفه ای کوثر شهر ری(12)
ملاحظات ساعد مطهری
آقای مطهری به هنگام ویرایش این کتاب ملاحظات و نکات فراوانی مرقوم نموده اند. درج و ثبت این نکات یک ضرورت است زیرا به فهم تاریخ معلولین و تاریخ سماوات کمک می کند. از این رو این نکات را عیناً می آوریم:
1) . www.rasb-ngo.blogfa.com
2) . www.irantavana.com
3) . www.handicapcenter.com
4) . www.radkaraj.com
5) . www.tavanyabanyazd.ir
6) . www.tavanyab.ir
7) . www.raad-alghadir.org
8) . www.raad-charity.org
9) . www.pasogroup.com
10) . www.raad-ngo.persianblog.ir
11) . www.negintehran.persianblog.ir
12) . www.raad-alghadir.org
توضیح: جزوه ای که به نام ویژه نامه سماوات در سال 1392 منتشر شده و تنها اثری است که به این نام از طرف شخصیت های سماواتی و درباره سماوات چاپ شده از نظر آقای مطهری اعتبار لازم را ندارد چون، سماوات آن را چاپ نکرده است. بلکه رعد الغدیر آن را چاپ کرده و منعکس کننده دیدگاه های مدیریت رعد الغدیر است.
«این مراکز که دارای اساسنامه مستقل و هیئت مدیره و هیئت امنا مستقل هستند چگونه باید از رعد الغدیر پیروی و تبعیت کنند. در حالی که رعد الغدیر بدون تعهد مالی و حقوقی و صرفاً به منظور انتقال تجربه مؤسسات مشابه را هدایت و حمایت می نماید».
«دفتر فرهنگ معلولین قبل از تشکیل رسمی سماوات از تشکیل دهندگان سماوات بود لکن به دلایلی حضورش از تشکیل دهنده به عضو، کم رنگ و تعدیل شد».
این ملاحظه آقای مطهری کلی است و نیاز به بررسی شفاف دارد. در آغاز دفتر فرهنگ معلولین بیشترین حجم کار را برای سماوات انجام داده است ولی به تدریج وقتی نگاه سرد و دوگانه سماوات را دید، خود را کنار کشید. این دفتر وابسته نهاد مذهبی است و لاجرم باید استقلالش محفوظ بماند ولی هر خواسته ای از
مدیریت این دفتر بوده، بدون درنگ و تعلل، سعی کرده به نحو مطلوب انجام دهد. همین شیوه را در مورد سماوات داشته است و از آغاز سماوات، کارهایی که از این دفتر خواسته شده، سریع و با اتقان انجام شده است.
مشخصات مراکز
اشاره
پرسش نامه جامع در 10 صفحه برای همه مراکز فرستاده شد تا با ثبت و گردآوری اطلاعات، سماوات به واقعیت ها دست یابد. زیرا اطلاعات واقعی گام نخست در هر نوع برنامه ریزی و تدوین خط مشی است. مدیریت محترم سماوات این پرسش نامه ها را در اختیار مؤلف این کتاب گذاشت. اما به رغم اینکه همه مراکز پرسش ها را تکمیل نکرده به ویژه پرسش های مهم و کلیدی خالی از پاسخ بود، اطلاعات دریافتی را استخراج و تجزیه و تحلیل و آماده بهره برداری نمودیم.
سماوات در صورتی می تواند برنامه ریزی جامع برای مراکز زیر مجموعه خودش داشته باشد و به تصمیم سازی های درست برسد که تمامی اطلاعات آنها را جمع آوری و در یک بانک اطلاعات وارد کند. نیز این بانک دائماً به روز گردد. در این صورت نه تنها می تواند مراکز را فعال سازد بلکه روابط آنها با جهان سامان دهی شده و ارتباطات سازنده شکل می گیرد. امّا نکات استخراج شده از پرسش نامه ها ذیلاً تقدیم می گردد.
مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر
تهران، یافت آباد
مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر از جمله تشکل های غیر دولتی است که به منظور ارتقای توانایی های افراد توان یاب (معلولان جسمی - حرکتی) در سال 1380 به همت چند تن از افراد نیکوکار و خیّر در منطقه جنوب غرب تهران و در منزلی استیجاری واقع در محله خلیج فارس، شهرک سینا، کوچه منتظرالمهدی تأسیس گردید. این مجتمع، آموزش را به عنوان ابزاری مؤثر و مفید سرلوحه فعالیت های خویش قرار داده و معتقد است برای ارتقای توانایی های این عزیزان هیچ ابزار و وسیله ای مؤثرتر از آموزش نمی باشد. از آنجایی که امکانات مکان مورد استفاده به هیچ وجه در شأن و منزلت کارآموزان مجتمع نبود؛ لذا هیئت مدیره در تلاشی پیگیر و مستمر در ارتباط با شورای اسلامی شهر تهران و شهرداری منطقه 18، سرانجام زمینی به مساحت 300 مترمربع را در پارک شهداء یافت آباد در اختیار گرفت. نقشه های معماری و محاسباتی توسط خیرین تهیه و اقدامات اجرایی ساخت 650 متر بناء آموزشی در تاریخ 3/10/83 شروع گردید و این مجتمع از ابتدای شهریورماه 1384 همزمان با شب میلاد با سعادت
حضرت مهدی(عج) به مرحله بهره برداری رسید. متولیان مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر از ابتدای شکل گیری مجموعه بر آن شدند که خدمات آموزشی و توانبخشی حرفه ای را به صورت «صددرصد رایگان» ارائه کنند تا معلولین جامعه از خدمات مؤسسه بهره مند شده و در جهت نیل به خود اشتغالی و خودکفایی اقتصادی و حفظ و تقویت عزت نفس و کرامت انسانی خویش گام بردارند. با توجه به اینکه در رعد الغدیر «توانمندسازی فرد معلول» نخستین گام محسوب می گردد، لذا مؤسسه به عنوان یک نهاد آموزشی و نیکوکاری فعالیت های خود را در زمینه «آموزش فنی و حرفه ای منجر به اشتغال»، «توانبخشی» و خدمات حمایتی ارائه می نماید. مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر پس از انجام مراحل قانونی و دریافت مجوزات لازم از مراجع زیربط سرانجام در مهرماه 1386با شماره 21700 به ثبت رسید و فعالیت های خود را مستقلاً ادامه می دهد.
انجمن حمایت از کودکان بهشت
اصفهان، ثبت 1943
آغاز فعالیت 1385
تعداد فراگیران در آغاز کار، 92 نفر
تعداد فراگیران در سال 96، 43 نفر
تعداد کل فراگیران از آغاز تا 96، 70 زن و 65 مرد
دریافت مجوز از استانداری
اعضای مؤسس: بنفشه خاموشیان(نصر)، شهناز خیام حسینی، محمدجعفر احمدیان، محمد بهرنگی، مسعود طرقی
اعضای هیئت امناء: شهناز آقایی، محمدجعفر احمدیان، رضا اسماعیلی، ناهید افتخاری، محمد اخوان صفایی، مهناز ارحام صدر، احمدرضا باقی، رسول بهنام نیا، محمد بهرنگی، مجتبی تیموری منش، کریم حیدری، بنفشه خاموشیان (نصر)، شهناز خیام حسینی، مهدی روغنی، زهره شیروانی، میمنت صفدرزاده، مسعود طرقی، زهرا فرخنده، سالار فرامرزی، احمد فامیل دردشتی، امیر
1) . ویژه نامه سمینار مراکز آموزشی و اشتغال زایی توان یابان سماوات، ص47.
قمرانی، اکبر کلاهدوز رحیمی، محمدگل احمر، محمود محمدزاده، سید مرتضی میرلوحی، جمال ملک نائینی، فرزانه منتظری نجف آبادی، مسعود نصر اصفهانی، علیرضا نریمانی نجف آبادی، بهجت یزدخواستی.
اعضای هیئت مدیره: بنفشه خاموشیان (نصر)، مسعود نصر اصفهانی، محمدجعفر احمدیان، محمدگل احمر، فرزانه منتظری نجف آبادی، سالار فرامرزی، محمود محمدزاده
فعالیت ها: جشن های تولد توانیابان به منظور ایجاد روحیه در توانیابان و خانواده های آنان؛ فروش زیورآلات و کارهای دستی حاصل از کلاس های خود اشتغالی توانیابان و خانواده های ایشان به منظور خود اتکایی اقتصادی؛ پرداخت هزینه سرویس (رفت و آمد توانیابان از منزل به محل کلاس های مؤسسه، خیریه ...؛ پرداخت هزینه اجرای سرود توسط گروه سرود متشکل از توانیابان تحت پوشش، آموزش دیده، مهمان و ...؛ برگزاری کلاس های آموزشی برای توانیابان در رشته های زیر: قرآن، کامپیوتر، زبان، رنگ درمانی، بازی با رنگ، تئاتر درمانی، سرود، آوا درمانی، موسیقی درمانی، نگارگری، داستان نویسی، سوادآموزی، خوشنویسی، کاردستی، زیورآلات، شطرنج، کارگاه شادی و...؛ برگزاری کلاس های آموزشی برای مادران توانیابان تحت پوشش به منظور ایجاد روحیه و خود اشتغالی در رشته های محفل دوستی، مثبت اندیشی، قرآن مادران، موسیقی مادران؛ پذیرش توانیابان جدید برای کلاس ها.
مؤسسه نیکوکاری رعد الیگودرز
استان لرستان، شهرستان الیگودرز
آغاز به کار: 1393
دارای ساختمان استیجاری 800 مترمربع
تعداد کل فراگیران از تأسیس تا کنون، 100 زن و 50 مرد
هیئت امناء: داراب شیخ انصاری، حمید صفاری، نبی گلابی، فاطمه نظری، اعظم جدیدی، مرضیه محمدی، فریبا حکمت، فریده افتخاری
مدیرعامل: فاطمه نظری
مؤسسه نیکوکاری باران مهر لیان بوشهر
بوشهر
آغاز به کار: دی ماه 1391
مجوز از وزارت کشور؛ استانداری؛ ناجا؛ بهزیستی؛ سازمان فنی و حرفه ای؛ ثبت شرکت ها
اعضای هیئت امناء: محمد احمد شمس، محمدجواد رشیدی گل رویه، مصطفی گراش، حمید پورحیدر، محمد بابایی، محمود بابایی
مدیرعامل: محمد احمد شمس
برگزاری کلاس های خیاطی، نقاشی روی شیشه (ویترای)، تزیین، صدف دریایی، گفتار درمانی، کار درمانی
درباره مدیرعامل: محمد احمد شمس فرزند احمد متولد 20 اردیبهشت 1346 در شهرستان کنگان از توابع استان بوشهر است و دارای مدرک تحصیلی لیسانس حسابداری بوده و دارای خانواده ای معتقد است. وی از دانش آموزان ممتاز و فعال مدرسه بود با شروع انقلاب حضور فعال در انجمن های مدارس داشت. شروع جنگ موجب شد، عازم جبهه های غرب و جنوب شود و 13 ماه داوطلبانه و 24 ماه خدمت نظام وظیفه را در جبهه ها بوده است. پس از جنگ در بانک استخدام و مشغول به کار شد. پس از 6 سال کار بانکی با توجه به عملکرد مطلوبش و رضایت مسئولین وقت بانک از عملکرد او، مسئولیت ریاست اولین شعبه بانک به او سپرده شد. ریاست شعبه آغازی بود تا مسئولین بهتر و بیشتر او را بشناسند و به پست ها و مسئولیت های بالاتر دست یابد.
از سال 75 شروع به کمک محرومین و آسیب دیدگان اجتماعی کشور نمود در سال 81 مبادرت به عضویت در فعالیت های اجتماعی و مؤسسات خیریه جهت کمک به اقشار آسیب پذیر و کمک رسانی در زمینه های مختلف به محرومین دور افتاده استان بوشهر کرد.
در سال 89 مؤسسه مردمی به نام مؤسسه باران مهر لیان را تأسیس کرد. و در سال 90 با آشنا شدن با مجموعه رعد الغدیر تهران شروع به همکاری کرد.
با اخذ تجارب و دستاوردهای رعد الغدیر تهران، تلاش کرد همین الگو و مدل را در بوشهر اجرا کند. از این رو برای معلولان جسمی و حرکتی استان بوشهر، اقداماتی در راستای توانبخشی آنها، ایجاد اشتغال برای آنها، راه اندازی آموزش و مهارت آموزی برای آنان و خلاصه مجموعه از خدمات مختلف در استان راه اندازی کرده است. اکنون به عنوان مدیرعامل مؤسسه باران مهر می باشد.
انجمن ضایعات نخاعی استان هرمزگان
بندرعباس
اخذ مجوز از استانداری و بهزیستی
دارای مکان ملکی با 550 مترمربع
رویکرد: خدمت به معلولان ضایعات نخاعی
تعداد اشتغال یافتگان از ابتدا تا کنون، 30 نفر
هیئت مؤسس و مدیره: عطاءاللّه ناظری، فرشید معنایی، لیلا روضه خوان، سعید دهقانی، شقایق امالی، محمد حسن استاد، معصومه صفری بندری، محمد کهوری
راه اندازی کلاس های خیاطی، معرق، ساقه گندم، صنایع دریایی، قاب سازی، کامپیوتر، کار درمانی، فیزیوتراپی.
مؤسسه نیکوکاری رعد الغدیر پاکدشت
تأسیس 1387
مجوز از فرمانداری
پاکدشت
دارای محل استیجاری، 250 متر مربع
تعداد فراگیران از تأسیس تاکنون، 225 نفر
مدیرعامل: احمد نصیری، متولد 1340
برگزاری کلاس های کامپیوتر، معرق، خیاطی و غیره.
انجمن حمایت از کودکان و نوجوانان توانیاب تهران
آغاز فعالیت: 1384
اخذ مجوز از وزارت کشور
دارای ساختمان هدیه شده با 720 مترمربع زیربنا
خط مشی: توانمند ساختن کودکان معلول
هیئت امنا: خسرو منصوریان، اصغر احمدی، علی سلطان زاده، فرهاد طاهری، محمود اولیایی، سعید غفارزاده، محمد کمالی، تهمینه یگانه آسیایی، شیرین احمدنیا، احمد به پژوه، شهریار حکیمی، سیروس غفوریان فر، سید قاسم لواسانی، علی فیلسوفی، علی بدیعی گورتی، یحیی سخنگویی، سید محمد میرلوحی، بیژن ساسانیان، زهرا خانجانی بلیلی، سید رضا رضایی زکی، محسن روحی صفت، علی اصغر توفیق، محمودرضا کریم نژاد، احمدرضا فتوت
اعضای هیئت مدیره: علی سلطان زاده، فرهاد طاهری، محمود اولیایی، تهمینه یگانه
آسیایی، سید قاسم لواسانی، علی بدیعی گورتی، محسن روحی صفت
مرکز آموزشی و توانبخشی رضوان زاهدان
زاهدان
آغاز فعالیت 1390
اخذ مجوز از بهزیستی
محل مؤسسه 450 مترمربع
تحت پوشش از ابتدا تا 96 ، 40 نفر زن 40 مرد
تحت پوشش هم اکنون 25 نفر
مدارک اخذ شده از ابتدا تا 96 ، 20 زن و 10 مرد
تعداد کل کار آموختگان از تأسیس تا 96، 30 زن و 30 مرد
تعداد اشتغال یافتگان از تأسیس تا 96، 125 نفر
هیئت مؤسس و مدیره: غلام عبدی، حیدر گلی، برات هدایتی فر، محدثه عبدی، علیرضا سقدکس، حوریه پورسعادت، ثریا کلانتری، احمدرضا کوهکن، عصمت خسروی، حمزه رشیدی نیا، بی بی زهرا جعفری
مدیرعامل: دکتر غلام عبدی
مجتمع آموزشی نیکوکاری توانبخشی رعد زنجان
زنجان
اخذ مجوز از بهزیستی، ناجا، سازمان فنی و حرفه ای
دارای ملک استیجاری
مدیرعامل: رؤیا مهدیخانی، متولد 1365
اهداف و خط مشی: الف: ایجاد تسهیلات و امکانات لازم به منظور توانمندسازی هر چه بیشتر توانیابان، مددجویان و جانبازان اعم از معلولان جسمی حرکتی، ناشنوایان، و... با همکاری سازمان بهزیستی. ب: ایجاد تسهیلات و امکانات لازم به منظور توانمندسازی ایتام، زنان و کودکان بد سرپرست و بی سرپرست ... در جهت خودکفایی با ارائه خدمات متناسب، با همکاری خیرین و سازمان بهزیستی. ج: آموزش توانیابان و مددجویان بر اساس مجوز سازمان آموزش فنی و حرفه ای در رشته های مختلف برای کسب مهارت های لازم تا دریافت مدارک فنی و حرفه ای توسط سازمان مربوطه. د: تلاش در راستای کارآفرینی و
اشتغال زایی برای توانیابان و مددجویان و افراد تحت پوشش. ه-: تلاش در راستای تشکیل خانواده برای توانیابان و مددجویان و افراد تحت پوشش. و. ارائه خدمات مشاوره ای در زمینه بهداشت روانی، تحصیلی، اشتغال، خانواده، ازدواج و... برای توانیابان و مددجویان و افراد تحت پوشش. ز: همکاری و تعامل با مؤسسات دولتی و غیر دولتی مرتبط با اهداف مجتمع. ح: حمایت از توانیابان و مددجویان و افراد تحت پوشش در راستای ارتقای تحصیلی.
اعضای هیئت امنا: اصغر وثوق، مهدی ذبیحیان، شهلا طاهری، سید سجاد محمدی فرد، علی صبا، امیر منصوری، رحمت اله بیگدلی، افسرالملوک صیادی مقدم، حبیب اله عبادی، ابوالفضل قائمی، رسول قلمچی، فاطمه کرباسی، جواد گرانمایه، نبی اله کلانتری، محمدرضا گنج خانی، کریم لیلاپرست، محمدتقی مقدم فرد، رحیم حسنی، محمدرضا پرویزی، علی بوریایی، یونس بازرگانی، فریبا امیراصلانی، صدیقه دهنایی، مهدی اسکندری، اکبر حسین زاده اردکانی، محمدنبی حقیقی، زهرا بطحائی، فاطمه بیات زنجانی، خلیل اشرفی، فاطمه رضایی، فرح جمالی، فرزانه خجسته، سید محمد صفایی، فریده صفائیان، مهدی بیگدلی، محمدحسن نجاریان، رقیه نباتچیان، رقیه نصرتی، یداله واعظی، ولی اله بیات، پروین سروش پور، بهروز ضرغام، سیامک رجبی کوچی، رؤیا مهدیخانی، مجید گیلک، بیتا بدلخانی، علیرضا بیگلری، عبدالمجید هاشمی، علی کلانتری، ولی اله منصوری، جبار حواریون، فاطمه منصوری، داود مرادخانی، پرویز احمدی زنجانی، سید جلال شریفی، حسین امین، عزیزاله ناصحی، هوشنگ ادهمی، باقر محمدی
مؤسسه آموزشی نیکوکاری رعد سنندج
سنندج
تعداد کل مدارک اخذ شده از تأسیس تا 96، 520 زن و 305 مرد
شروع فعالیت آذرماه 1387
اخذ مجوز از بهزیستی
دارای دفتر ملکی، 1330 مترمربع
مدیرعامل: سید وفا ربیعی
درباره مدیر عامل: سید وفا ربیعی فرزند سید حسن، متولد 1324 در سنندج، تاریخ اخذ مدرک تحصیلی 1352 در رشته ایرانشناسی از دانشگاه اصفهان، سال استخدام 1349، بازنشسته وزارت بازرگانی در سال 1374، آخرین محل خدمت
تهران. برخی سوابق حرفه ای: 1- خدمت وزارت دادگستری از سال 1349 الی 1357 ؛ 2- خدمت وزارت فرهنگ و هنر به سمت رئیس اداره فرهنگ گلپایگان از سال 1357 الی 1358 ؛ 3- خدمت در وزارت صنایع و معادن به عنوان مدیر صنایع استاد کردستان؛ 4- خدمت در وزارت بازرگانی سمت معاون مدیر کل استان کردستان ؛ 5- کارشناس مسئول امور بنادر و حمل نقل بین الملل در تهران ؛ 6- دعوت مجدد به همکاری به عنوان مدیریت حمل و نقل بین المللی گندم و آرد ایران در استان کردستان ؛ 7- همکاری افتخاری از تاریخ 1387 به عنوان هیئت مؤسس و امناء و همین طور هیئت مدیره مؤسسه رعد سنندج.
مؤسسه نیکوکاری رعد شیراز
شیراز
اخذ مجوز از بهزیستی و وزارت و فرهنگ ارشاد و سازمان فنی و حرفه ای، سال شروع و تأسیس 1388
فقط معلولین جسمی و حرکتی را می پذیرد ولی در ضمن از نابینایان و ناشنوایان و ذهنی ها هم حمایت می نماید.
تعداد فراگیران زیر پوشش از ابتدا تا 96: 150 نفر
تعداد آموزش دیدگان، 35 زن و 15 مرد.
تعداد فارغ التحصیلان از ابتدا تا 96، 10 زن و 2 مرد
ظرفیت 50 نفر جهت آموزش در هر ترم دارد.
تعداد مدارک فنی و حرفه و فن صادر شده: 35 زن و 30 مرد
افراد استفاده کننده از کتاب گویا به دلیل نابینایی 25 زن و 10 مرد.
تعداد اشتغال یافتگان از ابتدا تا 96: 180 نفر
محل استیجاری است و 200 مترمربع است.
برگزاری کلاس در زمینه های: فن بیان، گفتار درمان، فیزیوتراپی، موسیقی، آوازخوانی، حافظ خوانی، خیاطی، پیکر تراشی، نقاشی، مشبک کاری
هیئت مؤسسه و امناء: محمدابراهیم کازرونی؛ زهرا جبه داری، ابراهیم گرمسیری، حیدر یحیایی، عبدالرضا غلامی
کانون معلولین توانا
قزوین
آغاز فعالیت 1374
تعداد کل فراگیران از تأسیس تاکنون، 3500 نفر
کل اشتغال یافتگان در بیرون مؤسسه، 650 نفر زن و 550 نفر مرد
کل اشتغال یافتگان در مؤسسه، 484 نفر
رئیس هیأت مدیره: سید محمد موسوی
مدیرعامل: محمدرضا هادی پور، متولد 1349
مؤسسه نیکوکاری کاشانه مهر کاشان
کاشان
شروع فعالیت 1387
اخذ مجوز از بهزیستی و فرمانداری
آموزش توانبخشی منجر به اشتغال معلولین جسمی و حرکتی
دارای دفتر ملکی با 800 مترمربع فضا
تعداد فراگیران تحت پوشش از ابتدا تا سال 96، 78 نفر
تعداد اشتغال یافتگان از ابتدا تاکنون، 55 نفر
مدیرعامل: علی(سعید) پهلوانی، متولد 1335
مجتمع آموزشی نیکوکاری رعد کرج
شروع فعالیت 1382
دارای دفتر ملکی با حدود 3000 متر مربع زیربنای آموزشی
اخذ مجوز از بهزیستی سازمان فنی و حرفه ای و ثبت
برگزاری دوره های آموزش صنایع دستی، هنر، کامپیوتر
تعداد فراگیران از ابتدا تا 96، 464 زن و 473 مرد
تعداد اشتغال یافتگان از ابتدا تا 96، 240 نفر
اعضای هیئت امناء: غلامرضا احمدی بیداخویدی، علی سلطان زاده، اصغر شیرازپور، سید جواد مرتضوی نصیری، علی محمدرضایی بیداخویدی، حسین احمدی بیداخویدی، رقیه رضائیان، عبدالرضا میردامادی تهرانی، تیمور کرمی، مجید کرمی، نصرت اله نیک دهقان، علی بهرامی خلیل آبادی، عباس زرندی، حمیدرضا حاجی محمدی، علی اصغر رضوانی، حبیب اله ظهوری، شاهین ظهوری
اعضای هیئت مدیره: غلامرضا احمدی بیداخویدی، جعفر بلبلی، علی خراسانی گرده کوهی، حمیدرضا حاجی محمدی، سعید نجاری سیسی، امیرعباس برزگربنادکوکی، محمد شریفی، عباس احمدی بیداخویدی، عفت همدانی
مؤسسه خیریه توانبخشی و آموزشی رعد توانیابان گیلان
آغاز فعالیت: آذر 1393
محل استیجاری دارای 120 مترمربع اعیانی و 500 مترمربع عرصه
فعال در زمینه ناشنوایان، ذهنی ها، جسمی حرکتی ها
اخذ مجوز از: سازمان بهزیستی
ارائه خدمات توانبخشی و آموزش حرفه به طور رایگان
برگزاری کلاس های خیاطی، کامپیوتر، گلیم و قالی بافی، صنایع چوبی، صنایع دستی، مهارت های زندگی، روانشناسی
تعداد کار آموختگان از ابتدا تا 96، 23 زن و 11 مرد
مدیرعامل: فتاح عاکفی ماسوله
اعضای هیئت امناء: محمدرضا صوفی نژاد، ابراهیم شکری، فتاح عاکفی ماسوله، محسن آریاپاد، محمدعلی راستروان، محمدحسن دهقان زاد، صغری خورسندی، سید علی حسینی کلکو، رحیم بدلی، بدیع اله شبان، داریوش جیواد، ساعد مطهری، علی اصغر گواهی، عبدالحمید روغنی، مازیار کرتولی، مهین دخت پروین، سعید سعیدمنش.
مدیران و اشخاصی که در مؤسسه حق امضاء دارند: ابراهیم شکری، فتاح عاکفی ماسوله، محسن آریاپاد، محمدعلی راستروان، محمدحسن دهقان زاد، صغری خورسندی، محمدرضا صوفی نژاد، سید علی حسینی کلکو، رحیم بدلی.
مجتمع توانیابان مشهد
مشهد
اخذ مجوز از نیروی انتظامی
دارای دفتر ملکی با 2500 مترمربع
مدیرعامل: ابراهیم هدایی
اعضای هیئت امنا: جواد فهمیده وجدانی، محمدجواد رحیمیان مشهدی، غلامعلی رأفتی شبانی، محمد نورمندی پور، محمد گرجستانی، ابراهیم هدایی، محمود هدایی، حسین ادیبیان، محمدهادی هادی زاده یزدی، هادی حسن پور یوسفی طوسی
مشخصات هیئت مدیره: جواد فهمیده وجدانی، غلامعلی رأفتی، ابراهیم هدایی، محمود هدایی، حسین ادیبیان، هادی حسن پور یوسفی، علی کوثری، رحیم خسروشاهی، علیرضا روح بخش، نصرت اللّه مختاری، مهدی هدایی، علیرضا گرجستانی
مؤسسه خیریه آموزشی و توانبخشی توانیابان یزد
شماره ثبت 274
ایجاد آموزشگاه فنی حرفه ای معلولین
کاریابی مهارت آموختگان
پرداخت وام تحصیلی و رسیدگی به معلولین در حال آموزش مهارت
توانبخشی و آموزش و نگهداری معلولان
رسیدگی به وضع خانواده معلول
پروانه فعالیت از: سازمان بهزیستی، ناجا (نیروی انتظامی)، سازمان فنی و حرفه ای
شروع دوره کارآموزی ماشین نویسی، سال 78 با 28 نفر
تعداد کل فراگیران از خدمات فنی و حرفه ای از آغاز تا امروز، 390 زن و 250 مرد
تعداد فارغ التحصیلان از تأسیس تا 96، 300 زن و 150 مرد
تعداد کل مدارک اخذ شده از تأسیس تا 96، 190 زن و 120 مرد
تعداد اشتغال یافتگان پس از آموزش در کارگاه های غیر دولتی از بدو تأسیس:
اکثر مراجعین اشتغال یافته اند / 50 درصد زنان و مردان اشتغال یافته اند.
تعداد اشتغال به کارشدگان از تأسیس تا 96 در مؤسسات غیر دولتی/ 10 نفر زن
تعداد اشتغال به کارشدگان از تأسیس تا 96 در مؤسسات دولتی/ 5 نفر زن
از بهزیستی جهت توانبخشی کودکان دریافتی دارد.
دارای مکان ملکی در 600 مترمربع
دفتر فرهنگ معلولین
قم
آغاز فعالیت: مهر 1390
اخذ مجوز از سازمان بهزیستی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهش حوزه های علمیه
مؤسسه ای علمی و پژوهشی که خط مشی آن فرهنگ سازی و اطلاع رسانی و انجام امور زیربنایی است.
دامنه فعالیت جهانی است.
همه انواع معلولیت در قلمرو است و به موضوعات پژوهشی و نیازهای علمی آنها رسیدگی می کند.
ده ها عنوان کتاب منتشر کرده، پنج هزار ساعت کتاب صوتی تولید کرده و صدها نسخه بریل منتشر کرده است. به علاوه مجله، سایت، بانک و آرشیوهای متعدد دایر کرده است.
این دفتر در رشته فرهنگ سازی و انجام زیر ساخت های ضروری اقدامات و فعالیت های بسیار داشته است. مجموعه فعالیت ها در کتابی با عنوان کارنما معرفی شده اند.
لازم به تذکر است این دفتر وابسته به هیچ نهاد و شخصی غیر از مؤسسه آل البیت علیهم السلام که زیر نظر حجت الاسلام و المسلمین سید جواد شهرستانی فعالیت می کند، نیست. ولی این دفتر به توصیه ریاست عالی یعنی جناب آقای شهرستانی با همه نهادها و شبکه ها در حد حضور در جلساتشان هماهنگی دارد.
وابسته به دفتر آیت اللّه العظمی سیدعلی سیستانی
نظارت عالی: حجت الاسلام والمسلمین سیدجواد شهرستانی
رئیس هیئت مدیره: علاء الدین نجف
مدیرعامل: محمد نوری
این مؤسسه از اعضای اولیه و اصلی تشکیل دهنده سماوات بوده و تاکنون نیز همکاری صمیمانه ای را با انجمن داشته و دارد و تاکنون دو جلد کتاب در مورد سماوات نشر داده است.
دفتر فرهنگ معلولین هر گونه درخواستی از طرف سماوات مطرح می شد با تمام وجود انجام می داد و هیچ مانعی وجود نداشت. لذا در نشست اول یعنی در دوره شکل گیری و به ویژه برای نشست نیاسر کارهایی مثل موارد زیر را انجام داد:
برپایی نمایشگاه عکس. این نمایشگاه در سالن اصلی جنب سالن نشست برگزار شد.
روابط با کشورهای اسلامی و شناسایی نیروهای مستعد به منظور بین المللی کردن این نشست و تلاش برای آوردن چند هیئت به ایران.
تبلیغ روزانه برای سماوات و ایده شکل گیری آن.
تلاش برای تبدیل سماوات به یک روش فکری و یک اندیشه.
ارسال کتب و اسناد.
تلاش برای ایجاد پیوند بین نهادهای اصیل مثل مرجعیت و نشست.
درباره مدیرعامل: محمد نوری متولد شهریور ماه 1340 است. در کنار تحصیلات دبیرستان به تحصیل حوزوی روی آورد. در سال 1383 در حالی که دانشجوی دکترا در
لندن بود بر اثر تصادف دچار معلولیت شد و نتوانست مدرک دکترا خود را اخذ نماید.
او از سال 1356 به فعالیت های فرهنگی پرداخت و بر اثر دیدن نوجوان دارای معلولیت در سال 1369 به مطالعات معلولیتی و معلولیت پژوهی علاقه مند گردید و بخشی از وقت خود را در این مباحث می گذراند تا اینکه از سال 1383 تمام وقت یا اکثر وقتش را به امور فرهنگی و علمی معلولین اختصاص داد.
کارنامه او در زمینه معلولیت و معلولان عبارت است از:
1- دانشنامه ناشنوایان، سه جلد، چاپ و نشر در 1388
2- تألیف و نشر بیش از پنجاه مقاله در نشریاتی مثل توان نامه
3- تألیف و نشر بیش از سی عنوان کتاب مثل مؤسسه آموزشی نابینایان ابابصیر، آسیب شناسی اشتغال معلولان ایران و ...
4- برگزاری و مدیریت ده ها نشست و همایش درباره موضوعاتی مثل اشتغال معلولان
5- مصاحبه با نشریات و رسانه های مختلف درباره موضوعات ویژه معلولیت.
مؤسسه توان یابان صبح الوند همدان
همدان
آغاز فعالیت: 1393
اخذ مجوز از سازمان بهزیستی و سازمان فنی و حرفه ای
آموزش فنی و حرفه ای
کاریابی مهارت آموختگان
توانبخشی ویژه معلولان جسمی و حرکتی
محل مؤسسه استیجاری
اعضای هیئت امنا: مسعود نیلی، محمود نیلی، محمود بهشتی روی، هوشنگ باب الحوائجی، احمد شفاعت، حمید بادامی، علی اکبر محبیان
اعضای هیئت مدیره: هوشنگ باب الحوائجی، احمد شفاعت، حمید بادامی
مدیر عامل: محمدهاشم بارانیان
مؤسسه عطیه سبزوار
سبزوار
برگزاری کلاس های خوشنویسی، سوادآموزی ، موسیقی، سرود، تئاتر و غیره.
تأمین نیازمندی ها و توانبخشی معلولان دو هدف مهم این تشکل است.
لازم به ذکر است به هیچ سؤال دیگر پاسخ نگفته و پرسش نامه را سفید بازگردانده اند.
جمع بندی اطلاعات
جمع بندی اطلاعات(1)
تاکنون مؤسسه هایی که اطلاعات خود را ارسال کرده اند، معرفی شدند. اما مدیریت سماوات فرم های جمع آوری اطلاعات را که شامل پرسش هایی درباره این عناوین است را جمع بندی کرده است و در اینجا می آوریم:
مدیریت، مدیران و وابستگی تشکیلاتی؛ بودجه، شیوه خرج، درآمدها و کسب کار؛ انتظار و توقع از سماوات به عنوان یک تشکیلات بالا سری؛ نیازهای اساسی و زیربنایی اعضاء؛ دارای مقام استانی و کشوری و جهانی؛ عضویت در سازمان های بین المللی؛ داشتن نشریه؛ آمار معلولان استفاده از خدمات توانبخشی و از دیگر خدمات؛ ارائه خدمات تفریحی و سیاحتی؛ مجوز دهندگان؛ اعضاء مدیریت ها؛ تحصیلات مدیران.
بعضی از مراکز این فرم را تکمیل نکرده یا ارسال نکردند و آن مراکزی که تکمیل و ارسال کرده اند، گاه به همه پرسش ها پاسخ نگفته اند، از این رو نمی توان به اطلاعات کامل و جامع دست یافت. اما همین اندازه از اطلاعات هم مفید و گویا است.
بهرحال اطلاعات رسیده جمع بندی شد و ذیل چند سر فصل عرضه می گردد. هر یک از این سرفصل ها گویای وضعیت مراکز همسو و نیز خود رعد است:
کانون توانا قزوین: کارآفرین اجتماعی در سطح استان قزوین در حوزه اشتغال توان یابان ؛ مؤسسه برتر در کنفرانس بین المللی (جهان بدون محدودیت) در ترکیه.
مؤسسه رعد الغدیر: مقام پنجم از رادیو فرانسه در حوزه اشتغال در جهان.
دفتر فرهنگ معلولین: رتبه برتر در کنفرانس ملی کارآفرینی اجتماعی در حوزه معلولیت در سال 93 ؛ رتبه برتر در دومین جشنواره ملی خودباوری و اشتغال در سال 94 ؛ حائز رتبه در جشنواره ملی کتاب با موضوع معلولیت و توانمندسازی در سال 95 ؛ کسب مقام و انتشار مقاله در اولین کنگره حقوق شهروندی با رویکرد فرهنگی در سال 96.
الف - عضو اطلاعات عمومی و همگانی DPI سازمان ملل
1) . این جمع بندی توسط آقای ساعد مطهری انجام و به مؤلف این کتاب تقدیم شده است.
ب - دارای مقام مشورتی اکوسوک سازمان ملل
انجمن کودکان توان یاب در تهران: عضو مقام مشورتی اکوسوک
انجمن خیریه سماوات الغدیر با کلیه اعضاء:
الف - عضویت در سازمان های جهانی عضو سازمان ملل
ج - عضو کارآفرینی دانشگاه MIT
ج - عضو کارآفرینی دانشگاه آکسفورد
د - عضو کارآفرینی دانشگاه کمبریج
ه- - عضو کارآفرینی دانشگاه هاروارد
انجمن احیای ارزش ها(تهران)
کانون معلولین توانا (قزوین)، ماهنامه پیک توانا
دفتر فرهنگ معلولین(قم)، فصلنامه توان نامه
مؤسسه رعد الغدیر با مراکز مشابه در الیگودرز، پاکدشت، مرکز رسالت، کاشانه مهر کاشان، ضایعه نخاعی هرمزگان، الوند همدان، باران مهر لیان بوشهر، اراک، زاهدان.
مؤسسه احیاء ارزش ها با مراکز مشابهی در شیراز، اراک، عطیه سبزوار، پیشوا، ری، محلاتی، جیحون.
کانون معلولین توانا قزوین با شعبه هایی در الوند، تاکستان و کلاردشت.
توان یابان بهره مند از خدمات توانبخشی مراکز: 6871 نفر
توان یابان بهره مند از خدمات حمایتی: 1254 نفر
بهره مند از خدمات فرهنگی: دفتر فرهنگ معلولین خدمات رایگان در اختیار مراکز و افراد در موارد زیر قرار داده است: