مشخصات کتاب

سرشناسه : حیدرزاده، عباس، 1345-

عنوان و نام پدیدآور : کتیبه های فاطمی/ نویسنده عباس حیدرزاده؛ ناظر محتوایی و ویراستار ابراهیم احمدی سبزواری.

مشخصات نشر : قم: آستانه مقدسه قم،انتشارات زائر، 1402.

مشخصات ظاهری : 262 ص.

شابک : 978-964-180-612-7

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : کتابنامه: ص. [257] - 262.

موضوع : فاطمه زهرا (س)، 8؟ قبل از هجرت - 11ق.

موضوع : Fatimah Zahra, The Saint

موضوع : فاطمه زهرا (س)، 8؟ قبل از هجرت - 11ق. -- مدایح و مناقب

موضوع : Fatimah Zahra, The Saint -- Eulogies

موضوع : فاطمه زهرا (س)، 8؟ قبل از هجرت - 11ق. -- فضایل -- احادیث

موضوع : Fatimah Zahra, The Saint -- Virtues -- Hadiths

موضوع : فاطمه زهرا (س)، 8؟ قبل از هجرت - 11ق. -- مصائب-- احادیث

موضوع : Fatimah Zahra, The Saint -- *Sufferings-- Hadiths

موضوع : فاطمه زهرا (س)، 8؟ قبل از هجرت - 11ق. -- مراثی

موضوع : Fatimah Zahra, The Saint -- Elegiac poetry

موضوع : فاطمه زهرا (س)، 8؟ قبل از هجرت - 11ق. -- شعر

موضوع : Fatimah Zahra, The Saint -- Poetry

موضوع : شعر مذهبی فارسی -- قرن 14 -- مجموعه ها

Religious poetry, Persian -- 20th century -- Collections

شناسه افزوده : آستانه مقدسه قم. انتشارات زائر

رده بندی کنگره : BP27/2

رده بندی دیویی : 297/973

شماره کتابشناسی ملی : 9444718

اطلاعات رکورد کتابشناسی : فاپا

خیراندیش دیجیتالی: انجمن مددکاری امام زمان (عج) اصفهان

ویراستار کتاب: خانم مریم محققیان

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

کتیبه های فاطمی

عباس حیدرزاده

سرشناسه حیدر زاده عباس 1345- * عنوان و نام پدیدآور: کتیبه های فاطمی/ نویسنده عباس حیدر زاده؛ ناظر محتوایی و ویراستار ابراهیم احمدی سبزواری * مشخصات نشر: قم: آستانه مقدسه قم، انتشارات زائر، 1402 * مشخصات ظاهری: 262 ص. * شابک : 7-612-180 - 964 - 978 * وضعیت فهرست نویسی فیپا * یادداشت: کتابنامه: ص. 257 - 262. * موضوع: فاطمه زهرا علیها السلام ، 8؟ قبل از هجرت - 11ق. * موضوع: فاطمه زهرا علیها السلام ، 8؟ قبل از هجرت - 11 ق. -- مدایح و مناقب * موضوع: فاطمه زهرا علیها السلام 8؟ قبل از هجرت - 11 ق. -- فضایل - احادیث * موضوع: فاطمه زهرا علیها السلام 8؟ قبل از هجرت - 11 ق. -- مصائب - احادیث * موضوع: فاطمه زهرا علیها السلام ، 8؟ قبل از هجرت - 11 ق. -- مراثی * موضوع: فاطمه زهرا علیها السلام 8 ؟ قبل از هجرت - 11 ق. -- شعر * موضوع: شعر مذهبی فارسی -- قرن 14 -- مجموعه ها * شناسه افزوده: آستانه مقدسه قم انتشارات زائر * رده بندی کنگره: 27/2 BP * رده بندی دیویی: 297/973 * شماره کتابشناسی ملی: 9444718 * اطلاعات رکورد کتابشناسی: فیپا

کتیبه های فاطمی

مجموعه روضه ها و گریزهای حضرت فاطمه زهرا علیها السلام

نویسنده: عباس حیدرزاده

ناشر: انتشارات زائر (آستان مقدس حضرت فاطمه معصومه علیها السلام )

ارزیاب علمی: ابراهیم احمدی سبزواری

طراح جلد: مهدی شوشتری

ناظر محتوایی و ویراستار: ابراهیم احمدی سبزواری

صفحه آرا: حسن محسنی

نمونه خوانی: نرگس مروجی - حسن فرقانیها

سال و نوبت چاپ: اول - زمستان 1402

شمارگان: 1000 نسخه

شابک: 7-612-180-964-978

آدرس: قم، آستان مقدس حضرت فاطمه معصومه علیها السلام، مرکز آفرینش های فرهنگی - هنری فاطمی.

ارتباط با ناشر: 37175886-025 همراه: 09937696469

مرکز پخش: 37119173-025 نمایشگاه دائمی: 37175361-025

فهرست مطالب

کتیبه 1: منزلت فاطمه علیها السلام نزد پیامبر صلی الله علیه و آله...13

کتیبه 2: سیدة نساء العالمین...23

کتیبه 3: شفیعه روز جزا...31

کتیبه 4: مقام شیعیان فاطمه علیها السلام در قیامت...39

کتیبه 5: تکریم پدر...47

کتیبه6: شوهرداری حضرت فاطمه علیها السلام...55

کتیبه 7: فاطمه علیها السلام و تربیت فرزندان...61

کتیبه 8: خادمان «بیت الزّهراء»...69

کتیبه 9: قناعت و ساده زیستی...81

کتیبه 10: در محراب عبادت...89

کتیبه 11: گل واژه های سخاوت...97

کتیبه 12: چشمه ایثار...111

کتیبه 13: اسوه حجاب و عفاف... 121

کتیبه 14: چادر تابناک فاطمه علیها السلام...129

کتیبه 15: درخواست از مهاجر و انصار...137

کتیبه 16: گریه های جانسوز...145

کتیبه 17: شوق شهادت...155

کتیبه 18: حمله به خانه وحی...163

کتیبه 19: گوشواره شکست...169

کتیبه 20 : مسمار بر سینه «کوثر»...175

کتیبه 21: پسر عمویم را رها کنید!...183

کتیبه 22: اذان بلال...191

کتیبه 23: عیادت کنندگان فاطمه علیها السلام...197

کتیبه 24: وصیت های بانوی مدینه...207

کتیبه 25: وداع با امیرالمؤمنین علیه السلام...213

کتیبه 26: وداع با بدن بی جان مادر...221

کتیبه 27: غسل شبانه...229

کتیبه 28: مراسم تشییع و تدفین...235

کتیبه 29: نبش قبر...245

کتیبه 30: مولا کنار قبر همسرش...251

کتاب نامه...257

سخن نخست

مداحی و مرثیه خوانی اهل بیت علیهم السلام همواره به عنوان یک هنری شگرف در اتصال قلوب به ساحت مقدس حضرات معصومین علیهم السلام مورد توجّه بوده است، به همین جهت مداح و مرثیه خوان در جامعه اسلامی از جایگاه ویژه ای برخوردار است. این جایگاه ویژه به آداب و مهارت هایی نیازمند است که اگر مداح و مرثیه خوان خود را به آن مجهّز کند و در کسب آن بکوشد به توفیق الهی خواهد توانست به وظیفه اصلی خود که هدایت انسان ها و تحوّل قلب هاست عمل نماید.

مهم ترین رکن در وادی آداب این جایگاه شریف، اطاعت و بندگی خدا و رعایت تقوای الهی است بسیار روشن است که مداحان و ستایش گران آل الله به جهت موقعیّت ممتاز خود در اتصال قلوب به ساحت قدسی باری تعالی و توسل به اهل بیت علیهم السلام به عنوان واسطه این فیض عظیم بیش از دیگران به این مهم نیازمندند. بعد از تقوا،کسب مهارت ها و فنون شعرخوانی و مرثیه خوانی از ضروریات این توفیق الهی است که جز با زانو زدن در محضر اساتید زبده و متعهد و با تمرین و ممارست فراوان به دست نخواهد آمد.

کتاب حاضر که به نام کتیبه های فاطمی آراسته شده است، توفیق دیگری است که پس از نگارش کتاب کتیبه های محرم نصیب نگارنده گردید. در این کتاب که مشتمل بر سی کتیبه است هر کدام از کتیبه ها منطبق بر یکی از سیره های تربیتی و سبک زندگی حضرت فاطمه علیها السلام مانند عبودیت، ولایت پذیری، ساده زیستی، پوشیدگی، ایثار، سخاوت، شوهرداری، تربیت فرزند و مصائب آن حضرت تنظیم گردیده است تا مداحان گرامی بتوانند علاوه بر بیان مدح و مصائب آن بانوی بزرگوار، با تبیین سیره و سبک زندگی ایشان، در هدایت هر چه بهتر قلوب مستمعین به سمت فرهنگ فاطمی اثر گذار باشند و در مسیر مداحی عالمانه قدم بردارند.

از آن جا که تدوین این کتاب با نگاه مداحی و بر اساس استفاده مداحان محترم می باشد هر کتیبه با یک غزل قصیده یا مثنوی در مدح و منقبت حضرت صدیقه کبری علیها السلام آغاز شده است، سپس متناسب با موضوع و در حدّ گنجایش مجلس، روایات متناسب نقل گردیده است و در ادامه هماهنگ با موضوع هر کتیبه و شیب متناسب وارد مرثیه شده است. شایان ذکر است هر کدام از روایات و مرثیه ها به صورت مستند بیان شده است

از ویژگی های اثر حاضر این است که برای هر کتیبه حداقل دو گریز همراه با شعر مرثیه ای آورده شده است تا مادحین محترم بر اساس سلیقه و اقتضای مجلس از آن بهره بگیرند.

این جانب معتقدم قطعاً این مجموعه خالی از اشکال نیست لذا از اساتید گرامی و فرهیختگان محترم و مادحین عزیز تقاضا دارم با دقّت نظر و بررسی و و پیشنهادهای خود، نگارنده را در رفع نقایص و کاستی های احتمالی یاری فرمایند.

خداوند متعال را به جهت توفیقات داده شده در تدوین این مجموعه زیر سایه عنایات بی حدّ و وصف کریمه اهل بیت علیهم السلام حضرت فاطمه معصومه علیها السلام سپاسگزارم.

در پایان لازم می دانم از حجت الاسلام و المسمین نظری منفرد، حجت الاسلام و المسلمین آقای احمدی سبزواری به عنوان ناظر علمی حجت الاسلام و المسلمین

دکتر قاسمی به عنوان مسئول آفرینش های فرهنگی آستان مقدس کریمه اهل بیت علیهم السلام و حجت الاسلام و المسلمین آقای صفی خانی به جهت پیگیری های فراوان در جهت چاپ و نشر این مجموعه تقدیر و تشکر نمایم هم چنین از شاعران عزیزی که آثارشان زینت این کتاب گردیده است بسیار سپاسگزارم.

وَ ما تَوْفِیقِی إِلَّا بِالله

عباس حیدرزاده 1402/8/21 ش

وَ الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعَالَمِین وَ صَلَّی اللهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِینَ وَ اللَّعْنَةُ الدَّائِمَةُ عَلَی أعدائهم أجمعین. امّا بعد: یکی از مهم ترین وظایف و مسئولیت های دینی تبلیغ رسالت های الهی در تمام عرصه های اعتقادی، اخلاقی و رفتاری است. قرآن کریم درباره انجام این مسئولیّت می فرماید:

الَّذِینَ یُبَلِّغُونَ رِسالاتِ اللَّهِ وَ یَخْشَوْنَهُ وَ لا یَخْشَوْنَ أَحَداً إِلَّا اللَّهَ وَ کَفَی بِاللَّهِ حَسِیبًا ⁽¹⁾ «کسانی که رسالات الهی را تبلیغ و آن را به دیگران می رسانند و تنها از پروردگار خوف دارند و خداوند کافی است حسابگر باشد»

از جمله رسالت ها، بیان و تبلیغ سیره و رفتار پیشوایان دینی و معصومین علیهم السلام می باشد زیرا سیره و ذکر رویدادها و آن چه بر آن بزرگواران از مصائب و گرفتاری ها و سختی ها وارد شده است صرف نظر از این که دانستن و آگاهی از آن ها مطلوب است

می تواند برای زندگی انسان ها درس آموز و الهام بخش باشد و در ناملایمات و دشواری ها به آنان که اسوه و الگو هستند، اقتدا نمایند و صبر و بردباری را پیشه خود سازند. به همین مناسبت مجموعه دیگری که حاوی سیره و زندگی با برکت اما کوتاه حضرت صدیقه کبری فاطمه زهرا علیها السلام است توسط برادر بزرگوار و استاد فرهیخته جناب آقای حاج عباس حیدر زاده دامت برکاته تدوین گردیده و در ادامه به ذکر مصائب آن بانوی مظلومه پرداخته است و ضمن ارائه مطالب مستند و ذکر منابع آن ها در پاورقی در هر قسمت گریز متناسب با موضوع ذکر شده است. لذا برای مداحان و ذاکران اهل بیت علیهم السلام روش نوینی است که در بردارنده فضائل و مصائب حضرت فاطمه علیها السلام است و این اثر در نوع خود جالب و شایسته تقدیر است.

از خداوند متعال توفیقات روز افزون برای ایشان مسئلت دارم.

إِنَّهُ قَرِیبٌ مُجِیب

علی نظری منفرد 1402/9/4

کتیبه 1: منزلت فاطمه علیها السلام، نزد پیامبر صلی الله علیه و آله

اشاره

نشسته ام بنویسم که بال یعنی تو *** عروج کردن سمت کمال، یعنی تو

نشسته ام بنویسم تصورت، هیهات *** فراتر از جریان خیال، یعنی تو

محبت تو همان آینه است و مهرت، آب *** تو آب و آینه ای پس زلال، یعنی تو

ز برگ های تو بوی رسول می آید *** گل محمّدی بی مثال، یعنی تو

مسیر رد شدنت را کسی نگاه نکرد *** جمال زیر نقاب جلال یعنی تو

تو نور و نورٌ علی نور و خالق النّوری

تو از تصوّر خاکی نشین ما دوری

شب سیاه بگیرد تمام دنیا را *** اگر ز خلق بگیرند نام «زهرا » را

هزار سال به جز آستانه کرمت *** نبرده ایم در خانه ای تمنا را

ز روی عاطفه خوابت نمی برد شب ها *** اگر روا نکنی حاجت گداها را

قرار نیست به نان مدینه لب بزنی *** ز سفره ات نگرفتند رزق بالا را

برای آن که مقام تو را نشان بدهند *** نموده اند فراهم بساط فردا را

دل رسول خدا را اسیر درد مکن *** مگیر از سخن خویش لفظ «بابا» را

بگو «پدر» که نبی را حیات می بخشی

ز درد و غصه دلش را نجات می بخشی

تو آن دعای رسولی که مستجاب شدی *** برای خانه خورشید، آفتاب شدی

یگانه دختر احمد شدن مراد نبود *** برای «امّ ابیها»یی انتخاب شدی

تو مرتضی نشده این همه صدا کردی *** تو مصطفی نشده، صاحب کتاب شدی

علی به پای تو شد ذره ذره آب و سپس *** تو هم به پای علی ذرّه ذرّه آب شدی

تو عادلانه ترین فیضی و دو تا نه سال *** نصیب روح نبیّ و ابوتراب شدی

تو آفتاب رسولی و آسمان علی

تو روح سینه پیغمبری و جان علی ⁽¹⁾

رسول خدا صلی الله علیه و آله در حدیثی در وصف حضرت فاطمه علیها السلام فرموده است:

ابْنَتِی فَاطِمَةُ فَإِنَّهَا سَیِّدَةُ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ وَ هِیَ بَضْعَةً مِنِّی وَ هِیَ نُورُ عَیْنِی وَ هِیَ ثَمَرَةُ فُؤَادِی وَ هِیَ رُوحِیَ الَّتِی بَیْنَ جَنْبیَّ وَ هِیَ الْحَوْرَاءُ الْإِنْسِیَّةُ مَتَی قَامَتْ فی مِحْرَابِهَا بَیْنَ یَدَی رَبِّهَا جَلَّ جَلَالُهُ زَهَرَ نُورُهَا لِمَلَائِکَةِ السَّمَاءِ کَمَا یَزْهَرُ نُورُ الْکَوَاکِبِ لِأَهْلِ الْأَرْضِ وَ یَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلّ لِمَلَائِکَتِهِ یَا مَلَائِکَتِی انْظُرُوا إِلَی أَمَتِی فَاطِمَةَ سَیِّدَةِ إِمَائِی قَائِمَةً بَیْنَ یَدَیَّ تَرْتَعِدُ فَرَائِصُهَا مِنْ خِیفَتِی وَ قَدْ أَقْبَلَتْ بِقَلْبِهَا عَلَی عِبَادَتِی، أَشْهِدُکُمْ أَنِّی قَدْ آمَنْتُ شِیعَتَهَا مِنَ النَّارِه. ⁽¹⁾ «دخترم فاطمه برترین زنان جهان از اوّلین تا آخرین است فاطمه، پاره تن من است. فاطمه نور دو چشم من است فاطمه، میوه قلب من است. فاطمه روح و جان من است فاطمه، حوریّه ای است که به شکل انسان درآمده است. هنگامی که فاطمه در مقابل پروردگار خود در میان محراب عبادت می ایستد نور او برای ملائکه آسمان نظیر نور ستارگان برای اهل زمین می درخشد. خداوند به فرشتگانش می فرماید: ای ملائکه من! به فاطمه که برترین کنیزان من است نظر کنید که چگونه در مقابل من ایستاده است و اعضا و جوارح او از خوف من می لرزد فاطمه با توجه قلبی مشغول عبادت من شده است، من شما را شاهد می گیرم که شیعیان وی را از آتش جهنّم در امان قرار می دهم»

خلقت نه فقط، خالق داور به تو نازد *** سلطان رُسُل، شخص پیمبر به تو نازد

فخریّه کند ذات خداوند به حیدر *** این است و جز این نیست که حیدر به تو نازد ⁽²⁾

پیامبر صلی الله علیه و آله خطاب به امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

یَا عَلِیُّ : إِنَّ فَاطِمَةَ بَضْعَةٌ مِنِّی وَ هِیَ نُورُ عَیْنِی وَ ثَمَرَةُ فُؤَادِی یَسُوؤُنی مَا سَاءَهَا وَ

یَسُرُّنِی مَا سَرَّهَا وَ إِنَّهَا أَوَّلُ مَنْ یَلْحَقُنِی مِنْ أَهْلِ بَیْتِی فَأَحْسِنْ إِلَیْهَا بَعْدِی ⁽¹⁾ ای علی! فاطمه پاره تن من است و او نور چشم و میوه دل من است؛ هر کس او را بیازارد من را آزرده است هر کس او را شاد کند مرا شاد کرده است. از میان اهل بیت من، او نخستین کسی است که به من ملحق می شود، پس بعد از من به او احسان و نیکی کن»

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در حدیث دیگری فرمود:

فَأَنَا أَشَمُّ مِنْهَا رَائِحَةَ الْجَنَّة ⁽²⁾ «من از فاطمه بوی بهشت را استشمام می کنم».

تو همان سیب بهشتی که خداوند و دود *** شب معراج به پیغمبر خود هدیه نمود

دست تو، دست خداوند تعالی است مگر *** که بر آن خم شده و بوسه زده پیغمبر؟ ⁽³⁾

هر موقع فاطمه علیها السلام بر پیامبر صلی الله علیه و آله وارد می شد، حضرت دستان دخترش را می گرفت و می بوسید و او را در جای خود می نشاند ⁽⁴⁾

یا رسول الله! همان فاطمه ای که از او بوی بهشت استشمام می کردی، همان فاطمه ای که فرمودی «میوه قلب من است، هر کس او را خشنود کند، مرا خشنود کرده و هر کس او را بیازارد مرا آزرده است» همان فاطمه ای که هر موقع وارد می شد، از جا بلند می شدی و دست هایش را می بوسیدی و او را در جای خود می نشاندی، آری همین دخترت را در همین مدینه آن هم کنار قبر مطهرت چنان با تازیانه و غلاف شمشیر زدند که پهلویش شکست بازویش ورم کرد محسنش سقط شد آه! بمیرم آن ضربات چنان سنگین بود

که بی بی دو عالم از حال رفت و روی زمین افتاد.

در روایت است که وقتی امیرالمؤمنین علیه السلام را از خانه بیرون می بردند، به آستانه در که رسید، دید فاطمه اش روی زمین افتاده است. عبایش را در آورد و روی فاطمه علیها السلام انداخت. ⁽¹⁾

اثر نهاده به بینایی ام چنان سیلی *** علی مقابلم استاده، تار می بینم

دری که سوخت در آتش، ز جای می افتد *** دگر نیاز ندارد لگد به آن در زد ⁽²⁾

لگد زدند در افتاد بی هوا این سو *** زدند فاطمه را تازیانه رو در رو

ای کاش یک ضربه می زدند ای کاش یک نفر، دختر و یادگار پیامبر مان را می زد، اما چند نفری حضرت را می زدند آن قدر زدند تا بی بی جان مان روی زمین افتاد.

به جسم خسته او ضربه بی عدد نزنید *** زنی که خورده زمین را دگر لگد نزنید ⁽³⁾

گریز 1

یا علی! نگاه کردی دیدی فاطمه ات بر زمین افتاده طاقت نیاوردی، عبایت را روی بدن فاطمه علیها السلام انداختی در حالی که حضرت داخل خانه پشت در افتاده بود. فضه خادمه آن جا بود و کمک می کرد بچه ها بودند با این حال راضی نشدی کسی فاطمه ات را به این حالت ببیند اما یا علی ای کاش در کربلا یک جوانمرد یک غیرتمندی بود که اولاً به ناموس و دختران پیامبر صلی الله علیه و آله چادر و عبایی می داد تا خودشان را بپوشانند و ثانیاً روی بدن بی سر امام حسین علیه السلام پارچه ای می انداخت آه! بدن مطهرش سه روز، بی غسل و بی کفن میان صحرای کربلا افتاده بود. ⁽⁴⁾به قول شاعر:

مُلقی ثَلاثاً بِلا غُسلِ وَ لا کفَنِ *** تُربَ الفَلا وَ الدّماء الأکفانِ وَ الغَسَل؛ ⁽⁵⁾

سه روز او را بی غسل و کفن رها کردند آری، از خون بدنش او را غسل دادند خاک های بیابان به جای کفن بر او پوشیده بود.

امام سجاد علیه السلام هنگام دفن بدن بی سر بابا بدن مطهر آن حضرت را در آغوش کشید و بلند بلند گریه کرد بنی اسد نیز گریه می کردند و به صورت ها لطمه می زدند حضرت به تنهایی پیکر پدر را درون قبر نهاد. بنی اسد خواستند به امام علیه السلام کمک کنند، حضرت فرمود: «نیازی به کمک شما نیست با من کسانی هستند که کمک می کنند» سپس بدن بی سر بابا را در قبر نهاد و صورت بر گلوی مبارکش نهاد و فرمود:

«خوشا به حال زمینی که پیکر پاکت در آن جای گرفت. جهان پس از تو، تاریک و آخرت به نور تو، روشن است. پدر جان! شب ها خواب نداریم و اندوهمان بی پایان است».

سپس خشت لحد را چید، خاک روی آن ریخت و خاک قبر را هموار کرد. آن گاه بر قبر جمله ای نوشت (ننوشت این قبر کسی است که سر در بدن ندارد ننوشت این قبر کسی است که بدنش زیر سمّ اسبان رفته است ننوشت این قبر کسی است که کفنش بوریاست)، نوشت:

هذا قَبرُ الحُسَینِ بنِ عَلیَّ بن أبی طالب الَّذِی قَتَلُوهُ عَطشاناً غَریباً ⁽¹⁾ «این قبر حسین بن علی بن ابی طالب است؛ همان کسی که او را با لب تشنه و غریبانه کشتند.»

از این جمله پیداست مصیبت «تشنگی» در کربلا، بالاترین مصیبت بوده است که امام حسین علیه السلام هم لحظات آخر عمرش می فرمود:

أسقُونی قَطرَةٌ مِنَ الماءِ فَقَد تَفِتَت کَبِدِی ⁽²⁾ «قطره ای آب به من بنوشانید، چراکه جگرم از تشنگی می سوزد.»

گلوی تو عادت به نیزه ندارد *** به قربان زیر گلویت، حسین جان!

چقدر آه گفتی جوابت ندادند *** چقدر آب گفتی و آبت ندادند ⁽¹⁾

گریز 2

یا رسول الله! همان فاطمه ای که آن همه نزد شما منزلت و مقام داشت، دست او را می بوسیدی، او را در جای خود می نشاندی بوی بهشت از او استشمام می کردی و فرمودی: «هر کس او را بیازارد مرا آزرده است یا رسول الله! همین فاطمه را بعد از رحلتت، کنار قبرت، چند نفری می زدند؛ مغیره می زد، قنفذ ملعون می زد خالد بن ولید می زد، عمر طوری فاطمه علیها السلام را زد که نوشته اند:

وَ کَسَرَ ضِلعُها وَ ضَرَبَها بِالسَّوطِ عَلَی عَضُدِها وَ جَنبِهَا، وَ لَطَمَها عَلَی خَدِّها وَ لَکَرَها، وَ ضَرَبَ کتفیها بِالسَّیفِ، وَ ضَغَطَها خَلفَ البَابِ، وَ نَبَتَ مِسمارُ البَابِ فی صَدرِها، وَ إسقاطَ مُحسِنُ ابنها علیه السلام بالرفسة؛ ⁽²)پهلوی حضرت را شکستند با تازیانه به بازو و پهلوی حضرت زدند، سیلی به صورتش زدند، با غلاف شمشیر به کتف هایش زدند، آن چنان حضرت را بین در و دیوار فشار دادند که میخ در به سینه حضرت زهرا علیها السلام فرو رفت و با لگدی که به پهلوی حضرت زدند محسنش سقط شد.ای رسول خدا! در کربلا هم حسین مظلومت را دسته جمعی می زدند. وقتی حضرت روی زمین افتاد شمر ملعون خطاب به لشکر فریاد زد: «منتظر چه هستید؟ کار حسین را تمام کنید!» مقاتل نوشته اند: وَ حَمَلُوا عَلَیْهِ مِنْ کُلِ جَانِبِ؛ از هر طرف به امام علیه السلام حمله کردند. یک کسی ضربه ای به کتف حضرت زد، دیگری ضربه ای به پهلوی حضرت زد، این جا بود که امام علیه السلام روی زمین افتاد. امام علیه السلام گاهی به زحمت می نشست و می افتاد. سنان بن انس (لعنة الله علیه نیزه ای به گلوی حضرت زد، سپس همان نیزه را بیرون کشید و به سینه حضرت فرو برد. ⁽³⁾)

تا زمین خورد دوره اش کردند *** هر که با هر چه داشت، زخمی زدجنگ مغلوبه شد، همه گفتند *** دیگر از خاک بر نمی خیزدکینه گل کرد تا به آن جا که *** طاقت صبر را سر آوردنداز تن پاره تن زهرا *** پیرهن پاره را در آوردند ⁽¹)

## کتیبه 2: سیده نساء العالمین### اشاره

ای آن که خلقت دو جهان شد برای تو *** جان جهانیان همه یک سر فدای توای آفتاب دیده طاها، که آفتاب *** یک بامداد سر نزند بی رضای توای دختر رسول خدا بانوی بهشت *** غیر از خدا کسی نبود آشنای توناموس حق، ملیکة دین، ای که مصطفی *** اذن دخول می طلبد در سرای توآن کوثری که کرده خدا بر نبی عطا *** مقصود حق، تو بودی و فرزندهای توکاخ حیا و زهد بود مهد عصمتت *** صد آفرین به عصمت و زهد و حیای توای گوهری که مثل تو نبود به روزگار *** غیر از علی، کسی نشناسد بهای تومهرت اگر به سینه نباشد، نمی دهند *** باغ بهشت را به کسی بی ولای تویا فاطمه! چو عزم شفاعت کنی به حشر *** چشم تمام خلق بود بر عطای تو«خسرو» کجا ز مدح و ثنای تو دم زند *** جایی که حق سروده به قرآن، ثنای تو ⁽¹)شیخ صدوق رحمه الله علیه به نقل از ابن عباس می نویسد:

یک روز رسول خدا صلی الله علیه و آله نشسته بود امیرالمؤمنین علیه السلام و حضرت زهرا و امام حسن و امام حسین علیه السلام به حضور آن حضرت مشرّف بودند. پیامبر صلی الله علیه و آله خطاب به خدای متعال عرض کرد:﴿ اللَّهُمَّ إِنَّکَ تَعْلَمُ أَنَّ هَؤُلَاءِ أَهْلُ بَیْتِی وَ أَکْرَمُ النَّاسِ عَلَیَّ، فَأَحِبَّ مَنْ أَحَبَّهُمْ وَ أَبْغِضُ مَنْ أَبْغَضَهُمْ وَ وَالِ مَنْ وَالاهُمْ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُمْ وَ أَعِنْ مَنْ أَعَانَهُمْ، وَاجْعَلْهُمْ مُطَهَّرِینَ مِنْ کُلِّ رِجْسٍ، مَعْصُومِینَ مِنْ کُلِ ذَنْبٍ، وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحِ الْقُدُسِ مِنْکَ» ⁽¹)«پروردگارا! تو آگاهی و می دانی که ایشان اهل بیت من و گرامی ترین مردم نزد من هستند. بار خدایا! محبوب بدار آن کسی را که ایشان را دوست دارد، خشم بگیر بر کسی که به ایشان خشم و کینه می ورزد دوست بدار کسی را که ایشان را دوست داشته باشد دشمن بدار کسی را که دشمن ایشان باشد، یاور آن کسی باش که یاور ایشان باشد. پروردگارا ایشان را از هر نوع پلیدی پاک و پاکیزه بدار و از هر گناهی نگاهداری فرما! ایشان را به وسیله روح القدس از جانب خودت تأیید بفرما»!سپس متوجه حضرت علی بن ابی طالب علیه السلام شد و فرمود:﴿ أَنْتَ إِمَامُ أُمَّتِی وَ خَلِیفَتِی عَلَیْهَا بَعْدِی وَ أَنْتَ قَائِدُ الْمُؤْمِنِینَ إِلَی الْجَنَّةِ ⁽²⁾ «یا علی! تو امام امت من و خلیفه من خواهی بود تو مؤمنان را به سوی بهشت رهبری خواهی کرد»

سپس فرمود:

«دخترم فاطمه را می بینم که:

أَقْبَلَتْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ عَلَی نَجِیبٍ مِنْ نُورِ عَنْ یَمِینِهَا سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ وَ عَنْ یَسَارِهَا سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ وَ بَیْنَ یَدَیْهَا سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ وَ خَلْفَهَا سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ تَقُودُ مُؤْمِنَاتِ أُمَّتِی إِلَی الْجَنَّةِ ⁽³⁾

فردای قیامت بر شتری از نور سوار است طرف راست او هفتاد هزار فرشته قرار دارد و سمت چپ او هفتاد هزار فرشته و در مقابلش هفتاد هزار فرشته و پشت سرش نیز هفتاد هزار فرشته هستند دخترم فاطمه، زنان مؤمن امتم را به جانب بهشت رهبری خواهد کرد»

حضرت فاطمه علیها السلام کدام زنان را به جانب بهشت می برد؟

پیامبر صلی الله علیه و آله در ادامه سخنانش فرمود:

فَأَیُّمَا امْرَأَةٍ صَلَّتْ فِی الْیَوْمِ وَ اللَّیْلَةِ خَمْسَ صَلَوَاتٍ وَ صَامَتْ شَهْرَ رَمَضَانَ وَ حَجَّتْ بَیْتَ اللَّهِ الْحَرَامَ وَ زَکَّتْ مَالَهَا وَ أَطَاعَتْ زَوْجَهَا وَ وَالَتْ عَلِیّاً بَعْدِی دَخَلَتِ الْجَنَّةَ بِشَفَاعَةِ ابْنَتِی فَاطِمَةَ وَ إِنَّهَا لَسَیِّدَةُ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ ⁽¹⁾ «هر زنی که در شبانه روز پنج وعده نماز بخواند و ماه رمضان را روزه بگیرد، حج بیت الله الحرام را به جا آورد زکات مال خود را بدهد، از شوهرش اطاعت نماید و علی را بعد از من ولی و امام خود بداند به شفاعت دخترم فاطمه زهرا داخل بهشت خواهد شد همانا دخترم فاطمه سرور و بزرگ زنان جهانیان (دنیا و آخرت) است».

پرسیده شد: یا رسول الله! آیا فاطمه فقط بزرگ زنان زمانه خود می باشد؟

حضرت فرمود:

این مقام حضرت مریم دختر عمران است.

فَأَمَّا ابْنَتِی فَاطِمَةُ فَهِیَ سَیِّدَةُ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ وَ إِنَّهَا لَتَقُومُ فِی مِحْرَابِهَا فَیُسَلِّمُ عَلَیْهَا سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ مِنَ الْمَلَائِکَةِ الْمُقَرَّبِینَ وَ یُنَادُونَهَا بِمَا نَادَتْ بِهِ الْمَلَائِکَةُ مَرْیَمَ فَیَقُولُونَ یَا فَاطِمَةُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاکِ وَ طَهَّرَکِ وَاصْطَفَاکِ عَلَی نِساءِ الْعَالَمِینَ ⁽²⁾

امّا دخترم فاطمه، بزرگ زنان اولین و آخرین جهان است. هنگامی که فاطمه در محراب عبادت می ایستد هفتاد هزار فرشته از فرشتگان مقرّب به وی سلام می کنند و فاطمه علیها السلام را به گونه ای صدا می کنند که حضرت مریم را صدا می کردند. آنان به فاطمه می گویند: خدا تو را برگزید و پاک و پاکیزه نمود خدا تو را از میان تمام زنان جهان برگزید.»

سپس پیامبر صلی الله علیه و آله رو به امیرالمؤمنین علیه السلام کرد و فرمود:

یَا عَلِیُّ! إِنَّ فَاطِمَةَ بَضْعَةٌ مِنِّی وَ هِیَ نُورُ عَیْنِی وَ ثَمَرَةُ فُؤَادِی، یَسُوقُنِی مَا سَاءَهَا وَ یَسُرُّنی یَسُرُّنی مَا سَرَّهَا وَ إِنَّهَا أَوَّلُ مَنْ یَلْحَقُنِی مِنْ أَهْلِ بَیْنِی فَأَحْسِنُ إِلَیْهَا بَعْدِی... ⁽¹⁾ «یا علی! فاطمه پاره تن من و نور چشم و میوه دل من است. آن چه باعث ناراحتی وی شود، باعث ناراحتی من می شود و آن چه موجب خشنودی او شود، موجب خوشنودی من خواهد شد زهرا اولین کسی است از اهل بیت من که به من ملحق می شود بعد از من با دخترم فاطمه نیکو رفتار کن!»

علی علیه السلام طبق سفارش پیامبر صلی الله علیه و آله همه جا مراقب فاطمه علیها السلام بود و راضی نمی شد کوچک ترین مسئله ای خاطر زهرا علیها السلام را بیازارد امیرالمؤمنین علیه السلام با فاطمه علیها السلام آرامش داشت. اگر غم های عالم روی سینه علی علیه السلام بود، وقتی به فاطمه نگاه می کرد، غم هایش بر طرف می شد در روایت است که آن حضرت فرمود:

لَقَدْ کُنْتُ أَنْظُرُ إلَیْهَا فَتَنْکَشِفُ عَنّی الْهُمُومُ وَ الْأَحْزَانِ ⁽²⁾ «هرگاه محزون و اندوهناک می شدم برای رفع غم و اندوه خود، به فاطمه نگاه می کردم»

یعنب فاطمه علیها السلام «کاشف الکرب» امیرالمؤمنین علیه السلام بود. خود امیرالمؤمنین علیه السلام هم «کاشفُ الکَربِ» پیامبر خدا صلی الله علیه و آله بود؛ چنان که در زیارت نامه آن حضرت آمده است:

وَ کَاشِفُ الْکَرْبِ عَنْ وَجْهِهِ فِی أَشَدِ المَصائِبِ وَ أهولها ⁽¹⁾ «برطرف کننده اندوه از چهره اش (پیامبر) در سخت ترین مصیبت ها و مشکلات». آری فاطمه علیها السلام غم های علی علیه السلام را برطرف می کرد اما با رفتنش، غمی روی سینه علی علیه السلام گذاشت که تا آخر عمر همراه علی علیه السلام بود. در روایت است:

فَلَمَّا نَفَضَ یَدَهُ مِنْ تُرَابِ الْقَبْرِ هَاجَ بِهِ الْحُزْنُ فَأَرْسَلَ دُمُوعَهُ عَلَی خَدَّیْهِ ... ⁽²⁾ «چون از دفن بدن فاطمه علیها السلام فارغ شد و) دست خود را از خاک قبر تکانید ناگهان غم و غصه همه وجود امیرالمؤمنین علیه السلام را فرا گرفت. اشک از گونه هایش جاری شد.»

لذا خطاب به پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله گفت:

یَا رَسُولَ اللَّهِ! أَمَّا حُزْنِی فَسَرْمَدُ وَ أَمَّا لَیْلِی فَمُسَهَّد ..» ⁽³«ای رسول خدا! غم و اندوه من همی شگی گردیده! شب من با بی خوابی می گذرد! این غم از قلب من خارج نمی شود تا آن زمانی که خداوند مرا در آن خانه ای که تو در آن هستی، وارد نماید...»)لذا زبان حالش با فاطمه علیها السلام این بود:هر چه غم از دوش من برداشتی *** جای آن تابوت خود بگذاشتیبا تو غم در خانه من جا نداشت *** بعد تو در جای جایش پا گذاشتیاد داری خانه هر گه آمدم *** با تپش های دلم در می زدمبا صفای کامل و مهر تمام *** صد غمم بردی ز دل با یک کلامبس نگاه ناتمامم کرده ای *** با لب بی جان سلامم کرده ایداغ تو بنیان کَن صبر علی است *** خانة بی فاطمه قبر علی استمی نهم بعد تو سر در گوش چاه *** طفل اشکم هست در آغوش چاه

آرزوها را علی در خاک کرد *** خاک هم گویی گریبان چاک کرد ⁽¹)### گریز 1امیرالمؤمنین علیه السلام «کاشفُ الکربِ» پیامبر صلی الله علیه و آله بود؛ هر موقع کنار پیامبر صلی الله علیه و آله حضور داشت، غم و اندوه را از دل پیامبر صلی الله علیه و آله می بُرد. در زیارت نامه آن حضرت هم آمده است: ﴿وَ کَاشِفُ الْکَرْبِ عَنْ وَجْهِه ⁽²⁾فاطمه زهرا علیها السلام نیز کاشف الکرب امیرالمؤمنین علیه السلام بود؛ مولا علی علیه السلام هر موقع نگاه به چهره فاطمه علیها السلام می کرد غم و اندوهش برطرف می شد. ای مردم! یک کاشفُ الکرب هم در کربلا بود؛ امام حسین علیه السلام تا عباس علیه السلام داشت، نیرو داشت امام حسین علیه السلام تا عباس علیه السلام را داشت قدرت داشت. امّا وقتی کنار بدن عباسش رسید، دید تیر به چشمش و عمود آهن به فرقش زده اند، دستانش را قطع کرده اند. نوشته اند: لمّا قُتِلَ العَبّاسُ بانَ الإِنکِسارُ فِی وَجهِ الحُسَین علیه السلام ⁽³⁾زمانی که عباس شهید شد، آثار شکستگی در چهره امام حسین علیه السلام نمایان گردید.

لذا همان جا صدا زد: الْآنَ انْکَسَرَ ظَهْرِی وَ قَلَّتْ حِیلَتِ ⁽⁴⁾«الآن پشتم شکست و راه چاره ام کم شد»

رها ماندست بر شن ها چه دستی *** جدا از پیکر سقّا، چه دستی

عموی ماه! بعد از دست هایت *** بگیرد دست بابا را، چه دستی؟ ⁽⁵⁾

گریز2

یا علی! کنار قبر فاطمه علیها السلام خطاب به پیامبر صلی الله علیه و آله عرض کردی:

یَا رَسُولَ اللَّهِ! أَمَّا حُزنِی فَسَرْمَدٌ وَ أَمَّا لَیْلِی فَمُسَهد... ⁽⁶⁾

یا رسول الله! دیگر غم و اندوه من همی شگی شده است! یا رسول الله! علی شب ها دیگر خواب ندارد.

در کربلا هم امام سجاد علیه السلام وقتی بدن بی سر بابا را میان قبر گذاشت جملاتی شبیه همین جملات گفت:

أَمَّا اللَّیْلُ فَمُسَهَّدُ وَ الْحُزْنُ فَسَرْمَدُ ⁽¹⁾ «شب ها دیگر خواب به سراغم نمی آید و اندوهم پایانی نخواهد داشت».

یا علی! در کربلا بنی اسد دیدند زین العابدین علیه السلام از قبر بیرون نمی آید. آمدند بالای قبر نگاه کردند دیدند:

وَضَعَ خَدَّهُ عَلَی مَنْحَرِهِ الشَّریف ⁽²⁾ «حضرت صورت بر حلقوم بریده بابا گذاشته است».

بدنت در همه دشت پراکنده شده *** آفتاب از تن زخمی تو شرمنده شده

ای تن ریخته بر خاک، سرت را بردند *** به کجا این تن صد چاک سرت را بردند

چقدر بر بدنت جای رد پا مانده *** چقدر نیزه شکسته به تنت جا مانده ⁽³⁾

کتیبه 3: شفیعه روز جزا

اشاره

ای خدا منتظر زمزمه «یا رب» تو *** وی اجابت شده مجذوب دعای شب تو

خانه خشت و گلت کعبه عرش الرّحمان *** از ازل تا به ابد، دور سرت گشته زمان

چادر عصمتت از پرده اسرار قدم *** زده بر پیرهنت دست توسّل آدم

دختر ختم رسل، مادر پیغمبرها *** سایه ات روز ازل بر سر پیغمبرها

مهر تو داد گل حضرت آدم را روح *** نام تو روز ازل حک شده بر کشتی نوح

پله تخت تو پیشانی عرش ازلی ست *** تو فقط کفو علی هستی و کفو تو علیست

ای خدا گفته سلام و صلواتت هر دم *** کیستی تو که پدر گفت: فدایت گردم؟

اولین مطلع حُسن ازلی کیست؟ تویی *** رکن ارکان علی کیست؟ تویی

هر چه گفتیم و نگفتیم، از آن اولایی *** تو همان فاطمه ای فاطمه زهرایی

چار بانوی بهشتند ارادت مندت *** هشت تن حامل عرش ازلی پابندت

دست تو دست خداوند تعالاست مگر *** که بر آن خم شده و بوسه زده پیغمبر؟

«روح» ، گهواره فرزند تو را جنباند *** آسمان گردد و دستاس تو را گرداند

چهره بر خاک سر کوی تو آورده نیاز *** کرده پرواز به هنگام نماز تو نماز

خلق ناگشته، در آغوش خدا بودی تو *** نه خدا، نه ز خداوند، جدا بودی تو

سَروَر عالم بر همسری ات فخر کند *** پدرت احمد بر مادری ات فخر کند

تو همان سیب بهشتی که خداوند ودود *** شب معراج به پیغمبر خود هدیه نمود

چه به خلق و چه به خوی و چه به خلق و چه سرشت *** تو بهشتی تو بهشتی، تو بهشتی، تو بهشت

در صف حشر، تو امید گنهکارانی *** دوزخ و نار به فرمان تو، تو سلطانی

حکم، حکم تو و فرمان تو، فرمان خداست *** عفو، عفو تو و غفران تو، غفران خداست

این ندا می رسد از جانب ذاتِ الله: *** فاطمه! حاجت خود را ز خداوند بخواه

تو بگو تا که ببندیم در دوزخ را *** تو بگو تا که کنم گل شرر دوزخ را

تو بگو تا که عذاب از همگان برداریم *** دوزخی ها را در گلشن فردوس آریم

من خدایم، ولی امروز خدایی با توست *** حکم آغاز ز تو، حکم نهایی با توست⁽¹⁾

روز قیامت در حالی حضرت زهرا علیها السلام وارد صف محشر می شود که سوار بر یکی از مرکب های بهشتی است و هفتاد هزار فرشته سمت چپ و راست حضرت را احاطه کرده اند.

وَ جَبْرَئِیلُ آخِذُ بِخِطَامِ النَّاقَةِ یُنَادِی بِأَعْلَی صَوْتِهِ غُضُّوا أَبْصَارَکُمْ حَتَّی تَجُوزَ فَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ ⁽²⁾ «جبرئیل علیه السلام مهار مرکب خاتون محشر صدیقه اطهر علیها السلام را در دست دارد و با صدای بلند ندا می دهد چشمان خود را ببندید تا فاطمه، دختر محمد صلی الله علیه و آله و سلم عبور کند».

در آن روز هیچ پیغمبر و رسول و صدیق و شهیدی نیست مگر این که چشمان خود را می بندد تا زهرای اطهر علیها السلام از صحرای محشر عبور نماید. آن گاه از طرف خداوند رئوف ندا می رسد:

«ای حبیبه و فرزند رسول من! از من بخواه تا عطا نمایم، شفاعت کن تا بپذیرم به عزّت و جلال خودم سوگند که امروز ظلم و جنایت هیچ ستمگری از نظر من محو نخواهد شد.»

35

در همین زمان است که حضرت می گوید:

إِلَهِی وَ سَیّدِی ذُرِّیَّتِی وَ شِیعَتِی وَ شِیعَةَ ذُرِّیَّتِی وَ مُحِبِّیَّ وَ مُحِبی ذُرِّیَّتِی ⁽¹⁾ «بار خدایا! فرزندانِ من، شیعیان دوستان، و دوستان دوستان فرزندان مرا به من ببخش»!

آن گاه از طرف خداوند سبحان، منادی ندا می کند «فرزندان، شیعیان، دوستان، و دوست دوستان فرزندان فاطمه کجایند؟ ایشان عموماً در حالی که فرشتگان رحمت پروردگار آنان را احاطه کرده باشند می آیند سپس فاطمه علیها السلام جلو می رود و ایشان را به بهشت داخل می نماید

شود تا نازنین قلب تو خرسند *** ببخشند و ببخشند و ببخشند

چنان گردد که از فرمان دادار *** بگردد «عفو» دنبال گنهکار ⁽²⁾

آن حضرت روز قیامت نه تنها فرزندان و شیعیان و دوستان فرزندانش را شفاعت می کند بلکه یک شفاعت مخصوص دیگر هم دارد و آن شفاعت، ویژه گریه کنان امام حسین علیه السلام است. رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود:

«روز قیامت منادی از دل عرش فریاد می زند: ای اهل قیامت! چشم ها را ببندید تا فاطمه، دختر محمد در حالی که پیراهن خونین حسین را در دست دارد، عبور کند. فاطمه عرض می کند:

أنتَ الجَبَارُ العَدلُ، إقض بَینی وَ بَینَ مَن قَتَلَ وَلَدی» ⁽³)«خدایا! تویی جبّارِ عادل! بین من و کسانی که فرزندم را کشتند حکم کن»!به خدای کعبه سوگند که خداوند برای دخترم حکم می کند و سپس فاطمه علیها السلام به خدای متعال عرض می کند:

﴿ اللّهمّ اشفِعِنِی فِیمَن بَکَی عَلَی مُصِیبَةٍ ...⁽¹⁾ «خدایا! شفاعتم را برای کسانی قرار بده که در مصیبت فرزندم گریه کردند».

خداوند هم شفاعت او را درباره آن ها (عزاداران) می پذیرد.

چشمی که بیشتر به خودش گریه دیده است *** فردا به پیش فاطمه، با آبروزتر است ⁽²⁾

هرگز ز یاد حضرت زهرا نمی رود *** یک لحظه هر کسی که برای تو کار کرد

دنیا و آخرت همه مدیون زینبیم *** ما را صدای ناله او بی قرار کرد ⁽³⁾

گریز 1

همه عزاداران و گریه کنان ابی عبدالله علیه السلام یک طرف امّا یک گریه کن دیگر هم دارد، او هم یک طرف. او تنها گریه نمی کند بلکه هم روضه می خواند و هم گریه می کند. این روضه خوان با همه روضه خوان ها فرق دارد. هر روضه خوانی از روی تاریخ و کتاب مقتل روضه می خواند، امّا این روضه خوان خودش صحنه مقتل را می بیند و روضه می خواند. این روضه خوان آن قدر جان سوز روضه می خواند که دوست و دشمن بر احوال او گریه می کنند حتی نوشته اند: وقتی روضه می خواند، مرکب ها اشکشان جاری شده بود و اشک آن ها روی سُم هایشان می چکید. ⁽⁴⁾

این روضه خوان وقتی نگاهش به بدن بی سر برادرش حسین علیه السلام افتاد، صدای شیون و ناله اش بلند شد لطمه به صورت می زد و با دلی سوخته و چشمی اشک بار خطاب به پیامبر خدا صلی الله علیه و آله می گفت:

37

یَا مُحَمَّدَاهُ! صَلَّی عَلَیْکَ مَلَائِکَةُ السَّمَاءِ هَذَا الْحُسَیْنُ مُرَمَّلُ بِالدِّمَاءِ، مُقَطَّعُ الْأَعْضَاءِ وَ بَنَاتُکَ سَبَایَا ⁽¹⁾ ای محمّدی که فرشتگان آسمان بر تو درود فرستادند، این حسین است که به خون آغشته و اعضایش از هم جدا شده است و این دختران تو هستند که اسیرند.

و گاهی هم می گفت:

هَذَا حُسَیْنُ مَجْرُوزُ الرَّأْسِ مِنَ الْقَفَا مَسْلُوبُ الْعِمَامَةِ وَ الرِّدَاء ... بِأَبِی الْمَهْمُومُ حَتَّی قَضَی بِأَبِی الْعَطْشَانُ حَتَّی مَضَی، بِأَبِی مَنْ شَیْبَتُهُ تَقْطَرُ بِالدِّمَاء» ⁽²)«این حسین است که سرش از قفا بریده شده و عمامه و ردایش به غارت رفته است..... پدرم به فدای آن شخصی که با غم های بسیار جان سپرد. پدرم به فدای آن لب تشنه ای که بالب عطشان به شهادت رسید. پدرم به فدای آن کسی که قطرات خون از محاسن شریفش می ریزد»یک جای سالم در بدن دیگر نداری *** جایی برای بوسه بر پیکر نداریاز لابه لای نیزه ها خود را رساندم *** دیدم که افتادی حسین و سر نداریای کشته افتاده بی جان بین گودال *** من بی تو می می رم حسین باور نداری؟ ⁽³)### گریز 2هر کسی داغ می بیند حداقل آزاد است و می تواند برای عزیز از دست رفته اش گریه کند امّا فدای آن داغدیده هایی که نگذاشتند کنار بدنِ عزیزانشان گریه کنند. جانم فدای آن خانمی که نگذاشتند کنار بدن برادر گریه کند و با بدن بی سر برادرش، حسین علیه السلام وداع کند. آن قدر زینب کبری علیها السلام را کنار بدن ابی عبدالله علیه السلام زدند که وقتی سکینه،

بنت الحسین علیه السلام کنار بدن بی سر بابا آمد، صدا زد:﴿ یا أبتاهُ! أنظر إلی رُؤُوسِنَا المَکشُوفةِ، وَ إلی أکبادِنَا المَلْهُوفَةِ، وَ إِلَی عَمَّتِی المَصْرُوبَةِ ، وَ إِلی أُمِّیَ المَسحُوبَةِ!! ⁽¹⁾ «بابا! ببین چادر از سر ما کشیده اند ببین دل های ما پر از غم و اندوه است عمه ام را کتک زده اند و مادرم را اسیر کرده اند!»

اینان همانانند که آتش به خانه می زدند *** پیش علی فاطمه را با تازیانه می زدند

این جا بود که زینب کبری علیها السلام طاقت نیاورد، خم شد لب ها را به گلوی بریده برادر گذاشت

ثُمَّ إنَّ الحَورَاءَ علیها السلام وَضَعَت فَمَها عَلَی نَحر أخیها المَنحُورِ، وَ قَبَّلَت مَوضِعَاً لم یُقَبلهُ نَبِیُّ وَ لا وَصَیٌّ وَ لا أُمَّهَا الزهرا علیها السلام؛ ⁽²)سپس جایی را بوسید که پیامبر صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام و مادرش زهرا علیها السلام نبوسیده بودند.مانده به روی خاک صحرا، پیکر تو *** شیب الخضیب من! مگر مادر نداری؟دیگر نمی پرسم من از انگشتر تو *** تو هم مپرس از من چرا معجر نداری؟ ⁽³)

## کتیبه 4: مقام شیعیان فاطمه علیها السلام در قیامت### اشاره

دیده آن گاه که با اشک ملاقات کند *** رزق گریه طلب از مادر سادات کندگریه هر کس نکند، معرفتش کامل نیست *** گر چه صد مرحله تحصیل اشارات کندمی زند از قفس عالم خاکی بیرون *** هر که با سینه زنی سیر سماوات کندیا علی گفتم و با منکر زهرا گفتم *** برود توبه کند ترک عبادات کنداین چه سری است که در «بضعة منّی» جاری است *** که جهان حیرت از این کشف و کرامات کندوصف نور تو نه در حدّ زبان بشر است *** که خدای تو فقط قدر تو اثبات کندروز محشر که همه دیده گریان دارند *** «نوکر فاطمه» آن روز مباهات کند ⁽¹)

41امام باقر علیه السلام در حدیثی به جابر فرمود:﴿ وَ اللهِ یَا جَابِرُ! إِنَّهَا ذَلِکَ الْیَوْم لَتَلْتَقِطْ شِیعَتَهَا وَ مُحِبیها کَمَا یَلْتَقِطُ الطَّیْرُ الْحَبَّ الْجَیدَ مِنَ الْحَبِّ الرَّدِیء» ⁽¹)«ای جابر! به خدا قسم که فاطمه علیها السلام در آن روز شیعیان خود را به گونه ای از میان اهل محشر جدا می کند و نجات می دهد که پرنده دانه های خوب را از میان دانه های بی ارزش جدا می کند.»روز محشر که از شفاعت خویش *** حشر دیگر به پا کند زهراهم چو مرغی که دانه برچیند *** دوستان را جدا کند زهرا ⁽²)ای جابر! هنگامی که فاطمه با شیعیانش بر در بهشت می رسند، خداوند به دل هایشان الهام می کند که رو برگردانند. پس آنان می ایستند و پشت سر خود را نگاه می کنند خداوند سبحان می فرماید:«ای دوستان من! برای چه پشت سر خود را نگاه می کنید؟ من که شفاعت فاطمه علیها السلام را درباره شما پذیرفتم».شیعیان جواب می دهند: پروردگارا! ما دوست داریم در چنین روزی، قدر و منزلت ما شناخته شود.خداوند می فرماید: «ای دوستان من! برگردید و ببینید هر کس به خاطر محبّت فاطمه علیها السلام شما را دوست می داشت یا به شما غذا می داد، یا لباس می پوشاند، یا شما را با شربت آبی سیراب می کرد، یا جلوی بدگویان شما را می گرفت، دستش را بگیرید و وارد بهشت کنید».⁽³)هر چه داریم همه از کَرم فاطمه است *** دو جهان قطره ای از موجِ یَمِ فاطمه است

آن بهشتی که خدا وصف به قرآن کرده *** گوشه ای از حرم محترم فاطمه استنام حیدر که روی درب جنان حک شده است *** نقش و طراحی آن با قلم فاطمه استهر کسی که به حمایت ز ولایت برخاست *** می توان گفت که او هم قسم فاطمه است ⁽¹)فاطمه زهرا علیها السلام آن چنان شأن و منزلتی نزد خدای متعال دارد که حتّی شیعیان و دوستدارانش در روز قیامت صاحب مقام شفاعت می شوند. آن حضرت تمام افتخارش این بود که مدافع حریم ولایت و فدایی امام و مقتدایش امیرالمؤمنین علی علیه السلام است. کسی هم که پیرو حضرت زهرا علیها السلام ست باید مدافع حریم ولایت و پیرو احکام دین خدا باشد. آن روزی که منافقان و کودتاچیان (اهل سقیفه به خانه فاطمه علیها السلام هجوم بردند و ریسمان به گردن علی علیه السلام انداختند و می خواستند آن حضرت را به مسجد ببرند،⁽²⁾حضرت زهرا علیها السلام جلو رفت و نگذاشت آن حضرت را با آن حالت از خانه بیرون ببرند. خبر به ابوبکر دادند که: فاطمه نمی گذارد علی را از خانه بیرون بیاوریم. وی به جای این که بگوید حریم یگانه دختر پیامبر صلی الله علیه و آله را حفظ کنید و برگردید، به قنفذ دستور داد: اگر فاطمه ممانعت کرد، او را بزنید مرحوم طبرسی در الاحتجاج نوشته است:)فَأَرْسَلَ أَبُو بَکْرِ إِلَی قُنْفُةٍ: اضْرِبْهَا فَأَلْجَأْهَا إِلَی عِضَادَةِ بَیْتِهَا فَدَفَعَهَا فَکَسَرَ ضِلْعاًمِنْ جَنْبِهَا وَ أَلْقَتْ جَنِیناً مِنْ بَطْنِهَا فَلَمْ تَزَلْ صَاحِبَةً فِرَاشِ حَتَّی مَاتَت» ⁽³)ابوبکر به قنفذ دستور داد فاطمه را بزنید فاطمه علیها السلام با یک دست پیراهن علی را محکم گرفته بود با دستِ دیگر به در خانه پناه برده بود. آن جمعیت آن قدر حضرت زهرا علیها السلام را بین در و دیوار فشار دادند که سینه آن حضرت شکست)

و محسنش سقط گردید و پس از آن حضرت بستری شد تا به شهادت رسید.مادری خورد زمین و همه جا ریخت به هم *** همه زندگی شیر خدا ریخت به همبشکند پای کسی که لگدش سنگین بود *** تا که زد، سلسله آل عبا ریخت به همثلث سادات میان در و دیوار افتاد *** نسل سادات به یک ضربه پا ریخت به همگُر گرفته بدن فاطمه، ای در بس کن *** وسط شعله ببین زمزمه ها ریخت به همشدّتِ ضربه چنان بود که سر خورد به در *** روی آشفته «أُمّ النُجَبا» ریخت به همپشت در سینه سنگین شده هم ارثی شد *** گیسوانِ پسرش کرب و بلا ریخت به هممادرش آمده گودال نچرخان بدنش *** استخوان های گلویش ز قفا ریخت به هم ⁽¹)### گریز 1حضرت زهرا علیها السلام پشت در خانه رفت تا از امیرالمؤمنین علیه السلام دفاع کند، او را با لگد و غلاف شمشیر و تازیانه زدند امّا یک دختر نازدانه ای در کربلا فقط کنار بدن بی سر بابا رفت و با پدرِ غریبش درد دل می کرد:بابا نگاه بر بدن بی سرت کنم؟ *** یا آن که گریه بر سر بی پیکرت کنم؟بگذار تا که چهره گذارم به حنجرت *** آن گاه گریه بر بدن بی سرت کنم ⁽²)

ولی کوفیان بی حیا نگذاشتند این دختر نازدانه کنار بدن بابا بماند و با بدن بی سر بابایش درد دل کند عمر بن سعد ملعون دستور داد او را از بدن بابا جدا کنند ⁽¹)﴿ فَاجْتَمَعَ عِدَّةٌ مِنَ الْأَعْرَابِ حَتَّی جَرُّوها عَنْهُ : ⁽²⁾ جماعتی از اعراب (بیابان گرد) رفتند و سکینه علیها السلام را کشان کشان از پیکر پدرش جدا کردند.

سیلی مزن به صورتم ای شمر بی حیا *** من از کنار کشته بابا نمی روم

من با علیّ اکبر و عباس آمده ام *** از این دیار، بی کس و تنها نمی روم ⁽³⁾

نه تنها حضرت سکینه علیها السلام را می کشیدند و می زدند بلکه حضرت زینب علیها السلام را هم می زدند. لذا یکی از شکایت های حضرت سکینه علیها السلام به پدرش این است: «وَ إِلَی عَمَّتِی المَضرُوبَةِ» ⁽⁴⁾«بابا ببین عمه ام را زدند.»

تو ای داده از خون به دین آبرو *** ز جا خیز و با قاتل خود بگو

که بر دخترم هر چه خواهی بزن *** ولی تازیانه به زینب مزن ⁽⁵⁾

اینان همانانند که آتش به خانه می زنند *** پیش علی، فاطمه را با تازیانه می زنند

گریز 2

در مدینه دسته جمعی به خانه امیرالمؤمنین علیه السلام هجوم بردند.

فَکَسَرَ ضِلْعاً مِنْ جَنْبِهَا وَ أَلْقَتْ جَنِیناً مِنْ بَطْنِهَا⁽⁶⁾ سینه حضرت زهرا علیها السلام شکست و محسنش سقط شد

مثل این که این روش دشمن بود که هر کجا کم می آوردند، دسته جمعی حمله می کردند.

در کربلا هم چند جا دسته جمعی حمله کردند. من فقط یک جایش را می گویم؛ وقتی مولای ما سیدالشهداء علیه السلام از روی زین بر زمین افتاد با این که آن حضرت توان نداشت قدرت جنگیدن نداشت، بدنش پر از زخم بود تشنه بود، جگرش می سوخت، اما دشمن از هیبت حیدری امام حسین علیه السلام می ترسید در این لحظه شمر ملعون خطاب به لشکر فریاد زد:

« چرا نگاه می کنید؟!» وَ حَمَلُوا عَلَیْهِ مِنْ کُلِ جَانِبِ؛ از هر طرف به امام علیه السلام حمله کردند. ملعونی ضربه ای به کتف حضرت زد دیگری ضربه ای به گردن حضرت زد. این جا بود که امام علیه السلام دوباره با صورت روی زمین افتاد حضرت دیگر توان نداشت؛ گاهی به زحمت می نشست و گاهی می افتاد. در این حال سنان بن انس ملعون نیزه ای به گلوی حضرت زد سپس همان نیزه را بیرون کشید و به سینه حضرت فرو برد. ⁽¹⁾

چقدر ردّ پاست روی تنت *** چقدر وحشیانه می زدنت

قاری من چرا نمی خوانی *** نکند نیزه خورده بر دهنت

با سُم اسب شد تنت تشییع *** خاک کرب و بلا شده کفنت ⁽²⁾

کتیبه 5: تکریم پدر

اشاره

دریا فقط تو هستی و دریا تر از تو نیست *** انسیه خدایی و حورا تر از تو نیست

تو می درخشی و همه جا نور می شود *** زهرا فقط تو هستی و زهرا تر از تو نیست

وقتی که خاک پای تو عرش است مادرم! *** در اوج آسمانی و بالا تر از تو نیست

پیغمبر خدا به تو می گفت: مادرم! *** با این حساب، «اُمّ ابیها»تر از تو نیست

تو «بَضْعَةُ النَّبِیِّ» خدایی و هیچ کس *** آیینه دار حضرت طاهاتر از تو نیست

شان تو از روایت «لولاک» واضح است *** این که بزرگ تر ز تو، بالاتر از تو نیست

تو یاوریّ و تکیه به عشق تو زد علی *** با بودن تو، حامی مولاتر از تو نیست

نام تو همّ و غم ز دل مصطفی گرفت *** دست خدا علی ست که دست تو را گرفت ⁽¹⁾

با این همه عزّت و جلال و مقامی که صدیقه کبری علیها السلام در بارگاه الهی و نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله دارد، امّا در سیره و روش زندگی اش، مظهر ادب و متانت و صفا و صمیمیّت است. لذا هر موقع پدر بزرگوارش، رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم وارد می شد، تمام قد مقابل پدر می ایستاد، عبا و نعلین های ایشان را می گرفت و برای آن حضرت آب می آورد تا وضو بگیرد. ⁽²⁾

اگر زخمی یا جراحتی در بدن پیامبر صلی الله علیه و آله به وجود می آمد زخم های حضرت را مرهم می گذاشت با مراقبت و مهربانی، دردها و رنج های پدر را کاهش می داد ⁽¹⁾طوری به پدر محبت و خدمت می کرد که یک مادر به فرزندش محبت می کند؛ لذا پیامبر صلی الله علیه و آله او را « امِّ ابیها» (مادر پدر) خطاب می کرد. ⁽²⁾

تو آن دعای رسولی که مستجاب شدی *** برای خانه خورشید آفتاب شدی

یگانه دختر احمد شدن، مراد نبود *** برای امّ ابیهایی انتخاب شدی ⁽³⁾

هر گاه پیامبر صلی الله علیه و آله او را صدا می کرد با ندای «لبّیک لبّیک» جواب پدر را می داد.⁽⁴⁾

اگر چه خودش و فرزندانش گرسنه بودند ولی در غذا خوردن از پیامبر صلی الله علیه و آله سبقت نمی گرفت و می گفت:

وَ اللَّهِ لَأُوثِرَنَّ بِهَا رَسُولَ اللهِ صلی الله علیه و آله عَلَی نَفْسِی وَ غَیْرِی ⁽⁵⁾ «به خدا سوگند، من رسول خدا صلی الله علیه و آله را در خوردن این غذا بر خودم و دیگران مقدّم می دارم» می دارم».

هر وقت می خواست پیامبر صلی الله علیه و آله را صدا کند حضرت را با لفظ «پدر جان» خطاب می کرد تا این که آیه نازل شد: لا تَجْعَلُوا دُعاءَ الرَّسُولِ بَیْنَکُمْ کَدُعاءِ بَعْضِکُمْ بَعْضاً ⁽⁶⁾، امام صادق علیه السلام در روایتی از قول حضرت زهرا علیها السلام فرمود:

«بعد از نزول این آیه، من پدرم را سه مرتبه با لفظ «رسول الله» مورد خطاب قرار دادم، آن حضرت از من اعراض و دوری کرد دفعه بعد خطاب به من فرمود:

فاطمه جان! این آیه درباره تو و اهل خانه ات و نسلی که از تو باقی می ماند، نازل

نشده است، زیرا تو از من و من از تو هستم بلکه این آیه درباره ستمکاران و متکبّران قریش نازل شده و لذا تو هم چنان مرا با لفظ «پدر» صدا بزن زیرا قلب من با پدر گفتن تو خشنود می گردد و زنده می شود و خداوند نیز آن را بیشتر دوست دارد» ⁽¹⁾

دل رسول خدا را اسیر درد مکن *** مگیر از سخن خویش لفظ «بابا» را

بگو «پدر» که نبی را حیات می بخشی *** ز درد و غصه دلش را نجات می بخشی ⁽²⁾

عرض کنم: یا فاطمه! هر موقع پیامبر صلی الله علیه و آله را با لفظ «پدر» صدا می زدی، قلب آن حضرت را خشنود می کردی امّا یک جا که پیامبر صلی الله علیه و آله را «پدر» صدا زدی، قلب آن حضرت آتش گرفت. آن، زمانی است که دشمنان به خانه ات هجوم آوردند؛ وقتی آن ملعون لگد به در زد و شما بین در و دیوار صدا زدی:

یَا أَبَتاة! یَا رَسُولَ اللهِ هَکَذَا یُفْعَلُ بِحَبِیبَتِکَ وَابْنَتِکَ ⁽³⁾ «ای پدر جان! ای رسول خدا! ببین با حبیبه و دختر تو چه می کنند»!

صدای ناله می آمد ولی نفهمیدم *** که مادر است در آتش و یا پسر می سوخت

چگونه خم نشود، می شود مگر وقتی *** ز میخ داغ چنان شد که تا کمر می سوخت ⁽⁴⁾

گریز 1

یا فاطمه بی بی جان! بین در و دیوار «بابا» را صدا زدی. (معمولاً بابا، پناه دخترش است. دختر، جاهای خیلی سخت از بابا کمک می خواهد.) امّا بی بی جان، بابا به ظاهر نبود تا کمکت کند بابا نبود ببیند با دخترش چه می کنند ای کاش در کربلا هم بابا نبود و نمی دید، وقتی علی اکبر علیه السلام صدا زد: یا أبتاه! عَلَیکَ منّی السلام»؛ ⁽⁵بابا خدا حافظ!)

امام حسین علیه السلام تا صدای پسرش را شنید خودش را با سرعت، کنار بدنِ علیّ اکبر علیه السلام رساند نقل می کنند: هنوز چند قدم به بدن علی اکبر علیه السلام مانده بود، امام حسین علیه السلام خودش را از مرکب به زمین انداخت، زانو به زانو خودش را به جوانش رسانید نگاه به آن بدن قطعه قطعه کرد دید لشکر عمر بن سعد جای سالمی در بدن علیّ اکبرش نگذاشته اند.﴿ فصاحَ الامامُ سَبعَ مَرَاتٍ: «آه وا وَلَدَاهُ! آه واعَلِیّاً واثَمَرَةَ فُؤَادَاهُ، وَلَدِی قَتَلُوکَ ⁽¹⁾ امام هفت مرتبه فریاد کشید «وای پسرم! وای علی! وای میوه قلبم! پسرم تو را کشتند.

در روایتی آمده: امام حسین علیه السلام کنار بدن علیّ اکبر علیه السلام، بَکَی عَلَیهِ بُکاءً شَدِیدَاً ⁽²⁾بلند بلند گریه می کرد.

محدّث قمی در نفس المهموم آورده است تا آن زمان، کسی صدای گریه امام حسین علیه السلام را نشنیده بود.⁽³⁾

سیدالشهداء علیه السلام نشست و سرِ جوان شهیدش را روی زانو گذاشت، خاک و خون از چشمان و صورت علی اکبر علیه السلام پاک می کرد ⁽⁴⁾با همان حال نفرین کرد:

قَتَلَ الله قَومَا قَتَلُوکَ یا بُنَیّ ⁽⁵⁾ «پسرم! خدا بکشد جماعتی که تو را کشتند.»

با سر نیزه تنت را چه به هم ریخته اند *** ذره ذره بدنت را چه به هم ریخته اند

وسط معرکه ای رفتی و گیر افتادی *** سر فرصت بدنت را چه به هم ریخته اند ⁽⁶⁾

فَجَعَلَ یَمْسَحُ الدَّمَ عَلَی ثَنایَاهُ الشَّرِیفَةِ؛ ⁽¹⁾حضرت با دست مبارک، خون از لب های فرزند عزیزش پاک می کرد. سپس شروع کرد لب های علی را بوسیدن و با میوه دلش صحبت کردن:

فَإذا نَطَقْتُ فَأَنْتَ أَوَّلُ مَنْطِقی، وَ إِذا سَکَتْ فَأَنتَ فی مِضْمَارِی وَلَدَی وَلَدی وَلَدی وَلَدی، فَوَضَعَ خَدَّهُ عَلَی خَدِهِ، ⁽²وَ قالَ: أَمَّا أَنْتَ فَقَدْ اسْتَرَحْتَ مِنْ هَمّ الدُّنْیا وَ غَمّها، وَ صِرْتَ إِلی رَوْحٍ وَ راحَةٍ، وَ بَقِیَ أَبُوکَ فَریداً وَحیداً، وَ ما أَسْرَعَ لَحُوقِ بِکَ) ⁽³⁾ « هر گاه سخن بگویم، ابتدا تو ورد زبان منی، و چون سکوت کنم تو نقش دل منی. پسرم، پسرم، پسرم! پس صورت بر صورت او گذاشت و فرمود:

تو از همّ و غمّ دنیا راحت شدی و به سوی رحمت خدا و بهشت رفتی، ولی پدرت یکّه و تنها ماند و چه زود است ملحق شدن من به تو».

راوی ⁽⁴⁾می گوید: در این حال دیدم بانویی از خیمه بیرون آمد و فریاد می زند:

یَا أُخَیَّاة وَ ابْنَ أُخَیَّاه⁽⁵⁾ « وای برادرم، ای وای برادرزاده ام!»

با این وضع به بالین علی اکبر علیه السلام آمد و خود را روی پیکر (به خون غلتیده) او افکند.

عمه ات آمده است من چه کنم؟ *** حرف معجر زده است من چه کنم؟

سعی دارد مرا بلند کند *** نیمه جان را ز جا بلند کند

ای حدیث کسا میان کسا! *** فاطمیه میان عاشورا!

بردنت کی توان یک پدر است *** کار من نیست، کار صد نفر است ⁽¹⁾

گریز 2

هر وقت کار برای اهل بیت علیهم السلام سخت می شد، پیامبر صلی الله علیه و آله را صدا می زدند و حضرت را مورد خطاب قرار می دادند.

حضرت زهرا علیها السلام در آن روز سخت، بین در و دیوار، وقتی پهلوی او را شکستند سیلی به صورتش زدند و محسنش را کشتند، صدا زد: «بابا جان! ببین با دخترت چه می کنند؟» ⁽²⁾دخترش زینب کبری علیها السلام هم وقتی کنار بدن بی سر برادرش حسین علیه السلام رسید، یک نگاه کرد دید جای سالمی به بدن برادر نگذاشته اند پیکر مطهر ابا عبدالله علیه السلام را زیر سمّ اسبان کوبیده اند سر از بدنش جدا کرده اند انگشتر را با انگشت بریده و به غارت برده اند. لذا در سخت ترین لحظات و سخت ترین مصیبت ها، لطمه به صورت می زد و با دلی سوخته و چشمی اشک بار روضه می خواند (اولین روضه خوان کربلا که خودش صحنه را می دید و می سوخت و روضه می خواند زینب کبری علیها السلام بود) و خطاب به رسول خدا صلی الله علیه و آله می گفت:

یَا مُحَمَّدَاهُ صَلَّی عَلَیْکَ مَلیکُ السَّمَاءِ، هَذَا الْحُسَیْنُ مُرَمَّلُ بِالدِّمَاءِ مُقَطَعُ الْأَعْضَاءِ وَ بَنَاتُکَ سَبَایَا ⁽³⁾ «ای محمّد که فرشتگان آسمان بر تو درود می فرستند این حسین است که به خون آغشته و اعضایش از هم جدا شده است و این دختران تو هستند که اسیرند».

آن بانوی داغدار همین طور اشک می ریخت و می گفت:

هَذَا حُسَیْنُ مَجْرُوزُ الرَّأْسِ مِنَ الْقَفَا مَسْلُوبُ الْعِمَامَةِ وَ الرِّدَاء... بِأَبِی الْمَهْمُومُ حَتَّی

قَضَیْ، بِأَبِی الْعَطْشَانُ حَتَّی مَضَی بِأَبِی مَنْ شَیْبَتُهُ تَقْطُرُ بِالدِّمَاء ⁽¹⁾ «این حسین است که سرش از قفا بریده شده عمامه و ردایش به غارت رفته است. پدرم به فدای آن شخصی که با غم های بسیار جان سپرد. پدرم به فدای آن تشنه ای که با لب عطشان به شهادت رسید پدرم به فدای آن کسی که قطرات خون از محاسن شریفش می ریزد»

راوی می گوید: به خدا دوست و دشمن از این سخنان زینب کبری علیها السلام گریه می کردند ⁽²⁾و حتی مرکب ها اشکشان جاری شده بود و اشک آن ها روی سُم هایشان می چکید. ⁽³⁾

یک جای سالم در بدن دیگر نداری *** جایی برای بوسه بر پیکر نداری

«هل مِن مُعین» هایی که می گفتی مرا کشت *** ای سرسپاه لشکرم، یاور نداری؟

از لابه لای نیزه ها خود را رساندم *** دیدم که افتادی حسین و سر نداری؟

ای کشته افتاده بی جان بین گودال *** من بی تو می می رم، حسین باور نداری؟ ⁽⁴⁾

کتیبه 6: شوهرداری حضرت فاطمه علیها السلام

اشاره

از درک بشر، منزلت توست فراتر *** تفسیر کند قدر تو را سوره کوثر

با شوق بهشت آمده هر بار پیمبر *** تا بوسه به دست تو زند، بوسه دیگر

لبریز تبسم شده چشمان محمد *** با «یا اَبتا» گفتنت ای جان محمد!

با خنده تو، خانه شده باغ گل یاس *** یا عطر بهشت است چنین می شود احساس؟

از چشم تو افتاده درخشان تر از الماس *** دست تو پر از پینه شد از گردش دستاس

بر چادر تو وصله زد امروز قناعت *** تا روز قیامت شود اسباب شفاعت

هر گوشه ای از خانه تو قبله نما بود *** هر روز تو تفسیری از آیات خدا بود

دیدیم چراغی که به این خانه روا بود *** خورشید فروزنده شام فقرا بود

از دست تو رزقی که رسد رزق طهور است *** یک لقمه نان نیست فقط لمعه نور است

بارانی و بخشنده تر از ابر بهاری *** تا بر لب مولا گل لبخند بکاری

نُه سال نیامد به لبت خواهشی، آری *** نَه، طاقت شرمندگی اش را تو نداری

یک خنده او را نفروشی به جهانی *** نَه، عشق ندارد به جز این خانه نشانی ⁽¹⁾

در «شوهرداری»، مظهر اطاعت و ادب و وفاداری بود؛ هیچ گاه درخواستی از امیرالمؤمنین علیه السلام نداشت. در روایت است:

«یک روز امیرالمؤمنین علیه السلام وارد خانه شد و فرمود:

یا فاطمه! آیا غذایی هست برایم بیاوری؟ فاطمه علیها السلام گفت: قسم به خدایی که حقّ تو را بزرگ قرار داده است، سه روز است در خانه چیزی نداریم امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: فاطمه جان! چرا به من خبر ندادی تا غذایی برای شما تهیه نمایم؟ حضرت گفت: یا اباالحسن! من از خدای خود خجالت می کشم از تو چیزی بخواهم که برایت مقدور نباشد». ⁽¹⁾

در روایتی دیگر آمده که حضرت فاطمه علیها السلام عرض کرد:

«پدرم رسول خدا صلی الله علیه و آله به من فرمود: از علی چیزی نخواه! و فرمود: اگر علی چیزی آورد، استفاده کنید وگرنه هرگز از او چیزی نخواهید». ⁽²⁾

از فشار در و دیوار به من هیچ نگفت *** گله از سوز دل و سینه و مسمار نکرد

آخر این داغ مرا می کشد ای مرگ بیا *** که ز من خواهشی آن یار وفادار نکرد ⁽³⁾

آن دو نفر (اولی و دومی) ⁽⁴⁾هم وقتی برای ملاقات با آن حضرت آمدند، با این که بی بی دو عالم راضی به ملاقات با آن ها نبود، ولی وقتی امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: فاطمه جان! این ها پیش من آمدند و از من خواستند واسطه شوم به ملاقات شما بیایند، (ببینید شوهرداری و تمکین در برابر خواسته علی علیه السلام را) این جا بود که حضرت فاطمه علیها السلام با نهایت خضوع و فرمانبرداری از علی علیه السلام عرضه داشت:

یا علی فَالْبَیْتُ بَیْتُکَ وَ النِّسَاءُ تَتَّبَعُ الرِّجَالَ لَا أُخَالِفُ عَلَیْکَ بِشَیْءٍ ⁽⁵⁾

«خانه، خانه توست و زنان هم از مردان اطاعت می کنند. اگر شما مایل هستید، من هیچ مخالفتی ندارم»

امیرالمؤمنین علیه السلام اجازه داد و این دو نفر وارد حجره شدند و مقابل بی بی نشستند. آن حضرت صورتش را برگرداند آمدند این طرف مقابل حضرت نشستند، باز بی بی روی خود را برگرداند. حضرت به امیرالمؤمنین علیه السلام عرض کرد: یا علی! بر صورت من پارچه ای بکش!» و به روایتی دیگر حضرت زهرا علیها السلام به زنانی که کنار او بودند، فرمود: حَوَّلْنَ وَجْهِی؛ ⁽¹⁾صورت مرا برگردانید!» زنان صورتش را برگرداندند.

آن دو نفر دوباره آمدند و مقابل حضرت نشستند ابوبکر گفت: ای دختر رسول خدا! ما برای جلب رضایت تو آمده ایم از تو درخواست می کنیم که ما را ببخشی و از چیزی که از جانب ما درباره تو واقع شده درگذری فاطمه علیها السلام گفت: من هرگز با شما حتی یک کلمه سخن نمی گویم تا وقتی که با پدرم ملاقات کنم و از شما و کارهایی که درباره من کردید، به او شکایت کنم. گفتند: ما آمده ایم و از تو معذرت می خواهیم و در طلب خوشنودی ات هستیم، ما را ببخش و از ما درگذر و ما را به سبب کارهایی که کرده ایم، مؤاخذه مکن!

فاطمه علیها السلام به سوی علی علیه السلام متوجّه شد و گفت: «من هرگز با آنان سخن نخواهم گفت مگر این که از آن ها راجع به سخنی که از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله شنیده اند، بپرسم. اگر تصدیق کردند، آن وقت نظر خودم را اظهار خواهم کرد گفتند: اشکالی ندارد و ما جز حق نخواهیم گفت و جز به راستی، شهادت و گواهی نخواهیم داد.

فاطمه علیها السلام فرمود: «شما را به خدا سوگند می دهم آیا به یاد دارید که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود:

فَاطِمَةُ بَضْعَةٌ مِنَی وَ أَنَا مِنْهَا مَنْ آذَاهَا فَقَدْ آذَانِی وَ مَنْ آذَانِی فَقَدْ أذَی اللهَ وَ مَنْ آذَاهَا بَعْدَ مَوْنِی فَکَانَ کَمَنْ آذَاهَا فی حَیَاتِی وَ مَنْ آذَاهَا فی حَیَاتِی کَانَ کَمَنْ آذَاهَا بَعْدَ مَوْتِی؛ ⁽²)

فاطمه پاره تن من است و من از او هستم. هر کس او را اذیّت کند، مرا آزرده است و هر کس مرا اذیّت کند، خدا را آزرده است و هر کس او را پس از مرگ من بیازارد، مانند آن است که مرا در حال حیاتم اذیّت کرده است و هر کس او را در حال حیات من بیازارد مانند آن است که مرا پس از مرگم اذیّت کرده است».؟قَالا اللَّهُمَّ نَعَم؛ گفتند خدایا! گواهی می دهیم آری آن را شنیده ایم. در این هنگام حضرت فاطمه علیها السلام فرمود:«سپاس خدا را. خدایا! من تو را شاهد می گیرم و ای کسانی که در این جا حضور دارید، شما هم شاهد باشید که این دو نفر، مرا در زندگی [ و در حال مرگ] اذیّت کردند». سپس خطاب به آنان فرمود: «به خدا سوگند که هیچ سخنی با شما نخواهم گفت تا پروردگارم را ملاقات کنم و از شما به سبب کارهایی که کرده اید نزدش شکایت کنم» ⁽¹)گر عیادت می کند دشمن ز من، از مهر نیست *** قاتل است، جان دادن من را تماشا می کند ⁽²)### گریز 1عرض کنم: یا فاطمه! راضی نشدی کسانی را که به شما ظلم کردند، به صورتت سیلی زدند، پهلویت را شکستند حق شما را غصب کردند حتی ببینی راضی نشدی با آنان سخن بگویی صورت خود را از آنان برگرداندی و فرمودی: «این ها مرا اذیّت کردند». حتی به امی رالمؤمنین علیه السلام وصیّت کردی: ﴿ وَ لَا تَدْفِنِّی إِلَّا لَیْلًا وَ لَا تُعْلِمْ أَحَداً قَبْرِی؛ ⁽³⁾مرا شبانه دفن کن و کسی را از قبر من با خبر نساز!». امّا یا فاطمه! چه به سر دخترت زینب علیها السلام آمد؟! چهل منزل از کربلا تا کوفه و از کوفه تا شام همان کسی که روی سینه حسینش نشسته بود، تازیانه به دست گرفته بود و مقابل زینب علیها السلام ایستاده بود و ناسزا می گفت و زخم زبان می زد. دخترت چهل منزل هر موقع سرش را بالا می آورد نگاهش به شمر و خولی و سنان و حرمله می افتاد.

حسین جان!

تو دعا کن به کنار بدنت جان بدهم *** فکر همراهی با شمر دهد آزارم

خیز و نگذار که ما را به اسیری ببرند *** من که از راهی بازار شدن بیزارم

اسب ها! پای خود از سینه او بردارید *** من هم از این تن بی سر شده سهمی دارم ⁽¹⁾

گریز 2

یا فاطمه! وقتی آن دو نفر مقابلت نشستند آن قدر از آن ها نفرت داشتی که به زن هایی که کنارت بودند فرمودی «حَوّلنَ وَجهی!» صورت مرا برگردانید! صورت شما را برگرداندند تا آنان را نبینی اما بمیرم برای حسین غریبت وقتی در گودال قتلگاه افتاده بود، نه تنها قدرت دفاع از خودش را نداشت بلکه کسی نبود او را کمک کند حتی توان نداشت صورت خود را از قاتل خود برگرداند. لذا وقتی شمر ملعون روی سینه مبارک حضرت نشست، محاسن حضرت را در دست گرفت، عبارت زیارت ناحیه دارد: «مُولِغُ سَیْفَهُ عَلَی نَحْرِکَ، قابِضُ عَلَی شَیْبَتِکَ بِیَدِهِ ، ذابِحُ لَکَ بِمُهَنَّدِهِ ⁽²⁾شمشیرش را به گلوی حضرت می کشید و سر مقدس حضرت را از بدن جدا کرد»

کام تشنه، تیر و دشنه، نیزه در دست سنان *** وای و سینه، شمر و کینه، چکمه ها و استخوان

شمر و خنجر، تیغ و حنجر، ناله ها و سوز و آه *** وای مادر، حال خواهر، در کنار قتلگاه

جسم بی جان، گشته عریان، بر زمین کربلا *** نعل تازه، کو جنازه، گرد و خاکی بر هوا

زینب آن دم، غرق ماتم، قامتش در هم خمید *** سر برید و، رگ تپید و، گیسوانش شد سپید ⁽³⁾

کتیبه 7: فاطمه علیها السلام و تربیت فرزندان

اشاره

تو کیستی؟ تو تمام پیمبری، زهرا! *** تو حجّتِ حُججُ الله اکبری، زهرا!

بهشت احمدی و رکن حیدری، زهرا! *** ز چار بانوی باغ جنان، سری زهرا

تو کیستی که علی گشت محو و حیرانت؟ *** تو کیستی که نبی گفت: جان به قربانت؟!

قلمرو حرم تو، تمام ملک خداست *** کجای وسعت عالم، تهی ز نور شماست؟

خدا به چشم نبی در مه رخت پیداست *** گلی زدامن پاک تو، سید الشهداست

محبت تو دل از انبیا شکار کند *** به شیعه تو، خداوند افتخار کند

سلام بر تو که امّ الکتاب معتبری *** سلام بر تو که فوق ثنای هر بشری

سلام بر تو که روح مطهر پدری *** سلام بر تو که سر تا قدم پیامبری

تو مادر حسنینی، نه مادر همه ای *** چه بهتر است بگویم: فقط تو فاطمه ای ⁽¹⁾

63

مادر شدی تا نام «مادر» جان بگیرد *** در چشم های عاشقش باران بگیرد

مادر شدی تا در پناه نام پاکت *** بی حرمتی بر نام «زن» پایان بگیرد

تسبیح، بار از دوش های خسته برداشت *** تا کار از کردار تو فرمان بگیرد

مادر شدی تا «شیعه» بی مادر نماند *** تا عشق از دست تو، قرص نان بگیرد

باشد شفیع ما شوی در روز محشر *** باشد خدا بر عاشقان آسان بگیرد

مادر! دعای تو اثر دارد، دعا کن! تا انتظار سبز ما، پایان بگیرد

زهرایی و زهرایی نام تو زیباست *** خورشید عالمتاب در تاریک دنیاست ⁽¹⁾

نه تنها فرزندان آن حضرت، بلکه بشریت، تحت تأثیر ایثار و فداکاری و ولایت پذیری حضرت زهرا علیها السلام است. در این عمر کوتاه خود آن چنان فرزندانش را تربیت کرد که در عبادت، شجاعت، سخاوت ،اطاعت، صبر و ظلم ستیزی، الگوی انسان های آزاده عالم شدند.

(1) روزهایی که شب آن، شب قدر بود فرزندانش را به خواب و استراحت ترغیب می کرد تا شب قدر آماده مناجات و راز و نیاز با خدای متعال باشند. در روایت است:

و کانَت فاطِمَة علیها السلام لا تَدَعُ أَحَداً مِن أَهلِها یَنامُ تِلکَ اللَّیْلَةَ و تُداویهِم بِقِلَّةِ الطَّعامِ و تَتَأهَّبُ لَها مِن النَّهار و تَقول مَحرومٌ مَن حُرِمَ خَیْرَها ⁽²⁾ «حضرت فاطمه علیها السلام نمی گذاشت هیچ یک از اهل خانه خود در آن شب بخوابند و برای این که خوابشان نبرد غذای کمتری به آنان می داد و از روز، خود را برای «شب زنده داری» آماده می کرد و می فرمود محروم است کسی که از خیر این شب بی بهره بماند.»

«شب جمعه ای شاهد نماز خواندن مادرم فاطمه زهرا علیها السلام بودم. تا سحر به عبادت و دعا ایستاد و همواره برای دیگران به ویژه همسایگان دعا می کرد».

فردای آن شب امام حسن علیه السلام از حضرت پرسید: «مادر جان! دیشب دیدم نماز می خواندی و دائم برای دیگران دعا می کردی چرا برای خودمان دعا نکردی»؟ حضرت فرمود:

یَا بُنَیَّ الْجَارَثُمَّ الدَّار ⁽¹⁾ «پسرم اول همسایه بعد خانواده و اهل خانه».

یا قُرَّةَ عَینِی وَثَمَرَةَ فُؤادِی! ⁽²⁾ «ای نور چشمم و میوه قلبم!»

(4) کمک به مستمندان و فقرا را به فرزندانش می آموخت؛ پیراهن عروسی ⁽³⁾و گردن بندش را به سائل می دهد.⁽⁴⁾هنگام افطار غذایشان را به مسکین و فقیر و اسیر انفاق می کنند. ⁽⁵⁾

رفت دنبال علی تا که علی را نبرند *** دست بر جامه مولا که علی را نبرند

رفت در معرکه خون و مصاف شمشیر *** وای من بازوی زهرا و غلاف شمشیر ⁽¹⁾

امّا هرگز دست از حمایت امیرالمؤمنین علیه السلام برنداشت. در حالی که پیراهن پیامبر صلی الله علیه و آله را روی سر گذاشته بود و دست بچه هایش را گرفته بود از خانه بیرون آمد، گریه می کرد و فریاد می زد و می گفت: «چه زود به اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و آله حمله بردید!» ⁽²⁾

در حالی که زنان هاشمی دور او را گرفته بودند ⁽³⁾به نزدیکی قبر پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و به جماعت داخل مسجد فرمود: «خَلُوا عَنِ ابْنِ عَمّی! ⁽⁴⁾پسر عمویم را رها کنید! به خدا قسم اگر دست از او برندارید، موهای خود را پریشان می کنم و گریبانم را چاک می زنم و به پروردگار خود شکایت می کنم!»

سلمان می گوید: علی علیه السلام به من فرمود: «فاطمه را دریاب! اگر موهایش را پریشان کند و گریبانش را چاک بزند، مدینه با اهلش به زمین فرو خواهد رفت!» سلمان می گوید: خودم را به فاطمه علیها السلام رساندم و گفتم: ای دختر پیامبر نفرین نکنید. حضرت فرمود: «ای سلمان (مگر نمی بینی) می خواهند علی را بکشند! می خواهند فرزندانم را یتیم کنند! من نمی توانم صبر کنم بگذار نزد قبر پدرم بروم و ناله کنم» سلمان گفت: یا فاطمه! من را علی فرستاده است که بگویم نفرین نکنید و به خانه برگردید! همین که گفت علی علیه السلام گفته است «نفرین نکنید»، فاطمه علیها السلام فرمود: «حالا که علی علیه السلام می گوید، اطاعت می کنم بر می گردم و صبر می کنم» ⁽⁵⁾

در روایتی آمده است امیرالمؤمنین علیه السلام از جا حرکت کرد بیرون مسجد آمد. هنگامی که چشم حضرت زهرا علیها السلام به علی علیه السلام افتاد خود را بر شانه های آن حضرت انداخت و گفت: رُوحِی لِرُوحِکَ الفداء، وَ نَفسِی لِنَفْسِکَ الوقاء یا أبا الحَسَنَ ... ⁽⁶⁾روحم فدای روح تو و جانم

سپر بلای وجودت یا ابالحسن! اگر در سلامت و راحت باشی، با تو هستم و اگر در زحمت و سختی باشی با تو هستم»

این جا بود که هر دو گریه کردند.

گر چه از سر تا به پا دردم علی! *** باز هم دور تو می گردم علی!

من به باغ تو گل نیلوفرم *** مهر تو با قیمت جان می خرم

عاقبت افتاده ام من از نفس *** هر نفس ذکر لبم این است و بس

یا علی عطر نماز من تویی *** قبله راز و نیاز من تویی ⁽¹⁾

گریز 1

یا فاطمه! دیدی امیرالمؤمنین علیه السلام را می برند و قصد کشتن او را دارند. برای نجات جان آن حضرت با همه صدماتی که بر پیکر شما وارد شده بود، به کوچه آمدی و از مولا دفاع کردی و قصد کردی بروی کنار قبر پیامبر صلی الله علیه و آله نفرین کنی هنوز نفرین نکرده بودی که ستون های مسجد به لرزه درآمد امیرالمؤمنین علیه السلام سلمان را فرستاد و فرمود: «فاطمه جان نفرین نکن و به خانه برگرد!» شما هم گفتی «چشم، صبر می کنم و به خانه برمی گردم». در هر صورتی که بود جان علی علیه السلام را نجات دادی امّا دخترت زینب کبری علیها السلام هر کاری کرد نتوانست حسینش را از دست شمر نجات دهد. وقتی دید حسینش روی زمین افتاده و دشمن از هر طرف به او حمله می کند طاقت نیاورد از خیمه بیرون دوید رو کرد به عمر بن سعد و خطاب به او فرمود:

أَیْقْتَلُ أَبُو عَبْدِ اللهِ وَ أَنْتَ تَنْظُرُ إِلَیْهِ ؟! ⁽²⁾ «آیا ابا عبدالله را می کشند و تو تماشا می کنی؟!»

نوشته اند: اشک های ابن سعد ملعون به صورت و محاسن نحسش می ریخت، ولی صورت خود را از زینب علیها السلام برگرداند. حضرت رو کرد به لشکر و فرمود:

وَ یْحَکُمْ أَمَا فِیکُمْ مُسْلِم ؟! ⁽¹⁾ «وای بر شما! آیا مسلمانی بین شما نیست؟ (دارند حسینم را می کشند)!»

کسی جواب زینب کبری علیها السلام را نداد. این جا بود که مقابل زینب کبری علیها السلام ، شمر ملعون خطاب به لشکر فریاد زد: از همه طرف به حسین حمله کنید. «فَحُمِلَ عَلَیْهِ مِنْ کُلِ جَانِب؛ ⁽²⁾از هر طرف به آن حضرت حمله کردند!»

هر کسی خسته می شد از زدنش *** می ربود آن چه می شد از بدنش

این یکی برد جوشنش ز تنش *** آن یکی برد کهنه پیرهنش

سنگ ها را که بر جنازه زدند *** تازه بر اسب نعل تازه زدند

پیش تر از بریدن سر او *** بیش تر از شرار پیکر او

می زد آتش به جان خواهر او *** ناله جان خراش مادر او ⁽³⁾

گریز 2

عرض کنم: یا فاطمه زهرا! طاقت نداشتی ببینی دستان علی علیه السلام را بستند، دور او را گرفته اند و قصد قتل او را دارند. فرمودی: «به خدا قسم اگر دست از او برندارید، موهای خود را پریشان می کنم و گریبانم را چاک می زنم و به پروردگار خود شکایت می کنم» امّا یا فاطمه! در کربلا، زن و بچه امام حسین علیه السلام داخل خیمه بودند، وقتی صدای ذوالجناح را شنیدند از خیمه بیرون دویدند. اصلاً دیگر بابایی ندیدند. نگاه کردند و دیدند که ذوالجناح با زین واژگون و یال غرق به خون به خیمه ها برگشته است. در بخشی از «زیارت ناحیه مقدسه» این طور آمده است:

فَلَمَّا رَأَیْنَ النِّسَاءُ جَوَادَکَ مَخْزِیَا وَ أَبْصَرْنَ سَرْجَکَ مَلْوِیّاً ... وَ لِلْخُدُودِ لَاطمَاتٍ ... . بِالْعَوِیلِ دَاعِیَاتٍ ... وَ إِلَی مَصْرَعِکَ مُبَادِرَاتٍ وَ شِمْرُ جَالِسٌ عَلَی صَدْرِکَ مُولِغٌ سَیْفَهُ فی نَحْرک ⁽⁴⁾

[ای امام حسین!] هنگامی که زنان حرم مرکبت را دل شکسته و زین آن را واژگون دیدند، از خیمه بیرون آمدند. به صورت می زدند صدا به شیون و زاری بلند کردند... و به سوی قتلگاه دویدند (نگاه کردند و دیدند) شمر روی سینه ات نشسته بود شمشیرش را بر گلویت می کشید!»

دیدم به روی نیزه ها، بال و پرت را *** دیدم به صحرا ارباً اربا، پیکرت را

دیدم به سرعت آمدند و دوره کردند *** دیدم گرفتند اشقیا دور و برت را

دیدم نشسته شمر روی سینه تو *** دیدم تمام لحظه های آخرت را

بالا سرت بودم، گریبان می دریدم *** وقتی که از پیکر جدا می کرد سرت را

آقای من هر کار می کردم، نمی شد *** بیرون کشم از بین مقتل مادرت را

سر را برید و برد و من ماندم همان جا *** زانو زدم بوسه بگیرم حنجرت را ⁽¹⁾

کتیبه 8: خادمان «بیت الزهراء علیها السلام»

اشاره

الف) فضّه خادمه

اشاره

نامت مرا مسافر لاهوت کرده است *** لاهوت را شکوه تو مبهوت کرده است

از عرش آمدی و زمین آبرو گرفت *** باید برای بردن نامت وضو گرفت

نور قریش! تا که تویی صاحب دلم *** غرق خداست شعب ابی طالب دلم

عمرت نفس نفس همه تلمیح زندگی است *** حرفت چراغ راه و مفاتیح زندگی است

از این شکوه ساده نباید عبور کرد *** باید مدام زندگی ات را مرور کرد

چون زندگیت ساده تر از مختصر شده است *** پیش تجملات جهازت سپر شده است

آیینه ای و سنگ صبور پیمبری *** در هر نفس برای پدر مثل مادری

اشک شما عذاب بهشت است خنده کن *** لبخندت آفتاب بهشت است خنده کن

دنیای ما نبوده برازنده شما *** هجده نفس زمین شده شرمنده شما ⁽¹⁾

فاطمه علیها السلام از جنس نور است. زهرای اطهر علیها السلام متعلّق به این دنیا نیست. صدیقه کبری حوریّه ای در قامت انسان است همانگونه که در حدیث نورانی پیامبر خدا صلی الله علیه و آله است: إِنَّ فَاطِمَةَ خُلِقَتْ حُورِیَّةً فی صُورَةِ إِنْسِیَّةٍ؛ ⁽²⁾فاطمه، حوریّه ای است که همانند صورت انسان خلق شده است.»

صفات الهی دارد. سیره و زندگی حضرت مطابق با سیره و روش رسول گرامی اسلام و علیّ مرتضی علیه السلام است. آن قدر با کرامت و مهربان است که وقتی «فضّه خادمه» برای خدمت و کنیزی وارد خانه او می شود حضرت به او سلام می کند و می فرماید: «به خانه خودت خوش آمدی!» سپس دست او را می گیرد و جای خودش می نشاند و به او می فرماید: «عزیزم! در خانه خودت راحت باش و مرا خواهر خود بدان! چند روزی استراحت کن! آن گاه یک روز من کارهای خانه را انجام می دهم و تو استراحت کن و روزی دیگر تو کارها را انجام بده و من عبادت می کنم.» ⁽³⁾

آن قدر حضرت زهرا علیها السلام به فضّه خادمه محبّت کرد که او تحت تأثیر این محبت ها، عاشق و خدمت گزار واقعی این خاندان شد تا آن جا که اگر فاطمه علیها السلام برای شفای فرزندانش نذرِ روزه می کند فضّه هم نذرِ روزه می کند اگر حضرت سه روز غذای افطارش را به مسکین و یتیم و اسیر می دهد و با آب افطار می کند فضّه هم از آن حضرت تبعیّت

می کند غذای افطارش را می دهد و با آب افطار می کند ⁽¹⁾

فضّه در همه حالات چه سختی و چه راحتی چه محنت و چه نعمت سهیم و شریک این خاندان می شود، حتی در آن روز هجوم اشرار به خانه امیرالمؤمنین علیه السلام ؛ روزی که وَ ضَرْب عُمَرَ لَهَا بِالسَّوْطِ عَلَی عَضُدِهَا حَتَّی صَارَ کَالدُّمْلُجِ الْأَسْوَدِ وَ رَکّلِ الْبَابِ بِرِجْلِهِ حَتَّی أَصَابَ بَطْنَهَا وَ هِیَ حَامِلَةُ بِالْمُحَسَن لِسِتَّةِ أَشْهُرٍ وَ إِسْقَاطِهَا؛ ⁽²⁾عمر با تازیانه به بازوی فاطمه علیها السلام زد، به طوری که بازوی حضرت ورم کرد و آن چنان لگد به در زد که در به پهلوی فاطمه علیها السلام اصابت کرد و مادر روی زمین افتاد و محسن شش ماهه اش سقط شد».

آن چنان ضرب لگد از نفس انداخت مرا *** که هم آغوش غم داغ پسر ساخت مرا

زن همسایه دیوار به دیوار امروز *** به عیادت بر من آمد و نشناخت مرا ⁽³⁾

آن بی بی مظلومه در این شرایط سخت، مونس خود فضّه را صدا زد و فرمود: آهِ یَا فِضَّةُ! إِلَیْکِ فَخُذِینِی فَقَدْ وَ اللَّهِ قُتِلَ مَا فِی أَحْشَانِی مِنْ حَمْل؛ ⁽⁴ای فضّه! بیا مرا دریاب. به خدا قسم فرزندی را که در شکم داشتم کشتند!»)من ندیدم چگونه در افتاد *** مادر ما به دردسر افتادآن چنان با لگد به در کوبید *** پشت در، مادر از کمر افتادبر علی سینه را سپر کرد و *** میخ در آمد و سپر افتادوسط شعله صورتش می سوخت *** و دگر او ز بال و پر افتادروی چادر سیاه مادر من *** ردّ نعلین رهگذر افتادمادرم ناله ای زد و غش کرد *** و به جان حسین شرر افتاد ⁽⁵)

مادرم! غصه بسیار خوردی *** سیلی از دست کفّار خوردیآن چنان زد لگد روی در که *** هم ز در هم ز دیوار خوردی ⁽¹)#### گریز1مدینه با لگد به در زدند و پهلوی مادر را شکستند و محسن شش ماهه را کشتند و به شهادت رساندند. امّا کربلا روی دست پدر با تیر به گلوی علی اصغر علیه السلام زدند و این طفل شیرخوار بی گناه را به شهادت رساندند.﴿ فَذُبِحَ الطِفلُ مِنَ الأُذُنِ الی الأُذُنِ ⁽²⁾ «تیر از گوش تا گوش طفل را برید»

تیری رسید و صحبت من ناتمام ماند *** گفتم که «آب» تیر برایم جواب شد

تیری رسید و هستی من را به باد داد *** آهنگ من بریده بریده «رباب» شد ⁽³⁾

این جا بود که امام حسین علیه السلام شروع کرد به گریه کردن و به خدا عرضه داشت: اللهمَّ احکُم بَینَنا وَ بَینَ قومٍ دَعَونا لِیَنصُرونا فَقَتَلونا ⁽⁴⁾خدایا! بین ما و بین این مردم که ما را دعوت کردند تا ما را یاری کنند امّا ما را کشتند داوری کن!» (خدا در این لحظه به امام حسین علیه السلام دلداری داد) از آسمان صدایی شنید: فَنُودِیَ مِنَ الهَواء: دَعَهُ یا حُسِین! فرزندت را به ما واگذار! فَإِنَّ لَهُ مُرضِعاً فی الجَنَّه؛ ما برای او دایه ای در بهشت قرار دادیم.» ⁽⁵⁾

تو را با تیر آتش بار کشتند *** مرا بین در و دیوار کشتند

تو را بابا! تن صد چاک افتاد *** مرا مادر به روی خاک افتاد ⁽⁶⁾

گریز 2

عرض کنم یا فاطمه! وقتی بین در و دیوار روی زمین افتادی فضّه ای بود شما را کمک و به داد شما برسد اما کربلا وقتی حسین غریبت از روی زین روی زمین افتاد کسی را نداشت که به او کمک کند. همان طور که با صورت زمین خورد، زیر لب با خدا مناجات می کرد: الهی رضاً بقَضائکَ وَ تسلیماً لأَمرکَ وَ لَا معبودَ سِواکَ؛ ⁽¹⁾خدایا! راضی به قضای تو و تسلیم فرمان تو هستم و معبودی جز تو نیست.» در همین حال متوجه شد سینه اش سنگین شد چشمش را باز کرد دید شمر با خنجر برهنه... .شاید همین لحظه بود که زینب کبری رسید بالای بلندی و نگاه کرد، دید شمر روی سینه حسینش نشسته... .

شمر ظالم اندکی آهسته تر آرام تر *** ضربه ها را بر گلو هر دفعه محکم تر نزن!

این گلو باشد حریم بوسه های جدّ من *** بی حیا شرمی نما بر بوسه گه خنجر مزن! ⁽²⁾

آه از آن ساعتی که با تن چاک چاک *** نهادی ای تشنه لب صورت خود روی خاک

تنت به سوز و گداز، تو گرم راز و نیاز *** سوی خیام حرم دو چشم تو مانده باز

آمده از خیمه گه خواهر غمدیده ای *** دید که شمر از جفا نشسته بر سینه ای

گفت بده مهلتی تا برسم بر سرش *** برادرم تشنه است مبر سر از پیکرش ⁽³⁾

ب) اسماء بنت عُمَیس

اشاره

ای وای از آن حدیث به دفتر نیامده *** ای وای از آن شروع به آخر نیامده

ای وای از آن یقین به باور نیامده *** ای وای از آن مزار کبوتر نیامده

ای وای از آن که رفته و دیگر نیامده

ای دل، حدیث دختر طاها شنیده ای؟ *** «یَرضی» شنیده ای «لرضاها» شنیده ای؟

هنگامه نماز، دعاها شنیده ای؟ *** حتی «تَوَرّمت قدماها» شنیده ای؟

«أمن یُجیب»، این همه مضطر نیامده

یاللعجب! «فصلّ لربّک» ولادتش *** وا حیرتا! «لیذهب عنکم» شرافتش

«طوبی لهُم وَ حُسن مَآب» است مدحتش *** جبریل با تمام بزرگی و رتبتش

از عهده ستایش او برنیامده

اما چه سود؟ حرمت قرآن شکسته شد *** یک باره قلب «سوره انسان» شکسته شد

در را زدند و حرمت مهمان شکسته شد *** نان ریخت، سفره سوخت، نمکدان شکسته شد

فصل غریبی تو، چرا سر نیامده؟

زهرا هنوز گریه بی گاه می کند *** مولا هنوز سر به دل چاه می کند

پاییز ادعای «أنا الله» می کند *** صبح بهار از آمدن اکراه می کند

آیا هنوز وقت مقرّر نیامده؟ ⁽¹⁾

فاطمه علیها السلام بعد از رحلت پدرش رسول خدا صلی الله علیه و آله شب و روز گریه می کرد به طوری که همسایه ها از صدای گریه حضرت به امیرالمؤمنین علیه السلام گلایه کردند. آن قدر گریه کرد که حضرت را یکی از «بکّائین عالم» نامیدند. امّا تنها جایی که حضرت یک لبخند زد و تبسّمی کرد روزهای آخر عمرش بود؛ وقتی که اسماء بنت عمیس کنارش نشسته بود و حضرت به او فرمود:

«اسماء! من از این وسیله و شکلی که جنازه زنان را حمل می کنند ناراحتم، زیرا

در این صورت حجم بدن نمایان است. من نمی خواهم هنگام تشییع حجم بدنم نمایان باشد. إِنِّی نَحِلْتُ وَ ذَهَبَ لَحْمِی، من لاغر شده ام و گوشت بدنم آب شده است. آیا چیزی که بدنم را بپوشاند برایم درست نمی کنی؟» اسماء گفت: بی بی جان! من در حبشه که بودم، با وسیله ای جنازه ها را حمل می کردند که حجم بدن نمایان نبود. حضرت فرمود: «می شود شکل آن را برایم ترسیم کنی؟» اسماء تختی خواست و آن را برگرداند سپس مقداری چوب به پایه های آن بست و آن گاه پارچه ای روی آن انداخت حضرت با دیدن این وسیله تبسّمی کرد ⁽¹⁾

بعد پیغمبر اگر چه با تبسّم قهر بود *** لحظه ای با دیدن تابوت زهرا شاد شد ⁽²⁾

این خانم (اسماء بنت عمیس علیها السلام) ⁽³⁾اگرچه به عنوان خدمتکار در خانه حضرت زهرا علیها السلام حضور داشت امّا آن قدر باتقوا و پرهیزکار و دلداده اهل بیت علیهم السلام بود که «محرم راز» این خاندان شده بود شب عروسی حضرت زهرا علیها السلام به سفارش حضرت خدیجه علیها السلام در کنار حضرت زهرا علیها السلام حضور داشت و برای او مادری کرد⁽⁴⁾

روز آخر عمر حضرت زهرا علیها السلام نیز کنارش بود لذا حضرت به او فرمود: «مقداری آب برایم آماده کن!» اسماء می گوید: آب آماده کردم حضرت با آن آب بدنش را غسل داد. بعد فرمود: «لباس های نوی مرا بیاور!» لباس نو برای حضرت آوردم، آن ها را پوشید، سپس فرمود: «بقیّه حنوط پدرم را از فلان جا برایم بیاور و زیر سرم بگذار!» سپس فرمود: «اسماء! مرا مدّتی تنها بگذار آن گاه مرا صدا بزن؛ اگر جوابی ندادم بدان که من به پدرم رسول خدا صلی الله علیه و آله ملحق شده ام!» اسماء می گوید: پس از مدّتی هر چه حضرت را صدا زدم، جوابی نشنیدم متوجه شدم که حضرت از دنیا رفته است.

آن قدر حضرت زهرا علیها السلام به اسماء محبّت کرده بود و او هم آن قدر نسبت به این خاندان با اخلاص و با محبت بود که حضرت زهرا علیها السلام او را محرم خود می دانست. لذا هنگام شهادتش به او فرمود:

إذا أنا مِتُّ فَغسَلینی أنتَ وَ عَلِیُّ، وَ لا یَدخُلَنَّ عَلَیَّ أَحَداً ⁽¹⁾ «وقتی از دنیا رفتم تو و علی مرا غسل دهید و کس دیگری نباشد»

اسماء نقل می کند: من آب می ریختم مولا بدن حضرت زهرا علیها السلام را غسل می داد. یک مرتبه دیدم بی اختیار صدای گریه امیرالمؤمنین علیه السلام بلند شد، عرض کردم: یا علی! حق دارید از این مصیبت عظما گریه کنید. لکن دیدم بی اختیار صدای مبارک به گریه بلند شد سبب آن چه بود؟ فرمود:» اسماء! هنوز بازوی مبارکش ورم دارد! ⁽²⁾

آن شب که خون از دامن مهتاب می ریخت *** اسماء برای غسل زهرا آب می ریخت

آن شب خدا داند خدا داند که چون بود *** قلب علی، زندانی از فریاد و خون بود

طفلی گرفته آستین از غم به دندان *** تا ناله خود را کند در سینه پنهان

آن شب امیرالمؤمنین با اشک دیده *** می شست تنها پیکر یار شهیده

می شست در تاریکی شب مخفیانه *** گه جای سیلی، گاه جای تازیانه ⁽³⁾

گریز 1

یا فاطمه علیها السلام به اسماء وصیت کردی: «تو و علی علیه السلام بدنم را غسل دهید!» اگر چه شبانه بود، ولی بدن مطهر شما را غسل دادند و کفن کردند و شبانه به خاک سپردند. امّا فدای آن آقای غریبی که وصیتی برای غسل و کفن خود نداشت بدن مطهرش سه روز روی زمین بی غسل و بی کفن ماند. ای کاش فقط بی غسل و بی کفن بود بدن مطهرش سر نداشت. ای کاش فقط بی سر بود! بدن مطهرش را زیر سمّ اسبان کوبیده بودند که وقتی حضرت

زینب علیها السلام بدن مطهر برادر را دید آن چنان ناله می زد و گریه می کرد که راوی نقل می کند:

فَوَ اللَّهِ لَا أَنْسَی زَیْنَبَ بِنْتَ عَلیّ علیه السلام تَنْدُبُ الْحُسَیْنَ وَ تُنَادِی بِصَوْتٍ حَزِینٍ وَ قَلْبِ کَثِیب: وَا مُحَمَّدَاهُ صَلَّی عَلَیْکَ مَلِیکُ السَّمَاءِ، هَذَا حُسَیْنُ مُرَمَّلُ بِالدِّمَاءِ صَرِیعٌ بِکَرْ بَلَاءَ مُقَطَّعُ الْأَعْضَاءِ مَجْرُوزُ الرَّأْسِ مِنَ الْقَفَا مَسْلُوبُ الْعِمَامَةِ وَالرّدا ⁽¹و بَنَاتُکَ سَبَایَا) ⁽²⁾ «به خدا! زینب دختر علی از یادم نمی رود در آن زمانی که با صدای غمناک دل پر درد بر حسین می نالید و صدا می زد: ای محمّد که فرشتگان آسمان بر تو درود فرستادند این حسین است که به خون آغشته به خاک کربلا افتاده، اعضایش از هم جدا شده سرش از قفا بریده شده عمامه و لباسش را به غارت برده اند و این دختران تو هستند که اسیرند»

باور نمی کنم سر نیزه سرت بود *** این تکه پاره ها به زمین پیکرت بُود

باید کفن به وسعت صحرا کنم تو را *** هر جا نظاره می کنم بدن اطهرت بُود

باور نمی کنم که به انگشت ساربان *** ای جان من فدای تو انگشترت بُود

ای از قفا بریده سرت را عدوی تو *** سمت کدام خیمه، نگاه تَرَت بُود؟ ⁽³⁾

گریز 2

یا علی! در تاریکی شب، آن هم از زیر پیراهن فقط دستت رسید به ورم بازوی فاطمه علیها السلام یا علی! ورم بازو را ندیدی فقط با دستت حس کردی امّا طاقت از کف دادی صدای گریه و ناله ات بلند شد من به فدای آن غریبی که کربلا وقتی رسید کنار بدن جوانش علی اکبر علیه السلام، دید بدن ارباً ارباست، نوشتند: «صاحَ الإمامُ سَبعَ مَرَاتٍ آه وا وَلَدَاهُ! آه وا عَلِیّاً! وا ثَمَرَةَ فُؤاداهُ وَلَدِی قَتَلُوکَ! ⁽⁴⁾امام هفت مرتبه فریاد کشید: وای پسرم!

وای علی! وای میوه قلبم! پسرم تو را کشتند!»

در روایتی آمده: امام حسین علیه السلام کنار بدن علی اکبر علیه السلام «بَکَی عَلَیْهِ بُکاءً شَدِیدَاً» ⁽¹⁾بلند بلند گریه می کرد.»

محدّث قمی در نفس المهموم آورده است تا آن زمان، کسی صدای گریه امام حسین علیه السلام را نشنیده بود ⁽²⁾آن قدر فریاد حضرت بلند بود که صدا به خیمه ها رسید. ناگهان دیدند بانویی از خیمه ها بیرون دوید: وَ خَرَجَتْ زَیْنَبُ أُخْتُ الْحُسَیْنِ مُسْرِعَةٌ تُنَادِی: یَا أُخَیَّاهُ! وَ ابْنَ أُخَیَّاهُ! وَ جَاءَتْ حَتَّی أَکَبَّتْ عَلَیْه؛ ⁽³⁾زینب علیه السلام از خیمه بیرون دوید و فریاد می زد: وای برادرم! وای پسر برادرم! تا بدن ارباً اربا را دید، بی تاب شد و خودش را روی بدن علی اکبر انداخت»

بین آغوش کشیدش، تن او بند نشد *** خواست تا بوسه بگیرد، همه دیدند نشد

کاش سمتِ حرم اکبر نَبَرَد، برخیزد *** عمه اش دست به معجر نَبَرَد، برخیزد

از علمدار کمک خواست که خواهر را برد *** خواهری آمد و با خود، دو برادر را برد

پیش چشمان همه دست به زانو افتاد *** دید پهلوی علی را و به پهلو افتاد ⁽⁴⁾

السلام

کتیبه 9: قناعت و ساده زیستی

اشاره

عالم همه در مدار تو، یا زهرا *** در پرتو جلوه زارتو، یا زهرا

رشک همه فرشتگان عرش است *** آن چادر وصله دار تو، یا زهرا

فاطمه ای ز ازل، تا به ابد بی مانند *** در «فضیلت» چو علی نیست دگر همتایت

ذات والای تو چون جامع اسماء خداست *** نتوان کرد کس از ذات خدا منهایت

جان فدایت که پدر با همه تکریم تو را *** دست بوسیده و برخاسته پیش پایت

هر چه در خانه تو ماه نظر می فکَند *** جز به محراب عبادت نکند پیدایت

دستت از دسته دستاس پر از آبله، لیک *** متورم شده از فرط عبادت پایت

خانه گرم شما گرم تر از خورشید است *** که حکایت کند از عشق تو بر مولایت

به خدا وصلی اگر، چادر پر وصله تو راست *** که «بتولی» و فریبت ندهد دنیایت

آورد لطف و صفا بهر تو دیدار علی *** گرد غم می برد از قلب علی ایمانت ⁽¹⁾

وقتی آیه عذاب نازل شد که جایگاه پیروان شیطان در آتش است وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعِینَ ⁽²⁾پیامبر صلی الله علیه و آله منقلب شد و اشک از چشمانش جاری گشت. اصحابی که در محضر حضرت بودند گریه کردند امّا کسی جرأت نکرد از حضرت علّت گریه اش را سؤال کند. اصحاب با خود گفتند: چه کنیم پیامبر صلی الله علیه و آله را آرام کنیم؟ گفتند: تنها کسی که باعث آرامش روح و جان پیامبر صلی الله علیه و آله است، فاطمه علیها السلام است. آمدند بی بی را خبر کردند و عرضه داشتند: آیه عذاب نازل شده پدر بزرگوارتان منقلب است و گریه می کند. حضور شما باعث آرامش وجود آن حضرت است فاطمه علیها السلام چادری بر سر کرد و به طرف مسجد به راه افتاد. سلمان نقل می کند: نگاه کردم دیدم چادر حضرت فاطمه علیها السلام دوازده وصله دارد گفتم: واویلا! اشکم جاری شد و با خود گفتم: دختر پادشاهان ایران و روم لباس هایی از حریر و سندس بر تن می کنند ولی دختر رسول خدا صلی الله علیه و آله چادری به سر می کند که دوازده وصله دارد. ⁽³⁾

رشته چادرش اگر به دست انبیا رسد *** شعار فخر انبیا به عرش کبریا رسد

از لب جان فزاش اگر زمزمه دعا رسد *** جان ز نوای گرم او به جسم مصطفی رسد

سنگ محبت ورا بر سر و سینه می زنم *** به یاد خاک قبر او، داد مدینه می زنم

قلب شکسته ام بود در همه حال زار او *** شفا گرفت چشم من ز خاک ره گذار او

خانه کوچکش بُوَد کعبه آرزوی من *** از آن خوشم که فضّه اش نظر کند به سوی من ⁽¹⁾

از کجای زندگی آن حضرت بگوییم؟ از خانه ساده و بی آلایش او، از مهریه ناچیزش که امام صادق علیه السلام می فرماید: برابر با سی درهم بود ⁽²⁾و یا از جهیزیه مختصر آن حضرت که وقتی نگاه رسول خدا صلی الله علیه و آله به جهیزیه اندک حضرت فاطمه علیها السلام افتاد، اشک از دیدگانش جاری شد و سر به سوی آسمان بلند کرد و گفت:

اللَّهُمَّ بَارِکْ لِقَوْمٍ جُلُ آنِیَتِهِمُ الْخَزَفُ ⁽³⁾ «خدایا! زندگی را برای خاندانی که بیشتر ظرف هایشان گلی است مبارک گردان»!

کم ترین زیورآلاتی که داشت، یک گردن بند بابرکت بود و آن را به مستمندی هدیه داد تا گرسنه ای را سیر کند و برهنه ای را بپوشاند و فقیری را بی نیاز سازد و بنده ای را آزاد کند.⁽⁴⁾

کرامت، خشتی از قصر بلندت *** سخاوت تا قیامت مستمندت

اگر گیرد کسی از خلق دستی *** تو هستی و تو هستی و تو هستی ⁽⁵⁾

گریز 1

عرض کنم: یا فاطمه! بی بی جان! از زخارف و تجملات دنیا چیزی نداشتی و آن چه که داشتی به نیازمندان و مستمندان کمک کردی. وقتی آن فقیر ابراز نیاز کرد، گردن بندت را به او هدیه دادی و فرمودی: «برو این گردن بند را بفروش! هم خودت را بپوشان هم شکمت را سیر کن و هم خرج راهت باشد.» ⁽¹⁾اما یا فاطمه! مردم در کربلا تلافی کردند و جواب این همه سخاوت و کرامتت را دادند. بعد از این که سر از بدن پسرت جدا کردند دستور دادند «خیمه ها را غارت کنید!» گوشواره از گوش بچه ها کشیدند، خلخال از پای بچه ها بیرون آوردند.⁽²⁾هجوم دشمن به خیمه های امام حسین علیه السلام آن قدر وحشیانه بود که دو تا از دخترهای خردسال اهل بیت علیهم السلام زیر دست و پای اسب ها جان دادند. ⁽³⁾

در زیر پای اسب دو کودک ز دست رفت *** چون کودکان پیاده و دشمن سواره بود ⁽⁴⁾

فاطمه بنت الحسین علیها السلام نقل می کند: وقتی لشکر ابن سعد در خیمه های ما ریختند، من دختر کوچکی بودم؛ یک جفت خلخال در پایم بود مردی در حالی که گریه می کرد خلخال ها را از پای من بیرون می آورد! به او گفتم: ای دشمن خدا! پس چرا گریه می کنی؟! گفت: چگونه گریه نکنم درصورتی که دارم خلخال های دختر پیغمبر را غارت می کنم! گفتم: پس چرا غارت می کنی!؟ گفت: می ترسم دیگری بیاید و این خلخال را ببرد! ⁽⁵⁾

من چه گویم خدا زبانم لال *** عده ای هجمه ناگهان بردند

کوفیان حرام خور، حالا *** دست بر معجر زنان بردند ⁽⁶⁾

در روایتی آمده است که حضرت زینب علیه السلام فرمود: «هنگام غارت خیمه ها من در کنار خیمه ایستاده بودم دیدم مردی که چشمان آبی داشت، وارد خیمه شد. این

ملعون، خولی بود؛ هرچه در خیمه بود غارت کرد. پس از غارت، نگاه کرد دید علی بن الحسین علیه السلام که بیمار بود، روی گلیمی خوابیده است. چنان گلیم را از زیر بدن او کشید که حضرت با صورت روی زمین افتاد ⁽¹⁾

خدای من خدا دل بی قرارم *** میان خیمه یک بیمار دارم

درون خیمه زین العابدین است *** همه دار و ندار من همین است ⁽²⁾

گریز 2

یا رسول الله ! نگاه به ظروف گلی و سادگی زندگی فاطمه علیها السلام شما را به گریه انداخت، برای او دعا و از خدا طلب خیر کردی. امّا یا رسول الله آن روزی که در حمله و هجوم اشرار به خانه امیرالمؤمنین علیه السلام زهرایت بین در و دیوار صدایت می زد و می گفت: یَا أَبَتَاهُ یَا رَسُولَ اللَّهِ هَکَذَا کَانَ یُفْعَلُ بِحَبِیبَتِکَ وَابْنَتِکَ ⁽³⁾بابا، ای رسول الله! ببین با حبیبه ات و دخترت چه می کنند؟! اگر آن روز فاطمه ات را بین در و دیوار می دیدی؛ چه می کردی؟!

سید بن طاووس می نویسد: «إِنَّ عُمَرَ رَفَسَ فاطِمَةَ علیها السلام حَتَّی أَسقَطَت بمُحسِن؛ (آن روز) عمر آن چنان با لگد به فاطمه علیها السلام زد که حضرت روی زمین افتاد و محسنش سقط شد!» با زحمت بلند شد دیگر نمی توانست روی پا بایستد تکیه به دیوار داد. عمر خودش می گوید:

این حالت فاطمه را که دیدم نزدیک بود دلم به رحم بیاید، امّا یاد کینه های با علی افتادم. لذا از روی چادر، آن چنان سیلی به صورت فاطمه زدم که گوشواره اش شکست و روی زمین افتاد ⁽⁴⁾

ز روی پوشیه زد تازه این چنین شده ای *** که چشم هات فقط دید مختصر دارد

نوشته اند که پیشانی ات به جایی خورد *** خلاصه ضربه بد این چنین اثر دارد

بزرگ بانوی این شهر باورت می شد: ز خاک کوچه، حسن گوشواره بردارد؟ ⁽¹⁾

بی بی ما حضرت زهرا علیها السلام هیجده ساله بود ولی آن چنان ضربت سیلی سنگین بود که گوشواره حضرت شکست. اما نمی دانم سیلی با صورت و قلب دختر سه چهار ساله امام حسین علیه السلام حضرت رقیه علیها السلام چه کرد!

زبان حال حضرت رقیّه علیها السلام با سر بریده بابا این گونه بود:

زجر ⁽²⁾ملعون به روی جای لبت سیلی زد *** چند شب تلخ شده طعم دهانم بابا!

گیسویم سوخته است و کف پام آبله زد *** بازویم نیز شکسته به گمانم بابا!

سینه ات هستی من بود و خرابش کردند *** چه کسی پای نهاده به جهانم بابا؟!

حرمله تیر به تو زد؟ به خدا می کُشمش *** آخرین تیر تو شد قدّ کمانم بابا!

جان من بند به موهای پریشان تو بود *** گیسویت سوخت، چرا زنده بمانم بابا؟!

چند وقت است صدایم نزدی: «دختر من» *** چند وقت است نگفتم به تو: «جانم بابا!»

نه تو هستی نه عموونه علی اکبر هست *** پس برای چه کسی شعر بخوانم بابا؟!

بس که در راه دویدم به خدا خسته شدم *** بغلم کن روی پایت بنشانم بابا! ⁽³⁾