مشخصات کتاب

سرشناسه : نوری مقدم، محسن، ۱۳۴۵-

عنوان و نام پدیدآور : خیبری ها: تاریخ شفاهی محسن نوری مقدم/ تدوین افسانه صادقی ده چشمه؛ ویراستار فاطمه شهبازی.

مشخصات نشر : تهران: موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، انتشارات، ۱۳۹۷.

مشخصات ظاهری : ۱۸۸ ص.: مصور (رنگی)؛ ۵/۱۴×۵/۲۱ س م.

شابک : ۲۸۰۰۰۰ ریال 978-600-8094-66-1 :

یادداشت : پشت جلد لاتینی شده: .Afsaneh Sadeghi Dehchashmeh. Kheybariha

یادداشت : کتابنامه: ص. ۱۸۸؛ همچنین به صورت زیرنویس.

عنوان دیگر : تاریخ شفاهی محسن نوری مقدم.

موضوع : نوری مقدم، محسن، ۱۳۴۵ -

موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹-۱۳۶۷ -- مصاحبه ها

موضوع : Iran-Iraq War, 1980-1988 -- Interviews

شناسه افزوده : صادقی ده چشمه، افسانه، گردآورنده

شناسه افزوده : موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس. انتشارات

رده بندی کنگره : DSR۱۶۲۹

رده بندی دیویی : ۹۵۵/۰۸۴۳۰۹۲

شماره کتابشناسی ملی : ۵۷۳۵۷۵۳

اشاره

خیبری ها

تاریخ شفاهی محسن نوری مقدم

تدوین:

افسانه صادقی ده چشمه

نام کتاب:خیبریها

تاریخ شفاهی محسن نوری مقدم

تدوین: افسانه صادقی دهچشمه

ناشر: انتشارات موزه دفاع مقدس تهران

ویراستار ادبی: شمسی پور

صفحه آرایی و طرح جلد: هست استودیو

نوبت چاپ: اول، تابستان 1397

شمارگان: 1000 نسخه

قیمت: 28000 تومان

شابک: 8- 25 - 8094 - 600 - 978

نشانی: بزرگراه حقانی، خیابان سرو، موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس

تلفن: 88785465 - 021

فهرست مطالب

دست خط راوی

پیشگفتار

مقدمه

فصل اول: شوق دفاع از وطن

دوران قبل از انقلاب

آغاز جنگ تحمیلی

تلاش برای رفتن به جبهه

دوران آموزشی

اعزام به جبهه

فصل دوم: نمایشی از ایثار

عملیات مسلم ابن عقیل

عملیات والفجر مقدماتی

عملیات والفجر یک

به سمت مهران

عملیات والفجر سه

زمزمه عملیاتی مهم

عملیات خیبر

فصل سوم: آرزوی شهادت و تقدیرِ اسارت

وقت اسارت

به سمت بصره

بازدید از بصره

روزهای بصره

استخبارات بغداد

فصل چهارم: اسارت و آزادگی (7 سال در اردوگاه موصل دو)

انتقال به اردوگاه موصل دو

فضای اردوگاه

بافت جمعیتی اسرای خیبر

حضور صلیب سرخ

مدیریت بعثی ها

الف) تعیین مسول برای اردوگاه

ب) وعده های غذایی

پ) آمارگیری روزانه اردوگاه

ت) تفتیش اسرا

ث) شکنجه در اردوگاه

ج) غریبه های اردوگاه

چ) جاسوسان اردوگاه

ح) برنامه خواب اسرا

خ) وضعیت بهداشت اردوگاه

د) وضعیت درمانی اسرا

مدیریت زیرزمینی

الف) تشکل های آسایشگاهی

ب) تشکیل گروه ها

پ) مشاغل اردوگاه

ت) برنامه ی آموزش

1- ت. مداحی ها

2- ت. اجرای تئاتر و سرود

3- ت. کلاس های آموزشی

4- نهضت سواد آموزی

ث) ورزش در اسارت

تاثیر عملیات ها بر روی اسرا

فصل پنجم: شور رهایی

پذیرش قطع نامه

رحلت امام خمینی(ره)

زیارت محبوب

آخرین محرم

بازگشت به وطن

پیوست ها

منابع

دست خط راوی

سخن اول

وقتی از تاریخ شفاهی سخن به میان می آید، یعنی صراحت و صداقت، یعنی اخلاصِ مخلص، یعنی زبان گویای دل، یعنی آنچه که سالها در انتظار شنیده شدن بوده، یعنی گنجی که از گنجینه اسرار خارج شده، یعنی مرادی که مریدانش در انتظار نشسته اند، یعنی استادی که باید از او پرسید، یعنی تجارب گرانبهایی که در قبال آن بالاترین هزینه ها که عمر انسانهاست، صرف شده است

ولی آنجا که موضوعِ تاریخ شفاهی، دفاع یک ملت از همه هستی اش باشد دیگر قلمِ شکسته ادبیات امثال بنده حقیر به راحتی نمی تواند به محدوده آن دوران قدم بگذارد! مگر می توان با انگیزه امروز، از انگیزه و اعتقادات آن دوران دَم زد؟ چگونه میتوان از کوچه پس کوچه های شلوغ این دوران، میدان عشق و معبر ایثار را دید و از آن سخن گفت؟ اگر امروز گله هایی هست که چرا هنرمندان در این عرصه تاریخی پرافتخار ایران زمین(دفاع مقدس)کمتر پای می گذارند، می توان یک دلیل مهم آن را عدم جرأت شخصی خیلی از افراد این قشر حساس برشمرد! چگونه از چیزی سخن بگویی که خودت لمس نکرده ای؟ دست به اقدامی بزنی که بسیار ظریف و شکننده است! از چیزی بگویی که هنوز عاملان آن شاهد و حاضرند ادای حق مطلب، فقط با نشستن پای صحبت یاران ماندگار آن دوران مقدس امکان پذیر است

به طور مسلم برای بیان حقیقت آنچه واقع شده باید حداقل چند روزی با خالقان آن دوران حشر و نشر داشته باشیم و گرنه داستان راستان ما چهره افسانه به خود خواهد گرفت! پس چه باید کرد؟ جواب آن پیشروی ماست هرچند دیدن این گنجینه خاکی کمی گرد و غبارِ زمان به خود گرفته ولی دست نخورده و دیدنی آن سوی محفل با محاسنی سپید مقابل ما نشسته تا از او بشنویم آنچه را تاکنون نشنیده ایم و با افتخار و غرور پای محفلی بنشینیم که روزگاری میهمان ضیافت الهی بوده اند آنان که اجر و مزد خود را در معامله با خالق هستی به غیر حساب دریافت کرده اند

لذا قلم را کنار میگذاریم و زانوی ادب را میشکنیم تا محصّل این اساتید بزرگ و میهمان این عزیزان باشیم شاید مرواریدی از این صدف های سپید دریابیم

دکتر علی اصغر جعفری

مدیر عامل موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس

سخن ناشر

به نام او

که قلم را به قسم

به تقدس برآورد

انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، مقطعی مهم، اثرگذار و سرنوشت ساز در تاریخ درخشان ایران زمین و سرمایه ای عظیم از میراث فکری، فرهنگی و تمدنی کشور عزیزمان است که باید به درستی معرفی شود و برای نسل های آینده محفوظ و ماندگار بماند آیندگان باید این بازة بی نظیر تاریخ را به خوبی بشناسند و به طور ویژه بدانند که در نیم قرن اخیر چه ماجراهای تلخ و شیرین و چه حادثه هایی بر کشور و ملت ایران گذشته است این آگاهی، تضمین کننده انتقال فرهنگ و ارزش های پربار این سرزمین به نسلهای بعد و پلی برای انتقال تمدن بی ننسلی به شمار می آید در واقع این آگاهی ضامن حفظ و بقای اهداف و آرمان های انقلاب اسلامی خواهد بود و ارزش هایی را که پاک ترین جوانان وطن، گرانبهاترین دارایی خود را به پای آن نثار کردند، پایدار و جاودانه خواهد نمود

مراکزی همچون موزه انقلاب اسلالمی و دفاع مقدس که ویژگی های کم نظیر و کارکردی فرا ملی، فرا جناحی و فرا دستگاهی دارند می توانند پیشتاز تحقق این رسالت تاریخی و ملی باشند این

مهم مستلزم آن است که موزه از همه ظرفیت های بالقوه و بالفعل خود بهره گیرد و با ایجاد گفتمان نخبگانی و فرهنگ سازی عمومی، زمینه استفاده از تجارب و اندوخته های فکری، فرهنگی و ارزشی پیشکسوتان و ایثارگران عرصه حماسه، مقاومت، استقلال و سربلندی کشور را برای بهره گیری نسل نو فراهم آورد

یکی از ظرفیت های راهبردی موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس که می تواند این مأموریت خطیر را با ظرافت، هنرمندی و مانایی انجام دهد، حوزه نشر، کتاب و مطالعه است کتاب به عنوان میراث ماندگار فرهنگ بشری و قلم به مثابه بی همتاترین ابزار ثبت و ضبط دستاوردهای فکری و فرهنگی انسان، بهترین شیوه برای به تحریر و تصویر درآوردن گفتمان انقلاب اسلامی و عرضه آن به نسل های آینده است

از این رو، موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس با درک این مسئولیت گران سنگ و حساسیت های مترتب برآن، به تدوین و انتشار مفاهیم اصیل و ناب انقلاب اسلامی و دفاع مقدس و فرهنگ مقاومت همت گماشته و میکوشد آثاری فاخر و در تراز مخاطبان فهیم و علاقه مند به این راه پر افتخار ارائه نماید امید که در پیشگاه خداوند متعال، اولیا و شهدای راه حق، به ویژه ایثارگران و شهیدان انقلاب اسلامی و دوران پر افتخار پس از آن رو سپید و سرافراز باشیم ان شاءالله

انتشارات موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس

پیشگفتار

امروزه تاریخ شفاهی یکی از روش های پژوهشی نوین است. نوشتن خاطرات شفاهی نخبگان، صاحبنظران و حتی مردم عادی، این امکان را به گردآورندگان می دهد تا ضمن انجام پژوهش، گام بلندی در نگهداری، حفظ و انتقال فرهنگ ها، سنت، آداب و رسوم و اطلاعات گوناگون بدهد.

از میان انواع مطالب تاریخ شفاهی، مطالبی دارای اهمیت است که افراد شخصا در آن وقایع حضور داشته باشند و از نزدیک خود شاهد رخدادها باشند. تاریخ شفاهی جنگ تحمیلی عراق علیه ایران یکی از انواع مختلف تاریخ شفاهی می باشد که دارای ارزش و اعتبار خاصی است. تاریخ شفاهی جنگ تحمیلی به این علت دارای اهمیت فراوان است که هنوز زمان زیادی از از پایان جنگ نگذشته است و آثار و علایم جنگ به راحتی قابل رویت است.

به علت طولانی بودن جنگ تحمیلی در طول هشت سال دفاع مقدس و تعداد زیادی شهدا و بحث ایثارگیری های شهدا، ذکر خاطرات جبهه و جنگ، داستان های اسارت جذابیت خاص خود را دارند. آزادگان جنگ تحمیلی، اسیران ایرانی بودند که سالیان زیادی را در اردوگاه ها و زندان های بعثی ها به سر بردند و شکنجه و صدمات زیادی را در طی این سال ها متحمل شدند. گرفتن خاطرات اردوگاه، که مسائل زیادی را در برمی گیرد و خود حاوی اطلاعات خوبی از مدت

اسارتشان می باشد.

رویکرد در تاریخ شفاهی به دو شکل: موضوع محوری (بررسی یک واقعه یا رخداد)، فرد محوری (بررسی رخدادهایی که برای یک فرد به وقوع پیوسته)؛ می باشد. پژوهش حاضر بر مبنای فرد محوری در تاریخ شفاهی جمع آوری شده که متشکل از پانزده جلسه مصاحبه با آقای حاج محسن نوری مقدم یکی از رزمندگان و آزادگان هشت سال دفاع مقدس می باشد. در این پژوهش سعی بر آن است که در ابتدا به ذکر خاطرات 19 ماهه حضور ایشان در جبهه و شرکت در چندین عملیات در مناطق مختلف درگیر جنگ پرداخته شود. در بخش بعدی کار که هدف اصلی پژوهش حاضر روایت داستان اسارت می باشد، تلاش است که به باز روایی گذران زندگی اسرا به روایت آقای حاج محسن نوری مقدم از دوران اسارت هفت ساله اسرای عملیات خیبر در اردوگاه موصل دو پرداخته شود. در نوشتار پیش رو داستان اتفاقات رخ داده و سرگذشت هزاران اسیر ایرانی به دست بعثی ها را در قالب یک پژوهش تاریخ شفاهی به رشته تحریر درآورده است. همچنین به سبب حضور ایشان در واحد تخریب تیپ 21 امام رضا(ع) این اثر می تواند عملکردی از تیپ 21 امام رضا(ع) در مدت زمان حضور راوی در جبهه های جنگ باشد.

افسانه صادقی ده چشمه

دی ماه 1397

فصل اول: شوق دفاع از وطن

اشاره

دوران قبل از انقلاب

در تاریخ سوم آذر ماه 1345 در شهر مقدس مشهد در یک خانواده پرجمعیت، به دنیا آمدم. دوران کودکی و نوجوانی را در محله پایین شهر مشهد سپری کردیم. پدرم روحانی بودند. تعداد اعضای خانواده ما هفت برادر و یک خواهر بودیم.⁽¹⁾

خانواده به لحاظ مالی تمکُن خوبی نداشت. پدرم به لحاظ ارادتی که به آیت الله حکیم بزرگ داشت، سعی می کرد نام فرزندان خود را به تآثی از نام فرزندان او انتخاب کند. برای همین نام مرا عبدالمحسن گذاشت. بعضی مواقع در مکاتباتم کلمه مقدس عَبد اشتباه ثبت می شد و برایم مشکلاتی را پیش می آورد، برای همین بعد از آزادی ام از اسارت، عبد را از شناسنامه ام حذف کردم.

تحصیلاتم را توانستم تا دوران ابتدایی بخوانم. به دلیل مشکلات مالی و شرایط خانوادگی مجبور شدم که ترک تحصیل کنم.

در روزهای پیروزی انقلاب اسلامی دوازده سال داشتم و برای همین کمتر در تظاهرات و راهپیمایی ها حضور پیدا می کردم. در روزهای انقلاب به همراه برادرهایم سعی می کردیم که در راهپیمایی ها و تظاهرات شرکت کنیم. بعضی از شب ها دیر وقت به خانه می رسیدم. اکثر راهپیمایی ها، شب ها بعد از نماز مغرب و عشاء از حرم امام رضا(ع) شروع می شد و به خود حرم هم ختم می شد. چون اطراف حرم همیشه نورانی و روشن بود، ساعت برگشتن به خانه را فراموش می کردم و احساس نمی کردم که دیر وقت شده باشد. خانه ما پشت خط راه آهن بود. زمانی که تنها بودم به علت دور بودن مسافت

حرم تا خانه، بعد از اتمام تظاهرات تا رسیدن به خانه را با ترس و لرز برمی گشتم.

بعد از انقلاب، خانه امان که در پایین شهر مشهد در یکی از روستاها به نام « نیزه»⁽¹⁾

بود، را به منطقه رضاییه مشهد در کوی سجادیه بردیم و تا سال 1361 آنجا ساکن شدیم. بعد از آن به منطقه طلاب رفتیم. چون پدرم طلاب بود، در کنار هم صنف های خودش احساس راحتی بیشتری می کرد.

آغاز جنگ تحمیلی

زمان شروع جنگ تحمیلی تقریبا چهارده سال سن داشتم. با آغاز جنگ چون سن کمی داشتم و اینکه بیشتر درگیر کار کردن بودم، فکر رفتن به جبهه را نداشتم. سال 1361 با دستوری که امام خمینی( ره) مبنی بر اعزام رزمنده به جبهه با توجه با نیاز جبهه ها دادند، دیگر نیازی به اجازه پدر و مادر برای اعزام به جبهه نبود. من هم در این تاریخ شانزده ساله شده بودم. بنابراین تصمیم گرفتم برای رفتن به جبهه ثبت نام کنم.

در این سن خیلی روحیه جبهه رفتن را هم نداشتیم، اگر چه حضور فعالی در مسجد و شرکت در نماز جماعت مغرب و عشاء را داشتم. اما بیشتر دنبال ورزش به خصوص فوتبال بودم. همچنین به دلیل شرایط مادی خانواده خیلی به فکر رفتن به جبهه نبودم و بیشتر دوست داشتم به پدرم کمک کنم.

شب بیست و یکم رمضان سال 1361 در حرم امام رضا(ع) تصمیم گرفتم که به جبهه بروم. آن شب، شب به یادماندنی برای من بود. یک تحول روحی در من ایجاد شد که من همان جا با خودم تصمیم گرفتم حتماً برای رفتن به جبهه، ثبت نام کنم. هم برای ارتقاء سطح روحی و معنویت خودم، هم به لحاظ دفاع از ارزش های انقلاب و میهنم به جبهه بروم. بنابراین همان شب به مسجد محل، مراجعه کردم.

در مسجد یکی از همشهری هایم به نام «عباس پیروی» که بعدها او هم به شهادت رسید، مسول اعزام رزمنده به جبهه بود. برای ثبت نام پیش او رفتم. بسیج محل چون شناختی نسبت به من نداشت و از طرفی هم ما تازه به محله سجادیه رفته بودیم، از من فرم تاییدیه بسیج محله قبلی یمان را خواست. من هم به محل قبلی محل سکونتمان برگشتم و با دوستانی که از قبل همدیگر را می شناختیم و آنها در بسیج بودند، مساله را در میان گذاشتم و توانستم که فرم تاییدیه بسیج را بگیرم. فرم تایید را به بسیج محله سجادیه آوردم و ثبت نام کردم. همان روز ثبت نام هم، فرم اعزام به جبهه را گرفتم. مسول اعزام از من رضایت نامه پدر را هم خواست. حدس می زدم که پدرم با رفتن من به جبهه مخالفت کند و رضایت نامه را امضا نکند.

یادم می آید ماه مبارک رمضان بود. بعد از افطار پدرم در حال چرت زدن بودند. رضایت نامه را به او دادم که امضا بزنند. وقتی که از من پرسید: «این برگه چیست؟»

گفتم: «فرم ثبت نام بسیج است.»

او هم فرم را امضا کرد. ولی برگه اعزامم به جبهه بود.

همان شب با خوشحالی فرم را به مسجد و به مسول اعزام دادم.

این بنده خدا هم تعجب کرد بود که چه قدر سریع توانستم رضایت پدرم را بگیرم. بعد از آن تا زمان اعزامم به جبهه سعی می کردم حضور فعال تری در مسجد داشته باشم.

هر زمانی که به مسجد می رفتم، شاید به علت اقتضای شرایط خاص جوانی بود، همیشه شیک و مرتب بودم. برای خیلی ها عجیب بود. زیرا ما تقریبا پایین شهر زندگی می کردیم و این نوع لباس پوشیدن برای آنها تعجب آور بود. بنابراین برای افراد بسیجی چهره ای شک برانگیز شده بودم. بعد از مدتی توانستم خیلی خوب با بسیج محل ارتباط برقرار کنم و نظر مثبت آنها را به خودم جلب کنم. البته از طرف خود بسیج هم در محله قبلیمان تحقیق انجام داده بودند و به این نتیجه رسیده بودند که من جزو افراد سازمان مجاهدین و تشکیلاتی که آنها شک کرده بودند، نیستم. بعد از تایید نهایی و تشکیل پرونده اعزام، قرار شد که برای دوره آموزشی افراد را اعزام کنند.

تلاش برای رفتن به جبهه

9 شهریور 1361 از طریق بسیج مشهد که آن زمان در خیابان نخ ریسی، جنب پادگان نیروی هوایی مشهد بود، اعزام شدیم. تیم اعزامی آن دوره افراد متولد سال 1344 و نیمه اول 1345 را به جبهه اعزام می کردند. تمام افراد متقاضی را براساس سن به داخل پادگان بردند. جمعیت زیادی از افراد مقاضی، متولد نیمه دوم سال 1345 بودند که تمام آنها پشت در پادگان ماندند. من هم جزو همین افراد بودم. همگی شروع به اعتراض و سروصدا کردیم. برادران سپاهی هم به ما می گفتند: «انشالله در نوبت بعدی اعزام که احتمالاً سه ماه دیگر

باشد، شما را اعزام خواهیم کرد و این بار را به خانه هایتان برگردید.»

هیچ یک از متقاضیان قانع نشدیم و همچنان به سر و صدا کردن پشت درهای پادگان ادامه دادیم. دوست داشتیم با همین گروه اعزام شویم، چون تصمیم خودمان را گرفته و از خانواده هم خداحافظی کرده بودیم. آنقدر به در ورودی پادگان فشار وارد کردیم که در را شکستیم.

رییس اعزام افراد از پادگان برادر «بزم آرا» بود. او با یک لبخندی بر لب به جلو در پادگان آمد و گفت: «شما دَر پادگان را شکستید و داخل آمدید. ولی مطمین باشید که اگر برای دوران آموزشی به شهرستان ها رفتید، شما را برمی گردانند.»

دوران آموزشی

ما خوشحال از این قضیه بودیم که توانسته بودیم خوان اول مرحله اعزام را پشت سر بگذاریم. کم کم افراد را سازماندهی و تقسیم کردند. مدتی بعد سوار اتوبوس شدیم و به سمت بیرجند راه افتادیم. نزدیک به ساعت دو نصف شب به پادگان صفر چهار بیرجند⁽¹⁾رسیدیم.

به پادگان که رسیدیم گفتند: «به داخل آسایشگاه برویم و استراحت کنیم.»

اذان صبح که شد همگی نماز را خواندیم. داخل مسجد ما را به خط کردند. افرادی که مسول آموزش سربازان بودند با دیدن قیافه افراد متوجه کم سن و سال بودن ما شدند و گفتند: «ما باید شما را تفکیک

کنیم، بچه های کم سن و سال باید به شهرهایشان برگردند.»

با شنیدن این حرف به علت شرایطی سنی که داشتم، اضطرابی به دلم افتاد که نکند مرا هم برگردانند. با خودم گفتم: «درست است که به خانواده گفتم: به آموزشی می روم، ولی به نیت جبهه و جنگ آمدم. خوب نیست برگردیم.»

از خدا خواستم در این مقطع مرا قبول کنند. تمام امیدم به سایز جسمی و قد بلندی بود که نسبت به هم سن و سال های خودم داشتم. بیشتر هم ملاک انتخاب افراد برای رفتن به جبهه وضعیت جسمانی افراد بود که من در وضعیت خوبی بودم.

بعد از چند لحظه برای دیدن افراد آمدند. تعدادی از افراد را جدا کردند. نوبت به من که رسید با نگاه کردن از من رد شدند. همان لحظه خوشحال شدم و خدا را شکر کردم که می توانم برای دوران آموزشی بمانم.

نزدیک بیست و پنج روز از دوران آموزشی ام گذشته بود که اعلام کردند: «تعدادی نیروی تخریب چی نیاز دارند که بعد از آموزش این افراد به جبهه اعزام خواهند شد.» از آنجایی هم که من علاقه شدیدی به جبهه داشتم؛ خودم را معرفی کردم. برای دیدن آموزش های لازم برای این کار به مدت یک هفته ما را به مشهد بردند و در پادگان «سردادور» آموزش تئوری و در منطقه «ناظریه شاندیز باغ میرزای ناظر» آموزش های تخصصی تخریب چی را دیدیم. بعد از آموزش، یک دوره چند روزه هم آموزش دوره های فشرده تاکتیک، بحث های فنی تخریب مثل انفجارات، شناسایی انواع مین ها توسط برادران «جواد عصاران و علی قائمی خالو» و چند مربی دیگر را طی کردیم.

اعزام به جبهه

بعد از سپری کردن دوران کوتاه آموزشی تخریب چی عازم جبهه اهواز شدیم. نزدیک به صد و پنجاه نفر از استان خراسان در این دوره به جبهه جنوب اعزام کردند. آنجا هم افراد را به دو گروه تقسیم کردند. تقریباً صدنفر را به جبهه کردستان فرستادند و بقیه افراد به جنوب، پادگان 92 زرهی اهواز فرستاده شدند. من هم در این تقسیم بندی جزو افراد جبهه جنوب بودم.

روز اولی که به پادگان 92 زرهی رسیدیم، به هر یک از رزمندگان مرخصی ساعتی دادند و گفتند: «برای دیدن شهر و فراهم کردن احتیاجات اولیه به داخل شهر اهواز چند ساعتی را بگردیم.»

مقداری پول هم اوایل اعزام به رزمنده ها می دادند. با همان پول، مقداری وسیله شخصی مانند لباس زیر، حوله، مسواک، صابون، و یک سری وسایل دیگر خریدم. با خودم گفتم: «همراه خودم داشته باشم تا سه ماه که مرحله اولیه اعزامم به پایان برسد، معلوم نیست که اوضاع و احوال چه باشد.»

خرید را انجام دادم و به پادگان برگشتم. وارد پادگان که شدیم با جمعیت زیادی از رزمنده ها روبه رو شدم. تعدادی از آنها از عملیات برگشته بودند و یک تعداد هم منتظر اعزام به خط مقدم بودند. آنها با دیدن ما تعجب کردند که چرا این تعداد نیرو دوباره به پادگان 92 زرهی با وجودی که نیروی کافی داشت، فرستاده شده بودیم. با آنها که هم صحبت شدیم، گفتند: «که آنها چند ماهی است که در حال آماده باش به سر می بردند و منتظر رفتن به خط مقدم بودند و اینکه خود آنها هم جزو نیروهای اضاف بودند. چه طور ما را به این پادگان

اعزام کرده بودند.»

ما هم گفتیم: «چون ما نیروی خاص هستیم و برای تخریب آموزش دیده ایم ما را به این پادگان فرستادند.» یک جورایی خودمان را دلداری و روحیه می دادیم که ما با بقیه رزمندگان متفاوت هستیم. از قضا همین اتفاق هم افتاد. آن زمان خراسان دو یگان داشت. یکی تیپ 18 جوادالائمه و دیگری تیپ 21 امام رضا بود. مسئول تخریب تیپ جوادالائمه، برادر «محمد رضا فداکار» بود. او به پادگان آمد و از پنجاه نفر نیروهای خراسانی که در پادگان لشگر زرهی 92 بودیم، سی نفر را جدا کرد و به تیپ 18 جوادالائمه بُرد. آن زمان محل استقرار تیپ 18 جوادالائمه در منطقه کوشک، ایستگاه حسینیه پُشت قرارگاه مرکزی در آلفا یکی از کارخانه های نزدیک اهواز بود. ما ابتدا به آلفا رفتیم و یکسری وسایل شخصی و اسلحه تحویل گرفتیم و آنجا پرونده تشکیل دادیم، بخش تعاونی هم به ما پلاک داد و کارهای پرسنلی را انجام دادیم. بعد از آن به مقر تیپ کوشک، ایستگاه حسینیه رفتیم.

زمانی که وارد مقر تیپ شدیم، فردای همان روز بچه ها را به خط بردند و شروع به خنثی کردن مین ها کردیم. صبح ها به همراه دیگر رزمنده های تخریب چی با وانت و لَنکُروز ها پر از هندوانه برای خوردن به میدان مین می رفتیم و تا نزدیک های غروب و گاهی شب برمی گشتیم.⁽¹⁾

دوباره برای فردا استراحت می کردیم. چند روزی از حضورمان در تیپ جوادالائمه نگذشته بود که برادر فداکار مجدد در طی یک جلسه ای بچه های تیپ را فراخواند. گفتند: «تیپ 21 امام رضا (ع) نسبت به تعداد رزمندگان تخریب چی تیپ جوادالائمه

معترض شده اند. بنابراین باید 5 نفر اضافی از این تعداد به تیپ 21 امام رضا برگردند.»

دو نفر از بچه ها بودند که گفتند: « ما دو نفر رفیق هستیم و فرقی نمی کند که جوادالائمه یا امام رضا باشیم.»

آنها از تیپ و از جمع ما جدا شدند. من هم علی رغم این که مدت کوتاهی در تیپ جوادالائمه بودم و با بچه ها انس گرفته بودم ولی با خودم گفتم: «من برای رضای خدا به جبهه آمده ام. پس فرقی برایم ندارد که در کدام تیپ باشم.»

پنج نفر داوطلبانه جدا شدیم و به همراه برادر فداکار به تیپ 21 امام رضا رفتیم. او خودش هم کارهای انتقال ما را انجام داد. دوباره به قرارگاه آلفا آلفا برگشتیم و کارهای تسویه را انجام دادیم. قرارگاه تیپ امام رضا(ع) در کارخانه «کاترپیلار» اهواز بود. آن جا رفتیم و دوباره کارهایی که برای تشکیل پرونده در آلفا آلفا انجام داده بودیم را آنجا هم طی کردیم.

محل استقرار تیپ 21 امام رضا دِژ خرمشهر بود. به دژ خرمشهر رفتیم. با آمدن به دژ خرمشهر، ماندگاری مان در منطقه طولانی خیلی نشد. نزدیک به یک ماه بیشتر در دژ نبودیم که تیپ 21 امام رضا در حال آماده شدن برای عملیات مسلم بن عقیل شد.

فصل دوم: نمایشی از ایثار

اشاره

عملیات مسلم ابن عقیل

عملیات مسلم ابن عقیل⁽¹⁾

این منطقه از جبهه های مهم محسوب می شد و به علت نزدیک بودن به بغداد از استحکامات زیادی برخوردار بود. رزمندگان ایران متشکل از ارتش جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با شروع عملیات، حمله خود را آغاز کرده و پس از عبور از موانع متعدد مین و تله های انفجاری به ارتفاعات «گسیکه تاکله شوآن» تصرف پیدا کردند. به دنبال درگیری رزمندگان با نیروهای دشمن، تعداد دیگری از ارتفاعات مشرف بر شهر مندلی و چندین پاسگاه ایرانی را از دست عراقی ها آزاد ساختند. سرانجام در مرحله دوم تکمیلی، رزمندگان ایران با رمز «یا حضرت زین العابدین(ع)» به عکس العمل و حرکات ایذایی خاتمه داده و بر ارتفاعات شهر مندلی تسلط کامل پیدا کردند.

مقدمات اعزام رزمندگان تیپ 21 امام رضا(ع) به منطقه غرب کشور ایجاد شد و بچه های تخریب جز نیروهای ابتدایی بودند که عازم «گیلان غرب»⁽²⁾و «پادگان ابوذر» شدند.

زمانی که به گیلان غرب رسیدیم وارد ساختمان چهار طبقه ای پادگان ابوذر شدیم. به بچه های تخریب چی دو طبقه از ساختمان را برای استقرار دادند. آنجا مکان دائمی تیپ نبود. قرار بود بعد از کسب آمادگی تیپ را وارد عملیات کنند. مدت اندکی ما در آنجا مستقر شدیم. بعد از مدتی اعلام کردند: «باید به منطقه سومار⁽³⁾

برویم.»

به منطقه سومار در مکانی به نام زرنه⁽⁴⁾بعد از آخرین دژبانی سومار و قبل از پل هفت تپه، آنجا مستقر شدیم. نزدیک به دو هفته در منطقه زرنه مستقر بودیم. در این مدت صبح ها بعد از خواندن نماز صبح،

به مدت دو ساعت برنامه کوه نوردی داشتیم. بعد از کوه چون در کنار رودخانه مستقر شده بودیم، برنامه آب تنی را داشتیم. بعد از ناهار و نماز، در بین چادرها با نیزارها سایبانی درست کرده بودیم و آنجا کلاس های قران برگزار می کردیم.

چند روزی به شروع عملیات مانده بود که تعدادی از بچه ها توسط آقای مهدی میرزایی⁽¹⁾

به قرارگاه تاکتیکی منطقه که قرارگاه «تبار» نام داشت، فرا خوانده شدند. من هم جزو این افراد بودم. صبح به محل اسکان رسیدیم.

اولین تجربه نظامی و خطای نظامی خود را در این منطقه تجربه کردیم. زمانی که ما را به قرارگاه تاکتیکی آوردند؛ لودرها و بلدوزور مکان ساختن سنگرها را برای ما آماده کرده بود. به ما گفتند: «سنگری برای خودمان را بسازیم.»

کم کم شروع به ساختن سنگر کردیم. همه رزمندگان هم در کار ساختن سنگرها کمک می کردند. یک عده چادر را برپا کردند که وسایل شخصی شان را داخل چادر بریزند، یک عده هم شروع کردند کیسه های خاک را پُر کردن که دیواره سنگر را آماده کنند و سقف سنگر را بسازند. به همت بچه های تخریب خیلی سریع سنگر آماده شد. نزدیک به اتمام شدن آن بود که بچه ها برای نماز و ناهار آمدند. من هم وضو گرفتم و به داخل چادر رفتم. بیست دقیقه به اذان ظهر مانده بود. با خود گفتم: «خوب است در این مدت مانده به اذان، اسلحه ام را تمیز کنم.»

طبق روالی که آموزش دیده بودم اجزاء اسلحه ام را جدا و تمیز کردم. بعد از اینکه تمیز کردم، می خواستم که دوباره اسلحه را ببندم. از آخر شروع به بستن کردم. به خاطر سالم بودن اسلحه، در حین بستن آن تیری از اسلحه به هوا شلیک شد. با وجودی که فرماندهان تاکید داشتند، عراقی ها پشت خط قرار دارند و از ایجاد و سر و صدا خودداری کنیم. اسلحه که شلیک شد، تنم به لرزه افتاد و وحشت کردم که خدایا کجای کار اشتباه بود. گویا همه مراحل را درست طی کرده بودم، به جز بستن خشاب که حواسم نبود و یک دفعه تیر شلیک شد. به سقف که نگاه کردم، دیدیم که لوله سقف را سوراخ کرده و از بین لوله رَد شده بود. فرمانده میرزایی در حال خواندن نماز بود. بعد از اتمام نماز، یک نگاه معنی دار که حرف های زیادی در آن بود، به من کرد و سرش را برگرداند.

بعد از این اتفاق اعلام کردند:« برای عملیات آماده باشیم.»

شب عملیات بعد از خوردن شام، حدود ساعت هشت شب برادر میرزایی نیروها را به خط کرد. وقتی به خط شدیم؛ گفت: « من با چراغ قوه به افرادی که در صف هستند، به هر کدام اشاره کردم از صف بیرون بیاید.»

چراغ قوه را روی صورت پنج نفر انداخت. این پنج نفر از صف بیرون آمدند، فرمانده به آنها گفت: «این پنج نفر به عنوان سرگروه های شما انتخاب شدند. نفرات بعدی که چراغ قوه انداختم، به عنوان معاونین آن ها هستند.»

بین پنج نفر اول من انتخاب نشدم. نوبت بعدی که چراغ قوه انداخت، یکی از افراد بودم. حدود پنج گروه به همین ترتیب تشکیل

داده شد. شب عملیات مسلم بن عقیل متوجه شدم که بی دلیل نبود که برادر میرزایی افراد را گروه بندی و سرگروه و معاون انتخاب کرده بود. خیلی از آن افراد بعدها در عملیات های بعدی فرمانده گُردان یا گُروهان شدند. یا این که در همان واحد تخریب مسئولیت گرفتند.

عملیات مسلم بن عقیل در منطقه سومار تقریباً از نفت شهر تا نزدیک های کانی سخت شروع شد. هدف اصلی این عملیات خارج کردن تسلط نیروهای عراقی به نیروهای ما در منطقه سومار و گرفتن ارتفاعات گیسکه و تنگه پیرعلی و تسلط بر شهر مندلی عراق بود. یگان تیپ 21 امام رضا در ارتفاعات گیسکه پدافند زده بود. حدود سه ماه درآن منطقه مستقر بودیم.

عملیات مسلم بن عقیل به لحاظ ویژگی ارتفاعاتی که داشت و تصرف نقاط مشخص شده توسط نیروهای ما، به شهر مَندلی عراق مشرف شده بودیم. عراقی ها تلاش زیادی می کردند تا بتوانند آن مناطق را از دست ما خارج کنند. بنابراین هر شب نزدیک صبح به سمت نیروهای ما در ارتفاعات پاتک و یا گاهی تک⁽¹⁾انجام می دادند.

گروه تخریب ما ماموریت پیدا کرد که ارتفاعات « حیدک- سیدک» و سمت چپ ارتفاعات گیسکه معروف به ارتفاعات تنگه پیرعلی را مین گذاری کند. با توجه به اینکه منطقه کوهستانی بود و حفر و کَندن زمین و کار گذاشتن میله های مخصوص درون خاک، کار را بسیار سخت کرده بود و از طرفی هم خود منطقه به لحاظ اینکه نزدیک به خط عراقی ها بود، بسیار پر خطر بود.

گروه تخریبی شش نفره واحد ما عصرها به سمت منطقه مورد نظر حرکت می کردیم. بعد از خواندن نماز مغرب و عشاء کار مین گذاری را شروع می کردیم. تقریبا تا نزدیک های صبح طول می کشید. یک شب در میان، این کار را انجام می دادیم. گاهی مواقع پیش می آمد که هم گروهی هایمان را در حین انجام ماموریت گم می کردیم. چند ساعتی را دنبال آنها می گشتیم. صبح بعد از اذان که مأموریت ما به اتمام می رسید، می دیدیم که آنها هم خودشان راه را پیدا کرده اند و به خط خودمان بازگشته بودند.

با شروع عملیات نیروهای خراسان به همراه نیروهایی از سایر استان ها در منطقه میانی نفت شهر و سومار برای به دست گرفتن ارتفاعات مشرف بر مهران و شهر مندلی عراق وارد عملیات شدند. با شروع درگیری تقریبا دشمن نزدیک به صد پاتک به سمت نیروهای ما انجام داد تا بتواند مناطق را حفظ کند ولی با مقاومت نیروهای ما روبه رو شد و ما توانستیم ارتفاعات تنگه پیرعلی و بخشی از ارتفاعات کانی سخت را حفظ کنیم. در این عملیات موفق شدیم از ارتفاعات گیسکه و کله شوان و ارتفاعات حیدک و سیدک را در نزدیکی ها کانی سخت را به تصرف خودمان دربیاوریم.

یکی از خاطراتی که از شجاعت فرماندهان تیپ نسبت به نیروهای خود در این عملیات دیدم، اقدام فرمانده مهدی میرزایی برای بازگرداندند جنازه رزمندگانی بود که در منطقه عملیاتی جا مانده بودند. در عملیات مسلم بن عقیل جنازه یکی از افراد تیپ به نام «رجبعلی آهنی» در منطقه عملیاتی جا ماند و نتوانستیم جنازه را به عقب برگردانیم. عراقی ها از جنازه به عنوان تله استفاده کردند و دور

تا دور جنازه را مین گذاری کرده بودند. فرمانده میرزایی از آنجایی که جنازه برادرش «رضا میرزایی» در عملیات رمضان در منطقه عملیاتی جا مانده بود و هر بار که مادرش را می دید از او سراغ جنازه برادر را می گرفت. با به خاطر آوردن قیافه مادرش، تلاش زیادی کرد تا بتواند جنازه را برگرداند.

تیپ تخریبی ما در طول جنگ خیلی کار مین گذاری را انجام نمی داد. اولین مین گذاری را در در منطقه عملیاتی مسلم ابن عقیل انجام دادیم. یکی از اشتباهات ما هم مین گذاری در این منطقه بود که تلفات زیادی را دادیم و ثمره ای از آن ندیدیم. ما در منطقه مسلم ابن عقیل محور مقابل خودمان را مین کاری می کردیم، یعنی فاصله مان با میدان های مین کم بود. میدان مین بایستی توسط نیروهای خودی همیشه چک می شد و اشکالات وموانع را ارزیابی می کردیم.در عملیات مسلم ابن عقیل، خودمان را به زحمت انداختیم. حدود فاصله ما با خط دشمن، در بعضی نقاط چهار، پنج کیلومتر بود. این چند کیلومتر را طی می کردیم و در مقابل دشمن مین گذاری را انجام می دادیم. در این فاصله اتفاقات نا بهنجاری برای مان اتفاق می افتاد و شهید و زخمی زیادی را می دادیم. به زحمت می توانستیم جنازه ها را به عقب برگردانیم.

بعد از اتمام عملیات متوجه شدیم که واحد ما در این عملیت نیروهای آفندی بود و نیروهای آفندی نباید مانعی را ایجاد کنند. ما با کار گذاشتن مین موانعی را برای خودمان ایجاد کرده بودیم. دوما این که اگر مانع هم ایجاد می کردیم در بعضی از نقاطی که امکان پاتک دشمن وجود داشت، ما باید فضا را نا امن می کردیم. بنابراین این

تجربه باعث شد که دیگر ما کار مین گذاری را کم تر انجام بدهیم.

عملیات والفجر مقدماتی

عملیات والفجر مقدماتی⁽¹⁾

بعد از گذشت سه ما از حضور ما در ارتفاعات گیسکه و شناسایی و پدافند، برای عملیات والفجر مقدماتی به منطقه فکه اعزام شدیم. تقریباً محل استقرار ما بین جاده آسفالت فکه- چَنانه بود. برای عملیات والفجر مقدماتی حدود چند ماهی را در منطقه فکه سپری کردیم. فاصله ما در منطقه فکه با عراقی ها حدودا در بعضی مناطق از ده کیلومتر شروع می شد و تا بیست کیلومتر فاصله هم می رسید. باتوجه به فاصله زیادی که با خط عراقی ها داشتیم، شناسایی ها سخت تر و با مشکلات و موانعی مواجه بود. مثلاً ما شب که می خواستیم به سمت عراقی ها حرکت کنیم باید موانع زیادی را پشت سر می گذراندیم. از سیم خاردارها رد می شدیم و به پشت خط آنها می رسیدیم. تقریبا بعد از اذان صبح و روشنایی هوا به دشمن می رسیدیم. در نقطه ای که به دشمن می رسیدیم آن جا دنبال یک سنگری می گشتیم که داخل سنگر پنهان شویم و بتوانیم

هم خودمان را استتار کنیم و از دید دشمن دور کنیم و بتوانیم منطقه دشمن را با دوربین و چشم غیرمسلح مشاهده کنیم. این امر همیشه محقق نمی شد، خیلی وقت ها با مشکلاتی مواجه می شدیم. بیشتر این فاصله بیست کیلومتری را می رفتیم و بدون نتیجه برمی گشتیم. البته گاهی هم در امر شناسایی در آن منطقه موفق بودیم. در کل بحث شناسایی در یک مدت کوتاهی تعطیل شد.

یکی از بحث هایی که در آن ایام با آن مواجه شدیم، توجهات خاص نیروهای رزمنده به بحث حجت و امدادهای غیبی بود. برای همین عملیات به تیپ 21 امام رضا و واحد تخریب تعدادی نیروهای آموزشی، عقیدتی به واحد تخریب ملحق شدند که در فاصله حدود پنج، شش کیلومتر پایین تر از محل استقرار تیپ، محلی را با چادر و سنگر ایجاد کردند و قرارگاه آموزشی تخریب نام گرفتند. بچه هایی که تجربه و کارهای آموزشی دیده بودند به آموزش نیروهای تخریبی پرداختند. نزدیک به صد نفر برای آموزش ها نیروها جمع کرده بودند. چون برای عملیات والفجر مقدماتی هم تدارکات خوبی دیده شده بود و نیروی های خوبی اعزام و جذب شدند. حدود صد نفر نیرو جذب کردیم و شروع به آموزش آنها کردیم.

در بحث آموزش یکی از کارهایی که بچه ها خیلی خوب به آن می پرداختند، بحث معنویات بچه ها، و تقویت آموزش معنوی بچه ها بود. اکثر بچه خواب امام زمان(عج) را می دیدند. من خودم با وجودی که از یک خانواده مذهبی بودم ولی باور این خواب ها برایم کمی مشکل بود. اگر چه مطالعاتی داشتیم. همان زمان کتاب «پرواز روح»⁽¹⁾

را مطالعه می کردم. این کتاب دست به دست به بچه ها می چرخید. به یاد دارم یک شب با برادران حسین سلامی و مهدی میرزایی داخل چادر تدارکات و تغذیه بودیم. بقیه بچه ها هم در چادر خودشان بودند. دو سه نفر از افراد عقیدتی جدیدالورود به تیپ، ادعا کرده بودند که امام زمان را دیده اند و قرار است که برای نماز جماعت حضور یابند. همان چند نفری که ادعای مشاهده کرده بودند، آن جا یک نماز جماعتی را برپا کردند و گفتند: «آقا قول داده است بیاید.»

بدون امام جماعت نماز را خواندند. با این تصور که جماعتی هست و حضرت نماز می خواند. نماز که تمام شد گفتند: «آقا رفته است.»

چون منطقه علف زار بود، جایی که به زعم خودشان حضرت نماز خوانده بود، علف های آن ناحیه را به عنوان تبرک کندند و می خوردند. این اتفاق برای ما یک مقدار غیرقابل باور بود. دوستان هم شروع به اقدام کار حفاظتی، امنیتی کردند. با یک ستاد خبری هماهنگ کردند. هفته بعد هم با شروع دعای توسل، این جماعت دوباره همین کار را تکرار کردند که مشخص شد این یک کار هدایت شده است. بعد از دعا این افراد توسط گروه امنیتی دستگیر شدند. بعدها متوجه شدیم که این افراد تنبیه هم شدند و مدتی بازداشت بودند. بعد از بازداشت، آن ها را به جبهه و با اخذ تعهد به قسمت خدماتی یگان فرستاده شده بودند. کم کم بحث خواب دیدن و خرافات در جبهه که کاملا هدایت شده و در جهت تضعیف روحیه اسرا بود، پایان یافت.

گاهی هم پیش می آمد که افرادی خواب هایی می دیدند و تعبیر هم می شد. یکی از بچه های مومن و معتقد چهارشنبه شبی خوابی

دید. معمولا رزمندگان بعد از شام و دعای توسل می خوابیدند. چندنفر از بچه های واحد که بیشتر شب ها کارهای آموزشی بچه ها را دنبال می کردند، آن ها آن شب تصمیم داشتند که کارهای مقدمات رزم شبانه را فراهم کنند. یک دفعه ساعت دو شب متوجه می شوند که یکی از بچه هایی که در سنگر خواب بود با خودش حرف می زند. ما هم در آن جمع خواب بودیم. یکی از بچه ها به نیت اینکه صدا را ضبط کند و فردا به صدای ضبط شده بخندند، ضبط صوت اتاق فرمانده را آورد تا صدا را ضبط کند. شخصی که خواب می دید، از بچه های شناسایی بود. خواب می دید که برای شناسایی به منطقه رفته است. منطقه ی جنگل «الکسور» را شناسایی می کرد. در حین شناسایی در خواب، به بُشکه ناپالم برخورد می کند و بُشکه منفجر می شود. از گروه تخریبی اشان دو، سه نفر زخمی و یک نفر هم شهید می شود. خودش هم توسط عراقی ها در عالم خواب اسیر می شود. صدایش هم همچنان در حال ضبط شدن بود. همینطور که ادامه می داد، بعد از اسارت چون مجروح شده بود عراقی ها او را به بیمارستان می برند. در خواب می دید که توسط عراقی ها شکنجه می شد و از شدت داد و فریادهایی که می زد، دیگر رزمنده هایی که خواب بودند از خواب بیدار شدند. در ادامه خواب امام زمان را می بیند با ایشان صحبت می کند، از شدت فریادهایی که می کشید، خودش از خواب بیدار شد. بعد که از خواب بیدار شد، سراسیمه بیرون رفت و تجدید وضو کرد. چند نفری که متوجه خواب شده بودند، دوباره نوار را بر گرداندند و از اول گوش دادند. یک هفته از این خواب نگذشته بود که عین اتفاقی که در خواب دیده بود، برای کسی که همین خواب را دیده بود

و تعدادی از نیروهای ما در منطقه پیش آمد.

در آن مقطع زمانی اطلاعات من نسبت به جبهه و عملیات ها مقداری بیشتر شده بود. چرا که به دلیل حضور در واحد تخریب تیپ 21 امام رضا و نزدیک شدن به خط مقدم جبهه آگاهی ما بالا رفته بود. برای بعضی از عملیات فاصله خط مقدم ما تا فاصله خط مقدم عراق نزدیک به بیش از ده کیلومتر گاهی می رسید. من با دوستانی که صحبت می کردیم، می گفتم: «باید این فاصله را به حداقل برسانیم. »

گاهی این چند کیلومتر را جلو می رفتیم تا به دشمن برسیم. در عملیات والفجرمقدماتی فاصله ما با دشمن تقریبا کمتر از یک کیلومتر بود. یعنی به حدی نزدیک خط مقدم عراق بودیم که از خاک ریز، خط دشمن و تحرکاتشان را با چشم غیرمسلح می دیدیم. حتی صداهایمان به هم می رسید. منطقه فکه صعب العبور و رملی بود. به همین علت فرصت خوبی برای دشمن پیش آمد که به راحتی منطقه را مین گذاری و سیم خاردار بکشد. کانال های عریضی بیش از چهارمتر کشیده بودند.

تیپ 21 امام رضا(ع) قرار بود در این عملیات در حالت آفند شرکت داشته باشد. همه بچه ها منتظر شروع عملیات بودند. نیمه شب هفدهم بهمن ماه بود که عملیات شروع شد. با شروع عملیات متوجه شدیم که ما در این عملیات آفند نیستیم و احتمالاً از ما استفاده نخواهد شد. بنابراین ما هم در پشت خط خودمان منتظر خبرهای عملیات بودیم. تا صبح عملیات خبرهای متفاوتی می رسید تا این که بالاخره خبر رسید، «در بعضی از محورها نیروهای ما نتوانسته اند موفق باشند.»

خط دشمن به راحتی قابل شکستن نبود. در همین عملیات ساعت ها طول می کشید تا یک سنگر انفرادی یا سنگرکمین دشمن را بگیریم، یک ساعت آتش تحیه روی آن می ریختیم و بعد با آرپی جی به سمت آنها شلیک می کردیم. بعد چند دقیقه می دیدیم از همان نقطه به طرف بچه ها آتش و گلوله ریخته می شد. این نشان از این بود که وقتی می رفتیم تا سنگرکمین را خاموش می کردیم، می دیدیم که یک عراقی به زعم خودش اَدای وظیفه می کرد و تا آخرین لحظه مقاومت می کرد. از طرفی دشمن مجهز به اَدوات مکانیزه بود. گاهی برای ما تعجب آور بود، چون در خط خودمان زمانی که می خواستیم یک سنگر یا یک جایی را بِکَنیم، چند نفری با هم می رفتیم که یک سنگر را بسازیم. صبح تا شب زحمت می کشیدیم جز نیم متر از آن صخره و یا کوه را بیشتر نمی توانستیم بِکَنیم. یک هفته گاهی طول می کشید تا یک سنگر یا دیده بانی ایجاد کنیم. از طرفی هم شب قبل برای شناسایی می رفتیم و هیچ مانعی در پیش رو وجود نداشت. فردای روز

شناسایی وقتی با دوربین دوباره منظقه را چک می کردیم، می دیدیم عراقی ها موانع جدیدی را ظرف مدت چند ساعت ایجاد کرده بودند.

با وجودی که ما برای این عملیات مدت زیادی را در منطقه فکه مستقر شده بودیم و شناسایی های سختی را هم انجام داده بودیم، اما از تیپ 21 امام رضا در این عملیات به صورت آفندی استفاده نشد. بعد از چند روزی که از عملیات گذشت، بچه ها به عقب برگشتند و خط منطقه را به دست نیروهای ارتش و پدافند سپردند.

بعد از عملیات خط پدافندی آرام بود. آن طرف خاک ریز هم حتی

عراقی هایی که پُست هایشان را عوض می کردند، دیده می شدند. ما هم دوباره با گروهی از بچه های تخریب به خط رفتیم تا موقعیت دشمن را شناسایی کنیم. بخشی از خط توسط بچه ها شکسته شده و موانع را رَد کرده بودند. حدود چند کیلومتر جلوتر خاک ریز زده بودیم، و خط پدافندی ما تشکیل شده بود.

برای بازدید به نوک خاک ریز رفتیم. بلافاصله بچه های خط گفتند:« از نوک خاک ریز پایین بیایم، چون هر لحطه امکان داشت که عراقی ها به سمت ما شلیک کنند.»

من هم به لحاظ جوانی و غروری که داشتم، پایین نیامدم. همه بچه ها پایین آمدند. همچنان روی نوک خاکریز راه می رفتم. بعد از بازدید در حال برگشتن بودم که عراقی ها متوجه حضور من شدند و شروع به ریختن آتش به سمت ما کردند. دوستان خط خیلی از دستم عصبانی شدند. به من گفتند:« با این کارم آرامش خط را به هم زدم.» همان روز دیگر تیپ به عقب برگشت و منتظر ماموریت دیگری شدیم.

بعد از عملیات والفجر مقدماتی تا شروع عملیات جدید، رزمندگان برای حفظ آمادگی جسمانی خود تلاش زیادی می کردند. تقریبا هر روز برنامه ورزشی داشتیم. یکی از کارهایی که ما بین دو عملیات تمرین زیادی داشتیم، رد شدن از موانع بود. گاهی فضایی مشابه منطقه عملیاتی درست می کردیم. چندین مانع هم در این منطقه قرار می دادیم. تمام نیروهایی که قرار بود در عملیات بعدی شرکت کنند؛ بایستی از این موانع عبور می کردند و تاشروع و اعزام برای منطقه عملیاتی جدید در حال آماده شدن بودند.

عملیات والفجر یک

عملیات والفجر یک⁽¹⁾

رزمندگان ایران از دو محور شمالی (قرارگاه کربلا) و محور جنوبی (قرارگاه نجف اشرف) تحت رهبری قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء(ص) هجوم خود را به مواضع دشمن آغاز کردند و بعد از عبور از موانع ایذایی، میدان های مین و دیگر موانع استحکامی عراقی ها بر منطقه مسلط شدند.

در سومین روز عملیات، دشمن بعثی با به کارگیری نیروی هوایی و بخصوص هلی کوپترهای توپدار و نیروهای زرهی، حملات سنگینی را تدارک دید که با مقاومت سرسختانه رزمندگان این حملات دفع و تلفاتی به طرفین وارد شد. در روز چهارم، نیروهای ایرانی برای پیشروی و بعثیان برای بازپس گیری مناطق از دست داده شده باهم درگیر شدند و سرانجام پس از یک هفته عملیات پایان یافت و رزمندگان ایران با پیشروی نسبی اقدام به تثبیت مواضع کردند.

بعد از آمادگی لازم برای شروع عملیات جدید، از بین بچه های واحد تخریب و بچه های واحد اطلاعات، یک گروه را جدا کردند و به روستای ابوغریب⁽²⁾

بردند. بچه های اطلاعات قبل از ما در منطقه مستقر شده بودند. حدود پنجاه نفر از بچه های تخریبی تیپ هم به آن منطقه فرستاده شدیم. در این روستا فرصت خوبی برای ما پیش آمد تا بتوانیم آمادگی جسمانی خود را تقویت کنیم و برای عملیات بعدی آماده شویم. صبح ها بعد از نماز صبح ها به ارتفاعات کوه های ابوغریب می رفتیم و تا نزدیک ظهر برمی گشتیم. گاهی هم که برنامه کوه نوردی را نداشتیم، دو، سه ساعت ورزش و نرمش صبح گاهی انجام می دادیم. اکثر بچه های واحد تخریب یک تعداد از آن ها بچه های باشگاه جودو سبزوار بودند و یک تعداد هم از بچه های کُشتی گیر خراسانی بودند. بعد از ورزش صبح گاهی، شروع به تمرین جودو و یا کشتی و بیشتر ورزش های باستانی می کردیم. هم از لحاظ آمادگی

جسمانی و هم از لحاظ روحی و معنوی فرصت خوبی برای تقویت رزمنده ها بود. با بچه های اطلاعات جمعا نزدیک به صد نفر را در منطقه تشکیل داده بودیم. فضای معنوی و دوستانه خوبی در منطقه ابوغریب بین تمام رزمنده ها شکل گرفته بود.

منطقه ابوغریب که در آن مستقر شده بودیم از نظر امکانات در وضعیت ضعیفی بود و ما با مشکل رو به رو بودیم. حتی آبی هم برای خوردن نداشتیم. زمان اوقات فراغت به پیشنهاد «حسین دِهِشت» یکی از بچه های تخریب که بعدها به شهادت رسید، تصمیم گرفتیم در آن منطقه چاهی حفر کنیم تا به آب اشامیدنی برسیم. کم کم با کمک دیگر رزمندگان شروع به کندن زمین کردیم. نزدیک به چهار متر گود کرده بودیم که به آب رسیدیم. با بچه ها آب را بالا کشیدیم و در قمقه ها ذخیره می کردیم. مدتی بعد هم توانستیم یک حمام صحرایی برای استحمام رزمنده ها همانجا درست کنیم. کاملاً مستقل شده بودیم. روزهای زیادی در آن روستا بودیم. تعدادی از بچه ها کار شناسایی و رفتن به منطقه را شروع کردند. شناسایی مناطق عملیاتی والفجر یک، زیاد طول نکشید. زیرا قبل از حضور ما در منطقه، یگان های دیگری مسوٌلیت شناسایی را بر عهده داشتند. این عملیات اولین عملیات بزرگ مشترک ما با رزمندگان ارتشی بود. در این عملیات تیپ 21 امام رضا با تیپ 58 ذوالفقار در ارتفاعات 165،166 تلفیق شده بودند.

پنج شب قبل از عملیات به موقعیت «تپه سبز» کنار جاده فکه برای شناسایی رفتیم. با تلفیق شدن نیروها تعداد رزمندگان تخریب تقریبا صد و چهل نفر می شدیم. همانجا توجیه عملیاتی شدیم و همگی دوباره به روستای ابوغریب برگشتیم. در منطقه ابوغریب بعد

از سازماندهی، گُردان ها را تقسیم بندی کردند. مرا هم به «گُردان رعد» برای باز کردن محورهای عملیات معرفی کردند.

گروه های تخریب برای هر گردان معمولاً بین پنج تا ده نفر تقسیم بندی می شدند. برای هر گروه هم یک مسئول گروه تخریب انتخاب می شد. گردان رعد هم جزو گردان های تیپ 21 امام رضا بود. آن زمان گُردان های تیپ 21 امام رضا را با اسماء سور ه های قرآن نام گذاری کرده بودند. فرمانده گُردان رعد برادر «رضا پروانه» بود که در عملیات خیبر شهید شد.

شب عملیات زمانی که می خواستند به نیروها شام بدهند، چون حجم نیرو بالا بود، بنا براین بود که غذای گرم داده شود، خوراک مرغ را برای وعده شام عملیات انتخاب کردند، از آنجایی هم که مرغ سریع الفساد است، زمانی که غذا به نیروها رسید، زمان زیادی از طبخ آن گذشته بود. بچه ها با خوردن آن دچار دل درد شدند و شب عملیات دچار مشکل شدند. ستون نیروهایی که به سمت خط می رفتند، دچار مریضی اسهال شده بودند و به فاصله هر سه، چهارکیلومتر از اتوبوس پیاده می شدند. هر طوری که بود، بالاخره نیروها به خط مقدم منطقه عملیاتی والفجر یک، رسیدند.

شب عملیات در کانالی مستقر شدیم که قبلا نیروهای قبل از ما آنجا را فتح کرده بودند و برای شکستن خط جلو رفته بودند. در این حین ما متوجه شدیم که عملیات لو رفته و عراقی ها آماده پذیرایی از ما با توپ و تانک هایشان بودند.

با رسیدن ما به خط دشمن، آنها شروع به ریختن آتش به طرف ما کردند. شدت انفجار به حدی زیاد بود که من و دیگر نیروهای تخریبی

با وجودی که تجربه صدای توپ و تانک و گلوله را در عملیات های قبلی داشتیم، ولی باز هم برای ما غیرطبیعی بود.

فرمانده تخریب تیپ 21 امام رضا، مهدی میرزایی در همان موقعیت ارتباط خوبی با بچه های تخریب برقرار می کرد. ما همچنان داخل همان کانالی که بودیم، منتظر دستور بعدی عملیات بودیم که شنیدیم فرمانده میرزایی یک تنه با یک سنگری که جلوتر کمین کرده بود، مقاومت می کرد تا بچه ها بتوانند به خط برسند. زمانی که بچه ها به خط رسیدند به سختی توانستند خط را بشکنند. امکانات دشمن خیلی زیاد بود و تعدادی زیادی از بچه های ما شهید شدند. چون عملیات لو رفته بود و دیگر امکان پیشروی طبق طرح اولیه امکان نداشت از ادامه عملیات منصرف شدند. با دیدن موقعیت خط فرماندهان دستور برگشت به موقعیت اول را صادر کردند. بچه ها هم به عقب برگشتند.

دوباره به همان منطقه ابوغریب برگشتیم. مسافت زیادی نزدیک به ده کیلومتر از خط تا روستای ابوغریب فاصله داشتیم. بایستی این مسافت را پیاده برمی گشتیم. این مسافت هم زیر خط دشمن قرار داشت. به کمک بچه های شناسایی توانستیم هوشمندانه از خط عبور کنیم و خودمان را به منطقه ابوغریب برسانیم.

با بازگشت کلیه نیروها از خط به عقب، بعد از یک هفته تعداد زیادی از نیروهای یگان های حاضر در عملیات را ترخیص کردند. تیپ ها و لشگرها را هم آزاد کردند. نیروهای متخصص را هم یک مرخصی پانزده روزه ای فرستادند.

کم کم بچه های تخریب هم مرخصی گرفتند و نزدیک به دو اتوبوس

قبل از رفتن به خانه هایشان به شهرستان ها، به دیدار خانواده شهدای عملیات والفجر یک که بسیاری از هم رزمانشان بودند، رفتند. از افراد واحد تخریبی تیپ ما هم تعداد زیادی به مرخصی رفتند. تنها من و تعداد اندکی در همان روستای ابوغریب ماندیم.

در این مدت فرصت خوبی برایم پیش آمد که به مطالعه بپردازم. دوستان فرهنگی هم برای بازدید از اطراف منطقه برنامه هایی را تدارک دیده بودند. از شهرهای اطراف اهواز بازدید می کردیم. بیشتر شهرهای دزفول، اهواز و شوش مورد بازدید قرار گرفت.

گاهی فرصتی که بین دو عملیات پیش می آمد، خود باعث هدر رفتن وقت رزمنده ها می شد. البته نیروهای تخریب کمتر دچار این آسیب می شدند. روزهای اول استراحت بین دو عملیات بچه ها با کارهای مختلفی خودشان را سرگرم می کردند. صبح ها بیشتر به ورزش می پرداختند. فرصت خوبی بود که هرکسی استعداد و علاقه ای در هر زمینه ای داشت را آنجا شکوفا کند. گروهی از رزمندگان به مطالعه می پرداختند و گروهی هم مشغول خواندن نماز و دعا و عبادت بودند. اما عده ی خاصی بلاتکلیف بودند. این افراد نه اهل مطالعه و نه اهل ورزش بودند.

این قضیه باعث کسلی و افسردگی آنها می شد. بنابراین در این مواقع ما به کمک دیگر رزمندگان جبهه فرهنگی برنامه دوره های قرآن برای این افراد برگزار می کردیم. عصرها همه دور هم جمع می شدیم و قرآن می خواندیم. گاهی هم به افراد قرائت قران را آموزش می دادیم.

به سمت مهران

با گذشت دو ماه از ایام استراحت در منطقه ابوغریب، خبر رسید که باید برای رفتن به منطقه مهران آماده شویم. بچه ها هم وسایل شان را جمع کردند و سوار تویوتا شدیم و به سمت مهران حرکت کردیم. به مهران که رسیدیم، هوا خیلی گرم بود. در روستای «فرخ آباد» نزدیک مهران مستقر شدیم. در منطقه مهران نیروی تدارکاتی وجود نداشت. ما بایستی خودمان به اندازه یک ماه جیریه غذایمان را هم به مهران می آوردیم. از ماست هایی که مردم برای کمک به جبهه فرستاده بودند، با مقداری نان خشک با خودمان بردیم. روزی که به مهران رسیدیم، روی هر دَبه ماست یک کیلو کَره جمع شده بود.

زمانی که وارد منطقه مهران شدیم، موقعیتی معروف به نام «پُل فلزی» بین مهران و صالح آباد کنار رودخانه «کُنجانچم»، آنجا مستقر شدیم. قبل از رسیدن یگان ما به منطقه، لشگر فرماندهی وارد منطقه شده بود. بچه های طرح و برنامه و عملیات سنگری را ساخته بودند و آنجا مستقر شدند. با رسیدن بچه های تخریب به منطقه، با بچه های اطلاعات، شناسایی منطقه را شروع کردیم. ما رو به روی پاسگاه «دُراجی» عراق قرار گرفتیم.

مقابل پاسگاه دُراجی یک کشاورز زندگی می کرد. ما داخل باغ کشاورز مستقر شدیم. چندتا از خانه های آنجا هم سالم مانده بود. داخل آن خانه ها مستقر شدیم. سمت راست ما ارتفاعات «کَله قندی»⁽¹⁾قرار داشت و سمت چپ هم منطقه مهران بود. روبروی

ما هم پاسگاه دُراجی عراق قرار داشت. پایین ارتفاعات کَله قندی پاسگاه «زالوآب» عراق بود.

ما در همان باغ ِ کشاورزی مستقر شدیم و کار شناسایی را شروع کردیم. معمولاً شب ها ساعت ده شب با توجه به نور مهتاب و وضعیت آب و هوا، بیش از سی نفر برای شناسایی محور مورد نظر می رفتیم. اما شناسایی ها خیلی مواقع بی نتیجه می ماند. علت آن این بود که احساس می کردیم در یک زمان ما و دشمن هر دو برای شناسایی رفته ایم. نکته بعد حساسیت های ما نسبت به رعایت نکات ایمنی بود. تقریباً از قبل تعیین شده بود که بچه های تخریب حتماً در شناسایی ها هم پای بچه های اطلاعات به همان تعداد باشند. چون بچه های تخریب هم نیاز به کار اطلاعاتی دارند. در واقع مکمل هم بودند.

بچه های تخریب نیاز به شناسایی مسیر، قبل از عملیات داشتند. باید یک برآوردی از شرایط دشمن و باز شدن محور که از کدام محور و از کدام نقطه محور را باز کنند تا راحت تر بتوانیم خط دشمن را بشکنیم، داشته باشند. اما مسئولیت کار و شناسایی به عهده ی بچه های اطلاعات بود. اطلاعات مسئولیت اصلی شناسایی بود.

در منطقه مهران فاصله ما با عراقی ها نزدیک به سه الی چهار کیلومتر بود. از باغ کشاورزی که در آن مستقر بودیم تا خط دشمن بایستی سه کیلومتر را پیاده حرکت می کردیم. بین ما و عراقی ها یک رودخانه ای قرار داشت. سر و صدای این رودخانه به حدی زیاد بود که تا فاصله پانصد متری صدایی جز صدای آب را نمی شنیدیم. گاهی از رودخانه کُنجانچم ماهی می گرفتیم و کباب می کردیم. گاهی هم در

آنجا آب تنی و حمام می کردیم. اما دوستانی بودند حساسیت هایی به خرج دادند. بعضی از ما هم کاهی شوخی مان گُل می کرد. و شب ها وقتی که روی زمین راه می رفتیم، پاهایمان را روی خس و خاشاک ها می کشیدیم که نشان بدهیم از چیزی نمی ترسیم. فرمانده از این کار ما عصبانی می شد و گه گاهی برای اینکه ما را بترساند، می گفت: «به خاطر کاری که انجام دادید، عراقی ها از حضور ما مطلع شده اند و باید برگردیم».

ما باز خواهش می کردیم که دیگر تکرار نمی کنیم.

یکی از شب ها برادر محمد جواد قالیباف که آن زمان فرمانده تیپ 21 امام رضا بود، پیغام داد که «بچه ها باید جدی تر وارد کار شوید و امشب باید حتماً شناسایی ها در منطقه مهران را تمام کنند. زمانی برای شروع عملیات نمانده است.»

همان شب یکی دیگر از دوستان تخریب «حسن زاهانی» از بچه های مشهد به گروه تخریب ما اضافه شد و شش نفر شدیم. او پیغام قالیباف را به ما رساند. «حسن زارع» مسئول شناسایی بچه های اطلاعات بود. بچه های اطلاعات سه نفر بودند. معمولا پنج نفره به شناسایی می رفتیم. آن شب با آمدن حسن زاهانی، شش نفر شدیم. یعنی سه نفر اطلاعاتی و سه نفر تخریب چی بودیم. برادران «حسن غلامی، حسن زاهانی» و خود من تخریب چی بودیم. بچه های اطلاعات بردران «حسن زارع» که مسئول گروه بود، «مجید مزینانی و عیدی زاده» بودند. همان شب که پیغام از طرف فرمانده قالیباف رسید، باید تا پاسگاه «دُراجی» شناسایی می کردیم. بنابراین سریع برای شناسایی به منطقه رفتیم. رودخانه «کُنجانچم» و میدان مین را

رَد کردیم. از کنار سنگرکمین دشمن هم رد شدیم. طوری که عراقی ها متوجه حضور ما نشدند. وارد جاده عراقی ها شدیم. این جاده تا قرارگاه آنها فاصله زیادی نداشت.

عراقی ها بین پاسگاه هایشان جاده کشیده بودند. یعنی در منطقه تحت تصرفشان خاک ریز درست نکرده بودند. کلاً خط آن ها پاسگاهی بود. پاسگاه ها به اضافه قرارگاه های کوچکی که بین پاسگاه هایشان قرار داشت. ارتباط آن ها به وسیله یک جاده باریک بود که ما این جاده باریک را هم رَد کردیم. خط آنها به دو تا جاده منتهی می شد. یک جاده خطی که باریک و شنی بود و یک جاده ی اصلی که آسفالت کشیده بودند و برای تدارکات اصلی از آنجا عبور می کردند. به جاده دومی که جاده اصلی آنها بود رسیدیم، یک دفعه صدای ماشینی را شنیدیم. از نوع صدای آن مشخص بود که ماشین" ایفا" باشد. برادر «حسن زارع» گفت:« ایفا ایفا».

هم رزمی داشتم به نام «عباس عارفی» که آدم شوخ طبعی بود. همیشه به آخر جملات خود کلمه «چی» را اضاف می کرد. زمانی که اقای زارع گفت: «آیفا و پناه بگیریم» من در همان موقعیت گفتم:« چی چی فا!؟»

اقای زارع هم در جواب گفتند:« الان وقت شوخی نیست و یک جایی خودمان را مخفی کنیم.»

هرکدام از ما به سمتی نشانه گیری کردیم و درازکش شدیم. اسلحه هایمان را آماده کردیم که اگر ماشین ایفا متوجه حضور ما شد، درگیر شویم. راننده عراقی درحالی که با خودش آواز می خواند و سرگرم بود، ماشین را آهسته به سمت پاسگاه «زالوآب و کله قندی» حرکت

می داد و متوجه حضور ما نشد.

زمانی که ماشین از ما دور شد، بلند شدیم که به حرکت خودمان ادامه بدهیم. به پاسگاه «دراجی» خیلی نزدیک شده بودیم. ساعت نزدیک دو شب بود که ما به موقعیت پاسگاه رسیدیم. دورتا دور پاسگاه را عراقی ها موانع ایجاد کرده بودند. آنها حتی مدت زمانی که داخل پاسگاه بودند، تمام آشغال های خوراکی هایشان را به دور پاسگاه می ریختند. برادر «حسن زاهانی» که معاون تخریب تیپ 21 امام رضا (ع) بود به همراه برادر «حسن زارع» گفتند:«ما دو نفر طبق دستور فرمانده قالیباف به سمت پاسگاه «دراجی» می رویم و شما چهار نفر هم همینجا منتظر ما بمانید.»

در جواب به برادران زارع و زاهانی گفتیم:« ما چیکار کنیم به عقب برگردیم و یا اینکه منتظر شما بمانیم؟»

گفتند:« اگر کار ما طول کشید، به عقب برگردید.»

قرار شد که در ابتدا همانجا تا برگشتن آنها بمانیم. مسوٌلیت سه نفر دیگر از گروه را هم به من سپردند. تقریبا بیشتر از دو ساعت از رفتنشان گذشته بود و هوا کم کم داشت روشن می شد. بی سیم هم نداشتند که از طریق بی سیم متوجه وضعیت آنها شویم. تنها وسیله ای که همراه خودمان برده بودیم هر نفر یک اسلحه کلاشینکف⁽¹⁾

و یک دوربین مادون قرمز بود. هرچه منتظر ماندیم، نیامدند و هوا هم روشن شده بود. به دیگر افراد پیشنهاد دادم که از رفتن بچه ها مدت زیادی گذشته است و باید به عقب برگردیم. یکی دیگر از هم گروهی ها برادر

عیدی زاده گفت:« نباید برگردیم. اگر در این وضعیت آنها را را تنها بگذاریم، نامردی است.»

من چون مسوٌلیت گروه را داشتم، گفتم: باید به عقب برگردیم چون دقیقا در خط عراق قرار داشتیم و هوا هم روشن شده بود و جان همگی در خطر بود. با بچه ها صحبت کردم و آنها را هم قانع کردم که به عقب برگردیم.

چهارنفرمان از همان مسیری که آمده بودیم، برگشتیم. چون از رودخانه رد شده بودیم، پوتین هایمان پر از آب شده بود. در کنار رودخانه دراز کشیدیم و پوتین ها را درآوردیم که آب داخلشان را خالی کنیم. مشغول خالی کردن آب از پوتین ها مان بودیم، احساس کردیم کسی به ما نزدیک می شود و صدای خِش خِشی می آمد. یکی از بچه ها بلند شد و نگاه کرد. دید دو نفر به ما نزدیک می شوند. دوربین را برداشتم و نگاه کردم، دیدم برادران «زارع و زاهانی» به سمت ما می آمدند.

وقتی از آنها پرسیدیم که چه اتفاقی افتاد که انقد دیر برگشتند، گفتند: «راه برگشت را گم کرده بودیم و از مسیر دیگری به سمت شما آمدیم.»

به اتفاق، همگی برگشتیم. دیگر دوستانی هم که مخالف برگشتن به عقب بودند، متوجه شدند که حرکات یا تصمیماتی که در چنین وضعیت های حساس گرفته می شود، به مثابه نامردی در حق هم رزمان نیست. بلکه عینِ مردانگی و تصمیم درست است.

عملیات والفجر سه

عملیات والفجر سه⁽¹⁾

رزمندگان ایران با عبور از میدان های مین و بمب های آتش زا در محور شمالی، ارتفاعات نمه کلان بو را به تصرف درآوردند. در محور میانی (دشت مهران) که مقابل شهر زرباطیة عراق قرارا داشت. رزمندگان ایران پس از پشت سرگذاشتن موانع ایذایی و گرفتن تعدادی اسیر، پاسگاه های منطقه را آزاد کردند و در محور جنوبی (ارتفاعات قلاویزان) نیز در حالی که دشمن در ارتفاعات حضور دارد، پس از نبردی جانانه موفق شدند منطقه را بازپس گیرند.

در مرحله دوم عملیات، نیروهای ایرانی با عبور از میدان های مین، تله های انفجاری و دیگر موانع خود را به مواضع دشمن رسانده و اهداف از قبل تعیین شده را تصرف کردند.

کار شناسایی منطقه مورد شناسایی به پایان رسید و از همان محوری که به سمت پاسگاه «دراجی» شناسایی را انجام داده بودیم، عملیات والفجر سه آغاز شد. دو شب قبل از شروع عملیات نیروها به گردان ها معرفی شدند. من هم به «گردان یاسین» با فرماندهی «قاسم حیدری نژاد،»⁽¹⁾

که در همین عملیات والفجر سه به شهادت رسید، معرفی شدم.

برای این عملیات قرارگاه تیپ 21 امام رضا(ع) در یکی از روستاهای کنار رودخانه «کُنجانچم» معروف به «خانه سنگی»⁽²⁾مستقر شدند.

از پل فلزی گذشتیم و به خانه سنگی رسیدیم. این خانه قدیمی و گویا محل اداری روستا بود. دو تا اتاق و سقف خیلی بلندی داشت. نیروهای تخریب و اطلاعات جمعا نزدیک به سی نفر بودیم که آنجا مستقر شدیم.

بیشترین مین گذاری هایی که در طول جنگ توسط تیپ تخریبی

ما صورت گرفت، در عملیات والفجر سه بود. ما برای میادین آموزشی منطقه والفجر سه بین راه «صالح آباد تا قرارگاه شهید حیدری»

یک منطقه را انتخاب کرده بودیم که شبیه مناطق رزم بود و آن جا را مین گذاری کردیم که شبه عملیات ها و کارهای آموزشی را در آن نقطه انجام می دادیم.

یک روز ظهر برادر قاسم حیدری خواب بود. معمولا بچه ها بعد از نماز و ناهار کمی استراحت می کردند. برادر مهدی میرزایی می خواست با او شوخی کند، خیلی با هم شوخی داشتند. برادر حیدری از نظر جسمانی کمی چاق بود. زمانی که خواب بود، با هر بار نفس کشیدن شکم او بالا و پایین می رفت. برادر میرزایی یک لیوان آب سرد را دقیقاً وسط شکم او گذاشت. لیوان هم با نفس های او بالا و پایین می شد. با بالا و پایین شدن لیوان، نزدیک بود که لیوان از روی شکم او بیوفتد. هنگامی که لیوان نزدیک بود، بریزد، لیوان را با عکس العملی سریع گرفت و آب روی زمین نریخت. همه در غَشِ خنده بودند، در همین حین برادر حیدری بلند شد و به دنبال برادر میرزایی دوید. لیوان آب را هم روی او ریخت. فرماندهان در بین عملیات ها سعی بر این داشتند که نوعی روحیه افراد را حفظ کنند و فضا را سنگین نگه ندارند.

با شروع عملیات والفجرسه «گردان یاسین» ماموریت تصرف پاسگاه «دراجی» را داشت. با تقیسم شدن گردان، از سمت چپ قرارگاهی بود که زیرمجموعه پاسگاه دُراجی بود و کنترل خط و نگهبانی را برعهده داشت. گروهی از رزمنده ها این پاسگاه را تصرف کردند و سمت راست هم گروهی پاسگاه زالوآب را گرفتند که بتوانیم کارهای

پشتیبانی را انجام بدهیم. پاسگاه زالوآب پایین ارتفاعات کله قندی بود. این پاسگاه یکی از پاسگا ه های مهمی بود که به سختی در این عملیات به تصرف بچه ها درآمد. با تصرف پاسگاه، تعدادی از نیروهای عراقی از آنجا فرار کردند.

در این عملیات ارتفاعات کله قندی نزدیک به پانزده روز مقاومت کرد. «سرهنگ جاسم« فرمانده عراقی آن منطقه هم همانجا به اسارت نیروهای ما درآمد. عراقی ها در ارتفاع کله قندی و نوک ارتفاع استحکامات قوی داشتند. موقعیت کله قندی یک موقعیت استراتژیکی بود. سمت چپ و سمت راست آن شهر مهران بود.

بعد از بیش از دو هفته مقاومت از طرف عراقی ها، ارتفاعات کله قندی هم به سختی و با تعداد زیادی که شهید دادیم، فتح شد. در این عملیات گردان یاسین به خوبی موفق شد ماموریت خود را به پایان برساند.

در این عملیات علاوه بر بچه های تیپ 21 امام رضا (ع)، بچه های ایلام، بچه های تیپ 27 انصارالحسین همدان هم شرکت داشتند. سمت چپ ما لشگر ثارالله با فرماندهی «قاسم سلیمانی» مأموریت تصرف منطقه «قلاویزان» را به عهده داشت. اما در این عملیات بچه های لشگرثارالله تا نزدیکی قلاویزان رفتند ولی نتوانستند منطقه را فتح کنند. قلاویزان هم مثل کله قندی و خیلی از قرارگاه های استراتژی دشمن از استحکامات خیلی قوی برخوردار بود. آنجا یک سنگری معروف به «سنگر صدام»⁽¹⁾

قرار داشت که یک دوربین با لنز بسیار

قوی داشتند که منطقه را با آن در هنگام شب مثل روز دید می زدند.

در عملیات والفجر سه یک اتقاق جالبی از طرف بچه های گردان یاسین رخ داد. بعضی از بچه ها تصمیم گرفتند که داوطلبانه گروهی را تشکیل دهند و با شروع عملیات کار ویژه ای را انجام دهند. آنها تصمیم داشتند اگر در حین عملیات کار با مشکلی مواجهه شد آنها داوطلبانه خودشان را به فرمانده دسته یا گروهان معرفی کنند.

در حین عملیات، یکی از سنگرهای پاسگاه دُراجی تا آخرین لحظات مقاومت می کرد. بچه ها هر چه تلاش کردند نتوانستند که آتش سنگر را مهار کنند. بنابرای این گروه به صورت داوطلبانه به سنگر هجوم بردند و با پرتاب نارنجک به داخل سنگر عراقی های داخل سنگر را به هلاکت رسانیدند. بعد از آن برای پاک سازی سنگرهای انفرادی رفتند. من هم به همراه آنها به داخل سنگر رفتم. چون میدانستم تجهیزات خوبی از قبیل دوربین مادون قرمز داخل سنگر آنها بود. برای پاکسازی داخل سنگر اولی را که نگاه کردم، دیدم تعداد زیادی از عراقی ها داخل سنگر مخفی شده بودند. با دیدن آنها تعجب کردیم! با وجودی که تعداد زیادی نارنجک به داخل سنگر انداخته بودیم، آنها چطور زنده بودند. سنگر را با دقت نگاه کردیم. متوجه شدیم که وسط سنگر گودالی را کنده بودند و هر نارنجکی که پرتاب می شد را سریع داخل گودال می انداختند. تعداد کمی از آنها زخمی شده بودند. افرادی هم که سالم بودند سعی می کردند که جلوی سر و صدای زخمی ها را بگیرند تا صدایشان به بیرون نیاید. نزدیک به سی نفر از عراقی ها را به اسارت گرفتیم. بعد از آن به سراغ وسایل و تجهیزات سنگرها رفتیم و آنها را جمع کردیم و به عنوان

غنیمت جنگی به واحد خودمان بردیم.

در عملیات والفجر سه یکی از بچه های گردان یاسین که اهل کاشمر بود، «برادر برهانی» که نام کوچکشان را در خاطر ندارم، قبل از شروع عملیات، نیروهای گردان ها تقسیم بندی شده بود و هر واحد به گروه های ده نفره تقسیم شده بود. شب عملیات بردار برهانی یک نفر از هم گروهی های ما را واسطه قرار داده بود که با من صحبت کنند و اجازه بدهم که به گروه تخریبی ما بپیوندد. چون در جریان بود که ما در موقعیت خطرناکی هستیم و می خواهیم از کدام محور به دشمن حمله کنیم. از آنجایی که من شناختی نسبت به او نداشتم و گروه هم تقسیم بندی شده بود، درخواست او را رد کردم. خود او هم از بچه های تخریبی گروه دیگری بود که فکر می کرد گروه آنها در این عملیات در نقش پدافندی استفاده خواهد بود. از این روی سعی می کرد که به گروه ما بپیوندد و در منطقه حضور داشته باشد.

گروهی از نیروهای قرارگاه خاتم الانبیا هم برای کمک به بچه های تخریبی تیپ 21 امام رضا (ع) آمدند. برادران «علی و عباس عاصی» هم در گروه ما قرار داشتند. با اصرار زیاد برادر برهانی برای حضور در گروه ما به او گفتم: «برود و از فرمانده واحد که آن زمان برادر محمدرضا رحمانی بود، اجازه حضور را بگیرد.»

بلاخره توانست از فرمانده واحد تخریب اجازه را بگیرد و شب عملیات به همراه ما در منطقه حضور داشته باشد. هنگام عملیات او و یک نفر دیگر از هم گروهی هایمان ماموریت داشتند که به ارتفاعات کله قندی و پاسگاه زالوب بروند. در همان منطقه زخمی می شود. در حال برگشت به عقب بود که عراقی ها پاسگاه را می بندند. نیروهای

ما هم در حال شروع حمله بودند. عراقی ها در حال فرار به ارتفاعات کله قندی بودند. از آنجایی هم که برادر برهانی در پاسگاه آنها گیر کرده بود، عراقی ها تلاش می کردند که او را بهعنوان اسیر همراه خودشان ببرند که با مقاومت برهانی روبه رو شده بودند. به همین خاطر با دیدن مقاومت او به طرز بی رحمانه ای او را به رگبار گلوله بستند و همانجا به شهادت رسید. بعد از شهادت متوجه شدم که یکی از معلمین مدارس راهنمایی شهرستان کاشمر و جزو فعالین بخش های فرهنگی شهرستان بود.

عملیات والفجر سه برای نیروهای خراسانی یکی از مهمترین عملیات ها بود، چرا که در این عملیات موفقیت های خوبی را کسب کردند. علی رغم وجود موانع زیاد و سختی کار شناسایی و مین گذاری در محورهای عملیاتی، این نیرو توانست در آن محورها خوب عمل کند.

عملیات والفجر سه، یکی از عملیات هایی بود که نیروهای خراسان اعم از تیپ 21 امام رضا (ع) به فرماندهی محمد جواد قالیباف در آن شرکت داشت. در این عملیات به لحاظ وسعت منطقه عملیاتی و ماموریت خاصی که تیپ 21 امام رضا(ع) داشت، تمام نیروهای تیپ نزدیک به سه ماه در منطقه مهران مستقر بودند. بعد از سه ماه نیروها را برای عملیات جدید به سمت جنوب اعزام کردند.

بعد از اتمام عملیات، تعدادی از نیروها به مرخصی رفتند. فرمانده واحد تخریب هم به مرخصی رفته بود. از میان نیروهای واحد تخریب به لحاظ سوابق حضور در عملیات ها، از میان نیروهای مانده در منطقه من تنها ئر واحد بودم. بنابراین به مدت چند روزی مسوٌل

واحد گردان خودمان بودم. در کنار آن کار منشی واحد تخریب را هم انجام می دادم. آمار روزانه را باید رد می کردم همچنین اتفاقاتی که در عملیات برای نیروهای واحد تخریب رخ داده بود اعم از تعداد شهدا و زخمی، افراد حاضر در خط و افرادی که به مرخصی رفته بودند را بایستی ثبت می کردم.

همان ایام خبری آوردند که نیروهای تخریبی گردان ما که در منطقه «هرمزآباد» ⁽¹⁾بودند،

بر اثر اصابت خمپاره ای که به داخل سنگر آنها زده شده بود، تعدادی زخمی و تعدادی هم به شهادت رسیدند. من هم با شنیدن این خبر با موتور یکی از رزمنده ها به منطقه هرمز آباد رفتم تا از نزدیک حادثه را مشاهده کنم. در بین مسیر نزدیک به دره و

ارتفاعات کله قندی همیشه یک تابلوی گردش به چپ بود. این تابلو گویا بر اثر باد افتاده بود. همیشه وقتی که به این تابلو می رسیدیم سرعت خودمان را کم می کردیم و بعد می پیچیدیم. زمانی که به پیچ رسیدم چون تابلو را ندیدیم ، جاده پیچید ولی من نپیچیدیم. با سرعتی که داشتم تا لب دره هم رفتم ولی چون جاده شنی بود، موتور سر خورد و من هم روی زمین افتادم. مقداری پاهایم خراش برداشت ولی هر طور شد دوباره بلند شدم و خودم را به بهداری رسانیدم. همانجا هم رزمانم را هم دیدم که بر اثر خمپاره به شهادت رسیده بودند. زخم هایی که برداشته بودم را پانسمان کردم و دوباره به محل اسکان برگشتم.

بعد از چند روزی که حالم بهتر شد؛ واحد تخریبی ما مأموریت پیدا کرد دو محور را شناسایی کند. یکی محور میمک و دیگری قلعه قلاویزان بود. به دو گروه تقسیم شدیم. عده ای برای شناسایی محور

میمک در «روستای سرنی» همان (سه راه جمدالله )، جلوتر از میمک در خانه هایی روستایی مستقر شدند و ما هم برای شناسایی محور قلاویزان و «چنگوله جبل الحمرین» مشغول شدیم.

پشت ارتفاعات قلاویزان مسیر خیلی خطرناک و تقریباً سوت و کوری بود. با دیگر رزمنده های شناسایی آنجا مستقر شدیم. محور خوبی برای شناسایی و دیده خوبی به خط عراقی ها داشت. در آن نقطه شناسایی های قابل قبولی را انجام دادیم. شب ها نزدیک ساعت یازده از محور پایین می رفتیم و حدودا نزدیک صبح به غاری که وسط کوه بود می رسیدیم. تعدادی تدارکات را با خودمان به غار برده بودیم. تا شب بعد در همان غار مستقر شدیم. شب از آنجا به خط دشمن نزدیک می شدیم. تقریبا در پشت خط قرار می گرفتیم. هر شب دو ساعت پشت خط عراق دیده بانی می دادیم. و منطقه را چک می کردیم. گزارش را ثبت و ارسال می کردیم.

تا زمانی که به غار نرسیده بودیم خیلی مراعات نمی کردیم و با سرعت حرکت می کردیم. یکی دو شب از شناسایی ها دقیقا در دل دشمن بودیم. فاصله هم طوری بود که از داخل شیارها و دره ها می رفتیم و موانع سختی در مسیر نبود. پانزده کیلومتر جلوتر از ما خط عراقی ها بود که از آنجا موانع شان شروع می شد. دقیقا ما پشت سر عراقی ها بودیم. از یک طرف نیروهایشان با فاصله بود و از طرفی هم چسبیده به هم بودند. طرفی که خالی بود را ما دور می زدیم. تقریبا شانه به شانه شهر «زرباطیه و بدره» عراق بودیم. بعد از انجام نزدیک به هفت مرحله کار شناسایی منطقه به اصطلاح خودمان محور را قفل شده حساب کردیم. و تصمیم گرفتیم که به خط خودمان برگردیم.

بعد از اتمام کار شناسایی ها به مرخصی یک هفته ای به شهرستان رفتم. بعد از تمام شدن مرخصی ام دوباره به منطقه برگشتم. متوجه شدم که همان اتفاقی که ماه گذشته برای زرمندگان هرمزآباد افتاده بود، برای بچه های قلاویزان هم رخ داد. دقیقا خمپاره ای به سنگر بچه های تخریبی مستقر در محور قلاویزان اصابت کرده بود و همگی آنها به شهادت رسیده بودند. از میان هم گروهی هایم تنها من که در شهرستان بودم، زنده مانده بودم.

یک روز فرمانده قالیباف من را به حضور خواست تا ببیند که تسلط ما بر مناطق قلاویزان که برای شناسایی رفته بودیم، چه میزان است. بنابراین من هم گزارشی را تهیه کردم و به مقر فرماندهی در موقعیت شهید حیدری برای او بردم. موقعیت شهید حیدری دو ورودی داشت. یکی ورودی گردان ها و دیگری هم ورودی های فرماندهی بود.

برادر قالیباف از من خواست که گزارشات و توضیحات را برای نیروهای ارتشی که قرار بود جایگزین نیروهای خراسان در جبل الحمرین و بخش ارتفاعات قلاویزان شوند، ارائه دهم. برای توضیح دادن گزارشات وقتی وارد جمع فرماندهان ارتش شدم، آنها با دیدن من تعجب کرده بودند که با وجود سن و سال کمی که داشتم، قرار بود کالک منطقه و محور را من تحویل بدهم. نقشه یک پنجاه هزارم را پهن کردیم و توضیحات را دادیم.

زمزمه عملیاتی مهم

بعد از آنکه خط را تحویل دادیم، تعدادی از همرزمان، توسط فرماندهی واحد از تیپ جدا شدیم و ماموریت پیدا کردیم که به

صورت تخصصی دوره آموزش های خاصی را سپری کنیم. اوایل دوره جای سوال بود برایمان که این آموزش ها صرفا جهت آمادگی بدنی است و یا اینکه عملیات خاصی در پیش رو است. گویا فرماندهی واحد در جریان عملیات بود و به لحاظ سری و امنیتی بودن عملیات، موضوع را با ما در میان نگذاشت.

بعد از گذشت سه روز که افراد را جدا کردند، ما را به منطقه جنوب و در سایت چهار و پنج مستقر کردند. محل استقرار تیپ امام رضا (ع) هم سایت پنج بود. آموزش ها نزدیک به یک ماه طول کشید. افرادی که به همراه من در این آموزش حضور داشتند، برادران «حسین سلامی، حسن سحرخیز، عباس پیرایش،علی داورزنی، احمدبمانی، محمود فیض عارفی،حسن زهانی و مجید پیاده که در عملیات خیبر به شهادت رسید. و چند نفر دیگر که مجموعا پانزده نفر می شدیم.»

بعدها متوجه شدیم که این آموزش ها برای انهدام پل های دشمن بود. از جمله آموزش هایی که ما در این راستا می دیدیم، حمل «خرج گود» ⁽¹⁾یکی از کارها بود. «اژدر بنگال» ⁽²⁾یکی دیگر از کارهایی بود که انجام می دادیم. انفجار با دینامیت و «تی ان تی»⁽³⁾

و «خرج سی چهار»⁽⁴⁾

یکی از کارها بود. این سه آموزش را به صورت تخصصی و کاربردی فرا گرفتیم. تخصص با چاشنی الکتریکی و چاشنی های فیلتری را کار می کردیم. دو نوع چاشنی برای انفجار به کار می بردند، یا الکتریکی که با مینیاتور عمل می کرد. یکی دیگر هم کند سوز و

تند سوز عمل می کرد. ما بیشتر فیتیله ای را کار کردیم. الکتریکی ها بایستی متناسب با موقعیت کار گذاشته می شد و با دید کامل عمل می کردیم. ولی با فیتیله ای هدف این بود که موقعیت تخریب شود. سریع یک زمانی را طبق همان زمانی که برای فرار در نظر می گرفتیم، متراژ فیتیله را کم و زیاد می کردیم. برای آموزش این حرکت خیلی سختی کشیدیم. اما در پایان آمادگی کامل را به دست آوردیم. به طور مثال اگر یک پل که ارتفاع آن بیست متر از کف رودخانه یا کف جاده بود را ما بایستی این پل را از ستون ها و یا طناب هایی که به آن وصل بود، بالا و پایین می رفتیم و تمام این نقاط پل را با تسلط کامل مواد منفجره کار می گذاشتیم و بعد از موقعیت دور می شدیم تا پل را منفجر می کردیم. چند تا از این کارها را به صورت، شبه عملیاتی آنجا دادیم و کم کم برای عملیات جدید آماده شدیم.

یکی از آموزش هایی که خیلی در حین عملیات برای ما مفید واقع شد، بحث تحمل گرسنگی ها و سختی ها و نظم و انظباط در جیره بندی در غذاها بود. خیلی وقت ها صبح از قرارگاه و

سنگر حرکت می کردیم و شب برمی گشتیم. شاید با کمترین غذای در حد یک ناهار مختصر جیره غذایی ما بود. این برنامه در طول یک ماه ونیم ادامه داشت.

این کارها را در آن زمان انجام می دادیم، تا برای عملیات سنگین و سختی آماده شویم. این عملیات، عملیات ویژه ای بود. چرا که برای اولین بار قرار بود از طریق آب وارد خشکی شویم و از آن جا به دشمن حمله کنیم. نقطه ای بود که در طول جنگ دشمن از آن نقطه هیچ گونه، حتی صدای یک گلوله از طرف ما را نشنیده بود.

نقطه امن و استراحت دشمن بود. به حدی که هر یگانی را که می خواست به

استراحت بفرستد آنها را در آن موقعیت مستقرمی کرد، که هم در خط باشند هم استراحت کرده باشند.

عملیات خیبر

عملیات خیبر⁽¹⁾

رزمندگان محور شمالی منطقه عملیاتی، با حمله موفق شدند چند روستای عراقی را آزاد کنند و زمینه را برای آزاد ساختن جزایر مجنون از چنگال نیروهای عراقی فراهم آورند. در مرحله مقدماتی ورود به جزایر مجنون، از اصل غافل گیری و سرعت عمل بهره گرفته و تعدادی از یگان های مستقر در جزیره را به هلاکت رسانیدند. با ورود دیگر یگان های شرکت کننده در عملیات، دشمن عراقی را به محاصره درآورده و پس از نبردی سخت جزیره مجنون شمالی را آزاد کردند و به سمت جزیره جنوبی یورش بردند و تلاش کردند به هر قیمت، جزایر مجنون را همان شب کاملا ً تصرف کرده و امکان هرگونه عکس العمل را از دشمن سلب کنند. با روشن شدن هوا و با وجود عقبه آبی 30 کیلومتری، مشکلات زیادی از جمله تدارک نیروهای عمل کننده ایجاد شد. بنابراین پس از نبردی سنگین، دشمن بعثی به منتهی الیه جزیره جنوبی رانده شد و بدین ترتیب، این هدف مهم نیز تحت کنترل نیروهای ایرانی درامد.

در ادامه برای حمایت و پشتیبانی از رزمندگان هلی کوپترهای هوانیروز وارد عمل شده و رزمندگان را هلی برد و تدارک کردند. در مقابل هم نیروی هوایی عراق هلی کوپترهای ترابری رزمندگان را مورد حمله قرار داد تا عقبه ایران را عقیم کند و از فشار نیروهای به مواضع دشمن بکاهد که نیروی هوایی ایران وارد عمل شده به مقابله با هواپیماهای دشمن پرداختند تا حمایت و تدارکات رزمندگان از هوا و هور ادامه یافت.

رزمندگان در دومین شب حمله، در منطقه طلایه قدیم، با حماسه آفرینی پل طلایه را به همراه چند روستای دیگر از چنگ دشمن درآوردند، که با روشن شدن هوا ارتش عراق اقدام به پاتک کرد که با عکس العمل نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران مواجه شد.

در سومین روز عملیات، نبرد شدید در اطراف رودخانه دجله درگرفت و نیروهای ایران با حمایت هلی کوپترهای موشک انداز کبرای هوانیروز موفق شدند چندین فروند هلی کوپتر و دستگاه تانک و نفربر عراقی را منهدم کنند. دشمن شکست خورده، در همین روز در منطقه العزیزه و جنوب منطقه عملیات، اقدام به 3 پاتک کرد که با عکس العمل به موقع ایرانی ها در هر پاتک با از دست دادن تعدادی ادوات زرهی، به عقب رانده شدند و مواضع جدیدی از دشمن به تصرف رزمندگان ایران درآمد.

با شکست های سنگین ارتش عراق، در تاریخ هشتم اسفند، صدام حسین دستور حمله شیمیایی را به طور گسترده صادر کرد. ناگهان چند هواپیما در آسمان منطقه ظاهر و اقدام به پرتاب راکت هایی کردند که پس از برخورد با زمین با صدای ضعیف و خفه ای منفجر و دود زرد رنگی از آن ها متصاعد شد و بوی میوه و سیر را در فضا منتشر کرد. تعدادی از رزمندگان اسلام بر اثر جراحات شدید ناشی از گازهای شیمیایی به شهادت رسیدند. رزمندگان اسلام در ادامه عملیات با وارد ساختن ضربات سنگین به عراقی ها موفق شدند 10 کیلومتر در جبهه طلایه پیشروی کنند.

پس از شکست سنگین عراق، جزایر مجنون مملو از جنازه و ادوات زرهی سوخته شده بعثیان بود و عراق به هیچ خبرنگاری اجازه بازید از جزایر را نمی داد. رزمندگان ایران دامنه عملیات را به منطقه طلایه کشاندند که پس از نبردی سنگین، موقعیت مواضع آزادشده از قبیل جزایر مجنون به مساحت 160 کیلومتر مربع دارای 50 حلقه چاه نفت، چند روستا در منطقه تثبیت شد.

قبل از شروع عملیات خیبر دستور انتقال نیروها از منطقه عملیاتی خیبر به سمت جنوب صادر شد. این کار را شبانه و با رعایت تمام نکات امنیتی صورت گرفت. بعد از اینکه نیروها را به جنوب انتقال دادند، آنها را در منطقه سایت های چهار و پنج مستقر کردند. افراد واحد ما در سایت پنج، در منطقه شوش مستقر شدند. همان منطقه عملیاتی فتح المبین و والفجر مقدماتی بود. با دیدن منطقه دوباره خاطره های عملیات والفجر مقدماتی و ایام عملیات برای ما تجدید شد.

تیپ 21 امام رضا(ع) و لشگر پنج نصر هر دو در سایت پنج منطقه مستقر بودند. در همان سایت پنج یک دوره آموزشی فشرده و انتهایی برای چک کردن آخرین برنامه های عملیاتی هم انجام دادیم. بیشترین کاری که در چند روز مانده به عملیات انجام می دادیم کار با «خرج گود» بود. روش های مختلف میزان انفجار و حفر آن، قدرت خرج گودها را محاسبه می کردیم و آن ها را در داخل دیواره ها یا سقف پل ها و یا کف پل قرار می دادیم و بعد منفجر می کردیم. با این کار قدرت تخریب آن را اندازه می گرفتیم. بیشتر از پل هایی که در زمان حمله نیمه تخریب شده بودند، استفاده می کردیم.

بعد از تمام شدن دوره های اخر آموزش، اوایل اسفند ماه سال

1362 بود که ما را به منطقه هویزه منتقل کردند. دوباره شبانه با رعایت تمام نکات امنیتی این کار انجام شد. در عملیات های قبل گاهی پیش می آمد که برای شناسایی به منطقه ای می رفتیم. هنگام بازگشت به شهر، مشاهده می کردیم که مردم شهر از انجام عملیات در آینده خبر دارند و همین باعث لو رفتن عملیات و دادن هزینه های سنگین می شد.

اما در عملیات خیبر تمام موارد امنیتی رعایت شده بود. شناسایی ها به طور دقیق انجام شده بود و نیروها آمادگی لازم را کسب کرده بودند. زمانی که به هویزه رسیدیم، منطقه کاملا برای ما ناآشنا بود. منطقه عملیاتی هویزه برای تمامی افراد ناآشنا بود. چرا که در آن منطقه تا قبل از آن عملیاتی را انجام نداده بودند و به صورت قرارگاهی مستقر نشده بود. ما در قرارگاه «شهید مجید بقایی» مستقر شدیم. نیروهای دیگر هم در قرارگاه های حسن غلامحسین افشردی، حسن باقری بودند.

رسم بر این بود که چند شب قبل از شروع عملیات، نیروهایی که درگیر عملیات می شوند، وصیت نامه های خودشان را بنویسند. من هم با دیگر همسنگریانم این کار را انجام دادم. بعضی از رزمندگانی بودند که سابقه یکی دو سال حضور در جبهه را داشتند. بنابراین با توجه با حضور در عملیات هایی که داشتند، گاهی چند برگ وصیت نامه از خودشان نوشته بودند.⁽¹⁾

در این عملیات احساس خاصی داشتم. اولا به لحاظ موقعیت جغرافیایی منطقه عملیاتی و دیگر به لحاظ وسعت عملیات و

نیروهای شرکت کننده ای که در منطقه مستقر بودند. در عملیات های قبلی که در آنها شرکت داشتم، همه آنها زمینی بودند. اما در این عملیات اولین تجربه عملیات آبی من بود. وسعت منطقه عملیاتی هم خیلی زیاد بود. تقریبا از طلائیه شروع می شد و تا نزدیکی های فکه ادامه داشت. از لحاظ امنیتی هم خیلی ویژه بود. مشخص بود که روی این عملیات حساب ویژه ای برای ضربه زدن به دشمن و قطع محورهای ارتباطی عراق از «بصره به العماره» باز کرده بودند.

طبق نقشه عملیاتی قرار بود که طلائیه را از پشت خط دشمن به تصرف خودمان دربیاوریم. از طرف دیگر ما در منطقه عملیاتی خاک ریزهای مثلثی در شلمچه داشتیم. این خاکریزها در سمت راست شلمچه و در موقعیت طلاییه و شلمچه بودند. یعنی در زاویه خط مرزی ما که به صورت هندسی 90 درجه ای قرار می گرفت. همان موقعیت 90 درجه خاک ریزها نقطه استراتژی دشت هم بود و به راحتی می توانستیم از آن جا به بصره ورود پیدا کنیم.

عراقی ها هم با تمام امکانات موانعی را در آن جا ایجاد کرده بودند. انواع کانال ها، میادین مین، سیم خاردارها، انواع خاک ریزها را ایجاد کرده بودند. ابتدا خاک ریزها مثلثی شکل بودند که دسترسی به آنها کار بسیار سختی بود و امکان نفوذ به داخل آنها وجود نداشت. طی دو مرحله عملیاتی که انجام دادیم، توانستیم خاکریزها را بشکنیم. اما امکان استقرار و پشتیبانی وجود نداشت. بعد از شکسته شدن خاکریزها بچه ها به عقب برمی گشتند. با شکسته شدن خاکریزها نیروها توانستند از هورالهویزه راه جدیدی را باز کنند.

کار شناسایی این عملیات توسط رزمندگان «قرارگاه ویژه نوح»

صورت گرفته بود. بچه های این قرارگاه شب عملیات نزد ما آمدند و ما را توجیه عملیاتی کردند. در این عملیات گردان ما قرار بود که به «شهر القرنه» حمله کند. بچه های قرارگاه نوح، نقشه شهر القرنه را برای توضیح دادن به افراد واحد تخریبی ما آورده بودند. موقعیت استقرار یگانی در شهر، محل استقرار واحد تخریب و اطلاعات، استقرار گردان ها و فیلم مسیر راه را هم نشان دادند که تمام این اطلاعات را شناسایی کرده بودند.

ماه ها روش رانندگی با قایق را به گروهی از رزمنده یاد داده بودند. برای اولین بار بود که نیروها از قایق استفاده می کردند. آن هم در یک فضای خیلی محدود که در بعضی جاها عرض رودخانه به دو متر می رسید. قایق ها هم به صورت منظم و پُشت سَرِ هم حرکت می کردند. فقط کافی بود یکی از قایق ها به علت خرابی در بین مسیر از حرکت بایستد، و یا اینکه پروانه های آن داخل علف های رودخانه گیر کند، و باعث از دست رفتن کنترل قایق و از مسیر خارج شدن آن می شد. با رخ دادن هر یک از این اتفاقات موجب تصادفات خیلی سختی می شد. همین اتفاق نه تنها موجب غرق شدن تعدادی از رزمندگان می شد، بلکه ترافیک سنگینی از قایق ها در داخل رودخانه را به وجود می آورد. در همین عملیات چند مورد از این اتفاقات رخ داد و من خودم شاهد از بین رفتن رزمندگانی بودم که با غرق شدن قایق آنها و بلد نبودن شنا، در آب جان خودشان را از دست دادند. کمکی هم از دست کسی برنمی آمد و ما چاره ای جز ادامه دادن به مسیرمان را نداشتیم. بنابراین بدون توجه به اتفاقاتی که رخ می داد برای انجام عملیات به جلو پیش می رفتیم.