مشخصات کتاب

سرشناسه : آخرتی، الهه، ۱۳۶۹-

عنوان و نام پدیدآور : خورشید در سایه: زندگی نامه و خاطراتی از شهید عماد مغنیه/ الهه حضرتی؛ ویراستار وحید سمنانی.

مشخصات نشر : تهران: موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، انتشارات، ۱۳۹۷.

مشخصات ظاهری : [۴]، ب، ۳۶۵ ص.: مصور؛ ۵/۱۴×۵/۲۱ س م.

شابک : ۴۰۰۰۰۰ ریال 978-600-8094-39-5 :

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : پشت جلد به انگلیسی: .Elaheh Akherati. The sun in the shadow

یادداشت : عنوان عطف: عماد مغنیه.

عنوان عطف : عماد مغنیه.

عنوان دیگر : زندگی نامه و خاطراتی از شهید عماد مغنیه.

موضوع : مغنیه، عماد، ۱۹۶۲ - ۲۰۰۸م.

موضوع : Mughiyah, Imad Fayez

موضوع : حزب الله (لبنان)

موضوع : Hizballah (Lebanon)

موضوع : شهیدان-- لبنان -- سرگذشتنامه

موضوع : Martyrs-- Lebanon -- Biography

شناسه افزوده : موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس. انتشارات

رده بندی کنگره : DS۸۷/۲ /م۶ آ۶۳ ۱۳۹۷

رده بندی دیویی : ۹۵۶/۹۲۰۴۴۰۹۲

شماره کتابشناسی ملی : ۵۵۸۱۲۱۰

اشاره

خورشید در سایه

زندگی نامه و خاطراتی از شهید عماد مغنیه

الهه آخرتی

خورشید در سایه

نویسنده: الهه آخرتی

ناشر: انتشارات موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس

ویراستار: وحید سمنانی

صفحه آرایی: علیرضا زمانی

طرح جلد: مصطفی عمانیان

نوبت چاپ: اول، 1397

شمارگان: 1000 نسخه

قیمت: 40.000 تومان

978-600-8094-39- شابک: 5

نشانی: میدان ونک - بزرگراه شهید حقانی، خیابان سرو، موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس

تلفن: 88657020-021

فهرست

شوق زیارت ..... 17

کودکی که باید زنده میماند ..... 21

آرزوهای مادرانه ..... 25

مرد عمل ..... 27

کلاس تفسیر ..... 29

این همه ابعاد وجود امّام حسین (علیه السلام) نیست ..... 31

برو همان جا که بودی! ..... 35

رهبر ذاتی ..... 39

پرتقال چین کوچک ..... 41

آشنایی مبارک ..... 43

جنگ داخلی لبنان ..... 47

در جست و جوی عماد ..... 55

جمع جوانان مؤمن ..... 57

پاهای برهنه ..... 63

تیم محافظت ..... 65

پیراهن نخی با عکس امّام ..... 69

نفر به جای سلاح ..... 73

خمینیون ..... 77

دسته گل پسر شماست! ..... 81

مقاومت مؤمنانه ..... 83

در نقش یک پرستار ..... 93

فرزند امّام ..... 95

اسیران زمان ..... 97

فرماندهی از زیر زمین ..... 101

عملیات استشهادی احمد قصیر ..... 105

سرکشی با ظاهری مبدل ..... 113

همیشه غایب ..... 117

عماد را انتخاب کردم ..... 121

شهید رمضان ..... 123

نگه دار ... نگه دار ..... 125

دست پخت سید حسن و حاج عماد ..... 127

تو عماد هستی! ..... 133

در فراغ یار ..... 139

بابا کجاست؟ ..... 141

شانس خود را امتحان کنید! ..... 145

ترور نافرجام، تقدیم دومین شهید ..... 149

مهربانی های برادر پدربزرگ ..... 153

کمین انصاریه ..... 155

حاج رضوان ..... 169

میهمان مطیع ..... 175

فراموش کردم عروسم ..... 179

صدای پای آزادی ..... 183

وقتی اسرائیل فرار می کند ..... 189

نیم نگاهی به کارنامه حزب الله در سال های اشغال ..... 197

تو این ها را از کجا می دانی؟ ..... 199

بگو حاجی مرا فرستاده ..... 203

غیرممکن وجود ندارد ..... 207

امّام و مأموم ..... 213

پرتابگر سنگ ..... 215

او ..... 217

همانند دیگران ..... 231

وعده صادق ..... 233

نبرد در بنت جُبیل ..... 243

علم غیب ..... 255

فقط پنج دقیقه ..... 261

و ما ادراک ما لبنان ..... 263

خستگی ناپذیر ..... 267

فرمانده تصویربردار ..... 271

حاجی همان عماد مغنیه است! ..... 273

وعده گاه خانوادگی ..... 277

هدف نابودی اسرائیل است ..... 279

رد پای عماد ..... 287

حاج ربیع ..... 291

دست برتر ..... 295

آخرین دیدار ..... 297

گزارش یک ترور ..... 299

حماسه بیداری ساز ..... 309

مصائب امّام حسین را بیاد آورید ..... 311

زینب وار ..... 315

این فرجام عماد بود؟ ..... 319

احمق های ترسو ..... 321

تا شهادت راهی این مسیریم ..... 323

من خواهر عمادم ..... 327

فرزند زمین ..... 329

اعترافاتی از سر تسلیم ..... 331

اوج تواضع یک شهید ..... 333

عملیاتِ رضوان ..... 335

تواضع عزت مندانه ..... 337

او آخرین نفر نیست ..... 339

ضمائم

پیام تسلیت رهبر انقلاب اسلامی به مناسبت شهادت حاج عماد مغنیه ..... 343

صحبت های رهبر معظم انقلاب درباره عماد مغنیه و حزب الله ..... 345

سخنرانی سید حسن نصرالله در مراسم تشییع شهید عماد مغنیه ..... 347

سخنرانی سردار سرلشکر قاسم سلیمانی در دهمین سالگرد شهادت شهید مغنیه

359 .....

صحبت های حجت الاسلام و المسلمین شیخ حسان سویدان درباره شهید عماد

مغنیه ..... 369

گفت و گوی محمد صادق الحسینی درباره شهید عماد مغنیه ..... 373

مصاحبه شهید سمیر قنطار درباره شهید عماد مغنیه ..... 377

فهرست اعلام

تصاویر

سخن ناشر

به نام او

که قلم را به قسم

به تقدس برآورد

انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، مقطعی مهم، اثرگذار و سرنوشت ساز در تاریخ درخشان ایران زمین و سرمایه ای عظیم از میراث فکری، فرهنگی و تمدنی کشور عزیزمان است که باید به درستی معرفی شود و برای نسل های آینده محفوظ و ماندگار بماند آیندگان باید این بازه بی نظیر تاریخ را به خوبی بشناسند و به طور ویژه بدانند که در نیم قرن اخیر چه ماجراهای تلخ و شیرین و چه حادثه هایی بر کشور و ملت ایران گذشته است این آگاهی، تضمین کننده انتقال فرهنگ و ارزش های پربار این سرزمین به نسلهای بعد و پلی برای انتقال تمدن بی ننسلی به شمار می آید در واقع این آگاهی ضامن حفظ و بقای اهداف و آرمان های انقلاب اسلامی خواهد بود و ارزش هایی را که پاکترین جوانان وطن، گرانبهاترین دارایی خود را به پای آن نثار کردند، پایدار و جاودانه خواهد نمود.

مراکزی همچون موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس که ویژگی های کم نظیر و کارکردی فراملی، فرا جناحی و فرا دستگاهی دارند می توانند

پیشتاز تحقق این رسالت تاریخی و ملی باشند این مهم مستلزم آن است که موزه از همه ظرفیت های بالقوه و بالفعل خود بهره گیرد و با ایجاد گفتمان نخبگانی و فرهنگ سازی عمومی، زمینه استفاده از تجارب و اندوخته های فکری، فرهنگی و ارزشی پیشکسوتان و ایثارگران عرصه حماسه، مقاومت، استقلال و سربلندی کشور را برای بهره گیری نسل نو فراهم آورد.

یکی از ظرفیت های راهبردی موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس که می تواند این مأموریت خطیر را با ظرافت، هنرمندی و مانایی انجام دهد، حوزه نشر، کتاب و مطالعه است کتاب به عنوان میراث ماندگار فرهنگ بشری و قلم به مثابه بی همتاترین ابزار ثبت و ضبط دستاوردهای فکری و فرهنگی انسان، بهترین شیوه برای به تحریر و تصویر درآوردن گفتمان انقلاب اسلامی و عرضه آن به نسل های آینده است از این رو، موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس با درک این مسئولیت گران سنگ و حساسیت های مترتب برآن، به تدوین و انتشار مفاهیم اصیل و ناب انقلاب اسلامی و دفاع مقدس و فرهنگ مقاومت همت گماشته و می کوشد آثاری فاخر و در تراز مخاطبان فهیم و علاقه مند به این راه پر افتخار ارائه نماید امید که در پیشگاه خداوند متعال، اولیا و شهدای راه حق، به ویژه ایثارگران و شهیدان انقلاب اسلامی و دوران پر افتخار پس از آن رو سپید و سرافراز باشیم، انشاءالله.

انتشارات موزه انقلاب اسلامی

و دفاع مقدس

مقدمه

شرایط و رویدادهای چند سال اخیر کشور و منطقه، باعث شد تا شخصاً بیش تر از قبل لزوم اتحاد و نزدیکی مسلمانان به یکدیگر و اهمیت ایجاد و حفظ اتحاد در جامعه اسلامی را درک کنم. نتیجه ناخودآگاه چنین درکی این بود که در ذهنم به دنبال الگوهایی بگردم که برای جوانان و ملت های اسلامی جذابیت بیش تری داشته باشد تا از طریق معرفی آن ها راحت تر بتوان مرزهای جغرافیایی را برای ایجاد تفکری یکپارچه و همسو در امت اسلامی درنوردید.

با نزدیک شدن به دهمین سالگرد شهادت شهید «عماد مغنیه» اولین جرقه های انتخاب این شخصیت به عنوان یکی از بهترین الگوهایی که می توان او را به عموم شناساند در ذهنم زده شد. ناشناخته ماندن وجوه مختلف شخصیت این فرمانده شهید و موجود نبودن آثار مکتوب حول شخصیت تأثیرگذار او، که معادلات منطقه و مقاومت را در زمان حیاتش و حتی بعد از آن تغییر داد، بیش از پیش مرا در انتخاب او برای شروع تحقیق و تألیف ترغیب کرد. دیدن نتایج غم انگیز انحراف «بیداری اسلامی» در

چند کشور؛ به خصوص کشورهای شمال آفریقا، و صدور فرمان «آتش به اختیار» توسط حضرت آقا را که با درایتی مثال زدنی جنگ های نرم فرماندهی می کنند؛ مهر تأییدی دانستم بر این انتخاب.

زیرا «عماد مغنیه» از یک طرف، الگوی یک انسان دغدغه مند و آتش به اختیار است. کسی که در شرایط پیچیده فرهنگی – سیاسی کشوری مانند لبنان، آن هم نه لبنان امروز بلکه لبنان حدود نیم قرن پیش، در اوج محرومیت اقتصادی شیعیان یاد می گیرد تا برای رسیدن به خواسته هایش از هیچ، پلی بسازد برای رسیدن به همه چیز.

عمادده _ دوازده ساله در اولین رویارویی با ناَمَلایمات معیشتی، فرهنگی و اجتماعی ای که در برابر تصمیش برای بازسازی یک مسجد قد علم کرده اند، به عنوان یک نوجوان آتش به اختیار عمل می کند و تصمیم می گیرد تا برای به هدف رساندن ایده اش با همه محدودیت های سنی و مشقات کار، رو به پرتقال چینی بیاورد و هزینه های لازم برای این مهم را از این راه تأمین کند.

امروز اکسیر نجات بخش کشور عزیز ما و تمام کشورهای اسلامی یک چنین تفکر و عزمی است که رهبری انقلاب، این دیده بان بصیر، در یک کلام نام آن را آتش به اختیاری می گذارد. «عماد مغنیه» نمونه ای از یک نیروی آتش به اختیار است که آتش به اختیار رشد کرده است و در طول حیاتش هر آنجا که لازم است آتش به اختیار عمل می کند تا تبدیل به قهرمانی بشود که نامش طعنه بر شخصیت های اسطوره ای زده و خواب را

از چشمان همسایه متجاوز صهیونیست کشورش و غده سرطانی منطقه می رباید تا آنجا که سازمان اطلاعات و امنیت آمریکا (CIA) مذبوحانه لب به اعتراف می گشاید که طی مدت 24 سال این سازمان بدترین ضربه ها را از «عماد مغنیه» خورده است. و این مسأله قابل تاَمَل زندگی «حاج عماد» است، عماد مغنیه ای که اسرائیل و آمریکا را به زانو در آورد؛ همان «عماد» کوچکی است که در ابتدا حتی قادر به فراهم کردن هزینه ها و مقدمات نوسازی یک مسجد نبود؛ امّا نه تنها در مقابل نداشته ها تسلیم نشد؛ بلکه یاد گرفت چگونه ابزار مورد نیاز محقق کردن اهدافش را با صبر، خلاقیت، سخت کوشی و ایمان به دست بیاورد. بدون شک کلاس درس «عماد مغنیه» امروز این ظرفیت را دارد تا آموخته های ارزشمند «رضوان مقاومت» را به سایر جوانان باانگیزه و هدفمند سرزمین های اسلامی نیز بیاموزد.

از طرف دیگر، در سال های اخیر شاهد روی دادن جنبش ها و انقلاب هایی با رویکردهای اسلامی و اصلاًح کننده در برخی کشورهای اسلامی بودیم. امّا متأسفانه این حرکت ها یکی بعد از دیگری به انحراف کشیده شد و در نتیجه این انحراف یا به اهداف خود نرسید، یا با دست یابی به اهدافی حداقلی متوفف شد که تأسف آورترین آن ها انقلاب مصر بود که در نتیجه گیری عملاً ابتر ماند. نقطه ضعف مشترک تمام این حرکت های نیمه تمام، فقدان یک رهبر و مرشد برای اخذ اساسی ترین تصمیمات در دوران انقلاب و بعد از آن، جهت دادن و حفظ پیشروی جریانات مردمی در همان مسیر اولیه و انسجام افراد جامعه حول رهبری

یک اندیشه همه پسند بود. از این رو لازم است که «عماد مغنیه» به عنوان شخصیتی ممتاز و برجسته در جهان عرب، که معنای ولایت مداری و ولایت پذیری را در حد اعلای آن با حرف و عمل به منصه ظهور رسانده است، بیش از پیش شناسانده شود تا جوانان مسلمانان سایر کشورهای اسلامی، خصوصاً اعراب مسلمان، با تکیه بر نمایش عقاید و باورهای ارزشمندش با الگوبرداری از او و رفع نواقص حرکت های اسلامی – انقلابی خود بتوانند مسیر حرکت خود و کشورشان را به درستی تعیین کنند.

از این رو معتقدم که «عماد مغنیه» را نه تنها باید شناخت، بلکه باید رفتار و اعتقاداتش را مورد مطالعه قرار داد و تمام عواَمَلی که در شکل گیری شخصیت او و تکمیل جهان بینی دینی – سیاسی اش نقش داشته اند را یک به یک مورد بررسی قرار داد تا بتوان از آن ها درس گرفت و این درس های آزموده شده و مؤثر توسط ایشان را به کار گرفت.

گردآوری و تألیف این کتاب تنها کوششی است در زمینه شناساندن هرچه بیش تر این چهره مبارز و اثرگذار، که الحق در همه وجوه شخصیتی حرف های شنیدنی برای گفتن درباره او وجود دارد. البته موانعی در برابر این تصمیم وجود دارد که بزرگ ترین آنها زندگی «حاج عماد» تحت شرایط امنیتی بود که به دلیل نقش مؤثر ایشان در پیکره حزب الله لبنان و بنای مقاومت در منطقه، هنوز که هنوز است بسیاری از آن موانع امنیتی وجود دارد و لازم است شمار زیادی از این ناگفته ها همچنان ناگفته باقی بماند. در نتیجه بی شک با وجود گذشت ده سال از شهادت این مرد بزرگ،

شناخت ما از زندگی او همچنان در سایه زوایای پنهان مانده احوالش، به ارائه تصویری روشن ختم نمی شود. همانطور که بیش تر کسانی که «حاج عماد» را می شناسند و درباره ایشان صحبت می کنند در بین صحبت هایشان حتماً به این مسأله اشاره می کنند که معرفی و شناخت کاَمَل «حاج رضوان» امری محال به نظر می رسد. با این وجود دریای شخصیت و وجود «عماد مغنیه» به قدری عمیق است که با غوطه زدن در سطحی ترین لایه های آن نیز می توان درس های بسیاری آموخت.

آنچه پیش روی شماست، امواج به ساحل رسیده و در دید عموم قرار گرفته از این دریای ژرف است و نام کتاب نیز به همین پنهان ماندن خورشید وجود او در سایه ای مداوم و همیشگی اشاره دارد؛ خورشیدی که به پیرامون خود روشنی می بخشد، ولی خود در سایه پنهان مانده و ابعاد شخصیت بزرگ و سترگش دیده نشده است.

برای فراهم شدن این کتاب، تمام مصاحبه ها وسخنرانی های فارسی و عربی، مستندها یا گفت وگوهای تلوزیونی و تحلیلی کارشناسان ایرانی و لبنانی و تمام خاطرات منتشر شده موثق و سند دار درباره ایشان جمع آوری شده و در نهایت با سفر به لبنان و دیدار با خانواده محترم شهید، آشنایان و دوستان ایشان سعی کرده ام بیش ترین اطلاعات ممکن را گردآوری کنم.

در میان تمام این دیدارها، دیدار با پدر و مادر بزرگوار این شهید و هم کلامی و مستفیذ شدن از محضرشان، از شیرین ترین خاطرات سفر به لبنان است که آن را به نوعی اجر عمل ناچیز خود می دانم. به خصوص

اینکه «ام عماد» ، مادر بزرگوار شهید عمادسرکار خانم «آمنه سلامه» یا به قول لبنانی ها «مادر مقاومت» با وجود خستگی و کسالت ما را به حضور پذیرفت و با کلام شیرینش برای ما از «حاج عماد» حرف زد. و صد حیف که تنها زمان اندکی بعد از این دیدار پدر بزرگوار ایشان «حاج فائز مغنیه» و کمتر از یازده ماه بعد و در بازه زمانی کمتر از یک سال «ام عماد» به رحمت خدا رفتند و صد شکر که این فرصت مهیا شد تا در زمان حیاتشان بتوانم به حضورش برسم و از گرمای وجودشان بهره مند شوم. از دختر محترم و عزیز شهید عمادسرکار خانم «فاطمه مغنیه» که با بزرگواری امکان دیدار با اعضای این خانواده را برای ما فراهم آورد و از حضور گرم و ارزشمند خواهر عزیز ایشان خانم «زینب مغنیه» هم نهایت تشکر و قدردانی را دارم.

در پایان لازم می دانم از تمام کسانی که این جانب را در فراهم آوردن این مجموعه یاری کردند، به خصوص پدر و مادر عزیزم به خاطر تمام حمایت های مادی و معنوی و همراهی هایشان، خواهر مهربان و مشوق همیشگی ام «الهام» و دوست و خواهر نازنینم خانم «سارا سادات عاشور»، برای همراهی صادقانه، ارزشمند و بی چشم داشتشان در سفر لبنان، که بسیار راه گشا و تعیین کننده بود صمیمانه تشکر کنم. تمام اجر معنوی این اثر را به روح پرفتوح شهید «عماد مغنیه» و شهدای مقاومت اسلامی تقدیم می کنم. باشد که مورد شفاعت شان قرار گیریم.

زمستان 1396

الهه آخرتی

شوق زیارت

مادر

دوران کودکی تا جوانی من و هم نسلی های من، دوران نابالغی دین داری عامه مردم لبنان بود. عدم آگاهی و شناخت، باعث نوعی بی اعتنایی مردم نسبت به احکام و مسائل دینی می شد. از این رو باورهای اعتقادی جدی در افراد، خانواده ها و به طبع آن در جامعه آن زمان لبنان شکل نگرفته بود و تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، تدین مسأله چندان قابل اعتنایی برای بیش تر لبنانی ها نبود. این بی قیدی و بی توجهی به امور مذهبی، بیش تر از سایر پیروان مذاهب دیگر دامن شیعیان را آلوده کرده بود. خفقانی که بر زندگی شیعیان لبنان حاکم بود موجب می شد تا آن ها از بسیاری از حقوق شهروندی و مدنی شان محروم شده و بهره چندانی از عدالت اجتماعی نداشته باشند. این محرومیت ها، زمینه ساز بروز مشکلات اقتصادی و معیشتی فراوانی در زندگی شیعیان بود. به همین دلیل بسیاری از جوانان در مواجهه با این

فشارها به پنهان ساختن مذهب و باورهای دینی شان رو می آوردند. خیلی از آن ها هم حقیقتاً از دین و دین داری دلزده شده و برای رسیدن به یک زندگی بهتر، از همه چیز رویگردان می شدند.

در چنین شرایطی تعداد خانواده هایی که با وجود تمام سختی ها، به خودشان اجازه دست شستن از باورهای دینی شان را نمی دادند معدود و انگشت شمار بود. من و همسرم «فائز مغنیه» هر دو از چنین خانواده هایی بودیم. خانواده «فائز» به خاندان معروف و برجسته «مغنیه» که از خاندان های متدین و مذهبی جبل عاَمَل جنوب لبنان بود، وابستگی داشت. علمای مقدس و بزرگی از این خانواده بیرون آمدند. از جمله آن ها شیخ «حسن مغنیه» بود. ایشان یکی از علمای عارف و سالک حدود نیم قرن پیش جنوب لبنان بود و مردم از وجود او بهره های فراوانی می گرفتند. همچنین «فائز» یکی از عموزاده های شیخ «محمد جواد مغنیه»⁽¹⁾

بود. شیخ «محمد جواد» عالمی بزرگ، از قضات شرع سرشناس معاصر و یکی از مبلغان و راهنمایان بزرگ مردم جنوب لبنان به حساب می آید که تألیفات بسیار ارزشمندی در زمینه های فقه، علوم اسلامی و تاریخ اسلام از او بر جای مانده است. همچنین ایشان به منظور گسترش دین و علوم

مربوط به آن بین مردم، ده ها کتاب به زبان ساده نوشت. به همین خاطر شاید در عالم مثال بتوان شیخ «محمد جواد مغنیه» را شهید «مطهری» لبنان خواند. کسی که با کتاب هایی که نوشت افکار و عقاید دینی را به زبان ساده و عوام پسند به مردم لبنان ارائه کرد.

در خانواده خود من هم اعتقاداتِ مذهبی مستحکم و ریشه دار، و از اصول تمام نفرات بود. تا آنجا که شدت علاقه به شعائر دینی پدر و مادرم را بر آن داشت تا با به جان خریدن تمام سختی هایی که سفر به مشهد در آن زمان داشت، خودشان را مهیای این سفر کنند. سفری که حدود 60 سال پیش تقریبا دو ماه به طول انجامید. قبل از آن هم به زیارت عتبات رفته بودند. این شیوه معمول زیارت در لبنان آن روزها بود. به این صورت که بیش تر زائران قبور ائمه در عراق، خود را ملزم به تکمیل زیارتشان با سفر به ایران و زیارت هشتمین امّام می دانستند.

شباهت های مذهبی و فرهنگی دو خانواده باعث شد تا مدتی بعد از آشنایی من و «حاج فائز» با یکدیگر، ازدواج کنیم. حاصل این ازدواج سه پسر به نام های عماد، «فؤاد» و «جهاد» و دو دختر به نام های «ناهده» و «زینب» بود. عماد اولین فرزندم بود که در پنجم بهمن ماه سال 1340 (25 ژانویه 1962 م.) در طیردبا⁽¹⁾، متولد شد. اعتقاداتی که با آن بزرگ شده بودم برایم بسیار مهم و با ارزش بود. بنابراین بعد از مادر شدن سعی کردم تا آن اعتقادات و آموزه ها را در جامعه مسموم آن زمان لبنان، به فرزندانم منتقل کنم.

کودکی که باید زنده می ماند

مادر

از آنجا که ما در بیروت و خانواده هایمان در جنوب لبنان زندگی می کردند، همیشه به دنبال فرصتی برای دورهم جمع شدن های خانوادگی می گشتیم. اعیاد و تعطیلات مذهبی و غیرمذهبی بهترین بهانه ها را برای سفر به جنوب و تازه کردن دیدار با اقوام در اختیارمان می گذاشت. در میان همه آن ها تعطیلات عید فطر به دلیل طولانی تر بودن، فرصت مغتنم تری به شمار می آمد. هرگزش از دستش نمی دادیم.

شوق و ذوقم برای سفر به جنوب به مناسبت اولین عید فطر بعد از تولد عماد از همیشه بیش تر بود. زیرا از یک طرف قرار بود تا اعضای خانواده ام را ببینم و از طرف دیگر هیجان نشان دادن عماد به اقوامی که هنوز او را ندیده بودند را داشتم.

مهیای سفر شدیم و به همراه هفت نفر دیگر از اعضای خانواده هایمان که آن ها هم ساکن بیروت بودند، با ماشین به سمت جنوب راه افتادیم.

عماد که بیستم شعبان به دنیا آمده بود، آن روز درست چهل روزه بود. در تمام مسیر در آغوش گرفته بودمش. بیش تر طول راه را خواب بود.

دو به دو و چند نفر چند نفر، گرم گفت وگو بودیم و صحبت هایمان حسابی گل انداخته بود که در منطقه کوهستانی المصیاح-الزهدانی تصادف کردیم. از یک طرف به قدری در لحظات اولیه شوکه شده بودیم که نمی دانستیم باید چه کار کنیم و از طرف دیگر زیادی تعدادمان مانع از این می شد تا بتوانیم با سرعت از ماشین خارج شویم. چند دقیقه ای گذشت تا بالاخره به خودمان مسلط شده و یکی یکی از ماشین پیاده شدیم. چیزی از پیاده شدن آخرین نفرمان نگذشته بود که ماشین منفجر و یک پارچه آتش شد. مات و متحیر غرق تماشای سوختن ماشین شدیم. در چشم برهم زدنی شعله های آتشی که ماشین را در برگرفته بود به کوهی از آتش تبدیل شد. همان طور که برق شعله های آتش در چشمانمان و لهیب گرمایش زیر پوستمان می دوید، سر تا پا زبان شده و با تمام وجود خدا را به خاطر رحمی که به ما کرده بود شکر می کردیم.

مدتی بعد که دست و پایمان را پیدا کردیم، ماشین کاَمَلا سوخته و از بین رفته را رها کرده و با اتوبوس خودمان را به جنوب رساندیم. هرکس با شنیدن خبر تصادف وحشتناکی که برایمان پیش آمده بود چیزی می گفت امّا پدربزرگم به محض شنیدن این خبر با اشاره به عماد گفت: «این بچه باعث نجات شما شده است و با وجودی که همین امروز نماز صبح همه شما قضا شده امّا به برکت وجود او از این حادثه جان سالم

به در برده اید.» پدربزرگم فردی بسیار متدین و روحانی بود که به خاطر همین صفات در کل خانواده از نظر تقوا و دیانت زبانزد شده و مورد احترام بود. با این وجود حرفی که می زد برایم عجیب بود. اینکه می گفت آن روز نماز صبح همگی ما قضا شده متأسفانه درست بود امّا مسأله اینجا بود که ما درباره این موضوع با کسی صحبت نکرده بودیم. این اشاره دقیق به حقیقتی که معلوم نبود پدربزرگم چطور به آن واقف است، باعث شد قسمت دیگر حرفش هم از همان زمان در گوشم بماند. اینکه همه ما به برکت وجود عماد نجات پیدا کرده ایم. عماد هشت ساله بود که پدربزرگم از دنیا رفت؛ امّا با گذشت زمان و اتفاقاتی که در آینده رخ داد به من ثابت شد که بخش دوم حرف ایشان هم صحیح بوده است. تقدیر خدا آن روز بر این قرار گرفته بود تا این کودک زنده بماند تا در فردایی نه چندان دور اتفاقات بزرگی به دست رقم بخورد.

آرزوهای مادرانه

مادر

طبیعی بود که برای هریک از فرزندانم از همان لحظه تولدشان، آرزوهای مادرانه ای داشتم. یک یک شان را با عشق و علاقه و وقف عمر و زندگی ام بزرگ کردم. لباس هایشان را خودم برایشان می بافتم. حتی اگر این کار مجبورم می کرد تا تمام شب را بیدار بمانم. این جور وقت ها به آینده شان فکر می کردم. دلم می خواست همگی در آن محیط پرفساد و نابسامّان آن روزهای لبنان، به ثمر برسند و به موفقیت های بزرگ دست یابند. بیش تر از هر چیز دوست داشتم درسشان را بخوانند و به مدارج بالای علمی برسند. همه چیزهایی که به عنوان افرادی تحصیل کرده به آن دست پیدا می کردند را در ذهنم تصور می کردم. این ها آرزوهای مادرانه ای بود که با تولد هرکدامشان در دلم جوانه می زد و روز به روز با بزرگ تر شدن شان قد می کشید و شاخ و برگ های بیش تری پیدا می کرد. امّا شرایط داخلی لبنان و سیل حوادثی که یکی بعد از دیگری به لبنان رسید، این

امکان را از آن ها گرفت و بیش تر این قبیل آرزوهایم را شست و با خود برد.

عماد فقط 10 سال داشت که جنگ داخلی لبنان⁽¹⁾

آغاز شد. اولین تأثیر جنگ این بود که مدارس و دانشگاه ها را مدت ها به تعطیلی کشاند. شرایط جوری پیش رفت که با فراموش کردن آرزوهای بزرگم، مهمترین دغدغه ام هدایت درست فرزندانم در این اوضاع شد. دلم می خواست با بچه های دیگری که پیرامونشان زندگی می کردند فرق داشته باشند. محیط اطرافشان از ارزش های دینی و علمی خالی بود. امّا من دوست داشتم که آن ها این ارزش ها را حفظ کنند. بی تعارف می دانستم که راه سختی پیش رو دارند و

برای حفظ این ارزش ها باید با اوضاع حاکم و خیلی چیزهای دیگر بجنگند. بنابراین مبارزه با سختی ها را از همان زمان یادشان دادم. مدام به بچه ها گوش زد می کردم که:« این شرایط ماست و این سختی ها وجود دارد امّا اگر در برابر آن ها تسلیم شوید شکست خودتان را پذیرفته اید. اگر نمی خواهید بازنده باشید باید بر شرایط غلبه کنید و راه غلبه بر شرایط را خودتان پیدا کنید.»

مرد عمل

مادر

اختلاف سنی کم پسرها با هم گاهی سختی هایی به همراه داشت. عماد چهار ساله بود و من تازه «جهاد» را باردار بودم که او و برادرش «فؤاد» را به شهربازی بردم. روز عید بود. همین که خواستم به «فؤاد» کمک کنم تا از ماشین پیاده شود، عماد ظرف چند ثانیه از مقابل چشمانم دور و گم شد. دست «فؤاد» را گرفتم و با نگرانی به دنبالش گشتم. به همه جا سر زدم و از هرکس سراغش را گرفتم امّا خبری از او نبود که نبود. از آنجا که لباس عماد و «فؤاد» را خودم بافته بودم و کاَمَلاً شبیه به هم بود، به هرکس می رسیدم «فؤاد» را نشان می دادم و می پرسیدم: «یک پسر بچه درست مثل این ندیدهاید؟» امّا کسی او را ندیده بود. شاید هم دیده بودند و متوجه اش نشده بودند.

بعد از این که کل پارک را دنبالش گشتم، بالاخره پیدایش کردم. نزدیک محل برگزاری یک تئاتر عروسکی ایستاده بود. بلندگویی که دقیقاً

بالای سرش قرار داشت پشت سر هم خبر گم شدنش را اعلام و اسم و مشخصاتش را تکرار می کرد. از بس که از همان کودکی ذوق و قریحه هنری در وجودش بود و به این مسائل علاقه داشت، جوری غرق تماشا شده بود که متوجه نمی شد.

علی رغم روی دادن چنین حوادثی که با توجه به سن و سال بچه ها طبیعی بود، عماد بچه خوب و حرف گوش کنی بود. کم حرف و خجالتی. بیش تر از آنکه حرف بزند، خودش را به انجام کاری مشغول می کرد. از کودکی بیش تر اهل عمل بود تا حرف زدن. خیلی شیطنت های معمول پسربچه ها را نداشت. اصلاً اذیتم نمی کرد. هرسه پسرم همین طور بودند. خودشان هم رابطه خوبی با هم داشتند. نه به هم حسادت می کردند و نه زیاد با هم دعوا می کردند. من اصلاً از آن دست مشکلات که در خانه هایی که پسربچه دارند وجود دارد، نداشتم. با وجودی که هیچ کدامشان اهل دردسر درست کردن نبودند امّا بزرگ تر بودن عماد باعث می شد تا به رفتار برادر و خواهرهایش هم جهت دهد. اهل این که بگوید فلان لباس را می خواهم یا فلان غذا باید حتما باشد، نبود. نه تنها همیشه خودش شرایط ما را درک می کرد بلکه هرجا لازم بود آن را برای برادرانش هم توضیح می داد و آنها را هم قانع میکرد.

کلاس تفسیر

مادر

این خودش نعمتی بود که عماد مدرسه رفتن را دوست داشت. با وجودی که در درس ها از من، پدرش یا هیچکس دیگر کمک نمی گرفت، شاگرد زرنگ بود. خودش درسش را می خواند و نمره های خوبی می گرفت. تازه به برادرانش هم در درس خواندن کمک می کرد.

بعد از این که دو ماه متوالی رتبه سوم کلاس را کسب کرد، در مدرسه از او تقدیر کردند. ده سالش بود. تقدیرنامه را یک راست آورد پیش من و نشانم داد. خیلی خوشحال شدم و حسابی تشویقش کردم. به او گفتم: «انسان در آخرت هم همین طور ارزیابی می شود و با آنچه انجام داده است شناخته می شود». از آن جا که اعتقاد زیادی به تشویق شدن بچه ها و حمایت معنوی شان داشتم، به تشویق زبانی بسنده نکردم. او را با پدرش بردیم و هدیه ای هم برایش خریدیم.

همان زمان ها بود که درس تفسیر قرآن را نزد «حاج رضا جعفر» شروع کرد. پیشنهاد از طرف «حاج رضا» بود. خودش داوطلب شده بود تا برای گروهی از بچه های هم سن و سال عماد تقسیر قرآن بگوید. عماد این جلسات را دوست داشت و مشتاقانه به کلاس تفسیر می رفت. چند جلسه ای بیش تر از شروع کلاس نگذشته بود که از ورود بچه ها به مسجد جلوگیری کردند. آن وقت ها زیاد پیش می آمد که ببه بهانه حفظ تمیزی و نظافت مسجد، مانع ورود بچه ها به مسجد شوند. عماد که دلش نمی خواست به همین سادگی از جلسات تفسیر قرآن محروم شود به من پیشنهاد داد که کلاس ها را به خانه مان منتقل کنیم. خیلی از پیشنهادش خوشحال شدم و با کمال میل آن را قبول کردم. برای خودم هم تشویقی شد تا چنین جلسه ای را برای آموزش دخترها برگزار کنم. چیزی نگذشت که هم جلسات تفسیر قرآن حاج رضا به منزل ما منتقل شد و هم من و چند نفر از دوستانم بعد از صحبت با مدیران تعدادی از مدارس دولتی منطقه، برای تعلیم دینی دخترها به مدارس می رفتیم.

این همه ابعاد وجود امّام حسین (علیه السلام) نیست

مادر

جوان تر که بودیم هر ساله در ایام محرم مجلس عزاداری در خانه مان برپا می کردیم. بخش اصلی این جلسات را ذکر مصیبت خوانی تشکیل می داد. بعد از این که همه جمع می شدند، یک نفر می آمد و ذکر مصیبت می کرد. در نهایت مجلس با یک پذیرایی ساده تمام می شد. تدارک همین پذیرایی ساده معمولا بر عهده چند خانواده به صورت شریکی بود. عماد امّا معترض این شیوه بزرگداشت ایام شهادت امّام حسین (ع) بود. می گفت:« این کافی نیست که یک نفر بیاید، ذکر مصیبت کند و تمام. زندگی و قیام امّام حسین (ع) ابعاد گسترده تر و عمیق تری دارد که باید در کنار یادآوری مصائب کربلا، به آن ها هم پرداخته شود.»

شروع تأثیر بسزایی که انقلاب امّام حسین (ع) نه تنها بر مسیر جهادی عماد، که بر کل جهان بینی و زندگی اش گذاشت؛ به همان زمان ها بر می گردد. امّام حسین (ع) برای عماد فقط در ایام محرم و سوگواری های

این ماه خلاصه نمی شد. بلکه به این مسأله به عنوان یک مسأله اعتقادی و ایدئولوژیک می نگریست و مشتاق برسی همه جوانب آن بود. سیره زندگی امّام حسین (ع) آن قدر برایش جذابیت داشت که به مطالعه کتاب های مربوط به آن روی آورده بود. ذوق می کردم وقتی می دیدم به جای این که مانند بیش تر هم سن و سال هایش وقتش را هدر بدهد یا آن را با غرق شدن در هواداری از جریانات و احزاب سیاسی که بیش ترشان تفکرات کمونیستی داشتند بگذراند، مجذوب سیره و روش معصومین شده است. با وجود کم سن و سالی اش بیش تر از این که به دنبال بازی باشد، وقتش را صرف پیدا کردن پاسخ سؤالات ذهنی اش می کرد. فلسفه قیام و شهادت امّام حسین (ع) یکی از مهمترین پرسش هایی بود که رسیدن به جواب آن در نظرش اهمیت زیادی داشت. بعضی یافته هایش را روی کاغذ یادداشت می کرد تا آن ها را با دوستانش هم در میان بگذارد. به این ترتیب از همان ابتدا دغدغه های دین گرایانه داشت. فقط دوازده ساله بود که مقاله ای با عنوان «زبان محافظ توست، اگر حفظش کنی از تو محافظت می کند و اگر به او خیانت کنی به تو خیانت می کند» برای مجله الخلیج⁽¹⁾نوشت. بعد از آن هم گاه گاهی در نوشتن برخی کتب مشارکت داشت. امّا نه به صورت مستقیم. همیشه دین برایش اصل و انگیزه حرکت بود و هیچ گاه تحت تأثیر تبلیغات و حرفهای گروه های

مختلف موجود در لبنان قرار نمی گرفت. تا آن جا که در سیزده سالگی تصمیم گرفت برای کسب علوم دینی به نجف برود و در حوزه علمیه نجف تحصیل کند. حتی بلیطش را هم تهیه کرده بود. امّا در لحظات آخر پرواز را از دست داد و تقدیر او را به سمت دیگری کشاند.

برو همان جا که بودی!

مادر

از ده سالگی با پدرش به رستوران «کائن» می رفت و در رساندن غذا به مشتری ها، به او کمک می کرد. تعطیلات آخر هفته یا تابستان این فرصت را در اختیارش می گذاشت که کمک حال پدرش در کار باشد. رستوران «کائن» در خیابان مسجد الکریم الخلیل، یکی از خیابان های اصلی «شیاح»⁽¹⁾، واقع شده بود. به همین دلیل معمولاً شلوغ و پر رفت و آمد بود. رفت و آمدهایش به رستوران، باعث شد تا از همان سن و سال گوش عماد با اخبار حوادثی که پیرامونش روی می داد آشنا شود. این آشنایی تا آن جا پیش رفت که دیگر نمی توانست یک شنونده محض و بی تفاوت باشد. اخبار را از زبان راویان مختلف که هر کدام با گرایش سیاسی خاص خودشان قدم به رستوران می گذاشتند می شنید، در ذهن خودش و با توجه به معیارهای خودش به تحلیل آنها می پرداخت و در نهایت براساس

درک و باور خود آن ها را طبقه بندی و ارزش گذاری می کرد.

به جز گفت و گوها و دیدارهایی که به صورت اتفاقی در رستوران برای عماد پیش می آمد، خیلی دوست نداشتم بچه ها با غریبه ها دمخور شوند. جو غیردینی توده مردم خصوصا گروه هایی که با هدف اثرگذاری در تحولات روز جامعه پا به میدان می گذاشتند، به قدری غیرقابل اعتماد و متمایل به احزاب کمونیستی یا مارکسیستی بود که برای جلوگیری از انحراف شان مجبور به سخت گیری درباره مراودات شان بودم. از این رو قانونی در خانه وضع کردم که به موجب آن بچه ها باید تا قبل از تاریک شدن هوا خودشان را به خانه می رساندند. این یک قانون بسیار مهم و جدی در خانه ما بود. عماد می دانست مدرسه باشد یا به رستوران برود، باید قبل از تاریک شدن هوا به خانه رسیده باشد. روزهایی که رستوران نمی رفت معمولا بعد از مدرسه یک راست به مسجد الشیخ القبیسی می رفت و بیش تر وقتش را آن جا می گذراند و در نهایت قبل از تاریک شدن هوا به خانه بر می گشت. گاهی وقت ها هم شیطنت می کرد و نماز مغرب را در مسجد می خواند و بعد به خانه می آمد. من هم چون می دانستم برای اقامه نماز در مسجد نتوانسته سروقت به خانه بیاید، از تأخیرش چشم پوشی می کردم. این نهایت قانون شکنی عماد و نهایت اغماض من نسبت به سرپیچی از قانون خانه مان بود. خودش می دانست که غیر از این باشد به شدت عکس العمل نشان می دهم و از این مسأله کوتاه نمی آیم.

درست مثل روزی که در چهارده پانزده سالگی اش چنین اتفاقی افتاد و عماد دیر به خانه برگشت. آن شب بدون اطلاع من به جلسه ای که قرار بود دکتر «چمران»⁽¹⁾

۱۳۶۰ بر اثر اصابت ترکش خمپاره در منطقة دهلاویه توسط دشمن به شهادت می رسد.

چیزی نگفت. سرش را پایین انداخت و رفت. تا یک بار دیگر و صبح روز بعد زنگ در به صدا در آید، باز نگرانی به سراغم آمد. این بار بعد از باز کردن در، او را کنار صاحب خانه همان خانه ای که جلسه در آن برگزار شده بود، دیدم. مرد صاحب خانه را می شناختم. او را به عنوان شاهد و برای میانجی گری آورده بود. صاحب خانه همه چیز را درباره جلسه و افراد حاضر در آن برایم توضیح داد و به من اطمینان داد که تمام ساعاتی

که عماد بیرون از خانه بوده است را با آن ها گذرانده است. بعد از برخورد شب قبل و با شنیدن آن روز، اجازه دادم به خانه برگردد. همین یک بار قانون شکنی و همین برخورد باعث شد دیگر در آن سن و سال هیچ وقت دیر به خانه بازنگردد.

رهبر ذاتی

سید ابراهیم مرتضی⁽¹⁾

از همان سنین نوجوانی به خاطر برخی خصوصیاتش بین هم سالان معروف شده بود. دوست و آشنا از حدود سیزده سالگی عماد، معترف به وجود سه شاخصی اخلاقی در وجود او بودند. اولین ویژگی مشهود اخلاقی اش، غیرتی بود که به دفاع از مظلوم داشت. تا جایی که ممکن نبود کسی را ببیند که مظلوم واقع شده و به کمک او نشتابد. از همین رو برای همه جا افتاده بود که اگر بین هم سالان درگیری یا اختلافی رخ دهد، طرف مظلوم بی برو و برگر از عماد درخواست کمک و عماد از او دفاع خواهد کرد.

خصوصیت

دیگر، کرم و کرامت وی بود. کرامت به این معنی که اگر قرار بود چیزی برای خوردن یا امور دیگر در جمعی توزیع بشود، عماد آخرین نفری بود که می خواست آن را بگیرد. معمولاً وقتی قرار است چیزی بین چند نفر تقسیم شود، همّ و غم هر نفر این است که خودش بی نصیب

نماند. امّا برای عماد بیش تر از اینکه مهم باشد خودش بی سهم نماند، این مسأله اهمیت داشت که شیء مذکور به همه برسد. تازه وقتی خیالش از بابت سایرین راحت می شد، نوبت به خودش می رسید. این ملکه رفتاری اش بود. همیشه به همه رسیدگی می کرد و به خودش سخت می گرفت. وقت عمل جزو اولین نفرها امّا وقت پاداش و جایزه، آخرین نفر بود.

سومین

صفت بارز وجودش، شهامت بود. به شکلی که این خصیصه اخلاقی او را از سنین نوجوانی از دیگران متمایز می کرد. هم شهامت امتحان کردن راه های جدید و پیمودن مسیرهای نرفته را داشت و هم شهامت ایستادگی بر سر مواضع درستش. شهامتش در رویارویی با مخالفان و بعدها دشمنان، حقیقتا مثال زدنی بود.

این صفات، صفاتی است که یک رهبر برای اداره مجموع تحت نظرش به آن ها احتیاج دارد. تمام آن ها بدون این که کسی از آینده خبر داشته باشد، از دوران نوجوانی در وجود عماد جمع شده بود.

پرتقال چین کوچک

شیخ حسین غبریس ⁽¹⁾

و مادر عماد فعالیت در مسجد را از طریق جنبشی به نام «جوانان مؤمن طیردبا» شروع کرد. این جنبش را با تعدادی از دوستان مذهبی اش راه اندازی کرده بود. همانند اسمش، خودش ستون این جنبش بود. بچه ها را دور هم جمع می کرد، طرح مسأله می کرد و در نهایت بهترین راه ها را برای حل آن پیشنهاد می داد.

یک روز پیشنهاد رنگ کردن مسجد با توجه به قدیمی و کثیف شدن بنایش را مطرح کرد. آن زمان بیش تر از چهارده سال نداشت امّا در همان سن و سال دمیدن روحی تازه در کالبد مسجد برایش موضوعیت داشت. پیشنهادش از نظر همه ما پیشنهادی خوب و به جا بود منتها پولی برای انجام این کار نداشتیم. بافت فرهنگی-مذهبی جامعه هم در آن زمان به شکلی نبود که اگر تعدادی نوجوان برای انجام چنین کاری از

بزرگ ترهایشان و مردم درخواست کمک مالی کنند، کسی با آن ها همکاری کند. بنابراین نتیجه همه سبک و سنگین کردن های از جوانب مختلف پیشنهاد عماد، این شد که راهی برای تأمین بودجه مورد نیار نداریم.

آن روز با نا امیدی از هم جدا شدیم. امّا برعکس ما، مسأله برای عماد تمام نشد. همان روز خودش به تنهایی به راه حلی رسید. درباره راه حلش چیزی به ما نگفت ولی سراغ مادرش رفته و گفته بود:«مسجد بسیار قدیمی شده. نه این ظاهر کهنه و کثیف مناسب خانه خدا است و نه با این شرایط مردم شوقی برای به مسجد آمدن دارند.» مادرش پرسیده بود: «خب تو چه کار می توانی بکنی؟» و او تمام ایده هایی که داشت از رنگ کردن مسجد تا شیوه تأمین مخارج آن را برایش توضیح داده بود. راه حل ساده اش پرتقال چینی بود. خودش باغ پرتقالی را پیدا کرده بود که با دستمزد چند روز پرتقال چینی در آن می توانست پول مورد نیاز را فراهم کند. پرتقال چینی در باغ برای نوجوانی به سن عماد کار طاقت فرسایی بود امّا آنقدر تأمین هزینه های نوسازی مسجد برای عماد مهم بود که مثل همیشه سختی و آسانی کار تأثیری در تصمیم گیری اش نداشت. اولین روز کار در باغ پرتقال، 5 لیر دستمزد گرفت. روزهای بعد از آن هم به همین ترتیب. در نهایت بعد از پنج روز کاری 25 لیر دستش را گرفت. این مبلغ برای خرید رنگ و ملزومات نقاشی مسجد کافی بود.

پول را که تهیه کرد، با رنگ و ابزار نقاشی سراغ ما آمد. بدون این که بگوید این پول را با چه مشقتی فراهم کرده است، از ما خواست تا او را در رنگ کردن مسجد یاری کنیم.

آشنایی مبارک

مادر

آشنایی عماد با شهید «چمران» در حد شرکت در جلسات سخنرانی های ایشان بود. در واقع زمان این فرصت را به او نداد تا بیش از این از وجود شهید «چمران» بهره بگیرد و کمی بعد از باز شدن پای عماد به جلسات بحث و گفت وگوی دکتر، ایشان به شهادت رسیدند. خبر شهادت ایشان عماد را بسیار متأثر کرد. از آن زمان به بعد خلأ ایجاد شده به دنبال این شهادت را با استفاده از محضر «امّام موسی صدر»⁽¹⁾پر کرد.

طولی نکشید که رفت و آمدش با «امّام موسی» موجب علاقه بسیارش به

ایشان شد. هم در جلسات تحلیل و سخنرانی های ایشان شرکت می کرد و هم پای ثابت دوره هایی بود که توسط ایشان برگزار می شد. البته درباره ماهیت این دوره ها با ما حرف نمی زد، امّا بر حسب قراین و شواهد حدسم این بود که باید مربوط به مسائل نظامی باشند. وقتی با «امّام موسی» بود، بی خبری از جزئیات برنامه هایش نگرانم نمی کرد. جای نگرانی برای خط و ربط فکری یا سیاسی اش هم نبود. خیالم از هرچیز که یک سر آن «امّام موسی» بود، راحت بود.

دو سال قبل از عماد، خودم به صورت اتفاقی با ایشان آشنا شده و از نزدیک ملاقات شان کرده بودم. آن هم به صورت اتفاقی. سال 1956 م. بود. من و «امّام موسی صدر» هر دو بیمارانمان را به یک بیمارستان برده بودیم. همین حسن تصادف باعث شد تا در همان بیمارستان دیدار کوتاهی با ایشان داشته باشم. همان یک دیدار کافی بود تا من که دختری جوان و فعال بودم جذب شخصیت ایشان بشوم. از آن روز به بعد گوشم با حرف هایشان که محور اصلی اش اتحاد و اصلاحات حول یک جریان دین مدارانه بود، آشنا شد. اثری که «امّام موسی صدر» در همان ملاقات کوتاه بر من گذاشت به اندازه ای بود که هم بیش از پیش توجهم به مسائل مذهبی جلب شود و هم با هر مسأله و جریانی که به ایشان مربوط بود با آسودگی خاطر مواجه شوم.

ربوده شدن ایشان، یکی از بدترین خبرهایی بود که در زندگی ام شنیدم. این خبر برای عماد هم به غایت سنگین و ناراحت کننده بود.

پرونده ربوده شدن ایشان هیچ وقت برایش بسته نشد. تا آخر عمر پیگیر پیدا کردن ردی از ایشان بود و تمام احتمالاتی که درباره زنده بودنشان وجود داشت را یک به یک بررسی می کرد تا شاید به راه حلی برای بازگرداندن ایشان به لبنان برسد.

این آشنایی و نشست و برخاست ها با افراد زبده و آگاه به مسائل که در برهه های مختلف زندگی عماد اتفاق می افتاد و از سنین کم شروع شده بود، باعث اشراف اطلاعاتی خوبش به اتفاقات و حوادث پیرامونش شده بود. تا جایی که خیلی وقت ها با معلوماتش افرادی که سال ها از خودش بزرگ تر بودند را شگفت زده می کرد. مثل روزی که با هم در تاکسی نشسته بودیم و رادیو خبر بمباران «بنت جبیل» توسط دشمن صهیونیستی را اعلام کرد. به محض اعلام این خبر، گمانه زنی های سرنشینان تاکسی درباره حادثه شروع شد. این در حالی بود که هیچ یک از آن ها حتی نمی دانستند که این شهر دقیقا کجا قرار دارد و فقط بر پایه حدس و گمان خود، اظهار نظرهایی می کردند. عماد با وجودی که فقط چهارده سال داشت و جوان ترین سرنشین ماشین بود، با دیدن بی اطلاعی بقیه سرنشینان لب به سخن گشود و خیلی دقیق درباره محل جغرافیایی این حمله صحبت کرد و اطلاعات خوبی به همه داد.

بعد از آن حمله تازه اوضاع جنوب داشت به سمت آرام شدن می رفت، که او را در حال جمع کردن وسایلش دیدم. با تعجب به ساکی که در دستش بود اشاره کردم و پرسیدم:«کجا؟» گفت: «باید جایی بروم».

این که حرفی نزد نگرانم کرد. سعی کردم مانعش بشوم تا حداقل بگوید به کجا و برای چه مدتی می رود، امّا لام تا کام حرفی نمی زد. فقط اصرار به رفتن داشت. در نهایت نتوانستم جلویش را بگیرم. رفت و مدتی بعد در حالی که همان ساک در دستش بود، برگشت. بعد از برگشتن آنقدر پاپیش شدم که در این حد توضیح داد که برای گذراندن یک دوره آموزشی نظامی به همان «بنت جبیل» که خیلی ها اصلا نمی دانستند کجاست، رفته بوده است.

جنگ داخلی لبنان

حضور سازمان های فلسطینی در لبنان و درگیری هایی که تحت عنوان مسأله حاکمیت دولت میان ارتش لبنان و سازمان های فلسطینی در گرفت از یک طرف، و وجود دولت مردان لبنانی و فئودال هایی که از قدرت گرفتن و محبوبیت «امّام موسی صدر» در میان شیعیان، اهل سنت و مسیحیان لبنانی و حرکت انقلابی ایشان بر پایه همین محبوبیت نگران بودند از طرف دیگر رفته رفته زمینه ساز شروع جنگ های داخلی در لبنان شد.

طبیعی است که صاحبان منافع و قدرت های سیاسی و اقتصادی لبنانی، قدرت گرفتن شخصی مانند «امّام موسی صدر» با جمع شدن مردم به دور ایشان را تهدیدی برای موقعیت و مطامع خودشان می دانستند. در نتیجه فئودالیسم سیاسیِ شیعه، سنی و مسیحی در مقابل ملت و محرومینی که «امّام موسی» توانسته بود گرد خود جمع کند، متحد شدند.

در اولین قدم احزاب مسیحی مانند «کتائب» و «احرار» با خرید اسلحه

و آموزش نظامی طرفدارانشان در سال 1353 ( 1974 م.)، نوعی میلیشیا ایجاد کردند. آن طرف ماجرا سازمان های فلسطینی بودند که هم خودشان از قبل و به بهانه مقاومت در برابر اسرائیل مسلح بودند و هم پیمانان لبنانی خود مانند احزاب کمونیست، ناسیونالیست و سوسیالیست را مسلح می کردند.

آتش زیر خاکستر با دو حادثه «صیدا» و «عین الرمانه» در سال 1354 ( 1975 م.)، به نخستین جرقه های شروع جنگ داخلی تبدیل شد.

در حادثه اول، جمعی از سرمایه داران لبنانی شرکتی به نام «پترومین» را به ریاست «کمیل شمعون» تأسیس کردند. «شمعون» رئیس جمهور اسبق لبنان و رهبر یکی از تندروترین احزاب مارونی به نام ملی گرایان آزاد در آن زمان بود. تاسیس این شرکت باعث می شد تا ماهی گیری در سراسر سواحل لبنان به انحصار و احتکار این شرکت و قایق های تندرواش در آید و حق صید ماهی از ماهی گیران محروم و فقیری که از این طریق امرار معاش می کردند سلب شود. این سلب امتیاز ماهی گیری باعث بروز مشکلات معیشتی فراوان در زندگی آن ها که تنها منبع درآمدشان دریا بود، شد. از این رو ماهی گیرانِ شهر «صیدا» به رهبری «معروف سعد» تظاهرات کردند. خانواده «سعد» یکی از خانواده های پرنفوذ شهر «صیدا» و از نظر سیاسی ناصریست بودند. با این وجود «معروف سعد» سنی مذهب، از ارادت مندان «امّام موسی صدر» به شمار می آمد. این راهپیمایی کاَمَلاً صنفی با دخالت ارتش و به دستور دولت به خشونت کشیده شد و در

نهایت به دنبال تیراندازیِ سربازان، «معروف سعد» زخمی و 9 روز بعد در اثر شدت جراحات در بیمارستان درگذشت. پس از فوت «سعد»، کنترل اعتراضات و راهپیمایی های صنفی ماهی گیران، از دست نیروهای دولتی و ارتش خارج شد و با از بین رفتن نظم شهر و ایجاد هرج و مرج، تب درگیری ها بالا گرفت.

حادثه دوم در سال 1354 (13 آوریل 1975) به وقوع پیوست و جنگ داخلی 16 ساله لبنان، به دنبال آن شعله ور شد. برای توضیح حادثه دوم باید به این نکته اشاره کرد که بیروت در آن زمان متشکل از دو بافت مذهبی بود. بخش مسلمان نشین در غرب بیروت و بخش مسیحی نشین در شرق این شهر. مناطق «غبیری» و «شیاح» که از مناطق معروف و اصلی شیعه نشین در حومه بیروت هستند، درست در مقابل محله «عین الرمانهِ» مسیحیان قرار دارد. به طوری که فقط یک خیابان، بین «شیاح» و «عین الرمانه» فاصله انداخته است. در روز وقوع حادثه دوم، در گرماگرم ازدحام و تجمع مهمانانی که برای شرکت در یک جشن عروسی خودشان را به یکی از کلیساهای واقع در «عین الرمانه» رسانده بودند، افرادی ناشناس از داخل یک اتومبیل جمع مهمانان را به گلوله می بندند و فرار می کنند. در این تیراندازی «پییر جمیل»،رئیس حزب کتائب، که در حال بازدید از مراحل تکمیل ساخت کلیسا بود، به قتل می رسد. به دنبال این حادثه، جوانان مسلح و صاحب قدرت حزب فالانژ، مسلمانان را متهم اصلی این اتفاق معرفی می کنند و با خشم و عصبانیت مهیای خون خواهی «پییر

جمیل» می شوند.

بعد از ظهر همان روز جمع زیادی از فلسطینی های ساکن اردوگاه های آوارگان در لبنان، برای تماشای بازی فوتبالی که در استادیوم ورزشی غرب بیروت برگزار می شد، به استادیوم می روند. بعد از اتمام بازی، هواداران فلسطینیِ تیم فوتبال، برای بازگشت به اردوگاه هایشان سوار اتوبوس هایشان می شوند. به محض عبور یکی از اتوبوس ها از مقابل کلیسایی که حدود دو ساعت پیش در منطقه «عین الرمانه» به رگبار بسته شده بود، فالانژیست های عصبانی آن را به رگبار گلوله می بندند که به موجب آن بیش تر فلسطینی ها کشته می شوند.

بازتاب این خبر این بار نه تنها لبنان، که کل منطقه را تحت تأثیر قرار داد. از یک طرف فلسطینی های حاضر در اردوگاه های لبنان برای تلافی اقدام فالانژها و با پشتیبانی دیگر فلسطینیان ساکن در مناطق اشغالی وارد صحنه شدند و از طرف دیگر مسیحیان لبنان در مقابل فلسطینی ها با فالانژها متحد شدند. نتیجه این شد که جنگ داخلی لبنان از همان خیابان حد فاصل بین «شیاح» و «عین الرمانه» آغاز شد.

روزهای اولِ درگیری، سلاح های سبکی مانند هفت تیر یا مسلسل در دست نیروهای درگیر دیده می شد، امّا به مرور زمان پای سلاح های نیمه سنگین مانند آرپی چی و خمپاره انداز 60 میلیمتری و کمی بعد سلاح های سنگین مانند خمپاره انداز 81 میلیمتری و توپخانه و تانک نیز به معرکه باز شد تا آتش یک جنگ تمام عیار در لبنان شعله ور شود.

با وجود گرد و غبار برخواسته از فتنه و جنگ داخلی دست های پشت پرده ای که به دنبال تجزیه لبنان بودند، مشخص تر و هویدا تر از همیشه خودنمایی می کردند. تا قبل از این درگیری ها، هیچ اختلافی بین مسیحیان و مسلمانان لبنانی وجود نداشت. از این رو بدون هیچ مشکلی بسیاری از مسلمانان در بخش های مسیحی نشین، و مسیحیان در مناطق مسلمان نشین بیروت ساکن و در کنار هم همزیستی مسالمت آمیزی داشتند. امّا این اتفاقات کار را به آن جا رساند که امنیت مسلمانان در مناطق مسیحی نشین و امنیت مسیحی ها در قسمت های مسلمان نشین شهر خدشه دار شد. فالانژیست ها مسلمانان ساکنِ مناطق مسیحی را تهدید می کردند. این تهدیدها در مواردی تا منفجر کردن خانه مسلمانان هم پیش رفت. تیراندازی تک تیراندازان فالانژ به طرف غیرنظامیان، آدم ربایی و قتل، تنها به دلیل تفاوت در مذهب، همه و همه تبدیل به سکه رایج روزهای جنگ داخلی در لبنان شد.

مسلمانان که عمدتا گوش به فرمان «امّام موسی صدر» بودند و نمی خواستند اجازه بدهند تا این درگیری ها یک درگیری مذهبی و به سود اهداف سیاسی و برای فشار بیش تر بر مسلمانان تلقی شود، مسیحیان را مجبور به ترک محل سکونت خود نمی کردند. امّا به دنبال جنایات فالانژیست ها علیه مسلمانان، مسیحی ها خود در بین مسلمانان احساس خطر می کردند و ترس از انتقام گیری باعث می شد تا یکی بعد از دیگری به مناطق مسیحی نشین کوچ کنند.

از این رو چیزی نگذشت که بیروت به دو بخش کاَمَلاً مجزا تقسیم شد، بخشی برای مسلمان ها و بخشی برای مسیحی ها. این تجزیه پایتخت لبنان خودش اصلی ترین سند اثبات این مدعا بود که تحریک کنندگان خارجی و دست های پشت پرده هدفی جز تجزیه لبنان نداردند. تجزیه و تضعیف لبنان، بهترین راه برای زمینه سازی هجوم اسرائیل به این کشور بود. از طرف دیگر ایجاد فتنه داخلی به راحتی حرکت عظیم اصلاحی_مذهبی علیه مزدوران و وابستگان داخلی لبنان را که «امّام موسی صدر» سال ها برای به ثمر نشاندن آن تلاش کرده بود، به حاشیه می راند. «امّام موسی صدر» خود اولین کسی بود که این توطئه را کشف و به شدت با جنگ های داخلی مخالفت می کرد.

مدتی بعد و به وابسته استقرار نیروهای بازدارنده عرب در لبنان، عملاً جنگ متوقف شد. نیروهای بازدارنده اکثراً واحدهایی از ارتش سوریه بودند. سوری ها که خطر همسایگی با رژیم جعلی صهیونیستی را به خوبی درک کرده بودند تمایل زیادی به خاتمه دادن قائله ای که بیش از هرکس به نفع صهیونیست ها بود، داشتند. با استقرار ارتش سوریه در لبنان، همه تصور کردند که جنگ به پایان رسیده است امّا از آن جا که زمینه های ایجاد تفرقه هنوز به قوت خود باقی بود، این توقف درگیری ها دوام چندانی نداشت. بعد از آرامش نسبی اوضاع لبنان در سال 1356 (1977م.)، اسرائیل که نگران از دست رفتن فرصت بهره برداری از تشنج ایجاد شده در لبنان بود، در سال 1357 (مارس 1978 م.) به طرف این

کشور لشگرکشی کرد تا یک بار دیگر آرامش شکننده ایجاد شده در لبنان را به تلاطم بکشاند. هجوم اسرائیل به لبنان مهر تایید این ادعا بود که از ابتدا قرار بوده است میوه نا آرامی های لبنان، کام صهیونیست ها را شیرین کند.

اسرائیل در اولین قدم بعد از یورش بردن به طرف مرزهای لبنان، در عملیاتی به نام «لیتانی» جنوب لبنان تا رودخان لیتانی، را به اشغال خود درآورد. در این میان شهر «صور» تنها بخش از جنوب لبنان بود که به اشغال صهیونیست ها در نیامد.

در گام بعدی و بعد از امضای معاهده ننگین آتش بس میان مصر و اسرائیل با نام «کمپ دیوید»⁽¹⁾، اسرائیل این فرصت را پیدا کرد تا با خارج کردن مصر به عنوان بزرگترین سد راه اهدافش در بین کشورهای عربی، تمام تمرکز خود را متوجه جبهه سوریه و لبنان کند.

با ربوده شدن «امّام موسی صدر» در شهریور سال 1357 (اوت 1978م.) در لیبی، اوضاع داخلی لبنان روز به روز به سمت پیچیده تر شدن می رفت تا این که در بهمن ماه سال 1357 (11 فوریه 1979 م.)

انقلاب اسلامی در ایران به پیروزی رسید و موازنه قدرت در منطقه یک شبه به هم ریخت. پیروزی انقلاب اسلامی رفته رفته زمینه ساز تمام شدن جنگ داخلی در لبنان شد تا این که سرانجام این جنگ 16 ساله در سال 1369 (1990 م.) به پایان رسید.

در جست و جوی عماد

مادر

جنگ داخلی در 24 فروردین 1354 ( 13 آوریل 1975م.) از میدان «الربید» در «عین الرمانه» آغاز شد. جایی که فقط 50 متر با رستوران پدر عماد فاصله داشت. از این جا و از دل این حادثه، زندگی نظامی عماد هم متولد شد. یک طرف میدان «الربید» گروه های آزاد سنگر گرفته بودند و طرف دیگر گروه های فلسطینی. جاده قدیمی «صیدا» که بین «شیاح» و «عین الرمانه» قرار داشت به جبهه ای مملوء از سنگ، کلوخ و بلوک های سیمانی تبدیل شده بود. به همه چیز شبیه بود به جز یک جاده مواصلاتی.

نزدیکی منطقه درگیری به محل سکونت ما، زمینه آشنایی عماد با افکار گروه های مختلف درگیر در نزاع را فراهم کرد. با بعضی هایشان نشست و برخاست می کرد، حرف هایشان را می شنید، امّا هیچ گاه تمایلی به پیوستن به هیچ یک از این گروه ها را نداشت. مثل دیگر بچه های هم سن و سال خودش فعالیتش در جنگ داخلی لبنان محدود به این بود

که از محوری به محور دیگر برود و کارهایی متناسب با سن و توانش، در جهت حفظ جان غیرنظامی ها انجام بدهد. از جمله این کارها ساخت دیوار آجری برای محافظت از ساکنان محلی منطقه در مقابل شلیک تک تیراندازان بود. بعضی وقت ها هم در گشت زنی های شبانه که گروه های فلسطینی برای برقراری امنیتِ کوچه و پس کوچه های نزدیک به محل درگیری ترتیب داده بودند، شرکت می کرد. همان شب ها زمینه ساز دمخور شدن عماد با جوانان فلسطینی و شنیدن داستان هایی درباره سرزمینشان، اشغال مسجدالاقصی و اسارت قدس شد. شنیدن این خاطرات و اطلاع از رنج های صاحبان حقیقی قدس، تأثیر زیادی بر عماد می گذاشت. تا آن جا که رفته رفته در دلش آرمانی برای آزادی فلسطین شکل گرفت.

سهم من هم از این جنگ و درگیری این بود تا از محوری به محور دیگر بروم و به دنبال عماد بگردم. سعی می کردم تا او را از مداخله در این امور بازدارم. بعد از این که با زحمت زیاد او را پیدا می کردم و به خانه باز می گرداندم، متوجه بی اثر بودن حرف ها، در خواست ها و حتی توبیخ هایم می شدم. زیرا صبح روز بعد، باز از خانه بیرون می زد و تا زمانی که دوباره او را پیدا نمی کردم به خانه باز نمی گشت.

جمع جوانان مؤمن

انیس نقاش⁽¹⁾

جنگ داخلی تازه آغاز شده بود که عماد را به من معرفی کردند. گفتند که درخواست ملاقات با من را کرده است. شاید دلیل درخواستش این بود که در آن زمان «فتح»⁽²⁾

بزرگ ترین گروه انقلابی فلسطینی بود و من هم یکی از اعضای آن بودم. بعد از طی مقدمات، ترتیب ملاقات داده شد و یک روز در یکی از دفاتر فتح به دیدنم آمد. در که باز شد، پسری مؤدب و خجالتی وارد اتاق شد. چهارده پانزده سالش بیش تر نبود. با کم رویی پیش رویم نشست. خودش را این جور معرفی کرد: «ما یک گروه

مذهبی هستیم و چون هم به جهاد برای آزادی فلسطین معتقدیم و هم شرایط کشور به گونه ای است که نمی دانیم فردا چه پیش خواهد آمد، می خواهیم کار با اسلحه را یاد بگیریم تا بتوانیم در موقع نیاز از کشور، مردم و خانواده هایمان دفاع کنیم.»

از همان لحظه که این حرف ها را زد، توجه ام را جلب کرد. خیلی عجیب بود که کسی در آن برهه زمانی، خودش را مؤمن و مذهبی بنامد. تمام گروه های مسلح آن ایام ناسیونالیست، کمونیست یا مارکسیست بودند و اصلاً جو ایمانی و مذهبی در بین گروه ی نظامی وجود نداشت. در چنین فضایی یک نوجوان که هنوز محاسنش درست و حسابی در نیامده بود برای طی دوره های آموزش نظامی پا پیش گذاشته و خود و همراهانش را مذهبی معرفی می کرد. این چیزی بود که در برخورد اول خیلی به چشمم آمد. همان ابتدای صحبت ها طوری که انگار می خواهد شرط بگذارد، این سؤال را هم پرسید : «برای طی دوره ها لازم است که عضو فتح باشیم؟ چون ما می خواهیم خارج از چارچوب باشیم». در جنبش «فتح» مسئله عقیده به هیچ وجه مطرح نبود. هویت فکری و فرهنگی «فتح» فقط سیاسی و ملی بود. امّا حرف های عماد نشان می داد که از دو فرهنگ موازی برخوردار است. یکی فرهنگ دینی و اعتقادی و دیگری فرهنگ انقلابی با گرایش جنگ مسلحانه در چارچوب مقاومت فلسطین. مسأله این جا بود که آن زمان نیروهای اسلامی در لبنان یا فلسطین، فعالیت چندانی انقلابی نداشتند و همین عاَمَل باعث شده

بود تا با وجود اختلاف عقیده، عماد مجبور شود زلف فعالیت های نظامی اش را به «فتح» گره بزند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران و در پی تشکیل «حزب الله لبنان»، افراد بسیاری به اسلام و دین داری گرایش پیدا کردند و مشکل فعالیت های نظامی مد نظرشان هم با شکل گیری جنبش های اسلام گرایی مانند «حزب الله»، برطرف شد. امّا در آن زمان و بر حسب شرایط، تنها راه کاری که می شد با آن قدمی در جهت مبارزه با اسرائیل برداشت، همانی بود که عماد در پیش گرفته بود. آنقدر از جسارت و مصمم بودنش خوشم آمد و جوری مهرش به دلم نشست که به دنبال این ملاقات و درخواست عماد، جلساتی تشکیل دادیم و تصمیم گرفتیم تا در منطقه «دامور» اردوگاهی مجزا از نیروهای فلسطینی، برای آموزش گروه های لبنانی بر پاشود.

عماد و گروهی که از آن حرف می زد، آموزش نظامی مقدماتی را در همان اردوگاه شروع کردند. به دنبال آن ها گروه های دیگری با افکار مشابه شان جذب شدند. بعد از طی دوره مقدماتی، دوره اصلی را در اردوگاه «الزهدانی»، همان اردوگاهی که شهید «دلال مغربی»⁽¹⁾

هم در آن آموزش دیده بود، آغاز کردند. برخلاف اردوگاهی که عماد و دوستانش آموزش های

مقدماتی را در آن گذراندند، اردوگاه «الزهدانی» دو قشر از نیروها را در خود جای داده بود. گروه اول جوانان متدین لبنانی بودند که با داعیه حفظ ارزش های دینی داوطلب شده بودند و گروه دوم، نیروهای وابسته به احزاب و گروه های سیاسی چپ گرا، مائوئیست، کمونیست و ملی گرا. عماد و «شیخ محرم عارفی»⁽¹⁾

سرآمد نیروهای متدین آن دوره آموزشی بودند. تدین و تعهد عماد به خوبی او را از دیگران متمایز می ساخت. با این وجود و به رغم تفاوت گرایشات سیاسی و مذهبی که بین نیروهای تحت آموزش وجود داشت، بر روابط شان انس و الفت حاکم بود. گروه های شیعه و سنی در نمازهای جماعت مشترک پادگان شرکت می کردند و کنار هم نماز می خواندند. سکولارها با نیروهای مذهبی شوخی می کردند و آن ها را شیخ می نامیدند.

مسئول آموزش اسلحه، تاکتیک و جنگ های نامتقارنشان خودم بودم. می دیدم که به جز مسائل اعتقادی، عماد در مسائل نظامی هم خیلی جدی تر از خیلی های دیگر نشان می دهد و در فراگیری دقت زیادی دارد. همین نکات او را از خیلی هم دوره ای هایش که از نظر سن و سال از او بزرگ تر هم بودند، پیش انداخته بود. خیلی فاکتورها از همان سن وسال در وجودش بود که مشخص می کرد توانایی اداره یک جمع را دارد. برای یادداشت نکاتی که فرا می گرفت، همیشه یک دفترچه به همراه داشت. چیزهایی

که می نوشت را در زمان های استراحت برای دوستان هم گروهش، همان جوانان مؤمن، تکرار می کرد. میزان بالای امّادگی و استعداد عماد و نفراتی که به همراهش بودند، مثال زدنی بود. تمام تلاش شان را می کردند که همه تاکتیک های جنگ مسلحانه و چریکی را به خوبی بیاموزند. عماد مرتب درباره برنامه های آموزشی و محتوایی که اساتید ارائه می دادند، با مربیان به بحث و مناظره می پرداخت. شیوه هایی که در پادگان آموزش داده می شد، راهبردی و عملیاتی نبود و بیش تر جنبه تاکتیکی داشت. در نتیجه عماد را که دوست داشت روش های کمین، هجوم، جنگ و گریز، شناسایی و شیوه پاتک زدن به دشمن را فرا گیرد، راضی نمی کرد.

مدتی بعد از اتمام دوره آموزشی شان، عماد از من تقاضای اسلحه و امکانات کرد. اصولاً جنبش فتح نیروهای دوره دیده اش را دست خالی رد نمی کرد. از این رو به او گفتم که تقاضای شما را به «ابوجهاد»⁽¹⁾

ترور نخست وزیر اردن در سال 1971 و گروگان گیری و قتل ورزشکاران اسرائیلی در المپیک 1972م مونیخ نیز به دست سازمان تحت رهبری ابوجهاد انجام گرفت. علاوه بر آن، ابوجهاد فرماندهی ده ها عملیات چریکی پرتلفات علیه نیروهای رژیم اشغال گر قدس در دهه هفتاد را برعهده داشت. پس از کوچ ابوجهاد و یارانش به تونس، تلاش های او نقش زیادی در آغاز انتفاضه سال 1987 داشت. او یک سال بعد از انتفاضه توسط کماندوهای اسرائیلی در تونس به شهادت رسید.

منتقل

می کنم. مسأله را که با «ابوجهاد» در میان گذاشتم، گفت:« اگر این گروه می خواهد با صهیونیست ها بجنگند نیازهایشان را تأمین کنید. روزی خواهد رسید که لبنانی ها با اسرائیل خواهند جنگید. »

با موافقت «ابو جهاد»، مقادیری سلاح تحویل عماد و گروهش دادیم. هرچند آن روز خود «ابو جهاد» که آن حرف ها را زد و یک فلسطینی بود هم نمی دانست که روزی عماد، حتی بیش تر از فلسطینی ها، برای آزادی فلسطین مبارزه خواهد کرد.

پاهای برهنه

مادر

علی رغم همه سختی هایی که به سبب حضور فرقه های مختلف مسیحی، کمونیست، سکولار و .. بر سر راه برپایی مناسک عبادی مثل نماز وجود داشت، عماد و دوستانش در منطقه «شیاح» گروه کوچکی تشکیل دادند تا علاوه بر پافشاری بر اجرای امور عبادی، در مواقع لزوم به کمک و حمایت از هم فکران شان بشتابند.

یکی از روزها بعد از این که بر سر مسأله ای میان جوانان مذهبی و افراد احزاب دیگر درگیری به وجود آمد؛ گروه مذهبی ها در حالی که از نظر تعداد نفرات کم تر بود موفق به شکست گروه مقابل شد. آن ها توانسته بودند به جلوداری عماد، جلوی معارضان بایستند و از حق شان دفاع کنند. آن زمان عماد حدود 20 سال سن داشت. از بعد از این اتفاق، اسمش سر زبان ها افتاد. به طوری که هر جای بیروت بین بچه های مؤمن و دیگران بر سر مسائل اعتقادی درگیری رخ می داد، عماد به میان شان می رفت و

به پشتیبانی از آن ها می پرداخت. همین جرأت و شجاعت رفته رفته، دیگر گروه ها را از آزار گروه های متدین به خاطر مسائلی مانند اقامه نماز یا مجلس عزا بازداشت و آزادی عمل شان را بیش تر کرد.

البته درگیری ها همیشه به این راحتی خاتمه پیدا نمی کرد. یکی از دفعاتی که افراد یکی از همین احزاب غیر مذهبی نتوانسته بودند به خواسته شان برسند، دست به اسلحه بردند و با تیراندازی هایشان کار را به درگیری مسلحانه کشاندند. به دنبال این اتفاق، عماد و دوستانش هم یکی یکی اسلحه هایشان را برداشتند و از خانه بیرون زدند. عماد آنقدر برای بردن سلاحش عجله داشت که بدون پوشیدن کفش هایش، از خانه بیرون دوید. تا دیدم با پای برهنه از خانه بیرون رفت، کفش هایش را برداشتم و به دنبالش دویدم. در آن شرایط خطرناک درگیری و تیراندازی، چنان فکرم معطوف پاهای برهنه اش بود که با تمام وجود می دویدم تا خودم را به او که هم از من جوان تر و هم طبیعتاً چابک تر و سریع تر بود، برسانم. یکی دو کوچه دنبالش دویدم تا بالاخره به او رسیدم. صدایش کردم. به محض این که ایستاد گفتم: «عزیزم! تو چرا بدون کفش رفتی؟ ممکن است شیشه خورده توی پایت برود، آن وقت حتی نمی توانی با آن ها بجنگی!» خندید. در همان حال کفش ها را از من گرفت و پوشید. کفش ها را که به پایش دیدم، جوری که انگار که تنها خطری که در آن میدان تهدیدش می کرد همین بدون کفش بودن باشد؛ به خانه برگشتم!

تیم محافظت

شیخ عبدالمجید عمار⁽¹⁾

و دوستان شهید

در آن دوره تلاش می کردند تا نمادهای اسلامی فعال آن زمان مثل «سید محمد حسین فضل الله »⁽²⁾

و «شیخ علی کورانی »⁽³⁾

را ترور کنند. این افراد با فعالیت های تبلیغی خود، به محورهای اصلی جنبش های مردمی تبدیل شده و همین مسأله باعث نگرانی آن ها که منافع شان با منافع مردم در تضاد بود، می شد.

با گذشت زمان تعداد تلاش های مکرر امّا ناکامی که برای ترور «سید محمد حسین فضل الله» انجام می گرفت در حال افزایش بود. بعد از این که ایشان توانست از دامی که سیستم اطلاعاتی عراق در سال 1358 (1979

م.) برایش گسترده بود جان سالم به در ببرد، عماد بحث مخافظت از ایشان را پیش کشید. او تصمیم گرفته بود تا با کمک جمعی از دوستانش یک سپر دفاعی داوطلبانه برای حفاظت از جان علامه تشکیل دهد. من هم یکی از اعضای این گروه بودم. مدتی بعد از تشکیل تیم حفاظت، عماد اولین فریضه حجش را در سال 1360 (1981 م.) در معیت «سید حسین فضل الله» به جا آورد.

از آن جا که در دوره حفاظت بیش تر وقت مان را در منزل «سید محمد حسین فضل الله» می گذراندیم، خانه ایشان به نوعی خانه همه ما شده بود. حتی شب ها هم همان جا می خوابیدیم. ساعات زیادی که به عنوان اعضای تیم با هم می گذراندیم، باعث شکل گیری رابطه برادرانه ای بین ما شده بود.

از همان زمان بود که عماد به عنوان یک هماهنگ کننده و فرمانده در بین ما درخشید. جوری به شرایط نظم می بخشید و مسائل را تحلیل می کرد که انگار ذاتا فرمانده آفریده شده است. از یک طرف برای خودش در قبال مسائل داخلی لبنان مسئولیت تعریف می کرد و از طرف دیگر نمی توانست در مواجه با فلسطین بی تفاوت باشد. دیگران را هم تشویق می کرد تا خارج از چهارچوب تقسیمات ارضی و مرزی بیندیشند. با این وجود، افکار بلندی که در سر داشت مانع سرشار بودن زندگی اش از شور و نشاط نمی شد. عماد به زندگی عشق می ورزید. بروز این عشق ورزی با خوش خلقی، خوش مشربی و خوش سفری همراه بود. جوری که ما از

تمام لحظاتی که در کنارش بودیم لذت می بردیم. با وجود تمام دغدغه ها و باورهایی که حاضر بود به راحتی جانش را برای آن ها فدا کند، از مسائل پیش و پا افتاده زندگی هم غافل نبود. استاد این بود که از کوچک ترین اتفاقات، بهترین خاطره ها را بسازد.

یکی از روزها بعد از این که «سید محمد حسین فضل الله» را برای برگزاری جلسه اش با «شیخ راغب حرب »⁽¹⁾به روستای «جبشیت» رساندیم، ایشان به ما اطلاع داد که می خواهد شب را نزد شیخ «راغب» سپری کند. این درخواست به این معنا بود که باید تا صبح در روستا می ماندیم. از این فرصت استفاده کردیم تا گشتی در روستا بزنیم. پیشنهادِ خود عماد بود. با وجودی که کل شب را بیدار ماندیم امّا به قدری با هم شوخی کردیم، گفتیم و خندیدیم که این شب بیداری تبدیل به خاطره بسیار قشنگی برای همه مان شد.

البته همیشه کار به همین سادگی ها پیش نمی رفت. در طول مدتی که اعضای تیم محافظت از علامه بودیم، درگیری های زیادی را پشت سر گذاشتیم. یکی از سخت ترین درگیری ها شبی پیش آمد که تروریست ها توانسته بودند با یک برنامه ریزی دقیق و کاَمَلا مخفیانه، خودشان را تا

نزدیکی منزل «سید حسین فضل الله» برسانند. اگرچه عمل به موقع و دفاع جانانه تیم حفاظت، تروریست ها را در رسیدن به هدفشان ناکام گذاشت امّا متأسفانه در درگیری های آن شب «حسن عزالدین» به شهادت رسید. شهید «عزالدین» به خوش خلقی و شجاعت بین دوستانش شناخته می شد. به نوعی بمب روحیه گروه بود. از این رو شهادتش تأثیر زیادی بر تیم حفاظت گذاشت. روز تدفین «حسن»، جمعیت زیادی در مراسم شرکت کرد و پیکر او را تا روستای زادگاهش یعنی «باریش» تشییع کرد. «سید محمد حسین فضل الله» همان جا برای مردم سخنرانی کرد. بعد از او، عماد به نمایندگی از دوستان شهید صحبت کرد. صحبت های پر حرارتی که سرشار از شور و روحیه شهادت طلبی بود و تأثیر زیادی بر جمعیت گذاشت.

پیراهن نخی با عکس امّام

انیس نقاش، مادر، یکی از دوستان شهید

با پیروزی انقلاب اسلامی ایران، عماد هم مانند دیگر هم سن و سال هایش به شدت تحت تأثیر جنبش انقلابی امّام خمینیقرار گرفت. امّام (ره) به قبله انقلابیون تبدیل شد. همه ما در لبنان منتظر شنیدن خبرهایی، ولو بسیار کوتاه از وقایع ایران بودیم و مرتب درباره همه تغییراتی که در ایران اتفاق می افتاد بحث و گفت وگو می کردیم. امّام(ره) برای مان یک قهرمان اسطوره ای بود که به تمام آرزوها، حسرت ها و ای کاش های مان یکی بعد از دیگری رنگ واقعیت می بخشید و استکبار با تمام داشته هایش در مواجه با ایشان ناتوان شده بود. ارتباط عماد با حضرت امّام(ره) تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، یک ارتباط صرفا فکری بود. او درباره افکار امّام (ره) و دیدگاه های انقلاب اسلامی مطالبی خوانده و از آن جا که تجسم تمام چیزهایی را که در کتاب ها خوانده بود در این حرکت می دید، همین آشنایی باعث علاقه مندی اش به این مسیر شده بود.

با وجودی که هنگام ورود امّام (ره) به ایران شانزده سال بیش تر نداشت، مردم را به همراهی با انقلاب اسلامی تشویق و سعی در تبیین آرای امّام (ره) بین مردم داشت. درباره امّام (ره) خیلی سؤال می پرسید. سعی می کرد هرچه بیش تر ایشان را بشناسد و از ایشان بیاموزد. عشق به امّام (ره)، چسباندن یا چاپ تصاویر ایشان روی دیوار را تبدیل به یکی از فعالیت های خودجوش و داوطلبانه نیروهای مذهبی کرده بود. امّا عماد علاوه بر این که یکی از توزیع کنندگان عکس و پوسترهای ایشان بین مردم بود، صاحب طرح نو و ایده جذاب چاپ عکس امّام (ره) روی پیراهن نخی هم بود. به عنوان اولین نفر برای خودش چنین لباسی درست کرد. بعد از آن با حض وافری لباس را می پوشید. این ایده با استقبال گسترده جوانان با گرایش های مذهبی مختلف رو به رو شد. چیزی نگذشت که هر روز به تعداد نفراتی که پیراهن های با عکس امّام (ره)مب پوشیدند افزوده می شد.

از همان روزهای بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، دلش می خواست تا به ایران برود و بتواند با امّام(ره)بیش تر آشنا شود. فکر زیارت ایشان هم در سرش بود. برقرار کردن ارتباط با سفارت ایران، از اولین گام هایی بود که عماد در جهت پیوند زدن بیش تر افکار و فعالیت هایش با انقلاب اسلامی برداشت. راهی که امّام (ره) نشان می داد را راه درست می دانست. از این رو با وجود روش های مبارزاتی مختلف و مسموم رایج در لبنان، از مشی مبارزاتی اش که برگرفته از سیره امّام (ره) بود مراقبت میکرد.

البته به جز الهام گرفتن از امّام (ره)، تربیت مادرش هم نقش بسزایی در شکل گیری شخصیت عماد داشت. هوش، اعتماد به نفس بالا، کیاست و فراست، شجاعت، چهره زیبا، صدای دلنشین، نگاه شیرین و مجموعه ای از ویژگی های شخصیتی ممتاز که خدا همه آن ها را با دعای مادرش به او عطا کرده بود، می توانست خیلی زودتر از آشنایی اش با امّام (ره) و نهضت انقلاب اسلامی او را به سمت جریانات انحرافی بکشاند و تبدیل به شخصیت دیگری کند. در تمام سال های حیاتش با وسوسه هایی طرف بود که تنها یکی از آن ها می تواند هر انسانی را به تباهی بکشاند. امّا مادرش جوری او را تربیت کرده و شخصیتش را شکل داده بود که در تمام مسائل فقط خدا و اتکال به خدا را در نظر داشته باشد. با همین اتصال به ریسمان الهی و توکل بر خدا بود که توانست در تمام عمرش خودش را حفظ کند و برنامه هایش را پیش ببرد.

نفر به جای سلاح

یوسف الشرقاوی⁽¹⁾

با وجود شکل گیری گروه های مختلف برای مبارزه با صهیونیست ها به دنبال اشغال فلسطین، سلاح به شکل عمده در دست سازمان فتح بود. این مسأله عاَمَلی شد تا عماد به عنوان جوانی که افکار استراتژیکی داشت و به دنبال موقعیتی برای بروز آن ها بود، برای شروع فعالیت های نظامی اش به فتح نزدیک و در طول سازمان فعال شود. با این وجود هیچ گاه با فتح ارتباط سازمانی رسمی نداشت. برای خودشان و در خودشان تحرکاتی را آغاز کرده بودند. او و دوستانش مانند «شیخ راغب حرب» و «عبدالکریم عبید»⁽²⁾

که از طریق «سید حسن فضل الله» به هم مربوط شده بودند، تمرکزشان را روی شهر «نبطیه» در جنوب لبنان گذاشته بودند تا

در دل این منطقه پایگاهی برای خودشان بسازند. از آن جا که «نبطیه» نقطه اتصال نوار شرقی و مرکزی در جنوب لبنان بود، هدف شان این بود که با دست گذاشته روی آن هم نقطه تماس با اسرائیلی ها را در کنترل خود داشته باشند و هم جاده شهرک «العبره» به «اقلیم التفاح» و پس از آن خود «نبطیه» را کنترل کنند. البته این ها، چیزی نبود که به آسانی به دست بیاورند. برای این اهداف جنگیدند. از «کفرشوبا» شروع کردند تا به «کفر ملکی»، «جرجوع»، «عربصالیم» و بالاخره «نبطیه» رسیدند. بعد از این بود که بنیان حزب الله از همان جا، به ویژه شهر «جبشیت» گذاشته شد. پیشنهاد بعدی عماد وصل کردن «ضاحیه»⁽¹⁾

در جنوب بیروت ربه «صیدا» بود. قدم قدم، با صبر و حوصله از جنوب تا بیروت پیش آمد. آن زمان خیلی ها قادر به درک این مسأله نبودند که چرا عماد حرکتش را به جای بیروت که پایتخت و حائز اهمیت ویژه سیاسی است، از شهرهاو روستاهای جنوب لبنان آغاز کرده است. امّا بعدها بر همه آشکار شد که او دارای چه تفکر راهبردی و استراتژیکی بوده است.

عماد با این خصوصیات و نگرشِ خاص خودش، از ابتدا و از همه جهات تحرکات متفاوتی را نسبت به آن چه در فتح و بین ما معمول بود، آغاز کرده بود. ما در فتح همیشه به دنبال داشتن توپ و تانک و سلاح های پیشرفته بودیم. این عقیده مان بود که بدون سلاح نمی شود با اسرائیل مبارزه کرد و بدون داشتن بهترین تجهیزات، شکست می خوریم. امّا

عماد نظر متفاوتی داشت. توجه او از ابتدا به نیروی انسانی بود. معتقد بود تا نیروی انسانی متعهد و متخصص وجود نداشته باشد، با پیشرفته ترین سلاح ها نیز نمی توان کاری از پیش برد. بنای کار حزب الله را بر اساس همین دیدگاه، از اول متفاوت با دیگر سازمان هایی که هدفشان را مبارزه با اسرائیل تعریف می کردند، گذاشت.

تازه هر نوع سلاحی را هم قبول نداشت. براساس شناختی که از دشمن کسب کرده بود و تمام تجربه هایی که از تحلیل شان غافل نبود، معتقد بود که در مبارزه با دشمن صهیونیستی سلاحی که در جای ثابتی قرار بگیرد کاربرد چندانی ندارد. زیرا به راحتی توسط دشمن شناسایی و منهدم می شود. بر این مسأله اصرار داشت که در رویارویی با این دشمن سلاح هایی با قدرت مانور بالا به کار می آیند تا بتوان از سردرگمی دشمن در مقابل مختصات جبهه ای که با آن طرف است، به عنوان نقطه ضعف استفاده کرد. در آغاز فعالیت هایش این تفکرات و شیوه های متفاوتی که در پیش گرفته بود باعث می شد تا مورد تردید واقع شود. امّا با گذشت زمان حتی به گروه های مبارز فلسطینی ثابت کرد که باید روش های خاک گرفته و معمول سال های پیش را رها کنند و شیوه های نوین مبارزه را فرا بگیرند.

خمینیون

مادر

به شهادت رسیدن «سید محمد باقر صدر»⁽¹⁾

مشارکت در تشکیل حزب الدعوه الاسلامیه، صدور فتوای حرمت عضویت مسلمانان در حزب بعث عراق و برپایی راهپیمایی و تظاهرات در شهرهای شیعه نشین جنوب عراق و بغداد بخشی از فعالیت های سیاسی وی بود. این اقدامات سبب شد که دولت عراق او و خواهرش آمنه صدر معروف به بنت الهدی صدر را دستگیر و هر دو را به شهادت برساند.

در سال 1359 (1980م.) به سبب تأثیری که بر عماد گذاشت، از نقاط عطف زندگی اش بود. از آن جا که از سال ها قبل عماد به این شخصیت مبارز علاقمند بود و از او الگو می گرفت، طبیعی بود که از شنیدن خبر شهادت ایشان در عراق بسیار اندوهگین شود. از آن جا که رژیم بعث عراق عاَمَل این جنایت بود، عماد به مجرد شنیدن این خبر خود را مسئول مقابله با این حزب دانست. در

اولین گام مبارزه با حزب بعث عراق در لبنان، بر روی مسأله ترور «سید محمد باقر صدر» متمرکز شد. مدارک و شواهدی به دست آورد که ثابت می کرد بعثی ها در هدف قراردادن علمای دینی، نخبگان تشیع و رهبران جنبش اَمَل⁽¹⁾و مجموعه هایی که به عنوان کمیته های اسلامی در لبنان شناخته می شوند، دخالت مستقیم دارد. با تکمیل اطلاعات و جمع آوری همه اسناد ممکن، رژیم بعث را به عنوان عاَمَلان جنایت در لبنان معرفی کرد. این دومین گام مبارزه عملی با بعثی ها بود. در ضمن این مسأله باعث شد تا در سال 1360 (1981 م.) ارتباط او با جنبش فتح که از حامیان و نزدیکان رژیم بعث بود به طور کاَمَل قطع شود.

جای خالی «سید محمد باقر صدر» در قلب و زندگی عماد را، امّام پر کرد. شهادت ایشان، امّام را به تنها مقتدای فکری عماد به عنوان رهبری عالی مرتبه تبدیل کرد. همّ و غمش شده بود محقق کردن آرمان های امّام در لبنان. خدا می داند که برای برگزاری اولین راهپیمایی روز قدس در لبنان چقدر زحمت کشید. از آن جا که عماد تفکر و جهان بینی اش را از امّام (ره) گرفته بود، نه تنها خود طرفدار سرسخت مکتب دفاع از مستضعفین انقلاب اسلامی ایران بود؛ بلکه حاَمَل و گسترش دهنده این

تفکرات و نقطه نظرها هم بود. آن زمان لبنانی ها به عماد و جوانانی که تفکراتی مثل او داشتند، خمینیون می گفتند. به این مسأله افتخار می کرد و می گفت: «این انقلاب، انقلاب همه ما و نجات دهنده همه ماست. این انقلاب، انقلاب یک کشور و محدود به مرزهای جغرافیایی یک سرزمین نیست. همه ما باید گوش به فرمان حضرت امّام (ره) و منتظر دستورات ایشان باشیم».

دسته گل پسر شماست!

مادر

برای یک برهه زمانی، همسرم برای کار به عربستان سعودی رفت. مدتی که از حضورش در آن کشور گذشت، برایم دعوتنامه ای فرستاد تا هم برای انجام مناسک حج و هم برای دیداری با یکدیگر، به عربستان بروم. پس از انجام مقدمات سفر به همراه کاروانی که «شیخ راغب حرب» نیز در آن بود، از بیروت به سمت عربستان حرکت کردم. در شلوغی های ایام حج، خیلی اتفاقی عماد را دیدم. او به همراه «سید محمد حسین فضل الله» آمده بود. البته پیش از این به من گفته بود که امسال برای مراسم حج به مکه خواهد رفت، امّا من از جزئیات برنامه و نحوه سفرش بی خبر بودم.

طولی نکشید تا متوجه شوم سفر حج عماد فقط برای انجام مناسک دینی نیست. او و دوستانش به ابتکار خودشان اعلامیه هایی علیه ظلم و هتک حرمت مسجدالاقصی در فلسطین درست کرده بودند و مشغول توزیع مخفیانه آن ها برای راه اندازی یک جریان بودند. در طول این سفر یک لحظه هم آرام و قرار نداشت. تصاویری از حضرت امّام (ره) تهیه

کرده بود که پشت آن ها چسب وجود داشت. بین جمعیت می رفت و آن ها را به پشت لباس ماموران سعودی می چسباند. آن ها هم بدون اینکه متوجه شوند با عکس امّام (ره) به لباسشان در میان مردم می چرخیدند. زمانی که متوجه می شدند هم نمی فهمیدند چه کسی عکس را به لباس شان چسبانده است. برای ماموران سعودی که از حامیان اصلی «صدام حسین» که با ایران می جنگید بودند، داشتن عکس امّام (ره) پشت لباس های نظامیشان یک افتضاح به تمام معنا بود.

تازه این ها مسائلی بود که من از آن ها خبر داشتم. بی هیچ تردیدی می دانستم که فعالیت های او به پخش کردن اعلامیه و چسباندن عکس امّام (ره) به لباس شرطه های سعودی محدود نمی شود. حتی چند بار به خاطر او، کاروان ما را بازرسی کردند. یکی از روزهای ایام حج که نشسته بودم و دعایی می خواندم، «شیخ راغب حرب» با عجله وارد شد و از من خواست که بایستم. حیرت زده بلند شدم و ایشان بلافاصله مشغول کندن زمین زیر پایم شد. سپس اوراقی را که به همراه خودش آورده بود در دل خاک دفن کرد. کارش که تمام شد از من خواست در جای خودم بنشینم و به خواندن دعا ادامه بدهم. هنوز درست و حسابی سر جایم ننشسته بودم که این بار گروهی از نیروهای پلیس سعودی وارد شدند و شروع به بازرسی محل کردند. خوشبختانه بعد از این که چیزی پیدا نکردند، رفتند. به محض رفتنشان از «شیخ راغب» توضیحی درباره این مسائل خواستم. ایشان خندید و با خنده گفت: «این هم یکی از دسته گلهای پسر شماست!»

مقاومت مؤمنانه

یوسف الشرقاوی، سعید قاسمی⁽¹⁾

و جمعی از دوستان شهید

اولین سابقه تجاوز اسرائیل به لبنان به عملیات «لیتانی» در سال 1357 (مارس 1978 م.) باز می گردد. در این عملیات 25000 سرباز اسرائیلی به منظور تخریب پایگاه های مبارزان فلسطینی به لبنان یورش بردند. سرکوب مبارزان فلسطینی و انهدام پایگاه هایشان بهانه این عملیات و تعبیر خواب اشغال لبنان که اسرائیل سال ها قبل آن را دیده بود، دلیل دیگر این لشکرکشی بود. با شدت گرفتن درگیری ها در لبنان، سازمان ملل متحد با تصویب قطعنامه 425 از اسرائیل خواست تا خاک لبنان را تخلیه کند. به دنبال این قطعنامه نیروهای حافظ صلح از طرف سازمان ملل در لبنان مستقر و مسأله به ظاهر خاتمه پیدا کرد. امّا این صلح شکننده به معنای قطع دندان طمع اسرائیل به لبنان نبود.

ارتش رژیم صهیونیستی یک بار دیگر در خرداد ماه سال 1361 (ششم ژوئن 1982م.) تهاجم گسترده ای را از زمین، هوا و دریا به لبنان آغاز کرد. همانند چهار سال پیش هدف این تجاوز مجدد بیرون راندن رزمندگان فلسطینی از لبنان و به منظور حفظ امنیت اسرائیل عنوان شد. امّا حقیقت امر این بود که اسرائیل می خواست با روی کار آوردن یک رئیس جمهور مسیحی طرفدار اسرائیل در لبنان، از قدرت نظامی و سیاسی سوریه در این کشور بکاهد تا زمینه های اشغال غیر مستقیم این کشور را فراهم سازد.

عقب نشینی سریع گروه های مقاومت فلسطینی و نیروهای جنبش اَمَل باعث شد تا گروه های اندک و کوچک اسلامگرا هم نتوانند در جنوب لبنان با ارتش متجاوز رژیم صهیونیستی مقابله موثری داشته باشند. در نتیجه اسرائیل بدون روبه رو شدن با مقاومتی جدی، در عرض سه روز تمام خاک لبنان تا ورودی های شهر بیروت را به اشغال خود درآورد تا دومین پایتخت عربی بعد از بیت المقدس به محاصره صهیونیست ها در بیاید. در این میان شهر «صور» تنها نقطه از جنوب لبنان بود که سربازان غاصب صهیونیست نتوانستند وارد آن شوند. پیش روی های اسرائیل با همان سرعتی که وارد لبنان شده بود تا جایی ادامه داشت که تا 3 کیلومتری «ضاحیه» یا همان حومه جنوبی بیروت رسید. امّا موفق نشد بیش تر و فراتر از آن برود. در واقع مقاومت مؤمنانه و غیرت مندانه ای که در این بخش عمدتا شیعه نشین حومه بیروت شکل گرفته بود، اجازه پیش

روی بیش تر را به اسرائیل نداد و سد راهش شد.

در زمان شروع تجاوز صهیونیست ها به لبنان، عماد به همراه چند تن از دوستان و همرزمانش به ایران سفر کرده بود و در بیروت حضور نداشت. رفت و آمدهای عماد و دوستانش به ایران دلایل مختلفی داشت؛ از جمله زیارت امّاکن مقدسه، حضور در جبهه های جنوب و در صورت امکان دیدار با حضرت امّام (ره). در آن ایام هم عماد قبل از اردوکشی اسرائیل به لبنان، به ایران آمده و حتی موفق شده بود تا علاوه بر زیارت مشهد مقدس، برای اولین بار به حضور حضرت امّام (ره) مشرف شود. به محض شنیدن خبر تجاوز اسرائیل به لبنان، ایران را به مقصد سوریه ترک کرده و از آن جا راهی لبنان شد. امّا قبل از آن که بتواند خود را به بیروت برساند، در راه توسط نیروهای حزب فالانژ⁽¹⁾

دستگیر شد. طولی نکشید تا فالانژیست ها با برخی دخالت های سیاسی مجبور به آزاد کردن عماد شدند. با این وجود کار از کار گذشته و از آن جا که راه «بقاع» به «بیروت» به عنوان آخرین راه ارتباطی این شهر بسته شده بود، عماد نتوانست خود را به بیروت رساند و چاره ای به جز باقی ماندن در «بقاع» برایش نماند. آن هم درست زمانی که اسرائیل برای خروج «یاسر عرفات»⁽²⁾

عرفات در آغاز دهة 1990 میلادی، دولت اسرائیل را به رسمیت شناخت و به مذاکره با نخستوزیر وقت اسرائیل اسحاق رابین پرداخت. مذاکراتی که به عقد پیمان اسلو میان اسرائیل و فلسطین منجر شد. یاسر عرفات، اسحاق رابین و شیمون پرز بهخاطر این مذاکراتشان در راه صلح میان اسرائیل و فلسطین، جایزه صلح نوبل را دریافت کردند. اما نیروهای اسلامگرا (جمهوری اسلامی ایران، جنبش حماس و حزبالله لبنان) و توده های مردمی مقاومت مذاکرات عرفات با اسرائیل را محکوم کردند.

و رزمندگان

فلسطینی از لبنان ضرب العجل تعیین کرده بود. عماد که نمی توانست دست روی دست بگذارد و در مقابل تجاوز صهیونیست ها بیکار بنشیند، تصمیم گرفت با دوستان سابق خود در جنبش «فتح» و دیگر جنبش های فلسطینی دیدارهایی داشته باشد تا شاید بتواند آن ها را برای ایستادگی و ورود به میدان مبارزه علیه صهیونیست ها متقاعد کند. امّا متاسفانه تمام تلاش هایش بی نتیجه ماند و نیروهای مسلح فلسطینی تن به یک رویارویی جدی و همه جانبه با اسرائیل ندادند. نیروهای تحت رهبری «یاسر عرفات» با نام ساف⁽¹⁾

(سازمان آزادی بخش فلسطین) سلاح های زیادی که از سال ها پیش جهت مبارزه با صهیونیست ها تهیه و انبار کرده بودند را در اختیار داشتند، امّا ترجیح شان این بود تا بدون شلیک حتی یک تیر، تن به خواسته اشغالگران صهیونیست بدهند و به جای مقاومت و تشکیل خط دفاعی در این برهه سرنوشت ساز، تحت نظارت نیروهای بین المللی که از آمریکا، فرانسه و ایتالیا به لبنان آمده بودند از طریق بندر «بیروت» به تونس بروند. در این میان «ابوجهاد» معروف به «خلیل وزیر» یکی از معدود مبارزان فلسطینی بود که بیش از بقیه برای ماندن در لبنان

تلاش کرد، امّا در نهایت او هم ناگزیر به تبعیت از هم قطارانش شد و سرنوشت مبارزاتی اش را به این مهاجرت دسته جمعی به تونس گره زد.

کوچ یک باره نیروهای مسلح فلسطینی از مناطق هم مرز با جغرافیایی ساختگی به نام اسرائیل، باعث گستاخ تر شدن بیش از پیش اشغال گرانی که در سرزمین های اشغالی بودند شد. از این برهه زمانی به بعد بود که صهیونیست ها توانستند با آسایش خیال بیش تری به جنایت علیه ساکنان حقیقی فلسطین دست بزنند.

در میان تمام این نابسامّانی ها و خساراتی که به جبهه مقاومت تحمیل شد، فرصت دست یابی به انبار سلاح های فلسطینیان که به دنبال خروج نیروهای فلسطینی از لبنان به حال خود رها شده بودند؛ فرصت مغتنمی بود که مجاهدان لبنانی اجازه ندادند از دست برود. با همان سلاح های بر جای مانده، چند نفر چند نفر هسته های اولیه مقاومت در لبنان را تشکیل دادند. طولی نکشید تا با متحد و هم دل شدن گروه های کوچک و پراکنده ای که در گوشه و کنار لبنان شکل گرفته بودند، حزب الله لبنان پایه گذاری شد. در این میان، مجاهدت ها و تلاش های خستگی ناپذیر بزرگانی چون «سید عباس موسوی»⁽¹⁾

و دوستانش، نقشی تعیین کننده در ایجاد این اتحاد داشت.

بدیهی است که در ابتدای کار این نیروها که فعالیت هایشان را از روستاهای جنوب لبنان آغاز کرده بودند، توان عملیاتی بالایی نداشتند امّا رفته رفته به عملیات های گسترده تری پرداختند. مهمترین عملیات نظامی نیروهای مقاومت در این مقطع، نابود کردن مقر فرماندار نظامی ارتش اسرائیل در شهر «صور» لبنان بود.

عماد و چند نفر از دوستانش در اوج روزهای مقاومت دربرابر ارتش صهیونیستی، به یکی از همین هسته های مقاومت به نام «افواج المقاومه البنانیه» که پیش تر توسط «امّام موسی صدر» و «شهید چمران» پایه گذاری شده بود، پیوستند و با مدیریتی چند جانبه توانستند بر اوضاع منطقه ای که در آن حضور داشتند مسلط شوند و به سمت بیروت پیش روی کنند. اوج فعالیت این گروه در منطقه «خلده» بود. جایی که اسرائیلی ها ضرب شست جانانه ای از جوانان این گروه دیدند. از آن جا که «خلده» مدخل ورودی به بیروت از سمت جنوب بود، صهیونیست ها برای ورود به آن تلاش زیادی می کردند. امّا در نهایت فشارهای بی امّان هفده روزه شان راه به جایی نبرد و نیروهای مقاومت با سلاح های سبک و شعار «الله اکبر» سد راهشان شدند. محدودیت های سلاح و امکانات مانع از انجام عملیات های گسترده توسط نیروهای مقاومت می شد. با این وجود آن ها موفق شده بودند تا با توجه به بضاعت نیرو و تسلیحات شان یک جنگ چریکی تمام عیار را علیه صهیونیست ها اداره کنند. جنگی که منجر به وارد آوردن صدمات سنگین به ارتش متجاوز اسرائیل، کشته

شدن تعدادی از سربازانش و به غنیمت گرفته شدن چندین دستگاه تانک و نفربر از ادوات شان شد. اساس و شیوه مبارزاتی چنین گروه هایی کمین گذاشتن برای سربازان دشمن، تلفات گیری از طریق شلیک از موقعیت های مناسب و شلیک گلوله آرپی جی به سمت مراکز تجمع متجاوزان بود. روش هایی ساده که تلفات صهیونیست ها، کارآمدی شان را ثابت می کرد.

حاشیه جنوبی بیروت یا همان «ضاحیه» دومین نقطه درگیری رزمندگان مقاومت با ارتش اسرائیل بعد از مثلث «خلده» بود. از آنجا که عماد هم در مبارزه با نیروهای اسرائیلی مشارکت می کرد و هم وظیفه هدایت نیروها را در هر دو جبهه بر عهده داشت، تمام مدت در حال جابه جایی از محوری به محور دیگر بود و لحظه ای آرام و قرار نداشت. از «خلده» به «دانشکده علوم» در جنوب شرق بیروت، از «دانشکده علوم» به «کوکودی»، از منطقه «کوکودی» در غربِ «ضاحیه جنوبی بیروت» به «شتیلا». در بهبهه همین درگیری ها و شب قبل از قتل عام بی رحمانه «صبرا و شتیلا »⁽¹⁾

بود که پای عماد در منطقه «غبیری» آسیب دید. طبیعتاً

در آن اوضاع و شرایط و در دل درگیری های سنگینی که وجود داشت، پزشکی در دست رس نبود تا زخم عماد را درمان کند. تاندون ران پایش قطع شده بود و عدم رسیدگی درست و به موقع به آن باعث شد تا این جراحت هیچ وقت به شکل کاَمَل درمان نشود. از آن روز به بعد، عماد همیشه با عوارض این زخم دست به گریبان بود.

در نهایت با فداکاری و بذل جان نیروهای مقاومت و ایستادگی مردم، صهیونیست ها پشت دروازه ورود به بیروت یعنی «ضاحیه» زمین گیر شدند و بعد از یک فشار بی امّان 42 روزه برای ورود به این منطقه، مجبور به قبول شکست و ناکامی شان در عملیات به اصطلاح «صلح برای جلیله» با هدف تصرف پایتخت لبنان شدند. این نکته را نباید فراموش کرد که در آن زمان افزون بر نیروهای ارتش اسرائیل، نیروهای آمریکا، فرانسه، ایتالیا و انگلیس به بهانه نظارت بر خروج نیروهای مسلح فلسطینی از خاک لبنان، با انواع سلاح های پیشرفته از قبیل هواپیماهای جنگی و ناوشکن های مدرن از جمله ناو موشک انداز «نیوجرسی» در لبنان حضور داشتند. امّا به رغم وجود تمام این نیروهای تا دندان مسلح، این جوانان پر شور و انقلابی بودند که با اراده ای مثال زدنی به مقابله با نیروهای غربی و اسرائیلی برخاستند و در نهایت آن ها را از رسیدن به هدف شان بازداشتند. در واقع این مهم ترین و اولین پیروزی نیروهای مقاومت و عماد مغنیه در رویارویی با صهیونیست ها بود. از همان زمان او را به عنوان یک اسلام گرای تندرو معرفی و به اتهام مبارزه با اسرائیل

تحت تعقیب هم زمان اسرائیل و دولت وقت وابسته لبنان قرار دادند.

روزهای مقاومت مظلومانه امّا مقتدرانه در مقابل ارتش تا بن دندان مسلح صهیونیستی نه تنها باعث این شدکه رزمندگان لبنانی تجارب زیادی را درخصوص شیوه جنگیدن با یک ارتش کلاسیک و اشغالگر و چگونگی سازماندهی نیروهای مقاومت به دست بیاوردند، بلکه «ضاحیه» را تبدیل به خاستگاه اصلی حزب الله کرد. مرکز قرار گرفتن این نقطه باعث شد، تا گروه های مبارز بتوانند محلی امن برای حفظ اسلحه و نیروهای خود پیدا کنند و نهضت مقاومت ضداسرائیلی، به تدریج از همین نقطه با توان و پتانسیلی مضاعف به صورت سازمان یافته تر و منسجم تر در عرصه مبارزه ضداشغالگری در لبنان ظاهر شود.

اولین قیام مردمی علیه اشغالگران در همان سال و به رهبری «شیخ راغب حرب» به وقوع پیوست. نتیجه این قیام افروخته شدن شعله فعالیت های ضد اشغال گری در دل مردمِ جنوب لبنان، از طریق مساجد و حسینیه ها بود. از این جا بود که رشته اداره امور، از دست اسرائیلی ها خارج شد. جوری که حتی شهادت «شیخ راغب حرب» توسط صهیونیست ها، نتوانست باعث خاموش شدن آتشی که در دل مردم زبانه می کشید شود. در نهایت با حمایت انقلاب اسلامی ایران از این حرکت های آزادی خواهانه، تحولی جدید در فصل مبارزات آغاز شد. تحولی که آغاز شکست های اسرائیلِ شکست ناپذیر بود.

در نقش یک پرستار

سعده بدرالدین

ما در منزل پدری، 9 نفر بودیم. «مصطفی»⁽¹⁾

۱۳۹۵ در آن کشور به شهادت رسید.

بعد از من، فرزند آخر بود و برای همین خیلی به هم علاقه داشتیم. عماد یکی از دوستان قدیمی و صمیمی «مصطفی» بود. هنوز چهارده ساله نشده بودم که برای اولین بار او را دیدم. بعد از آن به خاطر فعالیت های جهادی مشترک ش با برادرم، هر روز او را می دیدم. با وجودی که من آن زمان چندان آدم مذهبی ای نبودم، امّا مثل همه هم سن و سال هایم با خطراتی که از هر جهت افراد انقلابی را در برگرفته بود، مستقیماً آشنایی داشتم. ارتباط عماد با برادرم این فرصت را برایم فراهم می کرد تا او را از نزدیک زیر نظر بگیرم، اخبار مربوط به او را

دنبال کنم و از چند و چون فعالیت هایش مطلع شوم. خیلی زود فهمیدم که او عنوان جوانی شجاع و باهوش است. علاقه من به او و ازدواجمان هم چیزی جز نتیجه طبیعی این شناخت نبود.

برای عقد ازدواجمان نزد «سید محمد حسین فضل الله» رفتیم. خطبه عقدمان را ایشان خواندند. خیلی نگذشت تا خطراتی که عماد را تهدید می کرد از قبل بیش تر شد. بعد از آسیب شدید پایش که در اثر تعقیب و گریزهایی که در معرض آن قرار گرفته بود به وجود آمده بود؛ مجبور شدیم به روستای «طاریا» نقل مکان کردیم. او تحت تعقیب دولت لبنان و صهیونیست ها قرار داشت، بنابراین ناچار به ترک شهر و خانه مان بودیم تا بتواند دوران نقاهتش را طی کند. آن زمان به دخترها اجازه نمی دادند تا به همراه نامزدشان به مسافرت بروند. امّا من به خاطر لزوم همراهی با عماد این غیرممکن را ممکن کرده و پدرم را راضی کردم. مجروحیت عماد شدید بود و نیاز به مراقبت یک پرستار داشت بنابراین من پرستارش شدم.

فرزند امّام

مادر

برای اولین بار در سال 1361 (1982 م.)، عماد موفق به دیدار با حضرت امّام(ره) شده بود. به همراه «سید محمدحسین فضل الله» خدمت ایشان رسیده و فقط توانسته بودند برای مدت ده دقیقه در حضور ایشان باشند. با این وجود از بعد از آن دیدار، سراسر شور و اشتیاق بود. روی پاهایش بند نمی شد. بی تابی اش از ترسیم تصاویر امّام خمینیبر روی دیوارها آغاز و تا کارهای بزرگی مثل فرماندهی عملیات های شهادت طلبانه پیش رفت.

دومین بار در سال 1362 (1983 م.) به خدمت حضرت امّام (ره) رسید. این بار توانسته بود برای مدت نیم ساعت در محضرشان باشد. در همین دیدار امّام (ره) به عماد فرموده بودند: «شما هم فرزند من هستید.» شنیدن چنین جمله ای از شخصیتی مانند امّام (ره) برای عماد و ما بزرگ ترین افتخار بود که هیچ افتخار دیگری با آن برابری نمی کند.

بعد از دومین دیدار با حضرت امّام (ره) و بازگشت به لبنان، یک شب

عماد از من پرسید: «می دانی امّام خمینی(ره) به چه کسانی اطمینان دارد؟» جواب دادم: «نه! به چه کسانی؟» گفت: «حزب الله!» آن زمان تشکیلات حزب الله با این نام در لبنان وجود نداشت. عماد می گفت در ایران مردمی که با امّام (ره) همراهی می کنند را حزب الله می نامند و امّام (ره)به آنان اطمینان دارد. بعدها معلوم شد که جوانان مؤمن لبنانی که برای دفاع از وطن و مبارزه با اسرائیل با هم متحد شده اند هم، اسم حزب الله را برای خودشان انتخاب کرده اند. نمی دانم عماد در این انتخاب نقش مستقیم داشته است یا خیر، امّا آن روزی که درباره حزب الله با من حرف زد را خوب به خاطر دارم.

اسیران زمان

سعید قاسمی، انیس نقاش

بعد از اسارت «احمد متوسلیان»⁽¹⁾

و سه دیپلمات دیگر ایرانی، عماد یکی از کسانی بود که با بی تابی و بی قراری اصرار داشت تا هنوز زمان

باقی است و «احمد» و سه عزیز دیگر دست فالانژها هستند و به اسرائیل منتقل نشده اند، با انجام یک عملیات گروگان گیری از دشمن، عملیات مبادله برای آزادی آن ها انجام شود.

خصوصاً اینکه مدتی قبل حادثه مشابهی در شهر «بعلبک» لبنان روی داده بود که طی آن دو تن از فرماندهان ایرانی به اسارت در آمده بودند. این اسرا از رزمندگان «لشکر 27 محمد رسول الله»، شهید «هاشمی» و یکی از دوستان ایشان بودند. 48 ساعت بعد از اسارت این دو نفر توسط فالانژها، عملیاتی توسط نیروهای حاج عماد انجام گرفت. در این عملیات، چند تن از فرماندهان فالانژها به اسارت در آمدند. فقط 12 ساعت بعد از اسارت چند فالانژیست، عملیات معاوضه انجام و دو اسیر ایرانی آزاد شدند. همین آقای «هاشمی» مدتی بعد از آزادی در بهمن ماه سال 1361 در عملیات «والفجر مقدماتی»⁽¹⁾

به شهادت رسید.

حاج عماد درباره موضوع اسارت «حاج احمد» و همراهانش هم مصر به انجام یک عملیات اسیرگیری و معاوضه اسرا بود. نگرانی عماد که دائماً آن را تکرار می کرد این بود که این فرصت طلایی بسیار کوتاه، خیلی زود از دست می رود و هرچه سریع تر و قبل از تحویل اسرا به اسرائیل، باید کاری کرد. او خود به عنوان یک فرد لبنانی به مختصات جغرافیایی محل اشراف داشت و می خواست با گروهش وارد عمل شود و صفر تا

صد عملیات گروگان گیری از فالانژها را خودشان انجام بدهند. امّا از این طرف اصرار بر مذاکره برای آزادی اسرای ایران بالا گرفته بود. عماد معتقد بود برای مذاکره هم باید با دست پر وارد عمل شد، تا وقتی که برگ برنده ای در دستمان نباشد مذارکات به نتیجه نخواهد رسید و اصرارِ صرف برای آزادسازی اسرا، راه به جایی نخواهد برد. امّا متأسفانه اجازه عملیات صادر نشد و دیپلماسی مذاکره در خصوص آزادسازی «متوسلیان» و همراهانش به کار گرفته شد. نتیجه این شد که امروز سی و چند و سال از اسارت «حاج احمد» می گذرد و دیگر دست کسی به جایی بند نیست.

فرماندهی از زیر زمین

ناهده مغنیه⁽¹⁾، انیس نقاش، سعید قاسمی، ابراهیم الامین و حسین شیخ الاسلامی⁽²⁾

تقریباً در پاییز سال 1361هجری شمسی (1982 م.) بود که عماد به همراه «علی دیب»⁽³⁾

و چند نفر دیگر از دوستانشان، شاخه نظامی حزب الله را تأسیس کردند. آن هم زمانی که زیر بیش ترین فشارها قرار داشتند. «علی دیب» با نام جهادی «ابوحسن خضر سلامه» از همان زمان که یکی از اعضای فتح بود، رفیق راه و همراه عماد در برنامه هایش بود. امّا بعد از جدایی از فتح در سال 1363 (1984م.) بود که به شکل رسمی به مقاومت اسلامی حزب الله لبنان پیوست و عملا بازوی راست حاج عماد

شد. عماد هسته اولیه حزب الله را با دوستان نزدیک، مؤمن و دلسوزی که شخصاً می شناخت پایه گذاری و آن را بر اساس همین اصول یعنی اطمینان، تدین و دغدغه مندی گسترش داد. از قوانین اولیه کار این بود که هرکسی نمی تواند وارد حزب الله شود، مگر بعد از بررسی ها، تحقیقات و حصول اطمینان همه جانبه درباره او. گروه های فلسطینی درست خلاف این روش عمل می کردند. شعار آن ها این بود که هر فلسطینی می تواند عضو فتح یا دیگر گروه های مبارز باشد. نگرش شان جذب بیش ترین تعداد اعضا بود، امّا این سهل انگاری تا آنجا پیش رفته بود که یکی از مقامّات اسرائیلی اعلام کرد: «من در هر یک از بخش های سازمان های فلسطینی به یک جاسوس نیاز داشتم امّا الان در هر بخش، سه تا چهار جاسوس دارم.»

درس گرفتن از اشتباهات فلسطینی ها و استفاده از تجربیات دیگر گروه های مبارز باعث شد تا عماد مغنیه از همان ابتدای تشکیل شاخه نظامی حزب الله، یک شبکه حفاظتی داخلی برای آن ایجاد کند. سیستمِ حفاظتی که توانست در برابر نفوذ دشمنان و سرویس های امنیتی و جاسوسی موفق عمل کند و امکان راه یابی مؤثر به لایه های داخلی خود را به دیگران ندهد. همین مسأله، یکی از اسنادی است که هوش و مدیریت قوی عماد مغنیه با آن ثابت می شود. در زمانی که شرایط اجتماعی و فرهنگی لبنان به گونه ای بود که شیعیان حتی نمی توانستند فکر تشکیل یک حزب یا گروه را در سر بپرورانند، توسط مغز متفکری به نام عماد مغنیه تشکیلاتی طراحی می شود که اسرائیل با همه نیروهای نظامی،

زرهی، پهبادی و جاسوس های بی شمار خود نمی تواند به آن نفوذ کند. بنای چنین ساختاری در کشوری که به بهشت جاسوس ها معروف شده است، حقیقتا یک شاهکار محسوب می شود. آجرهای ساخت ساختار پیچیده امنیتی حزب الله لبنان، توسط حاج عماد روی هم قرار گرفته است. بخش های امنیتی این حزب، از ابتدا از بخش نظامی جدا بود. شهید «مصطفی بدرالدین (سید ذو الفقار)» ابتدا مسئول نظامی حزب الله و حاج عماد اولین فرمانده بخش های امنیتی آن بود. بعد از مسأله اسارت «سید ذو الفقار»، این دو شاخه یکی شدند و هر دو تحت امر حاج عماد قرار گرفتند. برعکس «سید ذو الفقار» که جدیت از مهم ترین شاخصه های اخلاقی اش بود، حاج عماد اخلاق نرم و لطیفی داشت. البته «سید ذوالفقار» هم شخصیت بزرگ و تحسین برانگیزی داشت و مانندحاج عماد، تأثیر زیادی در پیشرفت اهداف حزب الله داشت. منتها هرکدام شیوه عمل مخصوص به خودشان را داشتند.

از بعد از رویارویی نیروهای مقاومت با اسرائیل که منجر به شکست صهیونیست ها شد، عماد به شدت تحت تعقیب قرار داشت. جوری که رفت و آمدهایش با تدابیر خاصی همراه بود. با این وجود حاضر به ترک جنوب نبود و می خواست همه تحولات را از نزدیک رصد و فعالیت های جهادی دوستانش را به شکل میدانی مدیریت کند. خود همین کار، نیاز به تمهیدات ویژه ای داشت. یکی از آن تمهیدات این بود که از زیر یک وان حمام، راهی به یک اتاق زیرزمینی درست کرده بودند. شب ها همان

جا با نیروهای مقاومت جلسه می گذاشت. تمام ارتباط هایشان هم کاَمَلاً مخفیانه بود. عماد چند ماه به همین شکل در منطقه اشغالی جنوب لبنان زندگی کرد امّا حاضر به دست برداشتن از مبارزه و یا حتی دورکاری نشد.

درواقع عماد هم مسئول طراحی و سازماندهی عملیات های نیروهای مقاومت بود و هم نقش پشتیبانی و سلاح رسانی به نیروهای فلسطینی که داوطلبانه برای مبارزه اعلام امّادگی می کردند را بر عهده داشت. یعنی هیچ وقت تک بعدی و یک جانبه نگر نبود.حتی وقتی در دهه 80 میلادی بین تعدادی از اردوگاه های فلسطینی و جنبش اَمَل تنشی شکل گرفت، تمام خطرات را به جان خرید تا با ایفای نقشی بسزا، از وخیم تر شدن اوضاع جلوگیری کند و هرچه سریعتر درگیری ها را خاتمه دهد.

در جریان امّاده سازی مقدمات عملیات استشهادی شهید «احمد قصیر»، من نه به عنوان خواهر عماد بلکه به عنوان کسی که نقش یکی از رابط ها را بازی می کردم، در جریان امور قرار داشتم. این مأموریتی بزرگی بود که از طرف عماد به من محول شده بود. البته نقش برادر کوچک مان «جهاد»، بیش تر از من بود. در واقع «جهاد» یکی از رابط های اصلیِ بین عماد و نیروهای مقاومت روی زمین به شمار می رفت. به واسطه همین رابطه ها، عماد در حالی با شمار زیادی از نیروها کار می کرد که آن ها حتی بار هم او را ندیده بودند. به قدری همه چیز دقیق برنامه ریزی می شد که با همین شیوه بزرگترین عملیات شهادت طلبانه مقاومت فرماندهی شد که به موجب آن، مقر فرماندهی اسرائیل واقع در شهر «صور» لبنان با اقدام شهادت طلبانه شهید «احمد قصیر» با خاک یکسان شد.

عملیات استشهادی احمد قصیر

شهید «احمد جعفر قصیر» در سال 1346 (1967 م.) در روستای «دیر قانون النهر» از توابع شهر «صور» لبنان به دنیا آمد. کمی بعد از تولد او، خانواده اش برای ادامه زندگی به عربستان کوچ کردند امّا سکونت شان در این کشور خیلی طولانی نشد. «احمد» تازه سه ساله شده بود که از عربستان به لیبی نقل مکان کردند. پدر «احمد» خانواده اش را از طریق فروش میوه و تره بار در مغازه کوچکش تأمین می کرد و «احمد» از سنین کودکی، همراه و یاری گر پدر در اداره امور مغازه بود. بعد از این که لیبی هم نتوانست آن ها را برای سکونت راضی کند، یک بار دیگر به عربستان بازگشتند. آن زمان تازه «احمد» به سن نوجوانی رسیده بود. طولی نکشید که خبر تجاوز اسرائیل به خاک لبنان منتشر شد. خانواده «قصیر» هم مثل تمام لبنانی هایی که در داخل یا خارج لبنان پیگیر اخبار جنگ بودند، هر روز اخبار تحولات کشورشان را پیگیری می کردند. سر انجام هفت ماه بعد از شروع این تجاوز، تصمیم گرفتند تا برای زندگی به خاکی که قلبشان

برای آن می تپید بازگردند. روح و فکر «احمد» به قدری از مورد تجاوز قرار گرفتن سرزمینش به دست صهیونیست ها آزرده شده بود که به محض ورود به لبنان، به فکر مقابله با متجاوزان افتاد. در اولین قدم دوره های آموزش نظامی را گذراند. سپس با جمعی از دوستانش گروه های پایداری محلی را تشکیل داد. زد و خوردهای کوچه به کوچه با نیروهای اسرائیلی، حمله و شبیخون به پایگاه های نظامیان صهیونیست از جمله فعالیت های روزانه احمد و دوستانش بود. با این وجود خیلی زود دریافتند که با چند درگیری کوچک نمی توان دشمن اسرائیلی را از لبنان بیرون کرد. به این ترتیب درصدد پیدا کردن راهی موثرتر برای مبارزه با دشمن صهیونیستی برآمدند. نهایتاً «احمد» از طریق یکی از دوستانش با مقاومت حزب الله آغاز شد و خیلی زود به عضویت این گروه درآمد. زمان زیادی از عضویتش در حزب الله نگذشته بود که بر اساس طرح اولیه شخصی اش، پیشنهاد انجام یک عملیات استشهادی را مطرح کرد.

موضوع اجرایی کردن عملیات استشهادی از طرح های جدیدی بود که با توجه به شمار بالای داوطلبان انجام آن، حزب الله قصد سرمایه گذاری عملیاتی روی آن را داشت. در حقیقت از مدتی قبل این فکر به ذهن بعضی از نیروها رسیده بود که شاید بتوان با عملیات های استشهادی، ضربات سخت تری به پیکره دشمن صهیونیستی وارد کرد. امّا در فرض این مسأله جای تردید وجود داشت. مسأله این جا بود که نمی دانستند که آیا چنین عملیاتی از نظر شرعی بی اشکال است و نوعی خودکشی به شمار نمی رود؟

با مخابره خبر شهادت شهید «حسین فهمیده» از ایران به لبنان، جواب سوال هم مشخص شد. نوع شهادت این نوجوان سیزده ساله ایرانی که امّام خمینی(ره) او را به عنوان رهبر خود معرفی کرده بود، به تردید ها خاتمه می داد. بعد از این که درباره کم و کیف خبر و نظر حضرت امّام(ره)درباره این نوع شهادت جویا شدند، به این پاسخ رسیدند که از آن جا که عملیات استشهادی نه با هدف نابودی شخص استشهادی، که با هدف از میان برداشتن دشمن انجام می گیرد، به منزله خودکشی به حساب نمی آید. در واقع نیروی استشهادی نه با نیت مرگ خود، که با نیت از میان برداشتن دشمنِ نظامی متجاوز وارد میدان می شود. میدانی که ممکن است زمینه ساز شهادت خود او هم بشود.

با برطرف شدن مسأله مجوز شرعی انجام عملیات استشهادی، طرح «احمد» توسط حزب الله تصویب شد. قرار بر این شد که مقدمات کار توسط فرماندهان میدانی حزب الله فراهم شود و «احمد» مجری آن باشد. طراحی این عملیات دقیق، توسط شخص حاج عماد انجام گرفت. وقتی طرح کاَمَل عملیات به «احمد» عرضه شد، حسابی از آن استقبال کرد امّا برای اجرایی کردن آن یک شرط گذاشت. شرطش این بود که روز و ساعت اجرای عملیات باید توسط خود او انتخاب شود. با پذیرفته شدن شرط او، مراحل امّاده سازی ماشین آغاز شد.

بعد از امّاده شدن ماشین دیگر کاری نمانده بود. فقط باید روز انجام عملیات تعیین می شد. «احمد» سه روز متوالی برای انجام عملیات

استخاره گرفت و هر سه بار استخار بد آمد. تعلل او در انجام عملیات، باعث شد تا فرماندهان با در نظر گرفتن این فرض که ممکن است «احمد» برای انجام عملیات مردد شده باشد، اجرای عملیات را به یکی از دوستان نزدیک او واگذار کنند. امّا «احمد» که ذره ای تردید در دلش نداشت با تمام وجود مقابل این تصمیم ایستاد و با یادآوری این نکته که از ابتدا قرارشان بر این بوده که روز عملیات توسط خود او تعیین شود، اجازه اجرای عملیات توسط دیگران را نداد. با این وجود برای این که خیال خودش را راحت کند که ممکن نیست بدون اطلاع او، فرد دیگری عازم عملیات شود این مسأله را مستمسک قرار داد که ماشینیی که برای عملیات امّاده شده است، متعلق به پدر اوست و فقط او که مالک قانونی ماشینست، حق اجرای عملیات را دارد.

بالاخره در سحرگاه بارانی روز 20 آبان ماه 1361 (11 نوامبر 1982م.) استخاره «احمد» برای انجام عملیات خوب آمد. در نتیجه او بعد از نماز صبح سوار پژوی 504 خود شد و با خروج از زادگاه پدری اش «دیر قانون النهر»، به سمت صور حرکت کرد. یکی از شاهدان عینی ماجرا تعریف می کند که بین ساعت شش و نیم تا هفت صبح ماشینی «احمد» چندین بار طول خیابان را طی کرده و دوباره باز گشته است. اگرچه این رفت و آمدها برای شاهد بی خبر از افکار بلند او، بی معنی به نظر می رسیده است امّا حقیقت ماجرا این بود که در آن ساعت هر لحظه بر شدت باران افزوده می شد و همین موضوع صهیونیست هایی که خارج از ساختمان بودند را

وادار می کرد تا برای در امّان ماندن از باران به داخل ساختمانِ هشت طبقه محل استقرار خود بروند. در نتیجه «احمد» که متوجه شدت گرفتن لحظه به لحظه باران شده و از این رو به خوبی معنای استخارهِ خوب صبح بارانی را درک کرده بود، می خواست تا با این رفت و آمدها زمان انجام عملیات را به تاخیر بیندازد تا تعداد بیش تری از نظامیان اشغالگر وارد ساختمان شوند. نهایتاً وقتی مطمئن شد که اکثر قریب به اتفاق صهیونیست ها به ساختمان پناه برده اند، ماشین را به حرکت در آورد و خود را با آخرین سرعت به طبقه اول ساختمان فرماندهان نظامی ارتش رژیم صهیونیستی کوبید. به دنبال این برخورد صدای مهیبی بلند و با یک انفجار عظیم، تمام ساختمان در عرض چند ثانیه به تلی از خاکستر تبدیل شد.

در این عملیات استشهادی که در میان بهت و حیرت صهیونیست ها، به ویژه قصاب معروف آنها «آریل شارون»⁽¹⁾به اجرا گذاشته شد، 151

صهیونیست به هلاکت رسیدند. تعداد زیادی از کشته شدگان، از درجه داران و فرماندهان برجسته رژیم اشغالگر بودند. اجساد 10 نفر از آن ها بر اثر انفجار، کاَمَلا از بین رفته بود. مقامّات رژیم صهیونیستی برای این که به نوعی فاجعه ای که گریبان گیرشان شده بود را توجیه کنند، ابتدا متحیرانه به ارائه تحلیل های نظامی بی اساس پرداختند. امّا در نهایت این روز را به عنوان روز اندوه در سرزمین های اشغالی نام گذاری کرده و شکست نظامی_اطلاعاتی شان را پذیرفتند.

به این ترتیب اولین و بزرگترین عملیات استشهادی مقاومت اسلامی علیه رژیم صهیونیستی با موفقیت انجام گرفت. سه سال بعد از آن روز، دبیر کل حزب الله، «سید حسن نصرالله»⁽¹⁾،

در گردهمایی عظیم شهر صیدا به تشریح ابعاد گسترده این عملیات پرداخت و برای اولین بار هویت عاَمَل استشهادی آن را فاش ساخت. در آن سخنرانی «احمد قصیر» توسط «سید حسن نصرالله» ملقب به لقب «امیر الاستشهادیون» (امیر شهادتطلبان) شد. هم چنین این روز توسط «سید مقاومت» به عنوان «روز شهید» نام گذاری گردید.

تعدادی دیگر از عملیات های استشهادی طراحی و انجام گرفته توسط حزب الله لبنان:

حسن قصیر 7/2/1985 م. مکان: البرج الشمالی. نتیجه: 15 کشته و 50 زخمی

عامر کلاکش (ابوزینب) 11/3/1985 م. مکان: شهرک المطله. نتیجه: 70 کشته و 14 زخمی

هیثم دبوق 19/8/1988 م. مکان: راه مرجعیون. نتیجه: 30کشته و زخمی

عبدالله عطوی 19/10/1988 م. مکان: بوابه فاطمه. نتیجه: 43 کشته و زخمی

اسعد برو 9/8/1989 م. مکان: راه القلیعه – مرجعیون. نتیجه: 20 کشته و زخمی

ابراهیم ضاهر 21/9/1992 م. مکان: نزدیک نبطیه. نتیجه: 25 کشته و زخمی

علی صفی الدین 13/4/1994 م. مکان: دیر قانون النهر. نتیجه: انفجار دو نفربر و 10زخمی

صلاح غندور 25/4/1995 م. مکان: بنت جبیل. نتیجه: 20 کشته و زخمی

بلال اخرس 10/6/1996 م. مکان: الدبشه. نتیجه: 12 کشته و 15 زخمی

علی اشمر 20/3/1996 م. مکان: مثلث العدیسه. نتیجه: کشته شدن چند تن

عمار حمود 30/12/1999 م. مکان: راه القلیعه. نتیجه: 15 کشته و زخمی

سرکشی با ظاهری مبدل

شیخ ماهر حمود⁽¹⁾هرکس از همان لحظه اول که با او آشنا می شد، می فهمید که شخصیت متفاوتی دارد. به راحتی می شد یقین پیدا کرد که چیزی بیش تر و عمیق تر از آن لبخند محبت آمیز و برخورد ملاطفت آمیز در درونش در جریان است. اولین دیدار ما هم به همین شکل بود. سال 1361 (1981 م.) بود که برای اولین بار او را در صیدا ملاقات کردم. در واقع در پاسخ به دعوت ما از او برای یک سخنرانی تحت عنوان «وظیفه مسلمان در آخرین بهار قرن بیست و یکم» به همراه «سیدمحمد حسین فضل الله» به صیدا آمده بود.

مراسم در طبقه چهارم کاخ شهرداری برگزار می شد. سالن پر از جمعیت بود. عماد در کنار پنجره نشسته بود و از طریق آن به میدان اصلی شهر نگاه می کرد. دسته سلاحش آشکارا روی کمرش دیده می شد. با وجودی که از

آن پنجره منظره ساحل و دریا هم دیده می شد، امّا لازم نبود به ما بگوید چیزی که ذهنش را مشغول کرده این منظره جذاب نیست! دغدغه او مسائل امنیتی بود. در این زمینه استعداد فوق العادهای داشت. ما از نگاه ثابتش که از قاب پنجره به بیرون دوخته شده بود، متوجه همه این چیزها می شدیم. آموزش هایی که اوایل در فتح و بعدها توسط گروه های وابسته به جمهوری اسلامی ایران دیده بود، آموزش های محدودی بودند. عاَمَل اصلی دستاوردهای امنیتی و نظارتی که داشت، از توانایی اش در پرورش اطلاعات و تلاش شخصی اش سرچشمه گرفته بود که همه اینها موهبت الهی بود. حقیقتا از فهم و گیرای بالایی برخوردار بود.

شش سال بعد در خانه ای در صیدا مجدداً با هم ملاقات کردیم. صبح بود. به همراه یکی از دوستانش که مسئول سازمانی محلی بود به دیدنم آمده بود. خودم «فول» (نوعی صبحانه لبنانی) درست کردم تا با بخوردیم. حاج عماد از این شاکی بود که آب غذا زیاد شده و باید می گذاشتم تا کشیده شود. با وجود عمق افکار و اهداف عظیمش، همیشه همین قدر معمولی رفتار می کرد. در فاصله این دیدار بعضی نکاتی را درباره پنجره ای که زیر آن نشسته بودیم، برایم توضیح داد. پنجره ای که حتی مشرف به ما نبود، با این وجود او نکات امنیتی بسیار و دقیقی درباره آن بیان کرد. تازه متوجه نوع و تفاوت نگاهش شدم.

یک بار دیگر هم در بحبوجه طوفان فتنه هایی که کشور را درگیر کرده بود، با یک لباس مندرس و دمپایی به دفتر آمد تا سری به بچه ها بزند و ببیند

که آن ها امّاده مبارزه و دفاع هستند یا نه. خوب ظاهرش را تغییر داده بود!

بعد از این اگرچه شرایط امنیتی اش اجازه نمی داد تا باز هم با هم دیدار داشته باشیم امّا بچه هایی که مشغول پاسداری و مسائل حفاظتی بودند را سراغم می فرستاد، سلام می رساند و پیغام میداد: «درست است که به دیدنتان نمی آیم امّا پیگیر امور هستم.» بیش از این هم از او توقع نداشتم. می دانستم که او یکی از افراد اصلی است.

همیشه غایب

مادر

عماد در سال 1361 هجری شمسی (1982 م.) با دختری که به همسری برگزیده بود ازدواج کرد. آن زمان حاج عماد تقریبا ۲۰ ساله بود و همسرش بیش تر از 16 سال نداشت. شروع زندگی مشترکشان در خانه ای مستقل نبود، بلکه در یکی از اتاق های خانه ما زندگی شان را شروع کردند. به خاطر کوچک بودن فضایشان، بالکن را با شیشه پوشاندند تا با تبدیل آن به اتاق، جایشان بزرگ تر شود. البته فقط چند هفته ساکن آن اتاق بودند. خیلی زود وسایل شان را جمع کردند و به ایران رفتند. عماد قصد داشت تا به لبنانی هایی که در زمان جنگ تحمیلی عراق با ایران در کنار رزمندگان ایرانی می جنگیدند، ملحق شود.

به همین دلیل لبنان را به مقصد ایران ترک کردند. بعد از رسیدن به تهران، خانه کوچکی اجاره کرد، همسرش را در آن مستقر ساخت و خود غرق فعالیت هایش شد.

خانه ای که در ایران تهیه کرده بودند و مدت ها در آن زندگی کردند،

خانه ای محقر و ساده بود. عماد مشغول فعالیت هایش بود و همسرش در غیاب او، بیش تر وقت ها در خانه تنها بود. امّا به خاطر او تنهایی، دوری و تمام سختی ها را تحمل می کرد. نهایتا بعد از این که سعده اولین فرزندشان را باردار شد، به لبنان و همان اتاق خانه ما بازگشت. حدود یک ماه بعد از او، به دنبال تجاوز اسرائیل به کشور، عماد هم به لبنان بازگشت. با این وجود رفت و آمدهایشان به ایران هیچ وقت قطع نشد.

اولین فرزندشان فاطمه، کمی بعد و در همان سال به دنیا آمد. زندگی شان در خانه ما در کمال سادگی ادامه داشت تا بالاخره در منطقه «برج البرجنه» منزل مستقلی تهیه کردند. امّا زندگی در آن خانه هم خیلی طولانی نشد. مصطفی دومین فرزندشان هنوز یک ساله نشده بود که برای ادامه زندگی به قلب ساختمان مرکزی حزب الله نقل مکان کردند. از آن زمان تا سال ها بعد به دلیل مسائل امنیتی محل زندگی عماد، «سعده» و بچه های شان، دو اتاق در وسط یک مرکز نظامی بود. با گذشت زمان شرایط از این هم سخت تر شد. از آن جا که عماد از طرف سرویس های جاسوسی- اطلاعاتی چندین کشور تحت تعقیب بود، دیگر نمی توانست در یک جا بماند. دائم در حال نقل مکان بودند. زندگی شان یک زندگی عادی نبود. ما نیز زیاد او را نمی دیدیم، تا جایی که یک بار یک سال کاَمَل او را ندیدم.

در چنین شرایطی، همسرش نقش مهمی در زندگی او داشت. همیشه پشتوانه اش و در نیمی از راهی که او طی کرد، همراهش بود. سر همین

چیزها بود که عماد می گفت:«اگر سعده نبود من نمی توانستم این مسیر را بروم.» شرایط سخت او بر زندگی خانوادگی اش سایه می انداخت و برای همسر و فرزندانش هم مشکلاتی درست می کرد. بچه ها پدرشان را برای مدت های طولانی نمی دیدند. طبیعی بود که بهانه می گرفتند. تازه بزرگ تر که شدند ملاقات هایشان با او بیش تر شد. آن هم ملاقات هایی که همیشه بستگی به اوضاع و شرایط داشت.

در تمام این سختی ها همسر عماد کمک حال و همراه او بود. در واقع او هم خودش شرایط عماد را درک و با او همراهی می کرد و هم بچه ها را به گونه ای تربیت کرد که آن ها می توانستند دوری پدرشان را تحمل کنند. بدون شک بخش زیادی از آنچه عماد موفق به انجام آن شد، بدون همراهی همسرش میسر نمی شد.

عماد را انتخاب کردم

سعده بدرالدین

به خاطر طوفان اتفاقاتی که هر روز لبنان را درگیر خودش می کرد، در مورد ازدواج خیلی سریع تصمیم گرفتیم. آنقدر سریع که نتوانستیم جشن ازدواج بگیریم. من حتی مثل بقیه عروس ها، لباس سفید هم نپوشیدم. بعد از ازدواج هم بلافاصله به تهران سفر کردیم. همه چیز با سرعت و پشت سر هم اتفاق می افتاد. به تهران که رسیدیم، شیخ «علی کورانی» در خانه خودش از ما استقبال کرد. درست از فردای آن روز عماد مجبور شد مشغول کارهایش شود. وقتی می رفت، حتی زمانی برای برگشتنش تعیین نمی کرد تا بتوانم حساب آن را داشته باشم. از همان زمان فهمیدم عماد زیاد سفر خواهد کرد و من همیشه در انتظار خواهم ماند.

فردای روز رسیدنمان به تهران، برادرم برای حصول اطمینان درباره اوضاع و احوالم به دیدنم آمد. نامه ضبط شده مادر و خواهرم را هم برایم آورده بود. آن موقع مرسوم بود که پیام هایمان را به جای مکتوب کردن به شکل نامه، روی نوار کاست ضبط می کردیم. در آن نوار مادر و خواهرهایم

از احوالم، شکل خانه ام و جاهایی که دیده بودم سؤال می پرسیدند. همان طور که به نوار گوش می دادم دردمندانه گریه می کردم. از خودم می پرسیدم به آن ها چه بگویم و چطور احوالم را برای آنها توصیف کنم؟ نه جایی رفته بودم و نه تنهایی ام قابل شرح بود. خیلی نگران این بودم که به آن ها چه بگویم که باعث ناراحتی شان نشود. هرچه فکر می کردم که چه رفتاری باید بکنم به نتیجه ای نمی رسیدم.

وقت خواب بالاخره سراغ چمدانم که همان طور دست نخورده باقی مانده بود، رفتم. در چمدان را که باز کردم، نگاهم افتاد به کتابی که قبل از سفر از یکی از نزدیکانم امّانت گرفته بودم. کتاب «نفحات محمدیه» شیخ «محمد جواد مغنیه» بود. کتاب را باز کردم و به صورت اتفاقی حدیثی از پیامبر خواندم که در جواب سؤال یکی از صحابه دربار بهترین زنان فرموده بود: «بهترین زنان کسی است که بارور، با محبت، در برابر همسرش افتاده و نزد خانواده اش سربلند باشد.» هنوز متن این حدیث را حفظم. چیزی از حدیثی که خواند بودم نفهمیدم. به پایین صفحه نگاه کردم و توضیح «شیخ محمد جواد» در باره آن را پیدا کردم. نوشته بود:«زنی نزد خانواده سربلند است که بر سختی ها شکیبا باشد و شکایتی نکند.» کتاب را بستم و همانجا تصمیم خودم را گرفتم. رفتم یک نوار برداشتم تا برای خانواده ام از شکل و شمایل خانه مان تعریف کنم. از اطلاعاتی که خودم داشتم هم استفاده کردم تا درباره جاهایی که دیده بودم برایشان توضیح بدهم. آن زمان یکی از گزینه های پیش روی من این بود که با برادرم به لبنان برگردم، ولی من تصمیم گرفتم با عماد بمانم.

شهید رمضان

مادر

پسر کوچکم «جهاد» دست راست برادرش عماد بود. عماد خیلی به او اعتماد داشت و به آینده اش امیدوار بود. رابطه عماد و «جهاد» رابطه ویژهای بود. عماد برای برادر کوچکش آرزوهای زیادی داشت. اوایلِ تشکیل گروه های مقاومت، جهاد برای مبارزانی که در جنوب بودند، سلاح می برد و رابط عماد با نیروهای مقاومت بود. تا این که به خاطر همین فعالیت ها، نام او هم در فهرست افراد تحت تعقیب اسرائیل قرار گرفت. از آن زمان دیگر نتوانست به جنوب برود.

روز 21 خرداد ماه سال 1363 ( 11 ژوئن 1984م.) منزل «سید محمد حسین فضل الله» در منطقه «بئرالعبد» در «ضاحیه» مورد هجوم توپ خانه ای دشمن قرار گرفت. ماه رمضان بود. «جهاد» به سرعت خودش را به آن جا رساند. چیزی نگذشت که خبر آوردند در جریان تلاش برای بیرون آوردن اجساد و نجات مجروحان به شهادت رسیده است. در حوادث آن روز، به جز «جهاد» بیش از 80 غیرنظامی که بیش تر آنان را زنان و کودکان

تشکیل می دادند قربانی شدند.

عماد خود مسئولیت پیگیری اتفاقاتی که منجر به شهادت «جهاد» شده بود را برعهده گرفت. در نهایت در سال 1364 (1985 م.) توانست هویت واقعی مزدوران امنیتی آمریکایی که عملیات انفجار «بئرالعبد» را اجرا کرده بودند، افشا کند.

حفظ رابطه با فرزند به شهادت رسیده را بعد از شهادت «جهاد» یاد گرفتم. از آن عصر جمعه ای که جهاد ثابت کرد صدایم را شنیده است. آن روز می خواستم دعای سمات بخوانم ولی عینکم را گم کرده بودم.

هرچه می گشتم پیدایش نمی کردم. آخر سر نا امید از پیدا کردن عینکم، با ناراحتی به اتاق خوابم رفتم. روی میز اتاق عکسی از جهاد بود. با دیدن عکس از روی درماندگی شروع به صحبت با عکس او کردم و گفتم:« می خواهم دعا بخوانم و عینکم را پیدا نمی کنم. چه کار کنم؟» کمی کنار عکس نشستم و درد دل کردم. بعد از اتاق بیرون آمدم. لحظه ای بعد صدایی شنیدم. صدایی شبیه روی زمین افتادن چیزی. به اتاق برگشتم و دیدم عکس جهاد سر خورده و از روی میز افتاده است. فکر کردم حتماً قاب عکس شکسته، امّا وقتی آن را برداشتم دیدم که سالم مانده و فقط از روی میز افتاده است. وقتی خواستم عکس را مجدداً روی میز بگذارم ، متوجه عینکم شدم که همان جا کنار قاب عکس بود. پیش از این آن را ندیده بودم. به همین سادگی به من ثابت شد که جهاد هم صدایم را شنیده است و هم جوابم را داده است.

نگه دار ... نگه دار

یکی از دوستان و همرزمان شهید

سال 1364 بود که با عماد در تهران زندگی می کردیم. خانه ای در زیر پل حافظ داشتیم. محل کارمان هم پادگان امّام حسین (ع) (بالای فلکه چهارم تهرانپارس – دانشگاه امّام حسین (ع) فعلی) بود. آن جا تعدادی نیروهای لبنانی را آموزش می دادیم. عصر یکی از روزها، سوار بر ماشین پیکانم داشتم از در پادگان خارج می شدم که عماد را دیدم. قدم زنان داشت از پادگان بیرون می رفت. ایستادم و با او سلام و احوال پرسی کردم. پرسید که به خانه می روم؟ وقتی جواب مثبت دادم، سوار شد تا با هم برویم.

در راه درباره وضعیت آموزش نیروها حرف می زدیم. نزدیک میدان امّام حسین (ع) بودیم و صحبت هایمان گل انداخته بود که یک دفعه عماد مکثی کرد و با تعجب گفت: « ای وای ... من صبح با ماشین رفتم پادگان!»

زدم زیر خنده. صبح با ماشین رفته بود پادگان امّا یادش رفته بود و برای بازگشت همراه من شده بود. امّا ظاهرا مشکل فقط این فراموش کاری نبود. چون ناگهان داد زد:« نگه دار ... نگه دار!»

گفتم: "خب مسئله ای نیست که. ماشینت توی پارکینگ پادگانه. فردا صبح هم با هم می ریم اون جا."

با اصرار گفت: "نه، نه! زود وایسا ... باید سریع برگردم پادگان."

با تعجب پرسیدم: " چیز تو ماشین جا گذاشتی میخوای بری بیاری؟"

خنده ای کرد و گفت:«آره، من صبح با خانمم رفتم پادگان. بهش گفتم توی ماشین بمون، من الان برمی گردم. ولی وقتی رفتم توی پادگان، اون قدر سرم شلوغ شد که اصلا یادم رفت خانمم دم در منتظرمه."

خنده ام بیش تر شد. بنده خدا خانمش از صبح تا غروب توی ماشین مانده و عماد فراموش کرده بود. وقتی وایسادم، گفت:«نخند! ... خب یادم رفت با هم رفته بودیم پادگان»

بعد هم پیاده شد، یک ماشین دربست گرفت تا به پادگان برود و همسر و ماشینش را با خود بیاورد.

دست پخت سید حسن و حاج عماد

حسین شیخ الاسلامی، نیکلاس بلانفورد و بخش هایی از بیانیه سید حسن نصرالله

حوادثی که یکی بعد از دیگری لبنان را درگیر خودش می کرد، خیلی زود به افراد متعهد ثابت کرد که «اَمَل» از آن چارچوب و برنامه ای که مؤسسش «امّام موسی صدر» برای آن برنامه ریزی کرده بود فاصله گرفته است. در طرف مقابل حزب الله لبنان در گیر و دار شریف ترین و مردانه ترین کارزارها به عنوان یک جریان اصیل اسلامی که متعهد به رهبری امّام خمینی، مؤمن به ولایت فقیه و معتقد به خط مشی رهبر انقلاب اسلامی ایران بود، تشکیل یافت. حزب الله لبنان شعارهایی انقلابی و روشن سرداد و در عمل، شعارهای خود را عملیاتی کرد. از این رو کم کم پیشرفت نمود و گسترش یافت و پیدا کردن پایگاهی عمیق در میان مردم، به شکل یک خطر عمده و بزرگ برای آمریکا، اسرائیل و مستکبرین در لبنان و کل منطقه درآمد که تمام برنامه های استعماری آنان را تهدید