مشخصات کتاب

105/6/1

واکسن و طرح جایگزین

محورهای جلسه

روش تحقیق نظریه" فقهی ایمنی" چیست؟.1

2.نقش اعضاء مختلف بدن در ایجاد سلامت به چه میزان است؟

3.ساختار اشیاء تقویت کننده ایمنی بدن کدام است؟

4.در بدن انسان چند نوع الگوی ایمنی وجود دارد؟

5.چگونه با سایر مصادیق خوف و خطر در زندگی مواجه شویم؟

6.نظریه فقهی ایمنی را چگونه در جامعه محقق کنیم؟

شورای راهبردی

الگوی پیشرفت اسلامی

10شهریور ماه 1400

شهر مبارک قم

اشاره

«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ»

وَ کَأَیِّنْ مِنْ نَبِی قَاتَلَ مَعَهُ رَبَّبُونَ کَثیرٌ فَما وَهَنُوا لِما أَصَابَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ مَا ضَعْفُوا وَ مَا اسْتَکَانُوا وَ اللَّهُ یُحِبُّ الصَّابِرِینَ

سوره مبارکه آل عمران، آیه ۱۴۶

و چه بسیار از پیامبرانی که مردان الهی فراوانی به همراه آنان ،جنگیدند، پس در مقابل آنچه در راه خدا به آنان رسید سستی نکردند و ناتوان نشدند و سر تسلیم و ذلت فرود نیاوردند؛ و خدا شکیبایان را دوست دارد.

شناسنامه

متن پیشرو (ویرایش اول) صد و پنجمین مکتوب از نوع ششم محصولات مرتبط با نقشه الگوی پیشرفت اسلامی (پیاده فوری) است. محتوای این محصول، متن پیاده شده گفتگوی حجت الاسلام والمسلمین علی کشوری (دبیر شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی با موضوع واکسن و طرح جایگزین در جمع برخی از پزشکان پژوهشگران و فعالان طب اسلامی در تاریخ سه شنبه ۱۵ تیرماه ۱٤۰۰ در شهر مبارک ،قم، مسجد مقدس جمکران، پلاک ۳۱۳ برگزار شده است پیشنهاد میشود این جزوه در قطع رحلی به انتشار برسد.

عکس

فهرست مطالب:

1/1. وجود ناکارآمدی های فراوانِ وزارت بهداشت؛ علت برگزاری این جلسه جهت همفکری با دوستان وزارت بهداشت. 1

1/1/1. عواقب خطرناک اجرای سیاست کنترل جمعیت؛ یکی از مصادیق ناکارآمدی وزارت بهداشت. 2

2/1/1. تراریخته شدنِ اکثر غذای مردم ایران؛ یکی دیگر از مصادیق ناکارآمدی وزارت بهداشت. 2

3/1/1. افزایش بیماری های قلبی و عروقی؛ یکی دیگر از مصادیق ناکارآمدی وزارت بهداشت. 3

2/1. تبیین اجمالی سرفصل ها و سوالات شش گانه مطرح در جلسه. 4

1/2. تکیه بر گزاره های مبتنی بر اشراف؛ اولین ویژگی روش تحقیقِ"نظریه فقهی ایمنی". 6

1/1/2. تکیه بر گزاره های حدس محور؛ اولین اشکالِ روش تحقیق موجود .6

1/1/1/2. به وجودآمدنِ تالی فاسدهای فراوان در تمدن مدرنیته؛ نتیجه تکیه بر گزاره های حدس محور .7

2/1/1/2. تفاوت در روش تحقیق؛ اصلی ترین تفاوت طب اسلامی با طب مدرن. 8

2/2. توجه به وحدت ترکیبی اشیاء؛ دومین ویژگی روش تحقیقِ "نظریه فقهی ایمنی". 8

1/2/2. حیث محور بودن؛ دومین اشکالِ روش تحقیق موجود .8

3/2. امکان استفاده از تجربه؛ یکی دیگر از ویژگی های روش تحقیقِ "نظریه فقهی ایمنی" .10

1/3/2. مُکمّل الدلاله بودنِ تجربه در تجربه دینی و اصالت داشتنِ تجربه در تجربه پوزیتویستی؛ تفاوت تجربه دینی با تجربه پوزیتویستی. 10

1/3. قلب؛ مهم ترین عضو موثر بر سلامت از نظر آیات و روایات.12

2/3. اعضاء موثر بر طبایع چهارگانه؛ دومین سطح از اعضاء موثر بر سلامت از نظر آیات و روایات. 14

1/2/3. عروق و معده؛ دو عضو از اعضاء موثر بر طبایع چهارگانه. 16

3/3. سایر اعضاء بدن؛ سومین سطح از اعضاء موثر بر سلامت از نظر آیات و روایات. 16

1/4. بیان خاصیت نهایی اشیاء در نوزده گروه؛ ساختار اشیاء تقویت کننده ایمنی بدن. 16

1/1/4. گروه اشیاء پایه و تاثیر آنها بر سلامت؛ اولین بحث از ساختار اشیاء تقویت کننده بدن. 17

2/1/4. گروه اشیاء ظرف مکان و تاثیر آنها بر سلامت؛ دومین بحث از ساختار اشیاء تقویت کننده بدن. 19

3/1/4. گروه اشیاء ظرف زمان و تاثیر آنها بر سلامت؛ سومین بحث از ساختار اشیاء تقویت کننده بدن. 19

4/1/4. گروه اشیاء مرتبط با آب و تاثیر آنها بر سلامت؛ چهارمین بحث از ساختار اشیاء تقویت کننده بدن. 21

5/1/4. گروه اشیاء مرتبط با آتش و تاثیر آنها بر سلامت؛ پنجمین بحث از ساختار اشیاء تقویت کننده بدن. 22

6/1/4. گروه اشیاء مرتبط با باد و تاثیر آنها بر سلامت؛ ششمین بحث از ساختار اشیاء تقویت کننده بدن. 23

7/1/4. گروه اشیاء مرتبط با کوه و تاثیر آنها بر سلامت؛ هفتمین بحث از ساختار اشیاء تقویت کننده بدن. 24

8/1/4. گروه حیوانات و تاثیر آنها بر سلامت؛ هشتمین بحث از ساختار اشیاء تقویت کننده بدن. 24

9/1/4. گروه پرندگان و تاثیر آنها بر سلامت؛ نهمین بحث از ساختار اشیاء تقویت کننده بدن. 25

2/4. شناخت یا عدم شناخت ساختار اشیاء تقویت کننده ایمنی بدن؛ تاثیرگذار بر انتخاب نوع الگوی ایمنی. 27

1/5. تلفیق گزارش های مربوط به اعضاء موثر بر سلامت و گزارش های مربوط به اشیاء تقویت کننده ایمنی؛ روش طراحی الگوی های سه گانه ایمنی. 28

1/1/5. الگوی ایمنیِ "قلب" ؛ اولین الگوی ایمنی. 28

2/1/5. الگوی ایمنیِ "طبایع چهارگانه" ؛ دومین الگوی ایمنی. 28

3/1/5. الگوهای ایمنی "عضوپایه" ؛ سومین الگوی ایمنی. 28

2/5. نمونههایی از الگوی ایمنیِ "طبایع چهارگانه" : 28

1/2/5. انار سورانی، خرمای نارس پخته، بنفشه و کاسنی؛ نمونه ای از الگوی ایمنی برای تمام طبایع چهارگانه. 28

2/2/5. خوردن بادمجان؛ نمونه ای از الگوی ایمنی برای طبیعت سوداء. 29

3/2/5. شانه زدنِ سر؛ نمونه ای از الگوی ایمنی برای طبیعت بلغم. 29

4/2/5. خوردن سرکه؛ نمونه ای از الگوی ایمنی برای طبیعت سوداء و صفراء. 30

3/5. نمونه هایی از الگوهای ایمنی "عضوپایه" : 30

1/3/5. خوردن زردک؛ نمونه ای از الگوی ایمنی برای بیماری قولنج و بواسیر. 30

2/3/5. گرفتن ناخن و شارب؛ نمونه ای از الگوی ایمنی

برای پوست.31

3/3/5. سُرمه کشیدن هنگام خواب؛ نمونه ای از الگوی ایمنی برای آبریزش چشم. 31

4/3/5. شستن سر با خطمی؛ نمونه ای از الگوی ایمنی برای سردرد. 32

5/3/5. حناء بعد از نوره؛ نمونه ای دیگر از الگوی ایمنی برای پوست. 32

6/3/5. پوشیدن کفش خفّ؛ نمونه ای از الگوی ایمنی برای بیماری سل. 32

4/5. ایجاد ایمنی با مدل های متنوع اعم از اقدامات خوراکی، بهداشتی و... (بدون نیاز به تزریق)؛ ویژگی الگوهای سه گانه ایمنی.33

1/6. مصادیق هفت گانه خوف و خطر در زندگی: .34

1/1/6. خطر روابط انسانی سوء؛ اولین مصداق از مصادیق خوف و خطر در زندگی. 34

2/1/6. خطر تحلیل و علم غلط و کوردلی؛ دومین مصداق از مصادیق خوف و خطر در زندگی. 34

3/1/6. خطر عاقبت سوء و بدبخت شدن؛ سومین مصداق از مصادیق خوف و خطر در زندگی. 34

4/1/6. خطر غم و غصه؛ چهارمین مصداق از مصادیق خوف و خطر در زندگی. 34

5/1/6. خطر فقر و محرومیت، خطر وحوش و حیوانات موذی و مرگ های ناگهانی؛ سه مصداق دیگر از مصادیق خوف و خطر در زندگی. 34

2/6. اهلبیت (علیهم السلام)؛ راه حل ایمنی از مصادیق هفت گانه خوف و خطر در زندگی. 35

1/2/6. ارائه راه حل برای ایمنی از تمام مصادیق خوف و خطر توسط اهلبیت (علیهم السلام) ؛ معنای ایمنی بخش بودنِ اهلبیت (علیهم السلام) در مقابل مصادیق خوف و خطر. 35

2/2/6. فهرست کتاب فقهی ایمنی؛ نقطه آغاز تفاهم با مردم دنیا و بهترین راه برای اثبات حقانیت اهلبیت (علیهم السلام) در سطح جهانی. 37

1/7. به کارگیری چرخه چهاربخشی تحریک فکر؛ راهکار محقّق شدن نظریه فقهی ایمنی در جامعه. 38

1/1/7. مدیریت خبر، مدیریت تضارب، مدیریت مکتوبات و مدیریت نمونه سازی؛ مصادیق چرخه چهاربخشی تحریک فکر. 38

پیوست ها: .40

پیوست شماره 1: گزارشات سازمان بهداشت جهانی پیرامون عوارض دارویی (ADR) .38

پیوست شماره 2: روایاتی در مورد علم مبتنی بر اِشراف اهلبیت (علیهم السلام) .39

پیوست شماره 3: اجمالی از تاثیر "عرش" و "کُرسی" بر سلامت. 42

پیوست شماره 4: تاثیر غذای "شب" بر سلامت. 45

پیوست شماره 5: تاثیر "ماهی" بر سلامت. 47

پیوست شماره 6: تاثیر "نوره" (ترکیب آهک و زرنیخ) بر سلامت.50

پیوست شماره 7: تاثیر "نمک طبیعی" بر سلامت.53

پیوست شماره 8: روایاتی در مورد تاثیرِ گرفتنِ ناخن و شارب در " ایمنی" از بیماری ها .56

پیوست شماره 9: روایاتی در مورد "امان" بودنِ اهلبیت (علیهم السلام) برای اهل زمین.58

بسم الله الرحمن الرحیم اعوذ بالله من الشیطان الرجیم الحمدلله رب العالمین و الصلاة و السلام علی سیدنا و نبینا و شفیعنا فی یوم الجزاء ابی القاسم محمد و علی اهل بیته الطیبین الطاهرین سیما بقیةالله فی الارضین ارواحنا لآماله الفداء و عجل الله تعالی فرجه الشریف و اللعن الدائم علی اعدائه اعداءالله من الآن الی قیام یوم الدین.

خیر مقدم عرض می کنم خدمت همه برادران و خواهران گرامی که از راه های دور و نزدیک تشریف آوردند و در این نشست تخصصی "واکسن و طرح جایگزین" شرکت فرمودند. ان شاءالله خدای متعال این جلسه را ذخیره راهِ پُر از ابتلای برزخ همه ما قرار دهد. همانطوری که به استحضار شما رسیده و خبر دارید قرار است امروز یک بحث علمی در مورد مسئله واکسن محضرتانطرح کنیم. اگر بخواهم دقیق تر بحث کنم موضوع جلسه امروز تبیین «نظریه فقهی ایمنی» است. ان شاءالله بفضله تبارک و تعالی در شش محور چگونگی ایجاد ایمنی برای بدن را بر اساس گزاره های وحیانی خدمتتان تشریح می کنیم.

1. مقدمه:

1/1. وجود ناکارآمدی های فراوانِ وزارت بهداشت؛ علت برگزاری این جلسه جهت همفکری با دوستان وزارت بهداشت

اشاره

صوت

اما قبل از اینکه بحث را آغاز کنم لازم می دانم یک مقدمه ای را خدمت شما طرح کنم و آن عبارت از این است که وضعیت وزارت بهداشت و درمان جمهوری اسلامی وضعیت مطلوبی نیست. دلایل مختلفی عدم مطلوبیت وزارتخانه حوزه سلامت را برای ما اثبات می کند.

1/1/1. عواقب خطرناک اجرای سیاست کنترل جمعیت؛ یکی از مصادیق ناکارآمدی وزارت بهداشت

یکی از مسائلش مسئله کنترل جمعیت است. یعنی الآن همه می دانند که پدیده کنترل جمعیت که از زمان برنامه دوم توسعه در ایران پیاده سازی شد⁽¹⁾

بخش سوم از «اهداف کلان کیفی خط مشی های اساسی و سیاست های کلی برنامه دوم توسعه» با عنوان «سیاست های کلی» / بند 5 با عنوان «جمعیت»:

5- جمعیت:

5-1 - افزایش سطح آگاهی های عمومی افراد جامعه در زمینه مسائل مربوط به جمعیت از طریق:

الف - تأکید بر آموزش آگاهی بانوان در مقاطع سنی بالقوه باروری، در زمینه مزیت های کنترل باروری. ب - گسترش سطح آگاهی عمومی افراد جامعه در زمینه زیان ها و مشکلات ناشی از رشد بی رویه جمعیت از طریق رسانه های عمومی به ویژه صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران. ج - آموزش مسائل جمعیت در قالب مواد درسی در سطوح متوسطه و دانشگاهی. د- تأمین منابع مالی، تجهیزاتی و نیروی انسانی لازم برای اعمال سیاست جمعیتی مناسب با توجه به نقش تعیین کننده عامل رشد جمعیت در توسعه کلی کشور، به نحوی که وصول به هدف رشد جمعیت در برنامه تحقق یابد.

5-2 - تنظیم خانواده و رشد جمعیت:

5-2-1 - تأمین و تعمیم گسترده وسایل پیشگیری از بارداری در سطح مناطق جغرافیایی کشور به ویژه روستاها و مناطق محروم.

5-2-2 - کسب دانش و انجام مطالعات جهت استفاده و توسعه روشها و تکنولوژی های جدید در امر پیشگیری از بارداری.

5-2-3 - اختصاص بخشی از فعالیت بیمارستان ها، درمانگاه ها و مراکز بهداشتی در سطح کشور به منظور ارائه مستمر خدمات پیشگیری از بارداری.

5-2-4 - لغو کلیه قوانین و مقررات و امتیازهای اقتصادی- اجتماعی، مشوق خانوارهای پرجمعیت.

5-2-5 - پژوهش در مورد مصادیق سیاست های فوق از طریق:

الف - انجام پژوهش های علمی جهت کسب اطلاع از میزان آگاهی، نگرش، عملکرد و مشکلات خانواده ها در زمینه تنظیم خانواده. ب - مطالعه تغییرات میزان رشد جمعیت بر پایه اطلاعات جاری و مطالعات نمونه ای.ج - انجام تحقیقات کاربردی جهت یافتن راه ها و تکنولوژی مناسب برای افزایش آگاهی،نگرش و عملکرد خانواده ها و رفع مشکلات آنها برای دسترسی به وسایل پیشگیری از حاملگی. د - انجام طرح جاری جمعیت و نیروی کار به منظور اطلاع از چگونگی تحولات جمعیت، بازار کار، نیروی فعال و نیروی شاغل کشور در مقاطع1374-1376. ه - انجام طرح نمونه گیری از وضعیت اقتصاد و اشتغال خانوار به صورت سالانه.

آدرس مطلب: سایت مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، قانون برنامه پنج ساله دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران : https://b2n.ir/041091

اکنون به ضرر همه بخش های جامعه است؛ بخش امنیت را به خطر انداخته، بخش اقتصاد را به خطر انداخته و اگر نتوانیم مسئله را مدیریت کنیم در آینده وضعیت نامطلوبی برای ملت ایران رقم خواهد خورد.

2/1/1. تراریخته شدنِ اکثر غذای مردم ایران؛ یکی دیگر از مصادیق ناکارآمدی وزارت بهداشت

یکی دیگر از دلایلی که ما می گوییم وزارت بهداشت و سلامت کشور وضعیت خوبی ندارد این است که الان اکثر غذاهای ایران از مواد اولیه تراریخته دارد تهیه می شود⁽²⁾

آدرس مطلب: خبرگزاری تسنیم، ۲۸ آذر ۱۳۹۶

https://tn.ai/1605123

و مسائل مرتبط با تراریخته لااقل در یک وضعیت مشکوکی است البته ادله زیادی وجوددارد که تراریخته جزئی از بیوتروریسم است. ولی به هر حال در یک نگاه حداقلی می توانیم ادعا کنیم که مساله تراریخته یک مسئله مشکوکی است و ما باید در مورد آن احتیاط کنیم.

3/1/1. افزایش بیماری های قلبی و عروقی؛ یکی دیگر از مصادیق ناکارآمدی وزارت بهداشت

یکی دیگر از مسائلی که اثبات می کند وضعیت بهداشت و سلامت در جمهوری اسلامی مناسب نیست افزایش بیماری های قلبی و عروقی⁽¹⁾

آدرس مطلب: سایت خبرگزاری میزان (سایت رسمی قوه قضائیه) –

https://b2n.ir/250112

به گزارش ایرنا، دکتر سعید نمکی، وزیر بهداشت در دیدار با محسن حاجی میرزایی، وزیر آموزش و پرورش افزود:

... از ۳۸۰ هزار مورد مرگ و میر سالانه در سالهای اخیر، ۹۷ هزار مورد مربوط به فشارخون بالا بوده است. الان این همه برای کرونا و مرگ و میر بالای کرونا غصه می خوریم متوجه نیستیم که سالانه ۱۰۰ هزار نفر به وسیله قاتل خاموشی به نام پرفشاری خون، جان خود را از دست می دهند. «می گوییم هر سه دقیقه یک ایرانی به دلیل کرونا می میرد اما هر دو دقیقه یک نفر به دلیل پرفشاری خون، می میرد که هیچ وقت هیچ کدام از ما به آن فکر نکرده ایم».

منبع سایت خبرگزاری ایرنا : https://b2n.ir/875163

در جامعه است. در افواه (زبان) مردم اینگونه است که سن سکته پایین آمده است. به لحاظ آمارها هم هر روز با بیماری های قلبی و عروقی بیشتری روبرو هستیم.

دلایل مختلفی وجود دارد، من فقط خواستم اشاره ای داشته باشم به اینکه چرا ما امروز جمع شده ایم و می خواهیم در مورد وضعیت مطلوب در نظام سلامت صحبت کنیم؟ دلیلش یک جمله است. دلیلش این است که دوستان ما در وزارتخانه بهداشت و درمان نتوانسته اند سلامتی ای که شایسته ملت ایران است را با تدابیر خودشان برای ما ایجاد کنند. لذا جمعی از عقلاء و متخصصین حوزه طب اسلامی مدت هاست تصمیم گرفته اند که راه جدیدی را به وزارت بهداشت نشان دهند و در مورد این راه جدید با وزارت بهداشت صحبت کنند؛ شاید وضعیت سلامت ملت ایران بهتر از وضعیت فعلی شود. خدمت شما عرض کردم که چرا وزارت بهداشت و سلامت ما وضعیت ناکارآمدی دارد؛ دلایل آن یک لیست طولانی را به خودش اختصاص می دهد ولی من به همین چند نکته اکتفاء می کنم و وارد بحث واکسن می شوم. و از دوستان تقاضا می کنم یک قدری گفتگو با قم را بپذیرند و فقط به دنبال ترجمه تئوری های غربی در حوزه سلامت نباشند. ما هم از سازمان های بین المللی، هم از کشورهای اروپایی و هم از سند توسعه پایدار 2030 ⁽²⁾

THE 17 GOALS: (1) No Poverty, (2) Zero Hunger, (3) Good Health and Well-being, (4) Quality Education, (5) Gender Equality, (6) Clean Water and Sanitation, (7) Affordable and Clean Energy, (8) Decent Work and Economic Growth, (9) Industry, Innovation and Infrastructure, (10) Reducing Inequality, (11) Sustainable Cities and Communities, (12) Responsible Consumption and Production, (13) Climate Action, (14) Life Below Water, (15) Life On Land, (16) Peace, Justice, and Strong Institutions, (17) Partnerships for the Goals.

دستور کار توسعه پایدار: 17 هدف برای مردم ، برای کره زمین: اهداف توسعه پایدار یک فراخوان جهانی برای اقدام برای پایان دادن به فقر ، محافظت از کره زمین و بهبود زندگی و چشم انداز همه ، در هر مکان است. این 17 هدف توسط کلیه کشورهای عضو سازمان ملل متحد در سال 2015 به عنوان بخشی از برنامه 2030 توسعه پایدار که برنامه ای 15 ساله برای دستیابی به هدف تعیین کرده بود ، تصویب شد.

17 اهداف : (1) عدم فقر ، (2) گرسنگی صفر (3) سلامتی و رفاه ، (4) آموزش با کیفیت ، (5) برابری جنسیتی ، (6) آب تمیز و بهداشتی ، (7) انرژی مناسب و تمیز ، (8) مناسب کار و رشد اقتصادی ، (9) صنعت ، نوآوری و زیرساخت ها ، (10) کاهش نابرابری ، (11) شهرها و جوامع پایدار ، (12) مصرف و تولید مسئولانه (13) ، اقدامات اقلیمی ، (14) زندگی در زیر آب (15) ) زندگی در خشکی ، (16) صلح ، عدالت ، و نهادهای قوی ، (17) مشارکت برای هدف.

آدرس مطلب: سایت سازمان ملل – https://b2n.ir/u66395

خصوصا بخش سوم آن⁽³⁾تا الان ضررهای فراوانی دیده ایم. من فکر می کنم حالا که این حجم از ناکارآمدی ها وجود

دارد، راه حل اساسی این است که دوستان با ما دعوا نکنند و یک گفتگوی طولانی و منطقی و استدلالی را با بخشی از متخصصین حوزه طب اسلامی که در قم مأوا دارند و جلساتشان اینجا برگزار می شود را بپذیرند. این، یک تقاضا و خواهش مهم است که ما از دوستان داریم. لذا من این جلسه را کمک فکری به وزارت بهداشت و درمان می دانم و فکر می کنم خود دوستان باید تا الان متوجه شده باشند که برخوردهای قهری و غیرعلمی ای که تا الان در دستور کار این وزارتخانه بوده است، نتوانسته جلوی رشد مفاهیم طب اسلامی و مفاهیم مشابه تمدن اسلامی را بگیرد. حالا اختیار با دوستان است! البته شاید این دوستانی که در دولت جدید سر کار خواهند آمد، از این برخوردهای نامناسب و روش های موجود تجربه کسب کرده باشند. ان شاءالله ما بتوانیم مشترکا و با کمک دوستان وزارت بهداشت و اطبای محترم، آینده خوب تر و بهتری را برای ملت ایران تأمین کنیم. این مقدمه ای بود که خواستم عرض کنم و حتما لازم بود در ابتدای عرایض خود به آن اشاره ای داشته باشم.

2/1. تبیین اجمالی سرفصل ها و سوالات شش گانه مطرح در جلسه

من در مجموع برای جلسه امروز شش سؤال را آماده کرده ام. این شش سؤال، چهارچوب نظریه فقهی ایمنی را تبیین می کند. به نظر من سؤالات بسیار مهمی هم هستند و می شود سال ها راجع به این سؤالات بحث و گفتگو کرد. کمک می کند که ذهنیت ما برای دوستان وزارتخانه و برای اطبای محترم تبیین شود. سؤال اول عبارت از این است که روش تحقیق در "نظریه فقهی ایمنی" چیست؟ بحث ما از روش تحقیق شروع می شود. عرض کردم من امروز می خواهم یکی از نظریات بخشی نقشه الگوی پیشرفت اسلامی موسوم به نظریه فقهی ایمنی را محضرتان تشریح کنم. خب؛ گفتگوهای حول این نظریه از تبیین یک روش تحقیق جدید آغاز می شود. خواهش می کنم به این نکته دقت داشته باشید: اولین اختلاف ما با طب موجود و سازمان Who ⁽¹⁾برسر روش مطالعه در حوزه سلامت است. اگر ما واقعا روش تحقیق پوزیتویستیِ موجود را می پذیرفتیم، با طب سلولیِ موجود این همه اختلاف نداشتیم. اساسا چون معتقدیم باید بدن و سلامت آن را به گونه ای دیگر مطالعه کرد، به یک نتایج متفاوتی هم رسیده ایم. پس این سؤال اول است که باید به آن توجه شود.

سؤال دوم این است که نقش اعضای مختلف بدن در ایجاد سلامت به چه میزان است؟ این هم یک سؤال مهمی است. بالاخره بدن، اعضا و جوارح مختلفی دارد؛ این سؤال دوم می خواهد بپرسد که آیا نقش همه اعضاء و جوارح در ایحاد سلامت برابر است؟ یا نه؛ برخی نقش مهم تری و برخی دیگر نقش کمتری دارند؟ و اگر شما نقش اعضاء و جوارح را در ایجاد سلامت متفاوت می بینید کدام عضو بیشترین نقش را در ایجاد سلامت دارند؟ مثلا آیا خون و عروق بیشترین نقش را در سلامت بدن دارند یا معده یا سایر اعضاء؟ این هم پرسش مهمی است. اینجا هم یکی از نقاطی است که ما با طب موجود اختلاف داریم که حالا عرض خواهم کرد که در سؤال دوم یک نظام تأثیرگذاریِ اعضای بدن بر سلامت را اجمالا توضیح می دهم.

سؤال سوم این است که ساختار اشیاء تقویت کننده ایمنی بدن کدام است؟ ما معتقدیم که اشیائی که خدای متعال خلق کرده است، اینها هر کدام یک تأثیری بر افزایش ایمنی و ایجاد سلامت در بدن دارند. حالا در سؤال سوم می خواهیم این بحث را مطرح کنیم که چند دسته شیء وجود دارد که اینها بر سلامت مؤثر هستند؟ باز این از آن سؤالاتی است که تحقیقات را گسترش می دهد. مثلا

فرض بفرمایید اگر شما معتقد باشید که فقط خوراکی ها بر مسئله سلامت مؤثر است پس تحقیقات خود را بر روی خوراکی ها متمرکز می کنید. اما اگر مثلا معتقد شدید که محیط زندگی هم بر حوزه سلامت مؤثر است بنابراین برای تأمین سلامت و افزایش ایمنی به دنبال طراحی و ساخت یک محیط متناسب برای زیست انسان می روید. پس سؤال سوم هم سؤال مهمی است. ما باید بدانیم چند دسته شیء و عامل بر سلامت انسان مؤثر است؟ ما در این بحثی که امروز خدمتتان مطرح می کنیم 19 دسته شیء را تشریح می کنیم که همه اینها بر حوزه سلامت مؤثر است تا به تدریج تفاوت نگاه مان در مسئله افزایش ایمنی و واکسن برای دوستان واضح شود. این ساختار سوم بسیار مهم است، وقتی ما به دوستان عرض می کنیم واکسن های موجود و واکسن هایی که الان دارند با روش ادوارد جِنِر (Edward Jenner)⁽¹⁾

ادوارد جنر ، جراح انگلیسی و کاشف واکسیناسیون آبله.

آدرس مطلب: دانشنامه رسمی بریتانیکا

https://b2n.ir/q19998

ایجاد می شوند (البته گفته می شود که ادوارد جِنِر هم این روش را از افراد دیگری وام گرفته است ولی به هر حال این واکسن ها) اشکال دارد؛ علتش همین سرفصل سوم است. چون ما نوزده دسته شیء را داریم اینجا بحث می کنیم که همه ایمنی ایجاد می کنند. با این حال ما چرا باید از تزریق برای افزایش ایمنی استفاده کنیم؟ اینجاست که ما قدری به اختلاف برمی خوریم.سؤال چهارم این است که در بدن انسان چند نوع الگوی ایمنی وجود دارد؟ بالاخره الان متخصصان حوزه ایمنی مثلا چند نوع سیستم ایمنی برای بدن تعریف می کنند؛ مثلا می گویند بدن ما یک نوع ایمنیِ ذاتی دارد و انواع دیگری از ایمنی ها را بحث می کنند. حالا ما اینها را می پذیریم یا نه، در تعریف سیستم ایمنی برای بدن، یک نگاه متفاوتی داریم. حالا اینجا به موقعش که رسیدم عرض خواهم کرد بدن ما سه نوع الگوی ایمنی دارد که اگر کسی این سه دسته الگوی ایمنی را رعایت کند بدنش در مقابل بیماری ها ایمن می شود و اساسا واکسن های ما و ایمنی هایی که ما بحث می کنیم بر روی این سه نوع الگوی ایمنی عمل می کنند. این هم یک اختلاف دیگری است که با آقایان داریم.

سرفصل پنجم، بحث را از مسئله ایجاد ایمنی برای بدن خارج کرده و به ایمنی برای کل مسائل خوف و خطر توسعه می دهد. شما می دانید از مسائل بسیاری در هراس هستند مثلا انسان ها از جوانمرگی، از مرگِ بد و از تلف شدن در هراس هستند. بنابراین ما در اینجا یک تدابیری داریم برای ایجاد ایمنی نسبت به این نوع از هراس. یا مثلا عاقبت سوء و شقی شدن، یک خوفی است و همه می ترسند عاقبت به شر بشوند؛ حالا چه کنیم که از عاقبت به شر شدن ایمن بمانیم؟ در مجموع ان شاءالله عرض خواهم کرد که با تتبع فقهی ای که ما انجام داده ایم هفت دسته خوف و خطر برای انسان ها متصور است. برای همه اینها در دستگاه انبیاء و در آیات و روایات ما ایمنی تعریف کرده اند. بنابراین نظریه فقهی ایمنی فقط به مسئله ایمنی بدن نمی پردازد، بلکه ایمنی از سایر مصادیق خوف و خطر را هم تبیین می کند. یعنی مسئله ایجاد ایمنی یک مصادیق متعددی دارد که اینها را هم ان شاءالله تشریح خواهم کرد.

سؤال ششم هم این است که چگونه نظریه فقهی ایمنی را محقق کنیم؟ همیشه یک سؤال مهمی وجود دارد که در مورد روش تحقّق نظریات فقهی باید بحث کنیم. مثلا آیا فقط باید کلاس بگذاریم و آموزش بدهیم، یا باید نشست تخصصی برگزار کنیم و خبر تولید کنیم، یا نه، باید مجموعه ای از اقدامات را انجام دهیم که ان شاءالله سر وقت به آن خواهم پرداخت. پس ما شش محور بحثی داریم

که برای شما تشریح خواهم کرد و پیشاپیش هم از اینکه ممکن است بحث طولانی شود از شما عذرخواهی کنم. ولی چاره ای نیست باید اینها را بحث کنیم و جا بیندازیم. اگر می خواهیم تمدن بسازیم؛ علاوه بر اینکه به انسان های آزاد و رشید احتیاج است، به مفاهیم جدیدی هم نیاز وجود دارد. لذا باید یک مقدار حوصله کرد. از شما عذرخواهی می کنم، از جناب آقای دکتر طریقت⁽¹⁾هم که در جلسه شرفِ حضور دارند و همچنین از سایر اساتیدی که در جلسه هستند پیشاپیش عذرخواهی می کنم که ممکن است یک مقدار جلسه طولانی بشود. بنده به تدریج شروع به توضیح اجمالی این شش سوال می کنم. اگر هم یک وقتی توفیق شد که یک دوره بحثی باشد [به تفصیل بحث خواهیم کرد]. بنده دیشب که داشتم فهرست مطالب را آماده می کردم که محضرتان تقدیم کنم، احساس کردم که شاید حدود چهل جلسه در حدود یک ساعت، یک ساعت و نیم وقت نیاز داشته باشد. اگر توفیقی شد و فرصتیبه وجود آمد، آنوقت این نظریه ایمنی را به صورت تفصیلی تر هم توضیح خواهم داد. ولی الان به نحو اجمالی خدمت شما شرح خواهم داد.

2. سوال اول: روش تحقیق "نظریه فقهی ایمنی" چیست؟

1/2. تکیه بر گزاره های مبتنی بر اشراف؛ اولین ویژگی روش تحقیقِ"نظریه فقهی ایمنی"

1/1/2. تکیه بر گزاره های حدس محور؛ اولین اشکالِ روش تحقیق موجود

اشاره

سوال اول در مورد روش تحقیق است. الان یک روش تحقیقی در حوزه پزشکی وجود دارد. اشکال ما به این روش تحقیق چیست؟ ما به این روش تحقیق چند اشکال داریم: اولین اشکال ما به این روش تحقیق آن است که: در فرایند تعریف فرضیه در روش تحقیق موجود، "اتکاء به قدرت تصور و حدسِ ذهنی افراد" است. شما می دانید که قبل از اینکه یک پروژه تحقیقاتی به سرانجام برسد، محقق یک فرضیه ای تعریف می کند. یعنی تا فرضیه ای نباشد، اصلا تحقیق شروع نمی شود. حالا "فرضیه" چیست؟ فرضیه ارتباط بین دو یا چند متغیر است. حالا این فرضیه چطور تولید می شود؟ یک سری اطلاعات را جمع آوری می کنند، و یک سری مصاحبه ها را از افراد خبره می گیرند و در نتیجه به یک فرضیه و معادله ای می رسند. اساس این فرضیه، "حدسِ" آن دانشمند و شخص محقق است. یعنی تکیه به یک امر ظنی است.⁽²⁾

In attempting to explain objects and events, the scientist employs (1) careful observation or experiments, (2) reports of regularities, and (3) systematic explanatory schemes (theories). The statements of regularities, if accurate, may be taken as empirical laws expressing continuing relationships among the objects or characteristics observed. Thus, when empirical laws are able to satisfy curiosity by uncovering an orderliness in the behaviour of objects or events, the scientist may advance a systematic scheme, or scientific theory, to provide an accepted explanation of why these laws obtain. ... Thus, it is evident that theories are imaginative constructions of the human mind—the results of philosophical and aesthetic judgments as well as of observation—for they are only suggested by observational information rather than inductively generalized from it.

نظریه علمی (علم تجربی)، ساختار ایده پردازی منظم با دامنه وسیع ، که توسط تخیل انسان تصور شده است ، که شامل خانواده ای از قوانین تجربی (تجربی) در مورد نظم موجود در اشیا و حوادث ، هر دو مشاهده شده و مطرح شده است. نظریه علمی ساختاری است که توسط این قوانین پیشنهاد شده و برای توضیح آنها به روشی علمی و منطقی ابداع شده است. دانشمند در تلاش برای توضیح اشیا و وقایع ، (1) مشاهده یا آزمایش دقیق ، (2) گزارش از قاعده ها ، و (3) طرح های توضیحی سیستماتیک (نظریه ها) را به کار می گیرد. اظهارات قاعده مندی ، در صورت صحیح بودن ، ممکن است به عنوان قوانین تجربی بیان کننده روابط مداوم بین اشیا یا ویژگی های مشاهده شده در نظر گرفته شود. بنابراین ، وقتی قوانین تجربی با کشف نظم در رفتار اشیاء یا رویدادها قادر به جلب کنجکاوی هستند ، دانشمند می تواند یک طرح منظم یا نظریه علمی را پیش ببرد تا توضیحی پذیرفته در مورد چرایی این قوانین ارائه دهد.... بنابراین ، بدیهی است که نظریه ها ساختاری خیالی از ذهن انسان هستند - نتایج قضاوت های فلسفی و زیبایی شناختی و همچنین مشاهده - زیرا آنها فقط با اطلاعات مشاهده ای پیشنهاد می شوند تا اینکه از آن به طور استقرایی تعمیم داده شوند.

آدرس مطلب: دانشنامه رسمی بریتانیکا - https://b2n.ir/q44520

چقدر انسان اِشراف اطلاعاتی دارد؟ چقدر انسان قدرت تحلیل دارد؟

اشیاء عالم را چقدر می شناسد؟ ویژگی های بدن را چقدر می شناسد؟ همه قبول داریم که انسان ها نسبت به این مسائل به نحو محدود اطلاعات دارند. حالا این انسانِ محدود شروع به حدس زدن می کند که مثلا متغیر "الف" با متغیر "ب" مرتبط هست یا نیست؟ یا مثلا فرضیه این است که چه نسبتی بین ناخن و رنگ دانه های⁽¹⁾

رنگدانه ها مواد ذره ای نامحلول هستند که رنگ ، تیرگی ، کنترل براقیت ، کنترل رئولوژیکی و عملکردهای خاص مانند مهار خوردگی یا گشتاور مغناطیسی را فراهم می کنند. آنها همچنین با عملکرد به عنوان پرکننده حجم ، باعث کاهش هزینه پوشش می شوند.

آدرس مطلب: دانشنامه رسمی بریتانیکا

https://b2n.ir/d94687

پوست وجود دارد؟ این مثلا فرضیه تحقیق است کهتصادفاً این فرضیه تحقیق را از روایات گرفته ایم؛ چون وقتی شما ناخن های خود را کوتاه می کنید، پوست شما اصطلاحا دچار پیسی (لکه های سفید) نمی شود. این کلام را چون امام معصوم فرموده است؛ ما آن را مبنای تحقیقات قرار می دهیم.

منتها در روش تحقیق موجود، فرضیه از حدس انسان های معمولی ایجاد می شود. انسان های معمولی یعنی انسان هایی که اِشراف به مجموعه خلقت ندارند. ولی بحث در روش تحقیقِ ما چگونه است؟ به این صورت است که ما گزاره هایی که بر روی آن بحث می کنیم را از گزارش های خالق می گیریم. یعنی مجموعه عالم هستی یک خالقی دارد و یک گزارش هایی را راجع به مخلوقات در قالب کتاب خدا و قالب روایات به ما داده است؛ ما حرف اول پژوهش و تحقیق را از این آیات و روایات - یعنی از کسانی که به عالم خلقت اشراف دارند - اخذ می کنیم. مثلا فرض کنید بنده اگر بخواهم با حدس خودم تحقیقات را شروع کنم؛ در یک سالی به دنیا آمده ام و در یک سالی هم از دنیا خواهم رفت، نه سال قبل از تولد خود را دقیق می شناسم و نه بعد از آن را، و بسیاری از اطلاعاتِ دوره ای که در آن زندگی کرده ام را هم ندارم. در یک جمله: انسانِ معمولی اشراف به یک مساله ندارد؛ لذا حدس او "ظن" است و "ظن" برای دستیابی به حقیقت مسیر درستی نیست و «لا یُغْنی مِنَ الْحَقِّ شَیْئاً».⁽²⁾

وَ ما یَتَّبِعُ أَکْثَرُهُمْ إِلاَّ ظَنًّا إِنَّ الظَّنَّ لا یُغْنی مِنَ الْحَقِّ شَیْئاً إِنَّ اللَّهَ عَلیمٌ بِما یَفْعَلُونَ (سوره مبارکه یونس، آیه 36)

و بیشتر آنان [در عقاید و آرایشان] جز از گمان و ظن پیروی نمیکنند، یقیناً گمان و ظن به هیچوجه انسان را از حق بینیاز نمیکند، [و جای معرفت و دانش را نمیگیرد] مسلماً خدا به آنچه انجام میدهند، داناست.

وَ ما لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِنْ یَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَ إِنَّ الظَّنَّ لا یُغْنی مِنَ الْحَقِّ شَیْئاً (سوره مبارکه نجم، آیه 28)

و آنان را به این کار هیچ آگاهی و معرفت نیست. [آنان] فقط از گمان پیروی میکنند، و بیتردید گمان [انسان را] برای دریافت حق هیچ سودی نمیدهد.

انسان اگر بر مبنای ظن عمل کند به حق دست پیدا نمی کند. پس این یک اشکال است.

1/1/1/2. به وجودآمدنِ تالی فاسدهای فراوان در تمدن مدرنیته؛ نتیجه تکیه بر گزاره های حدس محور

سوال ما از روش تحقیق موجود این است که چرا فرضیه شما مبتنی بر حدس است و حدس، ظن است و امکان دارد که خطا محاسبه کرده باشید و حدس زده باشید. و این امکان هم یک امکان عقلایی جدی است. اگر حدس های تحقیقات پوزیتویستی

دقیق بود، ما در تمدن مدرنیته اینقدر تالی فاسد نداشتیم.⁽¹⁾مثلا فرضیه ای می سازند راجع به شوینده ها و می گویند از فلان مواد برای شوینده استفاده کنید؛ بعد می بینیم که اگزما و حسایت های پوستی دارد افزایش پپدا می کند. یعنی فرضیه شان کمک نمی کند به اینکه اثر آن شوینده را روی پوست درست محاسبه کند و فرضیه دقیقی باشد؛ بلکه غیردقیق است و برای بشر مشکل درست می کند. پس این یک مساله است.

2/1/1/2. تفاوت در روش تحقیق؛ اصلی ترین تفاوت طب اسلامی با طب مدرن

من در همان موقع هم که در دوران تراریخته ها بحث می کردیم؛ مرحوم آقای قره یاضی به من می گفت که شما کجا درس خوانده اید؟! راست هم می گفت؛ من خیلی درس های پوزیتویستی نخوانده ام؛ نه به این معنا که کتاب ها و نظریات اصلی آنها را نمی دانیم، ولی واقعا تمرکز ما بر این نبود که برویم کمبریج (Cambridge) و استنفورد (Stanford) و ماساچوست (Massachusetts) درس بخوانیم؛ ما در قم درس خوانده ایم. ولی من به ایشان می گفتم که اگر روش تحقیق بنده با شما یکی باشد؛ اشکال شما وارد است. یعنی اگر شما بگویید که چرا با یک روش تحقیقی که درسِ آن را نخوانده اید در مورد تراریخته ها اظهارنظر میکنید؟! [این اشکال شما وارد بود]. ولی اشکال ما که به این صورت نبود، ما بنابر روش تحقیق خودمان به تراریخته اشکال می کردیم. بنابراین یک دانشمند با روش تحقیق "الف" هیچ وقت نمی تواند به یک دانشمند دیگری با روش تحقیق "ب" اشکال کند. بحث علمی این است که بروند راجع به روش تحقیقشان با یکدیگر صحبت کنند. اگر توانستند در روش تحقیق، مشکل "ظن" را حل کنند؛ در اینصورت ما می توانیم با یکدیگر گفتگو کنیم. وگرنه دو دستگاه علمی متفاوت می شود. بنده همیشه به آقایان به صورت ساده می گویم: «قم یا ماساچوست (Massachusetts)؟ کجا می خواهید درس بخوانید؟» خب؛ تفاوت قم با ماساچوست، ابتداءاً تفاوت در روش تحقیق است. یعنی ما در قم یک روش تحقیق دیگری برای مطالعه عالم داریم. ولی دانشگاه استنفورد و کمبریج و M.I.T ⁽²⁾یک روش تحقیق های دیگری دارند. بنابراین طبیعی است که وقتی روش تحقیمان متفاوت شد، به دو خروجی و نتیجه متفاوت برسیم. پس این بحث اول است که باید راجع به آن گفتگو کنیم.

2/2. توجه به وحدت ترکیبی اشیاء؛ دومین ویژگی روش تحقیقِ "نظریه فقهی ایمنی"

1/2/2. حیث محور بودن؛ دومین اشکالِ روش تحقیق موجود

یک بحث دومی است که باز هم بحث روش تحقیقی است: که دوستان فیلسوف ما - اعم از کسانی که فیلسوف اصالت وجود هستند و اصطلاحا صداریی و یا نوصداریی هستند، و یا سایر مکاتبی که وجود دارد - می گویند: ما در فلسفه به "موجودات" می پردازیم، ولی از آن حیث که موجودات "وجود" دارند و از کَتمِ عدم خارج شده اند و به عالم وجود آمده اند. نه از آن حیثیتی که حیات دارند، یا حرکت می کنند، یا خواص شیمیایی دارند. دوستان فلاسفه ما یک مفهومی را به اسم "حیث التفاتی" بحث می کنند. حیث التفاتی یعنی چه؟ یعنی مثلا فرض کنید شما به یک درختی نگاه می کنید و می گویید التفات و توجه من به این درخت از این حیث است که وجود دارد و بقیه حیث های آن را لحاظ نمی کنم و توصیف خودم را شروع می کنم. لذا مثلا از یک درخت چنار ده دانشمند می توانند ده نوع توصیف ارائه بدهند! فیلسوف می گوید: "این درخت وجود دارد" و از این حیث صحبت می کند. آن دانشمندی که زیست خوانده می آید از یک حیث دیگر مثلا از فوتوسنتز (Photosynthesis)⁽³⁾

فتوسنتز ، فرایندی که گیاهان سبز و برخی موجودات دیگر انرژی نور را به انرژی شیمیایی تبدیل می کنند. در طی فتوسنتز در گیاهان سبز ، انرژی نور گرفته شده و برای تبدیل آب ، دی اکسید کربن و مواد معدنی به اکسیژن و ترکیبات آلی غنی از انرژی استفاده می شود.

آدرس مطلب: دانشنامه رسمی بریتانیکا

https://b2n.ir/n62783

درخت بحث می کند. آن

دانشمندی که در حوزه آب کار می کند، می آید ریشه های این درخت را از حیث دریافت آب بحث می کند. لذا شما می بینید که از یک پدیده واحد که اسمش "درخت" است، ده نوع توصیف وجود دارد؛ هر کسی هم از حیث مدنظر خودش وارد بحث و گفتگو می شود. خب؛ دوستان فیلسوفِ ما با این تحلیل فلسفی، روش تحقیق همه علوم را امضاء می کنند! در نتیجه ده نوع توصیف به وجود می آید در حالی که آن شیئی که به وجود آمده تنها یک حقیقت دارد؛ ولی از آن ده نوع توصیف می شود. بعد می بینید که این همه تالی فاسد هم به وجود می آید. در حالی که روش صحیح این است که توصیفِ شما، "وحدت ترکیبی" یک شیء را بیان کند. بالاخره درخت با مدل فوتوسنتزِ خود، با مدل ریشه هایش، از حیث وجود داشتنش و اینکه از عدم به وجود آمده است و با ده ها حیث دیگرش؛ یک حقیقت دارد. شما از لحاظ علمی اجازه ندارید توصیف های متعددی را از یک وحدت ترکیبی ارائه دهید. باید توصیف شما از وحدتِ همه این حیث ها باشد. چرا؟ چون درخت در عالم بیرون یک وجود است و یک وحدت وجودی دارد. بله؛ من می فهمم که می توان صد حیث برای آن در ذهن خود تصویر کرد. (حیث التفاتی در فلسفه، خیلی با وجود ذهنی ارتباط دارد) می توانیم بگوییم که ما در ذهن خودمان ده حیث برای آن تعریف می کنیم. ولی حیث های ذهنِ من باعث نمی شود که درخت در عالم بیرون تبدیل به ده شیء شود. نه؛ آن درخت واقعا یک چیز است و توصیف صحیح این است که ما وحدت ترکیبی آن را ارائه دهیم. پس این هم یک بحث است؛ یعنی اشکالی را که ما به روش تحقیق های موجود داریم این است که روش های تحقیق موجود با کمک فلسفه همیشه یک حیث التفاتی توصیف می کنند؛ در حالی که ما باید برویم به سمت اینکه توصیفمان از وحدت یک شیء باشد، کل آن شیء را توصیف کنیم که خداوند متعال برای چه آن را خلق کرده است، آثارش چیست. پس این هم اشکال دوم به روش تحقیق موجود.

نمی دانم مقالات I.S.I ⁽¹⁾

https://www.isi-science.com/about_isi

و دیگر مقالات را میخوانید یا نه. من سابق بر این، این مقالات را می خواندم. الان هم گاهی اوقات رجوع می کنم. مثلا می آیند اثر فلان درخت را روی بهبود خاک بررسی می کنند. یعنی یک حیث خاص را مبنای تحقیق قرار می دهند؛ در حالی که یک تحقیق درست باید بتواند وحدت ترکیبی شیء را توضیح بدهد. بنابراین ما در روش تحقیق خودمان این قید دوم را هم داریم. قید اول چه بود؟ ما اصطلاحا فرضیه اصلی تحقیقمان (که ما نمی گوییم: "فرضیه"، بلکه می گوییم: " گزاره") را از گزارشهای خالق استنباط و دریافت می کنیم که در ادامه بحث به آنها اشاره خواهم کرد. قید دوم: گزارش های خالق ناظر به وحدت ترکیبی یک شیء شکل گرفته است، نه ناظر به حیث التفاتی یک شیء. بنابراین "علم دینی"، "وحدت ترکیبی اشیاء" را توضیح می دهد، بخلاف "علم مدرن" که "حیث محور" معادله تولید می کند. این یک بحثی است.

3/2. امکان استفاده از تجربه؛ یکی دیگر از ویژگی های روش تحقیقِ "نظریه فقهی ایمنی"

اشاره

یک نکته دیگری که راجع به روش تحقیق ما وجود دارد این است که ما در روایت داریم که: «عقل نیازمند تجربه است».⁽¹⁾

رسول خدا (صلی الله علیه و آله): چهار چیز به چهار چیز نیاز دارد: علم به عمل، حَسَب به ادب، خویشاوندی به مودت (ابراز محبت در عمل)، عقل به تجربه. الدرة الباهرة من الأصداف الطاهرة (شهید اول، محمدبن مکی)، ص 16

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: العَقلُ غَریزةٌ تَزیدُ بالعِلْمِ والتَّجارِب.

امام علی علیه السلام: عقل قریحهای است که با دانش و تجارب زیاد میشود.غرر الحکم، ص 91

عن علی ع: کُلُّ مَعرِفَةٍ تَحتاجُ إلَی التَّجارِب.

امیرالمومنین (علیه السلام): هر شناختی، به تجربههایی نیازمند است.

مطالب السؤول، ص 50

مساله تجربه باعث می شود که شما نسبت به دریافت های وحیانی یقین بیشتری پیدا کنید. مثلا امام (علیه السلام) می فرماید: «الْجَزَرِیُسَخِّنُ الْکُلْیَتَیْن»⁽²⁾

امام صادق (علیه السلام): خوردن هویج زردک کلیه ها را گرم و آلت را راست می گرداند.

مصدر اصلی: الکافی، ج6، ص 372

منابع دیگر: وسائل الشیعة، ج25، ص 206 / الوافی، ج19،

ص:423

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع یَقُولُ: أَکْلُ الْجَزَرِ یُسَخِّنُ الْکُلْیَتَیْنِ وَ یَنْصِبُ الذَّکَرَ .قَالَ: فَقُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاکَ کَیْفَ آکُلُهُ وَ لَیْسَ لِی أَسْنَانٌ؟! قَالَ: فَقَالَ لِی: مُرِ الْجَارِیَةَ تَسْلُقُهُ وَ کُلْه.

به نقل از داوود بن فرقد: از امام کاظم علیه السلام شنیدم که میفرمود: «خوردن زردک، کلیهها را گرم میکند و آلت را راست میگرداند». به ایشان گفتم: فدایت شوم! در حالی که دندان ندارم، چگونه آن را بخورم؟ به من فرمود: «به کنیزِ خود بگو آن را برایت آبپز کند. سپس آن را بخور».

مصادر اصلی: المحاسن، ج2، ص 524/ الکافی، ج6، ص 372

منابع دیگر: وسائل الشیعة، ج25، ص 207 / بحار الأنوار، ج101، ص 82 / الفصول المهمة، ج3، ص 126

زردک، کلیه را راه می اندازد و تسخین (گرم) می کند. خب؛ حالا که من این گزاره را از امام (علیه السلام) گرفتم می توانم چهل روز زردک مصرف کنم و خودم این گزاره را تجربه کنم. پس ما در روش تحقیق خودمان، نفی تجربه نمی کنیم. عرض کردم که روایت داریم که: «عقل بیش از هر چیز دیگری نیازمند تجربه است»؛ چرا؟ چون تجربه باعث افزایش یقین انسان می شود.⁽³⁾

و [یاد کنید] هنگامی که ابراهیم گفت: پروردگارا! به من نشان ده که مردگان را چگونه زنده میکنی؟ [خدا] فرمود: آیا [به قدرتم نسبت به زنده کردن مردگان] ایمان نیاوردهای؟! گفت: چرا، ولی [مشاهده این حقیقت را خواستم] تا قلبم آرامش یابد.

1/3/2. مُکمّل الدلاله بودنِ تجربه در تجربه دینی و اصالت داشتنِ تجربه در تجربه پوزیتویستی؛ تفاوت تجربه دینی با تجربه پوزیتویستی

اما این "تجربه دینی" که باعث افزایش یقین می شود؛ خیلی با "تجربه پوزیتویستی" فرق می کند. شما در تجربه های پوزیتویستی اصالت را به دلالت های تجربه می دهید. یعنی فقط و فقط به تجربه موضوعیت می دهید. برخلاف روش تحقیق دینی که ما تجربه را مکمل دلالت می دانیم که کمک کننده و یکی از بخش های دلالت بر حقیقت است. حالا من با این مباحث روش تحقیقی بیشتر از این حوصله شما را سر نبرم! من فقط خواستم بگویم که ما به یک روش تحقیق دیگری معتقد هستیم. چون می دانید که یک حالت دُگمی⁽⁴⁾در برخی از دوستان وجود دارد که می گویند: شما شبه علم هستید! می دانید که چرا به مخالفین خودشان شبه علم می گویند؟! بخاطر اینکه فقط روش تحقیق خودشان را قبول دارند. حالا وقتی شما روش تحقیق آنها را زیر سوال می برید، در واقع شما به Who و دوستان طب سلولی می گویید: شما شبه علم هستید! چون تکیه شما به فرضیه های حدس محور است، در حالی

که تکیه ما بر گزاره های مبتنی بر اشراف است. اتفاقا فقط علم دینی علم است، و تجربه پوزیتویستی هم یکی از اختراعات بشر است که مبتنی بر ظن می باشد، و اصلا علم نیست.

پس ما تا اینجا روش تحقیق را اجمالا معلوم کردیم: ما داریم با روش تحقیق فقهی مساله واکسن های طب اسلامی را بحث می کنیم. و در آنجایی که کارآزمایی بالینی با وزارت بهداشت بگذاریم – البته اگر آقایان افتخار بدهند و یک مقداری از کمبریج رفتنشان بکاهند و قم تشریف بیاورند – و یک تجربه ای را انجام دهیم؛ پروتکل های کارآزمایی را باید مشترکا بنویسیم و باید یک مسیر دیگری را طی کنیم. که ان شاءالله راجع به آن بحث خواهیم کرد.

3. سوال دوم: نقش اعضاء مختلف بدن در ایجاد سلامت به چه میزان است؟

اشاره

حالا با روش تحقیق خودمان وارد بحث می شویم: سوال دوم این است که نقش اعضاء مختلف بدن در ایجاد سلامت به چه میزان است؟ یک سرفصلی در روایات است که یک سری از اشخاص می رفتند از اهلبیت (علیهم السلام) راجع به "تشریح جسم" سوال می پرسیدندکه این جسم انسان تفصیلا دارای چه اعضائی هست؟ و اهلبیت (علیهم السلام) هم توضیح می دادند. مثلا حضرت در روایت می فرماید: «بدن دارای سیصد و شصت رگ اصلی است» در آن روایت شریف اینطور نقل شده که پیامبر (صلی الله علیه وآله) روزی سیصد و شصت بار حمد خداوند متعال را انجام می دادند.⁽¹⁾

امام صادق علیه السلام: پیامبر خدا، در هر روز، سیصد و شصت بار، به شمارِ رگهای بدن، خداوند را سپاس میگفت و میفرمود: «پروردگار جهانیان را به فراوانی و در هر حال، سپاس!».

مصدر اصلی: الکافی، ج2، ص 503

منابع دیگر: مکارم الأخلاق، ص 307 / وسائل الشیعة، ج7، ص 171 / بحار الأنوار، ج58، ص 316

بعد در علل الشرایع اینطور می فرمایند که صد و هشتاد بار بخاطر عروق ساکن، و صدو هشتاد بار هم بخاطر عروق متحرک. ما دو دسته رگ در بدن داریم: عروق ساکن و عروق متحرک.⁽²⁾

امام صادق علیه السلام: پیامبر خدا فرموده است: «در بدن آدمیزاد، سیصد و شصت رگ است: صد و هشتاد تای آن متحرّک، و صد و هشتاد تای دیگر، ساکناند. اگر آن رگهای متحرّک، ساکن بودند، انسان نمی خفت؛ و اگر آن رگهای ساکن، متحرّک بودند نیز انسان نمی خفت». پیامبر خدا، هر روز صبح، سیصد و شصت بار می گفت: «خداوندِ جهانیان را به فراوانی و در هر حال، سپاس!» و شامگاهان نیز چنین می گفت.

مصادر اصلی: الکافی، ج2، ص 503 / علل الشرائع، ج2، ص 354

سند علل الشرایع: أَبِی رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الْمِیثَمِیِّ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ

منابع دیگر: بحار الأنوار، ج58، ص 316 / وسائل الشیعة، ج7، ص 171

عَنْهُ (أَبِی مُحَمَّدُ بْنُ عَلِی)، قَالَ: أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ، عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ، قَالَ: حَدَّثَنِی أَبُو الْقَاسِمِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیُّ الْمُوسَوِیُّ فِی مَنْزِلِهِ بِمَکَّةَ، قَالَ: حَدَّثَنَا عُبَیْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ نَهِیکٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی عُمَیْرٍ، عَنْ سَبْرَةَ بْنِ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ، عَنْ أَبِیهِ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (عَلَیْهِ السَّلَامُ) یُحَدِّثُ عَنْ آبَائِهِ، عَنْ عَلِیٍّ (عَلَیْهِ السَّلَامُ)، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ): فِی ابْنِ آدَمَ ثَلَاثُمِائَةٍ وَ سِتُّونَ عِرْقاً، مِنْهَا مِائَةٌ وَ ثَمَانُونَ مُتَحَرِّکَةٌ، وَ مِائَةٌ وَ ثَمَانُونَ سَاکِنَةٌ، فَلَوْ سَکَنَ الْمُتَحَرِّکُ لَمْ یَبْقَ الْإِنْسَانُ، وَ لَوْ تَحَرَّکَ السَّاکِنُ لَهَلَکَ الْإِنْسَانُ. قَالَ: وَ کَانَ النَّبِیُّ (صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ) فِی کُلِّ یَوْمٍ إِذَا أَصْبَحَ وَ طَلَعَتِ الشَّمْسُ یَقُولُ:" الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ کَثِیراً طَیِّباً عَلَی کُلِّ حَالٍ" یَقُولُ ثَلَاثَ مِائَةٍ وَ سِتِّینَ مَرَّةً شُکْراً.

امیرالمومنین (علیه السلام) از رسول خدا (صلی الله علیه وآله): در انسان 360 رگ وجود دارد که 180 عدد از آنها متحرّک است و 180 ساکن. اگر متحرکها باز ایستند آدمی زنده نماند و اگر ساکتها بحرکت آیند انسان بمیرد. و پیامبر (صلی الله علیه و آله) هر روز به هنگام طلوع و غروب آفتاب 360 بار می فرمود: الحمد لله رب العالمین کثیرا طیّباً علی کل حال.

مصدر اصلی: الأمالی (للطوسی)، ص 597

منابع دیگر: مستدرک الوسائل ، ج5، ص 305 /بحار الأنوار، ج90، ص 216

رگ های اصلی بدن سیصد و شصت عدد است. از این نوع مباحث در تعالیم اهلبیت (علیهم السلام) زیاد وجود دارد. عرض کردیم که یک عنوانی وجود دارد تحث عنوان "تفصیل الجسم" که از امام (علیه السلام) راجع به تشریح جسم سوال پرسیده اند؛ امام مفاصل را توضیح داده اند، اعضاء مختلف را توضیح داده اند، عروق را توضیح داده اند.

خواهش می کنم دقت کنید! به تدریج دارد این بحث نگاه طب اسلامی به سلامت شکل می گیرد که آغاز آن همین بحث تفصیل الجسم است. باز هم داخل پرانتز عرض کنم که: اهلبیت (علیهم السلام) اشراف تام نسبت به انسان دارند و بحث می کنند و اصطلاحا از طریق میکروسکوپ و از طریق مشاهده فقط بحث را توضیح نمی دهند، بلکه از طریق علم لدنّی و از طریق گزارش هایی که خالق از بدن انسان در اختیار اهلبیت (علیهم السلام) قرار داده است بحث ها را مطرح می کنند.⁽¹⁾

امام باقر علیه السلام: به خدا سوگند! ما خزینه های خدا در آسمان و زمین هستیم، نه بر طلا و نقره، که خزینه های علم اوییم.

مصادر اصلی: الکافی، ج ،1 ص 192 / بصائر الدرجات، ص 104 / إعلام الوری(طبرسی)، ج ،1 ص 509

منابع دیگر: بحار الأنوار، ج 26، ص 105

جهت مشاهده روایاتی در مورد "علم مبتنی بر اِشرافِ اهلبیت (علیهم السلام)" ر،ک؛ پیوست شماره 2.

1/3. قلب؛ مهم ترین عضو موثر بر سلامت از نظر آیات و روایات

حالا از دل بحث های اهلبیت (علیهم السلام) در مورد تفصیل الجسم این مساله متولد می شود که: ما سه نوع عضو موثر بر سلامت در بدن داریم که اثرشان در سلامت و مرض یکسان نیست. عضو اول که خیلی موثر بر سلامت است، "قلب" انسان است. یعنی اگر یک کسی می خواهد بداند که مهم ترین عضو موثر بر سلامت در آیات و روایات چیست، قلب است. یک روایتی از امیرالمومنین (علیه السلام) خدمت شما بخوانم. البته روایات در این قسمت زیاد است، من فقط اشاره می کنم: حضرت می فرماید: «القلبُ امیرُالجوارح»⁽²⁾

امیرالمومنین (علیه السلام) در وصیت به فرزندشان محمدبن حنفیه: ... قلب که امیرالجوارح است که به وسیله آن تعقّل می کنی و می فهمی و به امر و رای او کار از تو صادر می شود.

مصدر اصلی: من لا یحضره الفقیه، ج2، ص 627

منابع دیگر: وسائل الشیعة، ج15، ص 170 / الوافی، ج26، ص 231

بَعْضُ أَصْحَابِنَا عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُیَسِّرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو النَّصِیبِیِّ قَالَ: قال العالم ع: ... فَمِنْهَا قَلْبُهُ الَّذِی بِهِ یَعْقِلُ وَ یَفْقَهُ وَ یَفْهَمُ وَ هُوَ أَمِیرُ بَدَنِهِ الَّذِی لَا تُورَدُ الْجَوَارِحُ وَ لَا تَصْدُرُ إِلَّا عَنْ رَأْیِه ...

امام رضا (علیه السلام): ... قلب امیر و فرمانروای جوارح و اعضاء او میباشد، هر چه قلب امر کند اعضاء بدنش اطاعت میکنند و از فرمان او سرپیچی ندارند...

مصادر اصلی: الکافی، ج2، ص 39 / دعائم الإسلام، ج1، ص 5 (مرسلا)/ تفسیر العیاشی، ج1، ص 157

سند عیاشی: عن أبی عمرو الزبیری عن أبی عبد الله

منابع دیگر: بحار الأنوار، ج66، ص 24 / مستدرک الوسائل، ج11، ص 150

خیلی روشن است یعنی قلب امیر جوارح است یعنی پادشاه همه اعضاء بدن است. بنابراین اگر کسی می خواهد بداند که اتفاقاتی که در قلب می افتد چقدر موثر است، باید به این دسته از روایات توجه کند. حضرت می فرماید: هر اتفاقی که درقلب بیفتد، سایر جوارح متاثر می شوند. مثلا یک حقیقتی در قلوب به اسم "وسوسه" یا "شیطنت" یا اسامی مختلف دیگر وجود دارد که در همه دنیا این را قبول دارند. حالا وقتی وسوسه اتفاق افتاد، "پا" شروع می کند به حرکت کردن تا این وسوسه را ارضاء کند، "دست ها" هم تبعیت می کنند، "چشم ها" هم تبعیت می کنند، همه اعضاء بدن شروع می کنند به تبعیت کردن.⁽³⁾

بعضی از اصحاب نقل می کنند که از حضرت امام صادق علیه السّلام شنیدم که به مردی چنین فرمودند: فلانی! بدان که قلب نسبت به جسد انسانی به منزله امام است برای مردم؛ که همه باید اطاعتش کنند، مگر نمیبینی که تمام جوارح و اعضاء جسد اعوان و ایادی و مفسّر قلب هستند. دو گوش و دو چشم و بینی و دهان و دو دست و دو پا و عورت خواستههای قلب را اداء میکنند لذا: هر گاه قلب خواستهاش نگریستن به چیزی باشد، شخص دو چشمش را میگشاید. و زمانی که بخواهد بشنود، شخص دو گوشش را حرکت داده و منفذ آنها را باز کرده تا مطلوب را بشنود. و هر وقت میل داشته باشد بویی را استشمام نماید، شخص با بینی استنشاق کرده در نتیجه بوی مطلوب به قلب میرسد. و هنگامی که رغبت به سخن گفتن داشته باشد، به وسیله زبان تکلّم میکند. و در صورتی که مطلوبش گرفتن چیزی باشد دستها به کار افتاده و آن چیز را میگیرد. و به فرض که مقصودش حرکت کردن باشد، دو پا سعی نموده و راه میروند. و اگر محبوبش شهوت و غریزه باشد، نرینه شخص به حرکت و جنبش در میآید. پس تمام این اعضاء و جوارح حرکت و فعالیّت نموده تا خواسته قلب را اداء کرده و بدین ترتیب اطاعتش میکنند. و همچنین شایسته است که خلائق نسبت به امام علیه السّلام مانند اعضاء و جوارح بوده و امر آن سرور را اطاعت کنند. (ترجمه ذهنی تهرانی)

مصدر اصلی: علل الشرائع، ج1، ص 110

منابع دیگر: بحار الأنوار، ج67، ص 53/ الفصول المهمة، ج3، ص 243

یعنی "گردش خون"

هم تغییر پیدا می کند؛⁽¹⁾

امام رضا علیه السلام: ... بدن انسان بر سیاق یک مملکت، ساخته شدهاند. پادشاه این سرزمین، قلب است. رگهایی که در بدن و مغز وجود دارد، کارگراناند. خانه آن پادشاه، قلب انسان است. سرزمین آن پادشاه، بدن انسان است، و دستان، پاها، چشمان، لبها، زبان و گوشها نیز یاران اویند...

مصدر اصلی: طب الإمام الرضا علیه السلام (الرسالة الذهبیة)، ص 11

منابع دیگر: بحار الأنوار، ج59، ص 309

چرا؟ چون فرد مثلا یک صحنه مبتنی بر شهوت را دیده است و وسوسه اش تحریک شده و حالا برای اینکه وسوسه اش یک پاسخی پیدا کند همه جوارح را مدیریت می کند. قلب به این نحو است. در ادامه روایت می فرماید: «الّذی بِهِ تَعقَلُ» قلب، محل عقل است «و تَفهَمُ» محل فهم است «و تَصدُرُ» محل صدور فرمان است «و تَصدُرُ عن اَمرِه و رأیِه». قلب عضو اصلی است.

در آن روایت تحف العقول هم اینطور آمده که: «لا علمَ کطلب السلامةِ و لا سلامةَ کسلامةِ القلب»⁽²⁾

امام باقر (علیه السلام) در وصیتش به جابر بن یزید جعفی: ... بدان که هیچ علمی مانند طلب سلامتی و هیچ سلامتی ای مانند سلامت قلب نیست...

مصدر اصلی: تحف العقول، ص 286

منابع دیگر: بحار الأنوار ، ج75، ص 164/ الوافی، ج26، ص 262 / مکاتیب الأئمة علیهم السلام، ج3، ص 271

هیچ سلامتی به اندازه سلامت قلب مهم نیست. اگر قلب سالم بود بیماری های روحی و روانی و بیماری های جسمی هر دو به صورت معناداری کاهش پیدا می کند. این یک بحث است.حالا یک بحثی در اینجا هست که من یک مقدار توضیح بدهم: گفته می شود که آیا قلب همین قلبی است که به شکل صنوبری از آن یاد می کنیم؟ در روایت دارد که: «قلب یک حقیقتی دارد ولی جایش در همینجاست(اشاره به سینه)» یعنی دوتا نیست، همینجایی که شما می گویید خون را به سایر اعضاء بدن می فرستد، در همینجا یک حقیقت دیگری هم وجود دارد: وسوسه در آن وجود دارد،⁽³⁾

بگو: پناه میبرم به پروردگار مردم ... از زیان وسوسهگر کمین گرفته و پنهان، * آنکه همواره در سینههای مردم وسوسه میکند * از جنّیان و آدمیان.

مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا مِنْ مُؤْمِنٍ إِلَّا وَ لِقَلْبِه(ِ فِی صَدْرِه) أُذُنَانِ فِی جَوْفِهِ أُذُنٌ یَنْفُثُ فِیهَا الْوَسْوَاسُ الْخَنَّاسُ وَ أُذُنٌ یَنْفُثُ فِیهَا الْمَلَکُ فَیُؤَیِّدُ اللَّهُ الْمُؤْمِنَ بِالْمَلَکِ فَذَلِکَ قَوْلُهُ وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْه.

امام صادق (علیه السلام): هیچ مؤمنی نیست مگر اینکه دارای دو گوش برای قلب خود در سینه اش است: گوشی که وسواس خناس در آن میدمد، و گوشی که فرشته در آن صدا میکند و خداوند بوسیله فرشته او را تایید مینماید و این است معنی وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ) و به روحی از خودش تاییدشان کرده).

مصدر اصلی: الکافی، ج2، ص 267

منابع دیگر: الوافی، ج5، ص 1013 /بحار الأنوار، ج67، ص 48

فهم وجود دارد، عقل وجود دارد،⁽⁴⁾

امام صادق (علیه السلام): حزم (انضباط در کار و اطمینانیابی) در قلب است و مهر و خشم در کبد، شرم در شُش. و در حدیث دیگر أبی جمیله: جای عقل در قلب است.

مصدر اصلی: الکافی، ج8، ص 190

منابع دیگر: الوافی، ج26، ص 527/ بحار الأنوار، ج58، ص 305

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ الْغِلْظَةَ فِی الْکَبِدِ وَ الْحَیَاةَ فِی الرِّئَةِ وَ الْعَقْلَ مَسْکَنُهُ الْقَلْب.

امام باقر (علیه السلام): همانا غلظت و خشم در کبد، شرم و حیاء در شُش، و جای عقل در قلب است.

مصدر اصلی: علل الشرائع، ج1، ص 107

منابع دیگر: بحار الأنوار، ج58، ص 304

فِی رِسَالَةِ الْإِهْلِیلَجَةِ الَّتِی کَتَبَ الصَّادِقُ ع إِلَی الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ وَ ذَکَرَ فِیهَا احْتِجَاجَهُ فِی إِثْبَاتِ الصَّانِعِ تَعَالَی عَلَی الطَّبِیبِ الْهِنْدِیِّ قَالَ ع: ... أخبِرنی بِمَ تَحتَجُّ فی مَعرِفَةِ رَبِّکَ الَّذی تَصِفُ قُدرَتَهُ ورُبوبِیَّتَهُ، وإنَّما یَعرِفُ القَلبُ الأَشیاءَ کُلَّها بِالدَّلالاتِ الخَمسِ الَّتی وَصَفتُ لَکَ؟ قُلتُ: بِالعَقلِ الَّذی فی قَلبی، وَالدَّلیلِ الَّذی أحتَجُّ بِهِ فی مَعرِفَتِهِ.

در رساله اهلیلج امام صادق علیه السلام در نامهای که برای مفضّل نوشت و در آن از گفتگویش با پزشک هندی در مورد اثبات خداوند متعال یاد کرد: ... آن گاه پزشک هندی گفت: به من بگو چگونه بر شناخت پروردگاری که او را به توانایی و ربوبیّت وصف میکنی، استدلال میکنی، حال آن که قلب، همه چیز را با حواس پنجگانه که شرح دادم، باز میشناسد؟ گفتم: [شناخت خداوند،] با عقلی است که در قلب من جای دارد و با برهانی که در شناخت خداوند، بدان استدلال میکنم.

منبع روایت: بحار الأنوار، ج3، ص 153 (به نقل از رساله اهلیلج)

همه مسائل در این قلب موجود است. این هم یک دسته از اعضاء. پس خود قلب به تنهایی عضو مهم و امیرالجوارح است.

2/3. اعضاء موثر بر طبایع چهارگانه؛ دومین سطح از اعضاء موثر بر سلامت از نظر آیات و روایات

اشاره

یک دسته روایات دیگری داریم که مجموع آنها به ما می گویند اعضاء موثر بر طبع و مزاج هم خیلی بر سلامت موثر هستند. مثلا در رساله ذهبیه اینطور آمده که: «لانّ الله تعالی بنی الاجسام» می فرماید «بنی الاجسام» اجسام ساخته شده و بنا شده «علی اربعطبایع» بر چهار طبیعت: «و هی المرّتان و الدم و البلغم».⁽¹⁾

وَ وَجَدْتُ فِی تَأْلِیفِ بَعْضِ الْأَفَاضِلِ بِهَذَیْنِ السَّنَدَیْنِ: قَالَ مُوسَی بْنُ عَلِیِّ بْنِ جَابِرٍ السَّلَامِیُّ أَخْبَرَنِی الشَّیْخُ الْأَجَلُّ الْعَالِمُ الْأَوْحَدُ سَدِیدُ الدِّینِ یَحْیَی بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ علبان الْخَازِنُ أَدَامَ اللَّهُ تَوْفِیقَهُ قَالَ أَخْبَرَنِی أَبُو مُحَمَّدٍ الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ. وَ قَالَ هَارُونُ بْنُ مُوسَی التَّلَّعُکْبَرِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هِشَامِ بْنِ سَهْلٍ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ قَالَ حَدَّثَنِی أَبِی وَ کَانَ عَالِماً بِأَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا ع خَاصَّةً بِهِ مُلَازِماً لِخِدْمَتِهِ وَ کَانَ مَعَهُ حِینَ حُمِلَ مِنَ الْمَدِینَةِ إِلَی أَنْ سَارَ إِلَی خُرَاسَانَ وَ اسْتُشْهِدَ عَلَیْهِ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ بِطُوسَ وَ هُوَ ابْنُ تِسْعٍ وَ أَرْبَعِینَ سَنَةً.

قَالَ وَ کَانَ الْمَأْمُونُ بِنَیْسَابُورَ وَ فِی مَجْلِسِهِ سَیِّدِی أَبُو الْحَسَنِ الرِّضَا ع وَ جَمَاعَةٌ مِنَ الْمُتَطَبِّبِینَ وَ الْفَلَاسِفَةِ مِثْلَ یُوحَنَّا بْنِ مَاسَوَیْهِ وَ جَبْرَئِیلُ بْنُ بَخْتِیشُوعَ وَ صَالِحُ بْنُ سِلْهِمَةَ (خ ل: بلهمه) الْهِنْدِیُّ وَ غَیْرُهُمْ مِنْ مُنْتَحِلِی الْعُلُومِ وَ ذَوِی الْبَحْثِ وَ النَّظَرِ فَجَرَی ذِکْرُ الطِّبِّ وَ مَا فِیهِ صَلَاحُ الْأَجْسَامِ وَ قِوَامُهَا فَأَغْرَقَ الْمَأْمُونُ وَ مَنْ بِحَضْرَتِهِ فِی الْکَلَامِ وَ تَغَلْغَلُوا فِی عِلْمِ ذَلِکَ وَ کَیْفَ رَکَّبَ اللَّهُ تَعَالَی هَذَا الْجَسَدَ وَ جَمِیعَ مَا فِیهِ مِنْ هَذِهِ الْأَشْیَاءِ الْمُتَضَادَّةِ مِنَ الطَّبَائِعِ الْأَرْبَعِ وَ مَضَارِّ الْأَغْذِیَةِ وَ مَنَافِعِهَا وَ مَا یَلْحَقُ الْأَجْسَامَ مِنْ مَضَارِّهَا مِنَ الْعِلَلِ. قَالَ: وَ أَبُو الْحَسَنِ ع سَاکِتٌ لَا یَتَکَلَّمُ فِی شَیْءٍ مِنْ ذَلِکَ فَقَالَ لَهُ الْمَأْمُونُ مَا تَقُولُ یَا أَبَا الْحَسَنِ فِی هَذَا الْأَمْرِ الَّذِی نَحْنُ فِیهِ هَذَا الْیَوْمَ وَ الَّذِی لَا بُدَّ مِنْهُ مِنْ مَعْرِفَةِ هَذِهِ الْأَشْیَاءِ وَ الْأَغْذِیَةِ النَّافِعِ مِنْهَا وَ الضَّارِّ وَ تَدْبِیرِ الْجَسَدِ فَقَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع عِنْدِی مِنْ ذَلِکَ مَا جَرَّبْتُهُ وَ عَرَفْتُ صِحَّتَهُ بِالاخْتِبَارِ وَ مُرُورِ الْأَیَّامِ مَعَ مَا وَقَفَنِی عَلَیْهِ مَنْ مَضَی مِنَ السَّلَفِ مِمَّا لَا یَسَعُ الْإِنْسَانَ جَهْلُهُ وَ لَا یُعْذَرُ فِی تَرْکِهِ فَأَنَا أَجْمَعُ ذَلِکَ مَعَ مَا یُقَارِبُهُ مِمَّا یُحْتَاجُ إِلَی مَعْرِفَتِهِ.قَالَ: وَ عَاجَلَ الْمَأْمُونُ الْخُرُوجَ إِلَی بَلْخٍ وَ تَخَلَّفَ عَنْهُ أَبُو الْحَسَنِ ع وَ کَتَبَ الْمَأْمُونُ إِلَیْهِ کِتَاباً یَتَنَجَّزُهُ مَا کَانَ ذِکْرُهُ مِمَّا یُحْتَاجُ إِلَی مَعْرِفَتِهِ مِنْ جِهَتِهِ عَلَی مَا سَمِعَهُ مِنْهُ وَ جَرَّبَهُ مِنَ الْأَطْعِمَةِ وَ الْأَشْرِبَةِ وَ أَخْذِ الْأَدْوِیَةِ وَ الْفَصْدِ وَ الْحِجَامَةِ وَ السِّوَاکِ وَ الْحَمَّامِ وَ النُّورَةِ وَ التَّدْبِیرِ فِی ذَلِکَ.

فَکَتَبَ الرِّضَا ع إِلَیْهِ کِتَاباً نُسْخَتُهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ اعْتَصَمْتُ بِاللَّهِ أَمَّا بَعْد ...لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَی بَنَی الْأَجْسَامَ عَلَی أَرْبَعِ طَبَائِعَ وَ هِیَ الْمِرَّتَانِ وَ الدَّمُ وَ الْبَلْغَمُ وَ بِالْجُمْلَةِ حَارَّانِ وَ بَارِدَانِ قَدْ خُولِفَ بَیْنَهُمَا فَجَعَلَ الْحَارَّیْنِ لَیِّناً وَ یَابِساً وَ کَذَلِکَ الْبَارِدَیْنِ رَطْباً وَ یَابِساً...

چرا که خداوند متعال بدن ها را بر چهار طبع بنا کرده است: صفراء، سوداء، دم (خون) و بلغم. و خلاصه [مطلب این است که: این چهار طبع تشکیل شده اند از] دو گرم و دو سرد که میان هر دوتاشان تفاوتی قرار داده است؛ [به این بیان که] آن دو گرم را یا نرم و مرطوب قرار داده [که طبع دم است] و یا خشک [که طبع صفراء است]. و همینطور آن دو سرد را یا نرم و مرطوب قرار داده [که طبع بلغم است] و یا خشک [که طبع سوداء است].

مصدر اصلی: طب الإمام الرضا علیه السلام (الرسالة الذهبیة)، ص 48

منابع دیگر: بحار الأنوار، ج59، ص 316 / مکاتیب الأئمة علیهم السلام، ج5، ص 223

بدن انسان از چهار طبیعت تشکیل شده است که چهار عضو در بدن خیلی بر این طبیعت ها تاثیرگذارند⁽²⁾

"تحلیل فقهی بیماری در مقایسه با پاتولوژی پوزیتویستی" از سری مکتوبات شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی، جزوه پیاده فوری سخنان حجت الاسلام کشوری، ص 25

لینک دریافت فایل جزوه پیاده فوری "تحلیل فقهی بیماری در مقایسه با پاتولوژی پوزیتویستی" از پیام رسان ایتا:

https://eitaa.com/olgou4/3022

و اینها اعضاءِ سطح دو حوزه سلامت به حساب می آیند. بخلاف بعضی از دوستان که

می خواهند بگویند اعضاء موثر بر مزاج، مهم ترین عضوهای بدن هستند (که بعضی از دوستان طب سنتی این حرف را می زنند)⁽¹⁾

قانونچه در طب (چغمینی، متوفی 745)، ص 14

ولی به لحاظ روایات در سطح دوم هستند.یک روایت دیگر خدمت شما بخوانم: «انّ کل واحده من هذه الطبایع» هر کدام از این طبایع، «تحبّ ما یشاکلها»⁽²⁾

امام رضا (علیه السلام): بدان هر کدام از این طبیعتها خواهان غذائیست که با آن مشاکل باشد و مناسبت داشته باشد پس غذائی را انتخاب کن که مناسب طبیعت بدنت بوده باشد.(ترجمه امیر صادقی)

مصدر اصلی: طب الإمام الرضا علیه السلام (الرسالة الذهبیة)، ص 14

  منابع دیگر: بحار الأنوار، ج59، ص 332 / مکاتیب الأئمة علیهم السلام، ج5، ص 194</p>

یک غذایی را دوست دارد که با او متناسب باشد؛ مثلا اگر شما طبیعت گرم دارید غذای سرد - که با آن تناسب دارد - را دوست دارید. اگر کسی طبیعت سرد دارد، کشش و علاقه او به غذای گرم بیشتر است. بعد حضرت می فرماید: «فاتّخِذ» یا در بعضی از نسخه ها: «فاغتَذِ ما یُشاکِلُ جَسَدَک»⁽³⁾

در بعضی از نسخه ها: "فاغتذِ" یعنی غذایت را قرار بده، و در بعضی دیگر: "فَاعتَدِ" یعنی خود را عادت بده.

بحار الأنوار ، ج59، ص 332

غذایت را متناسب با طبعت انتخاب کن. لذا دیدید که در این انتخابات ریاست جمهوری آن برادر محترم فرمودند که ما می خواهیم ماهیانه 2500 کالری غذا در اختیار خانواده ها قرار دهیم. ایشان و دوستانشان چون رساله ذهبیه نخوانده بودند، می گفتند غذا را باید بر اساس کیلوکالری طبقه بندی کرد. اینجا حضرت می فرماید: «فاغتَذِ ما یُشاکِلُ جَسَدَک» ببین طبعتت چیست. غذا را باید بر اساس طبیعت اخذ و تهیه کرد؛ نه بر اساس کیلوکالری. وقتی غذاهایی را که کالری زیادی دارند ولی طبیعت شما متناسب با آن نیست را مصرف می کنید، بر مرض شما افزوده می شود.

1/2/3. عروق و معده؛ دو عضو از اعضاء موثر بر طبایع چهارگانه

حالا یک سری از اعضاء موثر بر این طبایع اربعه هستند. مثلا "عروق" و "عِرق" (رگ) یک عضو است که موثر بر طبیعتِ "دم"(خون) است. یا مثلا "معده" خیلی بر طبیعت "بلغم" تاثیر دارد؛ کسانی که آب زیاد مصرف می کنند؛ این آب به کجا می رود؟ این آب ابتدائاً به معده می آید و سپس به سایر اعضاء منتقل می شود، و این باعث می شود که بلغم افزایش پیدا کند. بنابراین اعضائی که یه یک نحوی با طبیعت های چهارگانه ارتباط دارند، اعضاء سطح دو بدن می شوند. یعنی اثر اینها در حوزه سلامت اثر خیلی مهمی است. منتها نه بیشتر از قلب انسان.

3/3. سایر اعضاء بدن؛ سومین سطح از اعضاء موثر بر سلامت از نظر آیات و روایات

سطح سوم اعضاء هم سایر اعضاء هستند. الان شما "مو" دارید. "مو" چقدر بر اعضاء موثر است؟ بسیار پایین تر از "قلب" و "اعضاء موثر بر طبیعت". و همینطور بقیه اعضاء بدن.

پس نتیجه بحث های تفصیل الجسم در روایات این می شود که دیگر نگاه من و شمای طبیب به اعضاء بدن به یک اندازه نخواهد بود؛ بلکه به هر کدام از اعضاء بدن یک وزن خاصی خواهیم داد. و هرگاه به هر کدام از اعضاء یک وزن خاص دادیم، محاسبه خیلی از چیزها تغییر خواهد کرد؛ که یکی از اثراتش در واکسن است، یکی دیگر از اثراتش در تجویز نسخه است.

ارتباط خواهران و برادران با بحث برقرار است؟! برای شما معلوم است که ما داریم به چه سمتی حرکت می کنیم؟ کاملا داریم یک مسیری را بر خلاف Who حرکت می کنیم! این شش مساله را که بنده دارم عرض می کنم، پایه های بحث است. بله؛ اگر ما مثلا مانند "علوم شناختی" معتقد بودیم که "مغز" مهم ترین عضو بدن است، یک فضای دیگری شکل می گرفت. و ما اگر با تفصیل الجسمِ خودمان حرکت کنیم، به این نتیجه می رسیم که قلب امیرالجوارح است و یک مسیر دیگری را طی خواهیم کرد. پس این هم شد سوال دوم که من از آن عبور می کنم. به همین خاطر گفتم که بحث حدود چهل جلسه نیاز دارد که ده جلسه از آن تشریح جسم انسان است آنچنان که در روایات آمده است. بحث خیلی مهمی است که ان شاءالله بعدا به آن بپردازیم.

4. سوال سوم: ساختار اشیاء تقویت کننده ایمنی بدن کدام است؟

1/4. بیان خاصیت نهایی اشیاء در نوزده گروه؛ ساختار اشیاء تقویت کننده ایمنی بدن

اشاره

سوال سوم چیست؟ سوال سوم این است که در عالَم چند نوع شیء وجود دارد که بر مساله سلامت موثر است؟ آیا فقط خوراکی ها هستند؟ یا نه اشیاء دیگری هم در عالم وجود دارند که بر حوزه سلامت موثر هستند؟ عرض کردم که جمع بندی ما در مدرسه هدایت این است که: ما نوزده دسته شیء ایمنی ساز برای بدن انسان داریم. ببینید بحث چقدر متفاوت است! یعنی شما اگر بخواهید ایمنی بدنتان را بالا ببرید، می توانید از نوزده دسته شیء استفاده کنید. حالا این نوزده دسته شیء چه اشیائی هستند؟ فهرست این نوزده دسته شیء برابر با "فهرست جدول تسخیر" است. حتما با مباحث الگوی پیشرفت از قبل آشنا هستید؛ ما در مباحث الگوی پیشرفت یک جدولی به اسم "جدول تسخیر" داریم.⁽¹⁾

حجت الاسلام علی کشوری- تبیین اجمالی جدول فقهی تسخیر در مقایسه با جدول مندلیف- مرکز مدیریت حوزه های علمیه- دوشنبه ۱۹ آبان ۱۳۹۹

http://nro-di.blog.ir/1399/08/19

این جدول فقهی تبیین کننده الگوئی جدید برای تصرف بشر در عالم است و در فضای مقایسه با الگوی فعلی "تصرف در طبیعت" به محوریتِ مطالعاتِ عنصر پایه مطرح شده است. سرفصل های این جدول فقهی به هفت پرسش شامل: ۱- فساد و ریشه های آن در اندیشه پیامبران کدام است؟، ۲- تعریف تصرف شئ پایه چیست؟، ۳- چه ارتباطی میان تصرف در عالم و منایای بشر وجود دارد؟، ۴- روش تعدیل منایا و روش شناسائی خاصیت نهائی اشیاء چیست؟، ۵- سیر تَکَوُّن اشیاء چگونه است؟، ۶- جدول تسخیر اشیاء عالم را چگونه طبقه بندی می کند؟، ۷- ساختار "اطلاعات پیوسته هر شئ" از نظر فقه چیست؟ پاسخ می دهد. در مجموع و بعد از بررسی پرسش های اصولی فوق الذکر در اولین ویرایش جدول فقهی تسخیر حدود ۲۰۰ شئ پر کاربرد در زندگی بشر را از حیث سببیت و خاصیت نهائی بررسی می کنیم. به عبارت بهتر جدول فقهی تسخیر، جدول معرفی اسباب مورد نیاز در زندگی بشر است و آموزش و درایه در آن؛ بی نیازی از مطالعات پوزیتویستی را زمینه سازی می کند. به فضل الهی. جدول فقهی تسخیر از ثمراتِ اولیه بررسی ویژگی های مشترک اشیاء -با روش تحقیق فقهی- است.

حجت الاسلام علی کشوری- دو شنبه ۲ فروردین ۱۴۰۰ هجری شمسی - قم مبارک

https://eitaa.com/olgou4/3037

این جدول در یک جمله آمده "خاصیت نهایی اشیاءِ" عالم را بحث کرده است. و الان آن ویرایشی که از این جدول در دست است، دویست شیء پرکاربرد در زندگی را بحث کرده است. ما معتقدیم که همه

این دویست شیء در زندگی و در ایمنی موثر هستند. ببینید؛ [با این مبنا] چقدر دایره نگاه طبی توسعه پیدا می کند! این دویست شیء را در نوزده دسته طبقه بندی کرده ایم. دیگر خود دوستان به جدول فقهی تسخیر مراجعه کنند که در آن تمام این نوزده دسته شیء وجود دارد. شرح این نوزده دسته، ده جلسه طول می کشد. بنده به عناوین بعضی از آنها اشاره می کنم:

1/1/4. گروه اشیاء پایه و تاثیر آنها بر سلامت؛ اولین بحث از ساختار اشیاء تقویت کننده بدن

اولین اشیائی که بر سلامت تاثیر دارند، ما اسم آنها را «گروه اشیاء پایه» گذاشته ایم. شما می دانید که عالَم از چهار شیء خلق شده است: آب، آتش، هوا و خاک.⁽¹⁾

در ارکان و امزجه(مزاج ها): ارکان در اصطلاح حکیمان اجسام بسیطی هستند غیر قابل تقسیم به اجسام مختلفه؛ که اجزاء اولیه بدن انسان و غیر انسان را تشکیل می دهند؛ و آن چهارند [ارکان اربعه]: 1- آتش: و آن گرم و خشک است. 2- هوا: و آن گرم و تر است. 3- آب: و آن سرد و تر است. 4- خاک: و آن سرد و خشک است.

قانونچه در طب(چغمینی)، ص 1 و 2

همه این چهار شیء بر سلامت موثر هستند.⁽²⁾

أبو الحسن علیه السّلام میفرمود: جسم چهار طبع دارد: 1- هواء که انسان بدون آن و بدون نسیمِ آن زنده نمی ماند و هر درد و عفونتی را از جسم بیرون می کند، و 2- زمین (خاک) که خشکی و یبوست به وجود می آورد، و 3- گرما و طعام که خون (دم) به وجود می آورد؛ مگر نمی بینی که طعام به معده می رود و معده از آن تغذیه می کند تا اینکه نرم شود و تصفیه گردد سپس طبیعت و قوای بدن برگزیده آن غذا را به شکل خون می گیرد و تهنشین آن را بیرون ریزد، و 4- آب که بلغم پدید می آورد.

مصدر اصلی: الکافی، ج8، ص 230

منابع دیگر: الوافی، ج26، ص 526 / بحار الأنوار، ج58، ص 306

مثلا شما باید بدانید که نسبت خاک با سلامت چیست. نسبت خاک با سلامت، نسبت خواب با سلامت است؛ یعنی خاک یک خاصیتی دارد که مثلا اگر دیوار خانه شما از خاک باشد و ماده اولیه خاک را تغییر نداده باشند، این باعث می شود که خواب شما راحت تر باشد. و این یکی از آثار آن است. پس باید نسبت خاک و سلامت را بحث کنیم.

نسبت هوا و سلامت را نیز باید بحث کنیم: امام (علیه السلام) می فرماید: «لو حُبِسَ الریح ثلاثة ایام» اگر باد سه روز نوزد، «تغیّرت کلُّ شیء»⁽³⁾

امام صادق (علیه السّلام) در پاسخ یکی از پرسشهای زندیق فرمود: اگر باد چند روز بند آید همه چیز تباه شود و دگرگون گردد، و از آن حضرت از جوهر باد پرسید فرمود: باد هواء است و چون حرکت کند باد باشد و چون آرام است هواء نام دارد و قوام دنیا بدانست. اگر سه روز باد بایستد هر چه بر روی زمین است تباه شود و بگندد، چون باد بمانند بادبزنی فساد را دفع کند از همه چیز و آن را پاکیزه سازد، و او چون روح است که وقتی از تن برآید تن تباه شود و دگرگونگردد، فَتَبارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِینَ.

مصدر اصلی: الإحتجاج (للطبرسی)، ج2، ص 350

منابع دیگر: بحار الأنوار، ج57، ص 16

قَالَ کَعْبٌ: لَوْ حَبَسَ اللَّهُ الرِّیحَ مِنَ الْأَرْضِ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ لَأَنْتَنَ مَا بَیْنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ.

کعب گفت: اگر خدا باد را از زمین سه روز بند آرد آنچه میان آسمان و زمین است بگندد.

منبع: بحار الأنوار، ج57، ص 17

همه اشیاء - از جمله: بدن انسان - فاسد می شوند و از بین می روند. یکی از چیزهایی که بدن انسان نیاز دارد، نسیمو هوای تازه است؛ که مدرنیته با نوع ساخت ساختمان و آپارتمان سازی و رعایت نکردن حریم و اِشراف [در ساخت ساختمان]، ما را از این نعمت محروم کرده است. لذا شما الان در همه خانه ها تهویه مصنوعی دارید. این مساله خیلی مهمی است و بعدا باید در