مشخصات کتاب

سرشناسه : خدامیان آرانی، مهدی، ۱۳۵۳ -

Khuddamiyan Arani, Mehdi

عنوان و نام پدیدآور : پنجره دوم [کتاب] : در جستجوی معنویت/ مهدی خدامیان آرانی.

مشخصات نشر : قم : بهار دل ها، ۱۳۹۶.

مشخصات ظاهری : ۱۳۶ ص.؛ ۱۴/۵×۲۱/۵ س م.

شابک : 978-600-8449-88-1

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

عنوان دیگر : در جستجوی معنویت.

موضوع : معنویت -- اسلام

موضوع : Spirituality -- Islam

موضوع : معنویت -- مطالب گونه گون

موضوع : Spirituality -- Miscellanea.

موضوع : دنیا دوستی

موضوع : *Wordly-mindedness

رده بندی کنگره : BP۲۵۰/۵۵/خ۴۷پ۹ ۱۳۹۶

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۶۳

شماره کتابشناسی ملی : ۴۷۸۸۶۷۳

اشاره

پنجره دوم : در جستجوی معنویت

مهدی خدامیان آرانی

پنجره دوّم

در جستجوی معنویّت

دکتر مهدی خُدّامیان آرانی

مجموعه آثار / 77

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ

شما در حال خواندن کتاب «پنجره دوم» هستید و حتماً دوست دارید بدانید هدف من در کتاب هایی که با نام «پنجره» منتشر می کنم، چیست. وقتی جوان بودم، دوست داشتم با اندیشه هایی آشنا بشوم که مرا به سوی معنویّت سوق دهد; اما بهار جوانی گذشت و اکنون نزدیک به چهل سال دارم. من در این مدت تجربه هایی کسب کردم و خلاصه آنچه را که سال ها در کتاب های مختلف خواندم در این کتب می نویسم.

من سخنانی را در این جا بیان می کنم که آرزو داشتم در جوانی بدانم!

در این کتاب از افکار استاد علی صفایی حائری بسیار استفاده کردم; به همین دلیل، این کتاب را به مقام والای ایشان تقدیم می کنم.

از خدا می خواهم به من توفیق دهد تا با نوشتن جلدهای دیگر، بتوانم این مسیر را ادامه دهم. امیدوارم این کتاب، چند قدم شما را به آسمان نزدیک تر کند.

مهدی خُدّامیان

اسفندماه 1393 شمسی

1

وقتی من به خانه و ماشین خود بیش از خودم فکر می کنم، معلوم است که خود را گم می کنم. وقتی من فرصتی را برای فکر کردن قرار نمی دهم، دچار روزمرگی می شوم و از بین می روم; روح من همچون آب مرداب، تباه می شود و نشاط درونی من نابود می گردد.

من قبل از هرچیز باید به فکر رو بیاورم، باید به سکوت و خلوت پناه ببرم، تا خلوت نداشته باشم، نمی توانم فکر کنم.

این چه دردی است که غوغای درون خود را نمی توانم تحمّل کنم و از خود فرار می کنم، هر روز زندگی خود را تغییر می دهم و به تنوّع پناه می برم تا از خودم فرار کنم، من باید فکر کنم و به راهی که در پیش دارم بیندیشم.

من عاشق آفریده شده ام، پس لازم نیست در خود، عشقی بیافرینم یا حرکتی ایجاد کنم. از صبح تا شب

دنبال معشوقی هستم.

عشق همیشه هست، آنچه جابه جا می شود، معشوق های من است. از فاصله تولّد تا مرگ، همیشه عاشق هستم، گاه عاشق نان، گاه عاشق یک توپ، گاه عاشق ثروت...

من باید فکر کنم به چه عشق میورزم، آیا معشوق من، بزرگ تر از من است یا نه؟

کافی است معشوق ها و محبوب ها را با هم مقایسه کنم، آن وقت است که راه را می یابم و حقیقت را می فهمم.

دیروز برای هیچ ها می سوختم، امروز می توانم به حق رو بیاورم و برای او بسوزم. من که دیروز برای دنیا، صبح تا شب تلاش می کردم، امروز می توانم خودم را پیدا کنم و به آن جا برسم که دیگر تمام دنیا هم مرا به راه نیندازد و مرا به حرکت واندارد. وقتی من بدانم دنیا، نابودشدنی است، دیگر به چیزی دل می بندم که هرگز نابود نمی شود.

وقتی می بینم دیگران برای هیچ ها، عمرشان را گذاشته اند و تلاش ها کرده اند، پس چرا من برای معشوقی که هستی را آفریده است، تلاش نکنم؟! خداوند سرمایه های زیادی به من عطا کرده است، چرا من باید این سرمایه ها را برای رسیدن به دنیایِ فانی، صرف کنم؟ او این سرمایه ها را به من داد تا من ماندگار شوم; حرکت کنم و به اوج برسم.

وقتی این گونه فکر کنم، تولّدی دیگر می یابم، عشق به خدا در قلب من زنده می شود، از بند عشق های دنیایی آزاد می شوم، می فهمم هر آنچه رنگ دنیا دارد، هیچ است و نابود می شود و من به شناختی برتر دست می یابم; زیرا بین معشوق ها مقایسه کرده ام. من از عشق های کوچک به عشقی بزرگ رسیده ام و این همان ایمان واقعی است. من به سوی خدای خویش حرکت می کنم تا از نابودی، رهایی یابم.

2

وقتی دل من از نور ایمان بهره گرفت، حرکت خود را آغاز می کنم، از دنیا و معشوق های دنیایی دل می کنم و به سوی معشوقی می روم که هرگز نابود نمی شود و ایمان کم کم بر همه وجود من سایه می افکند.

هرچه بیشتر گام بردارم، زودتر به هدف می رسم، ایمان باعث می شود من عمل نیک انجام دهم و عمل نیک هم ایمان مرا بارور می کند; ایمان همانند گیاهی است که از قلب می روید و ریشه می دواند و میوه آن از دست و زبان و اعضای من نمود پیدا می کند.

رفتار و کردار من از آن ایمان تأثیر گرفته است. وقتی من به سوی خوبی ها و زیبایی ها گام برمی دارم، ایمان من قوی تر می شود. اگر من کار خوبی انجام ندهم، ایمان من ضعیف تر می شود.

اگر امروز گرسنه ای را ببینم و به او غذا ندهم، در همین جا می مانم و

کم کم، بخل در من سبز می شود. بخل همانند علف هرز، به جانم می افتد و ایمان مرا تباه می کند; امّا اگر امروز از غذای خود گذشتم و آن را به فقیر دادم، ایمان من بارور می شود و من یک پله جلو می روم. من می توانم فردا بیشتر ببخشم تا آن جا که حاضر می شوم در راه رضای خدا، از همه ثروتم بگذرم.

آنان که از همه چیز در راه خدا گذشتند، از همین گام های کوچک آغاز کردند، کسانی هم که به بخل گرفتار شدند، ابتدا از نبخشیدن یک وعده غذا آغاز کردند و علف هرزِ بخل در وجودشان ریشه دواند و به تباهی رسیدند.

در سرزمین ایمان، ایستادن معنا ندارد، یا من رشد می کنم یا سقوط. من نباید خیال کنم که می توانم در جای خود بایستم، من یا با ایمان بیشتر حرکت می کنم یا به عقب برمی گردم.

3

از کجا بفهمم مؤمن هستم و نشانه های ایمان واقعی چیست؟ وقتی من با کوچک ترین حادثه ای در هم می پیچم و به زمین می خورم، معلوم است که ایمان در قلب من ریشه ندوانده است که این گونه زیرورو می شوم و حادثه ها مرا می لرزاند.

مؤمن واقعی به امن رسیده است، از آینده نمی ترسد و از گذشته، غم و اندوه ندارد و اکنون هم حیرتی ندارد. او به آسایش و آرامش رسیده و این همان عزّت واقعی است.

مؤمن از هیچ ها عبور کرده است، دنیا و آنچه در دنیا است، نمی تواند دل او را بلرزاند. او از همه این ها جدا شده است. او با آتش عشق به خدا، سوخته و دیوارهای این دنیا را شکسته و از تنگنایِ خود بیرون آمده است. او به حقیقتِ زندگی دنیا شناخت پیدا کرده و اکنون می داند چیزی که نابود می شود،

نمی تواند او را شیفته خود کند. او شیفته کسی است که هرگز نابود نمی شود.

اگر همه چیز مؤمن را از او بگیرند، هرگز دلش نمی لرزد. او سرمایه ای دارد که هیچ کس نمی تواند آن را از او بگیرد و او دلش به آن سرمایه، خوش است; سرمایه ای که بهتر از همه دنیا است.

مؤمن به خوبی می داند که در برابر خلق خدا مسئول است وقتی ثروت دنیا او را تکان نمی دهد. وقتی او از درون پر شود و به آگاهی و شناخت برسد، تلاش می کند دیگران را بارور کند.

4

شیطان دنیا را در چشم من زینت می دهد و مرا به سوی آن فرامی خواند. قرآن مرا به سوی عشق برتر فرامی خواند و از من می خواهد عشق به هیچ ها و عشق به خدا را با هم مقایسه کنم. قرآن عظمت خودم را به من یادآوری می کند تا دنیا و آنچه در آن است در چشم من، کوچک شود.

من راهی را انتخاب کرده ام که مرا از خاک به ملکوت ببرد. من باید ضعف های خود را بشناسم و آن را برطرف کنم. من که فهمیده ام ارزش من، از همه هستی بالاتر است، باید از وابستگی ها و دلبستگی ها رها شوم، باید از دوستان، خویشان، ثروت، ریاست و شهرت دنیا دل بکنم.

گاه یک عمر برای یک کار تلاش می کنی و در آخر، نتیجه ای برایت نداشته است; آن وقت تصمیم می گیری از آن کار هم دل بکنی.

وقتی بلایی می رسد، ضعف های من آشکار می شود، بت های من شکسته می شود و عشق های من بر باد می رود.

خدا مرا دوست دارد، می داند که من با یک غفلت کوچک، به این دنیای بیوفا دل می بندم. او زیر پای مرا داغ می کند تا من نمانم، ضربه بلا را بر روح من وارد می آورد تا حرکت کنم و دل نبندم.

دو کبوتر در خانه داشتم، من خودم بارها دیدم که آنها چگونه غذای شان را به جوجه خود می دهند و هر بار که سراغ جوجه آنها می رفتم به من نوک می زدند و حالت دفاع می گرفتند.

جوجه کم کم بزرگ شد و پر و بال پرواز درآورد، روزی دیدم که آنان جوجه خود را نوک می زنند و او را از لانه بیرون می کنند، من با تعجّب به این صحنه نگاه می کردم. نمی دانستم این کار آنان، محبّت است یا دشمنی!

آخر چرا آنان جوجه خود را می زدند؟

این جوجه از زمانی که به دنیا آمده، از پدر و مادرش، جز محبّت ندیده، پدر و مادر، همه امید او هستند; ولی آنان او را از خود دور می کنند، این چه حکایتی است؟!

اگر این جوجه امروز از پدر و مادرش جدا نشود تا آخر عمر به آنان وابسته خواهد بود. او باید راه خودش را برود. وقتی پدر و مادر، او را از خود می رانند، او را دوست دارند و این نوک زدن آنان از روی مهربانی است. آن ها می خواهند

دردِ وابستگی جوجه را درمان کنند.

وقتی پدر ومادر به جوجه خود غذا می دادند به او محبّت می کردند; اما وقتی او را از خود می راندند به او محبّت بیشتری می کردند.

وقتی خدا به من نعمتی می دهد، به من محبّت می کند، وقتی آن نعمت را از من می گیرد به من محبّت بیشتری می کند; امّا من از روی نادانی، برمی آشوبم و فریاد اعتراض برمی آورم.

من آن چشمی که بتواند محبّت خدا را در بلاها و ضربه ها ببیند ندارم! خدا می خواهد من از بت ها و عشق های دروغین جدا شوم و ارزش پیدا کنم; این عشقی که به ثروت دارم، مرا تباه می کند; این ثروت ها به زودی تباه می شود، آن وقت است که من هم تباه می شوم، پس من باید از همه بت ها جدا شوم، باید بلایی بیاید و مرا از این ها جدا کند.

اکنون که این را دانستم، دست به دعا برمی دارم و می گویم: «خدایا! آنچه مرا از تو دور می کند، از من دور کن.»

عدّه ای می گویند: وقتی انسان محرومیّت کشید، عقده ای در او به وجود می آید، این نگاه کسی است که انسان را فقط در محدوده دنیا می بیند; امّا اگر انسان را مسافری بدانیم که باید به ملکوت بازگردد و به دنیا آمده است تا رشد کند و به کمال برسد، دیگر محدودیّت ها، بلاها و سختی ها، برای او عقده نمی سازد. او می داند که این بلاها او را از غفلت ها نجات می دهد و دل او را از دنیا رها می کند. انسان می تواند به جایی برسد که هنگام بلا، شکر کند.

جوان بودم و بارها این جمله را تکرار می کردم: «من کمبود محبّت دارم، نمی دانم چه کنم؟ کسی مرا درک نمی کند.»

من آن روزها چقدر از حقیقت دور بودم، وقتی من ظرفیّت وجودی خود را درک نکرده ام، چگونه انتظار دارم دیگران مرا درک کنند؟ اگر من خودم را درک کرده بودم و به ارزش خود پی برده بودم، هرگز نیاز نداشتم دیگران مرا درک کنند.

آیا من کمبود محبّت داشتم؟

این چه سخنی است!

با این همه محبّتی که خدا در حق من کرده، آیا باز من، کمبود محبّت دارم؟ کاش چشمی می داشتم محبّت های خدا را می دیدم! کسی که محبّت خدا او را سرشار کند، هیچ محبّتی او را به آرامش واقعی نخواهد رساند.

من چقدر بیچاره بودم!

دریایِ محبّت خدا را احساس نمی کردم و به دنبال قطره محبّت انسان ها بودم!

تا زمانی که دنیا را برای عیش و نوش بخواهم، وقتی بلایی می رسد، فریاد برمی آورم که خدا کجاست؟!

من بی خبرم! چه زمانی می خواهم بفهمم که خدا مرا به این دنیا آورده تا

ساخته شوم؟ او بزمِ مرا خراب و خانه ام را ویران می کند تا برخیزم و از عشق به هیچ ها، دست بکشم. او مرا خراب می کند تا آباد

شوم، او بلا می فرستد تا دیوارهایی را که دور خودم ساخته ام، خراب شود و من به وسعت برسم.

این دنیا، راه است و مقصد نیست. او مرا دوست دارد و کمال مرا می خواهد; برای همین کاری می کند که من از خواب غفلت بیدار شوم، پس بت های مرا می شکند تا من از تباهی جدا شوم.

5

وقتی من عظمت وجود خویش را درک کردم، دیگر نمی توانم در جلوه های این دنیا بمانم. وجود من همانند رودخانه ای است که حوض های دنیا را در یک لحظه پر می کند. اگر من در این حوض ها بمانم، تباه می شوم و به پوچی می رسم. من باید مانند رودخانه، جریان داشته باشم.

وقتی من حرکت کردم، از دل بستن به هیچ ها گذشتم و اوج گرفتم، دیگر نمی توانم در پوسته این دنیا بمانم; مانند آن جوجه ای که وقتی در تخم بود و رشد کرد به بن بست رسید و تخم خود را شکست و از بن بست رها شد.

وقتی من حرکت خود را آغاز کنم، دنیا با این وسعتی که دارد، برای من همچون زندان می شود و آن وقت، مرگ برای من، رهایی از این زندان است، دیگر من از مرگ نمی هراسم، مرگ را نابودی نمی دانم، بلکه آن را زندگی

دیگری می دانم که باید به سوی آن پر بکشم.

کسی که در زندان است، اگر به او بهترین غذاها و بهترین مکان ها را بدهند، باز به آزادی می اندیشد; هیچ چیز برای او بهتر از آزادی نیست. انسانی که رشد کرده است، دنیا را جز زندان نمی یابد. روحی که بزرگ شده است، رهایی از این دنیا را بالاترین نعمت می داند و او منتظر است لحظه رهایی فرابرسد.

تاریخ هرگز این صدای علی(علیه السلام) را از یاد نمی برد; او در محراب مسجد کوفه به سجده رفته بود، ابن ملجم شمشیر را بر سر علی(علیه السلام) فرود آورد، اینجا بود که علی(علیه السلام) فریاد زد: «به خدای کعبه که رستگار شدم!»

6

با جمعی از دانشجویان به سفر رفته بودیم، یکی از آنان اصرار داشت من برای آنان صحبت کنم. او به من اعتراض می کرد که چرا کم حرف می زنم و چرا از این فرصتی که پیش آمده، بیشتر استفاده نمی کنم.

به او گفتم: اگر این جوانان، تشنه شوند، خودشان راه را پیدا خواهند کرد. من نمی خواهم آنان را سیراب کنم.

او نگاهی به من کرد و از من توضیح خواست، به او گفتم: اگر من زیاد صحبت کنم مانند آن است که آنان را سیراب کرده ام، امّا اگر چند جمله کوتاه بگویم و آنان را متوجّه نیازشان به شناخت و معرفت کنم، به هدف خود رسیده ام; زیرا کسی که نیاز خود را دریافت، دیگر از حرکت بازنمی ایستد.

اشکال ما در این است قبل از آنکه تشنگی را احساس کنیم، می نوشیم، قبل

از آنکه نیاز خود را درک کنیم، می شنویم، برای همین است که

احساس می کنیم خیلی مطلب می دانیم; گویا به پرخوری فکری مبتلا شده ایم. مطالب زیادی می دانیم; امّا فقیر هستیم; زیرا پیش از سؤال به جواب رسیده ایم و پیش از تشنگی، آب را تجربه کرده ایم.

پس ما باید تشنگی ایجاد کنیم، بعد از این تشنگی است که سخن حق به دل می نشیند و ارزش آن درک می شود.

7

وقتی کودک بودم، مشتاق بازی با توپ بودم، به کوچه می رفتم و از بچّه ها می خواستم تا مرا هم بازی دهند، گاه به آنان التماس می کردم; امّا اگر زمانی می خواستیم به مهمانی برویم و لباس مرتّبی پوشیده بودم، دیگر به بازی آنان علاقه ای نداشتم و اگر آنان مرا به بازی دعوت می کردند، نمی پذیرفتم.

توپ، همان توپ بود و بازی هم همان بازی; امّا من می خواستم به مهمانی بروم، من هدفی را انتخاب کرده بودم و این هدف بود که مرا از بازی و توپ جدا کرده بود.

بزرگ تر که شدم، دنیا و زیبایی های آن مرا به بازی گرفت و من مشتاق آن شدم، برای رسیدن به ثروت بیشتر تلاش کردم; امّا دیدم که عدّه ای هدف دیگری را برای خود برگزیده اند و به دنیا و آنچه در دنیا است، توجّهی ندارند. آنان شیفته دنیا نمی شوند، دنیا را بد نمی دانند; امّا آن را برای خود کوچک

می بینند. آنان مقام والا و عظمت روح خود را درک کرده اند و ارزش خود را بالاتر از این دنیا می بینند.

آنان می دانند در این دنیا به یک مهمانی بزرگ دعوت شده اند، لباس مهمانی پوشیده اند و دیگر با این بازیچه ها کاری ندارند، آنان عاشق راهی هستند که به بهشت جاودان می رسد; به همین دلیل، روز و شب، تلاش می کنند و آرام ندارند; می دانند که راهی طولانی در پیش دارند، از همه لحظه های خود، استفاده می کنند تا برای آن سفر جاودان، توشه برگیرند.

من یک عمر برای دل خود و برای دیگران دویدم، به چه رسیدم؟ وقتی یک عمر برای هوس های مردم، تلاش کردم، آنان به من چه می دهند؟

شاید آنان چند بار مرا تشویق کنند و چند دقیقه برایم کف بزنند و بعد از مرگم، یک دقیقه سکوت کنند، این آخرین چیزی است که آنان به من می دهند.

من اسیر و گرفتار عادت ها و هوس ها شده ام، تلاش می کنم; امّا سرمایه عمر خود را از دست می دهم. اگر من ارزش خودم را می شناختم، هرگز به کم قانع نمی شدم.

افسوس که به زندگی این دنیا راضی شدم، ماشین و خانه و شهرت و ثروت و... حاصل عمر من می شود! من فراموش کرده ام که سرمایه وجود من، بیش از این ها قیمت دارد; همه دنیا، قیمت یک لحظه وجود من نیست. خدا

سرمایه ای بس بزرگ در وجودم قرار داد و من آن را تباه کردم و برای رسیدن به دنیا، آن را از دست دادم.

داستان آن دختربچّه را به یاد می آورم که شخصی به او یک بسته شکلات داد و گوشواره اش را از او گرفت، دختربچّه خیلی خوشحال به خانه رفت تا بسته شکلات را به مادرش نشان بدهد، او نمی دانست که چه از دست داده و چه به دست آورده است!

نعمت های دنیایی من زیاد شد; امّا خودم رشد نکردم. ثروتم زیاد شد; امّا خود را باختم. علم و دانش و دنیایِ من زیاد شد امّا من اسیر آنها شدم و نسبت به آنها مغرور گشتم. این اسارت و غرور من، نشانه این است که من، به بزرگی نرسیده ام! اگر من بزرگ شده بودم، هرگز این ها، مایه غرور من نمی شدند.

ثروت وقتی خوب است که من بر آن امیر باشم نه آنکه ثروت بر من حکمرانی کند و من اسیر آن باشم!

من باید کاری کنم که فکر و اندیشه ام، بزرگ شود; آگاهی های من بزرگ شود، معشوق من، بزرگ تر از خودم بشود!

این دنیا و جلوه های آن، چیزی ندارد به من بدهد، ارزش مرا زیاد نمی کند، بلکه مرا کوچک می کند; سرمایه ام را می گیرد و مرا به تباهی می کشاند، شاهکارش این است که مرا مشغول خود می کند تا من نفهمم چقدر ارزش دارم!

8

این چه دردی است که من ارزش خود را از یاد برده ام، اگر قدری فکر می کردم رشد می کردم و از آنچه کمتر از من است، رها می شدم.

به یاد می آورم وقتی کودک بودم، چگونه دلبسته یک توپ بودم، بزرگ تر که شدم دیگر از اسارت توپ و بازی، رها شدم. من باید این مسیر را ادامه می دادم، باید از اسارت دنیا هم رها می شدم، باید به سوی کسی می رفتم که بزرگ تر از من بود. من باید سراغ بازاری می رفتم که قدرت جذب سرمایه مرا داشته باشد و چه بازاری وسیع تر از بازار آخرت! باید در راهی قدم برمی داشتم که بن بست نباشد و چه راهی بهتر از بی نهایت!

چرا من به سراغ این دنیای فانی رفتم؟! دنیایی که چیزی جز بن بست نیست، مرگ در انتظار من است، من دیر یا زود باید از اینجا بروم، دنیا به هیچ کس وفا نکرده است.

اگر انسان اسیر دنیا شود و فقط به آن فکر کند، ضرر کرده است. درست است

که انسان در این دنیا به ثروت و قدرت می رسد، ولی خود او اسیر شده است. او سرمایه اصلی اش را به جریان نینداخته است.

این چه حکایتی است! گاه انسان به ماشین و خانه اش، بیش از خودش می اندیشد، این چه غفلتی است؟! او خودش را گم می کند و در این غفلت بزرگ، خودش را کم می فروشد. او سرمایه اش را می دهد، عمرش را صرف می کند و به ماشین و خانه می رسد، ماشین و خانه ای که باید آن ها را رها کند و بعد از مرگ، در تاریکی قبر، بخوابد!

من باید به دنبال هدفی بزرگ باشمْ هرکس هدفی دارد برای رسیدن به آن تلاش می کند، این هدف است که انسان را از رکود نجات می دهد، هر هدفی به اندازه خودش، مرا به کار می کشد و سرمایه زندگی مرا بارور می کند. من باید هدفی را بیابم که تمام استعدادهای مرا بارور می کند و مرا از خسران و زیان نجات دهد.

انسان به خاطر معشوق می دود، هرچه معشوق او بزرگ تر و والاتر باشد، ناچار حرکت و تلاش انسان، بیشتر خواهد بود و به سود بیشتری خواهد رسید.

هدف من چه باید باشد و من به سوی چه کسی باید گرایش داشته باشم؟

ایمان همان گرایش و عشق است، من به چه چیزی ایمان دارم؟ به دنیا؟ به چیزی که پست تر از خودم است؟ پول، شهرت و ریاست می تواند هدف من باشد و من به آن ها گرایش داشته باشم; امّا این ها مرا به بن بست می رساند و

تباهی مرا در پی دارد. من باید هدفی بالاتر برای خود برگزینم.

وقتی من به خدا ایمان می آورم و رسیدن به رضایت او را هدف خود قرار می دهم، هرگز به بن بست نمی رسم و تا بی نهایت می توانم حرکت کنم و به سود برسم و هرگز به بن بست و پوچی نمی رسم، آن وقت است که من تمام سرمایه خود را می توانم بارور کنم. عشق به خدا و ایمان به او، وجود مرا به جریان می اندازد و این همان سعادت و رستگاری است.

خدا همان کسی است که هرگز، خزانه لطفش، کم نمی شود. وقتی او عطا می کند، چیزی از او کم نمی شود، مهربانی و پاداش او، هیچ حد و اندازه ای ندارد. او هیچ نیازی به بندگان خود ندارد، وقتی من به سوی او حرکت می کنم و رضایت او را می طلبم، او بی نهایت به من لطف و بخشش می کند. روز قیامت که فرارسد، مرا در بهشت جای می دهد، هرکس به بهشت برود، برای همیشه از نعمت های آنجا بهره می برد، تا بی نهایت از لطف او سرشار می شود و در آرامش خواهد بود.

9

بعضی می گویند: عبادت به جز خدمت خلق نیست! براستی خدمت یعنی چه؟ وقتی من به کسی ثروت فراوان دادم و او را به رفاه رساندم، امّا چشمِ دل او را کور کردم، آیا به او خدمت کرده ام؟ وقتی معنایِ واقعی انسان بودن را از او گرفتم و به او رفاه دادم، آیا این به معنای خدمت است؟ وقتی کسی را کور می کنند و به او چراغی پرنور می دهند، آیا این خدمت است؟

فرهنگی که چشم مرا کور و دل مرا وارونه می کند و فقط دنیا را برای من مهم، جلوه می دهد، به من خدمت نکرده است; زیرا اگر من به بهترین تکنولوژی ها برسم و غرق رفاه گردم، باز ضرر کرده ام.

خدمت به انسان، این نیست که به او رفاه و آرامش بدهند! تکنولوژی چه می خواهد بکند؟ می خواهد به من رفاه و آرامش بدهد؟ اگر من زندگی پیشرفته برای خود فراهم آورم آیا واقعاً به رفاه و آرامش رسیده ام؟ آیا می توانم به این زندگی، دل خوش باشم؟

وقتی من می دانم مرگ در انتظارم است و دیر یا زود از این دنیا جدا می شوم، چگونه می توانم خشنود باشم؟ من که می دانم زمستان در راه است، چگونه می توانم به بهار دل ببندم؟ من که به بیوفایی دنیا ایمان دارم، چگونه حس آرامش را تجربه کنم؟

ثروتمندان بزرگ دنیا به دنبال راه حلی هستند تا دلهره های خود را کنترل کنند، بعضی از آنان به مشکلات روانی گرفتار شده اند; مشکل بزرگ آنان، دلهره هایی است که آرامش را از آنان می گیرد. دنیا هر روز در حال تغییر است و مرگ در کمین نشسته است، چگونه می توان با این ثروت ها، به آرامش رسید؟

عجیب است کسانی که در اوج ثروت و رفاه هستند به دنبال آرامش اند و از سوی دیگر بعضی ها آرزو دارند ثروتمند شوند. آنان نمی دانند وقتی به ثروت برسند، دلهره های شان بزرگ تر می شود. آن وقت، ترس از مرگ، زیادتر می شود; زیرا با مرگ باید همه این ثروت ها را گذاشت و به سوی تاریکی قبر رفت و این جدایی بسیار سخت است.

دین مرا به سوی چه چیزی فرامی خواند؟ وقتی من پیام قرآن را قبول می کنم و مسلمان می شوم در چه مسیری گام برمی دارم؟ قرآن آمده است به من آرامشی بدهد که هرگز دستخوش تغییر نشوم. وقتی من ایمان می آورم، به آرامشی می رسم که دیگر از مرگ، نمی هراسم و مرگ را مهمانیِ مهربانی های خدا می دانم و این گونه آرامش را تجربه می کنم; می دانم مسافری هستم و این دنیا برای من، کوچک است، هر لحظه در انتظار آزادی از این قفس دنیا هستم تا به سوی ملکوت پرواز کنم.

10

تا زمانی که مانند دیگران فکر می کنم، احساس ها و آرزوهای مرا درک می کنند، من برای آنان آشنا به نظر می آیم; چون مثل آنان و در سطح آنان فکر می کنم. وقتی من هم مثل دیگران، شیفته لذّت های دنیا باشم، آنان مرا می فهمند; چون همانند آنان هستم; امّا اگر از سطح عادت ها و غریزه ها بالاتر بیایم، آنجاست که غریب و تنها می شوم.

وقتی من از این دنیا و آنچه در آن است، دل می کنم بار دیگر متولّد می شوم، با این تولّد، تنهایی من آغاز می شود، نزدیک ترین دوستانم مرا درک نمی کنند، آنان مرا نمی شناسند; زیرا در قلب من، چیز دیگری به تپش درآمده و نیروی دیگری زنده شده است، من از سرگرمی ها، شادی ها و رنج های آنان فاصله گرفته ام، آنان به چیزی شاد می شوند که برای من جذّاب نیست، من حسّ مسافر غریبی را دارم که به سفر می اندیشد، جنس رنج و شادی من متفاوت می شود.

وقتی همه بتوانند مرا درک کنند و احساس مرا بفهمند، معلوم می شود که من دچار رکود شده ام. در این غربت و تنهایی، سعادت دنیا و آخرت نهفته است و این راهی است که مؤمنان راستین پیموده اند; از دنیا و آنچه در آن است دل کنده اند. وقتی تاریخ را می خوانم، می بینم علی(علیه السلام) تنها بود و این تنهایی، نشانه پرواز بلند او بود.

11

شبی به فکر فرو رفتم که چرا فرعون، ادّعای خدایی کرد؟ چرا او مردم مصر را فریب داد و آنان را به پرستش خود فراخواند؟

وقتی خوب فکر کردم، دیدم که اگر من هم در آن فضا قرار می گرفتم، شاید همان ادّعا را می کردم، اکنون در محیط خانه و محل کار خود، فرعون کوچکی هستم. خودخواهی من در محیط کوچکی که در آن هستم، جلوه می کند، این خودخواهی همان خودخواهی فرعون است، فقط مصرِ من، کوچک است و مصرِ فرعون، یک کشور بود!

یک روز، صبح زود می خواستم به مسافرت بروم، سوار اتوبوس شدم، اتوبوس خالی بود، من روی اوّلین صندلی نشستم، راننده فریاد زد: «از اینجا بلند شو و آنجا بنشین.» گفتم: «اینجا جای کسی است؟»، گفت: «نه، امّا من می گویم تو آنجا بنشین.»

این راننده، خودخواهی خود را نشان داد، فقط مصرِ او، همان اتوبوس او بود!

اگر پادشاهی مصر را به او می دادند، مانند فرعون ادّعای خدایی می کرد.

من تصوّر می کردم کسانی که در کربلا، حسین(علیه السلام)را شهید کردند، انسان های عجیبی بودند، نه، آنان مانند بقیّه بودند; امّا در شرایطی قرار گرفتند که کشتن حسین(علیه السلام) را انتخاب کردند، معلوم نیست اگر من در آن شرایط بودم، چه می کردم؟ چرا من کار کوفیان را از خود دور می بینم؟ اگر لحظه امتحان پیش آید، حقیقت معلوم می شود. من هنوز در فضای آن گناهان قرار نگرفته ام و آن را از خود دور می بینم. وقتی حسادت ها تحریک شود، وقتی بغض ها اوج بگیرد، وقتی ترس از جان در دل بنشیند، وقتی نگرانی زن و فرزند بیداد کند، انسان خیلی کارها را حاضر است انجام دهد.

وقتی مردم کوفه از خواب بیدار شدند، دیدند حکومت، شخصی را به جُرم نرفتن به اردوگاه سپاه، اعدام کرده است، آنجا بود که ترس بر دل شان نشست، آنان با خود فکر کردند که اگر برای کشتن حسین(علیه السلام) به کربلا نروند، باید آماده اعدام باشند، ترس از جان به دل شان نشست. آنان می دانستند که اگر حسین(علیه السلام)را نکشند، یزید زن و فرزندان شان را می کشد، برای همین شمشیر برکشیدند و به سوی کربلا، هجوم بردند تا حسین(علیه السلام) را بکشند.

امروز من ادّعا می کنم امام زمان را دوست دارم و می خواهم جانم را فدایش کنم، اگر در آن شرایط سخت قرار بگیرم، کدام گزینه را انتخاب خواهم کرد؟

وقتی شیطان گناهی را در چشم من زینت می کند، آن وقت است که من خود را برحق می دانم و هر کاری را که انجام دهم، حق می دانم. من خودم را دوست

دارم، ریاست و ثروت و خانواده خود را دوست دارم، وقتی آنها را در

خطر ببینم، چه خواهم کرد؟ شیطان از همین راه می آید و کار مرا، حق جلوه می دهد. آنان که حسین(علیه السلام) را کشتند، فکر می کردند کارِ خوبی می کنند...

اکنون وقت این سؤال است: چه چیز در راه خدا به من، استقامت می دهد؟ چه چیز مرا از آن گناهان بزرگ دور می کند؟ من باید به چه چیزی امیدوار باشم؟

آنان که حسین(علیه السلام) را کشتند، نماز می خواندند و روزه می گرفتند. من نمی توانم به کارهای خوب خودم امید داشته باشم، من با هیچ گناهی فاصله ندارم، ترس بر دلم سایه می افکند.

یکی به من می گوید: باید نماز شب خواند و همه عبادت ها را انجام داد، یکی می گوید: باید به فقیران کمک کرد و به خلق خدا خدمت نمود. من می دانم اگر همه این کارها را انجام بدهم، باز ممکن است دچار غرور شوم، مگر چه چیزی شیطان را هلاک کرد؟ او که هزاران سال، عبادت کرده بود، وقتی خدا از او خواست بر آدم(علیه السلام) سجده کند، این کار را نکرد، او دچار غرور شد و این غرور او را بیچاره کرد.

من باید راهی دیگر پیدا کنم. این راه، همان راه «فروتنی» است، من باید در مقابل خدا، تواضع کنم...

12

کدام راه مرا به خدا نزدیک می کند؟ راه عبادت؟ شیطان هم هزاران سال، عبادت کرد. براستی راه سعادت کدام است؟ من می دانم که اگر عبادت کنم و به غرور گرفتار شوم از خدا دور می شوم.

رسیدن به مهربانی خدا، فقط از راه «فروتنی» ممکن است!

اگر من عبادت کردم و از دستورات دین اطاعت نمودم، نباید فکر کنم که دیگر به رحمت خدا رسیده ام، گاه من با اطاعت و عبادت، گرفتاری خود را زیادتر می کنم، غرور من زیادتر می شود، همان گونه که شیطان به غرور گرفتار شد.

من باید به جای غرور، دل شکسته باشم! باید فروتن باشم و با تمام وجود از خدا یاری بخواهم، من باید حس شرمساری از خدا داشته باشم.

پسر من پنج سال داشت، یک روز او کامپیوتر کیفی مرا برداشت و وقتی

خواست آن را به اتاق دیگر ببرد، ناگهان از دستش افتاد و شکست.

پسرم بسیار مضطرب شد و شروع کرد به گریه کردن، وقتی من دیدم او این گونه گریه می کند، با او چه باید می کردم؟

او خودش فهمیده بود چه خطایی کرده است، دیگر لزومی نداشت من بر او سخت بگیرم. توبیخ برای این است که او بفهمد اشتباه کرده است، وقتی او خودش فهمید اشتباه کرده است، دیگر توبیخ برای چه؟

من از او دلجویی کردم، او را در آغوش گرفتم و بوسیدم، به او گفتم: «گریه نکن! اشکالی ندارد.»

شیطان یک عمر عبادت کرد، امّا به خاطر غرور خود از درگاه خدا دور شد، عبادتی که با غرور و تکبّر همراه باشد، ارزشی ندارد، آن چیزی که خدا از من می خرد، فروتنی و دل شکستگی من است، لطف خدا به دل های شکسته، بسیار نزدیک است، این دل ها، حرم خدا است.

وقتی من در مقابل خدای خود، تواضع داشته باشم، زمینه ریزش فضل خدا را در خود ایجاد کرده ام و می توانم عنایت او را جلب کنم.

خدا موسی(علیه السلام) را به پیامبری برگزید و از او خواست تا مردم را به راه راست هدایت کند، خدا او را به عنوان «کلیم الله» انتخاب کرد، «کلیم الله» یعنی کسی که خدا با او سخن می گوید و این مقامی بس بزرگ بود.

موسی(علیه السلام) دوست داشت بداند چرا خدا این مقام را به او داده است؟

روزی خدا به او فرمود:

-- ای موسی! آیا می دانی چرا تو را به این مقام رساندم و تو را برگزیدم؟

-- نه!

-- من میان بندگان خود جستجو کردم، دیدم تو از همه آنان تواضع و فروتنی بیشتری داری. تو صورت خود را در مقابل عظمت من، بر خاک می گذاشتی، پس من تو را انتخاب نمودم. ⁽¹⁾

اگر موسی(علیه السلام) به این مقام بزرگ رسید، برای این بود که در مقابل خدا، بیش از همه فروتنی می کرد. راز جذب مهربانی خدا در همین فروتنی است. وقتی من دعایی می خوانم و حال خوبی به من دست می دهد، چه بسا این حال خوش، باعث غرور من می شود، خوشا به حال کسی که این حال خوش را ندارد، امّا دلش از غرور خالی است!

وقتی اشکی از چشم من جاری می شود، چنان دچار غرور می شوم که فکر می کنم باید فرشتگان مرا را روی دست بگیرند! چه خیال باطلی! اشکی که بعد از آن، چنین انتظاری در من ایجاد شود، بلایِ رشد من است.

من راه را گم کرده ام! چند رکعت نماز می خوانم و چند قطره اشک می ریزم، آن وقت خیال می کنم چه بنده خوبی شده ام و خدا باید به سخن من گوش کند. این غرور، روح و جان مرا به تباهی می کشاند.

خدا می داند که این غرور چقدر برای بنده اش ضرر دارد، خدا نسبت به بنده اش مهربان است. بنده او هر شب برای نماز شب بیدار می شود و در تاریکی شب، نماز می خواند، خدا می داند که اگر او امشب بیدار شود، دچار غرور خواهد شد، برای اینکه او را از غرور نجات دهد، خواب او را سنگین می کند.

چند ساعت می گذرد، آفتاب طلوع می کند، آن بنده از خواب بیدار می شود، می بیند نماز صبح او هم قضا شده است. او از خودش ناراحت می شود و بر خودش خشم می گیرد، در او حالت شکستگی پیش می آید، او از خودش جدا می شود، از غرورش فاصله می گیرد و از تباهی نجات پیدا می کند.

آری! این حالت غم و اندوه از حال خوشی که در نماز شب به او دست می داد، ارزش بیشتری دارد! اگر او امشب بیدار می شد و نماز شب می خواند و اشک می ریخت، دچار غرور می شد. ⁽¹⁾

من باید با این دعای امام سجاد(علیه السلام) آشنا شوم و آن را همواره زمزمه کنم: «بارخدایا! وقتی مرا نزد مردم بزرگ می کنی، به همان اندازه مرا نزد خودم، کوچک و فروتن نما.»

این دعا چقدر حرف برای گفتن دارد، وقتی من نزد خودم، خوار و زبون باشم، به راز سعادت دست یافته ام. کسانی که خود را بزرگ می بینند و دچار غرور

می شوند، از شاهراه سعادت دور شده اند.

من باید تلاش کنم همواره فروتن باشم!

این چه دردی است که وقتی چند رکعت نماز خواندم، خیال می کنم از آسمان آمده ام و دیگر خود را بالاتر از دیگران می دانم؟!

من باید به فروتنی درون خود رسیده باشم، اگر این فروتنی نباشد، غرور مرا از پای درمی آورد، همان گونه که شیطان بعد از هزاران سال عبادت از درگاه خدا دور شد.

اکنون که این سخنان را دانستم، نگاهم به بلا عوض می شود، راه نجات من همان فروتنی و شکسته دلی است و بلا مرا به این هدف می رساند. وقتی من در اوج غرور قرار می گیرم، خدا بلایی می فرستد تا من بشکنم و دل من از غرور جدا شود و رو به فروتنی آورد.

وقتی بلا فرامی رسد، دیگر از آن غرور خبری نیست، آن حالت تکبّر از بین می رود و من ناخودآگاه شکسته می شوم. از دلی که شکسته است تا لطف خدا، راهی نیست. انسان هرچه شکسته تر شود، بهره مندتر می شود و می تواند از استعدادهای خود بهره ببرد.

13

آیا دین آمده است انسان را به کم قانع کند؟ آیا خوب است من به کم قانع باشم؟

دین از من می خواهد به کمِ دنیا قانع باشم، خود را بالاتر از دنیا بدانم; امّا به کمِ آخرت قانع نشوم. دین آمده است به من بفهماند ارزش من از همه دنیا بالاتر است. من نباید سرمایه های خود را صرف این دنیای فانی کنم، حتّی من نباید به بهشت هم قانع شوم، بهشت یک منزلگاه است، هدف من باید رسیدن به مقام خشنودی خدا باشد، مقامی که از بهشت هم بالاتر و بهتر است.

همه دنیا برای انسان، کم است، من نباید به کم قانع باشم. من فقط برای هفتاد سال زندگی نیامده ام، من باید به ادامه زندگی خود در قیامت فکر کنم، من با مرگ نابود نمی شوم، من امتداد دارم، این ها چیزی است که دین به من

می آموزد.

خدا هستی را برای انسان آفرید و این انسان را برای خودش; پس چرا انسان این چنین دچار غفلت می شود و خود را فدای دنیا می کند؟

بارها شنیده بودم که دین، دنیا را بد می داند; امّا اکنون می فهمم که دین، دنیا را بد نمی داند، بلکه آن را برای انسان کم می داند. دنیا نمی تواند نیاز بزرگ انسان را برآورده کند، دل انسان به چیزی نیاز دارد که بزرگ تر از دنیا است. خدا انسان را به گونه ای آفریده است که دنیا نمی تواند او را به آرامش برساند.

14

وقتی من به آگاهی و شناخت رسیدم، می توانم برای اصلاح جامعه قدم بردارم; امّا گاه با دیدن تاریکی ها، دچار ناامیدی می شوم. درست وقتی جامعه به حرکت من نیاز دارد، یأس مانع می شود تا من گام بردارم، آن وقت است که به اندیشه ای نیاز دارم که مرا یاری کند تا برخیزم و حرکت خود را آغاز نمایم.

من باید زندگی پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) را بررسی کنم. پیامبر(صلی الله علیه وآله) در اوج سیاهی ها به پاخاست و اصلاح جامعه را آغاز کرد.

نکته مهم این است: اگر جامعه آن روزگار، سالم بود دیگر نیازی به پیامبر نبود.

تاریکی ها، خرافات و نادانی ها، موضوع کار پیامبر بود، نه مانع کار او.

بیماری برای یک بیمار، مشکل و سخت است، امّا همین بیماری موضوع کار پزشک است.

وقتی بیماری را نزد پزشک می برم، پزشک به من نمی گوید: «چرا بیمار را نزد من آورده ای؟» بلکه از بیمار استقبال می کند و می کوشد ریشه بیماری را پیدا کند و بیمار را درمان نماید.

یک پزشک از بیمار فرار نمی کند!

پس چرا وقتی من جهل و نادانی را در جامعه خود می بینم، ناامید می شوم و می خواهم فرار کنم؟

من باید بمانم و ریشه این بدبختی ها را بیابم و آن را از بین ببرم.

براستی مشکل جامعه در چیست؟ درست است که باطل به ما هجوم آورده، این چیز عجیبی نیست. باطل کارش این است که با حق دشمنی کند، سؤال این است که چرا ما با دیدن تلاش دشمن، ناامید می شویم و خیال می کنیم دیگر راه حق، طرفداری ندارد؟

مشکل ما تلاش های دشمن نیست، مشکل ما این است که به سکون و جمود رسیده و متوقّف شده ایم! برای کسی که در راه حق است و فکری باز دارد، هرگز تلاش دشمن او را ناامید نمی کند.

وقتی او تلاش باطل را می بیند، انگیزه اش قوی تر می شود و راه مبارزه با باطل را با جدیّت بیشتر ادامه می دهد.

15

گاه با خود فکر می کنم باید توبه کنم، بعد سعی می کنم گناهان خود را به یاد آورم، به دنبال این می گردم که کجا دروغ گفته و کجا غیبت کرده ام; ولی هرگز با خود فکر نمی کنم که گناهان من، چیزهای دیگری هم هست!

وقتی من به غیر خدا دل می بندم، وقتی خودم را فراموش می کنم و سرمایه ام را برای جمع ثروت دنیا صرف می کنم، وقتی به چیزهای کوچک قانع می شوم، وقتی با غیر خدا انس می گیرم... آیا این ها، خسران نیست؟

آیا اینکه من خودم را گم کنم و از یاد ببرم، گناه نیست؟

آیا این غروری که در دل من نهفته است، ریشه گناهان نیست؟

شیطان هزاران سال عبادت کرد، او هیچ گناهی نداشت; اما همین غرور او را زمین زد و از درگاه خدا دور کرد. شیطان نه دروغ گفته بود و نه تهمت زده بود، او همواره خدا را عبادت می کرد; امّا غرورش او را نابود کرد.

چرا در وجود من حسد موج می زند؟ چرا به کارهای خوب خودم، مغرور شده ام؟ چرا شیفته دنیا شده ام؟ این ها ریشه همه گناهان است. من از این ها باید توبه کنم.

وقتی کودک بودم یک بادبادک خریدم، ناگهان، باد شدیدی آمد و بادکنک من به آسمان رفت. من به دنبال آن دویدم، از این کوچه به آن کوچه. ساعت ها به دنبال آن بودم و آن را پیدا نکردم. هر بار که از آن کوچه عبور می کردم باز به آسمان نگاه می کردم.

من یک بادکنک گم کردم این قدر آن را جستجو کردم; امّا چرا وقتی بزرگ شدم و خودم را گم کردم، به دنبال آن نبودم؟

خدا این همه به من سرمایه داد تا از آن استفاده کنم و در راه سعادت، گام بردارم، امّا آنها را در راه دنیا صرف کردم، من آنها را تباه نمودم.

بزرگ ترین گناه این است که من خودم را از یاد برده ام! من از این گناه، توبه می کنم...