مشخصات کتاب
سرشناسه : نوری، محمد ۱۳۴۰ شهریور -، گردآورنده
عنوان و نام پدیدآور : فقیه و مدرس نابینا : آیت اللّه سیدمحمدرضا امام جزایری/ محمد نوری ؛ ویراستار عبدالحمید محقق کاشانی.
مشخصات نشر : قم: توانمندان، ۱۳۹۷.
مشخصات ظاهری : ۱۸۲ ص.: مصور.؛ ۱۴/۵×۲۱/۵ س م.
شابک : ۳۰۰۰۰۰ ریال : 978-622-6216-03-6
وضعیت فهرست نویسی : فیپا
یادداشت : واژه نامه.
یادداشت : کتابنامه.
عنوان دیگر : آیت اللّه سیدمحمدرضا امام جزایری.
موضوع : امام جزایری، سیدمحمدرضا، ۱۳۲۶ -
موضوع : مجتهدان و علما -- ایران -- شوشتر -- سرگذشنامه
موضوع : 'Ulama -- Iran -- Shushtar -- Biography
موضوع : نابینایان -- ایران-- سرگذشتنامه
موضوع : Blind -- Iran-- Biography
رده بندی کنگره : 1397 9ن8الف/3/55 BP
رده بندی دیویی : 998/۲۹۷
شماره کتابشناسی ملی : ۵۳۰۳۴۷۲
قم، بلوار محمدامین، خیابان گلستان، کوچه11، پلاک4، دفتر فرهنگ معلولین
تلفن: 32913452-025 فکس: 32913552-025
همراه: 09125520765
www.HandicapCenter.com ,
www.DataDisability.com , info@handicapcenter.com
اشاره
فقیه و مدرس نابینا آیت الله سید محمدرضا امام جزایری
محمد نوری
بسم الله الرحمن الرحیم
فهرست
مقدمه. 7
فصل نخست: تولد، تحصیل، تدریس.... 11
مختصری درباره زندگانی و فعالیت.... 13
جغرافیای جزیره 14
لقب تستری یا شوشتری... 16
دیگر القاب... 18
از تولد تا کنون.. 21
طرح پژوهشی جامع.. 25
سرفصل ها 25
اهمیت و ضرورت... 29
چشم انداز آینده. 30
علت عدم اهتمام حوزه علمیه. 30
الگوسازی... 31
بانک معلولین حوزه های علمیه شیعه. 32
کارنامه دفتر فرهنگ معلولین... 32
فصل دوم: گفت وگو. 35
گفت وگو با آیت الله امام جزایری... 37
گفت وگوی دوم با آیت الله امام جزایری... 55
گفت وگو با حجج اسلام سید عبدالحسین و سید علی امام جزایری... 71
فصل سوم: خاندان جزایری.. 79
شخصیت شناسی... 83
الف: شخصیت های متوفا 84
ب) متولدانی که فوتشان محرز نیست: 130
زندگی نامه خودنوشت سید نعمت اللّه جزایری... 135
تبار شناسی خاندان جزایری... 143
نگاهی به زندگانی آیت اللّه سید محمد جزایری... 149
فصل چهارم: هدایایی از جنس نور و معرفت..... 155
تفسیر قمی، سوره عبس..... 157
امام حسین علیه السلام مدافع معلولان.. 161
قطعه هایی در وصف معصومان علیهم السلام. 165
در مصیبت حضرت زهرا سلام اللّه علیها 165
در مدح امام المنتظر. 165
طلوع نور هفتم.. 167
پیوست... 177
تصاویر. 179
مقدمه
نابینایان همانطور که مدارج دانشگاهی را طی کرده و به عالی ترین مناصب علمی و اجتماعی دست یافته اند، در حوزه های علمیه هم، نابینایانی هستند که با سعی و کوشش بسیار به درجات عالی علمی رسیده اند. هم اکنون افرادی به رغم فقدان بینایی یا داشتن کم بینایی، در کرسی های دانشگاهی مشغول تدریس در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری هستند؛ یا در منصب وکالت، پرونده های سنگین کیفری و قضایی را تقبل می کنند؛ یا در ورزش حرفه ای، رتبه های ملی و جهانی کسب کرده اند؛ یا در تحقیق و تألیف، صاحب آثار متعدد علمی می باشند؛ همین طور در مناصب حوزوی و مدارج روحانیت نیز شخصیت های دارای معلولیت به رتبه های عالی در تدریس، در تحقیق و تألیف رسیده اند.
اما چهره های دانشگاهی نابینا در جامعه بیشتر شناخته شده تراند تا شخصیت های نابینای حوزوی و عالمان دین. با این که در منصب های حوزه علمیه و پست های روحانیت، افرادی بوده اند که در زمان مرجعیت و پاسخگویی به مراجعات مردم و جوابگو به استفتائات عموم، نابینا هم بوده اند. هم اکنون روحانیون نابینا داریم که مدراج علمی حوزه را پشت سر گذاشته و در عالی ترین مرتبه علمی حوزه دینی درس خارج مشغول تحصیل هستند، روحانیون نابینا و ملبس و معمم داریم که جذاب ترین منبرها را دارند و در تبیلغ دینی کاملاً موفق اند.
اکنون درصدد معرفی شخصیتی هستیم که در طول تاریخ کمتر بدیل و نظیر داشته و در حوزه های علمیه نجف اشرف و قم به تدریس و تحقیق مشغول است. این شخصیت، آیت اللّه سید محمدرضا امام جزایری است. ایشان در نوجوانی، بینایی اش از دست رفت و از سیزده سالگی وارد حوزه علمیه نجف اشرف شد و دروس ادبیات عرب سپس اصول فقه و فقه را شروع کرد و نزد استادان مبرز حوزه های علمیه نجف و قم توانست سطح را تمام کند؛ سپس نزد استادان مشهور
در حوزه علمیه قم عالی ترین مرحله (به اصطلاح درس خارج) را هم گذراند. به دلیل استعداد فوق العاده اش در یادگیری، هر درسی را فرا می گرفت، شروع به تدریس می کرد. تا این که از سال 1374 در حوزه علمیه قم، درس خارج را آغاز کرد. نیز همزمان تفسیر قرآن کریم را هم شروع کرده است. در سه سال اخیر، به روش پروازی (اصطلاحی برای استادانی که در دو یا چند منطقه جغرافیایی تدریس دارند) در نجف و قم و به دو زبان برای طلاب در عالی ترین مقطع درسی (درس خارج) تدریس داشته است. البته هر سال حدود یک ماه در ایام محرم و صفر به کشور کویت رفته و به تبلیغ مشغول می شود.
در سال 1395 پس از آمدن به ایران، به دیدار ایشان رفتیم و تقاضا نمودیم، گفت وگوهایی با ایشان داشته باشیم. خوشبختانه استقبال کردند. مجموعه تأملات و تحقیقات و مصاحبه ها با ایشان و با اطرافیان و شاگردان ایشان در این کتاب آمده است.
این کتاب در واقع به معرفی شخصیتی می پردازد که به رغم نابینایی، درس خارج را به عنوان عالی ترین مرحله علمی حوزوی عرضه می کند؛ نیز درس تفسیر قرآن کریم را به صورت تطبیقی و عرضه نظریات مفسران مختلف بیان می کند؛ جزء اولین نابیناهایی است که توانسته به این سطح از دانش و معرفت برسد و موضوعات فقهی و علوم قرآنی و مذهبی را در سطح عالی تجزیه و تحلیل نماید؛ آراء مختلف را نقل و نقادی کرده و در نهایت نظریه خود را مطرح نماید. البته نظریه اش را در محضر شاگردانی مطرح می کند که اغلب اهل تحقیق هستند، به طوری که گاه نظریات استاد را نقادی و حتی ردّ می کنند و استاد موظف است از نظریه خود دفاع نماید.
بهرحال آیت اللّه امام جزایری اسوه ای از دانش، اخلاق و معنویت است؛ فقط دانشمند نیست بلکه اخلاق جذاب، چهره ای شاد و فرح بخش دارد و رفتارش آینه تمام نمای انسانیت، توکل به خداوند و توسل به معصومین علیه السلام است. دفتر فرهنگ معلولین به توصیه جناب حجت الاسلام والمسلمین آقای شهرستانی درصدد برآمد، وظیفه خود را در این زمینه ایفاء نموده و چند اقدام انجام دهد:
1- به رغم عدم تمایل باطنی ایشان، ولی با اصرار دفتر فرهنگ معلولین،
زندگی نامه و گزارشی از فعالیت های فرهنگی و خدمات علمی ایشان در قالب این کتاب منتشر شود.
2- به منظور تقدیر از خدماتش به فرهنگ شیعی، یک نشست تکریمی برای ایشان محدود به شاگردان و علاقمندان نه عمومی برپا شود.
هر دو وظیفه به سرانجام رسید. البته اگر اعلام عمومی می شد، با استقبال عمومی مواجه می گردید ولی به سفارش ایشان در محدوده امکانات حسینیه محل تدریس ایشان و فقط علاقمندان اجرا شد.
در مورد این کتاب گفتنی است، سزاوار است درباره ایشان کتابی مفصل تدوین شود؛ تا مجال کافی برای معرفی خاندان از پدر، پدربزرگ و اجداد ایشان گزارش فعالیت های ترویجی و عالمانه؛ نیز معرفی آثار علمی و خدمات اجتماعی آنان؛ بیان سیر حوادث زندگی خود ایشان و بالاخره کارنامه علمی، فرهنگی و اجتماعی استاد در معرض نگاه فضلاء و بزرگان قرار گرفته؛ و نهایتاً درباره روش علمی و ابتکارات و نوآوری های ایشان در منظر و مرآی پژوهشگران قرار گیرد. اما به دلیل ضیق وقت و فرصت اندکی که داشتیم، کتاب حاضر آماده شد. امیدواریم شاگردان و علاقمندان استاد امام جزایری مساعدت کنند تا در آینده نه چندان دور کتاب جامع تر از پیشینه زندگانی و خاندان و رخدادهای فرهنگی ایشان منتشر شود.
در پایان لازم است از حجت الاسلام عبدالحمید محقق کاشانی؛ همچنین فرزندان برومند استاد، حجت الاسلام سید عبدالحسین امام جزایری و حجت الاسلام سید علی امام جزایری که در همه مراحل مساعدت فرمودند تشکر نماییم. مجدداً برخود لازم می دانیم از جناب حجت الاسلام والمسلمین سید جواد شهرستانی نماینده آیت اللّه العظمی سیدعلی سیستانی مدظله به دلیل مساعدت ها و راهنمایی های مناسب، تشکر نماییم.
محمد نوری
فصل نخست: تولد، تحصیل، تدریس
اشاره
شخصیت های بسیاری در حوزه علمیه بوده اند که به رغم داشتن نوعی معلولیت در تحصیل و سپس تدریس، تحقیق و تألیف کوشا بوده اند. پیشینه حضور و فعالیت معلولین در حوزه های علمیه به دوره امامان معصوم علیهم السلام باز می گردد. ابابصیر در حوزه درسی امام صادق علیه السلام شرکت می کرد و جزء شاگردان حضرت بود، با اینکه نابینای مطلق و مادرزاد بود. پس از رسیدن به مدارج عالی، به جمع آوری روایات و تدریس رو آورد. ده ها حدیث به نام ابابصیر در مجامع روایی شیعه درج شده است.
البته افراد مثل ابابصیر و دارای معلولیت در بین شاگردان امام صادق علیه السلام و دیگر امامان فراوان بوده اند.
اما متأسفانه کمتر درباره شخصیت های دارای معلولیت و حوزوی مطلب تألیف شده و منتشر شده است. فصل حاضر درباره زندگانی و فعالیت های یک شخصیت حوزوی و نابینا است.
این فصل شامل سه بخش است. نخست مباحث کلیدی و سرفصل های مهم از زندگی سید محمدرضا امام جزایری مطرح و گزارش می شود. هدف تدوین زندگی کامل ایشان نیست بلکه فرازها و بخش های حساس و مهم زندگی اش مطرح می شود.
بخش دوم طرح نامه کتاب جامعی است که قرار است درباره سید محمدرضا امام جزایری تدوین و عرضه شود. این کتاب هشت فصل دارد. سر فصل ها و تیترهای آن همراه با توضیحات مطرح شده است.
بالاخره در بخش سوم به چشم انداز آینده و اقداماتی که لازم است درباره ایشان انجام شود، می پردازد.
مختصری درباره زندگانی و فعالیت
اشاره
آیت اللّه سید محمدرضا فرزند سید محمدعلی از سادات جزایری و اصالتاً از شهر شوشتر است. ایشان وقتی دوازده بهار از عمرش می گذشت و نوجوانی بیش نبود بر اثر بیماری شبکیه چشم که در آن زمان درمان پذیر نبود ولی امروزه درمان پذیر است، نابینا شد. اما نابینایی موجب یأس و ناراحتی او نشده، بلکه آن را تقدیر الهی دانسته و تسلیم به قضای الهی و رضای خداوند شد و به حوزه علمیه رفت تا دروس دینی را فراگیرد. به دلیل قدرت ذهنی و حافظه مطلوبی که دارد دروس را به خوبی یاد گرفت و توانست به رغم نابینایی و فقدان امکانات در حوزه علمیه مراحل تحصیلی را پشت سر گذارد و به عالی ترین مرحله یعنی درس خارج برسد. دروس خارج فقه و اصول را هم طی کرد و به درجه ای رسید که در مسائل و موضوعات شرعی و فقهی استاد و صاحب نظر شد و به اصطلاح می توانست مسائل شرعی را اجتهاد و استنباط کند.
از بیست سال پیش، پس از تدریس همه مراحل و همه دروس حوزه آن هم چند بار، درس خارج اصول و درس خارج فقه را آغاز کرد. و دو دهه است در عالی ترین مرحله آموزشی حوزه یعنی تدریس درس خارج مشغول است.
موفقیت های ایشان می تواند تجربه آموزی و درس گیری برای دیگران باشد. نابینایان فراوان هستند که اکنون در نوجوانی یا جوانی هستند و با مطالعه سرگذشت زندگی آقای سید محمدرضا جزایری (یا امام جزایری)، درباره آینده خودشان تصمیم گرفته و با الگو گرفتن از ایشان، راهی را که استاد طی کرده، قدم خواهند گذاشت.
زندگی ایشان برای همگان از طلاب، مسئولین، روحانیون، مدرسین همچنین نابینایان و افراد دارای معلولیت آموزنده است. از این رو دفتر فرهنگ معلولین تصمیم گرفت به این مهمّ بپردازد. به ویژه این که ایشان پدیده ای استثنایی است و در چند زمینه دارای استعداد خاص است و غنیمتی است که سرمایه مذهب تشیع و سرمایه ملی محسوب می شود. تجربه هایی هم که از حوادث زندگی ایشان
می توان اخذ کرد، گرانبها است. البته نخست رضایت نمی دادند و معتقد بودند این گونه امور موجب ترویج و تبلیغ شخص است در حالی که لازم است به تبلیغ و ترویج مذهب و آموزه های شیعه پرداخت. بالاخره پس از صحبت های بسیار رضایت دادند و اکنون زندگی نامه و مصاحبه های ایشان تقدیم می گردد.
جغرافیای جزیره
سید محمدرضا در 4 جمادی الاولی 1367/ 28 اسفند 1326 در شهر نجف اشرف چشم به جهان گشود. اکنون (1397) 71 بهار از عمرش گذشته است. اما به نام جزایری مشهور است. همچنین خاندانش به جزایری شناخته می شوند.
جد اعلای او سید نعمت اللّه جزایری (درگذشت 1112ق) است. نعمت اللّه در واقع بنیان گذار و سلسله جنبان این خاندان است. بین وفات سید نعمت اللّه و تولد محمدرضا 255 سال فاصله است و چند نسل در این فاصله آمده و رفته و این خاندان را گسترش داده اند. چون سید نعمت اللّه، جزایری بود، نسل های بعد او هم جزایری نامیده شدند. اما علت نامیدن سید نعمت اللّه به جزایری این است که او در جزایر بین بصره و آبادان و مشخصاً جزیره صباغیه به دنیا آمد. خودش در کتاب الانوار النعمانیه می نویسد: به سال 1050ق در روستای صباغیه از جزایر بصره محلی میان دجله و فرات به دنیا آمد. در همان جا، در پنج سالگی به مکتب خانه رفت و قرآن را ختم کرد و صرف و نحو آموخت. برای ادامه تحصیل به حویزه رفت. سپس همراه برادرش سید نجم الدین و عموزاده اش سید عزیزاللّه به شیراز به عنوان مرکز علمی در آن روزگار کوچ کرده و در مدرسه منصوریه مقیم شد.(1)
بنابراین منظور از جزایر در اینجا، جزایر در جنوب ایران و عراق و در اطراف بصره و آبادان و در آخرین قسمت دجله و فرات است. یکی از این جزایر، به نام جزیره آبادان است. این محل غیر از شهر آبادان است که تا سال 1314ش عبادان نامیده می شد و بنابر پیشنهاد فرهنگستان به آبادان تغییر نام یافت.
شهرستان آبادان مشتمل به بخش های مرکزی، جزیره مینو، اروند کنار و جزیره
1) . الانوار النعمانیه، سید نعمت اللّه جزایری، بیروت، 1404ق، ج4، ص 302-307.
آبادان است. از نظر ساختار شهری، سه عنوان شهر آبادان، شهرستان آبادان و جزیره آبادان سه منطقه جداگانه محسوب می شوند. اما جزایر مشهور در این منطقه شامل جزیره آبادان، جزیره مینو و چندین جزیره دیگر از جمله جزیره صباغیه است.(1)
سید نعمت اللّه از جزایر به شیراز جهت تحصیل علم رفت و نه سال در شیراز بود، سپس به جزایر بازگشت. در 1079ق حسین پاشا حاکم بصره بر سلطان محمد عثمانلو وزیر بغداد شورش کرد. سلطان محمد لشگری روانه بصره کرد و حسین پاشا به جزایر گریخت ولی بالاخره شکست خود و سلطان محمد بر جزایر مسلط شد. مردم جزایر چون مدافع حسین پاشا بودند مجبور شدند به حویزه و شهرهای اطراف فرار کنند. سید نعمت اللّه و خانواده اش به حویزه(2)
رفت و مورد تکریم و تفقد سید علی موسوی فلاحی (درگذشت 1088ق) از سادات مشعشعی قرار گرفت. و پس از چند ماه سکونت در حویزه عازم اصفهان شد. زیرا در آن زمان، اصفهان پایتخت صفویه و مهم ترین مرکز علمی تشیع محسوب می شد. اما در میانه راه به شوشتر رفت و به درخواست اهالی مجبور شد در آن جا اقامت گزیند. حاکم وقت شوشتر، فتحعلی خان از منصوبین دولت صفوی بود و در تکریم سید نعمت اللّه بسیار کوشید. در کنار مسجد جامع برای او خانه ای تدارک دید و تمام مناصب شرعی شوشتر و بلاد مجاور مثل تولیت مسجد جامع، کرسی تدریس، امامت جمعه، امر به معروف را به او واگذار کرد. او خانواده و خویشان خود را به شوشتر آورد زیرا شوشتر در خوزستان مرکزیت داشت. او خدمات بسیاری در شوشتر انجام داد علاوه بر عمران، مراکز فرهنگی را رونق بخشید و کرسی درسی شلوغی دایر کرد.(3)
سید نعمت اللّه در 1111ق برای زیارت به مشهد مقدس رفت و در راه بازگشت
1) . دانشنامه دانش گستر، ج1، ص5؛ دانشنامه جهان اسلام، ج10، ص249.
2) . حویزه به عربی و هویزه به فارسی شهری جزء استان خوزستان و در مسیر بصره واقع است. مدتی پایتخت و مرکز مشعشعیان بوده است. مشعشعیه فرقه ای از غلات شیعه اند (لغت نامه دهخدا، ج6، ص8118؛ دایرةالمعارف تشیع، ج6، ص581).
3) . دانشنامه جهان اسلام، ج10، ص 249-250.
به شوشتر در خرم آباد بیمار شد و در پل دختر درگذشت و همآن جا به خاک سپرده شد. مقام و مقبره او هم اکنون رونق دارد. بعضی از خاندان او بعداً به خرم آباد و پل دختر رفتند و در آن جا اقامت گزیدند. البته برخی در این روایت که نعمت اللّه در راه بازگشت از سفر زیارتی بیمار شده و در پل دختر دفن شده تشکیک کرده اند.(1)ولی این روایت در بسیاری از منابع قدیم و جدید آمده است.
تا اینجا، سیر قضیه نام گذاری این خاندان به جزایری معلوم شد. اما الآن بپردازیم به شوشتر، زیرا لقب دوم این خاندان بعد از جزایری، تستری (شوشتری) است.
لقب تستری یا شوشتری
سید نعمت اللّه مجموعاً در چهار جا یعنی جزایر، حویزه، شیراز، شوشتر و اصفهان سکونت داشت. در حویزه چند ماه، در شیراز نه سال، در اصفهان 4 سال ولی بیشتر عمرش یا نیمی از عمرش را در شوشتر بود. از این رو نامیدن او و خاندانش به تستری یا شوشتری طبیعی است.
شوشتر واقع در استان خوزستان در سرزمینی تپه ماهوری در 83 کیلومتری شمال شرقی اهواز، سر راه دزفول به مسجد سلیمان و نیز دزفول به هفت گل و رامهرمز، قرار دارد. رودخانه کارون از کنار آن می گذرد. اقلیم آن گرم و خشک است. شوشتر از شهرهای بسیار کهن و قدیم ایران است. در زمان عُمَر خلیفه دوم به تصرف مسلمانان درآمد. خوارج در زمان بنی امیه آن جا را به قلاع خود تبدیل کردند.در زمان عباسیان یکی از هفت ولایت خوزستان بود و به سبب نزدیکی به بغداد از اهمیتی فراوان برخوردار بود.قدیم ترین مسجد در این شهر در زمان معتز، خلیفه عباسی، ساخته شد. امیر تیمور گورکانی شوشتر را فتح کرد و تا 795ش در دست تیموریان باقی بود. در زمان صفویه تحت حکومت مشعشعیان اداره می شد و واخشتو خان، که از جانب صفویه، حکومت نواحی شرقی خوزستان را در دست داشت، در آبادانی این شهر بسیار کوشید؛ پل شوشتر را نیز پسرش ساخت. نادرشاه افشار دو بار به شوشتر سفر کرد و در سفر دوم دستور داد شهر را تاراج کنند.
1) . آقای کرمی در مقاله سید نعمت الله در دانشنامه جهان اسلام، (ص250-254) تشکیک کرده است.
در جنگ های داخلی (1130-1132ش)، شمار زیادی از اهالی شهر کشته شدند. در زمان فتحعلی شاه قاجار طاعون (1209ش) بیش از نیمی از ساکنان شهر شوشتر را از بین برد؛ و در زمان مظفرالدین شاه قاجار حیدری ها و نعمتی ها به کشتار یکدیگر پرداختند. اوضاع نابسامان شهر شوشتر تا روی کار آمدن رضا شاه پهلوی همچنان ادامه داشت و از آن به بعد امنیت در آن جا حاکم شد. تأسیسات آبیاری شوشتر پیش از اسلام سابقه داشته است. نهر دادیان را ظاهراً داریوش اوّل هخامنشی احداث کرد و اردشیر ساسانی اوّل نیز مقدمات احداث سدّی بر روی کارون را فراهم ساخت و شاپور اوّل ساسانی سد مزبور را به یاری اسیران رومی به پایان رسانید. پل شادروان یا پل شوشتر نیز از کارهای ساسانیان است. حجاج بن یوسف پل شوشتر را ویران کرد و فتحعلی خان واخشتو (1045ش) به تعمیر پل پرداخت و آن را بازسازی کامل کرد که هنوز بخشی از آن استوار و پابرجاست.(1)
شوشتر در منابع عربی تستر است و تستر معرب ششتر می باشد. در ادبیات قدیم فارسی، شوشتر، ششتر نامیده می شده است. و ادیبان عرب بر مبنای این قاعده که تکرار شین در یک کلمه متعاقب هم، کراهت و باعث ثقیل شدن کلام می شود، ششتر را به تستر تبدیل کردند. یعنی به جای شین ها، تاء گذاشته اند.(2)
از قرون نخست اسلامی، شخصیت های مشهوری از محدثین، فقهاء، ادباء و دیگر دانشمندان به نام تستری معرفی شده اند؛ مثل ابوالقاسم هبة اللّه بن احمد تستری مقری؛ احمد بن عیسی تستری محدث؛ محمد بن اسعد تستری فقیه شافعی.(3)
در دوره معاصر، در فارسی به جای ششتر، شوشتر استعمال شده است و این نام مصوب و در همه کتاب های معاصر مندرج است.
سید محمدرضا مثل دیگر خاندان جزایری ملقب و منسوب به تستری هم هستند. زیرا سر سلسله این خاندان یعنی سید نعمت اللّه بیش از نیمی از عمرش را در شهر شوشتر مقیم بود و خدمات فراوان برای اهالی شوشتر داشت. از این رو به
نام تستری شهرت یافته است.منابعی که خاندان ها را گزارش می کنند؛ مثل معجم رجال الفکر و الادب فی النجف این خاندان را این گونه نام گذاری کرده است:
«الجزائری التستری»(1)
این کتاب و منابع مشابه شخصیت ها را مجموعی و خاندانی بررسی می کنند نه منفرد و نام گذاری آنها اهمیت داد. البته در منابع فارسی گاه شخصیت های این خاندان را جزایری شوشتری نامیده اند.
جالب این که کسانی از خاندان جزایری که به شبه قاره هند، نجف اشرف و جاهای دیگر مهاجرت کرده اند یا اصلاً در آنجاها متولد شده اند، هنوز لقب تستری را دارند. زیرا این لقب گویای تبار و اصالت خانوادگی آنها است.
لازم به ذکر است جزایری تستری گاه در مقابل جزایری نجفی است. دو خاندان از جزایر برخاسته اند. یکی جزایری تستری و دیگر جزایری نجفی. تستری ها سید و از سادات اند و انساب آنها به امام کاظم علیه السلام می رسد ولی نجفی ها شیخ و غیر سید اند. یعنی در جزائر اطراف بصره، دو خاندان به نام جزایری شکل گرفتند و به دیگر مناطق مهاجرت کردند؛ یکی سادات و دوم غیر سادات. خاندان غیر سادات به جزایری نجفی شهرت دارند؛ زیرا اغلب نخبگان این خاندان به نجف کوچ کردند و مهم تر این که سر سلسله این خاندان یعنی عبدالنبی ابن الشیخ سعد الغروی (درگذشت 1021ق) در نجف رشد یافت. او فقیه اصول و از بزرگان مجتهدین در سده 11ق بود.(2)همانطور که سید نعمت اللّه جزایری سلسله جنبان خاندان سادات جزایری است. اما او به دلیل این که حدود نیمی از عمرش را در شوشتر گذراند، به تستری معروف شد و خاندانش هم به همین اسم معروف اند.
دیگر القاب
از وفات سید نعمت اللّه بنیانگذار این خاندان تا سال 1397، 27 سال می گذرد،
حدود ده نسل(1)
در این مدت آمده و رفته و نسل آخر مثل سید محمدرضا، دوره کهن سالی را می گذرانند و نسل یازدهم در حال روی کار آمدن است.
بعضی از بزرگان خاندان سادات جزایری معتقدند، آمار فرزندان سید نعمت اللّه در این نسل ها، حدود دو میلیون نفر است و در مرداد 1394 گردهمایی دو میلیونی را در تهران برگزار کردند. مهم این است همه این افراد به نام جزایری تستری وفادار نمانده و غیر از این دو عنوان، لقب ها و عنوان های دیگر برای خودشان انتخاب کرده اند. از این رو هویت اصلی این خاندان هنوز پا برجاست و محوریت خود را از دست نداده است. و همه افراد این خاندان به نام جزایری شناخته می شوند. هر خاندانی تا زمانی که کانون و محوریت خود را حفظ کند، کیان و هویت خاندان تداوم می یابد. اما اگر محوریت از بین برود، تمامی خاندان و کیان آن متلاشی می شود و عمرش سر می رسد. بسیاری از خاندان ها در طول تاریخ آمدند و چند قرن ماندند و مضمحل شدند. اما خوشبختانه خاندان جزایری از نسل سید نعمت اللّه ماندگار بوده است؛ اگر لقب و شهرت جدیدی انتخاب کرده اند اماشهرت و لقب اصلی یعنی جزایری و تستری را حفظ نموده اند.
اما القاب و شهرت هایی که افراد این خاندان انتخاب کرده اند عبارت است از:
1- فرزندان آیت اللّه سید محمدرضا جزایری، و خودش به «امام» شهرت دارند. این شهرت را سید محمدرضا از پدرش و پدر بزرگش امام را برگزیده است. ولی جزایری را هم حذف نکرده و به امام جزایری هم شهرت دارند.
بعضی علت گزینش لقب امام جزایری را این می دانند که سید نعمت اللّه امام نامیده می شد و مردم در شوشتر او را به نام امام خطاب می کردند. زیرا امام جماعت و امام جمعه بود. نیز همه امور شرعی و دینی مردم دست او بود.(2)
اما آیت اللّه سید محمدرضا این قضیه را درست نمی داند و معتقد است علت نامیدن آنان به امام، جد اعلای سید محمدرضا امام جمعه شوشتر بود؛ که به دلیل امام جمعه بودن به این نام مشهور شده است. از این رو فرزندان او یعنی سید آقا و
سید محمدعلی هم به امام مشهور شدند.(1)
2- بسیاری از آنان موسوی را انتخاب کرده اند. مثل امام جمعه اهواز که به موسوی جزایری مشهور است.
3- فرزندان حیدر نورالدین بن سید نعمت اللّه به سادات نوریه مشهوراند. سید محمد جزایری کتابی درباره این خاندان نوشته و عنوان آن را این گونه آورده است:
«شجره مبارکه یا برگی در تاریخ خوزستان: در بیان انساب و احوال سادات نوریه (خاندان جزایری)».(2)
4- لقب بعضی موسوی نجفی است مثل محمدجواد بن سید عبدالسلام بن سید محمدعلی بن سید محمد بن سید احمد موسوی نجفی.(3)
5- بعضی موسوی جزایری تستری نجفی خطاب شده اند. مثل سید عبدالصمد.(4)
6- سید ابراهیم بن سید محمد بن سید عبدالکریم به جزایری تستری محمدی ملقب شده است.(5)
7- بعضی از افراد این خاندان به آل محمد ملقب و مشهور شده اند.(6)
در بین همه اینها موسوی جزایری یا جزایری موسوی آمار بیشتری دارد و شخصیت های بیشتری این لقب را دارند.
اینها القاب مشهور بود ولی تنوع القاب و شهرت های این خاندان بسیار زیادتر است. به رغم این تنوع و تکثر هنوز این خاندان پا برجا است. آیت اللّه سید محمدرضا ملقب و مشهور به امام جزایری گویا به دلیل لقب سید نعمت اللّه که
1) . مصاحبه با آیت الله سید محمدرضا امام جزایری.
2) . شجره مبارکه یا برگی از تاریخ خوزستان، محمد جزایری، اهواز، 1397ق؛ نابغه فقه و حدیث سید نعمت اللّه جزایری، محمد جزایری، قم، 1418، ص355.
3) . معجم رجال الفکر و الادب فی النجف، ج1، ص344.
4) . همان، ص332.
5) . همان، ص333.
6) . مجله خاندان جزایری، 1392، ص7.
مردم او را «امام» خطاب می کردند، لقب امام را برای خود و فرزندانش برگزید. نمی دانیم از چه سالی و چگونه این کلمه در شناسنامه ایشان یا پدر یا جدّ ایشان ثبت و درج شده است. البته در مصاحبه با آیت اللّه سید محمدرضا و نیز در مصاحبه با دو پسر او، همه آنان گفتند پدر ایشان به نام سید محمدعلی و جدش سید احمد ملقب به امام بوده اند.(1)
از تولد تا کنون
سید محمدرضا در چهارم جمادی الاولی 1367/ 28 اسفند 1326 در نجف اشرف متولد شد. از کودکی نزد پدر یا معلمان در خانه به فراگرفتن قرآن و برخی موضوعات دینی پرداخت. وقتی به سن مدرسه رفتن رسید مثل دیگر کودکان به کلاس اوّل رفت. تا کلاس ششم ابتدایی را گذراند و چشمانش مشکلی نداشت. اما دوازده ساله بود که بر اثر انفصال شبکیه، به تدریج نابینا شد و تا هجده سالگی طول کشید کاملاً نابینا شود. معالجات ثمری نداشت. هم اکنون با رسیدگی زودهنگام، قابل درمان است. اما در آن زمان چون دانش پزشکی پیشرفت نداشت و هنوز راهکاری برای درمان این نوع بیماری ها کشف نشده بود، از این رو شبکیه چشمش را از دست داد و نابینا گردید.
وقتی سیزده ساله بود پدر سید محمدرضا و نیز خودش به دلیل علاقه به دروس حوزوی تصمیم می گیرند به حوزه علمیه رفته و دروس دینی را شروع کند. از این رو در سال 1338 در مدرسه کبرای آخوند در بازار حویش در نجف اشرف شروع به تحصیل می کند. دوازده سال دروس ادبیات عرب، منطق، فقه، اصول فقه و کلام را نزد استادان با حوصله و مبرز فراگرفت. علاوه بر رفتن به کلاس و فراگیری دروس، خودش هم روزانه چند درس می گفت و تدریس های خصوصی و عمومی داشت.
تا این که در سال 1350ش در جریان تسفیر(2)(مهاجرت اجباری) همراه
خانواده به ایران رانده شدند. دولت صدام حسین، ایرانیان را با ظلم و روش های خشونت آمیز از عراق بیرون کرد. حتی کسانی که در عراق متولد شده و پدرشان هم در عراق متولد شده بود، اخراج شدند. بهانه این بود که اینها ذاتاً عراقی نیستند و از ایران آمده اند.
سید محمدرضا همراه با خانواده و والدین وقتی به ایران آمدند، در خرمشهر مستقر شدند. مردم مذهبی و متدین خرمشهر استقبال مناسبی از آنان داشتند. سید محمدرضا در مدرسه رضویه دو سال، کتاب هایی مثل حاشیه ملاعبداللّه، شرح لمعه و اصول فقه را درس می داد. یک یا دو درس هم شرکت می کرد اما استادان برای مراحل عالی فقه و اصول در خرمشهر نبود و کسانی مثل سید محمدرضا بیشتر خودشان مطالعه می کردند.
ایشان حدود دو سال یعنی تا سال 1351ش/ 1393ق در خرمشهر بود و علاوه بر تدریس، منبر و تبلیغ هم داشت و شب ها بیشتر در مسجد یزدی ها واقع در خیابان ناصر خسرو منبر می رفت. البته امام جماعت این مسجد و مدیریت آن جا و پاسخگویی به پرسش های شرعی مردم را هم بر عهده داشت. مردم خرمشهر ایشان را دوست داشته و علاقه داشتند، بماند ولی خودش به دلیل علاقه ذاتی اش به درس و بحث و پیشرفت، دوست داشت به جایی مثل قم برود که زمینه رشد و پیشرفت دارد. اگر در خرمشهر می ماند، از نظر مالی و اجتماعی برایش مناسب بود و زندگی راحتی می توانست داشته باشد ولی به مدارج عالی درسی و فکری نمی رسید. سید محمدرضا عاشق بیشتر دانستن، بیشتر مطالعه کردن و شرکت در درس های خارج استادان بزرگ بود. از این رو به رغم خواست عمومی مردم، خرمشهر را به سوی قم ترک کرد.
در قم در عالی ترین دروس که به درس خارج مشهور است، یعنی درس خارج فقه آیت اللّه میرزا کاظم تبریزی و خارج فقه آیت اللّه میرزا جواد تبریزی و خارج اصول آیت اللّه وحید خراسانی شرکت می کرد.
از طرف دیگر در حسینیه نجفی ها چند درس داشت و به تدریس شرح لمعه، مکاسب، رسائل و کفایة الاصول می پرداخت. دو روز آخر هفته یعنی پنجشنبه و جمعه هم به منبر اختصاص داشت و در بیوت و جاهایی که دعوت می شد، منبر می رفت.
در قم باید بیشتر مطالعه می کرد و بیشتر نیاز به کتاب صوتی داشت، از این رو چند دستیار داشت و به آنان دستمزد می پرداخت. از این رو مخارجش چند برابر یک طلبه و روحانی عادی بود. هدایا و مبالغی که پس از منبرها پرداخت می شد، برای این هزینه ها می پرداخت. بعضی وقت ها چهار نفر دستیار داشت و تأمین هزینه آنها واقعاً دشوار بوده ولی به دلیل پشتکار و درایت و تدبیر منزل یا مدیریت اقتصادی امور و نیز قناعت کردن، توانست بر همه مشکلات چیره آید.
متأسفانه نهادهای حوزوی یا دولتی با این که موظف اند از افراد دارای معلولیت حمایت نمایند و نیازهای آنها را تأمین کنند ولی هیچ اقدامی برای ایشان انجام نداده و در طول سال ها تدریس و تحصیل تمام کارهایش بر دوش خودش بوده است.
حضرت علی علیه السلام در فرمانی که به استاندارش مالک اشتر می نویسد او را به تأمین نیازهای معلولان اعمّ از نابینا، ناشنوا، آسیب مندان حرکتی و ذهنی موظف می کند. حتی به او دستور می دهد شخصاً باید به معلولان سر بزنی و از وضع زندگی و کمبودهای آنان با خبر باشی و از بیت المال، بودجه خاصی به آنان اختصاص دهی و زندگی آنان را تأمین کنی.
متأسفانه این گونه دستورات که در روایات معصومین علیهم السلام بسیار هست، حتی در قم و حوزه علمیه اجرایی نشده یا حداقل شنیده نشده که نهادی در قم به اجرای این گونه امور بپردازد. غیر از دفتر فرهنگ معلولین که در سال 1390 تأسیس شد و حجت الاسلام والمسلمین آقای شهرستانی این دفتر را به منظور رسیدگی به معلولان دایر کرده اند.
اما در کشورهای لائیک و در اروپا و امریکا یک نابینا هر چند از کشورهای شرقی و مثلاً از ایران رفته باشد، به تمام نیازهایش رسیدگی می شود و تمام هزینه های تحصیل او را می پردازند. نابینایی از کشور افغانستان به سوئد رفته، مدتی قبل به ایران آمد و مصاحبه ای با او داشتم. می گفت: مرکزی داریم که موظف است همه نیازهای روزانه ما را برآورده کند. مثلاً می خواهم بروم بازار خرید کنم. زنگ می زنم و درخواست کمک می کنم فردی با ماشین می آید مرا می برد و برمی گرداند. اگر بگویم با همسرم می روم، هزینه رفت و برگشت و کرایه ها و دستمزد همسرم پرداخت می شود. هر کتابی بخواهم در هر جای دنیا باشد، درخواست می دهم، به سرعت
تهیه می کنند و برایم می فرستند. ماهانه مبلغی پرداخت می شود که خودم و همسرم و بچه ام زندگی راحتی داشته باشیم. از این مبلغ مقداری می توانم پس انداز کنم.
روزانه کسی می آید و به ما سر می زند و نیازمندی ها را بررسی و گزارشی می دهد. مسکن رایگان، خرج تحصیل فرزند و همسرم رایگان است.(1)
همه مطالبی که وی می گفت، در فرمان حضرت امیر علیه السلام هست اما ما به آن عمل نکرده ولی غربی ها عمل کرده اند.
به هرحال سید محمدرضا فردی خدوم، فعال و مبلّغ تشیع در همه مراحل زندگی اش با کار و تلاش هزینه های تحصیل و گویا شدن منابعی که نیاز داشته را پرداخت کرده است. با این که حوزه علمیه باید در این زمینه الگو باشد و به دانشگاه و دانشگاهیان جهت بدهد.
سید محمدرضا از سال 75-1374 تدریس درس خارج و درس تفسیر قرآن کریم را آغاز کرد و هم اکنون حدود بیست سال است در این زمینه تلاش می کند. یعنی عالی ترین دوره آموزشی در حوزه علمیه را مدیریت می نماید.
ایشان در سال 1392 تصمیم گرفت از قم به نجف اشرف بازگردد. یعنی بعد از 42 سال که در ایران بود مجدداً عزم نجف اشرف کرد. البته سال درسی را در نجف اشرف است و تابستان ها به قم می آیند. در طول سال درسی حسینیه ایشان در قم توسط پسرانشان مدیریت می شود و برنامه هایی دارد.
پایان: تا این جا چند سرفصل از زندگی نامه سید محمدرضا که اهمیت افزون تر داشت و اساسی تر است مطرح و بررسی شد. یعنی چهار سرفصلِ جزایر، شوشتر، القابی مثل امام و سیر کلی حوادث زندگی شان می تواند دیگر بخش های زندگی شان را روشن ساخته و ابهامات را برطرف کند. از این رو در این وقت تنگ فقط این چهار سرفصل گذرا گزارش شد. دیگر سرفصل های زندگی ایشان در مصاحبه ها که در فصل بعد می آید، معمولاً بیان شده است.
1) . مصاحبه با آقای محمد ابراهیمی افغانی ساکن سوئد، موجود در دفتر فرهنگ معلولین.
طرح پژوهشی جامع
اشاره
حوادث زندگانی سید محمدرضا بسیار گسترده و لازم است ذیل سرفصل های مختلف مطرح و گزارش گردد. حقیقت آن است که زندگی ایشان کتابی حدود پانصد صفحه نمی شود و دارای ابعاد متنوع و بسیار است. اما در وقت ضیق که در تابستان 1395 داشتیم و مجبور بودیم در فرصت کم، کتابی تدوین و در بزرگداشت ایشان عرضه کنیم. لذا در مجموع پانزده روز وقت داشتیم تا کتاب درباره ایشان را آماده و بزرگداشت را برگزار کنیم. از این رو به طرح کلیات اکتفا کرده و بررسی جزئی و ریز مسائل را به آینده موکول کردیم. به دلیل این که سید محمدرضا جزئی از خاندان جزایری است و شهروندی در نجف اشرف یا قم بوده، از این رو مجبوریم به کل خاندان بپردازیم تا بتوانیم جایگاه ایشان در این خاندان را ترسیم کنیم یا محل های جغرافیای را معرفی نماییم تا معلوم شود چرا به ایشان جزایری یا امام و غیره لقب داده می شود. به این دلایل زندگی نامه ایشان بسیار گسترده است.
سرفصل ها
فصل نخست: تبارشناسی خاندان جزایری
شجره نامه سید محمدرضا تا امام هفتم امام موسی کاظم علیه السلام
سلسله جنبان خاندان جزایری در دوره متأخر: سید نعمت اللّه
جد سید محمدرضا: سید احمد مشهور به سید آقا
اجداد سید محمدرضا تا سید نعمت اللّه
پدر سید محمدرضا: سید محمدعلی
فصل دوم: محل های جغرافیایی به عنوان مهد ظهور خاندان جزایری
جزایر اطراف بصره و آبادان: اهمیت در تاریخ اسلام
جزیره: صباغیه: محل تولد سید نعمت اللّه
هویزه یا حویزه
شیراز
اصفهان
شوشتر یا تستر
خرم آباد و پل دختر
قم
نجف اشرف
شبه قاره هند
توضیح: این ده منطقه جغرافیای در ظهور و رشد و توسعه خاندان جزایری مؤثر بوده است.
فصل سوم: کارآیی فرهنگی، مذهبی و جهانی خاندان جزایری
هجرت عنصری مهم در خاندان جزایری(1)
لقب ناشر الاسلام جهت مروجین جزایری در هند و آفریقا
پراکندگی در همه مناطق جهان
کارنامه خدمات در هر منطقه
هندوستان
آفریقا
اروپا
آمریکا
ایران
عراق
دیگر مناطق
فصل چهارم: سید محمدرضا امام جزایری: تولد تا کنون
محل تولد: نجف اشرف
تاریخ تولد
مادر عالمه و مهربان
وفات والده و مقبره اش در قم
پدر: تولد و وفات
پدر: شخصیت شناسی علمی - اخلاقی
رفتار والدین با نوجوانی نابینا
نابینایی سید محمدرضا: علل پزشکی
القاب سید محمدرضا
برادران سید محمدرضا
ازدواج سید محمدرضا: تاریخ و چگونگی
1) . این خاندان فاقد یکجا نشینی و اقامت دائمی در یک محل است. سید نعمت اللّه از جزایر به شیراز، سپس به هویزه، اصفهان، مشهد، خرم آباد و شوشتر می رود و هر چند سالی از عمرش را در منطقه ای بوده است. نیز سید محمدرضا تا کنون در نجف اشرف، خرمشهر، قم و شوشتر اقامت داشته است.
فرزندان
حادثه تسفیر و کوچ به ایران
مهاجرت ها و تأثیر آن
فصل پنجم: سید محمدرضا امام جزایری: تحصیل و تدریس
مادر به عنوان مربی و معلم قرآن
تربیت نزد مربیان خانگی
تحصیل در مدارس جدید
آغاز نابینایی و حوادث تحصیلی مرتبط به آن
تحصیل در حوزه علمیه نجف
مدرسه کبرای آخوند خراسانی در بازار حویش
استادان ادبیات
استادان فقه و اصول
دیگر استادان
تدریس خصوصی
تدریس عمومی
پناه بردن به قرآن کریم: استفاده در تبلیغ
درس تفسیر قرآن کریم: روش شناسی
امکانات حوزه علمیه نجف برای نابینایان
معرفی نابینایان حوزه
امکانات حوزه علمیه قم برای نابینایان و دیگر معلولان
شاگردان: شخصیت شناسی و آمار
سبک و روش شناسی درس خارج فقه و اصول
یک تجربه: تحصیل و تدریس توأمان
مدیریت دستیاران
مباحثه برای نابینایان
استاد پروازی: آیت اللّه نابینا به عنوان استاد پروازی
تدریس دو زبانه: تدریس به زبان های عربی و فارسی
استفاده از امکانات مدرن: mp3، کامپیوتر، ضبط صوت
استاد همپای اختراعات جدید
جامعیت علمی: کلام، فقه، اصول، تفسیر، رجال، درایه، ادبیات و غیره
فصل ششم: سید محمدرضا جزایری: دستاوردها
آسیب چشمی سید نعمت اللّه و شفای آن
تقدیر الهی برای سید محمدرضا
نیم قرن تلاش فرهنگی و علمی
بانک کتاب گویا: بزرگترین گنجینه کتب گویای شیعی خصوصی
بانک درس های حوزوی: بزرگترین گنجینه درس گفته های الکترونیکی
بانک منابع مرجع شیعی
بانک منبرهای ارشادی:
ضرورت مأخذشناسی محتویات بانک ها
ضرورت گزارش نگاری
ضرورت بازسازی و آماده سازی برای استفاده عمومی
انتقال تجارب: سخنرانی برای نابینایان ایران و عراق
الگوسازی: طرح پدیده سید محمدرضا در حوزه و دانشگاه
فصل هفتم: سید محمدرضا: تبلیغ و فرهنگ سازی
پیش منبری: تاریخ ورود به این عرصه
محتوا شناسی: چه مطالبی برای چه اقشاری؟
جاهای مهم و دعوت های مهم
بیوت علما و مراجع
بیت آیت اللّه تبریزی
بیت آیت اللّه سیستانی
عراق
ایران
کویت
روش شناسی: استفاده از قرآن و تفسیر
روضه و ذکر مصائب: شیوه شناسی
گنجینه اطلاعات منبرها
ضرورت مأخذشناسی
ضرورت گزارش
پایان بخش درس: ذکر مصیبت نمک هر درس
فصل هشتم: خاندان جزایری و تشیع
شخصیت شناسی
روحانیون و مراجع مشهور
پزشکان و مهندسین مشهور
دیگر شخصیت ها
خدمات در کشورهای مختلف: آمار شهرها و کشورها
ایران
عراق
هند
اروپا
آمریکا
استرالیا
گونه شناسی خدمات به شیعه
پژوهش و نشر
انتشار نشریات
ساخت مسجد و مراکز فرهنگی
ایجاد حوزه علمیه
تربیت طلاب
تبلیغ و ایجاد مجالس روضه خوانی
جمعیت شناسی خاندان جزایری
مردم شناسی
آمار جمعیت
رخدادهای فرهنگی و اجتماعی مهم
جایگاه سید محمدرضا امام در این خاندان
نتیجه گیری
اهمیت و ضرورت
تدوین کتابی در هشت فصل مزبور، می تواند بسیار راهگشا باشد. این کتاب حداقل شش ماه وقت نیاز داشت و در فرصت پانزده روزه ای که داشتیم امکان پذیر نبود. از این رو به فکر افتادیم فرصت را از دست نداده و کتاب جمع و جورتری عرضه کنیم. در نهایت کتاب حاضر ثمره تلاش های دوستان و همکاران در این دفتر است.
اما تدوین کتاب مفصل درباره آیت الله امام جزائری از چند جهت اهمیت دارد: اولاً این اثر نشان می دهد یک نابینا در چه فرایندی رشد کرده و به چه دلیل به مدارج عالیه رسیده است. از این رو دیگر معلولین می توانند الگوگیری کنند.
دوم چنین اثری، رخدادهای تاریخ تحولات معلولین در ایران و عراق را نشان
می دهد و تجزیه و تحلیل می کند. ما متأسفانه منابع تاریخی درباره معلولین نداریم و چنین آثاری سودمندی های فراوان می تواند داشته باشد.
چشم انداز آینده
اشاره
شخصیت های دارای نبوغ و توانمندی سرمایه و موجب افتخار و مباهات اند؛ به ویژه اگر معلولیت داشته باشند. با توجه به اینکه معلولین دارای ضریب هوشی بالاتر هستند، مراکز علمی و به ویژه مراکز تبلیغی مسیحیت در جهان درصدد جذب اینگونه افراد می باشند. هم اکنون نابیناها، ناشنواها و معلولان حرکتی بسیاری هستند که از ایران رفته و هم اکنون در هاروارد، مک کیل، سوربن و در ده ها مرکز پژوهشی و آموزشی و حتی تبلیغی جهان اشتغال دارند. زیرا مراکز جهانی نه تنها از استعدادها و توانایی های آنان استفاده می کنند بلکه آنان وسیله ای برای جذب بودجه و مساعدت ها از نیکوکاران، سازمان های بین المللی و حتی دولت ها هستند و خلاصه معلولان نابغه مایه برکت و پیشرفت در آن مراکز و در آن کشورها می باشند.
متأسفانه در ایران و در حوزه های علمیه شیعه کمتر از این افراد در راستای ترویج فرهنگی و توسعه اجتماعی استفاده می شود. کشور مصر و جامعه الازهر با تربیت نابینایان در زمینه حفظ و قرائت قرآن کریم توانسته به اهداف اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی و مذهبی مورد نظرش برسد؛ مثلاً با اعزام یک قاری سرشناس به یک کشور اروپایی یا کشوری در خلیج فارس هم فرهنگ موردنظر را صادر می کند و نیز به درآمدهای بسیار می رسند.
علت عدم اهتمام حوزه علمیه
ریاست حوزه علمیه قم بر اساس مصوبه شورای عالی در سال 1374 پذیرش طلاب منوط به سلامت آنها شده است. از این رو حوزه علمیه قم از پذیرش طلاب دارای معلولیت، در هر سطح خودداری می کند. اما مهم تر اینکه طلبه هایی که بر اثر تصادف یا بیماری و انواع حوادث حتی در مسیر رفتن به تبلیغ دچار معلولیت می شوند؛ یا بر اثر گذشت سن و رسیدن به میان سالی و پیری، معلولیت هایی به
سراغ آنها می آید، در حوزه علمیه جایگاه خاصی و برنامه ریزی به روز و کارآمد برای آنان اجرا نشده است. اگر قشرهای معلولین اجتماعی مثل سالمندان یا زنان سرپرست خانواده را بر معلولین حوزوی بیفزاییم، به آمار وسیعی می رسیم که نیاز به رسیدگی و برنامه دارند و عدم اهتمام به اینگونه افراد، نه تنها موجب حلّ مشکلات نشده بلکه بر مشکلات می افزاید.
حال باید پرسید چرا حوزه علمیه به معلولین توجه نمی کند و اهتمامی نسبت به آنان ندارد، چه معلولین دورن سازمانی یعنی طلابی که به دلیلی معلول شده اند و چه معلولان غیر طلبه و از طبقات مختلف جامعه.
حوزه علمیه وظیفه دارد حداقل وظایف شرعی معلولین را بیان کند و فرهنگ مذهبی را گسترش دهد. ولی تاکنون اقدامات خاص و گسترده ای مشاهده نشده است. به همین دلیل کتاب فقهی درباره معلولیت ها از منظر فقه شیعه، یا کتب کلامی، اخلاقی، تاریخی نداریم. البته غیر از عناوینی که دفتر فرهنگ معلولین تدوین و منتشر کرده، خود حوزه علمیه در این زمینه اقدامی نداشته است.
با اینکه سیره معصومین علیهم السلام و قرآن کریم دقیقاً برعکس رویه حوزه علمیه است و به امور معلولین اهتمام مبذول داشته و به امور آنان توجه می نموده اند. بنابراین منبع شرعی در این زمینه نیست، اما به چه دلیل حوزه درباره معلولیت اهتمام نمی نماید، مکشوف و مبرهن نیست.
الگوسازی
برای رهایی حوزه علمیه از اتهام سالم سالاری و عدم توجه به اقشار آسیب مند لازم است شخصیتی مثل آیت اللّه سید محمدرضا امام جزایری را ترویج نمود و به عنوان یک مدل و نمونه مطرح کرد. اقداماتی که در این راستا و با این هدف باید انجام پذیرد عبارت است از:
1- تدوین زندگی نامه جامع و کامل
2- ساخت فیلم درباره ایشان
3- برگزاری نشست ها و همایش های سالانه در کشورها و در مجامع علمی مختلف جهان
4- تدوین فرهنگنامه ای درباره سبک درسی و تدریس شاگردان
5- ثبت رخدادهای مهم مربوط به ایشان در مآخذ جهانی
6- درج زندگی نامه ایشان در دایرةالمعارف های مهم جهان
7- جمع آوری درس ها و گفتارهای ایشان و نشر آن در یک سامانه مجازی
8- آلبوم تصاویر
با انجام این هشت پروژه درباره آیت اللّه جزائری، می توان به الگویی رسید و در مورد دیگر معلولین حوزوی هم اجرا نمود.
بانک معلولین حوزه های علمیه شیعه
چشم انداز دیگر اجرای پروژه ای جامع به نام بانک معلولین حوزه های علمیه شیعه است.
از دوره امام صادق علیه السلام معلولین بسیاری به عنوان شاگرد در درس ائمه علیهم السلام شرکت می کرده اند. نیز دانشمندان و فضلای دارای معلولیت در حوزه ها و مدارس شیعی رشد یافته و به مدارج عالی رسیده اند. هم اکنون در حوزه علمیه ده ها نخبه و فرهیخته از مدرسین و مؤلفین و محققین داریم که معلولیت دارند. ضروری است اطلاعات این افراد جمع آوری و در یک بانک اطلاع رسانی گردد. یک نمونه مهم و قابل توجه، مداحان نابینا است که در حوزه علمیه پرورش یافته اند.
کارنامه دفتر فرهنگ معلولین
این مرکز تاکنون ده ها شخصیت حوزوی و دارای معلولیت را به جامعه معرفی کرده است. کتاب ها، مقالات متعدد درباره کسانی که به رغم داشتن معلولیت خدمات بسیار داشته اند تألیف و عرضه شده است. زیرا بر این باور هستیم که مشکلات معلولین در ایران و کلاً جهان اسلام وقتی مرتفع می گردد که اولاً جامعه شناخت درست و سنجیده ای نسبت به آنها پیدا کند؛ دوم اینکه خود معلولان به خودباوری و اعتماد به نفس برسند. این دو راه حل از طریق معرفی آنان عملی و اجرایی می گردد. از این رو در سال 1395 دفتر فرهنگ معلولین تصمیم گرفت به یکی دیگر از وظیفه های ذاتی اش عمل کند و اقداماتی را برای سید محمدرضا
امام داشته باشد. مجموعه کارهایی که در دستور کار این دفتر قرار گرفت عبارت بودند از:
1- تلاش برای معرفی ایشان به حوزه های علمیه و مراکز علمی جهان با انعکاس درس یا حداقل خبرهای درسی و فرهنگی ایشان از طریق اطلاع رسانی در شبکه جهانی و شبکه های اجتماعی و موبایلی.
2- تألیف زندگی نامه و کارنامه و انتشار آن
3- میزگرد با شاگردان و جمع آوری دیدگاه های شاگردان و علاقه مندان
4- برگزاری یک نشست جهت تکریم و بزرگداشت
5- تدبیر برای ایجاد بانک اطلاعات از درس های ضبط شده ایشان و کمک در آماده سازی برای عرضه و نشر آنها.
این طرح ها غیر از مورد آخر در سال 1395 اجرا شد. اما عدم اجرایی بند پنجم به این دلیل بود که نوارهای ایشان در اختیار این دفتر قرار نگرفت.
اما غیر از آیت اللّه جزائری کارهای مهم دیگری که برای ترویج و معرفی نخبگان حوزوی و دارای معلولیت انجام یافته عبارت است از:
1- انتشار آثار حجت الاسلام سید محمد کاظم مجاب
2- برگزاری بزرگداشت برای مرحوم سید محمد کاظم مجاب
3- انتشار رساله عملیه معلولان
4- تألیف و انتشار کتاب مؤسسه آموزشی ابابصیر. ابابصیر اولین و مهم ترین مرکزی است که روحانیون برای نابینایان ایجاد کردند.
5- تألیف و انتشار کتاب آیت اللّه سید هبة الدین شهرستانی
6- تألیف و انتشار کتاب ادیب نیشابوری
7- تألیف و انتشار کتاب خائف روشندل
8- تألیف و نشر کتاب درباره اصحاب معصومین(ع) مثل جابر انصاری، عبداللّه بن ام مکتوم
9- تألیف و نشر کتاب رفیعی نامه (درباره علی رفیعی از چهره های حوزوی)
10- تألیف و نشر کتاب سید عبدالهادی شیرازی
11- تألیف و نشر کتاب شوریده روشندل
12- تألیف و نشر کتاب صحبت لاری
13- یک مجموعه کتاب گویا به نام حوزه و روحانیت
موارد فوق بخشی از فعالیت های دفتر فرهنگ معلولین درباره شخصیت های حوزوی و دارای معلولیت است.
فصل دوم: گفت وگو
اشاره
لازم و ضروری است به روش مصاحبه، اطلاعات درباره آیت الله جزایری را جمع آوری کرد. مصاحبه های چند ساعته با خود ایشان، مصاحبه با پسران و اعضای خانواده، مصاحبه با شاگردان و علاقه مندان و دوستانش. همچنین اجرای میزگرد لازم است.
ابتدا تصمیم داشتیم مصاحبه ای مفصل با آیت اللّه سید محمدرضا امام جزایری، پسران ایشان و نیز میزگردی با شاگردان و علاقمندانشان داشته باشیم. اما به دلیل مشغله ها و کثرت کارهای ایشان مقدور نبوده است؛ زیرا مدام مشغول درس و تدریس یا پاسخگویی و یا مطالعه هستند. فقط دو شب قبل و بعد از درس به رغم خستگی ایشان توانستیم دو گفت وگو داشته باشیم.
همچنین دو تن از آقازاده ها، با تشریف آوردن به دفتر فرهنگ معلولین، موجب سرافرازی شدند و گفت وگویی با ایشان داشتیم. به همین صورت منتشر خواهیم کرد.
شخصیت های بسیاری در غرب، زندگی نامه نگاری شده و به جهان معرفی می شوند و با این روش فرهنگ مطلوب خود را به دنیا ارسال می کنند. اما در ایران، شخصیت هایی که در رشته های مختلف داریم، ناشناخته باقی می مانند و در زمان حیاتشان، اقدامی در معرفی آنها نمی شود و پس از مرگ آنان هم فراموش می شوند. از این رو این سرمایه ملی بدون بهره دهی کامل از بین می رود. اما در تلاش هستیم شخصیت های جامعه هدف را به جهان معرفی کنیم.
گفت وگو با آیت الله امام جزایری
گفت وگو با آیت الله امام جزایری(1)
حضرت آیت اللّه امام جزایری اجازه فرمائید قبل از طرح پرسش از حضرتعالی جهت معارفه بیشتر چند نکته تقدیم شود.
پس از افتتاح دفتر فرهنگ معلولین در سال 1390، یکی از وظایف این دفتر معرفی طلاب، فضلاء و نخبگانی است که معلولیت دارند؛از این رو چند سال بود، می خواستیم خدمت حضرتعالی برسیم و از محضر شما استفاده کنیم، اما به دلایلی امکان پذیر نمی شد. تا این که آقای محقق فرمودند چرا آقای امام را معرفی نمی کنید. ما گفتیم تلاش کرده ایم ولی دسترسی نیست. گفت من تلاش می کنم. به هرحال تلاش دو ساله ایشان به امروز ختم شده است. زیرا حضرتعالی در نجف سکونت دارید و دسترسی مشکل است. این دفتر زیرنظر حضرت آقای شهرستانی و مؤسسه آل البیت علیهم السلام است. اسم آن دفتر فرهنگ معلولین است؛ از این رو فرهنگ سازی برای معلولین و ترویج فرهنگ مقبول شیعه در نابینایان و دیگر معلول ها هدف اصلی این دفتر است. استحضار دارید مسیونرهای مسیحی و بعداً وهابیون از قدیم درصدد جذب نابینایان بوده اند. در مقابل این دفتر با معرفی چهره های موفق به الگوسازی می پردازد. بالغ بر هزار شخصیت را تا حالا شناسایی و معرفی کرده ایم و درباره هر یک کتابی تألیف و چاپ شده، بعضی به صورت گویا است. حدود پنج هزار ساعت کتاب گویا، تولید و حدود صد هزار ساعت هم کتاب گویا از جای دیگر گردآوری و آرشیو کرده است. هر نابینایی از هر نقطه جهان تماس بگیرد، هر چه می خواهد، فوراً در اختیارش رایگان قرار می گیرد. کل آثار و کارهای ما رایگان است. حدود چهارصد کتاب کاغذی تألیف شده است که بسیاری از آنها
1) . این مصاحبه در تاریخ 29 تیرماه 1395/ 14 شوال 1437 در حسینیه شخصی آیت الله امام جزایری برگزار شد. در این مصاحبه غیر از آیت اللّه؛ حجة الاسلام عبدالحمید محقق کاشانی، محمد نوری و علی نوری حضور داشتند.
زندگی نامه نابیناها و ناشنواها است. مخصوصاً نخبگان معاصر مثل حضرتعالی معرفی می شوند. چون الگوسازی نیاز عمومی است. طلاب و فضلا و دوستانی که در سطح شما هستند و در سطح عالی تدریس می کنند، اسوه و نمونه برای دیگر طلاب می باشند. لازم است این چهره ها معرفی شوند تا بقیه از اینان درس بگیرند. زندگی نامه نخبگان در مجله و سایت می آید. قبلاً مصاحبه ای از فرزندان حضرتعالی سید علی و آقا سید عبدالحسین گرفتیم. حدود هفت صفحه ای شد. ولی نواقصی دارد و امروز باید آن را تکمیل کنیم. ان شاءاللّه متن قابل قبولی داشته باشیم. در حال حاضر معلولان ایران و عراق در حال زیاد شدن هستند یعنی در ایران 15 درصد و در عراق 22 درصد کل جمعیت می باشند. نیاز است که روحانیون به مسائل فرهنگی و اجتماعی این قشر اهتمام داشته باشد. تجارب حضرتعالی اهمیت دارد.
تاکنون از جاهای مختلف و در موارد متعدد طلبیده اند و شرح زندگی ام را خواسته اند. خدمت آقای تبریزی استادمان که مرجع هم بودند، نشسته بودیم؛ یکی گفت: زندگی نامه شما را ببینیم، عرض کردم بعد از فوتم منتشر می شود. به هرحال تا کنون علاقه ای به انتشار زندگی نامه و فهرست فعالیت ها نداشته ام؛ چون وقتی با بزرگان مقایسه می کنم، آنان در قله هستند و ما در دامنه هستیم. ولی وقتی حاج آقا محقق فرمودند، به نظرم آمد که شرح زندگی من به عنوان عنایات اهل بیت علیهم السلام و امدادهایی که دریافت کرده ایم باید مطرح شود. اگر زندگانی شخص مطرح شود، خوب نیست، ولی اگر زندگی شخصی ام تابلوی عنایات و مساعدت های اهل بیت علیهم السلام باشد، طرح آن لازم است. چون نقش و جایگاه آن بزرگان را نشان می دهیم.
اینجانب هرچه دارم به کمک این بزرگواران است. لذا اگر علماً و عملاً این عنوان یعنی تأثیر اهل بیت علیهم السلام در زندگی خادمان و محبان آنها ثابت شود، حرفی ندارم. از طرف دیگر چون زیر نظر آقای شهرستانی است و حدود پنجاه سال
است ایشان را می شناسیم، لذا تسلیم این پیشنهاد هستم. و اِلاّ در نجف، کسی به نام آقا سید حسن یا سید الداخل هست که کتاب می نویسد، اصرار کرد ولی اقدام نکردم. نیز سایت عربی انصار الحسین است که حدود 500 سخنرانی های اینجانب آنجاست. اینها زندگی مرا خواستند، بعد از اصرار زیاد یک صفحه به آنها دادم و در سایت گذاشته شد. اما این که تسلیم شده ایم از عنایت اهل بیت علیهم السلام است.البته این عنایات بسیار است و بیانش در یک جلسه و دو جلسه نمی شود.
همه اینها مرتبط به زندگی است. همه آن چیزهایی که در ذهنم است و برای دیگران عبرت است. یعنی عمده آن همین است که عنایات، توسل و توجه به اهل بیت چه آثاری در کمبودهای زندگانی انسان دارد؟
اگر موضوع کار شما کمبود دارد. حسب متعارف کمبود دارد. پر شدن کمبودها به واسطه اهل بیت آن طور که برای دیگران عبرتی باشد اگر حاضرید، به تفصیل بیان کنم. البته این شرایط دیگری دارد. یکی از شرایطش این است که عنایات اهل بیت علیهم السلام وقتی شامل انسان می شود که آنچه خداوند دوست ندارد، به سراغش نرود.
یکی از چیزهای مهم ترک است ما «یوجب سَخَط الله عزّوجل سِواءَ اُفتی بالجواز اَوْ لَمْ یفتی» است، نیز تمسک به قرآن و حدیث. حدیث بالاتر از فتوای مرجع است. نفی تقلید نیست. تقلید یکی از ضروریات است. ولی «لو دار الاَمر بَیْنَ فَتْوَی الْمَرجَع و الحَدیث» نه از جهت عمل و حجیّت، به جواز فتوا می دهد. کل علمای اخباری و اصولی در شبهه ی وجوبیه قائل به برائت هستند. در کل شبهه تحریمیه اصولیین و قسمتی از اخباریون قائل به برائت هستند. سوق مسلمین اماره است.
در عین حال کل علما قائل به حسن احتیاط هستند.
شما ببینید اینهایی که «مهما امکن» از این موارد شبهه اجتناب می کنند، در گوشت و مثل اینها آنهایی که اجتناب نمی کنند، بنده بر حالات این دو سه مورد نظری انداخته ام و واضح آن گروهی که احتیاط مستحب انجام می دهد حتی در مراجع که روحیاتشان بهتر است، نمی خواهم آن طرف را بزنم، بلکه اینان که افضل اند... عالم و اعلم هست؛ ورع و اورع هست. حرفم سر افضل است. آن فرد معنویاتش بیشتر و اطرافیانش بهتر می باشند. شخص عادی باشد، تربیت بچه هایش بهتر است. این موجب موفقیت می شود.
فقط مقدمه ای می گویم: آنهایی که در زندگی شان کمبود دارند. حالا کمبود عضوی یا کمبودهای دیگر مثل این که انسان همسر صالحه ای داشته باشد. برای درس خواندنش خیلی کمک است تا یک کسی که نداشته باشد. یکی از علمای بزرگ تألیفات معروفه و مشهوره دارد. فوت شده. در طول عمر یک همسر بد خُلق و کج خُلق داشت. با وجود این ایشان تألیفات و موفقیت هایی داشت و صاحب کرامت بود. موفقیت ها مال اهمیت دادن به امور شرعیه است، حتی احتیاطات مستحب را تا حد امکان انجام دادن، گرچه به حد حرج برسد. که همه می فهمند و عقل هم احتیاط را می گوید، خود خداوند اعلم جبران می کند اگر حرج باشد. معلوم شد که یکی از اسباب عدم موفقیت همین عدم اجتناب از گناه است.
بد نیست این را هم عرض کنم: ایام جنگ چند شهید را به خیابان چهارمردان آورده بودند. پدری بود که دو یا سه شهید داده بود. خیلی ناراحت و عصبانی شده بود که چرا این اوضاع است. یکی نیست دعایش مستجاب بشود ؟! جماعتی پیش یکی از مراجع فوت شده رفتند و قضیه را گفتند. ایشان گفت فقط کشتارگاه را ببینید. به کشتارگاه رفتند. دیدند شخصی که دارد ذبح می کند، چند تا که سر می برد یک بسم الله می گوید. یعنی ذبیحه ها چون بدون بسم اللّه است، مشکل دارد. اینها اثر دارد و موفقیت تابع همین ها است. در برنامه هایی که دارید، مثلاً اگر موسیقی باشد یا CDهایی که دارید، اگر مسائل خلاف شرع و مخالف دستورات اهل بیت علیهم السلام باشد، حتماً موفقیت را سلب می کند.
جماعتی در راه رفتن به حج بودند. هر کسی برای غذا پختن یک کار می کرد. غذا را
پختند و تمام شد. عربی آمد و گفت: من هم شریکم و سوسماری توی آن انداخت. همین عمل موجب نابودی تمام غذا شد. همه گفتند ما نمی خوریم و همه اش برای آن عرب باشد.
خدا کفار را لعنت کند. داخل خانه هایمان هم شده اند. داخل زندگیمان شده اند. شیعه از زمان حضرت رسول صلی اللّه علیه وآله وسلم تا حالا از معاصی دور بوده است.
عذر بدتر از گناه این که رسانه ها علت پخش موسیقی را جذب مردم می دانند. اوّلاً این ادعای بی دلیلی است که نیاز به شرح مفصل دارد. ثانیاً زمان خود ائمه موسیقی هایی که متعارف بود، شاید از جهتی از موسیقی های این زمان خیلی بهتر و هنرمندانه تر بود. ائمه هم خیلی احتیاج به جذب داشتند. اما اصحابشان در تبلیغ، موسیقی استفاده نمی کردند. یکی از علمای فامیل ما فوت شده و سید جلیل القدری بود که خداوند رحمتش کند.شنیدم که شرح حالش را گویا کرده و همراه آن موسیقی گذاشته و روی CD پخش کرده اند.
در نجف، مرکزی برای معلولان و ایتام هست؛ مرا دعوت کردند. مؤسسه وابسته به آستانه میثم و متولی آن شیخی اهل خیر است و برنامه هایی برای معلولان و ایتام دارد. برای سخنرانی دعوت شدم. قبل از سخنرانی بنده، فرد معلولی را که دست نداشت و با پاهایش کارهایش را انجام می داد حتی نوشتن را، فیلم او را تهیه کرده بودند که همراه با موسیقی پخش شد. بعد که من منبر رفتم، به آنها گفتم: چیزی که سبب موفقیت این عزیزان است، یادآوری تعالیم الهی و خداوند است. موفقیت دو قِسم است: موفقیت واقعی و موفقیت مقطعی و دنیوی. موفقیت هایی که فقط اسمی از آنها باقی بماند، در واقع موفقیت نیست. موفقیت واقعی آن است که هم در دنیا و هم در آخرت موفقیت است. اما برخی کارها شبهه و مضراند.
CDهایی که گاه برای افراد معلول می گذارند، مضر و مخرب است. چون مخالف شرع است.
کسی که می خواهد موفق باشد باید کار کند که کارش مرضی خدا و پیش خدا مقام داشته باشد. البته در این دنیا هم می توان یقین پیدا کند که مقام پیش خدا دارد. چنین فردی، یقیناً در آخرت هم مقام خواهد داشت.
اولین شرطش این است که مواظب باشیم. خطوات و گام های شیطان آهسته و گام گام می آید. موسیقی از جمله مواردی است که تدریجی نفوذ و توسعه پیدا کند. یک سال پیش در حرم حضرت امیر علیه السلام فرستنده رادیویی نصب شد. همان وقت پیش بینی شد مشکل خواهد داشت. همان طور که پیش بینی می کردم، الآن همان طور است. در این شبکه رادیویی، مناهی (حرام) پخش می کند.
تعجب می کنم چرا بزرگواران نصیحتی نمی کنندو مانع نمی شوند.
من هر چه دارم، از توسل به حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام است. مدّتی درس می خواندیم و منبر می رفتیم و توفیق الهی و عنایات امیرالمؤمنین درس و منبر را با هم شروع کردیم. تقریباً قبل از سیزده سالگی هم درس و هم منبر را شروع کردم. عشق عجیبی به مطالعه داشتم. رفقا برایم کتاب می خواندند. صبح تا ظهر یکی دو نفر بود و عصر و شب هم بودند. شرح این مطالعات هم جالب است. هیچ جا ذکر نکردم ولی به شرط این که موسیقی نباشد و خواندن کتاب زن نباشد، برای شما می گویم. چون این موارد ضرر دارد و باعث می شود به موفقیت نرسند.
موارد زیاد است و هر چه داریم، از عنایات این بزرگان است. اما گاه چشم بصیرت نداریم و نمی توانیم ببینیم. تصور کنید پنجاه و شصت سال قبل وسایل و امکانات امروزی برای مطالعه نابینایان نبود. باید کسی را استخدام می کردیم که کتاب ها را برایمان بخواند. معمولاً افراد کار داشتند، نمی آمدند یا دیر می آمدند، و وقت من خیلی هدر می رفت. گاهی دو ساعت بیکار می ماندم و بسیار ناراحت بودم. البته
پیدا کردن کسی که سواد درست و حسابی داشته باشد که بتواند متن هایی مثل کفایه یا شرح لمعه یا مکاسب و رسائل را بخواند، آسان نبود. این متن ها بسیار مشکل دارد، به اصطلاح دست انداز دارد و باید فردی استاد باشد یا چند بار با این متن کار کرده باشد تا بتواند بخواند و صحیح بخواند.
بالاخره در آن زمان این مسئله، اساسی ترین و بغرنج ترین مشکل من بود، رفتم خدمت حضرت امیر علیه السلام، ضریح را گرفتم و به حضرت عرض کردم حلّ این مشکل را از شما می خواهم. چندی بعد خبر رسید نوار حلقه ای یا نوار پیچیده به بازار آمده. این ضبط که بزرگ بود و نوارش را به هر زحمتی بود خریدم. هر نوارش دو ساعت و ربع بود. دو لبه بود. از طرف دیگر یک ملا و کسی که واقعاً افضل بود نصیبم شد. او یک بار می خواند و ضبط می کردم و هر بار می خواستم، گوش می دادم.
اما قیمت هر نوار یک دینار عراقی بود یعنی پول نیم مثقال طلا. چون یک مثقال طلا دو دینار بود. برای تهیه پول نوارها هم حضرت مساعدت کرد. چون منبرهایم با استقبال مواجه شد و برای هر منبر یک چهارم دینار پرداخت می شد و اینها را جمع می کردم و نوار می خریدم. بالاخره مشکلم با عنایت حضرت حلّ شد.
وقتی کسی را پیدا نمی کردم برایم بخواند، رفتم و به حضرت گفتم کسی را می خواهم که بیست و چهار ساعت کنارم باشد و هر وقت خواستم به او بگویم بخوان، شروع کند. دستگاه ضبط نصیبم شد که همیشه پیش من بود. دوستان خوبی داشتم که برایم می خواندند از جمله آقای شیخ جعفر یوسفی فرزند آقا میرزا محمود غروی نجف آبادی که ساکن نجف بودند. الآن اخوی ایشان شیخ هادی یوسفی غروی در قید حیات است و نویسنده می باشد. شیخ جعفر برای من خیلی بهتر و افضل بود. البته فوت کرده است. روز عید قربان فوت کرد. خودش خیلی به مطالعه علاقه داشت.
شیخ جعفر یوسفی سر درد دائمی داشت. با این حال گاه یک بخش کتاب را در بیش از یک ساعت، مدام می خواند. گاهی یک لبه نوار را که 1:15 ساعت بود، پشت سر هم می خواند. در بین خواندن، وقتی سردردش زیاد می شد، می گفت آخ. به او می گفتم نمی توانی نخوان. اما علاقه داشت و ادامه می داد. در افرادی که کمبودهایی دارند، باید ایجاد علاقه کرد. در سفینة البحار حدیث داریم که می فرماید: «یَقوی المرء بالنیة ما لا یَقوی علیه بالجسم»؛ چه بسا کسی جسماً قوت ندارد و در کاری قوت و قدرتش ضعیف است ولی با «نیت» قدرت و قوت پیدا می کند. آقای محمدجعفر یوسفی غروی اینطور بود. ایشان نزدیک بیست سال پیش فوت شد. خدا رحمتش کند.
خیلی عالی است؛ خداوند به شما جزای خیر بدهد. مطالبی که امروز بیان شد، مقدمه است و هنوز به اصل بحث نرسیده ایم. بحث ما درباره عنایات و تفضلات بزرگان بود. وقتی عنایت نصیب ما می شود که مانع را بر داشته باشیم. مانع همان گناه و اعمال مخالف شرع است.
در حرم حضرت میثم و در سخنرانی در جلسه معلولان گفتم: اگر می خواهید این سخنرانی را پخش کنید باید به صورت کامل بیاید.
شیخ جوهر خلیفه، مدیر آستانه میثم تمار گفت: آنچه بیان فرمودید، معارف اهل بیت علیهم السلام است و کلمه به کلمه آن را نگهبانی و حفظ می کنیم و منتشر می نماییم.
محرمات، واجبات، مکروهات و مستحبات در شریعت و در رساله های عملیه آمده است. فرد مؤمن و مسلمان باید عامل به آنها باشد. مهم تر اخلاق است. خُلق محمدی صلی اللّه علیه وآله وسلم و خلق اهل بیت علیهم السلام را باید تا جایی که امکان هست، داشته باشیم. با مردم رفتار درست داشته باشیم.
به نظر بنده، یکی از عوامل موفقیت و جلب عنایات اهل بیت علیهم السلام، استفاده درست از نعمت های الهی و هدر ندادن نعمت های الهی است. حضور یک نابینا در حوزه علمیه و قرار گرفتن بر سر سفره معارف الهی و در کنار استادان بزرگ، یک نعمت بزرگ است. لازم است طلبه نابینا یا کسانی که آسیب ها و مشکلات جسمی دیگر دارند، از این گونه نعمت ها به خوبی استفاده کنند. وقت خود را ضایع نکنند. تضییع وقت یعنی هدر دادن نعمت الهی که موجب غضب خداوند می گردد.
هر جایی که گعده کردیم و با رفقا نشستیم، پشیمان شدم و ضرر کردم. وقت خیلی عزیز است. اگر وقت هایی که بی خود یعنی گعده های عادی را که صرف می کردیم، صرف درس و بحث می کردیم، نتایج بیشتر نصیب ما می شد. البته مقداری از آن برای رفع خستگی، لازم است، ولی بیشتر و افراط در آن، موجب تضییع و ضایع شدن عمر، وقت، نیروهای جسمی و ذهنی است. اگر وقت ها را اضاعه نمی کردیم، خیلی بیشتر می توانستیم عنایات و توفقات الهی را جلب کنیم. تجربه به دست آوردن هم یکی از اسباب موفقیت است. مهم تر از آن، پشتکار داشتن است. البته جهت پشتکار مهم است. افرادی شیعه و مسلمان نیستند ولی پشتکار دارند یا در ترویج کفر پشتکار دارند. لذا خود پشتکار یک چیز است و جهت آن چیز دیگر است. روح پشتکار همان رضای الهی است. اگر پشتکار در جهت رضای الهی باشد
موجب موفقیت های بسیار است. بنده مدّت ها است جلسات حتی بعضی ضروریات عرفی مانند مجالس شادی را ترک کرده ام. البته نه این که کلاً نمی روم ولی به اقّل اکتفا می کنم. مثلاً اخوی بزرگ تر ما قم است. شاید 20-10 بار به زیارت ما بیاید، بنده یک بار پیش او بروم. خودش هم می داند و معذورمان می داند. دیگران هم همین طور هستند. منشأ پشتکار فرد، شوق به کار و داعی یا انگیزه داشتن برای کار است.
خلاصه این که اوّلاً باید واجبات و محرمات را بشناسیم و دوم در اجرای آنها پشتکار داشته باشیم. برای پشتکار نیاز به انگیزه است که با مطالعه و افزایش آگاهی می توان انگیزه پیدا کرد.
هر کس نسبت به توانایی و ظرفیتی که دارد، مسئولیت و تعهد دارد؛ من و امثال من فقط می توانیم در زمینه تبلیغ و آگاه نمودن مردم و نیز تدریس و تربیت طلاب فاضل فعالیت کنیم.
امروز بیش از هر زمان دیگر مذهب و تشیع نیازمندی دارد. در دو زمینه تبلیغ و تدریس کارهای فراوان بر جای مانده است. هر کس ولو مثل قورباغه ای که یک قطره آب برای حضرت ابراهیم آورد، موظف است برای مذهب تلاش کند. حفظ و توسعه مذهب و جلوگیری از اقداماتِ دشمنانِ مذهب وظیفه همگانی است و در هر یک از این زمینه ها کارهای فراوانی هست که باید انجام گیرد.
تکلیف عمده ما این است که نسبت به حفظ مذهب تدبیر داشته باشیم. بزرگوارانی را می بینیم چقدر در مذهب آثار ایجابی (مثبت) دارند. امروز یک احتیاج، این است که مذهب را به خوبی بشناسیم. متأسفانه گاه معروف جای منکر و منکر جای معروف قرار گرفته و برعکس می شناسیم. خیلی چیزهایی ضد مذهب را مذهبی می دانیم. حتی در برنامه های معلولان چیزهایی را خیال می کنیم ضد مذهب است در حالی که جزء مذهب است و بالعکس. نابینایان در طول تاریخ به حفظ و ترویج
قرآن و معارف اهل بیت علیهم السلام کمک کرده اند تا چراغ اهل بیت علیهم السلام روشن بماند. زیرا حافظه خوبی دارند و پرتلاش هستند. امروز هم همان رسالت را بر عهده دارند. با وسایل مدرن امروزی می توانند آموزش ببینند و در جهت تبلیغ مذهب فعالیت کنند. من هم به مقداری که در توانم است، با منبر و بحث های حوزوی کوشیده ام سهم و دین خودم را ادا نمایم. البته دیگران که مثل من هستند، کما بیش همین وظیفه را دارند.
مطلق کار و تلاش و بعد کار برای مذهب باید در دو فصل مستقل بحث شود. چون کسی ممکن است کمبود داشته باشد. بخواهد کار کند، کاری نه برای مذهب. می خواهد شعر بگوید و کارهای دیگر را انجام بدهد. این پشتکار می خواهد. مطلب دیگر کار برای مذهب است که امروزه مذهب در شرایط خاص است. الآن نمی خواهم فتوا بدهم ولی واقعاً برای تک تک افراد اهل علم واجب است. حتی معلولان باید وظیفه خود را ادا نمایند. وقت ها را نگذارند تلف شود. در رساله های عملیه هم نوشته است. بعضی رساله ها سهم امام را برای کسی می داند که کل وقتش را صرف خدمت به مذهب و طلب علم و تعلیم و ترویج احکام دین بکند. بنابراین طلاب چه عادی و چه معلول باید با تلاش و کوشش مشارکت کنند و از تشیع حراست و پاسداری و حفاظت نمایند.
می پیچند. در مذهب شیعه متأسفانه این کار را نکرده ایم. افراد زیادی از معلولان اعلام آمادگی و ابراز علاقه می کنند و می خواهند برای مذهب کار کنند ولی هیچ راه کار و الگویی برای آنها نداریم که به آنها بدهیم. نمی توانیم راه کار و طرح تجربه شده به آنها بدهیم.
درست است. در همه جوامع شیعی مثل عراق، ایران و لبنان، افرادی از نابینایان و دیگر معلولان هستند که آماده به رکاب اند، علاقه هم دارند فقط باید راه و امکانات اولیه به آنان داد.
سعی بنده هم بر همین است. یعنی چند دهه است، تلاش می کنم افراد مستعد را پیدا کنم و از آنان مبلغین و مروجین لایق بسازم. اما باز تکرار می کنم این کار دو جنبه دارد. یکی اسباب طبیعی و مادّی و دیگری اسباب غیبی است.
هر دو جنبه مهم است ولی دومی مهم تر است. خالص بودن نیت بعد توکل و توسل به خداوند و اهل بیت علیهم السلام و درس گرفتن از سیره آنان و عمل کردن به فرامین و توصیه های آنان موجب موفقیت می شود. اگر چیزهایی که خلاف مذهب است ولو جزئی، اجتناب شود، همین سبب موفقیت در کار می شود.
آیا از افراد شیعه کسانی را که کلیسا به طرف خود کشیده و جذب کرده، آماری دارید؟
آلمان به ایران آمده و مدرسه ای را به نام کریستوفل در اصفهان دایر کرده و بچه های شیعه را جذب و آموزش داده است. البته همه اسناد در اختیار نیست و آمار دقیقی وجود ندارد ولی با یک حساب سرانگشتی می توان حدس زد بیش از هزار نفر جذب شده اند، یعنی کاملاً رفته و به کلیسا پیوسته اند و یا در اسلام شک کرده و علاقه به کلیسا پیدا کرده اند. تا سال 1347ش که مراجع مدرسه ای را در اصفهان در مقابل کریستوفل ایجاد کردند، حدود 60 سال طول کشید. در طی این 60 سال طبق آماری که داریم حدود 800-700 نفر را برده اند و روحانیون این مدّت هیچ مدرسه ای دایر نکردند. اولین مدرسه ای که ساخته شد، ابابصیر است. که آیت اللّه شمس آبادی و بعضی از دیگر روحانیون دایر کرد. اینها در مقابل کریستوفل بود. وی یک کشیش بسیار پرکار و کارهایش مخفی هم بوده، چند روز پیش که اصفهان بودیم، به آقای فولادگر آیت اللّه خادمی امر کرد که فلان زمین را بخر و بساز و مدرسه دایر کنید. به ایشان گفتم: شما کریستوفل را دیدید؟ گفت: چند بار رفتم ایشان را ببینم ولی نتوانستم. چون از پشت اداره می کرد. آدم پرکاری بوده و در ایران و فرهنگ فارسی اسناد و مدارک درباره او اندک است.
هیچ سند و مدرکی هم در کتابی نیست. اولین بار در آرشیو دولیچه آلمان اسناد او را پیدا کردیم و شرح حال او را مفصل نوشتیم و در مجله توان نامه منتشر کردیم.
به هرحال این کار برای مذهب خیلی مورد نیاز است. بسیار به ما مراجعه می کنند. می گویند می خواهیم تبلیغ کنیم. حتی در روستاها چون در همه جای ایران و عراق معلولان هستند.
یک خبر مهم این که یک نفر نابینای مشهدی که چند سالی است به سوئد رفته، اخیراً که به ایران و قم آمده بود، ملاقات کردیم ایشان می گفت گروه گروه معلولان از ایران، عراق و افغانستان به اروپا می آیند و جذب کلیسا می شوند.
در عراق در اثر جنگ ها تعداد معلولان زیاد شده و رسیدگی و امکانات هم نیست یا کم است، لذا برای جلب امکانات جذب می شوند. خدا لعنت کند ملعون ها را که این جنگ ها را برپا کردند. واقعاً دلم برای عراقی ها می سوزد. از طرفی خیلی خوشحال شدم که شیخ «جوهر خلیفه» برنامه و مرکزی برای معلولان عراق دایر کرده است. تفصیلاً ایشان را نمی شناختم ولی به واسطه آقا سید حسین حائری،
ایشان را شناختم. شما را هم اخیراً شناختم. خدا امثال شما و ایشان را زیاد کند.
می خواستم دو نکته دیگر عرض کنم بنده دو محذور دارم: یکی این که پنجاه و چند سال است که دائم مشغول کار هستم و زود خسته می شوم و اگر گاهی گفتم که خسته شدم، بدانید که عذر دارم. دوم این که کارهایم زیاد است و واقعاً نمی توانم زود به زود خدمتتان برسیم. می دانید که بعضی سال ها چهار درس این جا داشتم و امسال درصدد بوده ام دو درس تفسیر و خارج فقه داشته باشم. اولویت با این درس ها است و تمام کارهایم را بر مبنای این درس ها تنظیم می کنم.
در باز است آقای محقق می دانند. و هیچ مانعی هم ندارد.
مطالب اصلی و کلیدی فراوان است که لازم است گفته شود. ولی چند مانع مهم است: یکی وقت و زمان من است که باید به کارهای فراوان دیگر برسم. ولی آهسته آهسته جلو می رویم و ان شاءاللّه به همه مسائل پاسخ می دهیم.
شما بدهیم و بعد تعریب شود.
تا کنون کتابی تألیف نکرده ام، ولی کتابی از مجموعه منبرهای ما نوشته اند. ولادت امام موسی بن جعفر مشهور است که هفتم صفر است. متأسفانه بعضی مبارک باد را در ماه صفر می گیرند. این قضیه بنده را خیلی اذیت می کرد. تحقیق کردیم دیدیم 24 ذی الحجه ولادت امام می باشد. صحبت های آن منبر با اضافاتی را به صورت یک کتاب در آورده اند و فارسی چاپ شده است. اگر به عربی ترجمه شود، مناسب است. الآن در بعضی جاها به همان تاریخی یعنی 24 ماه ذی الحجه ولادت می گیرند.
کاری است که اگر شما بتوانید، برایم انجام دهید. ضبط از سخنرانی هایم زیاد است. اینها شاید 40-20 جلد کتاب می شود. از جلسات تفسیر فارسی که داریم و دیگری از منبرهای عربی که در کشورهای خلیج در ماه رمضان و محرم منبر داشته ام و سخنرانی کرده ام. خیلی ها می گویند چاپ کنیم ولی بنده نمی رسم. منظور اگر افرادی داشته باشیم کار کن و کار بلد باشند و اینها اگر چاپ بشود، به قضاوت خبرگانی که دیده اند، فایده بسیار دارد. البته بعضی ها برایم نوشته اند، ولی باب ذوقم نبود.
الآن بعضی نوارها برای 25 سال پیش است. آقایی به نام طبسی بود سید کربلائی که برای آنها منبر می رفتم ایشان می گفت این منبرها را چرا ضبط نمی کنی؟ فرمایش ایشان باعث شد که به فکر ضبط کردن بیافتیم. از آن زمان به بعد منبرها و درس ها ضبط شده است.
قبل از هر چیز لازم است طرحی کارشناسانه برای این آثار تدوین شود. در طرح می آید که آثار به چه روش و در چه قالبی عرضه شود. چون آثار را می توان به صورت نرم افزار و الکترونیکی یا به صورت کتاب منتشر کرد. روش های دیگر برای مجموعه سازی آنها هم هست. عرضه آنها به صورت الکترونیک روی CD یا روی یک سایت یا روی یک بانک و نیز عرضه به صورت کتاب شدنی و امکان پذیر است ولی لازم است کارهایی روی آنها انجام گیرد. به هرحال به صورت خام نمی توان عرضه کرد. البته رها کردن آنها هم درست نیست.
در این زمینه ها دفتر فرهنگ معلولین آمادگی دارد در خدمت حضرتعالی باشد و هر گونه امکاناتی نیاز باشد مشکلی نداریم. البته از حاج آقا شهرستانی مجوز می گیریم.
باید در این باره فکر و مشاوره و نیز استخاره کنم و بعد تصمیم بگیرم.
اینها حکایاتی دارد. ممکن است بعضی از آنها مورد استفاده شما نشود. این کتاب ها را بعد از آن که شخصی خوانده مثل خوانده های آقای یوسفی، بعد از آن با
صدای خودم با سرعت ضبط کرده ام. چطور و چگونگی انجام آن را در وقت دیگر خواهم گفت. چون نوارها یک دینار و خیلی گران بود. به خاطر همین خوانده ی فرد را با صدای خودم با صرفه جویی بازخوانی می کردم. ببینید چقدر کار می برد. تمام رسائل و مکاسب را به این صورت تبدیل کردم. همچنین در مورد حدود نصف کتاب بحارالانوار علامه مجلسی همین کار را انجام دادم.
بالاخره طی نیم قرن بسیار تلاش کرده اید، لازم است این آثار از بین نرود و بماند و دیگران از آن بهره مند گردند یا حداقل تبدیل شود. حفاظت آن از نابودی و فاسد شدن و خراب شدن بسیار مهم است.
با تشکر از شرکت حضرتعالی در این گفت وگو.
گفت وگوی دوم با آیت الله امام جزایری
گفت وگوی دوم با آیت الله امام جزایری(1)
اشاره
در 29 تیرماه 1395 خدمت حضرت آیت الله امام جزایری رسیدیم و پرسش هایی مطرح کردیم و با حوصله و دقت پاسخ فرمودند. اکنون مجدداً خدمت رسیدیم تا دیگر پرسش ها را از محضرتان، پاسخ بگیریم.
آیت اللّه سید محمدرضا امام جزایری از دوازده سالگی نابینا شده ولی به رغم نابینایی مدارج علمی را با پشتکار طی کرده است. پس از درس تفسیر با ایشان در 16 مرداد ماه 1395گفت وگویی داشتیم.
تاریخ تولدم چهار جمادی الاولی 1367 قمری است.
اجداد ما از پدر تا آن جایی که ما خبر داریم، حدود سه تا چهار قرن همه از علمای بزرگ بودند. همه روحانی و اکثراً مرجع تقلید بودند.
مرحوم آقای سید آقای امام پدربزرگ یا پدر پدرم است. ایشان از رفقای صاحب الذریعه و از علمای بزرگوار نجف بودند دنیا را طلاق داده بود؛ زهد را در حد عالی داشت. روی تخلق (آراستگی) به اخلاقیات و محاسن اخلاقی و خودسازی و تهذیب نفس کار کرده بود.
1) . این مصاحبه در 16 مرداد ماه 1395 در حسینیه شخصی آیت الله امام جزایری در قم انجام شد.
نه نداشت. مردم و حوزوی ها از ایشان طلبیدند ولی قبول نکردند. حتی بسیار اصرار کردند، ولی این مسائل در نظرش نسبت به عبادت کوچک بود.
بیشتر مشغول تحقیق و خودسازی و عبادت بود. ولی عرفانی به اصطلاح تصوف نداشت بلکه متشرع و زاهد مطیع شرع بود. مرحوم آیت اللّه بهجت یکی از متأثرین از ایشان و می توانم بگویم شاگرد او بود. در اخلاقیات از رفتار سید آقا بسیار تأثیر پذیرفت.
تألیفات متعددی داشته اند ولی متأسفانه همه خطی است و در کتابخانه امیرالمؤمنین علیه السلام (علامه امینی) نگهداری می شود.
یکی از کتاب های ایشان فوز عظیم به زبان فارسی است. این اثر در الذریعه هم معرفی شده است. فوز عظیم در حالات سید حسین بن سید عبدالکریم است که باز از اجداد ما می باشد. جد پنجم بنده می باشد. ایشان انسان بزرگواری بوده است. اگر بخواهیم درباره ایشان و فضایلش بگوییم، خیلی طول می کشد. چون مرحوم سید حسین امام جمعه شوشتر بوده آن موقع شوشتر پایتخت خوزستان بوده و اهواز به شکل الآن نبوده است.
مربوط به دوره قاجاریه می شود که ناصرالدین شاه پیش وی می آید و چون ریش وی
بلند بوده جد ما به ایشان می گوید: ریشت را قیچی کن. ناصرالدین شاه می گوید نمی دانستم، بعد که بیرون می رود یک ظرف بشقاب پر از اشرفی طلا می کند و برای ایشان می فرستد اما قبول نمی کند. ایشان امام جمعه بوده ولی نه امام جمعه منصوب از طرف دولت. بلکه دولت و حاکم شوشتر در اطاعت ایشان بوده است.
خود سید حسین که آن جا آثاری ندارد ولی آثار مرحوم آقا سید نعمت اللّه جزایری موجود است. مدرسه علمیه ای که در شوشتر است، آن جا منزل مرحوم آقا سید نعمت اللّه جزایری بوده است.
از نوادگان ایشان هستم. بنده سید محمدرضا فرزند سید محمدعلی فرزند احمد معروف به سید آقا می باشم البته کسی اسم ایشان که سید احمد است، نمی دانست یا کمتر می دانند. حاج آقا بزرگ متذکر نام سید احمد شده است. فرزند سید حسین فرزند سید محمد فرزند سید حسین فرزند سید عبدالکریم که ایشان مجتهد و بزرگوار بودند. سید عبدالکریم کتابی در حرمت غِنا دارد که چاپ شده است، به عنوان کشف القناع فی حرمة الغنا.
کتاب را بنده خواندم و با سید عبدالکریم آشنایی مفصل نداشتم. اما وقتی این رساله را مطالعه کردم، دیدم ایشان موازی صاحب جواهر در فقاهت بوده و یا بالاتر از او است. او در فقه، رجال، اصول، و دیگر علوم تبحر داشته است. اما بقیه اجداد من عبارت اند از: سید حسین بن سید عبدالکریم بن سید محمدجواد بن
سید
عبداللّه. سید عبداللّه خیلی بزرگوار بوده و زندگی نامه مفصلی برای او نوشته اند و اجازه کبیره هم به همت مکتبه نجف چاپ شده است. مطلب راجع به ایشان مفصل است. چند کتاب چاپ شده هم دارد. سید عبداللّه بن سید نورالدین بن سید نعمت اللّه جزایری. از سید نعمت اللّه هم چند کتاب چاپ شده هست. اگر بخواهید از نعمت اللّه تا حضرت موسی بن جعفر را برایتان بگویم حاضرم ولی طول می کشد.
تولد من به شمسی 1326 نزدیک به دو یا سه روز قبل از فروردین است. مرحوم والده ما همیشه می گفت «تو نوروز به دنیا آمدی» و محل تولد خودم نجف و همچنین تولد والد و والده ام نجف بوده است. مرحوم جدمان آقا سید آقا در شوشتر و دزفول درس خوانده و به درجه اجتهاد رسیده بود. مرحوم معزّی در دزفول از مجتهدان بزرگ بوده و آقا سید آقا پیش ایشان درس خوانده و بعد از آن به نجف رفته و در آن جا ماندگار و ساکن شده است. فقط در سال 1380ق به منظور زیارت امام رضا علیه السلام به ایران می آید. مرحوم جدمان یعنی آقا سید آقا 93 سال عمر کرد.
اولین مدرسه که در نجف درس خواندیم، مدرسه کبری در بازار حُوِیش نجف است. این مدرسه آخرین مدرسه ی من هم بود، یعنی به مدرسه دیگر نرفتم.
بله هست و ساختمان نوسازی شده. و به همین اسم دایر است. مرحوم آخوند خراسانی سه مدرسه در نجف داشته است: کبری، وُسطی و صُغری. صغری همان مدرسه ای است که پسر آقا سیستانی در شارع الرسول درس می دهد. وُسطی در
شارع الصادق است. کُبری هم در آخر بازار حُویش نجف است.
حجره نداشتم ولی مرحوم استادمان آقای آقا سید محمدعلی آل غفور جزایری حجره ای داشت، ما هم استفاده می کردیم.
نماینده مجلس و در مسجد امام هم امام جماعت بود. البته فوت کرد. اینجانب سال ها با مرحوم آل غفور ارتباط نزدیک داشتم و اطلاعات بسیار و خاطرات زیاد دارم و در زمان مناسب می گویم.
در حجره آل غفور اکثر درس هایمان مثل عوامل، هدایه، صمدّیه تا شرح لمعه را خدمت آل غفور تلمذ کردم. اما شرح انموذج را پیش سید دیگری خواندم که حالا هم در قید حیات است. اسم ایشان آقا سید محمد مروّج است. ایشان شخصیت با معنویت و متخلق به آداب و اخلاق اسلامی است و از خاندان سادات جزایری محسوب می شود. گویا کتابی به نام شرح نظام دارد.
صرف میر و امثله را نزد سیدی که الآن در شوشتر زندگی می کند و امام مسجد جامع شوشتر و معروف به آقا سید نجفی معلّم است ولی اسم اصلی ایشان سید عبداللّه است. حدود 90 سال عمر دارد. صرف میر و تصریف را ظاهراً پیش ایشان خواندم و قطعاتی هم پیش دیگران خواندم که قابل ذکر نیست و مدّت کوتاهی بوده است.
از سال 1379 شروع به فراگیری شرح امثله و صرف میر کردم. تا جایی که به خاطر دارم سال های 1380 به بعد خدمت مرحوم آل غفور بوده ایم.
نه. ولی کتاب های فارسی زیاد می خوانم همان طور که عربی زیاد می خوانم.
اخیراً گلستان را ضبط کرده ایم و شروع می کنم. این کتاب ها چون صوتی ندارد، نتوانستم گوش بدهم.
کتاب های فارسی قدیمی مانند تفسیر ابوالفتوح رازی و شرح تجرید و تفاسیر فارسی قدیمی و جدید و خلاصه هر کتاب فارسی شیعی را که صوتی آن بوده یا دستیارم صوتی کرده، گوش داده ام.
تقریباً دوازده ساله بود که درس خواندن را در حوزه شروع کردم. هر درسی را می خواندم، همان را تدریس می کردم. تدریس صرف میر را تقریباً در پانزده سالگی شروع کردم. البته درس های نجف را هم خصوصی می خواندم و هم خصوصی درس می دادم. در قم عمومی درس داده ام؛ مانند شرح لمعه و شرح تجرید که در حسینیه نجفی ها تدریس کرده ام. همچنین شرح لمعه، رسائل و المکاسب را عمومی درس داده ام.
برای کسانی که شرایطی مثل من دارند، باید تدریس کنند تا مطالب در حافظه آنان بماند. زیرا ما نمی توانیم هر وقت خواستیم مطالعه کنیم. بلکه باید در حافظه داشته باشیم و هر وقت می خواهیم، به حافظه مراجعه کنیم.
دو استاد از همه بهتر بودند: یکی مرحوم سید محمدعلی آل غفور که تا شرح لمعه را پیش ایشان خواندم. نزدیک به 4 تا 5 سال نزد ایشان شاگردی کردم.
کل آن را خوانده ام؛ اکثر آن را پیش آقای آل غفور تلمذ کردم. دومین و مهم ترین استاد سطح مان آقا شیخ محمد مراغه ای بود.
پارسال فوت کردند.
نه، در نجف بود و لهجه ترکی هم داشت. در نجف در مدرسه کبرای آخوند حجره ای کنار حجره مرحوم سید محمدعلی آل غفور داشت و بعدها به ایران آمد.
در درس سطح تلاش می کردم نکات تازه را بگویم، دیدگاه های مختلف را استخراج و دسته بندی می کردم و می گفتم. در واقع درس مکاسب بنده خارج مکاسب بود. بعد درس خارج فقه کتاب طهارت و خارج اصول را در قم شروع کردم. قبل از این که به نجف برویم، چهار درس می گفتم: دو فقه، یکی طهارت، دوم مکاسب، سوم اصول و چهارم تفسیر. بعضی استادان که چند سال تدریس