مشخصات کتاب

سرشناسه : افهمی، جواد، ۱۳۴۳ -

عنوان و نام پدیدآور : بادهای موافق از سرزمین آشنا می وزد [کتاب]/ جواد افهمی؛ باحمایت وزارت ورزش و جوانان و کمیته ملی المپیک؛ [به سفارش] کنگره شهدای ورزش کشور٬ قهرمانان المپیک عشق و ایثار؛ ویراستار مهدی زمانی؛ دبیرمجموعه مصطفی خرامان.

مشخصات نشر : تهران: فاتحان، ۱۳۹۵.

مشخصات ظاهری : ۲۳۰ ص.؛ ۱۴×۲۱ س م.

شابک : ۱۵۰۰۰۰ ﷼: 978-600-7496-72-5

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : بالای عنوان: شهدای ورزشکار بسیجی: شهید اسماعیل اعلمی.

یادداشت : عنوان دیگر: بادهای موافق از سرزمین آشنا می وزد(شهید اسماعیل اعلمی).

عنوان دیگر : شهدای ورزشکار بسیجی: شهید اسماعیل اعلمی.

عنوان دیگر : بادهای موافق از سرزمین آشنا می وزد(شهید اسماعیل اعلمی).

موضوع : اعلمی، اسماعیل

موضوع : داستان های فارسی -- قرن ۱۴

موضوع : Persian fiction -- 20th century

موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹-۱۳۶۷ -- شهیدان -- داستان

موضوع : Iran-Iraq War, 1980-1988 -- Martyrs -- Fiction

موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹-۱۳۶۷ -- داستان

موضوع : Iran-Iraq War, 1980-1988 -- Fiction

شناسه افزوده : خرامان، مصطفی، ۱۳۳۴ - ، دبیر

شناسه افزوده : کنگره شهدای ورزش کشور٬ قهرمانان المپیک عشق و ایثار

شناسه افزوده : ایران. کمیته ملی المپیک

شناسه افزوده : ایران. وزارت ورزش و جوانان

رده بندی کنگره : PIR۷۹۵۳ /ف۹ ب۲ ۱۳۹۵

رده بندی دیویی : ۸فا۳/۶۲

شماره کتابشناسی ملی : ۴۱۱۸۷۳۵

اشاره

شهدای ورزشکار بسیجی شهید اسماعیل اعلمی

بادهایموافق از سرزمین آشنا میوزد

نویسنده: جواد افهمی

سرشناسه : افهمی، جواد، ۱۳۴۳ -

عنوان و نام پدیدآور : بادهای موافق از سرزمین آشنا میوزد/ جواد افهمی؛ [به سفارش] سازمان بسیج ورزشکاران.

مشخصات نشر : تهران: فاتحان، ۱۳۹۴.

مشخصات ظاهری : 232 ص.: مصور (بخشی رنگی)؛ ۱۴×۲۱ سم.

شابک : 978-600-7496-72-5

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

موضوع : اعلمی، اسماعیل

موضوع : داستانهای فارسی -- قرن ۱۴

موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹-۱۳۶۷ -- شهیدان -- داستان

موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹-۱۳۶۷ -- داستان

شناسه افزوده : سازمان بسیج ورزشکاران

رده بندی کنگره : PIR۷۹۵۳ /ف۹ب۲ ۱۳۹۴

رده بندی دیویی : ۸فا۳/۶۲

شماره کتابشناسی ملی : ۴۱۱۸۷۳۵

این کتاب با حمایت وزارت ورزش و جوانان و کمیتهی ملی المپیک منتشر شده است.

عنوان: بادهایموافق از سرزمین آشنا میوزد (شهید اسماعیل اعلمی)

نویسنده: جواد افهمی

دبیر مجموعه: مصطفی خرامان

مدیر هنری: کمال طباطبایی

تصویرگر: مرتضی یزدانی

ویراستار: مهدی زمانی

ناشر: نشر فاتحان

چاپ اول: ۱۳۹۵

شمارگان: ۳۰۰۰ نسخه

قیمت: ۱۵۰۰۰ تومان

تهران، خیابان نوفل لوشاتو، خیابان هانری کوربن، پلاک ۳،

انتشارات فاتحان. تلفن: ۶۶۷۲۳۵۲۱ - ۶۶۷۲۲۷۹۹

۱- طلوع زودرس

صدای همهمه و فریاد تماشاگرانی که روی سکوهای سالن وزنه برداری، تنگ هم، نشسته یا ایستاده بودند، تمامی نداشت. تماشاگران یک صدا حسن پاژند را تشویق می کردند. وزنه بردار کهنهکار همدانی تا لحظاتی دیگر باید مقابل وزنه ی ۱۱۱ کیلوگرم قرار میگرفت و با یک حرکت وزنه را بالای سر میبرد؛ حرکتی که سرنوشت نهایی رکورد جوانان آسیا را در دسته ی خروسوزن در حرکت یکضرب بعد از این همه سال تعیین می کرد.

از آخرین باری که محمد آئینی وزنه بردار خوش تکنیک و قَدَر کرمانشاهی وزنه ی ۱۰۹ کیلوگرمی را بالای سر برده بود سالها می گذشت و در سرتاسر قارهی کهن هنوز کسی در دسته ی جوانان نتوانسته بود بالای دست او بلند شود و منصب او را مال خود کند.

روز غریبی بود. دو ساعت و نیم از شروع مسابقات وزنه برداری می گذشت و در طول این دو ساعت و نیم دو بار رکورد آسیا شکسته شده بود. زمان بوی کهنهگی میداد و اینکهنهگی حوصله ی ورزشکاران و مربیان را سر برده بود. وزنه برداران اسم و رسمدار ردهی جوانان آمده بودند که طلسم چندساله را بشکنند و با هنرنمایی خود اجازه بدهند نسیمی

تازه در فضای پر از رخوت و سستی وزنه برداری قارهی کهن دمیده شود. وزنه برداران جوان ایرانی اراده کرده بودند در این روز بالاترین رکورد را در قارهی آسیا از آن خود کنند.

نمایندهی فدراسیون بینالمللی وزنه برداری با آن هیکل چهارشانه و صورت گوشتآلودش پشت میز چوبی کوچکی در گوشهی سالن ایستاده بود و با وسواس و دقت رکوردها را وارسی می کرد. نگاه تیزبینش هر حرکتی را زیرنظر داشت.

تابلوی چراغ برق داوری با سه چراغ سفید در ردیف بالا و سه چراغ قرمز در ردیف پایین حکم تأیید یا رد نهایی حرکت وزنه برداران را برای تماشاگران سالن به نمایش میگذاشت. داوران با روشن کردن یکی از دو چراغ سفید یا قرمز نظر خود را در مورد حرکت وزنه بردار روی تخته اعلام می کردند. چراغ سفید به علامت تأیید و چراغ قرمز به علامت رد حرکت ورزشکار بود. کلیدهای روشن و خاموش هر دو چراغ سفید و قرمز روی یکی از سه میز داوری نصب بود.

سه داور با فاصله از هم، هر کدام پشت میز کوچک خود، نزدیک به صحنه ی رقابت ورزشکاران جوان، نشسته بودند و با وسواس حرکات وزنه برداران را رصد می کردند. میز هیئت ژوری پشت سر داوران، مشرف به سکوی رقابت قرار داشت. وظیفهی نظارت بر حسن انجام کار مسابقات بر عهدهی پنج نفر هیئت ژوری بود.

علاقه مندان ورزش وزنه برداری صندلیهای قسمت تماشاگران را به تمامی اشغال کرده بودند. جوانان دوستدار این ورزش از دور و نزدیک برای تماشای مسابقه خود را به سالن مخصوص وزنه برداری رسانده بودند و ساعتی مانده به شروع مسابقه، قسمت تماشاگران جای سوزنانداختن نبود. دیر رسیدهها به سرپا ایستادن در راهروهای محل عبور سالن رضایت داده بودند و حرکات وزنه برداران را با شوق و هیجان از همان محل نظاره می کردند. جوانهای پرشور و علاقهمند لحظهای از تشویق وزنه بردارانی که به نوبت به روی تخته قدم میگذاشتند و با گامهای پرصلابت خود را به وزنه میرساندند غافل نمی شدند. رکورد آسیا میرفت که برای سومین بار طی این ساعتها که از شروع مسابقه می گذشت و بعد از این همه سال روی رقمی بالاتر از ۱۰۹ کیلوگرم تثبیت شود.

حکایت رکوردزنی در ورزش وزنه برداری حکایتی تلخ و کهنه بود. هیچ برنامهی منسجم و کارآمدی برای جذب استعدادهای ورزشی وجود نداشت. همهی بضاعت ورزش وزنه برداری در یک اتاق سه در چهار در طبقهی دوم ساختمانی کوچک در ورزشگاه امجدیه تهران خلاصه می شد؛ اتاقی که حکم دفتر فدراسیون وزنه برداری را داشت.

رؤیای دست یافتن به سکوهای قهرمانی و ورود به دنیای حرفهایها رؤیایی دور و به نظر دستنیافتنی میآمد. هر از گاه جوانی گمنام و شهرستانی از یک گوشهی مملکت به طور خودجوش وخودساخته سربلند می کرد و رکورد یکی از وزنهای دهگانه را برای مدتها مال خود می کرد. حال اما وقت آن رسیده بود که خروس ۱۰۹ کیلوگرمی در وزن ۸۲ کیلوگرم از آشیان قدیمیاش که همانا قفس محمد آئینی وزنه بردار پرآوازه و استثنائی اهل کرمانشاه بود بپرد و در آشیانهی وزنه بردار دیگری آرام بگیرد. اما کدام آشیانه؟!

حسن پاژند آرام و پر طمأنینه بالای تخته قرار گرفت و دستش را پودرمالی کرد. هر دو دستش را به سوی آسمان دراز کرد. زیر لب مشغول نجوا کردن با معبودش بود. صدای یا علی از تو مددش در سالن طنین افکند. تماشاگران یک صدا جواب شعارش را دادند:

میانهقامت بود با شانههایی ستبر و عضله هایی سفت و پیچ در پیچ. روی وزنه که خم شد، ماهیچه های سینه و شکمش آشکارتر از قبل نمایان شد. تو گویی قصد به نمایش گذاشتن تنهی عضلانی و ورزیدهاش را داشت. میلهی وزنه ی ۱۱۱کیلوگرمی را میان پنجه های چغرش گرفت و سبک سنگینش کرد. نفس در سینهی تماشاگران حبس شده بود. کسی را یارای چشم دوختن به چیزی ورای وزنه و مرد پولادینی که قصد بلند کردنش را داشت نبود. پاژند همهی قدرتش را در بازوها و رانهای حجیم جمع کرد. بعد با یک فشار و با فریادی که از ته سینه برآورد حملهاش را به وزنه آغاز کرد و به چشم برهمزدنی وزنه را تا بالای سر و سینه آورد. تماشاگران همگی نیمخیز شده بودند. وزنه بردار کهنه کار آمده بود تا کار را یکسره کند. آمده بود تا یک کیلوگرم بیشتر از وزنه ی۱۱۰کیلوگرمی را که در

دور قبل به آن حمله کرده بود بالای سر ببرد. اما انگار بخت با این وزنه بردار پرآوازه یار نبود و لرزش پاها اجازه صعود وزنه را بالاتر از سر و سینه نداد و سقوط کرد. وزنه با صدای خفهای به روی تختهی زیر پای وزنه بردار قدر همدانی افتاد و بعد از غلتیدنی چند از حرکت بازایستاد. سالن در بهت و حیرتی وهمآور فرو رفت. تماشاگران با مکثی کوتاه دستزدنها و تشویقها را از سر گرفتند.

حسن پاژند تا همین حالا هم کاری کرده بود کارستان و با وزنه ی ۱۱۰کیلوگرمی که در دور ماقبل آخر در حرکت یکضرب زده بود، رکورد آسیا را مال خود کرده بود.

کار وزنه برداران رقیب را که با آنها آشنا بود و از تمریناتشان آگاهی داشت را دیده بود و حتم داشت کسی از آنها توان بالا بردن وزنهای سنگینتر از ۱۱۰کیلو را ندارد؟( وزنه بردار ساروی هم که به عنوان اولین نفر با نیمکیلو ارتقا و بالای سر بردن وزنه ی ۱۰۹ و نیم کیلو توانسته بود رکورد نائینی را بشکند در حرکتهای بعدی ناموفق نشان داده بود و به همان وزنه ی بالای سر برده قناعت کرده بود.) دیگر وزنه برداران شرکت کننده از استانهای آذربایجان و تهران و خراسان نیز گمنام بودند و هنوز زمان بلندپروازیشان نرسیده بود و حضورشان در سالن و قدرت نماییشان روی تخته برای او جای نگرانی نداشت. با این همه از اینکه زیر وزنه ی ۱۱۱ کیلویی سر خم کرده بود و عضله هایش وزنه را جواب کرده بود حسابی کلافه بود و ابایی هم نداشت جمعیت حاضر در سالن پی به کلافگی و ناخشنودیاش ببرند. تماشاگران اما بیاعتنا به ناکامی وزنه بردار، یکصدا و یکدل تشویقش می کردند و با لهجه ی ترکی زبان به تشکر از او گشوده بودند.

«پاژند جان چوخ ساغول! پاژند جان چوخ ساغول!»

در آنسوی سالن وزنه برداری، در پشت صحنه ی اصلی رقابت، داوود بهتاج طول سالن تمرین را میرفت و میآمد. در ظاهر داشت موزائیکهای کف سالن را می شمرد. کمی عصبی بود و زیر لب چیزی زمزمه می کرد. بعد از مدت کوتاهی سر بلند کرد و رو به اسماعیل، جوان چهارشانه و عضلانی که روی سکوی گوشهی سالن نشسته بود گفت:

اسماعیل آرام بود و با لبخندی که گوشهی لب نشانده بود داشت داوود را نگاه می کرد.

داوود بهتاج مربیاش بود. سه سالی بود که اسماعیل را زیر بال و پرش گرفته بود و طی این سه سال همهی چم و خم وزنه و وزنه برداری را به او آموخته بود. اسماعیل هم کوتاهی نکرده بود و در طول این مدت انواع و اقسام مدالهای رنگارنگ را از مسابقات داخلی به ارمغان آورده بود. داوود پیر این کار بود و همهی ورزشکاران شهر اردبیل قبولش داشتند. اسماعیل را سه سال پیش، آن هنگام که سیزده سال بیشتر نداشت، برادر بزرگترش عبدالوهاب که از وزنه برداران شناخته شده و کارآزمودهی شهر اردبیل بود به او معرفی کرده بود. یک نیمروز ابری و سرد از پاییز سال ۱۳۵۳ بود. داوود مثل همیشه مشغول تمرین دادن چند جوان علاقهمند و جویای نام در گاراژ قدیمی خانهباغش در انتهای محلهی یسائول بود. به محض مشاهدهی اسماعیل سیزده ساله به وهاب رو کرده بود و گفته بود:

و وهاب همین کار را کرده بود.

داوود بهتاج به استعدادهای نهفته در وجود عضلانی اسماعیل سیزده ساله در همان نگاه اول پی برد. جوان خوشقدوقامت آذری موقع حمله به وزنه زرنگیهای خاصی از خود بروز میداد و این از نگاه تیزبین داوود هرگز دور نماند. اسماعیل از همان ابتدا خود را تشنهی یادگیری نشان داد. به سال نکشیده مربی کهنهکار اردبیلی توانست استیل خاصی را که مناسب کار و اندام این جوان ورزیده بود به او بیاموزد.

صف وزنه برداران اردبیلی که توسط داوود بهتاج به درجات بالا رسیده بودند خیلی وقت بود که از تعداد انگشتهای دو دست تجاوز کرده بود. عاشقانه کار کردن این مربی کهنهکار نتیجهای جز این را نمیتوانست دربرداشته باشد. شهر اردبیل میرفت که به قطب اصلی ورزش وزنه برداری کشور تبدیل شود و جامعهی ورزشی شهر اینها همه را مدیون عشق و تلاش بیوقفهی این پیشکسوت با تجربه میدانست.

حالا و در این عرصهی نفسگیر، که جمع وزنه برداران باتجربه و قدرتمند از گوشه و کنار ایران، جملگی هجومشان را برای شکستن رکورد هشت ساله آغاز کرده بودند، اسماعیل سر حرفش مانده بود و حاضر نبود یک گام عقب بنشیند. مربی به جایی رسیده بود که احساس می کرد از شاگردش جا مانده است و این، سوای لطف بیپایانی که برایش به ارمغان میآورد، کمی هم نگرانش می کرد.

جوان اردبیلی از همان ابتدای شروع کار وزنه برداری نشان داده بود که بلندپرواز است. داوود مخالف اینگونه رفتار بود و دائم تلاش می کرد منطق را جایگزین بلندپروازیهای اسماعیل کند و نگاه خام جوان شوریدهسر را با حقایق این ورزش سنگین آشنا سازد. سه سال از شروع کارش با اسماعیل می گذشت و اینک زمان تصمیمگیری بود. اسماعیل تصمیم خودش را گرفته بود و گوش به حرف مربی نمیداد. زمان به سرعت در حال گذر بود. منشی هیئت ژوری، منتظر اعلام نظر مربی برای وزنه ی انتخابی بود و دائم از گوشهی سالن سرک می کشید. اسماعیل بالهای پروازش را بیش از آنچه مربی تصورش را می کرد گشوده بود و عزم پرواز به سرزمینهای دوردست را داشت. او این بار پا را از مرزهای وطن فراتر گذاشته بود و رکورد آسیا را نشانه رفته بود. نگاهش برقی داشت که توان هرگونه مخالفت با او و وزنه ی انتخابیاش را ناممکن میساخت. مربی گامی به جلو برداشت.

اسماعیل باز به همان لبخند دلنشینی که روی لب نشانده بود قناعت کرد. با اندکی مکث خم شد و دست مربی را در دست گرفت و بالا آورد و تا داوود به خود بیاید بوسهای گرم بر آن زد. جوان اردبیلی چنان با مهارت و سرعت دست به این کار زد که فرصتی برای ممانعت از این کار برای مربی باقی نگذاشت.

داوود از دور و بریها روی گرداند. سنگینی نگاه ورزشکارانی را که در گوشه و کنار سالن در حال گرمکردن خود بودند روی خود حس کرد. حالا دیگر هیچ کاری باقی نمانده بود جز اعلام رسمی وزنه ی انتخابی اسماعیل به منشی و بعد از آن بدرقه کردن شاگرد به سمت تخته. بغضی ناخواسته به سراغش آمده بود و لرزشی خفیف به صدایش بخشیده بود. در گوش شاگرد زمزمه کرد:

سالن یکپارچه شور بود و فریاد و تشویق. تماشاگرها با دیدن اسماعیل شروع به کف زدن کردند. برای آنها فرقی نمی کرد کسی که روی تخته قرار میگیرد کهنهکار و شناخته شده باشد یا ناآشنا و تازهکار. اسماعیل علیرغم کسب آن همه مدالهای رنگارنگ در مقایسه با وزنه بردارهای قدیمی و پخته، تازهکار به حساب میآمد.

هر وزنه برداری که از پلههای سالن تمرین پایین میآمد و روی تخته قرار میگرفت بیبروبرگرد مورد تشویق تماشاگران حاضر در سالن قرار میگرفت. داورها دست از نوشتن کشیدند و تکیه داده به پشتی صندلیها شش دانگ حواسشان روی حرکات اسماعیل متمرکز شد. چراغهای داوری خاموش بود. وزنه بردار جوان و جویای نام اردبیلی بعد از پودرمالی دستها با گامهای آهسته و مطمئن دو قدم مانده به وزنه ی ۱۱۱ کیلوگرمی از حرکت بازایستاد. نگاه مصممش به وزنه ی زیر پا حکایت از ارادهای جدی برای مهارش داشت. دلش نمیخواست از دیگر رقبای حاضر در سالن کم بیاورد. خصلت دیرینهای در وجودش بود که او را بین برادرهای وزنه بردارش شاخص می کرد. بین عبدالوهاب و بهزاد

و احد. عبدالوهاب برادر بزرگ بود و همو بود که سه برادر را به این رشته علاقهمند کرد. ویترین ورزشی خانواده اعلمی پر بود از مدالهای قهرمانی منطقهای و استانی و کشوری. اما برداشتن گامی به این بزرگی فقط و فقط از اسماعیل برمیآمد. او که بعد از عبدالوهاب از همه بزرگتر بود، به کم قانع نبود. همیشه بیشترین را طلب می کرد. طی این دوره از مسابقات وزنه بردارها اراده کرده بودند علاوه بر شکستن رکورد آسیا، از مرز وزنه ی ۱۱۱ کیلوگرم عبور کنند. دو وزنه بردار قبلی بخش نخست این ماراتن سخت و جانفرسا را که همان شکستن رکورد آسیا بود محقق کرده بودند. ولی در به ثمر نشاندن بخش دوم یعنی حمله به وزنه ی ۱۱۱ کیلوگرمی و مهارش روی سر ناکام مانده بودند. اسماعیل روال همیشگی کار را زیر پا گذاشته بود و میرفت که در آخرین حرکت باقیمانده علاوه بر شکستن رکورد آسیا دو رقیب کهنهکار و پرآوازه را پشت سر بگذارد. نفسی را که در سینه حبس کرده بود با صدا بیرون داد. فریاد یا علیاش فضای سالن را پر کرد. تماشاگران قید تشویق و فریاد را زده بودند و در سکوت چشم به تخته داشتند. هیچ حرکتی از نگاه تیزبین تماشاگران و هم داورانی که آن جلو مقابل صحنه قرار گرفته بودند دور نمیماند. آنگونه پایینآمدنش از پلههای سالن تمرین و آنگونه گام برداشتنش روی تخته، حاضرین در سالن را وادار کرد ناپختگی و تازهکاریاش در این رشته را به فراموشی بسپارند و جدیاش بگیرند. اسماعیل خم شد و میله را با کف دستهای پودرمالی شده لمس کرد. انگشتهایش را دور میله حلقه کرد و سرش را رو به آسمان گرفت. دو بار هوای داخل ریهها را تخلیه کرد و پر کرد. وقت کندن وزنه از تخته بود. نفس حبس شدهاش را با فریاد بیرون داد و با یک حرکت وزنه را از تخته جدا کرد و بالای سر برد. رگهای گردنش آشکارا ورم کرده بود و تو گویی خیال بیرون زدن داشت. صورتش از شدت فشار سنگینی وزنه متورم شده بود. حالا وقت آن بود که از زمین بلند شود. وقت آن بود که زانوهای خم شده را راست کند. وقت آن بود که راستقامت زیر وزنهای که کمر تمام رقیبانش را خم کرده بود و زانوانشان را لرزانده بود و وادار به تسلیمشان کرده بود بایستد و طاقت بیاورد تا داوران فرمان آزادباش دهند. فریادی

که از سینه ی سوخته اش بیرون زد نشان از فروریختن دیواری داشت که تا آن زمان مانع عبور از سد این وزنه ی بدقلق و نافرم بود. اسماعیل با دستهای گشاده از هم زیر وزنه قد راست کرد. نگاهش به چراغهای داوری بود و دست داوری که قرار بود فرمان فرود بدهد. یک، دو، سه، چهار، پنج و تمام. چراغها یکباره روشن شد. هر سه چراغ به رنگ سفید، رنگ تأیید حرکت یکضرب وزنه بردار روی تخته و دستی که فرمان فرود داد. وزنه بردار اردبیلی به آنچه اراده کرده بود رسید. وزنه ی ۱۱۱ کیلوگرمی بالای سرش آرام گرفت و از تب و تاب ایستاد. داوود بهتاج فریادی از شادی سر داد. صبر نکرد تا وزنه روی تخته فرود بیاید. فاصلهی کوتاه جایی که ایستاده بود تا روی تخته را با سرعت دوید و همزمان با فرود وزنه به روی زمین اسماعیل را در بغل گرفت. سالن یکباره از فریاد شوق به مرز انفجار رسید. اسماعیل اعلمی آنچه را که وزنه برداران کهنهکار قبلی توان به انجام رساندنش را نداشتند به انجام رساند. در آغوش مربی آرام گرفته بود و چیزی زیر لب زمزمه می کرد. نگاهش رو به سقف سالن وزنه برداری ثابت مانده بود.

۲- سفر بی قرارم می کند

سبک سفر کردن از عادت های دیرینه ام است. یک دست لباس زیر، یک پیراهن اضافه، حولهی دستی، ملافه و روبالشی، مسواک، شامپو، صابون، حولهی حمام، دفتر و قلم و کتابی برای مطالعه در طول سفر و اوقات بیکاری.

کولهپشتی سیاه برزنتیام را روی شانه میاندازم و مسیر حدفاصل بین پایانهی اتوبوسهای بیآرتی تا ترمینال مسافربری غرب را با قدمهای خسته و لرزان طی می کنم. خستگی آزارم میدهد؛ خستگی ناشی از بیخوابی امانم را بریده است و آزارم میدهد. بیقرارِ سوار شدن به اتوبوس و لمیدن روی صندلی و خوابیدن هستم. با خودم قرار گذاشتهام تا خود اردبیل پلک از پلک باز نکنم.

چهل و هشت ساعت گذشته را به کلنجار رفتن با سوژهی غریبی که رفیق شفیقم مصطفی توی دامنم گذاشته است سر کردهام. بیخوابی دو شب گذشته هم به همین خاطر بوده است. باید پیشبینی یک چنین بیخوابیها و شبزندهداریهایی را می کردم. خودم را خوب می شناسم؛ بهتر از هر کس دیگری که در فضای ادبیات به او دسترسی دارم. خدا نکند

که نیش کجبیل ذوق و قریحهام به سوژهای گیر کند. کنده شدنش دیگر از محالات است. حالا گویا قضیه برعکس شده است. اینبار نوک کجبیل این شهید بزرگوار است که تعادل مشاعر نه چندان ساز و روبهراهم را نشانه رفته است و گویا اراده کرده است تا حسابی مرا به هم نریزد و از این رو به آن رویم نگرداند، دست برندارد.

قاعدهی کارم به سفر کردن نیست. هیچ وقت نبوده است و در آینده هم نخواهد بود. اطلاعات مختصری را مصطفی در اختیارم گذاشته است. ده بار مطالعهشان کردم. چیز دندانگیری نیست و چنگی به دل نمیزند. گویا به همینخاطر هم هست که این وقت شب اینجا هستم؛ در محوطهی شلوغ ترمینال غرب.

ساعت از یازده گذشته است و من رخ در رخ جوانی تهرانی که کارش دلالی بلیط اتوبوس است ایستادهام و منتظر فرصتی هستم تا از بندش بگریزم. میدانم که شدنی نیست. طرف خبرهی کارش است و اراده کرده است بلیط اتوبوس ویآیپیاش را غالب کند.

صداقت نداشتهاش را که ندید بگیریم، به ظاهرش و لهجهی چالهمیدانی که ساز کرده است میآید که بچهی پایین شهر باشد؛ جایی مثل خانیآباد یا مشیریه یا جوادیه. نمیدانم. شک دارم که مرام و معرفت آن جماعت را هم داشته باشد. مهم هم نیست.

متوجه شده است که راه گریزی ندارم.

قیدش را میزنم و راهی می شوم. نمیدانم چرا. من که از قیمتها اطلاع ندارم. اما این دلال پرحرف را خوب می شناسم. راه بَرم میبندد.

با این وی آی پی، وی آی پی کردنش دارد روی اعصابم رژه میرود. دنبال راه گریز میگردم. تقریبا آویزانم شده است.

یک جای کارش میلنگد. حدس میزنم قیمت بلیط کمتر از اینی باشد که او در بوق کرده است. ضمن اینکه حتم دارم اتوبوس خالی است و تا همهی صندلیهایش را پرِ مسافر نکند راه نمیافتد. هر طور شده است باید دنبال یک اتوبوس در حال حرکت با مسافرهای پرو پیمان بگردم. اما مگر این دلال بامرام میگذارد؟ مچ دستم را گرفته است و خیال ندارد رهایم کند.

حالا دیگر حتم دارم اتوبوسی که این دلال خبره دارد تبلیغش را می کند، حالا حالاها خیال راهی شدن ندارد. تصمیم میگیرم یک رقم بیربط بپرانم و خودم را از دستش خلاص کنم.

بر و بر نگاهم می کند. ترس آن دارم که دستش بالا برود و محکم توی صورتم فرود بیاید. دستش بالا میرود. یک گام به عقب برمیدارم. دستههای بلیط را دست به دست می کند.

در کمال ناباوری میبینم که دارد مینویسد. همهچیتمام است این دلال خبره! کاش

میگفتم بیست و پنج تومان. اینطور که از قرائن برمیآید رانندهی این اتوبوس ویآیپی هرطور شده است امشب باید برگردد اردبیل و دارد آخرین زورهایش را میزند که خالی برنگردد. کاش میگفتم ... از فرصتطلبی کثیفی که به من دست داده است منزجر می شوم. خصلت بدپیلگیاش به پادوهای بازار مولوی و دستفروشهای خیابان خیام میخورد. دسته ی بلیط در دستش است. نام و نام فامیل و شمارهی صندلی را مینویسد و به دستم نگاه می کند که کی داخل جیبم می شود.

باورم نمی شود به این سرعت بلیط به دست سوار اتوبوس مسیر تهران اردبیل شدهام. گذشته در ذهنم تداعی می شود. حساب روز و ماه و سال از دستم دررفته است. به سرباز جوان بازگشته از جبهههای جنگ فکر می کنم که ساک به دست، آواره میان دفترهای فروش بلیط، برای رسیدن به خانه به هر راننده و شاگرد رانندهای رو میاندازد و التماس می کند.

کسی اعتنایی به خواهش و التماسش نمی کند. اتوبوس کم است و مسافر فراوان. اتوبوسهای بنز و ایکاروس مدل ۱۹۷۸ یکی یکی از مقابل چشمان خستهی سرباز جنگی رژه میروند و گردوخاک میدان خاکی ترمینال را روی تنش مینشانند. سرباز به نیمکتهای فلزی و سرد کنار محوطهی ترمینال فکر می کند و به شبی که تا صبح باید روی آن بنشیند و منتظر حرکت کردن اتوبوسی دیگر به سمت ولایت باشد.

حالا زمان گذشته است و خبری از آن نیمکتهای فلزی نیست و جایش را نیمکتهای راحت و شیک با نشیمنگاههای از جنس چوب راش پر کرده است. کف محوطه را یک لایه آسفالت گرم و ضخیم پوشانده است. چراغهای رنگی همهجای محوطه را روشن کرده است. هیچ چیز مثل قبل نیست؛ حتی خود من.

اتوبوس که از در ترمینال غرب بیرون میزند من در خوابم. روی صندلی تکی اتوبوس

لمیده ام و خرناس می کشم. دو بار نفر کناری بیدارم می کند و میخواهد درست بخوابم. منظورش را نمیفهمم. او هم درست و حسابی حالیام نمی کند که خرناسهایم مزاحم خوابش است. فقط بلد است که بیدارم کند و بگوید:

و من باز به خواب فرومیروم و راه میدهم به خیالات که دربرم بگیرند و هر چه میخواهند به سر این ذهن مغشوش و پریشان بیاورند.

نامش اسماعیل است. این جوان خوشسیما و خوشمرام اردبیلی که خواب و خوراکم را گرفته است، میگویم. اسماعیل اعلمی تاریخ ولادت: دهم تیرماه ۱۳۳۹ ه-جری خورشیدی، محل ولادت: شهر اردبیل، تاریخ شهادت: بیستم آبان ۱۳۶۲ ه-جری خورشیدی، محل شهادت: پنجوین عراق در ادامهی عملیات والفجر ۴. نحوهی شهادت: اصابت گلولهی دوشکا به سینه و شکم.

اینها همهی اطلاعات مفیدی است که مصطفی از این شهید والامقام دراختیارم گذاشته است؛ مصطفی خرامان را میگویم. خبرهی نوشتن رمان بر اساس زندگینامهی شهدا است و حتم دارم در کارش دومی ندارد. عجوزهوار همیشه غبطهی کارش را خوردهام و ماندهام سر دوراهی که آرزو دارم در جایگاه او قرار بگیرم یا بالعکس، هیچ دلم نمیخواهد جای او باشم. سالها رفاقت و همنشینی با او همیناندازه به من فهمانده است که نوشتن از شهدا تا چه حد مشکل است. تألیف رمان بر اساس زندگینامهی شهدا یعنی نوشتن از مردانی که موج زندگیشان خط راستی است که همیشه بر نقطهی اوج سوار است و هیچ فرودی ندارد و همین هم هست که کار را دشوار می کند.

مصطفی رماننویس است و هر کس که اندک آشنایی با فن رمان داشته باشد به خوبی میتواند پی ببرد که حکایت رمان با حکایت اسطوره و قصه و اوسنه فرق می کند. رمان قصهی زندگی انسان های معمولی است. انسان هایی که گاه بر فرازند و گاه بر فرود. انسان هایی که حق دارند اشتباه کنند درست به همان اندازه که حق درست عمل کردن

دارند. انسان هایی که زندگی را از پوشال مرکب رنگهای خاکستری و تیره بیرون می کشند و در دست میگیرند. شهدا اینگونه نیستند و من، بسیجی دیروز که بنا بر مقتضیات زمانی دیرگاهی در جوارشان زیست کردهام این را خوب میدانم. اینان برگزیدگان انسانی از میان خیل زمینیان درگیر حوائج و نیازمندیهای خاکیاند. مردانی بریده از همهی تعلقات پست زمینی؛ آزاد و رها. حال اگر بر سبیل رئال خردک شرری هم بر جبین خاکیشان نشسته بینی برای انعکاسش مشکل بتوانی از هفت خان رستمی که نهاد سفارشدهنده سر راهت تعبیه کرده است، بگذری. لااقل مصطفی کسی نبوده و نیست که خود را با فرمانداران اسکندریه درگیر بکند و به دستمالی شهر را به آتش بکشد.

حالا به نیتم شک کرده است. میخواهد از ته و توی قضیهی سفرم به اردبیل سردربیاورد.

شکلک درمیآورد.

قیافش موقع شکلک درآوردن دیدنی است. انگار نه انگار که قبلا هم بارها و بارها من را برای تکمیل تحقیقات و گرفتن مصاحبههای اجباری از این و آن راهی سفرهای دور و دراز کرده است.

نیتم خیر است. همین را به مصطفی میگویم. آرام و بیصدا میخندد.

نیست. این چیزا اَخِ، بدِ. نجسه!

مکث می کند.

طعنههایش غیظیام می کند. میخواهم بگویم اشکال تو هم اینه که روی زمین سفت ... قیدش را میزنم. میگویم:

کجای کارم؟! دروغ میگویم. همهی وجناتم داد میزند که دروغ میگویم. دستم را خوانده است و با این وصف کوتاه میآید. میگوید:

با مکثی کوتاه ادامه میدهد.

میخواهم هر طور شده است راهیاش کنم و طی این سفر دو سه روزه به اردبیل او را همسفر خودم بکنم. حضور مصطفی را مایهی خیر و برکت میبینم. برعکس منِ دست و پا چلفتی که این جور جاها به طرز فجیعی ناشیانه عمل می کنم خیلی کارها از او برمیآید. بهانه میآورد که وقتم پر است و درگیر یک کار دیگر هستم و رمان نیمهتمامم را باید تا بیست روز دیگر تمام کنم و از این خزعبلات. اصرارم راه به جایی نمیبرد. راه دررو زیاد دارد. سه ورق کاغذ آ چهار را که هر کدام چند خطی نگاشته شده در خود دارد در اختیارم میگذارد و میگوید:

کاغذها را زیر و رو می کنم. میگویم:

پس اون اطلاعات پر و پیمونی که حرفش رو میزدی چی شد؟

به طرف در خروجی میرود و منتظر میماند برگهها را داخل کیفم جا بدهم و بروم دنبال کارم. محترمانه دارد از دفتر کارش بیرونم می کند.

۳- قصه پا می گیرد

قدرت الله کاغذها را لای پوشه گذاشت. از چهارپایهی فلزی بالا رفت و پوشه را داخل زونکن سیاه، لای انبوه پوشههای طبقهی بالای قفسه جا داد. جا تنگ بود و قدرتالله مجبور شده بود، بدهد دیوار یک طرف انبار را تا بالا، تا نزدیک سقف و تا زیر عکس شاه، قفسه نصب کنند. خسته شده بود. نفسش تنگی داشت. سرفههای گاه به گاه مجال نفسکشیدن را از او میگرفت. هوای سرد و مرطوب زیرزمین کمکم داشت روی ریههایش تأثیر میگذاشت و سلامتیاش را تهدید می کرد.

حمیده برایش دمکرده گیاهی توی فلاسک چای ریخته بود و داده بود دستش که سر کار هر از گاهی یک استکان از آن بنوشد. کار هر روزش بود.

شوهرش را خوب می شناخت و خوب میدانست مریضیاش را جدی نمیگیرد. قدرتالله قویبنیه بود و مریضیاش را جدی نمیگرفت و به هشدارهای حمیده و دوا درمانی هم که مرتب او را می کرد اهمیتی نمیداد. فلاسک چای را پر میبرد سر کار و اغلب پر هم برمیگرداند. یکدندگی و لجبازی کودکانهاش حمیده را از کوره بهدر می کرد. دلش

میخواست سرش داد بزند. دلش میخواست دق دلی این همه سال لجبازی و یکدندگی را با فریاد سرش خالی کند. اما نمیتوانست. قدرتالله مرد زندگیاش بود. مرد روزهای تنهایی و گرفتاریاش. همهی حجم احساسش را پر کرده بود و جایی برای فریاد اعتراض و داد و بیداد باقی نگذاشته بود. همسرش رفتار عجیب و غریب زیاد داشت. رفتاری که گاه لطمههای جبرانناپذیر به موقعیت شغلی، و در نتیجه به زندگی مشترکشان، وارد کرده بود. هفده سال کار مدیریتی و سازمانی کرده بود و همین برایش سابقهای درخور توجه فراهم کرده بود. وقتش بود که ارتقای رتبه پیدا کند. وقتش بود که ریاست ثابت یکی از شعبههای بانک شهری مثل اردبیل، خلخال یا حتی تبریز را به عهده بگیرد. اما ارتقای شغلی که پیدا نکرده بود هیچ، به دلیل همین رفتارهای عجیب و غریب، ریاست شعبه سیار را هم از او گرفته بودند و به عنوان انباردار تبعیدش کرده بودند به تبریز تا مثلاً تنبیه شود و دست و پایش را جمع کند.

حالا دو سالی می شد که انباردار انبارهای شعبه مرکزی شهر تبریز بود. همقطارهای تبریزیاش هم در بهجا آوردن کمال بیانصافی در حقش کوتاهی نکرده بودند و طبق سفارش بالادستیها دائم از این انبار به آن انبار پاسش میدادند و هر شش ماه یکبار مسئولیت یکی از انبارهای سطح شهر را به او میسپردند. قدرتالله مجبور بود برای سر زدن به اهل و عیال هر هفته فاصلهی دویست و پنجاه کیلومتری اردبیل تا تبریز را با اتوبوسهای قراضهی شرکت تی بی تی برود و برگردد.

صدای گامهای مردی را که در راهروی تنگ و نمور زیرزمین انبار راه میرفت شنید. اعتنایی نکرد و همان بالای چهارپایه به ورق زدن کاغذهای یکی از پوشهها مشغول شد. مرد به طرفش آمد. صدایش زد:

او را می شناخت. کارپرداز جدید یکی از شعب بانک صادرات شهر تبریز بود. از اینکه او را به سیاق دیگر انباردارهای بیسواد و عامی به اسم کوچک صدا بزنند و خودمانی به حسابش بیاورند

نفرت داشت. رو ترش کرد و خود را به نشنیدن زد. مرد نزدیکتر آمد و با صدای بلندتری گفت:

مرد وقاحت را به سرحد اعلا رسانده بود. قدرتالله برگشت و نگاهش کرد. پرسید:

مرد گفت:

قدرت بیمعطلی گفت:

مرد جا خورد. بالاتنهاش را تکانی داد و نفس عمیق کشید. با توپ پر آمده بود و حالا یک انباردار جزء به یک تلنگر بادش را خالی کرده بود. باخشم گفت:

رو به در بزرگ انبار به راه افتاد.

قدرتالله به آرامی از چهارپایه پایین آمد. کنار قفسهی پروندهها ماند. پوشهی تازهای در دست گرفت و مشغول مطالعهی محتویاتش شد. مرد تازه وارد دوباره برگشت. آرامش و بیاعتناییهای قدرتالله خشمش را سرریز کرده بود. این بار بلندتر از پیش داد زد:

قدرتالله اجازه نداد حرفش تمام شود. به طرفش هجوم برد. چنگ به یقهاش انداخت و با یک حرکت از جا کند و به قفسهی فلزی بایگانی کوبید. مرد فریادی از درد کشید. قدرتالله مجال نفس تازه کردن به او نداد. دوباره از قفسه جدایش کرد و باز کوبید. مرد تازهوارد مجال هر نوع عکسالعملی را از دست داده بود. با آن هیکل بزرگ و ورزیده، در دستهای انباردار کوتاهقامت اسیر شده بود و قدرتالله او را همچون پر کاهی، دائم از سویی به سویی پرت می کرد. مرد دست آخر نالهای کرد و به روی زمین غلتید. قدرتالله بالای سرش ایستاد. صبر کرد تا نفسش جا بیاید. گفت:

صورتش را نزدیک صورت مرد تازهوارد برد.

مرد تازهوار کمی حالش جا آمده بود. به پشت روی زمین خزید تا از خیمهای که قدرتالله رویش زده بود دور شود. بعد بلند شد و کت و شلوار خاکیاش را تکاند و بی کلامی بیرون رفت.

بالاخره عذرش را خواستند و بازخریدش کردند. قدرتالله خودش خبر اخراج محترمانهاش را به گوش حمیده رساند. حادثه ناگوار بود و تلخ. اما حقیقت داشت. ۱۷سال خدمت صادقانهاش را ندید گرفته بودند و عذرش را خواسته بودند؛ به همین راحتی. این بود آن نازِ شستی که حمیده انتظارش را می کشید. به چشمهای شوهرش زل زد. مثل همیشه مهر سکوت بر لب نشانده بود. اما نگاهش سرشار حرف بود. قدرت دلش میخواست زن حرفی بزند. کلامی بگوید؛ گلایهای، سرزنشی. اما زن ساکت بود.

همون هم کمکمون می کنه.

این را قدرت گفت. اما دلش میخواست همین حرفها را از زبان حمیده بشنود. همسرش را خوب می شناخت و خوب میدانست که برای دلداری دادنش هم که شده است لب به سخن نمیگشاید. سکوت بخشی از هویت زن بود. حرف و کلامش همانی بود که در عمق نگاهش جریان داشت. بیست و اندی سال زندگی مشترک به او آموخته بود که حالات روحی حمیده را از ورای نگاه سرد و عمیقش درک کند. حمیده نگران بود؛ نگران آینده. ۱۷ سال کار و تلاشِ صادقانه به طرفهالعینی دود شده بود و رفته بود هوا. مردِ زندگیاش را خوار و خفیف کرده بودند و بیهیچ جیره و مواجبی از در بانک بیرونش انداخته بودند.

حالا آنها بودند و تتمهی پول نقدی که خیلی زور میزد میتوانست خانواده را تا آخر ماه بکشاند. بعدش چی؟! ماه بعد چی؟! و ماه بعد؟! دریغ از اندک پساندازی که بتوان سرِ سیاه زمستان با آن سر کرد. حمیده حساب و کتاب خانه دستش بود. جا داشت که حسابی نگران باشد. راه بردن خانه با هشت سر عائله با آن حقوق سر برجی که طی دو سال گذشته ابتدا به نصف و بعد به یک سوم تقلیل پیدا کرده بود حقیقاً کار شاق و کمرشکنی بود و از هر کسی برنمیآمد.

حمیده هر چه را که شوهرش حق و زُق می کرد و به خانه میآورد خرج شکم بچهها می کرد و تهِ آن چیزی برای پسانداز باقی نمیماند. حالا چه کاری از دستش برمیآمد؟!

شوهرش را میگفتند سر شورش برداشته است و کارمندان بانک را به ترک کار و تحصن در محیط بانک تحریک کرده است. اینها اتهاماتی بود که بالادستیها برایش بافته بودند. بیراه هم نبافته بودند. قدرتالله ذاتاً آدم بیقراری بود و بیعدالتی را تاب نمیآورد. از همان اول هم کلهاش بوی قرمهسبزی میداد. با آن قد میانه و هیکل توپر و چهارشانه دائم در پی بازخواست مسئول اداری مالی بانک بود. از وضع آشفتهی پرداختها و سندسازیها گله می کرد. از وامهای بیسروتهی که فقط به دوست و آشنا تعلق میگرفت میپرسید و جواب میخواست. از حقوق کم و ناچیزی که به او و همقطارانش تعلق میگرفت مینالید و دائم لب به اعتراض میگشود.

این آخریها هم که موفق شده بود چندتایی از همکاران بانکی را با خود همصدا سازد و ساز مخالفشان را کوک کند و این دیگر به مذاق بالادستیها خوش نیامده بود. تنبیه و توبیخهای شفاهی و کتبی و تنزل رتبه و کسر حقوق کارساز نبود و مسئولین ردهبالای بانک تصمیم گرفتند شر این کارمند ناراضی بدقلق را که دائم در کار این و آن سرک می کشید از سرشان کم کنند.

حمیده در آشپزخانه بود. داشت ناهار ظهر را آماده می کرد. برنجش را آبکش کرده بود و داخل دیگ ریخته بود و در دیگ را هم گذاشته بود. خورش هم توی قابلمه روی آن یکی شعلهی گاز در حال پختن بود.

هنوز روزهای خوشیشان بود و زود بود که بچهها، دخترها و پسرها تغییر را یکباره در زندگی مشاهده کنند. حمیده سرش توی حساب بود. آن سالهای اول که روزگار خوشیشان بود و قدرتالله پلههای ترقی را سه تا یکی میپیمود و ریاست بانکهای سیار بیلهسوار و خلخال را یکی بعد از دیگری از سر میگذراند، حمیده فقط سه روز از هفت روز هفته را گوشت بار میگذاشت و پلویی دم می کرد و اجازه میداد اعضای خانوادهی اعلمی شکمی از عزا درآورند. آن روزها که بچهها سن و سالی نداشتند و به قول مادرش گنجشکروزی بودند، حمیده هوای کیسهی برنج بیبو و بیخاصیت آمریکایی و حلب روغن نباتی و گوشت گرمی که سر هر ماه سفارش خریدش را به شوهرش میداد، داشت. به آرامی پشت دست دخترها، که تازه راه به آشپزخانه پیدا کرده بودند و سراغ برنج عطری را از مادر میگرفتند میزد و حوالهشان میداد به همان شب عید همیشه.

حالا اوضاع فرق می کرد. پسرها به سرعت بزرگ می شدند و حجم معدههاشان فراخ. تازگیها هم که به سالن وزنه برداری شهر راه پیدا کرده بودند و اشتهایشان برای خوردن انگار ده برابر شده بود. سیر کردن چهار نوجوان ورزشکاری که هیچگاه سیرمونی نداشتند و هر چه هم که میخوردند زیر هارتل و وزنههای سنگین سالن وزنه برداری میسوخت، انصافاً کار شاقی بود و از هر کسی برنمیآمد. ماهیچههای بازو و شکم و رانهاشان برای قرار گرفتن زیر وزنههای سنگین نیاز به کالری فراوان داشت. هر بار که از سالن وزنه برداری

برمیگشتند دیگ لوبیا با قلم گاوشان باید روی بار قلقل می کرد.

دخترها قناعت را از مادر به ارث برده بودند. با اینحال زیر دست همان مادر هم آشپزی را فرا گرفته بودند و اینک دیگر هر کدام کدبانویی شده بودند و در امر پخت و پز صاحب سبک. هر غذایی باب میلشان نبود و به کمتر از پلوخورش در هر وعدهی ناهار رضایت نمیدادند. درست تربیت شده بودند و اهل خرید و ورق زدن مجلههای رنگ و وارنگ همچون زن روز و دختران پسران و ورانداز کردن لباسهای آنچنانی و مد روز نبودند. اما سلیقهشان در هنگام خرید همان لباسهای ساده با رنگهای تیره هم خرج روی دست مادر میگذاشت.

حمیده وسط آشپزخانه کفگیر در دستش بود و داشت به همهی اینها فکر می کرد. کاری برای به انجام رساندن در آشپزخانه نداشت. قدرتالله گوشهی پذیرایی نشسته بود و نگاهش به گوشهای ثابت مانده بود. مثل کسی که داشت گلهای قالی دستباف کف اتاق را می شمرد. کسی جز آن دو خانه نبود. سکوتی که فضای خانهی قدیمی را فرا گرفته بود آزاردهنده بود. هنوز زود بود که اینگونه در خود فروبروند و امواج نگران کننده را با این حرکات غریب در محیط خانه بپراکنند.

قدرتالله به اندک سهامی فکر می کرد که در بازار بورس خریده بود و برای روز مبادا ذخیره کرده بود. سهامی که جز خودش و حمیده کسی از آن خبر نداشت. روزی که سهام را خریده بود خیلی به روز مبادایی که لزوم فروشش را پدید میآورد فکر نکرده بود. روز مبادا از نظر او سفر مکه بود و زیارت عتبات عالیات و از نظر حمیده خرید جهیزیه بود برای دخترهایی که به سرعت داشتند بزرگ می شدند و قد می کشیدند و حمیده حتم داشت تا او چشم به هم بزند وقت شوهر دادنشان فرامیرسد. روز مبادا از نظر قدرتالله تعمیر پشت بام گلی ساختمان بود که هر زمستان زیر بار سنگین برف و باران به چکه میافتاد و باید میداد تا یک روکش کاهگل رویش بکشند. مرد هرگز فکرش را نمی کرد که روز مبادایی جز اینها گریبانش را بگیرد. هرگز فکرش را نمی کرد رئیس شعبه بانک صادرات مرکزی همان که نان و نمکشان را خورده بود،

راپورت کارهایش را داده باشد و درخواست بازخریدش را امضا کرده باشد، تا آن روز مبادا به این سرعت در زندگیشان رقم بخورد و سر برسد. حالا آن روز سر رسیده بود و گریزی هم از آن نبود.

به صدای در حیاط زن و شوهر از افکار درهم و برهمی که احاطهشان کرده بود بیرون آمدند. زن با مکث از پنجره حیاط را نگاه کرد. صدای زنگ در حیاط را نشنیده بود. قدرت رفته بود و در را به روی پسرها باز کرده بود. وهاب اولین نفری بود که پا به حیاط گذاشت. بعد از او اسماعیل وارد شد و بعد امیربهزاد و پشت سرش احد.

کم پیش میآمد که پسرها همگی با هم به خانه بیایند. به جز وهاب که مدرسه را تمام کرده بود، بقیه مدرسههایشان جدا از هم بود و مسیر حرکتشان به سمت خانه با هم فرق می کرد. حمیده باز راه داد به افکار مغشوش که او را فرابگیرند. پسرها همان داخل حیاط پدر را دوره کرده بودند و داشتند با او حرف میزدند. سررشتهی سخن دست وهاب بود که از همه بزرگتر بود و بقیه از او حرفشنوی داشتند. احد هم گاهی میانهی بحث را میگرفت و حرفی میزد. اسماعیل خاموش بود و به گفتگویی که در آن جمع مردانه درگرفته بود گوش میداد. حمیده کفگیر به دست کنار پنجره ایستاده بود و زور میزد از حرکات دست و سر و لبها چیزی بفهمد. بیقرار رفتن بود. باید هرطور شده سر از کار این پسرها درمیآورد.

دیده بود آنها را که سه روز گذشته را به کنار هم جمع شدن و پچپچ کردن با هم گذرانده بودند. پسرهایش را می شناخت. خوب هم می شناخت. دلش نمیخواست بحرانی که دامنگیر او و قدرت شده بود به پسرها هم سرایت کند. تمام تلاشش را هم کرده بود و اینک میدید که تلاشش بیفایده بوده است. موج نادیدهای که بحران درست کرده بود اینک پسرها را هم در خود گرفته بود و فکرشان را درگیر ساخته بود. تصمیم زن و مرد برای مخفی نگاهداشتن قضیهی بیکاری پدر راه به جایی نبرده بود و پسرها همان روز اول قضیه را فهمیده بودند و مخفیانه عکسالعمل نشان داده بودند. شهر کوچک بود و خبرها خیلی زود میپیچید. حالا او داشت نتیجهی این عکسالعمل مخفیانه را از پشت پنجره نظاره می کرد.

ماندن بیش از این را جایز ندانست. به طرف در رفت. کفگیری که در دستش بود مثل سلاحی محکم و برنده به او اعتماد به نفس میداد.

پدر داشت سر وهاب بلند داد میزد:

مسیر نگاه پسران باعث شد قدرتالله خاموش شود و به پشت سر رو کند. بیمکث خودش را به حمیده رساند. گفت:

حمیده آرام بود. حرفی نزده بود که ناآرامیاش را برملا کند. قدرتالله چرا نگران ناآرامیاش بود؟ باز هم همان نگاه سرد و عمیق بود که پیام زن را به شوهر رسانده بود.

حیاط در محدودهی مستطیل شکلش داشت فراخی و پهناوریاش را از دست میداد. باغچههای پر از گل و سبزی دائم درهم می شد. شاخههای درخت گلابی گوشهی حیاط، در نبود باد ایستا و بیحرکت بود. خطوط متقاطع موزائیکهای کف حیاط شکلهای نامنظمی به سطح گستردهی آن بخشیده بود. جمع پسران از هم گسیخته شد. وهاب به زیر سایهی درخت گلابی رفت و بیحرکت ماند. نگاهش به چرخدندههای سنگینی بود که گوشهی حیاط قرار داشت؛ به وزنههایی که برادرها برای تمرین وزنه برداری از آن استفاده می کردند. امیربهزاد و احد به دیوار آجری تکیه دادند و به صورت مادر چشم دوختند. اسماعیل روی لبهی حوض سمنتی نشست و چشم به آسمان آبی دوخت. پسرها حساب بردن از مادر را، سوای حس ترسی که گاهی اوقات به سراغشان میآمد، در خود نهادینه کرده بودند. هر حرف مادر برایشان حجتی بود و هر حرکتش نشان راه؛ راهی که باید با اجازهی او میپیمودند و به آخر میرساندند. مادر پسرها را یکی یکی برانداز کرد و گذشت. نگاهش روی صورت قدرتالله ثابت ماند. مرد تاب نگاه زن را نداشت. خواست از سنگینی باری که روی دوشش بود کم کند. به وهاب رو کرد. گفت:

با همان خشم سرریز شده به بقیه رو کرد.

میدان را برای اظهارنظر آماده میدید و سکوت را بیش از اینجایز نمی شمرد. خودش را مقصر همهی این جریانات و اتفاقات میدانست و دنبال فرصتی برای دفاع از خود میگشت. به جای او وهاب بود که خواست از خودش دفاع کند. گامی به سمت وسط حیاط برداشت. گفت:

اسماعیل مجال نداد. از لبهی حوض سمنتی فاصله گرفت. به مادر نزدیک شد. گفت:

مادر برانگیخته نشان میداد. تحمل این یکی را نداشت. به اندک تلنگری پسرها گستاخ شده بودند و سر به یاغیگری برداشته بودند. سابقه نداشت بی اذن او دست به کاری بزنند. اما حالا خیالات واهی همهی وجودشان را فراگرفته بود. مادر مثل همیشه ساکت بود. ساکت و غمگین. کسی به جای او سخن گفته بود و بچهها را بازخواست کرده بود. نگاهش از جنسی بود که عمق وجود پسرها را به چالش می کشید. اسماعیل بیشتر از همه به آنچه در پس این نگاه خسته و غمگین جریان داشت واقف بود.

حمیده به قدرت رو کرد. دنبال جواب میگشت. سؤالهای تمامنشدنیاش را بیپاسخ گذاشته بود این مرد. زن عادت نداشت جای دیگری دنبال پاسخ سؤالهایش بگردد.

قدرتالله رو برگرداند. زن پاسخش را گرفت و ساکت شد. مثل مجسمهی گچی بود که با پتک به سرش کوبیده باشند. یکباره فروریخت. دست به زانوهای خستهاش گرفت و به دیوار تکیه زد و روی موزائیکهای کف حیاط نشست.

هنوز زود بود که شیرازهی کار از دست زن و شوهر دربرود. هنوز زود بود که کاسهی چه کنم چه کنم دست بگیرند. او برای پسرها آرزوها داشت؛ برای درسشان و ادامهی تحصیلشان. با پشت دست نم اشکی را که روی صورت خستهاش غلتیده بود پاک کرد. قطرهای دیگر چکید. آن قطره را هم پاک کرد. از پس هجوم اشک برنیامد. قطرات اشک جاری شدند. اشکهای ده روز نگرانی و دلواپسی و دلشوره یکباره راه به بیرون یافته بودند و جاری شده بودند. قدرتالله توان انجام هر کاری را از دست داده بود. اسماعیل مقابل مادر روی دو زانو نشست. شانههای لرزان مادر را در دستهای پت و پهنش گرفت. آرام نالید:

دروغ میگفت. با جوانمردی تمام داشت دروغ میگفت تا دل شکستهی مادر را به دست بیاورد. آنها مدرسه نرفته بودند. لااقل آن روز را مدرسه نرفته بودند. دست هیچکدامشان کتاب و دفتر نبود. مادر خوب میدانست که کار از کار گذشته است و پسرها با پدر دست به یکی کرده بودند و هر آنچه که مد نظرشان بود انجام داده بودند. برای هر گونه مخالفت دیر شده بود. تازه حالا بود که میفهمید بزرگ شدن بچهها، بخصوص پسرها، چه معنی هولناکی میتواند داشته باشد.

وهاب بیرحم شده بود؛ بیرحمتر از بقیه. خواست تیر خلاص را شلیک کند. گفت:

برگی از درخت بید کنده بود و داشت رگبرگهاش را با نوک ناخن رد میانداخت.

وهاب چندسالش بود؟ چه بیرحم شده بود! مثل آدمبزرگها حرف میزد. تمام این بیست و سه چهار سال عمرش را حمیده کنارش بود و بزرگ شدنش را با لذت و غرور نظاره کرده بود و تازه حالا بود که میدید غفلت کرده است. غفلت کرده بود و از بزرگ شدن پسرها فقط قد کشیدن و هیکل گنده کردنشان را دیده بود. اسماعیل هم بزرگ شده بود. بزرگ شده بود و یاد گرفته بود که دروغ بگوید. یاد گرفته بود که برای به دست آوردن دل مادر دروغ بگوید. این گونه حرفزدنشان هیچ رقم به پسرهایی که دیروز و پریروز میشناخت نمیآمد. آنها قبل از آنکه مادر بحران را به تمامی درک کند و فکری برای مهارش بکند خود وارد میدان شده بودند و مدیریت بحران را به عهده گرفته بودند.

باز وهاب بود که حرف میزد:

حمیده باز به قدرتالله رو کرد. مرد ساکت بود. بعد از پرخاش کردن به وهاب ساکت شده بود و از آن به بعد ایستاده بود به نظارهی غائلهای که فرزندان ذکورش به راه انداخته بودند.

باد سرد پاییز به حیاط خانه راه پیدا کرده بود و برگهای زرد درخت بید گوشهی حیاط را تا لب باغچه جارو کرده بود. کسی احساس سرما نمی کرد. چیزی در وجودشان شعله می کشید و گرمشان می کرد.

۴- شهر پوست می اندازد

در محوطه ی باز ترمینال مسافربری شهر اردبیل ایستادهام و منتظرم تا مغز ازکارافتادهام به کار بیفتد و دستوری به اعصاب حرکتیام بدهد تا لااقل از زیر بارانی که به شدت در حال باریدن است کنار بروم. سرمای شب اردبیل تا مغز استخوانم نفوذ کرده است و تن لاغرم را به لرز نشانده است. چند دقیقهای هست که از اتوبوس ویآیپی کذایی پیاده شدهام و در تاریکی دنبال سرپناهی برای درامان ماندن از هجوم باران سیلآسا و سرد میگردم.

تمام شب را روی صندلی اتوبوس در خواب و بیداری یکبند میلرزم و به زمین و زمان فحش میدهم؛ بیشتر از همه به اقبال خودم که علیرغم آن همه وسواس در انتخاب، همیشه بدترین گزینهها نصیبم می شود. گزینهی این بارم که حسابی کفریام کرده است، اتوبوس ویآیپی خط تهران اردبیل است. حاضرم به تمام مقدسات عالم سوگند یاد کنم، بین آن همه اتوبوسهای حاضر در ترمینال غرب، تنها اتوبوسی که بخاریاش خراب است و بالکل کار نمی کند، همین اتوبوس ویآیپی کذایی است که من حقیر سوار آن می شوم و این همه راه را تا اردبیل با آن گز می کنم. اتوبوس ویآیپی با بخاری خراب و رانندهی بیخیالی که

سگلرز زدن مسافرها برایش ذرهای اهمیت ندارد حسابی چشمهی ذوقم را کور کرده است و اعصابم را به هم ریخته است.

نگاهی به دور و بر میاندازم. بیشتر مسافرها بیمعطلی سوار خوروهایی که از ساعتی پیش منتظر ورودشان هستند، می شوند و میروند. برخی هم با خودروهای مسافرکشی - که رانندههای شببیدارش به محض ورود همچون دسته ی عقابهای شکاری بر سرشان فرود آمدهاند و دورهشان کردهاند و انواع و اقسام ترفندها را برای به تور انداختنشان به کار بستهاند - ترمینال را ترک می کنند.

چشمهایم در آن گرگ و میش دم صبح نمیتواند چیزی تشخیص بدهد. شیطان را لعنت می کنم و کولهپشتی را به پشت میاندازم و حرکت می کنم. تا زیر سایبان ساختمان مرکزی ترمینال راهی نیست. حداقل میتوانم جلوی خیس شدن بیشتر از اینم را بگیرم. باد سرد و وحشی امانم را بریده است و لاعلاجم کرده است. شاخههای لاغر درختان سرو و سپیدار حاشیهی خیابان ترمینال به سمت باد خم شده است.

یک آن هوس می کنم تلفن همراه را بیرون بیاورم و شمارهی سرهنگ بیداری را که مصطفی در اختیارم گذاشته است بگیرم و آن وقت صبح از او درخواست کمک کنم و بگویم که در باران گیر کردهام و جایی ندارم بروم. اما به ساعت که نگاه می کنم جرئت نمی کنم زنگ بزنم و زابهراهش کنم. به او نیاز دارم و باید هر طور شده دو سه روزی در این شهر غریب در رکابش باشم تا بتوانم اطلاعات لازم را به دست بیاورم.

زیر سایبان ساختمان مرکزی شروع می کنم به قدم زدن. دستهای یخزدهام را به هم میمالم و ها می کنم و بر سرعت قدمهایم میافزایم. سرمایی تا این حد و در این فصل سال نوبر است والله! هنوز چند روزی تا شروع پاییز مانده است و برای منی که همیشه اخبار هواشناسی را دنبال می کنم، جای تعجب دارد که سرما و باران پاییزی اینگونه بیتاب هجوم بیاورد؛ حتی اینجا که اردبیل است و معروف است به شهر سرما و برف و باران. مقدمهی خوبی است برای سفر به سوریه و شرکت در جنگ علیه داعش.

زمان گذشته است و باز دلم هوای جبهه کرده است. نام رزمندگان ایرانی را که داوطلبانه علیه تروریستهای تکفیری و داعشی میجنگند مدافعان حرم گذاشتهاند. اسم بامسمایی است. ذوق و قریحهی بسیجی جماعت که تحریک شود، چیزی کمتر از این نصیب نمی شود. ذوالقدر خبرهای خوشی برایم به ارمغان میآورد. بچه محلم است و سالهاست رفیق گرمابه و گلستان هم هستیم. از آن بادمجانهای بمی است که آفت ندارند. خدا میداند این بار چندم است که به سوریه میرود و سالم برمیگردد. کارش نوشتن است. از جنگ مینویسد. تا قبل از جنگ سوریه و عراق، آن موقع که هنوز نطفهی تروریستهای داعش و تکفیری بسته نشده بود، از خاطرات جنگ ایران و عراق مینوشت؛ از هشت سال جنگ نابرابر علیه نیروهای بعثی. حالا هم که منطقهی خاورمیانه در آتش جنگی برنامهریزی شده و خانمانسوز گرفتار شده است، بار و بندیل بسته است و دائم در خطوط مقدم جنگ علیه گروههای تروریستی داعش، در رفت و آمد است.

تا اعتمادش را نسبت به خودم جلب کنم و راضیاش کنم، برای سفر به سوریه و شرکت در جنگ علیه داعش و گروههای تکفیری اطلاعات بدهد، شش ماهی طول می کشد. دل خوشی از جلسات نقد کتابی که در کافیشاپهای بالاشهر به راه میافتد ندارد. خبر دارد که از اعضای همیشه آن جلسات هستم. از به قول خودش آدمهای پاستوریزه و فکل کراواتی هم که پای ثابت این جلساتاند دل خوشی ندارد. بیرودربایستی به من میگوید:

و حالا موقعش فرا رسیده است. اطلاعات را با خاصیت مویینگی در اختیارم قرار میدهد. انگار رمز پرتاب ماهوارهی اطلاعاتی سازمان ناسا را میخواهد در اختیارم قرار دهد. همین اندازه هم برایم نعمتی است. حالا همه چیز مهیای سفر به سوریه است. پیشنهاد خبرنگاری میدهد. قبول نمی کنم. اصرارش بیهوده است. فقط و فقط به یک چیز فکر می کنم: دفاع از حرم حضرت زینت سلامالله علیها.

میخندد.

اطلاعات با ارزشی است. میپرسم:

لبخند میزند.

دروغ میگویم. من از سرما میترسم. از گرما میترسم. از انفجار خمپاره و مین میترسم. از نیش پشه میترسم. از داعش و تکفیری میترسم. از اینکه اسیر تروریستها بشوم و جلوی دوربین فیلمبرداری سرم را گوش تا گوش ببُرَن میترسم. که اگر نمیترسیدم این قدر مسمس نمی کردم و تا حالا رفته بودم.

آه می کشم. این بار ولی حتمی است. خواهم رفت. به مجرد اینکه از سفر اردبیل برگردم و پاسپورتم مهر تمدید اعتبار بخورد میروم.

مدافعان حرم در کنار سربازان سوری در چند جبهه مشغول نبردند. خودم تصویرشان را

در تلویزیون دیده ام؛ بارها و بارها. سرمای زمستان گذشته را خوب بهخاطر میآورم. مدافعان حرم در همان سرمای استخوان ترکان بی هیچ امکانات چندانی چنان ضربات مهلکی بر پیکر تروریستها وارد می کنند که تصورش برای کسی که خارج از این میدان است مشکل مینماید.

تصاویر نقش بسته بر خیال، ذهن خستهام را به گذشتههای دور میبرد؛ به سال ۱۳۶۴. به کوه های سر به فلک کشیده و برفپوش کردستان. به خیل عظیم بسیجیهایی که برای فتح قله تا سینه در برف دامنهی کوه فرورفتهاند و نفسنفس زنان پیش میروند. پیشانی همهشان از گرما و عطش جنگ عرق کرده است.

باید باور کنم که جنگ انسان را گرم می کند. باید باور کنم که این خیال آدمی است که احساس سرما می کند. همین حالا که اینجا در این شهر غریب، در مسیر این باد بیپیر ایستادهام و دارم میلرزم خیالم است که سرما میخورد. خیالم را با هر مصیبتی که هست میبرم به گذشتههای دور و سعی می کنم زهر سرما را با فکر کردن به شهید اسماعیل اعلمی بکُشم. لحظهها دیر میگذرند. با اینحال فکر کردن به اسماعیل گرمم می کند. پسرهای قدرتالله اعلمی کاری بار میآیند. از همان اوان نوجوانی اهل کار و کارآزماییاند و هر سه ماه تابستان را به شاگردی دم مغازهی آشنایی میگذرانند.

تصاویر پس و پیش و تاریخها درهم برهم شده است. هنوز نمیدانم زمانی که بحران اقتصادی گریبان خانوادهی اعلمی را میگیرد پسرها - وهاب، اسماعیل، احد و امیربهزاد - چندسال سن دارند و به چه کاری مشغولند. سؤال اساسیتری که ذهنم را درگیر کرده است زمان افتتاح کارگاه کابینتسازی است که معلوم نیست به چه دورهای از زندگی شهید اسماعیل مربوط می شود. یک امروز و فردا و پسفردا را وقت دارم که جواب سؤالهایم را بیابم و رفع زحمت کنم. مصطفی خیالم را از بابت جا و مکان راحت کرده است و طبق هماهنگی که با میزبانان اردبیلی و در رأسشان همین سرهنگ بیداری به عمل آورده است من میتوانم سه روز کامل، بیدغدغهی جا و مکان، به کار تحقیق و مصاحبه بپردازم. وصف

هتل ها و مهمانپذیرهایی را که سپاه برای پذیرایی از میهمانان فصلی تجهیز کرده است، قبلاً از این و آن شنیدهام. بیصبرانه منتظرم خستگی ساعتها بیداری و سگلرز زدن داخل اتوبوس را در یکی از آن اتاقهای تر و تمیز مبله با تختخواب نرم و راحت از تن خستهام بیرون کنم. خستگیام که در شد باید بنشینم و دوباره مطالب مربوط به خانوادهی شهید را مرور کنم. باید هر طور شده است یک رابطهی منطقی بین حوادثی که در گذشتهی این شهید اتفاق افتاده است بیابم و آنها را به هم وصل کنم.

زیپ کاپشنم را تا زیر چانه بالا کشیدهام و دستهایم را تا آرنج توی جیب کاپشن فرو کردهام. نمیتوانم روی موضوع خاصی تمرکز کنم. ترفندهای دمدستی و حقیرانهام افاقه نمی کند. سرما طاقتم را طاق کرده است. باید دست به کاری بزنم که از این سرمای بیپیر خلاصی یابم.

با علم به بسته بودن در نمازخانه دو راه بیشتر پیش رو ندارم: راه اول این است که حولهی دستیام را دور دهان و بینیام ببندم و بروم توی دستشویی و منتظر بمانم تا سپیده بزند و هوا روشن شود. راه دوم که کمی آبرومندانهترست این است که گوشی تلفن همراهم را دستم بگیرم و با سرهنگ بیداری تماس بگیرم و وضعیت اسفناکم را برایش شرح دهم؛ هرچه بادا باد! بالاخره او هم انسان است. قلب دارد، احساس دارد و وقتی وضع و حالم را برایش شرح دهم، حتم دلش به حال من بینوا میسوزد و فکری به حالم می کند. تلفن همراهم را دستم میگیرم و دنبال شمارهی سردار بیداری میگردم. تصمیم خودم را گرفتهام. به او زنگ میزنم و از خواب بیدارش می کنم. گوشی شش بار زنگ میخورد و من با ترس و شرمندگی قید تماس را میزنم. دستم میرود برای قطع تماس که جواب میدهد.

همانطور که حدس میزدم لهجهی غلیظ ترکی دارد. نشانی از خوابآلودگی در صدایش نیست. گلویم را صاف می کنم.

مهلت نمیدهم حرفی بزند.

توی حرفم میآید.

خودم را واضح و کامل معرفی می کنم و ادامه میدهم.

حرفم را قطع می کند.

جا میخورم. انگار دارد از جای شلوغی تماسم را جواب میدهد. صدای همهمه و گفتوگو میآید. با خودم فکر می کنم نکند به این زودی رفته است پادگان و دارد از صف رژهروندگان سان میبیند.

و قطع می کند. میمانم هاج و واج! کجا را دارم بروم در این سرما؟ در این بوران و باران سگ را بزنی از جایش تکان نمیخورد. من کجا را دارم که بروم؟!

چند دقیقه بعد یک پژوی سبز رنگ با نمرهی سازمانی سپاه کنارم توقف می کند. مردی که پشت فرمان نشسته است لباس شخصی به تن دارد. تن یکلا پیراهن نازک و شلوار نخی لبخند میزند. گویا منتظر است تا آشنایی بدهم. تنها حدسی که در موردش میتوانم بزنم این است که ماشین پژوی سبزرنگ با پلاک سازمانی نمیتواند مسافرکش باشد. پس میتوان به احتمالات دیگر فکر کرد. به کدام احتمالات نمیدانم. مغزم هنگ کرده است.

سرما سلولهای مغزم را بالکل از کار انداخته است. صدای برخورد دندانهایم به هم را می شنوم. اگر بخواهم صبر کنم این رانندهی ترکتبار مرا به جا بیاورد شاید دیگر چیزی از من باقی نماند. در را باز می کنم و خودم را روی صندلی جلو میاندازم. گرمای بخاری داخل ماشین مطبوع است و به تن که مینشیند جانی دوباره میبخشد. راننده میخندد. بلند بلند هم میخندد. با تعجب نگاهش می کنم. دلیل خندهاش را نمیدانم. با لهجهی غلیظ ترکی میپرسد:

عجب حافظهای دارد این سردار بیداری! سه دقیقه پیش خودم را به طور کامل برایش معرفی می کنم و چند بار به طور صریح اعلام می کنم که من مصطفی نیستم و از طرف مصطفی آمدهام. با این وجود باز من را با مصطفی اشتباهی گرفته است. از آن همه اطلاعات فقط شغل نویسندگی را به خاطر سپرده است و تحویل این مرد خوشخنده داده است که بیاید دنبالم. لاعلاج میگویم:

باز میخندد. خندههایش کم کم برایم دارد تبدیل به معما می شود. اولین حدسم را در مورد خندههای صدادارش میزنم. حدس میزنم به شغل نویسندگی میخندد که بیشک برایش جا افتاده نیست و جای خنده دارد.

دنده چاق می کند و زیر شرشر باران راه میافتد. هوا روشن شده است و شهر دارد از خواب شبانه بیرون میخزد. مردم کمکمک در حال بیرون زدن از خانههایند. تماشای شهر اردبیل از داخل یک خودروی اداری که بخاریاش درست کار می کند لذتی دوچندان نصیبم می کند. درست نمیدانم کجای شهر هستیم. خانههای دو بر خیابان قدیمی است و اغلب دواشکوبه. معماری خانهها ناخواسته لذتی بصری را نصیبم می کند. پنجرههای نصب شده بر تارک دیوارها رد عبور خورشید را دنبال می کنند. مکانی که پنجرهها در آن قالب گرفته است و نور خورشید را به داخل خانهها بازتاب میدهد، مسیر شرق به غرب را نشانه رفته است.

حالا دیگر احساس می کنم شهر را دوست دارم. مردم این شهر را دوست دارم. استخوانهایم گرم شده است و اگر اغراق نباشد ماندن در این شهر را هم دوست دارم. به دوش آب داغی فکر می کنم که قرار است تا دقایقی دیگر زیرش قرار گیرم تا حالم را درست و حسابی جا بیاورد و به تختخواب نرم با ملافههای تمیزی که خوابی سه چهار ساعته برایم رقم بزند. تنها نگرانیام صبحانهی گرم و جانداری است که نمیدانم کجا انتظارم را می کشد. دلم یک لیوان شیر داغ میخواهد با سه عدد تخممرغ نیمرو که توی کره پخته شده باشد. دلم یک قالب دویست گرمی کرهی محلی میخواهد با یک کاسه عسل سبلان اصل که وصفش را زیاد شنیدهام و حتم دارم فقط توی این شهر پیدا می شود. چشمهایم را به انتظار هنرنمایی میزبانان اردبیلی موقع پذیرایی از یک مهمان ناخوانده میبندم.

پژوی سبزرنگ جلوی در ساختمان چهارطبقه با نمای سنگ گرانیت توقف می کند. راننده باز خنده تحویلم میدهد. با دست به ساختمان سنگی اشاره می کند. میگوید:

منظورش را از «همه منتظر شمان.» نمیفهمم. کدام همه؟ من که به جز سرهنگ بیداری با کسی قرار ملاقات ندارم. این «همه» دیگر چه صیغهای است؟

به ساختمان چهارطبقه رو می کنم و تابلوی بزرگی را که سر در ساختمان نصب شده است زیر نظر میگیرم: «دفتر مرکزی بسیج ورزش سپاه پاسداران.» کولهپشتی را از صندلی عقب برمیدارم و با تردید نگاهی به صورت همیشه خندان راننده میاندازم. میپرسم:

دنده را جا میاندازد. حین خنده میگوید:

و میرود.

زیر بارش بیامان باران از عرض پیادهرو میگذرم و وارد ساختمان بسیج ورزش می شوم.

پلههای زیرزمین را میگیرم و پایین میروم. صدای سخنرانی از داخل یکی از اتاقها

شنیده می شود. انتهای راهرو مقابل در یکی از اتاقهای بزرگ پنجاه شصت جفت کفش مردانه و زنانه مرتب شده است. در باز است. با تردید داخل می شوم. بین آن همه مرد نمیدانم سردار بیداری را چطور پیدایش کنم؟ روحانی جوانی بالای منبر کوچک و جمع و جوری نشسته است و دارد از قیام عاشورا و وفاداری یاران امام حسین علیهالسلام حرف میزند. تقویم را نگاه نکردم ببینم امروز چه روزی است و چه مناستی دارد. لابهلای جمعیت دوزانو مینشینم و قیافهها را در آن صدر مجلس برانداز می کنم. یکی از آن صدرمجلسیها سر به سویم تکان میدهد و با اشاره به جای خالی کنارش به من میفهماند که بروم آنجا آن بالا بنشینم. حتم خودش است؛ سردار بیداری. برایم سخت است نشستن آن بالا بالاها. همین جا را ترجیح میدهم. با تکان سر تشکری می کنم و سرم را پایین میاندازم و به روایت حر ریاحی و قصهی ملاقاتش با امام حسین(ع) و توبه کردنش، که روحانی جوان در حال نقلش است، گوش فرادهم. کمی بعد به بغلدستیام رو می کنم و آهسته و آرام میپرسم:

جوان است و لاغر با ریش نرم و پرزمانندی که حتم دارم رنگ تیغ و ماشین اصلاح به خودش ندیده است. به همان آرامی جواب میدهد:

به ساعتی که روی دیوار روبهرو نصب است نگاه می کنم. دوباره میپرسم:

دائم حواسش را از سخنرانی، که روحانی جوان راه انداخته است پرت می کنم. میترسم حوصله ی جوان از سؤالهای بی سرو تهم سر برود. با مکث میگوید:

باز با نگاه به ساعت حساب کتاب می کنم. سرهنگ بیداری یک جایی داخل همین جماعت باید باشد. چشمهایم را میبندم و خودم را میسپارم به موج آرامی که روایت روحانی جوان در ذهن شنوندگان ایجاد کرده است. زمان میگذرد.

کسی صدایم میزند. از خواب میپرم. میپرسم:

بغلدستیام به سفرهی طویل و یکبار مصرفی که وسط اتاق پهن شده است اشاره می کند. میگوید:

جمعیت داخل اتاق بیشتر از قبل شده است. باز با چشم دنبال سرهنگ بیداری میگردم. دستی به شانهام میخورد. برمیگردم و نگاه می کنم.

خودش است. همان سرهنگ بیداری که از همهی مشخصاتم اراده کرده است که فقط همین دو کلمهی برادر نویسنده را به خاطر بسپارد. بلندقامت است و خندان. لبخند میزنم. میگویم:

منتظرم دستم را بگیرد و بلندم کند بردارد ببرد همانجایی که قرار است این دو سه شب بیتوته کنم. کنارم جا باز می کند و دو زانو مینشیند. میگوید:

پسربچههای میزبان تکههای نان را جلوی مردانی که به ردیف کنار سفره نشستهاند قرار میدهند. بعد نوبت پنیر است. میزبانان سینیهای پر از پنیر تکه تکه شده را در مجلس میگردانند. هر کس سهم پنیرش را از توی سینی برمیدارد و روی تکه نانی که جلویش است میگذارد. این یعنی صبحانهی امروز. همهی رؤیاهایم یکباره دود می شود و به هوا میرود. با نا امیدی به در باز اتاق و جایی که میزبانان سینی چای به دست در حال رفت و آمدند چشم میدوزم. دعا می کنم یک استکان چای تلخ و پررنگ نصیبم شود که بدجوری محتاج آن هستم.

بر خلاف سخنرانی و زیارتنامه، مراسم صبحانه خیلی زود تمام می شود. من هنوز

چند لقمهای از نان و پنیرم مانده است که سرهنگ بیداری عزم رفتن می کند. به ناچار قید باقیماندهی صبحانه را میزنم و دنبالش راه میافتم. از پلهها بالا میرویم. سردار وارد اولین اتاق توی راهروی طبقهی اول می شود و یکراست میرود پشت میز بزرگی که کنار پنجره قرار گرفته است.

پشت پنجره آسمان صاف و آفتابی است. خورشید از یک جایی از گوشهی ناپیدای آسمان اردبیل بیرون زده است و دارد نورافشانی می کند؛ کجا نمیدانم. مهم هم نیست. آسمان اما جای جایش پر از لکههای ابر است.

انتظارم برای تعارف به داخل شدن بیهوده است. داخل می شوم و روی یکی از صندلیهای نزدیک میز ریاست مینشینم. سردار رایانهاش را روشن کرده است و دارد روی صفحهی مانیتور دنبال چیزی میگردد.

با لهجهی غلیظ ترکی حرف میزند. آشکار است که فارسی حرفزدن برایش مشکل است.

حتماً منظورش رمان زندگینامهی شهید اسماعیل اعلمی است. اگر در دادن اطلاعات شهید هم همینگونه بخواهد خست به خرج دهد کلاهم پس معرکه است.

حتم منظورش تهران است و بر و بچههای مصطفی.

جلد از روی صندلی بلند می شود و جایش را به من میدهد.

منتظرم راه بگشاید و اجازه بدهد روی صندلی ریاستش بنشینم و اطلاعات را یک وارسی کوتاه بکنم. بالاخره کنار میرود. مینشینم و فولدر شهید اسماعیل اعلمی را روی صفحهی دسکتاب باز می کنم. داخل فولدر بیست سی تایی فایل نوشتاری و عکس ذخیره شده است. کاش سردار بیداری به کُنه دلیلِ سفر منِ حقیرِ سراپا تقصیر به این شهر توریستی و سرد پی میبرد! کاش خودم هم درست و حسابی دلیل این سفر ناخوانده را میفهمیدم. چاه این سفر، تا اینجای کار، نه آبی برای مصطفی داشته است و نه نانی برای من. دو فولدر حاوی فایلهای اطلاعاتی ذخیره شده با متنهای تایپی در نرمافزار وُرد. نا امید کننده بهنظر میرسد. از اولین فایل شروع می کنم. نوشتههایی اندک با فونت نازنین و سایز درشت به اندازهی نصف صفحه داخل نرمافزار وُرد تعبیه شده است. جملهها آشنا به نظرم میرسد. فایل دوم را باز می کنم. همان فایل اولی است که با یک نرمافزار دیگر فراهم آمده است. سومی و چهارمی، سرجمع سه چهار صفحه نوشته است که از ظاهرش برمیآید برآیند مصاحبه با پدر و مادر شهید باشد. بقیهی فایلهای نوشتاری عیناً همان نوشتههایی است که مصطفی تحویلم داده است. آه از نهادم برمیآید. فایلهای تصویری را باز می کنم. عکسها همه تصویر اسکن شدهی حکمهای قهرمانی اسماعیل است؛ برخی هم عکسهایی از شهید در حال وزنهزنی و یا ایستاده بر بالای سکوی قهرمانی. احساس می کنم یک جای کار میلنگد. سرهنگ بیداری کنار پنجره ایستاده است و عبور و مرور مردم را در خیابان آبگرفتهی بیرون تماشا می کند. میپرسم:

بر و بر نگاهم می کند.

شنیده بودم برای نوشتن یک رمان صد صفحهای از زندگینامهی شهدا به لااقل هزارصفحه اطلاعات نیاز است. حالا این سرهنگ بیداری دوستداشتنی و با صفا انتظار دارد از دل همین چهارصفحه اطلاعات نوشتاری ناقص، یک رمان صد، صد و بیست صفحهای بیرون بیاید. اصلاً شدنی نیست. کفری شدهام.

طفلی سرهنگ بیداری! دلم نمیخواهد سر از کارم دربیاورد. با این حال دلم هم نمیخواهد از صداقت بیپیرایهاش سوءاستفاده کنم. هاج و واج نگاهم می کند.

بیحوصله میگویم:

سرم را به علامت مثبت تکان میدهم.

سرهنگ بیداری را مردی صبور و وارسته مییابم و تصمیم میگیرم حسابی پاپیاش شوم. انگار مسئولیت برآورد آستانهی تحمل این آدم را به من سپردهاند. دعا می کنم آستانهی صبر و تحملش بالاتر از آن باشد که حدس زدهام.

راهی می شوم. حتم دارم تا یکی دو دقیقه دیگر با همان رانندهی خوشخنده همسفر

خواهم شد. سرهنگ دارد مقدمات ملاقات با حاجی اعلمی را فراهم می کند. تلفن توی دستش است و منتظر است کسی از آن سوی خط جوابش را بدهد. به من رو می کند. میپرسد:

صبر نمی کند تا جواب بشنود.

بدجوری به پیشداوریهای خودم خوشبین شدهام. سرهنگ بیداری همهچی تمام است. این مرد پشت این ظاهر سرد و این لعاب نادیدهای که یونیفرم نظامی به او بخشیده است قلبی از طلا دارد!

۵- سفیر رؤیاها

دیوارهای بلند دو طرف سولهای که وزنه بردارها در آن مشغول تمرین بودند بلند بود و نازک و صدای فروافتادن وزنههای سنگین را روی الوارهای کف سالن منعکس می کرد و انعکاس صدایش را دوباره و سهباره به گوش وزنه برداران جوان میرساند. صداها آزاردهنده بود و گوشخراش و با اینحال اعتنای کسی را برنمیانگیخت. وزنهها با فریادهای یا علی و یا ابوالفضل از زمین کنده می شد و بالای سر برده می شد و با اشارهی مربی، روی تختههای ضخیم زیر پا میافتاد.

ششدانگ حواس جوانهای ورزشکار به وزنههایی بود که رقبا برای از میدان به در کردن یکدیگر بالای سر میبردند. برادران اعلمی بیاعتنا به کار جوانهای تازهکار هر کدام در فکر ارتقای کار خود بود. بهزاد نوجوان سیزده ساله بازیگوشیاش دست داده بود.

کوچکترین عضو تیم اعلمیها گذر شش روز از هفت روز هفتهاش به سولهی تربیتبدنی شهر اردبیل بود و با این حال هنوز بین وزنههای آهنی بزرگ و سنگین با تیلههای شیشهای که ته جیبش جاخوش کرده بود تفاوتی قائل نمی شد.

گاه صفحه های سیاهرنگ وزنه را همچون رینگ دوچرخه روی کف بتنی سالن میسراند و گاه میلهی حامل وزنهها را اهرم پرش از نقطهای به نقطهای دیگر می کرد. طی یک سالی که از شروع کار این کودک سرخوش و بازیگوش در سالن وزنه برداری می گذشت هنوز نتوانسته بود نظمی به کارهایش بدهد. با همهی این احوالات فیگور خاصی که موقع بلند کردن وزنههای سنگین میگرفت و استیلی که در هنگام کار نشان میداد، اغلب موجب حیرانی داوود بهتاج مربی کهنهکار اردبیلی می شد.

اسماعیل حواسش به برادر کوچک بود. داشت دنبال وزنههای یککیلوگرمی میگشت و نمییافت. خوب میدانست کجا باید دنبالشان بگردد. با چند گام بلند خودش را به بهزاد رساند. پسرک وزنههای دایرهای شکل را سرپا کنار هم به صورت عمودی ردیف کرده بود و به این وسیله سعی داشت چهار دیوارِ خانهای آهنی را برپا سازد. صدای اسماعیل را که بالای سرش رسیده بود شنید و با دستپاچگی دست از کار کشید.

بهزاد لو رفته بود و جایی برای گریز نداشت. سرش را برای ادای توضیح به سمت برادر بزرگ برگرداند. در همین حین دستش به یکی از وزنهها که حکم دیوار کناری عمارت ساخته شده را داشت خورد و خانه فروریخت. عصبانی شد. فریاد زد:

اسماعیل اعتنایی به غرغر برادر بازیگوشش نکرد. خم شد تا وزنهها را بردارد. بهزاد معطل نکرد و با یکی از وزنهها به ساق پایش کوبید. اسماعیل فریاد خفهای از درد کشید و به خود پیچید. پسرک تر و فرز از لای دست و پای برادر بزرگش بیرون جست و به سمت در خروجی سالن خیز برداشت. نگاهش به پشت سر بود و میدوید.

اسماعیل روی زمین نشسته بود و ساق پایش را میمالید. بهزاد مردی را که در سرسرای در خروجی با او برخورد کرده بود ندید. با سر به شکم مرد غریبه کوبیده بود و حالا در دستهای زمختش اسیر بود. مرد صبر کرد تا نفس نوجوان سیزدهساله جا بیاید. بعد سرش

را پایین آورد و سرتا پای بهزاد را ورانداز کرد. گفت:

مچ دستهای کودک هراسان در پنجههای مرد تازهوارد بود. بهزاد خواست عقب بکشد و خودش را از بند مرد تازهوارد خلاص کند. گامی به عقب برداشت و زور زد. انگشتهای استخوانی مرد غریبه مثل حلقهای فولادی به دور مچش چفت شده بود و واکنده شدنش را غیرممکن میساخت. بهزاد سر بلند کرد و به صورت تازهوارد نگاه کرد. نگاه مرد را با آن لبخندی که بر صورتش نشسته بود مهربان یافت. نالید:

مرد پرسید:

پسرک هنوز در تقلای رها شدن از پنجههای پرقدرت مرد غریبه بود.

مرد آمارگیریاش را به پایان رساند و به مچ دستهای کودک هراسان اشاره کرد. گفت:

اینبار اسماعیل بود که جواب غریبه را داد.

با مکثی کوتاه ادامه داد.

تقلای پسرک مرد تازهوارد را مجاب کرد که دستهای کودکانهاش را رها کند. بهزاد به محض رهایی از پنجههای فربه غریبه به سمت در خروجی گریخت. مرد تازهوارد صبر کرد تا پسرک از در سالن ورزشی بیرون برود. گفت:

و بالاخره به سمت اسماعیل برگشت.

نگاه خریدارانهاش را به سرتاپای اسماعیل دوخت. جوان وزنه بردار با حولهی نازکی نیمتنهی لخت و خیسش را پوشانده بود. قطرات عرق پیشانی و شقیقههایش را پر کرده بود. چشمها بیقرار بود و پلکها خواب ملایمی به آنها داده بود. انگار که تازه از خواب نیمروز بیدار شده باشد. مچ دستهای عضلانیاش را رو به سوی مرد غریبه دراز کرد. پرسید:

لحن کناییاش آشکارا تلخ و برخورنده بود.

مرد گامی به سمت اسماعیل برداشت. انگار خیال نداشت دست از نظارهی بدن خیس و پر از عضلهی اسماعیل بردارد. گفت:

غریبه کم سن و سال از شهری مثل اردبیل پیداش بشه و بزنه رو دست اون همه وزنه بردار قدر. منتظر یه فرصت بودم که پیدات کنم و بشینیم با هم یه گپ درست و حسابی بزنیم.

ساکت شد. نگاهش اینک از روی شانههای ورزیدهی اسماعیل جایگاه وزنه برداری را در بالای سوله نشانه رفته بود.

اسماعیل داشت خودش را جمع و جور می کرد. از حرفهای غریبه کمی جا خورده بود. انتظار ملاقات کسی مثل او را نداشت. ده ماه گذشته بود و حلاوت و شیرینی شکست رقیبان پخته و باسابقه در یکی از نفسگیرترین تورنمنتهای کشوری هنور در کامش باقی بود.

از زمانی که رکوردار آسیا را با اقتدار پشت سر گذاشته بود و وزنه ی ۱۱۱ کیلوگرمی را در حرکت یکضرب به نام خودش ثبت کرده بود زمان زیادی می گذشت. آن موقع احساس کرده بود که درهای سعادت و پیشرفت یکباره به رویش باز شده است. احساس کرده بود افقهای وسیعتری انتظارش را می کشد. انتظار پنجه درافکندن با رقبای قدر خارجی را داشت. انتظار فراهم شدن زمینههای مناسب شرکت در مسابقات جهانی را می کشید. توقع داشت به سراغش بیایند. توقع داشت که نازش را بکشند و با سلام و صلوات مقدمات حضورش را در میادین خارجی و مسابقات معتبر بینالمللی فراهم نمایند. اما این اتفاق نیفتاده بود. ماهها از پی هم گذشته بود و کسی سراغی از او نگرفته بود.

خبرش را داشت که مسابقات وزنه برداری در خارج از کشور را بدون او برگزار کرده بودند. خبرش را داشت که نادیدهاش گرفتهاند و همان قبلیها را به روی تخته بردهاند. یکباره دلش سرد شده بود. غمی جانکاه وجودش را پر کرده بود و وادارش ساخته بود قید ورزش وزنه برداری را در سطح حرفهای بزند.

حالا این غریبهی خوش بر و رو با آن نگاه نافذش یکباره از درِ سولهی تربیتبدنی وارد شده بود و از او میخواست که همکلامش شود. جمع دونفرهشان نزدیک در خروجی سوله

با پیوستن احد و وهاب اینک به یک جلسهی نقد و تحلیل ورزشی جدی تبدیل شده بود. وهاب نگاه پرسشگرش روی صورت استخوانی و گرم غریبه دور میزد. پرسید:

تلخی کلام وهاب در جان غریبه نشست. مرد انتظار چنین خوشآمدگویی سردی را نداشت. گفت:

احد اجازه نداد کلامش را به آخر برساند. پرسید:

لبهایش به لبخندی سرشار از تعجب و شگفتی باز مانده بود. باور نمی کرد مردی که با قامتی کمی خمیده مقابلش ایستاده است مرد پولادین دو دههی پیش ورزش وزنه برداری است. شوق دیدار قهرمان رؤیاییاش طاقتش را طاق کرده بود. به اسماعیل رو کرد.

اسماعیل هم حالا لبخند میزد. قبل از همه جلو رفت و با نصیرپور دست داد. گفت:

نوبت احد بود که مراسم خوشآمدگویی را بهجا بیاورد. دستهای قهرمان را در دست گرفت و صورت پیرانهاش را بوسید. گفت:

محمد نصیرپور بیمعطلی اشتباهش را اصلاح کرد.

نصیرپور با لبخند گزارشهای آماری احد را گوش می کرد. بالاخره حوصلهاش سر رفت. گفت :

احد جملهی برادر بزرگترش اسماعیل را تکرار کرد.

نصیرپور حرفش را قطع کرد.

اسماعیل خوشحال بود. رؤیاهایش با ورود این مرد به سولهی تربیتبدنی دوباره داشت جان میگرفت. گفت:

به احد رو کرد.

احد از جا کنده شد. وهاب مجال نداد. گفت:

به مرد تازهوارد رو کرد.

انگشت اشارهاش را رو به دو برادر تنومندش که کنارش ایستاده بودند گرفت.

به احد رو کرد.

حالا نوبت رو کردن آمار اسماعیل بود.

وهاب مکث کرد. فرصتی لازم بود که نفس تازه کند و باز به حرفهایش ادامه دهد. اراده کرده بود دق دلیاش را از فدراسیون وزنه برداری و مسئولین رده بالای این رشته که در حق او و برادرانش کملطفی کرده بودند یکجا سر این مهمان تازهوارد خالی کند. اسماعیل فرصت ادامه حرف را به او نداد. به او رو کرد و آرام گفت:

و باز به احد اشاره کرد که راه بیفتد. نصیرپور مانع شد.

لبخند تلخی روی لبهایش نشانده بود. دست روی شانهی وهاب گذاشت. گفت:

وهاب گفت:

وهاب هنوز تلخ بود. لحنش هنوز به تلخی میزد. نصیرپور به طرف جایگاه تمرین وزنه برداری در آنسوی سوله به راه افتاد. گفت:

یکباره سکوت کرد. ایستاد و مستقیم به چشمهای وهاب زل زد. پس از مکث کوتاهی گفت:

جذب استعدادهای ورزشی، جشنوارههای معرفی ورزشکارهای مستعد. اما هیچ کدوم سرانجام درستی نداشته. واسه همین خیال ندارم به شما امید واهی بدم. فعلاً بودجهای صرف این کار داره می شه و یه چند نفری مثل من دوره افتادن تو شهرها و دارن میگردن دنبال وزنه بردارای آتیهدار و با استعداد. اینکه آخر عاقبت این کار ختم به خیر بشه یا نه من هم درست نمیدونم.

دوباره به سمت جایگاه وزنه برداری راه افتاد. وزنه برداران جوان بیاعتنا به مرد تازهوارد همچنان مشغول دست و پنجه نرم کردن با وزنههای جور واجور بودند. نصیرپور حین گامبرداشتن به سمت جایگاه گفت:

با دست به جایگاه و کسی که بالای جایگاه وزنه ی سنگینی را بالای سر نگاه داشته بود اشاره کرد.

باز ایستاد و سعی کرد کمی از خمیدگی کمر بکاهد. دست روی کمر گذاشته بود و حاصل تلاش بیهودهاش برای راست کردن کمر چینی بود که به صورتش افتاده بود. نفس عمیق کشید. گفت:

اسماعیل دست برد که زیر شانههای وزنه بردار پیشکسوت را بگیرد. استاد نگاهش کرد. نگاهی که حاصلش برای وزنه بردار جوان چیزی جز شرمندگی نبود.

احد خودش را به جایگاه رساند و صندلی رنگ و رو رفتهای را وسط سالن قرار داد. صدای فروافتادن وزنهها فروکش کرده بود.

۶- پدر پیر است و سرشارم می کند

سواری کردن با یک پژوی ۴۰۵ نمره دولتی در خیابانهای خیس شهر اردبیل برایم دارد تبدیل به کاری لذتبخش می شود. درختان چنار و سپیدار کنار خیابانها کهنسالند و چتر برگهایشان از دو سو به هم رسیده است و خیابان را تبدیل به سرایی سرپوشیده کرده است. آسمان صاف است و بیلک. آفتاب هم وسط آسمان میدرخشد. رطوبت ماندگاری در هوای شهر وجود دارد و همو هم اجازهی خشک شدن سطح خیابانها و معابر را طی ساعاتی که از خاتمهی بارندگی گذشته است نمیدهد. از بارانی که دیشب باریده است هنوز همهجا بوی نم میدهد؛ بوی رطوبت مانده از باران. خیابان شلوغ است.

راننده برای گریز از راهبندانی که پدید آمده است دنبال راه گریز میگردد. ماشین جلویی را راهنمای خود قرار میدهد و به دنبال او وارد کوچهی باریکی می شود و شروع به پیشروی در کوچه پسکوچههای فرعی می کند.

کوچهها دستنخورده و بکر بهنظر میرسد. کوچههایی به نظر مانده از سالهای دور و بیشباهت با معماری کوچهها و خیابانهای مرکزی و شلوغ شهر. دیوارهای گلی بلندِ

ساختمانهای قدیمی، با سقف کاهگلی و تیرهای چوبی که از دو برِ بام بیرون زده است، حس خوبی را القا می کند. شک دارم که راننده و عابرانی که آن بیرون عجولانه از کنار دیوارهای کاهگلی در حال عبورند، این حس را داشته باشند.

راننده جرئت پیدا کرده است و کوچههای تنگ و باریک را یکی پس از دیگری پشت سر میگذارد. توی مغز خستهام شروع به محاسبه می کنم. آخرین باری که از پناه دیوارهای کاهگلی عبور کردهام بیاغراق باید مربوط به چهل و سه چهار سال پیش باشد. جایی دیگر و در حال و هوایی دیگر. شاید این حس و حال غریب هم مربوط به جغرافیای دور مربوط به دوران کودکیام است که یکباره مثل یک آلبوم کهنه رخ نشان داده است و دارد از من سراغ میگیرد. کوچههای باریک و بیانتها با پیچهای ملایم که در دل خود نهفته دارند خیلی وقت است که از تارک شهرهای بزرگ و شلوغ محو شده است. اما اینجا در دل این شهر ساکت و روشن به نظر هنوز میتوان ردی از خاطرات دور را جستجو کرد.

خندهی سلمان من را از عالم خوشی که در آن سیر می کنم بیرون میآورد. راننده را میگویم. اسمش سلمان است. بچهی اردبیل است و شهر را به گفتهی خودش مثل کف دستش می شناسد. هنوز هم دلم میخواهد دلیل خندههای گاه و بیگاهش را بفهمم. اگر جرئت پیدا بکنم حتم از خودش میپرسم. ترسی هم از اینکه توی ذوقش بخورد و برایم دردسر شود ندارم. محاسباتم به من میگوید حالا حالاها لازمش دارم. همان محاسبات هم به من میگوید این مرد دل بزرگی دارد.

بیحرف و کلامی مقابل در آهنی رنگ و رو رفتهای ترمز میزند. بهنظر از آن دست آدمهایی است که تا زیرلفظی نگیرند ذرهای اطلاعات بروز نمیدهند. با دست به در آهنی اشاره می کنم و میپرسم:

میخندد.

منتظرم کاری بکند. مثلا ماشین را کناری بزند و هر دو از ماشین پیاده شویم و به طرف در برویم و او زنگ در را فشار بدهد و از طریق بلندگوی دربازکن با لهجهی ترکی با اهل خانه سلام و علیک کند و بعد من را به آنها معرفی کند و الخ. ولی او پشت فرمان پژوی خاکستری نشسته است و همانطور بر و بر نگاهم می کند. میپرسم:

از میخندد.

درست میگوید. او چرا بیاید؟! اصلاً او به چه کارم میآید که بخواهد از این به بعدش را همراهیام کند. حس غریبی نسبت به او پیدا کردهام. این مرد لاغر و سرخ و سفیدِ ترکتبار حس دوگانهای را در من القا می کند. هم میخواهم باشد و هم میخواهم برود و شر خودش و خندههایش را از سرم وابکند. فکر که می کنم میبینم بودنش خالی از فایده نخواهد بود. شاید لازم باشد نقش دیلماج را برایم بازی کند.

طی چهار پنج ساعتی که از ورودم به اردبیل میگذرد هنوز با کسی که فارسی را روان و راحت حرف بزند برخورد نکردهام. از یک سو تا جایی که اطلاع دارم حاجی اعلمی پدر شهید اسماعیل مرد تحصیلکرده و دنیا دیدهای است. بعد از انقلاب به خاطر تجربه و سوابق درخشانی که در کار داشته است دوباره به کار فراخوانده شده است؛ این بار بنیاد مستضعفان. برای مأموریتهای خطیر و حساس مالی به اقصا نقاط ایران سفر کرده است. بعید است فارسی حرف زدن برایش مشکل باشد. سلمان با یک اشارهی زبان و سرِ سوزن اطلاعاتی که مطمئن هستم دارد، میتواند به همهی این تردیدها و نگرانیها پایان بدهد. اما دریغ از یک کلمه حرف که از دهان این مرد شوخ و شنگ بیرون بیاید. میپرسم:

منظورم را میفهمد. رهایش نمی کنم. میخواهم زهرم را بریزم.

معنی حرفم را نمیفهمد. با این حال اینبار بلندتر میخندد. لاعلاجتر از پیش نگاهش می کنم.

با خنده میگوید:

این شد یک چیزی. دلم نمیخواهد زمان کمی را که دارم به معارفه و رد و بدل کردن اطلاعات غیرضروری با پیرمردی که قرار است تا چند دقیقهی دیگر ملاقاتش کنم بگذرد. یک همشهری در نقش شخص ثالث میتواند میانبر بزند و باعث شود من به کارم برسم.

میمانم در امتداد کوچهی تنگی که سر و تهش پیدا نیست و سلمان پرگاز دور می شود. انگشت اشارهام را روی زنگ میگذارم و در همان حین به سؤالی که در ذهنم نقش بسته است فکر می کنم.

تصویر اطلاعات جمع و جوری که مصطفی در اختیارم گذاشته است به سرعت برق از مقابل دیدگانم عبور می کند. فکریام این پیرمرد هشتاد سالهای که قرار است تا لحظاتی دیگر افتخار دیدنش نصیبم شود کیست؟ باید هرطور شده است تکلیفم را با خودم یکسره کنم. باید هرطور شده است اجازه ظهور و بروز شخصیتهای جانبی حاجقدرتالله اعلمی را به فضای بحث و مناظرهمان ندهم.

خوب میدانم حاجی اعلمی شخصیتی جامعالاطراف است. در زمان طاغوت، آنهنگام که در اوج غرور جوانی است، یکتنه مقابل بیعدالتیهای مسئولین بانک میایستد و تا مرز اخراج و آنسوی مرز اخراج هم میرود و یک قدم هم عقب نمینشیند. با سهام اندکی که در بورس دارد بازی معاملاتی پیچیدهای راه میاندازد و اقتصاد خانواده را از ورشکستگی حتمی میرهاند. بعد از پیروزی انقلاب دوباره به کار فراخوانده می شود و به عنوان یک متخصص تمامعیار و حلاّل مشکلات مؤسسات مالی ورشکسته و پای در گل مانده به اقصا نقاط ایران سفر می کند و گره از کار تشکیلات مالیشان میگشاید. با شروع جنگ تحمیلی قید کار و مسئولیت را میزند و لباس بسیجی به تن می کند و داوطلبانه در مناطق جنگی

گیلان غرب حاضر می شود. به قول مصطفی آنچه خوبان همه دارند حاجی اعلمی یکجا دارد. حتم دارم قرار است با موجود کاریزماتیکی روبهرو شوم و از همین هم میترسم. من دنبال گمشدهی خودم هستم. من آمدهام قصهی اسماعیل اعلمی را بشنوم نه کس دیگر را. گذشتهی قدرتالله اعلمی به من هیچ ارتباطی ندارد. باید مواظب باشم در گِل خاطرات این مرد و گذشتهی سرشار از غرور و نیکنامیاش نمانم.

صدای پیرانهای که از بلندگوی دربازکن به گوش میرسد وامیداردم که قدمی به عقب بردارم. به انتهای کوچهی باریک نگاه می کنم. به جایی که سلمان گم و گور شده است. صدا دوباره از بلندگو شنیده می شود.

لاعلاج از رسیدن سلمان جواب میدهم.

مکث می کنم. حدس میزنم تا همین جا کافی باشد. حدسم درست از آب درمیآید.

در باز می شود. با تردید وارد می شوم و در را پشت سرم میبندم. نگاهم ناخودآگاه در فضای سبز و خیالانگیز حیاط قدیمی گم می شود. دیوارهای از جنس آجر قزاقی با بندکشی سیاه حیاط قدیمی را در حصار خود گرفته است. طرح موزائیکهایی که کف حیاط را فرش کرده است قدیمی است؛ آنسان که شک دارم نمونهای از آن را بتوان در کارگاههای موزائیکسازی یافت؛ طرح لوزیهای برجسته در وسط و چهار گل پنجپر در چهارگوشهی آن با رنگ قرمزی که تابش آفتاب طی سالها آن را از رنگ و رو انداخته است. باغچهی کوچک گوشهی حیاط طرح خاصی را دنبال نمی کند. شاخههای درهم پیچیدهی درخت میم سرتاسر دیوار کناری حیاط را پوشانده است و این زاویه از حیاط را به تاکستانی کوچک شبیه ساخته است. آنسو سرای مسکونی است در یک اشکوب و پنجرههایی که ضلع جنوبی ساختمان را پوشش داده است. معماری خانه به همان سیاقی است که قبل از این

دیده ام. پنجرهها رد نور را دنبال می کنند.

سرسرای حیاط قدیمی را با هفت هشت گام بلند پشت سر میگذارم. از باریکهی موزائیکفرشی که در میانهی باغچهی پر از گل و سبزه قرار گرفته است میگذرم. عطر رازقی و پونه یکجا در مشامم میپیچد و سرحالم میآورد. ناخودآگاه دارم دنبال گوشهای باز در آن حیاط کوچک میگردم؛ دنبال چرخدندههایی که اسماعیل و برادرانش از آنها برای تمرین وزنه برداری استفاده می کردهاند. بعید میدانم این حیاط بعد از آن همه سال همان حیاطی باشد که اسماعیل و وهاب و بهزاد و احد و دیگر فرزندان حاج قدرتالله در آن پا گرفتهاند و بزرگ شدهاند. با این حال ذهن فعالم مدام در حال تصویرسازی است.

وهاب را میبینم که گوشهی حیاط ایستاده است و با دستگاه گیوتین برقی مخصوص برش ورقهای فلزی ور میرود. پدر بالای سرش ایستاده است و با او حرف میزند. اسماعیل در گوشهی دیگر حیاط مشغول تمرین وزنه برداری است. میلهی فولادی را از سوراخ وسط چرخدندههای کهنه و اسقاطی عبور دادهاند و از آن به جای وزنه و هارتل استفاده می کنند. ملیحه کنار حوض سمنتی پای تشت رختشویی نشسته است و رختهای بسیجی اسماعیل را می شوید. احد ساکش را بسته است و آمادهی اعزام به جبهه است. فریده سینی در دست نزدیک در حیاط آماده است تا اسماعیل را از زیر قرآن بگذراند. قرآن و کاسهی لعابی پر از آب روی سینی است. بهزاد پیتهای حلبی نفت را داخل بشکهی ۲۲۰ لیتری گوشهی حیاط خالی می کند. زمستان سردی در پیش است. مادر پشت پنجره، نگران، رفتن یکی و آمدن دیگری را نظاره می کند.

زمان در ذهن خستهام جایگاه مشخصی ندارد و دچار اغتشاش شده است. زمان در بایگانی حافظهام از حالت خطی درآمده است و مقاطع مختلف زندگی اعضای خانوادهی اعلمی را تصویر می کند. همه چی قاطی شده است.

از صحنههای بازسازی شده در حیاط دل می کنم و دستگیرهی دری را که به مدخل ورودی خانه منتهی می شود در دست میگیرم و در را باز می کنم.

حاجی اعلمی وسط راهپله ایستاده است. عصای چوبی در دستش است و پلهها را تا نیمه پایین آمده است. خوی و خصلت مردمان دورانهای گذشته را در خود حفظ کرده است. خصلتی که شرمندگی طرف مقابل را به همراه دارد. خودم را میرسانم تا مجبور نباشد مابقی پلهها را تا پایین طی کند. دستش را که به طرفم دراز کرده است در دست میگیرم. پوست نرم و چروکیدهای دارد. صورتش را میبوسم و با راهنماییاش از پلهها بالا میروم. در پاگرد بعدی منتظر میمانم تا برسد. نگاهش می کنم؛ مرد را و عصای چوبیاش را که همچون زائدهای بیریخت و نامعقول در دستهایش جاخوش کرده است.

هیچ سنخیتی بین این مرد و عصایش نمیبینم. عصا آن وقاری را که لازمهی مردانی در این سن است به حاجی اعلمی نمیبخشد. حاضرم شرط ببندم عادت است که واداشته است پیرمرد را که عصا دست بگیرد نه نیاز. استفاده از عصا اسلوبی دارد و سلسله مراتبی. ارتفاع پلهها بلند است و مرد باید ابتدا عصا را روی پلهی بالایی قرار دهد. بعد کف دست را روی سینهی دیوار بگذارد و وزن تنهاش را تا جایی که امکانش هست به روی دسته ی عصا منتقل کند و خودش را بالا بکشد. اما حاجیاعلمی این کار را نمی کند. عصا را روی پلهی بالایی قرار میدهد. یک پا را که همان پای راست است کنار عصا میگذارد و با یک حرکت بالا میآید. همین! بیخود نیست که میگویم حاجی اعلمی به عصا نیاز ندارد.

تصمیم میگیرم بعد از گشوده شدن باب آشنایی با پیرمرد و خودمانی شدنمان همین را به او بگویم. اصلا تصمیم میگیرم طی مراسمی عصای چوبی را در حضور خانوادهی محترم شهید اعلمی و جلوی چشم همه خرد و خمیر کنم. خدا را چه دیدی؟! شاید هم آخر این سفر غریب این کار را کردم.

فعلاً دلم میخواهد زودتر وارد شوم و جایی در خانه مستقر شوم و کمی به صورت پیرانهی حاجی قدرتالله خیره بمانم. کمی چروکهای صورت این مرد را زیر نظر بگیرم. کمی با چشمهای خیسش بازی معمایی راه بیندازم. با نگاهی که به نظرم عمیق است. هر چه فکر می کنم میبینم نمیتوانم حفرههای توی ذهنم را بیحضور این مرد پرکنم. حضوری

که حتم دارم چشمگیر و تأثیرگذار است. حاجیاعلمی در همین زمان اندک خودش را به من و دغدغههای ذهنیام تحمیل کرده است. با این وقار و طمأنینهای که به راه انداخته است گوشهی ذهنم را به خود اختصاص داده است و رهایم نمی کند. دارد ترکتازی می کند. با این حال تمام زورم را میزنم که مبادا دغدغهی شهید اسماعیل اعلمی را به تمامی مال خود کند.

حمیده خانم در آشپزخانه است. سلامی و علیکی تحویل هم میدهیم و باز در آشپزخانه گم می شود. سرحالتر از حاجی اعلمی به نظر میرسد. چادر گلدار خاکستری رنگی به سر دارد و هرازگاهی میبینمش که تر و فرز مقدمات پذیرایی از میهمان ناخوانده را فراهم میسازد. بعید میدانم بتوانم حرفی از این زن سنتی بیرون بکشم. زنی که حتم ماندن در آشپزخانه و سرگرم شدن با بساط چایی و میوه را، به شرکت در بحث و گفتگویی که قرار است بین مردها در پذیرایی دربگیرد، ترجیح میدهد. اقلیمی که زن در آن پا گرفته، رشد کرده و زن شده است اجازهی حرف زدن، حتی به قدر معقول و مکفی، را به او نداده است. حتم دارم کل کلمات و واژههایی را که حمیدهخانم در تمام عمرش به کار برده است میتوان به شماره درآورد و جایی ثبتش کرد.

روی مبل چوبی که پیرمرد تعارفم کرده است مینشینم و به صورت پیرانهاش نگاه می کنم. فارسی را سلیس و روان و البته کمی با لهجه حرف میزند. آدابدان است و خیلی زود، زودتر از آنکه فکرش را بکنم، یخ رابطهمان آب می شود. بر خلاف عرفِ رایجِ این گونه مجالس سؤال کردن را اوست که شروع می کند. اینکه کی هستم و کجایی هستم و از کجا میآیم و آب و هوای بیرون از اردبیل چگونه است. جوابش را یک به یک میدهم و به ساعت نگاه می کنم. برعکس من حاجی اعلمی اصلاً عجلهای از خود نشان نمیدهد. گریزی میزنم به شهید اسماعیل و از پدر میخواهم کمی از خلق و خوی فرزند شهیدش برایم بگوید. چرایی این خواسته را نمیدانم. نگاهش روی عکسهای قاب گرفته از شهید اسماعیل که گوشه و کنار دیوار پذیرایی نصب شده است دور میزند. بیشترِ عکسها اسماعیل را با فیگورهای ورزشی نشان میدهد.

حاجی اعلمی حرف میزند. به صورتش نگاه می کنم. مادر سینی چای در دست وارد می شود. صورتش پشت چادر پنهان مانده است.

ذهنم باز فعال شده است و دارد تصویر سازی می کند. معماری خانه با تصویرهایی که توی ذهنم ساخته می شود همساز نیست. ارتفاع پنجرهی این خانه از کف حیاط بیشتر از آن است که بده بستانی عاطفی از طریق آن رد و بدل شود. تصویری که ذهن من از حیاط قصهی اسماعیل اعلمی ساخته است جایی است غریب و دراماتیک؛ حیاطی وسیع و جادار برای جولان چهار پسر پر شر و شور و بیقرار. جایی است برای بزرگ شدن و پا گرفتن دخترانی شاد و پرانرژی. خانهای که حمیده وسط پذیرایی آن ایستاده است و بیرون را تماشا می کند با این خانه فرق دارد. زمین تا آسمان هم فرق دارد. طاقت نمیآورم. همین را از حاجیاعلمی میپرسم. آرام میخندد. میگوید:

و با لحنی غمگین ادامه میدهد:

دستگاه ضبط صدا را روشن می کنم و روی میز جایی نزدیک حاجی اعلمی قرار میدهم. برگههای یادداشتم را هم روی زانو میگذارم و آمادهی نوشتن می شوم. هیچ اعتمادی به دستگاه زاقارتی که مصطفی برای ضبط مصاحبهها در اختیارم قرار داده است ندارم. نتیجهی یکی از این اعتمادهای بیجا نتایج زیانباری برایم رقم زد.

فصل مشترکی از روایت شهید اسماعیل بین من و حاجی اعلمی پیدا شده است. انگار هر دو به یک چیز فکر می کنیم. به خانهای که هویتی مستقل از یک خانهی ساخته شده از خشت و گل و چوب دارد. به خانهای که گرمایش را از رابطهی بین آدمهای ساکن در آن خانه کسب می کند. خانهای در محلهی میرزاعلیاکبر.

۷- سرنوشت رقم می خورد

وهاب آنسوی جدول خیابان ایستاده بود و داشت به رانندهی وانت مزدا فرمان میداد و هدایتش می کرد. راننده سعی داشت ماشین را در جهت عکس روی پل باریک کنار خیابان بیاورد. امیربهزاد روی بار مزدا جست و خیز می کرد. برق شادی در چشمهای کودکانهاش هویدا بود. احد و اسماعیل هم در خوشحالی دست کمی از بهزاد نداشتند. آستینها را بالا زده بودند و کنار جدول خیابان انتظار توقف کامل وانت را می کشیدند تا به وقتش پیش بیایند و پایههای فولادی دو دستگاه سنگینی را که داخل بار ماشین بود در دست بگیرند و به داخل کارگاه کابینتسازی حمل کنند.

دو سال کار طاقتفرسا و بیوقفه در کارگاه کابینتسازی برادران اعلمی و در کنارش صرفهجویی در خرج و مخارج و تحمل یک دوره ریاضت اقتصادی بالاخره نتیجه داد و آنها صاحب دو دستگاه بزرگ و اساسی در کار خم و برش ورقها و لولههای فلزی شدند. رؤیای دست یافتن به این دو دستگاه در تمام طول این دو سال ذهن برادران اعلمی را به خود مشغول کرده بود. دو سال تمام دست به عصا راه رفته بودند، از سر و ته مخارج و

هزینه ها زده بودند، دست به موجودی دخل روزانه و ماهانه نزده بودند و جز کمک به خرج و مخارج منزل، پولی از درآمد کارگاه را خرج نکرده بودند تا بالاخره توانسته بودند پیش قسط خرید این دو دستگاه را فراهم کنند. دستگاهها نو نبود. با اینحال گره از کار کارگاه کابینتسازی اعلمیها را میگشود. با نصب این دو دستگاه سنگین و فولادی داخل کارگاه تولیدی دیگر نیازی نبود برای برش ورقهای آهنی دائم به همصنفیهایشان در گوشه و کنار شهر اردبیل رو بیندازند و کلی مخارج اضافه به هزینههای کارگاه بیفزایند. در این میان دلیل خوشحالی بهزاد موجهتر از دیگران بود. با نصب دستگاه برش او دیگر مجبور نبود هر روز صبح بستههای پنجاهتایی ورقهای آهنی را بار وانتهای کرایهای بکند و خیابانها را یکی پس از دیگری برای یافتن کارگاهی که دستگاه گیوتین داشته باشد و حاضر شود در قبال دریافت هزینه، کارِ برش ورقهای برادران اعلمی را انجام دهد، پشت سر بگذارد. گذشته از این دیگر نیازی نمیدید تاوان اشتباهات اندازهگیری کارگران سربههوای کارگاههای دیگر را هنگام برش ورقها به وهاب و اسماعیل پس بدهد. با ورود دستگاه برش وهاب میتوانست خود اندازهها را روی ورقها علامت بزند و خود تیغ برش دستگاه را روی علامتهایی که زده است تنظیم نماید و بلافاصله تیغهی برش را فرود بیاورد.

اسماعیل از قبل خوش را برای حمل دستگاه سنگین گیوتین آماده کرده بود. یک تنه یک بر دستگاه سنگین برش را در دست گرفت و به کسی اجازه نداد کنارش قرار بگیرد. وهاب و احد روی بار وانت پریدند و هر کدام دست به یکی از پایههای دستگاه برش بردند و زور زدند. دستگاه سنگینتر از آن بود که فکرش را می کردند. وهاب داد زد:

اسماعیل مخالفت کرد.

جوان وزنه بردار زیر فشاری که پایههای دستگاه به شانههایش وارد می کرد خم شده بود و چین به صورتش انداخته بود. فشار خردکننده بود و ویرانگر. اسماعیل مقاومت می کرد.

بهزاد مستأصل مانده بود. سه برادر با گامهای کوتاه و لرزان در حال حمل دستگاه بزرگ و سنگین به داخل کارگاه بودند. وهاب نگران بود. احد نفسهای چاق و پخته می کشید. بهزاد پشت سر اسماعیل و رو به کارگاه نقش راهنما را بر عهده داشت. هر چه خرد و ریز سر راه بود به سرعت جمع می کرد و گوشهای میریخت و راه را برای عبور دستگاه هموار می کرد. برادرها گوشهی کارگاه را از قبل برای نصب دستگاه گیوتین آماده کرده بودند. اسماعیل به محض رسیدن به محل نصب، صبر کرد تا دو برادر دیگر چرخ کوتاهی بزنند و در راستای محل نصب قرار بگیرند. سر و سینهاش از لبهی بالایی دستگاه نمایان بود و ظاهرش در آن حالتِ زورزدن درست شبیه وقتی بود که برای بلند کردن وزنه ی ۱۱۴ کیلوگرمی و روی سینه آوردنش از جان مایه میگذاشت. وهاب مثل همیشه نقش رهبری عملیات را بر عهده داشت. داد زد:

هر سه برادر با یک حرکت هماهنگ زانوها را خم کردند و دستگاه را آرام روی زمین گذاشتند. صدای فریادشان موقع خم شدن، در فضای کارگاه پیچید. کسی در آن بحبوحهی حمل دستگاه به داخل کارگاه و در آن هرای خم و راست شدن زیر بار سنگینی که روی دست گرفته بوند، متوجه حضور حاج قدرتالله اعلمی نشده بود. بهزاد با دیدن پدر شوق و شعفی دوچندان پیدا کرد. داد زد:

نگاهش به جعبهی شیرینی بود که در دستهای حاج قدرت جاخوش کرده بود. به سمتش دوید. سه برادر دیگر هم نفسی چاق کردند و به طرف پدر رفتند. حاجی لبخند روی لب داشت. با نگاهی پر از وسواس و دقت داشت دستگاه سنگین برش را ورانداز می کرد. گامی به سمت دستگاه برداشت و به لبهی ساییدهشدهاش دست کشید.

وهاب نفس عمیقی کشید.

اسماعیل گفت:

حاج قدرت جعبهی شیرینی را به دستهای بیتاب بهزاد سپرد. آرام گفت:

احد گفت:

بهزاد شیرینیها را دو تا دوتا توی دهان میگذاشت و میبلعید. با دهان پر گفت:

اسماعیل به سمتش رفت. جعبه شیرینی را به زور از میان دستانش بیرون کشید. گفت:

بهزاد عصبانی شد. داد زد:

پدر به سمت بهزاد رفت. بهزاد دهان پرش را داشت میجنباند.

به اسماعیل رو کرد.

اسماعیل خندید. بلند بلند هم خندید.

حاج قدرت گشتی توی کارگاه کابینتسازی زد. نگاهش به ابزار کاری بود که گوشه و کنار کارگاه به چشم میخورد. انبرهای خمکن دستی، قیچیهای برش دستی، چکشها و انبرهای پرس دستی از جنس فولاد به همراه شیلنگهای دستگاه جوش و کارپیت دور و بر کابینتها و کمدهای در حال ساخت، همه و همه نشان از ارادههای خستگیناپذیری داشت که، با جایگزین کردن زور بازو به جای قدرت الکترومکانیک دستگاههای ثقیل و خودکار، هنگام شکل دادن ورقهای آهنی و خم کردن و فشرده ساختنشان، خلاءِ نبود این گونه دستگاهها را در مدت این سه سال جبران کرده بود. حاجی اعلمی طی همین سرزدنهای گاه به گاهش به کارگاه با خیلی از ابزار و وسایل داخل کارگاه آشنا شده بود و به طور شفاهی طرز کار با آنها را آموخته بود. او خوب میدانست که برای خم کردن لولهای که در قالب دستگاه خمکن دستی قرار میگیرد، چه انرژی سرشاری باید صرف شود و بهتر از آن، میدانست که برای بریدن ورقهای آهنی با عرض دومتر آن هم با قیچی دستی، چه فشاری بر بازوها و مچ دست وارد میآید.

وسط کارگاه ایستاده بود و با حسرت به دیوار دودگرفتهی کارگاه نگاه می کرد. اسماعیل چهارپایه به دست به او نزدیک شد. دست روی شانهاش گذاشت. آرام گفت:

پدر نگاهش کرد؛ او را و چهارپایهی چوبی که کنار دستش روی زمین گذاشته بود. آه کشید. گفت:

اسماعیل آرام گفت:

حاجی قدرت به پسرها رو کرد.

حق با او بود. روزگار بر وفق مراد حاجقدرتالله اعملی میچرخید. خیلی وقت هم بود که بر وفق مرادش میچرخید. این همان اتفاق بزرگی بود که در کمتر از سه سال در زندگی این خانواده افتاده بود. خانوادهی اعلمی با ترفندهایی که پدر به کار برده بود خیلی زود بحران را پشت سر گذاشته بود و امواج طوفانی تنگنای اقتصادی آرام گرفته بود. حاجقدرت طی یک عمل ریسکی سهامش را در بورس فروخته بود و وجه آن را سرمایهای ساخته بود برای ساخت و ساز مسکن. ابتدا با خرید ساختمانهای کهنه و فرسوده شروع کرده بود. ظرف دو سه ماه دستی به سر و روی ساختمان می کشید و نونوارش می کرد و با قیمت خوب و البته کمی پایینتر از قیمت بازار مسکن به خریداران عرضه می کرد. بازار ساخت و ساز و خرید و فروش ملک از قدیمالایام در شهر اردبیل رونقی چشمگیر داشت و فارغ از اتفاقات ریز و درشتی که در حوزهی اقتصاد مملکتی رخ میداد، راه خودش را در جهت ترقی و توسعه میپیمود. حاجقدرت از اوان جوانی علاقهی وافری به تولید و عرضهی املاک مسکونی داشت. هفده سال کار مداوم و سخت در ادارات مرکزی بانک صادرات هر گونه فرصت عملی کردن رؤیای دوران جوانی را از او گرفت. اینک فراغت ناخواسته از شغل دولتی این موقعیت مناسب را برای او فراهم ساخته بود. زمان گذشته بود. حاجقدرت توان خرید زمینهایی را در قطعات کوچک پیدا کرده بود. زمین میخرید و آن را با روشهای مهندسی که به تازگی در شهر رواج پیدا کرده بود میساخت و به فروش میرساند. به ساختمانهای در حال ساخت در گوشه و کنار شهر سرمیزد و به نحوهی کار مهندسان ساختمان خیره می شد و تا سر از کارشان درنمیآورد محل را ترک نمی کرد. چند وقتی بود که پی ساختمان را به جای شفتهی آهکی از بتن مسلح میساختند. آجر قزاقی و گری جای خشت خام را در ساخت دیوارهای باربر پر کرده بود. تیرهای چوبی سقف خانهها جایشان را به تیرآهن و تاقضربی داده بود. حاجقدرت همهی اینهارا میدید و روشها را میآموخت و در

ساخت خانه های مسکونی که خود عهده دارش بود به کار میبست. مشتریان ملک حاجی را می شناختند و به وسواسی که در مراحل تولید منازل مسکونی به خرج میداد واقف بودند و به همین خاطر هرگز پیش نیامده بود که متاع قابل عرضهاش روی زمین بماند و خاک بخورد.

اسماعیل مفهوم جملاتی را که پدر به زبان میآورد درک می کرد.

غمی پنهانی در عمق نگاه پدر جاخوش کرده بود. لحن کلامش حالا که به گذشته رجوع می کرد غمانگیز بود. وقتش رسیده بود که باور کند بحران بیآنکه تأثیر دائمیاش را بر زندگی خانوادهی اعلمی بگذارد از آنها گذر نکرده بود. دلش نمیخواست پسرانش را در کسوت کار و کارگری نظاره کند. اسماعیل این را خوب میدانست. با خلق و خوی پدر آشنا بود و از این رو خواست فضا را قدری تلطیف کند.

به سه برادری که مشغول ور رفتن با دستگاه سنگین برش بودند رو کرد.

پدر راضی نبود. حرفهای اسماعیل مرهمی نبود که زخم حاجقدرت را التیام بخشد. آینده در پیش چشمهایش تیره و تار بود. دستهایش را روی شانههای فربه اسماعیل گذاشت. راست در چشمهایش نگاه کرد و گفت:

برای خودت زندگی می کنی. پس برگرد. برگرد سر درس و مشقت. ازت میخوام این یک سال باقیمونده رو بچسبی به درس و مدرسهت.

اسماعیل گفت:

حاجقدرت عصبانی شد. داد زد:

اسماعیل سر خم کرده بود. یارای چشم دوختن به صورت برافروختهی پدر را نداشت. سکوت پیشه کرد. وهاب و احد هم اینک به سر و صدایی که از اینسوی کارگاه بلند شده بود دست از کار کشیده بودند و انتظار ختم غائله را می کشیدند. پدر دست بردار نبود.

به وهاب رو کرد که بزرگتر پسرانش بود. داد زد:

نماند که اظهار نظر کسی را بشنود. همه خاموش بودند و در سکوت رفتن پدر را از کارگاه کابینتسازی برادران اعلمی تماشا کردند.

شاگرد وانت داد زد: