مشخصات کتاب

سرشناسه : خدامیان آرانی، مهدی، ۱۳۵۳ -

Khuddamiyan Arani, Mehdi

عنوان و نام پدیدآور : پنجره سوم [کتاب] : در جستجوی معنویت/ مهدی خدامیان آرانی.

مشخصات نشر : قم : بهار دل ها، ۱۳۹۶.

مشخصات ظاهری : ۱۳3 ص.؛ ۱۴/۵×۲۱/۵ س م.

شابک : ۵۰۰۰۰ ریال: 978-600-8449-87-4

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

عنوان دیگر : در جستجوی معنویت.

موضوع : معنویت -- مطالب گونه گون

موضوع : Spirituality -- Miscellanea.

موضوع : معنویت -- اسلام

موضوع : Spirituality -- Islam

موضوع : دنیا دوستی

موضوع : *Wordly-mindedness

رده بندی کنگره : BP۲۵۰/۵۵/خ۴پ۹ ۱۳۹۶

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۶۳

اشاره

پنجره سوم : در جستجوی معنویت

مهدی خدامیان آرانی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ

شما در حال خواندن کتاب «پنجره سوم» هستید; حتماً دوست دارید بدانید هدف من در کتاب هایی که با نام «پنجره» منتشر می کنم، چیست. وقتی جوان بودم، دوست داشتم با اندیشه هایی آشنا بشوم که مرا به سوی معنویّت سوق دهد. بهار جوانی گذشت، اکنون نزدیک چهل سال دارم، تجربه ها کسب کردم. من خلاصه آنچه را که سال ها در کتاب های مختلف خواندم در این کتب می نویسم.

من سخنانی را در این جا بیان می کنم که آرزو داشتم در جوانی بدانم!

جا دارد نهایت احترام خود را تقدیم همه استادانی کنم که از اندیشه های آنان، بهره زیادی برده ام. کتاب خود را به همه آنان تقدیم می کنم.

از خدا می خواهم به من توفیق دهد تا با نوشتن جلدهای دیگر، بتوانم این مسیر را ادامه دهم. امیدوارم این کتاب، چند قدم شما را به آسمان نزدیک تر کند.

مهدی خُدّامیان

خرداد 1394 شمسی

1

دنیا مرا فریب می دهد و من در جستجوی جلوه های دلفریب آن هستم، وقتی به آن ها می رسم، خیال می کنم به اوج آرامش رسیده ام; امّا پس از مدّتی از همه آنها دلزده می شوم.

روح من با دنیا قرار پیدا نمی کند، تو روح مرا از ملکوت خودت آفریدی، چیزی که از ملکوت باشد با این دنیا نمی تواند آرامش یابد.

کودکی که در دامن دایه بزرگ شود، مادر خود را فراموش می کند، من همانند آن کودکم که دایه طبیعت مرا در آغوش گرفت و من با آن آرمیدم، به همین دلیل، ملکوت را فراموش کردم و بال نگشودم و پرواز را از یاد بردم.

من عشق به دنیا را از این دایه به ارث برده ام، باید به اصل خویش برگردم، باید عشق به ملکوت را در خود زنده کنم.

---

در این جا از چهارپایان و کبوتران و پرستوها سخن می گویم تا همّت هریک

برایم مشخّص شود:

چهارپایانی در علفزاری به چرا مشغول اند، آنها فقط به آن علفزار فکر می کنند و خیال جای دیگر هم ندارند. همّت آنان، شکم آنان است، عدّه ای از انسان ها هم چنین هستند، قرآن در وصف کافران می گوید: «کافران در این دنیا از لذّت های زودگذر آن بهره می برند و همچون چهارپایان به خوردن و خوابیدن مشغول می شوند.»

کبوتران می توانند از آشیانه خود پرواز کنند و در آسمان اوج بگیرند. کبوتر دل در آشیانه خود دارد و برای مشتی دانه خود را اسیر زمین می کند. عدّه ای همانند کبوتران هستند، هم دنیا را می خواهند و هم آخرت را، اندیشه پروازشان در محدوده خودشان است، عشق به دنیا در وجودشان ریشه دوانده است، حرص آنان پایانی ندارد، گرفتار جلوه های دنیا شده اند و سهم کمی برای معنویّت قرار داده اند، به معنویّت هم علاقه دارند; امّا دنیا در چشم آنان بزرگ جلوه کرده است و بیشتر به دنیا فکر می کنند.

پرستوها در دل آسمان پرواز می کنند و هرگز در زمین، آرام نمی گیرند، طعمه از آسمان برمی گیرند و با پاییز و سرما هم کاری ندارند، زمین و زیبایی های آن را زیر بال خود می گیرند و از آن می گذرند و به آن وابسته نمی شوند، با بی کران ها آشنا شده اند و هرگز با خاک مأنوس نمی شوند.

من باید همچون پرستوها باشم، درست است که تنم در این دنیای خاکی است، روح من باید در اوج آسمان ها باشد. از تنگی این دنیا، گریزان باشم و با گرمی عشق به خدا انس بگیرم، در جستجوی رضایت خدا، آرام نگیرم و فکر آن باشم که در آن جا قرار گیرم که جان آرام می گیرد که جز در سر کوی دوست، آرامشی نخواهم یافت.

من میل پرواز دارم، این زندگی در این دنیای خاکی است که مرا مشغول طبیعت می کند، من باید سر در هوای ملکوت داشته باشم، پرنده ای که بال خود را نگشاید و پرواز نکند، پرواز را فراموش می کند، اگر دل من هم اسیر جلوه های دنیا شود، شوق خانه دوست را فراموش می کند و ملکوت را از یاد می برد.

تا فرصت دارم باید آهنگ آسمان کنم; چرا که مرا پر داده اند تا پرواز کنم، وقتی آسمان و دریا زیر بال و پر من است، اسیر خاک شدنم، برای چیست؟

2

تشنگی مرا چه چیزی سیراب می کند؟ از روزی که خود را شناختم به دنبال آرزوهایم بوده ام، جلوه های دنیا مرا فریفت و من در جستجوی آن ها دویدم; امّا وقتی از آن آرزوها کام گرفتم، جلوه آن فرونشست و دلبری آن ها نابود گشت. هر روز به دنبال چیزی گشتم و تشنگی من تمام نشد و هنوز هم سرگردان هستم.

راست گفته اند که وقتی به آرزو برسی، دیگر مرگ آن آرزو را تجربه می کنی، اگر همه دنیا آرزویم باشد، وقتی به آن برسم، می بینم که جلوه ای برایم ندارد.

ویژگی دنیا این است که وقتی به آن برسم از آن سیر می شوم و به دنبال چیز دیگری می گردم، آن وقت است که می فهمم تکاپوهای من، بیهوده بوده اند و جان من هنوز تشنه آرزوی دیگری است. براستی آن آرزو چیست و کجاست؟

عمر من چگونه سپری شد، یک روز را فدای آن کردم که دل به این و آن ببندم، روز دیگر هم برای دل کندن از این و آن گذاشتم.

---

می دانم مرگ در انتظار من است; امّا آرزوی جاودانگی به دل دارم، جان من از دیار جاودانگی است و برای همین است که چنین آرزو می کند. روح من از این خاک نیست، خدا روح انسان را آفرید و وقتی جسم او آفریده شد، آن روح را در جسم او دمید.

این راز بی قراری انسان است، انسان هرگز با دنیا آرام نمی شود; چراکه روح او از این دنیا نیست، روح او از ملکوت است.

کاش من باور می کردم که مرغ باغ ملکوت هستم و از این دنیای خاکی نیستم و چند روزی مرا در اینجا در قفس کرده اند، این جسم من، قفس روح من است، آن وقت که از این قفس آزاد گردم، همای سعادت را در آغوش می کشم، من که از اصل خویش دور مانده ام، آن وقت روزگار وصل خویش را باز می جویم و به جاودانگی می رسم.

خیلی ها را می بینم که در جستجوی ثروت هستند، شب و روز می دوند تا ثروت بیشتر جمع کنند، باید از آنان بپرسم: چرا و چقدر ثروت می خواهید؟ آنان در جواب این سؤال از ثروتی که دوست دارند به آن برسند، پرده برمی دارند; امّا می دانم وقتی به آن مقدار ثروت هم برسند، باز احساس کمبود می کنند. آنان که در جستجوی قدرت و ریاست و شهرت هستند، این گونه اند، به هر رتبه ای که برسند، باز احساس کمبود در وجودشان شعله می کشد.

باید قدری فکر کنم، این روح خسته آدمی، تشنه چیست؟ گمشده او چیست؟ آرامش در کجاست؟

---

فقط با یاد خدا دل ها آرام می گیرد. ⁽¹⁾

هرکس خدا را از یاد ببرد، در عمق وجودش، احساس تنهایی و اندوه خواهد کرد. او به هر چیز پناه می برد، امّا خودش می داند تنهاست و هیچ چیز نمی تواند به او برای همیشه پناه بدهد، هرچه در این دنیا است، فانی و نابود می شود.

فقط خداست که نابود نمی شود و همیشگی است، کسی که به یاد خدا باشد، مضطرب نمی شود و دل او آرام است; زیرا یاد خدا آرام بخش دل هاست.

---

وقتی یاد خدا این قدر آرامش می دهد، پس خود او، چه آرامشی به دل می بخشد؟! وقتی او از من راضی باشد و مرا مهمان مهربانی های خود کند، چگونه خواهد بود؟

من عمر خود را صرف چه می کنم؟ در جستجوی چه می روم؟ هرچه در دنیا بیشتر جستجو کنم، کمتر می یابم. غیر خدا، جز سراب نیست، چه کسی دیده است که سراب، تشنگی را فرونشاند و آرامش دهد؟

3

یک بار کودک که بودم از خانه بیرون آمدم و راه خانه را گم کردم، در محله خودمان بودم، کسی آمد و دستم را گرفت و به خانه برد، در آن روز من در محله خود گم شده بودم.

اگر کودکی را به شهر یا کشور یا قاره دیگر ببرند، او چگونه می خواهد به خانه باز گردد؟ او هزاران کیلومتر از خانه اش دور افتاده است. کسی که همه عمر در طلب دنیا بوده، لحظه مرگ می فهمد که راه را گم کرده بوده است، او آن لحظه می فهمد که یک عمر راه را اشتباه می رفته و خیال کرده است این دنیا به کارش می آید، حال آنکه دنیا به هیچ کس وفا نکرده است.

کسانی که به خدا کفر میورزند، مانند کسی هستند که خاکستر زیادی را جمع کند و دلش را به آن خوش کند، ناگهان توفانی فرامی رسد، همه آن خاکستر به باد فنا

می رود و هیچ اثری از آن نمی ماند و این همان گمراهی شدید است. ⁽¹⁾

کسی که شیفته دنیا است، همانند تشنه ای است که ماه ها بلکه عمری در تکاپوی آب بوده; امّا همه این مدّت، سراب را آب پنداشته و در ساعت آخر عمر خود، دست خود را به سوی سراب دراز می کند; امّا جز خاک نمی یابد، تشنگی امانش را بریده است، راه بازگشت هم ندارد.

---

کودک که بودم، بازی مرا فریفت، بزرگ تر که شدم درس و سپس کسب درآمد و تشکیل خانواده مرا مشغول کرد; با آمدن فرزندان، دل مشغولی من زیادتر شد، به فکر همه چیز بودم و همه در قلب من حاضر بودند; امّا حضور خدا کم رنگ تر از همه بود، می دانم مرگ که فرارسد، همه مرا تنها می گذارند، اندوخته عمرم از دستم می رود، آن وقت است که به فکر فرو می روم که چرا برای آخرتم توشه برنگرفتم.

خوشا به حال کسانی که زندگی دنیا آنان را از یاد خدا غافل نکرد و برای فردایی که در پیش دارند توشه تقوا برداشتند و به سلامت از این دنیا گذشتند و به رستگاری رسیدند.

---

اگر تشنه باشم و کسی جرعه آبی به دستم بدهد، از او تشکّر می کنم و محبّت او را از یاد نمی برم. من که یک جرعه آب را که به دستم می دهند به خاطر می سپارم و در اندیشه جبران آن محبّت برمی آیم، چرا از خدایی که این همه نعمت به من داده است تشکّر نمی کنم؟

مگر کسی غیر از او مرا آفریده است؟ چه کسی محبّت مرا در قلب پدر و مادرم قرار داد؟ چه کسی روزی مرا می دهد و مرا از بلاها حفظ می کند؟ چرا قدری فکر نمی کنم؟ اگر در وادی معرفت گام بردارم و در نعمت های بی شمارش، اندیشه کنم، در مقابل او سر از سجده برنمی دارم; او خدایی است که نه شایسته سپاس، بلکه شایسته عشق است.

هرکس با او آشنا شد، دنیا و آخرت را فدای راهش نمود و از عشق او، سرمست گردید. اگر عشق او در دل آید، دیگر از درد و غم، اثری نمی ماند.

4

خدا جهان را با این همه عظمت آفریده است، آیا علم بشر می تواند این عظمت را درک کند؟ دوست دارم قدری درباره خورشید، ستارگان و کهکشان ها سخن بگویم:

خورشید، در مرکز منظومه شمسی است و آنها در کهکشان راه شیری قرار دارند. خورشید در هر ثانیه 225 کیلومتر در ثانیه به دور مرکز کهکشان راه شیری می چرخد.

در کهکشان راه شیری بیش از یکصد میلیارد ستاره وجود دارد. کهکشان راه شیری با همه ستارگان در مدار خود در حال حرکت است و هر ثانیه سیصد کیلومتر در مدار خود طی می کند.

در یک تصویر که با تلسکوپ فضایی «هابل» گرفته شده، تقریباً ده هزار کهکشان دیده می شود، علم بشر هنوز توانایی کشف آمار دقیق کهکشان ها را ندارد. هزاران هزار کهکشان در جهان وجود دارد.

دورترین کهکشانی که تاکنون کشف شده، کهکشان «تار عنکبوت» نام دارد; این کهکشان ده میلیارد سال نوری از زمین فاصله دارد و با سرعت هزار کیلومتر در ثانیه در حال حرکت است.

سرعت نور چقدر است؟

نور می تواند در یک ثانیه هفت بار زمین را از روی خط استوا دور بزند. این نور وقتی از ستارگان این کهکشان جدا می شود، ده میلیارد سال طول می کشد تا به زمین برسد.

امشب آن ستارگان در چه وضعی هستند؟ آیا کم نور شده اند؟ آیا پرنور شده اند؟ هیچ کس جز خدا نمی داند. باید ده میلیارد سال صبر کنم تا نورِ امشب آن ستارگان به من برسد.

---

خدا وقتی این جهان با عظمت را آفرید به خود آفرین نگفت; امّا وقتی انسان را آفرید به خود آفرین گفت. ⁽¹⁾

چه رازی در آفرینش انسان بود که خدا این گونه بر خود آفرین گفت؟ معلوم می شود که عظمت انسان برتر و بالاتر از جهان هستی است.

وای به حال من که خود را ارزان فروختم! عمر خویش را دادم و دنیای فانی را خریدم، دنیایی که نمی توانم با خود به قبر ببرم، هیچ کس از مال دنیا، بیش از یک کفن با خود نبرده است.

---

جهان با این عظمت، سفره ای است که خدا برای پذیرایی انسان آفریده است. ابر

و ماه و خورشید، همه در کارند تا انسان بتواند در این جهان زندگی کند و به کمال برسد. خدا جهان را برای انسان آفرید و انسان را برای خودش. انسان از خاک آفریده شده و تا به اوج ملکوت رهسپار است، می تواند از فرشتگان هم برتر شود.

افسوس انسانی که می تواند به چنان مقامی برسد، به آشیانه تنگ دنیا، قانع می شود. او ارزش خویش را نمی داند و برای هرچیز تلاش می کند جز برای شناخت خودش.

وقتی خدا انسان را آفرید، به فرشتگان فرمان داد بر انسان سجده کنند، همه فرشتگان به سجده افتادند، تنها شیطان نافرمانی کرد، خدا به او گفت: «ای شیطان! چه چیز سبب شد بر آدم سجده نکنی؟ من او را با قدرت خویش آفریدم.» ⁽¹⁾

خدا که آسمان ها و زمین را آفرید، نگفت آنها را به دست قدرت خود آفریدم; امّا وقتی می خواست از آفرینش انسان سخن بگوید این گونه از قدرت خود نام برد، براستی درون انسان چه خبر است؟ ظرف وجود او چقدر وسعت دارد؟ دل او همچون قطره ای است که اگر شکافته شود به صد دریا می رسد.

چرا من خودم را کم می انگارم؟ خدا دنیا را برای من آفریده است و مرا برای قرب خودش، پس چرا عمر خود را صرف خاک بازی می کنم و به دنیایِ خاکی مشغول می شوم؟ وجودم، دریایی بی انتهاست، چرا در جستجوی قطره ام؟ وجودم سراسر هستی است، چرا برای نیستی به تکاپو افتاده ام؟

---

ارزش انسان به چیست؟ جسم من که از خاک و همچون جسم حیوانات است و

با مرگ، خاک می شود، فرشتگان بر حقیقت انسان سجده کردند; حقیقت انسان، همان روح اوست که از ملکوت سرچشمه می گیرد و با مرگ از بین نمی رود.

هرچه به چشم من می آید، مرا جذب خود می کند تا درباره آن جستجو کنم و آن را بشناسم، امّا از حقیقت خود خبری نمی گیرم، کمتر به روح و جان خویش می نگرم، کاش قدری چشم سر را می بستم و چشم درون را می گشودم و حقیقت خود را می دیدم، اگر چشم درون خود را به کار می بستم به آرامش می رسیدم حال آن که بیشتر با چشم سر می بینم که حاصلش چیزی جز پریشانی نیست، چشم می بیند و دل می خواهد.

5

بیشتر وقت ها در طلب دنیا هستم تا غذای بهتر و خانه زیباتر بیابم، سفره ام چرب تر باشد تا کامم را خوش نماید، ماشین و خانه ام بهتر باشد تا چشمم را خوش آید; ولی کام روح و جانم چه می شود؟ چرا از آن غافل شده ام؟ گویا خود را گم کرده ام و به فکر یافتنش نیستم.

قرآن می گوید: «مانند کسانی نباشید که خدا را فراموش کردند، پس خدا هم کاری کرد که آنان خودشان را فراموش کردند.» ⁽¹⁾

هرکس خدا را فراموش کند به «خودفراموشی» گرفتار می شود، در لذّت ها و شهوت ها غرق می شود و هدف از آفرینش خود را فراموش می کند و از رحمت خدا محروم می گردد.

روزی علی(علیه السلام) به یارانش فرمود: «در شگفتم از کسی که اگر چیزی را گم

کند آن را می طلبد، امّا خود را گم کرده است و در جستجوی آن نیست.» ⁽¹⁾

کمال من در این است که از دنیای خاکی به سوی ملکوت، نظر کنم و چشم دل به آنجا اندازم، مرگ در کمین است و فرصت محدود، چه بسا فردا من در قبر و زیر خاک ها آرمیده باشم، تا فرصت دارم باید چاره ای بیندیشم، چرا عمر خود را برای دنیای بیوفا صرف می کنم؟ باید برای آنچه خلق شده ام، تلاش کنم، اینجا آمده ام تا از معرفت، توشه ای برگیرم و قلب خویش از عشق به خدا، لبریز سازم.

---

باید از ابراهیم(علیه السلام) درس بگیرم و به چیزی که نابود می شود، دل نبندم، وقتی او کسانی را دید که ستاره و ماه و خورشید می پرستند بر سر آنان فریاد برآورد: من چیزی را که غروب می کند، دوست ندارم و از چیزهایی که شما آن را می پرستید، بیزارم.

من با تمام وجود به خدایی رو می کنم که آسمان ها و زمین را آفریده است، من در ایمان به خدای خویش، اخلاص دارم و از مشرکان نیستم و برای خدای خود شریکی برنگزیده ام. ⁽²⁾

این صدای ابراهیم(علیه السلام) است که در گوش تاریخ طنین انداخته است، این نغمه جاوید عشق و پرستش است، او بر سر همه انسان ها فریاد برمی آورد که درباره معشوق های خود، فکر کنند. هرکس معشوقی برگزیند که پایان داشته باشد، خود او هم پایان خواهد داشت.

خوشا به حال کسی که معشوقی دارد بی پایان! چنین کسی هرگز تمام نمی شود.

6

امانت چیزی است که یک روز به من می دهند و روز دیگر از من بازمی ستانند، نعمت هایی که خدا در این دنیا به من داده، امانت اوست، اشکال از من است که خیال می کنم این امانت ها از خودِ من است و مالک آن ها هستم.

خدا برای امتحان مرا به اینجا آورده و به من این نعمت ها را امانت داده است، امتحان هم برای گزینش است تا خوبان از بدان جدا شوند: «خدایی که مرگ و زندگی را آفرید تا بندگان خود را آزمایش کند که اعمال کدام یک از آنان بهتر است.» ⁽¹⁾

آری، این آزمایش برای این بود که انسان ها، خودشان را بهتر بشناسند وگرنه خدا به همه چیز آگاهی دارد و به امتحانِ بندگان نیاز ندارد.

حضرت علی(علیه السلام) فرمود: «دنیا بازاری است که عده ای در آن سود می کنند و

عده ای هم خسران!» ⁽¹⁾

در هر بازار با سرمایه برای تجارت می روند، بیشتر مردم از بازار دنیا با خسران بیرون می آیند، عدّه ای خود را می بازند، گروهی هم سرمایه را می بازند و وقت خود را به تماشای بازار می گذرانند و در پایان با دست خالی از بازار خارج می شوند.

شیطان در این بازار در کمین نشسته تا سرمایه مرا به تاراج ببرد و چون در کار خود موفّق شد، بر حال من می خندد. براستی چرا من دچار غفلت می شوم و از فرصتی که خدا به من داده است، بهره نمی برم، چرا فریب جلوه های این دنیا را می خورم و از سعادت، دور می شوم؟

---

این بازار دنیا است و سرمایه بزرگ من در آن، عقل است. آن کس که خدا به او عقل داد چه نداد؟ آن کس که خدا به او عقل نداد، چه داد؟ همه سعادت ها با عقل به دست می آید و بدبختی انسان هم از بی عقلی است.

این چه حکایتی است که انسان، کمبود هر نعمتی را درک می کند امّا کمبود عقل خود را نمی فهمد! یکی می گوید: «چشم من ضعیف شده است»، دیگری می گوید: «بدنم، ضعف دارد و دیگر توان کار کردن ندارم»، یکی می گوید: «ثروت من کم است»، دیگری می گوید: «خانه و کاشانه ندارم»، امّا تا به حال کسی را ندیده ام بگوید: «عقل من کم است». همه خود را عاقل ترین می دانند; ولی باز هم شیطان آنها را فریب می دهد. شیطان دنیا را برای آنان زیبا جلوه می دهد و آنان در جستجوی دنیا می دوند با آنکه می دانند دنیا، وفا ندارد.

عقل چیست؟ چقدر خوب است پاسخ این سؤال را از زبان علی(علیه السلام)

بشنوم:

«عقل همان است که خدا به وسیله آن پرستش می شود و بهشت به وسیله آن به دست می آید.» ⁽¹⁾

من با عقل می توانم خدا را بشناسم و به دستورات او عمل کنم و با این سرمایه، سعادت ابدی را از آن خود کنم.

---

سرمایه دیگرم در دنیا، عمر من است، همین دقیقه ها و ثانیه ها. سرمایه من هستند، فرصت من محدود است، دیر یا زود، عمر من به پایان می رسد. دنیا، مزرعه آخرت است، می ترسم که به جای کاشتن دانه، روزگار به غفلت طی کنم و با دست خالی، روانه قبر شوم.

باید لحظه مرگ خود را به خاطر آورم، لحظه ای که مرا به سوی قبر می برند تا مرا در اوج تنهایی رها کنند...

حکایت من، حکایت آن یخ فروشی است که به بازار آمد، آفتاب بالا آمد و یخ ها کم کم ذوب می شدند، او فریاد برآورد: «به من رحم کنید که سرمایه ام آب می شود!».

چرا من سرمایه ام را بر باد می دهم؟ کسی که تلاشی نکرده است، توشه ای ندارد، کسی که نکاشته است خوشه ای ندارد. آیا می خواهم با دست خالی، روانه سفر شوم؟

7

خدا نور فطرت را در وجود انسان قرار داد و استعداد درک حقیقت توحید و یکتاپرستی را به او عنایت کرد. همه انسان ها دارای روح توحید هستند، فطرت آنان بیدار است و با آن می توانند خدا را بشناسند و به سوی او رهنمون شوند.

شیطان هر لحظه انسان را وسوسه می کند و او را به راه گمراهی می کشاند; ولی آمادگی برای پذیرش توحید در قلب همه وجود دارد. خدا در همه انسان ها، حسّی درونی را به امانت گذاشته است که آن حس، آن ها را به سوی خدا فرامی خواند.

نور فطرت می تواند باعث رستگاری انسان ها شود; این نور، سرمایه ارزشمندی برای انسان است. براستی خدا چه زمانی، نور فطرت را درون انسان ها قرار داده است؟

---

خدا در سوره اعراف آیه 172 از زمانی سخن می گوید که از همه انسان ها پیمان گرفت و به آنان گفت: «آیا من پروردگار شما نیستم؟»

آنان گفتند: «آری! ما گواهی می دهیم که تو پروردگار ما هستی.»

(أَلَسْتُ بِرَبِّکُمْ، قَالُوا بَلَی).

این آیه از روز بزرگی سخن می گوید: «روز میثاق بزرگ»، «عالَم ذرّ». ⁽¹⁾

قبل از اینکه خدا انسان ها را خلق کند، آنان را به صورت ذرّه های کوچکی آفرید و با آنان سخن گفت، آنان خدا را شناختند. در آن روز، همه انسان ها خدا و پیامبران را شناختند و به آن اعتراف کردند. در آن روز، خدا خودش را به همه معرّفی کرد و از همه گواهی گرفت، در وجود آنان، حسّی درونی را به امانت گذاشت تا آن ها را به سوی یکتاپرستی رهنمون سازد.

چرا آن روز را به یاد نمی آورم؟

لحظه ای فکر می کنم، آیا روزهایی را که در رحم مادر بودم به یاد می آورم؟ از روز تولّد خود چه خاطره ای دارم؟ وقتی مادر مرا در آغوش گرفت و مرا شیر داد، اصلاً به یاد ندارم، آیا می توانم بگویم که مادرم با من نامهربان بود و به من شیر نداد؟

مادرم را می شناسم، او در اوج مهربانی است، او مرا در آغوش گرفت، اکنون من آن روزها را از یاد برده ام، همان گونه که عالم ذَرّ را به یاد ندارم; امّا نور فطرت را در

وجود خود احساس می کنم، این سرمایه خداست.

---

من نگران آن هستم که نکند آن عهد و پیمان را بشکنم!

مؤمنان کسانی هستند که در امانت خیانت نمی کنند و به عهد و پیمان خود وفا دارند و آن را فراموش نمی کنند. ⁽¹⁾

خوشا به حال کسانی که آن عهد و پیمان را فراموش نکردند، به عهد بندگی وفا کردند و خدا هم پاداشی بس بزرگ به آنان عطا می کند. آنان به دنیا دل نبستند و به آن ندا، لبّیک گفتند.

این ندا مرا به سوی خود خواند، نور فطرت در وجودم بود و مرا به سوی خدا فراخواند. در سکوت خود، این ندا را شنیدم، امّا چه بسا آن را به هیچ گرفتم و به وسوسه های شیطان گوش کردم!

---

انسان ها سه دسته اند: دسته اوّل کسانی هستند که همواره پیمان روز نخست را به یاد دارند و به مقام قرب رسیدند; آنان «پیشگامان» هستند، پیامبران و اولیای خدا از این گروه به شمار می روند که دیگران را هدایت می کنند.

دسته دوم کسانی هستند که آن عهد و پیمان را از یاد بردند; امّا وقتی قرآن و سخن پیامبر به گوششان رسید، حق را برگزیدند; آنان «اصحاب یمین» هستند;

همان «خوشبختان» که به رستگاری رسیدند. خدا آنان را غرق نعمت های بهشتی

می کند.

دسته سوم کسانی هستند که آن پیمان را از یاد بردند و به دنیا مشغول شدند و آن را بت خود قرار دادند و به قرآن ایمان نیاورند و سخن پیامبر را دروغ پنداشتند; آنان «اصحاب شِمال» هستند، همان «بدبختان» که در بازار دنیا، سود نکردند و سرمایه خود را به باد دادند و عذاب جهنّم در انتظارشان است.

از خدا می خواهم مرا در گروه خوشبختان قرار دهد تا آن پیمان بزرگ را به یاد داشته باشم که امید من به لطف اوست.

8

قلم را بالای این صفحه قرار می دهم تا نیم دایره ای بکشم، از بالای صفحه به سمت پایین صفحه می آیم و نیم دایره ای می کشم. قلم صد و هشتاد درجه به پایین آمده است.

اکنون اگر بخواهم دایره را کامل کنم باید قلم را به سمت بالا آورم و نیم دایره ای دیگر بکشم و به نقطه ای برسم که آغاز قلم آنجا بوده است، اکنون یک دایره کشیده ام، قلم 360 درجه حرکت کرده و به نقطه آغاز رسیده است. قلم از بالا «هبوط» کرد و سپس به سوی بالا، «عروج» نمود.

روح من در ملکوت بود، در بالاترین و بهترین جا. از آنجا هبوط کردم و به این پست ترین جا آمدم، اکنون باید تلاش کنم و راه عروج را در پیش گیرم، اگر به خدای یگانه ایمان آورم و عمل صالح انجام دهم، بار دیگر به نقطه آغاز برمی گردم، عروج من از خاک به بهشت است، بهشتی که ملکوت است و خدا آن را برای بندگان خویش، مهیّا کرده است.

---

اگر فقط دنیا، هدف باشد، آمدن برای چه، رفتن چرا؟ در برهوت دنیا، غرق شدن و سپس نابود شدن و از یاد رفتن، چقدر غمگین است.

«این آمدن و این رفتنم، از بهر چه بود؟»

این سرود غم بشر است; امّا قرآن فریاد برمی آورد: کافران در این دنیا خیال می کنند بیهوده آفریده شده اند و خدا از خلقت آنان هیچ هدفی نداشته است، آنان به روز قیامت ایمان ندارند; امّا این خیال باطلی است، خدا انسان و جهان را هدفمند آفرید و در آن بیهودگی و نابسامانی وجود ندارد. ⁽¹⁾

خدا هرگز کار بیهوده نمی کند. او این جهان را برای انسان آفرید و انسان را هم برای خود. انسان چند روزی در اینجا مهمان است، او آمده است تا کمال یابد و به ملکوت بازگردد.

چشم انسان در این دنیا از دیدن غیب محروم است، او نمی داند منزگاه معشوق کجاست; امّا آن قدر هست که صدایی به گوش می رسد، صدایی از عمق وجود انسان، از فطرت پاکش که او را به سوی خدا فرامی خواند.

9

در این دنیا چگونه می توانم خوش باشم، درحالی که صدای رفتن می آید، ضربان قلب من، صدای گام های رفتن است، من لحظه به لحظه به مرگ نزدیک تر می شوم، فرصت من محدود است، مرگ سرنوشت همه است. آیا من مرگ را باور دارم؟

یک روز به گورستان رفته بودم، با غسّالی سخن گفتم، او برایم سخنی عجیب گفت که مرا به فکر واداشت. او گفت: «بیش از ده سال است که هر روز، چندین مرده را غسل می دهم، عجیب این است که هنوز خودم باور نکرده ام می میرم!»

چند روزی به من فرصت داده اند، سرنوشت من را در اینجا رقم می زنند، بازار تجارت من اینجاست، مصالح باغ های بهشت هم در اینجا خریداری می شود

و هیزم های آتش جهنّم هم همین جا انباشته می شود.

من نباید دنیا را نکوهش کنم. دنیا بد نیست، دنیا هرگز کسی را نفریفته است، با چه چیزی می خواهد انسان را فریب دهد؟ مگر قبرستان ها در این دنیا نیستند؟ مگر بدن های زیبا در اینجا پوسیده نمی شوند؟ مگر هر روز بانگ مرگ به گوش نمی رسد؟ من چشم خود را بسته ام و حقیقت را نمی بینم، اشکال از من است. دنیا به کسی که بخواهد از او پند بگیرد، دروغ نمی گوید و فریبش نمی دهد.

---

دنیا، مزرعه آخرت است; کدام عاقل، مزرعه خویش را رها می کند؟ باید به دنیا توجّه کرد; امّا برای توشه اندوزی. باید اینجا بکاریم تا در سرای دیگر برداشت کنیم. اگر کسی مزرعه نداشته باشد، هرگز برداشتی نخواهد داشت. این سخن علی(علیه السلام) را به یاد می آورم: «دنیا برای کسی که به کار آخرت بپردازد، چه سرای نیکویی است!» ⁽¹⁾

آب دریا برای کسی که شنا کردن بلند نیست، خطرناک است; امّا همین آب دریاست که کشتی را به حرکت درمی آورد. دنیا برای کسی که می خواهد به سوی سعادت برود، راه است. خوشا به حال آن بنده ای که زمین دنیا را مسجد خویش ساخت، ساعات عمر خود را سرمایه تجارت آخرت نمود، در خلوت شب ها با خدا راز و نیاز گفت و با دیدن زیبایی های دنیا به حمد و ستایش خدا مشغول شد; چون

به آسمان نگاه کرد، عظمت آفرینش خدا را به یاد آورد و با دستی پر، آماده سفر شد.

---

آیا تلاش کردن و آباد کردن دنیا با کمال معنوی منافات دارد؟

این سخن پیامبر است: «عبادت هفتاد جزء دارد و برترین آن، کسب حلال است.» ⁽¹⁾

این سخن هم از امام صادق(علیه السلام) است: «کسی که برای مهیّا کردن مخارجِ خانواده خود تلاش کند، همانند رزمندگان است و خدا همان ثوابی را به او می دهد که به رزمندگان می دهد.» ⁽²⁾

یک روز جهاد در راه خدا بالاتر از چهل سال عبادت است. باید بدانم به اندازه هر روز که برای تأمین مخارج همسر و فرزندنم، کار می کنم به اندازه چهل سال عبادت به خدا نزدیک شده ام. ⁽³⁾

وقتی این سخنان را می خوانم، می فهمم که دنیا بد نیست، بد این است که دنیا هدف و همه چیز من بشود و حرص و طمع آن در تمام وجودم رخنه کند.

وقتی من دارم کار و تلاش می کنم تا پولی به دست آورم، کسی نمی داند من

دارم به خدا نزدیک می شوم یا به شیطان. فقط خودم این را به خوبی درک می کنم، کسی نمی داند در دل من چه می گذرد، چه چیزی مرا به کار کردن فراخوانده است؟

آیا قصد من اطاعت از فرمان خداست یا عشق به دنیا در وجودم شعله می کشد. اگر برای تأمین مخارج خانواده ام تلاش می کنم، پس خوشا به حالم که در حال عبادت هستم و برترین عبادت ها را انجام می دهم، اگر هم دنیا در دلم جای خدا را گرفته و فریفته دنیا شده ام و برای رسیدن به دنیای بیشتر، تلاش می کنم، پس وای بر من که شیفته چیزی شده ام که وفا ندارد!

10

خدا به حکمت خویش، بر چشم باطن انسان ها پرده افکنده است، آن ها نمی توانند تا زمانی که در دنیا هستند بهشت و نعمت های آن را ببینند، البته عدّه کمی در این دنیا، بهشت را دیده اند; برای مثال در شب عاشورا، امام حسین(علیه السلام)بهشت را به یاران باوفای خود نشان داد.

بیشتر انسان ها نمی دانند در بهشت چه خبر است، اگر یک لحظه حجاب از چشم آنان برداشته می شد، آنان نعمت های بهشت را می دیدند، در آن صورت هرگز به دنیا توجّه نمی کردند و دنیا در چشم آنان تیره و تار می شد و کار دنیا، خراب می شد.

هیچ کس نمی داند خدا چه پاداش های زیبایی برای مؤمنان آماده کرده است، پاداش هایی که مایه روشنی چشم آن ها می شود و اشک شوق از دیدگان آنان

جاری می کند. ⁽¹⁾

نهرهای آب از زیر درختان جاری است، میوه های بهشت همیشه هست، سایه درختان آن همیشگی است، برگ درختان در آنجا نمی ریزد، در بهشت هیچ کمبودی نیست، مؤمنان در سایه دلپذیر و نوازشگر درختان، روی تخت ها می نشینند و از نعمت های زیبای آنجا بهره می برند... . ⁽²⁾

---

دنیا، منزلگاه انسان است و حکمت خدا بر این است که دنیا نیز آباد باشد; به همین دلیل، پرده از چشم ها برنمی دارد تا دنیا ویران نشود، آبادی این دنیا در غفلت از آخرت است و آبادی آخرت در بیداری.

خدا اراده کرد هم دنیا آباد باشد و هم آخرت، برای همین انسان ها را به گونه ای آفرید که خودشان راه خود را انتخاب کنند، عدّه ای دنیا را برمی گزینند و برای آن می کوشند، خدا هم پاداش تلاش آنان را در این دنیا می دهد.

عدّه ای هم به فکر آخرت هستند و به دنیا به اندازه نیازشان اکتفا می کنند، آنان به فکر آبادانی آخرت خود هستند; به همین دلیل، مرگ را دوست دارند; زیرا می دانند آخرت برای آنان بهتر از دنیا است.

می گویند گروهی نزد ابوذر رفتند و به او گفتند: «ای ابوذر! چرا ما از مرگ

می ترسیم، امّا تو همواره مشتاق مرگ هستی؟»

ابوذر گفت: «دلیلش آشکار است; زیرا شما دنیای تان را آباد و آخرت خود را خراب کرده اید. هرکس بخواهد از جای آباد به جای خراب برود به هراس می افتد!» ⁽¹⁾

11

کودک که بودم برای سرگرمی با دوستانم، با مشتی آب و خاک، گِل درست می کردیم و آتشی می افروختیم و نانِ گلین می پختیم، دیگران هم سنگ ریزه ها را پول می انگاشتند و با آن سنگ ریزه ها، نان های گلی ما را می خریدند. این بازی ما بود و تا دم غروب ادامه پیدا می کرد. وقتی آفتاب غروب می کرد با دست ها و لباس های گل آلود بازی را تمام می کردیم و به خانه باز می گشتیم.

آنان که اهل معرفت هستند کارهای دنیا را همانند این گل بازی ها می دانند; چراکه آنان سخن قرآن را باور کرده اند:

«زندگی این دنیا، فقط بازیچه ای فریبنده است. بدانید! زندگی واقعی در سرای آخرت است، اگر انسان ها می دانستند که دنیا، خانه نابودی است، هرگز به آن دل

نمی بستند.» ⁽¹⁾

---

دنیا بازیچه است، مردمی همه سرمایه های وجودی خویش را صرف پندارها می کنند و پس از مدّتی، همه می میرند و زیر خاک پنهان می شوند و همه چیز به دست فراموشی سپرده می شود!

قرآن بر من نهیب می زند شاید از خواب بیدار شوم، اگر زن، فرزند و مال دنیا، بُت من شوند، ضرر کرده ام; زیرا به یک زندگیِ پست، دل خوش کرده ام! عشق به دنیا یعنی روی آوردن به یک زندگی پست و حقیرانه.

انسان ها اسیر جادوی شیطان می شوند، همه عشق آنان، این دنیای فانی می شود، همه وقت آنان صرف دنیا می گردد و شیطان هم کارشان را زیبا جلوه می دهد.

---

آیا به شما بگویم چه کسی در روز قیامت از همه زیانکارتر خواهد بود؟ ⁽²⁾

کسی که در این دنیا تلاش می کند; امّا راه را گم کرده است و به بیراهه می رود. او فکر می کند در راه درست است و کار خوبی انجام می دهد. او دل به دنیا بسته است و برای رسیدن به ثروت بیشتر تلاش می کند; امّا نمی داند دنیا به هیچ کس وفا نمی کند.

عجیب این است که او می پندارد کارش بسیار خوب و سودمند است و بر آن

افتخار می کند و از کار خود، سرمست است; ولی به زودی مرگ به سراغ او می آید و با دست خالی روانه قبر می شود. او به روز قیامت ایمان نداشت، همه کوشش هایش که در طلب دنیا بود، تباه شد و اکنون بدون توشه مانده است و راه

ابدیّت را در پیش دارد.

شخصی خانه و سرپناهی نداشت، تصمیم گرفت تا سرپناهی را برای خود و خانواده اش بنا کند، او زمینی را در جایی خرید و مشغول ساختن شد.

مدّت ها زحمت کشید تا خانه آماده شد، او خوشحال بود; ولی خوشحالی او با غمی بزرگ همراه شد، او فهمید که در زمین شخص دیگری، خانه ساخته و همه زحمت هایش هدر رفته است.

این حکایت کسی است که فقط به فکر نیازهای جسم خود است و فقط به این دنیای خاکی، عشق میورزد. او برای پست و مقام، خانه و ماشین و... تلاش می کند; امّا وقت مرگ که همه این ها از او گرفته می شود، می فهمد که عمری در زمین دیگران کار کرده است.

خوشا به حال کسی که از این دنیا، برای خود توشه ایمان و عمل صالح برگیرد! این توشه هرگز نابود نمی شود و گنجی پربها است که زندگی جاوید در بهشت را برای او به ارمغان می آورد.

12

هر مؤمنی که کار نیک انجام دهد، خدا به او زندگی خوش عطا می کند و در آخرت هم پاداشی نیک به او می دهد; پاداشی که خارج از حد و اندازه خواهد بود.

این وعده خداست که به مؤمن در این دنیا «زندگی خوش» بدهد. ⁽¹⁾

براستی این زندگی خوش چیست؟

آیا زندگی خوش این است که مؤمن به بلا و سختی ها گرفتار نشود و زندگی راحتی داشته باشد؟

مؤمنان زیادی را می شناسم که در فقر و سختی زندگی می کنند; اما به خدا ایمان دارند و عمل شایسته هم انجام می دهند، پس آن «زندگی خوش» چیست که خدا وعده داده است؟

باید از امام صادق(علیه السلام) این سؤال را بپرسم...

امام می فرماید: «خدا به مؤمنان قناعت عطا می کند.» ⁽¹⁾

زندگی خوش همان زندگی با قناعت است. مؤمن کارهای نیک زیادی انجام می دهد، خدا در این دنیا به او فقط یک پاداش می دهد و آن هم قناعت است.

زهد این نیست که انسان دنیا را نداشته باشد. زهد این است که دنیا، همه چیز انسان نشود و قناعت در دل منزل کند. مؤمن به قدر نیاز از دنیا بهره مند می شود، امّا دنیاطلب هیچ گاه سیر نمی شود و برای همین است که همواره فقر و نیاز را در دلش حس می کند،

این یک قانون است: «دنیاطلب در آرامش زندگی نمی کند; امّا کسی که قناعت پیشه کند به آرامش می رسد و با توکّل به خدا، زندگی خوشی دارد.»

---

وقت آن است که دو سخن از پیامبر را در اینجا بیان کنم:

سخن اوّل: خدا به دنیا چنین وحی کرد: «ای دنیا! هرکس مرا خدمت کرد تو در خدمت او باش و هرکس تو را خدمت کرد او را به زحمت انداز.» ⁽²⁾

سخن دوم: وقتی خدا دنیا را خلق نمود به دنیا فرمان داد تا از او اطاعت کند، دنیا هم فرمان خدا را پذیرفت. خدا به دنیا گفت: «ای دنیا! با کسی که در طلب تو است، مخالفت کن و با هرکس که با تو مخالفت می کند، موافقت نما»، دنیا هم این فرمان خدا

را پذیرفت و بر این عهد و پیمان، پایدار است. ⁽¹⁾

---

---

شخصی شب هنگام به مهمانی رفت، مجلس بزرگی بود، دوستان جمع بودند، ناگهان نابینا شد و فریاد برآورد: «چرا چراغ ها را خاموش کردید؟» او نمی دانست که همه جا روشن است و او نابینا شده است.

این حکایت کسی است که حقیقت دنیا را درک نمی کند، چشم دل او نابینا شده وگرنه بیوفایی دنیا همه جا را پر کرده است. مرگ در کمین است، هر روز عدّه ای طعمه مرگ می شوند و با دست خالی، دنیا را ترک می کنند.

بر لب آب، تشنه مردن عجب حکایتی است!

از جهنّم سخن ها شنیده ام، جایی تنگ و تاریک و وحشت زا، براستی دل دنیاطلبان از جهنّم، تاریک تر و ترسناک تر است.

من از بهشت و زیبایی های آن سخن ها شنیده ام، جایی را می شناسم که از بهشت زیبا و دلگشاتر است، آن هم دل کسی است که خدا او را مؤمن یافته و به او قناعت عطا کرده است.

13

خدا فطرت انسان را به گونه ای آفریده است که تمنّای زیبایی دارد. زیبایی برایم جذّاب است، چیزی که زشت است که دل مرا نمی رباید تا بخواهم از آن دل بکنم، زیبایی، دلرباست. خدا دنیا را زیبا آفریده است تا امتحان معنا داشته باشد.

اگر دنیا، جلوه های دلفریب نداشت که همه از آن می گذشتند. این حکمت خداست که دنیا را زیبا آفرید تا آشکار شود چه کسی زیبایی را انتخاب می کند و چه کسی زیباآفرین را. کسانی که از انس با زیباآفرین بهره می برند دیگر شیفته دنیا نمی شوند.

قرآن می گوید: «خدا آنچه را در روی زمین است مایه زینت آن قرار داد و دنیا را زیبا جلوه داد تا انسان ها را امتحان کند.» ⁽¹⁾

خدا به همه چیز آگاه است، او از بندگان امتحان می گیرد تا استعدادهای آنان

شکوفا شود.

---

وقتی مسافران به سفر می روند، خسته می شوند و نیاز به استراحت دارند، آنان میان راه در استراحتگاهی توقّف می کنند تا ساعتی بیارامند و خستگی سفر را از تن بیرون کنند. وقتی توان یافتند بار دیگر به راه می افتند و به سوی مقصد به پیش می روند. خدا این دنیا را همچون آسایشگاهی بر سر راه آخرت قرار داد تا رهروان راه کمال در آن دمی، بیاسایند.

کودکان هم در مدرسه «زنگ تفریح» دارند، وقتی ساعتی در کلاس درس نشستند، برای استراحت به حیاط مدرسه می روند و بازی و شادی می کنند تا برای درس بعد آماده باشند. بازی کردن کودک در آن زمان، بسیار خوب است; امّا اگر کودکی چنان سرگرم بازی شود که کلاس و درس را فراموش کند، خطا کرده است.

انسان برای کمال به دنیا نیاز دارد تا خستگی راه از تن بیرون کند، پیامبر فرمود: «ازدواج سنّت من است، هرکس از سنّت من دوری کند از من نیست.» ⁽¹⁾

قرآن، زندگی دنیا را بازیچه می داند، اگر کسی همّت و وقت خود را فقط صرف زیبایی های دنیا کند به خود ضرر زده است. او راه را گم کرده است، مسافری که وقتی به استراحتگاه می رسید دیگر سفر را از یاد می برد، ضرر کرده است، کودکی که در مدرسه فقط به بازی بپردازد از کمال بازمی ماند.

---

قرآن فریاد برمی آورد:

«وعده خدا که روز قیامت است، حق است، مبادا زندگی دنیا شما را فریب

دهد.» ⁽¹⁾

عشق به دنیا سبب می شود هدف اصلی خویش را فراموش کنم، باید به عاقبت خویش فکر کنم، به سکوت یک قبرستان در بامدادی خلوت پناه ببرم و به تماشا بنشینم.

کسانی که در دل خاک آرمیده اند، حقیقت را برایم می گویند. آنان در سخن خویش، راستگو هستند، در سکوت خود، فریادها دارند، اگر گوش دل من شنوا باشد، قصّه آنان را می شنوم، این گوشه ای از سخن آنان است: «توانایی ما به ناتوانی تبدیل شده است، زیبایی ها از بین رفته است، شوهران دل به دیگری بسته اند، زنان، شوهرِ دیگری برگزیده اند، ثروت ما تقسیم شده است، در خانه ما دیگران ساکن شدند، یاد ما به فراموشی سپرده شد، فخرفروشی ها بر باد رفت، آرزوها تباه شد... .»

اگر این سخن آنان را بشنوم به این باور می رسم که هرکس دل به دنیا می بندد یا کور است یا مست است یا دیوانه.