مشخصات کتاب

سرشناسه : طاهرزاده، اصغر، ۱۳۳۰ -

عنوان و نام پدیدآور : روزه دریچه ای به عالم معنا/ اصغر طاهرزاده؛ ویراستار گروه فرهنگی المیزان.

وضعیت ویراست : [ویراست ۲].

مشخصات نشر : اصفهان : لب المیزان ٬ ۱۳۹۳.

مشخصات ظاهری : ۷۶ ص.؛ ۱۷×۱۲س م.

شابک : ۱۵۰۰۰ ریال 9789649638904 :

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : ویراست قبلی کتاب حاضر با عنوان '' روزه دریچه ای به عالم معنی '' در سال ۱۳۸۴ منتشر شده است.

یادداشت : چاپ چهاردهم.

یادداشت : کتابنامه : ص. [ ۷۵ ] - ۷۶ ؛ همچنین به صورت زیرنویس.

عنوان دیگر : روزه دریچه ای به عالم معنی.

موضوع : روزه (اسلام)

موضوع : رمضان

رده بندی کنگره : BP۱۸۸/ط۱۸ر۹ ۱۳۹۳

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۳۵۴

شماره کتابشناسی ملی : ۳۴۵۶۲۸۲

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

روزه؛ دریچه ای به عالَم معنا

اصغر طاهرزاده

1387

فهرست مطالب

مقدمه. 7

معنی بستن و بازشدن شیطان.. 12

انتظار ما از روزه. 16

روزه دار شبیه خدا می شود. 17

برکات روزه. 19

روزه، گرسنگی یا بندگی؟. 21

تقویت تقوی.. 22

گرسنگی؛ پذیراییِ مقدّس خدا! 25

روزه؛ خزینة حکمت... 27

روزه؛ دریچة عبادت... 30

روزه؛ دریچة عبادت... 30

آزادی از وَهم.. 31

روزه؛ عامل نجات از وَهم.. 34

حداقلِ غذا، حداکثرِ قدرت... 38

جایگاه دعای سحر. 46

مقدمه

باسمه تعالی

بحث «روزه؛ دریچه ای به عالَم معنا» سخنرانی استاد طاهرزاده در جمع دانشجویان تربیت معلم است. این بحث به جهت نوع نگاهی که به روزه و ماه رمضان دارد مورد استقبال زیاد قرار گرفت، و لذا بر آن شدیم تا به صورتی که ملاحظه می فرمایید آن را در اختیار علاقمندانِ به این نوع بحث ها قرار دهیم.

خصوصیت این بحث در توجه کردن به روزه است در رابطه با نقشی که روزه در ابعاد باطنی و قلبی انسان ایفاء می کند.

سخنران سعی دارد دست روزه دار را بگیرد و به کمک نیّتِ نابی که در روزه داری اش اراده می کند، او را به لایه های باطنیِ روح و روان و قلبش سیر دهد و راه های ظریف خودشناسی را که انسانِ روزه دار می تواند طی کند، مقابل او قرار دهد.

می گوید: ای انسان! به اندازه ای که در روزه داری عزم بلند داشته باشی، روزه برای تو ثمره به همراه خواهد آورد و لذا سعی دارد آن

نوع از عزم های بلندی را که انسان روزه دار می تواند اراده کند، به او متذکر شود.

توجه به روایات و سخنان عرفا در مورد روزه موجب تقویت اراده در روزه داری می گردد، لذا با مطالعة روایات مورد بحث، انسان احساس می کند با روزه داری خود راه های گمشده اش را می تواند بیابد.

پیشنهاد ما این است که سعی شود هر سال قبل از ماه رمضان یک بار این بحث مرور شود تا عزیزان با شعف و شور بیشتری با روزة خود کنار بیایند و اُنس بگیرند.

گروه فرهنگی المیزان

بسم الله الرحمن الرحیم

«اَلسلام علیک یا عِیدَ اَوْلِیاءِ اللهِ»

سلام بر تو ای رمضان، ای عید دوستان خدا، ای ماه نور و طهارت.

با فرا رسیدن ماه مبارک رمضان، یعنی ماه میهمانی خاص خدا، وقت آن رسیده است که به نفسِ عادت کرده به خوردن بگوییم:

زین

غذاها اندک اندک باز بُر

کین

غذای خر بُوَد نی قوت حُر

تاغذای اصل

را قابل شوی

لقمه های

نور را آکل شوی

لب فروبندازطعام وازشراب

سوی خوان آسمانی کن شتاب

بهر

لقمه گشت لقمانی گرو

وقت لقمان است،

ای لقمه برو

ما می خواهیم با محبوب حقیقی خود دلدادگی کنیم ولی این لقمه ها ما را از او غافل می کنند، و در این حالت است که احساس غربت از محبوب در ما می میرد و اشک ما -که علامت دوری همراه با شوق است- خشک می شود. لذا گفت:

تو

چه دانی قدر آب دیدگان

عاشق نانی چونادیدگان

گر

تو این انبان زنان خالی کنی

پُر

زگوهرهای اِجْلالی کنی

پس اگر انسان طالب گوهرهای جلال حضرت حق است، باید انبان شکم را کمی از نان خالی کند.

تا

تو تاریک وملول و تیره ای

دان که بادیولعین هم شیره ای

این عدم نشاط در دینداری، ریشه در شکم پُر دارد که منشأ وسوسة شیطان می گردد.

طفلِ

جان از شیرِ شیطان بازکن

بعد

از آنَشْ با مَلَک اَنْباز کن

چنانچه پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند: معدة پُر، چراگاه شیطان است.

با امید به این که در این ماه مبارک رمضان، مرتع چرای شیطان را خشک کنیم واز تحریک های ظلمانی شیطان در جان خود، آزاد شویم، و محکم و جانانه در جهت کشف لقمه های نور و نورانیت قدم بزنیم. چند نکته ای در رابطه با روزه به عرض می رسانیم.

نکتة اول این که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در خطبة شعبانیه یعنی خطبه ای که جهت آمادگی ورود به ماه رمضان بیان فرمودند، مطالب و اسرار عجیبی را بیان کردند که توجه به سخنان حضرت در ماده شدن قلب برای بیشتر بهره بردن از ماه مبارک رمضان مؤثر است.

حضرت در ابتدای خطبه از فضائل ماه رمضان سخن گفتند، و بعد ما را متوجه وظایف و اعمال خاص این ماه می کنند و در انتها می فرمایند: «ای مردم در این ماه درهای بهشت باز است، از خداوند بخواهید آن را بر شما نبندد، و درهای آتش بسته است از پروردگارتان بخواهید آن را بر شما باز نگرداند، و شیاطین را بسته اند، از پروردگارتان تقاضا کنیدکه آنها را بر شما مسلّط نگرداند.»

«ایُّهَا النّاسُ اِنَّ اَبْوابَ الْجِنانِ فی هَذا الشَّهْرِ مُفَتَّحَةٌ، فَاسْألُوا رَبَّکُم اَنْ لا یُغَلِّقَها عَلَیْکُم، وَ ابْوابَ النِّیرانِ مُغَلَّقَةٌ، فَاسْألُوا رَبَّکُم اَنْ لا یُفَتِّحَها عَلَیْکُم، وَالشَّیاطِینَ مَغْلُولَةٌ فَاسْألُوا رَبَّکُمْ اَنْ لا یُسَلِّطَها عَلَیْکُم».⁽¹⁾

ملاحظه می فرمایید که همة درهای جهنم بسته است، بکوشید که عملاً این درها را به روی خود باز نکنید، و تمام درهای بهشت باز است بکوشید که این درها را بر خود نبندید، این راه را به رایگان از کف ندهید و برای یک سالِ خود ره توشه فراهم کنید.

معنی بستن و بازشدن شیطان

برای روشن شدن معنای این فرمایش پیامبر صلی الله علیه و آله که شیاطین را می بندند شما به حالات خودتان در روزهای اول ماه مبارک رمضان توجه کنید. در این روزها یک حال خاص و یک آمادگی قلبی خاص در خود احساس می کنید که نباید از این مطلب ساده بگذرید. این یک روحانیت قلبی است که به جهت آن، آمادة بندگی خداوند شده اید. اگر به حالات قلبتان دقت کنید این یک آماده شدن برای ارتباط با عالم غیب است تا لطف خداوند بر جانتان ریزش کند. حتی ممکن است خودتان ندانید که الآن قلبتان در چه حالی است، ولی ملاحظه می کنید که این روحانیت قلبی را پیامبر صلی الله علیه و آله به ما خبر داده اند! همیشه این حالت را ندارید و این به یک اعتبار به معنی باز شدن درهای بهشت است . و در این حال می بینید وسوسه شیطان در جانتان فعّال نیست، آرمان های معنوی برایتان مطلوب شده است، مگر کار شیطان وسوسه نیست ؟ ملاحظه کنید الآن وسوسه های شیطانی تا حدی که خودتان آماده باشید و به دنبال آن نروید، بر قلبتان حکومت نمی کند، در این ماه چنین حالتی را بر قلب هر بنده ای حاکم می کنند و این لطف خداوند است. سپس پیامبر صلی الله علیه و آله

می فرمایند: مواظب باشید شیطانی را که پروردگارتان بست، باز نکنید، و درهای بهشتی را که باز کرد نبندید !

باز به خودتان رجوع کنید: گاهی ممکن است خدای ناکرده در روزهای آخر ماه مبارک رمضان حالتی برایتان پیش آید که احساس کنید از دست عبادت این ماه خسته شده اید، این حالت یعنی چه ؟ یعنی بهشتی که برای ما باز کردند و از آن طریق حالتِ میلِ به بندگی در ما ایجاد شد، با خوب استفاده نکردن از ماه رمضان، آن بهشت را برروی قلب خود بسته ایم!

باز ملاحظه بفرمایید؛ گاهی مواقع نگران فقر خود نیستید، نگران از این نیستید که نکند از مال دنیا کم به دست آورم و این گونه اضطراب ها را ندارید این حالت، معنی باز کردن دریچة بهشت به قلب شما است و اگر دیدید این آرامش رشد کرده، بدانید نگذاشته اید دریچة بهشت بسته شود. اگر دیدید بعد از مدتی دوباره حرص به دنیا در شما پدید آمد و دلتان می خواهد فقط دنبال دنیا بدوید و دنیای بیشتر را می خواهید، بدانید درِ بهشت را به قلبتان بسته اید.

«بهشت»؛ مسیر بنده است به سوی خدا، و این شور و شعفی که امروز نسبت به بندگی خدا در خود حس می کنید اگر پایدارش

کنید فردا در قیامت به صورت بهشت ظهور می کند و به واقع شما را در خود جای می دهد. بهشت و جهنم هر دو از قلب ظهور می کند، پس اگر خواستید ببینید الآن اگر مُردید در چه حالی هستید، یکی از راه هایش این است که به قلبتان نظر کنید و ببینید در چه حالی است، روی هم رفته حالات قلبی شما، مقام شما را نشان می دهد، اگر قلب شما جهنمی شد و به تعبیر قرآن از درون آن جهنم طلوع و ظهور کرده باشد،⁽¹⁾غضب، احساس فقر و شهوت بر شما حکومت می کند، و لذا پرده ها که عقب رفت خودتان را در جهنم می بینید. ولی اگر دیدید آرامش، خوش بینی به بندگان خدا، حلم، حیا و عفت، روحتان را سیراب کرده، راه بهشت به روحتان باز شده است، و اگر چنین باشد تلاش کنید، که این راه بسته نشود.

نمی دانم متوجه شده اید یا نه که بیشترین فعالیت شیطان این است تا فیض و برکت های این ماه را از شما بگیرد، اگر توجهی بفرمایید می بینید که عموماً در این ماه اختلافات و دسته بندی ها، وقت کشی ها و شب نشینی های بی محتوی زیاد می شود، شیطان به کمک یاران خود در این ماه اختلاف و فتنه درست می کند، تا

توفیق مردم را در استفاده از ماه رمضان بگیرد، یا کم کند. کار شیطان در سلب توفیق از انسان در زمان ها و مکان های مقدس، چیز مهمی است. مثلاً اگر آدم بخواهد در خانه نماز بخواند وسوسه های شیطان کمتر است، ولی اگر خواست به مسجد برود وسوسه های شیطانی بیشتر می شود. شیطان وقتی نتوانست ما را از نماز منصرف کند، ما را از نمازِ بهتر، که همان نماز در مسجد است، محروم می کند، و باز اگر نتوانست، کاری می کند که در مسجد به آن نتیجة نهایی نرسیم. ماه رمضان هم همین طور است درهای جهنم بسته است ولی از یک جهت هم شیطان بیکار نیست و دنبال فرصت است. اگر شما شروع کردید به بدی کردن، و مواظب نبودید که او همواره بسته بماند و سهل انگاری کردید، آن شیطانِ بسته شده، به سوی شما باز می شودو توفیق بسیار بزرگی را از دست می دهید، و در این صورت خود شما هستید که راه وسوسة شیطان را به قلب خودتان باز کرده اید.⁽¹⁾

انتظار ما از روزه

اما نکتة دوم این که: شما از روزه چه انتظاری دارید؟ می خواهید چه چیزی به دست آورید؟ مطلوبتان از روزه چیست که دنبالش می گردید؟ اول باید مطلوب انسان مشخص شود، چون ما از روزه به اندازة مطلوبمان بهره می گیریم و خداوند به ما بهره می دهد.

مولوی داستان گاوی را نقل می کند که در تمام شهر بغداد گردش کرد و در عین این که با آن همه غذاها و خوراکی های گوناگون روبه رو می شد جز پوست خربزه چیزی نمی دید! چرا؟ چون مطلوب جسم و روح گاو، پوست خربزه است بقیه چیزها ازنظر او چیزی نیست. مولوی می گوید:

گاو

را آری به بغداد ناگهان

بگذرد

از این کَران تا آن کَران

از

همه خوب وخوشی ها و مزه

او

نبیند غیر قِشر خربزه

بعد نتیجه می گیرد که:

طالب

هر چیز ای یار رشید

جزهمان چیزی که می خواهد

ندید

عمدة مطلب همین است که هرکس در هر عرصه ای دنبال مطلوب خود است و جز آن را نمی بیند، حالا در عرصه روزه هم اگر مطلوب ما چیز کمی باشد، از آن حقایق برین روزه که مطلوب

اولیای الهی است محروم خواهیم ماند. پس اول باید روشن شود از ماه رمضان چه انتظاری می توانیم داشته باشیم، اگر انتظارمان کم باشد بهرة کمی می گیریم، و اگر همت ما بلند باشد، حقایق عالی نصیب ما می شود. مثل آن گاو که از آن همه چیز فقط پوسته خربزه را می خواست. گندم، هم مغز دارد و هم کاه، باید مطلوب ما فقط کاه نباشد، اگر مغز را بخواهیم کاه هم نصیبمان می شود.

از طریق روزه هم می شود از خداوند دنیای بهتر بخواهیم و هم می شود مطلوبمان وَجه حق باشد، یعنی «اِبْتِغاءً لِوَجْهِ الله» روزه بگیریم تا خداوند، خودش را به ما بدهد.

روزه دار شبیه خدا می شود

در حدیث قدسی داریم: «الصَّوْمُ لی وَ اَنَا اُجْزی بِه»⁽¹⁾می فرماید: روزه از آن من است و خودم هم جزایش هستم. چون در هیچ عبادتی به این اندازه بنده شبیه خدا نمی شود. انسان از طریق روزه داری، ظهوری از غنای حق می گردد، همچنان که خداوند هیچ نیازی به غذا ندارد، روزه دار به نحوی در حدّ خودش شبیه چنین

حالتی می شود. اگر حدیث «اَنَا اَجزی بِه» باشد، یعنی خودم جزایش را می دهم، این هم مژدة بزرگی است، یعنی نتیجة روزه و جزای روزه دار را به واسطه ها واگذار نمی کنم و به واقع این هم مقام کمی نیست، چون در هر صورت در این حالت هم کمالات بسیار متعالی را از خدا دریافت می کنید.

شما در روزه، کمی از گرایش به دنیا منصرف می شوید و در نتیجه یک غنای مختصری نسبت به دنیا در شما پدیدار می شود و لذا به یک اعتبار صفتی از صفات عُلیای خداوند یعنی صفت «غنی» در قلب شما تجلّی می کند و نیازتان به دنیا کم می شود و با خدا مأنوس می گردید. یعنی اگر روزه دار همت خود را بلند کند و در طلب حق باشد، نور حق در صفت غنی در قلبش می تابد و این یک نحوه قرب به حق است.

پس اگر از روزه، نور حق خواستید، همین را به شما می دهند. خودتان را آماده کنید و همت خود را بلند کنید تا از روزه مقام بگیرید، اصلاً طوری شود که مقامتان تغییر کند.

برکات روزه

در روایت از امام صادق علیه السلام داریم؛⁽¹⁾

روزه هوس را می کُشد «فَالصَّوْمُ یُمیتُ هَوَی النَّفْس» یکی از امتیازات مؤمنین وارسته این است که اصلاً گرفتار میل های پست نیستند، و روزه چنین هنری را دارد که دردسر هوسرانی را از سر ما بر می دارد. بعد ادامة روایت این است: «وَ شَهْوةَ الطَّبْعِ» روزه؛ شهوت و میل های سرکش و افراطیِ طبع و طبیعت و بُعد حیوانی شما را می کُشد.

«وَ فیهِ حَیاةُ القَلْبِ» و در روزه حیات قلب هست. مگر همة ما نمی خواهیم قلبمان بیدار شود و درک و فهممان اوج بگیرد؟ با روزه درک و فهم عوض می شود، آن چیزهایی را که مفید نبود و دنبالش بودیم - با بیداری قلب - دیگر نمی خواهیم، و آن چیزهایی را که مفید بود و میلی به آنها نداشتیم، اهمیتش در قلبمان روشن می شود و مطلوبمان می گردد. این جاست که ابزار هدایت را دوست خواهیم داشت نه عوامل ضلالت را. این جاست که وجود عالَم غیب و ملائکه و قیامت را به نحوی و تا حدی احساس می کنیم. چون وقتی

قلب زنده شد، ادراک حقایق عالیه برایش میسّر می شود، ادراک بیشتر آن حقایق، بستگی به شدت حیات قلب دارد.

«وَ طَهَارَةُ الجَوارِحِ» روزه؛ موجب طهارت اعضاء و جوارح می شود، اعضای بدن شما از کارهای زشت باز می ماند. قلب روزه دار آنچنان اعضایش را در کنترل دارد که آن اعضاء به اعمال ناپاک نمی افتند، دل انسان بر اعضایش حاکم می شود، نه هوس انسان. دیگر چشم، آن چشمی نیست که با قصد گناه، نظر کند و یا به چیزی که توجهِ به آن گناه است، نظر بیفکند.

«وَ عِمارةُ الظّاهِرِ وَ الْبَاطِنِ» روزه؛ هم ظاهر را از سنگینی و بد قواره بودن در می آورد، و هم باطن را از میل های ظلمانی آزاد و نورانی می کند، هم باطن متعادل می شود و هم ظاهر تابع باطن می گردد.

«وَ زِیادَةُ التَّضَرُّعِ» روزه؛ زاری و تضرّع در پیشگاه پروردگار را می افزاید، قلب آدم از قساوت در می آید و میل به نیایشِ با حق در آن پیدا می شود. چون اصل جان ما ملکوتی است و از نیستان عالَم غیب بریده شده است، «ثُمَّ رَدَدْناهُ اَسْفَلَ سافِلین»⁽¹⁾و بنا به مصلحتی

به عالَم ماده و عالَم بدن، هبوط کرده، ولی این جایی نیست، حالا با روزه داری، کمی از این منزل دروغینِ خود فاصله می گیرد، تازه یاد منزل حقیقی و عالَم قربِ با حق می افتد، و ناله و تضرع سر می دهد تا برگشت به آن عالَم را برای خود ممکن کند و راهی به سوی آن عالم باز نماید و ثابت کند هنوز دلش در هوای آن نِیِسْتان عالم قرب است.

روزه، گرسنگی یا بندگی؟

مهم این است که ما روزه بگیریم، نه این که فقط گرسنگی بکشیم، روزه یک نحوه صعود روحانی برای انسان است از دریچة بندگی خداوند، ولی گرسنگی یک عمل بدنی است مثل ورزش که یک عمل بدنی است. شما در روزه به یک صعود روحانی نظر دارید منتها از طریق گرسنگی بدن. ولی گاهی ما به جای این که در مغرب افطار کنیم، در مغرب روزه خود را خراب می کنیم. فرق است بین افطار کردنِ روزه و خراب کردن آن. افطار کردن؛ یعنی روزه را شکستن. ولی خراب و باطل کردن روزه، یعنی غذاهایی را که در روز نخورده ای در فرصتی که داری، جبران کنی، و در واقع