مشخصات کتاب

سرشناسه : مجلسی، محمد باقربن محمدتقی، 1037 - 1110ق.

Majlesi, Mohammad Baqir

عنوان قراردادی : بحار الانوار .فارسی - عربی

عنوان و نام پدیدآور : بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار علیهم السلام- بحار الانوار / دریاهای نور :مجموعه ای فراگیر از دُرّهای ناب روایات امامان معصوم علیهم السلام با ترجمه فارسی / محمدباقر مجلسی؛ [مترجم] موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان؛ ویراستار ادبی موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان.

مشخصات نشر : اصفهان: انتشارات امیرفدک، 1399 -

مشخصات ظاهری : ج.

شابک : دوره 978-622-6962-65-0 : ؛ ج.1 978-622-6962-64-3 : ؛ ج.2 978-622-6962-66-7 : ؛ ج.3 978-622-6962-68-1 : ؛ ج.4 978-622-6962-70-4 ؛ ج.5 978-622-696272-8 : ؛ ج. 6 978-622-696274-2 : ؛ ج. 7 978-622-696276-6 : ؛ ج.8:978-622-696278-0 ؛ ج.9:978-622-696280-3 ؛ ج.10 978-622-6962-82-7 : ؛ ج.11 978-622-6962-84-1 : ؛ ج.12:978-622-6962-86-5 ؛ ج. 13 978-622-6962-88-9: ؛ ج. 14 978-622-6962-90-2: ؛ ج.15 978-622-6962-92-6 : ؛ ج.16:978-622-6962-94-0 ؛ ج.17 978-622-6962-96-4 : ؛ ج.18 978-622-6962-98-8 : ؛ ج.19 978-622-6962-62-9 : ؛ ج.20 978-622-7524-16-1 : ؛ ج. 21 978-622-7524-17-8 : ؛ ج. 22 978-622-7524-18-5 : ؛ ج.23:978-622-7524-19-2

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : فارسی - عربی.

یادداشت : کتابنامه.

مندرجات : ج.1. کتاب عقل و جهل.- ج.2. کتاب علم.- ج.3. کتاب توحید 1.- ج 4. کتاب توحید.- ج 5 . کتاب عدل و معاد 1.- ج 6 . کتاب عدل و معاد 2.- ج.7. کتاب عدل و معاد 3.- ج.8. کتاب عدل و معاد 4.- ج.9. کتاب احتجاج و مناظره 1.- ج.10. کتاب احتجاج و مناظره 2.- ج.11. تاریخ پیامبران 1.- ج. 13. تاریخ پیامبران 3.- ج. 14. تاریخ پیامبران 4.- ج.15. تاریخ پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله 1.- ج.16. تاریخ پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله 2.- ج.17. تاریخ پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله 3.- ج.18. تاریخ پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله 4.- ج.19. تاریخ پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله 5.- ج.20. تاریخ پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله 6.- ج.21. تاریخ پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله 7.- ج.22. تاریخ پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله 8

موضوع : احادیث شیعه -- قرن 11ق.

Hadith (Shiites) -- Texts -- 17th century

شناسه افزوده : موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان

رده بندی کنگره : BP135

رده بندی دیویی : 297/212

شماره کتابشناسی ملی : 7351844

اطلاعات رکورد کتابشناسی : فیپا

---

متن عربی مطابقت داده شده با چاپ :

سرشناسه: مجلسی محمد باقربن محمدتقی 1037 - 1111ق.

عنوان و نام پدیدآور: بحارالانوار: الجامعة لدرر أخبار الائمة الأطهار تالیف محمدباقر المجلسی.

مشخصات نشر: بیروت داراحیاء التراث العربی [ -13].

مشخصات ظاهری: ج - نمونه.

یادداشت: عربی.

یادداشت: فهرست نویسی بر اساس جلد بیست و چهارم، 1403ق. [1360].

یادداشت: جلد108،103،94،91،92،87،67،66،65،52،24(چاپ سوم: 1403ق.=1983م.=[1361]).

یادداشت: کتابنامه.

مندرجات: ج .24. کتاب الامامة. ج.52. تاریخ الحجة. ج67،66،65. الایمان و الکفر. ج.87. کتاب الصلاة . ج. 92،91 .الذکر و الدعا. ج. 94. کتاب السوم. ج.103.فهرست المصادر. ج.108.الفهرست.-

موضوع: احادیث شیعه — قرن 11ق

رده بندی کنگره: BP135/م3ب31300 ی ح

رده بندی دیویی: 297/212

شماره کتابشناسی ملی: 1680946

ترجمه بحارالانوار جلد 65: ایمان و کفر - 2

سرشناسه : مجلسی، محمد باقربن محمدتقی، 1037 - 1111ق.

عنوان قراردادی : بحار الانوار .فارسی .برگزیده

عنوان و نام پدیدآور :ترجمه بحارالانوار [کتاب]/ اثر محمدباقر مجلسی،مترجم گروه مترجمان؛ [برای] نهاد کتابخانه های عمومی کشور.

مشخصات نشر : تهران : نهاد کتابخانه های عمومی کشور، موسسه انتشارات کتاب نشر، 1392 -

مشخصات ظاهری : ج.

شابک : دوره : 978-600-7150-66-5 ؛ ج.1 : 978-600-7150-67-2 ؛ ج.2 : 978-600-7150-68-9 ؛ ج.3 : 978-600-7150-69-6 ؛ ج.4 978-600-715070-2 : ؛ ج.5 978-600-7150-71-9 : ؛ ج.6 978-600-7150-72-6 : ؛ ج.7 978-600-7150-73-3 : ؛ ج.8 : 978-600-7150-74-0 ؛ ج.10 978-600-7150-76-4 : ؛ ج.11 978-600-7150-83-2 : ؛ ج.12 978-600-7150-66-5 : ؛ ج.13 978-600-7150-85-6 : ؛ ج.14 978-600-7150-86-3 : ؛ ج.15 978-600-7150-87-0 : ؛ ج.16:978-600-7150-88-7 ؛ ج.17:978-600-7150-89-4 ؛ ج.18: 978-600-7150-90-0 ؛ ج.19:978-600-7150-91-7 ؛ ج.20:978-600-7150-92-4 ؛ ج.21: 978-600-7150-93-1 ؛ ج.22:978-600-7150-94-8 ؛ ج.23:978-600-7150-95-5

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : ج.2 - 8 و 10 - 16 (چاپ اول: 1392) (فیپا).

یادداشت : کتابنامه.

مندرجات : ج.1. کتاب عقل و علم و جهل.- ج.2. کتاب توحید.- ج.3. کتاب عدل و معاد.- ج.4. کتاب احتجاج و مناظره.- ج. 5. تاریخ پیامبران.- ج.6. تاریخ حضرت محمد صلی الله علیه وآله.- ج.7. کتاب امامت.- ج.8. تاریخ امیرالمومنین.- ج.9. تاریخ حضرت زهرا و امامان والامقام حسن و حسین و سجاد و باقر علیهم السلام.- ج.10. تاریخ امامان والامقام حضرات صادق، کاظم، رضا، جواد، هادی و عسکری علیهم السلام.- ج.11. تاریخ امام مهدی علیه السلام.- ج.12. کتاب آسمان و جهان - 1.- ج.13. آسمان و جهان - 2.- ج.14. کتاب ایمان و کفر.- ج.15. کتاب معاشرت، آداب و سنت ها و معاصی و کبائر.- ج.16. کتاب مواعظ و حکم.- ج.17. کتاب قرآن، ذکر، دعا و زیارت.- ج.18. کتاب ادعیه.- ج.19. کتاب طهارت و نماز و روزه.- ج.20. کتاب خمس، زکات، حج، جهاد، امر به معروف و نهی از منکر، عقود و معاملات و قضاوت

موضوع : احادیث شیعه -- قرن 11ق.

شناسه افزوده : نهاد کتابخانه های عمومی کشور. موسسه انتشارات کتاب نشر

رده بندی کنگره : BP135/م3ب3042167 1392

رده بندی دیویی : 297/212

شماره کتابشناسی ملی : 3348985

تتمة کتاب الإیمان و الکفر / ادامه کتاب ایمان و کفر

تتمة أبواب الإیمان و الإسلام و التشیع و معانیها و فضلها و صفاتها

باب 15 فضائل الشیعة

الآیات

النساء: وَ مَنْ یُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً ذلِکَ الْفَضْلُ مِنَ اللَّهِ وَ کَفی بِاللَّهِ عَلِیماً⁽¹⁾

المائدة: وَ مَنْ یَتَوَلَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغالِبُونَ ⁽²⁾

الأحزاب: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اذْکُرُوا اللَّهَ ذِکْراً کَثِیراً وَ سَبِّحُوهُ بُکْرَةً وَ أَصِیلًا هُوَ الَّذِی یُصَلِّی عَلَیْکُمْ وَ مَلائِکَتُهُ لِیُخْرِجَکُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَی النُّورِ وَ کانَ بِالْمُؤْمِنِینَ رَحِیماً تَحِیَّتُهُمْ یَوْمَ یَلْقَوْنَهُ سَلامٌ وَ أَعَدَّ لَهُمْ أَجْراً کَرِیماً⁽³⁾

المؤمن: الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ یُؤْمِنُونَ بِهِ وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا رَبَّنا وَسِعْتَ کُلَّ شَیْ ءٍ رَحْمَةً وَ عِلْماً فَاغْفِرْ لِلَّذِینَ تابُوا

ادامه باب های کتاب ایمان و کفر از جلد 64

باب پانزدهم : باب فضائل شیعه

آیات

{و کسانی که از خدا و پیامبر اطاعت کنند، در زمره کسانی خواهند بود که خدا ایشان را گرامی داشته [یعنی] با پیامبران و راستان و شهیدان و شایستگانند و آنان چه نیکو همدمانند. این تفضّل از جانب خداست، و خدا بس داناست.}

{و هر کس خدا و پیامبر او و کسانی را که ایمان آورده اند ولیّ خود بداند [پیروز است، چرا که] حزب خدا همان پیروزمندانند.}

{ای کسانی که ایمان آورده اید، خدا را یاد کنید، یادی بسیار. و صبح و شام او را به پاکی بستایید. اوست کسی که با فرشتگان خود بر شما درود می فرستد تا شما را از تاریکی ها به سوی روشنایی برآورد، و به مؤمنان همواره مهربان است. درودشان. روزی که دیدارش کنند. سلام خواهد بود، و برای آنان پاداشی نیکو آماده کرده است.}

وَ اتَّبَعُوا سَبِیلَکَ وَ قِهِمْ عَذابَ الْجَحِیمِ رَبَّنا وَ أَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِی وَعَدْتَهُمْ وَ مَنْ صَلَحَ مِنْ آبائِهِمْ وَ أَزْواجِهِمْ وَ ذُرِّیَّاتِهِمْ إِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ وَ قِهِمُ السَّیِّئاتِ وَ مَنْ تَقِ السَّیِّئاتِ یَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ وَ ذلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ ⁽¹⁾

الحجرات: وَ لکِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَیْکُمُ الْإِیمانَ وَ زَیَّنَهُ فِی قُلُوبِکُمْ وَ کَرَّهَ إِلَیْکُمُ الْکُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْیانَ أُولئِکَ هُمُ الرَّاشِدُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ نِعْمَةً وَ اللَّهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ ⁽²⁾

تفسیر

وَ مَنْ یُطِعِ اللَّهَ قال الطبرسی قِیلَ: نَزَلَتْ فِی ثَوْبَانَ مَوْلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله ⁽³⁾وَ کَانَ شَدِیدَ الْحُبِّ لِرَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَلِیلَ الصَّبْرِ عِنْدَهُ فَأَتَاهُ ذَاتَ یَوْمٍ وَ قَدْ تَغَیَّرَ لَوْنُهُ وَ نَحَلَ جِسْمُهُ فَقَالَ علیه السلام یَا ثَوْبَانُ مَا غَیَّرَ لَوْنَکَ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا بِی مِنْ مَرَضٍ وَ لَا وَجَعٍ غَیْرُ أَنِّی إِذَا لَمْ أَرَکَ اشْتَقْتُ إِلَیْکَ حَتَّی أَلْقَاکَ ثُمَّ ذَکَرْتُ الْآخِرَةَ فَأَخَافُ أَنْ لَا أَرَاکَ هُنَاکَ لِأَنِّی عَرَفْتُ أَنَّکَ تُرْفَعُ مَعَ النَّبِیِّینَ وَ إِنِّی إِنْ أُدْخِلْتُ الْجَنَّةَ کُنْتُ فِی مَنْزِلَةٍ أَدْنَی مِنْ مَنْزِلَتِکَ وَ إِنْ لَمْ أُدْخَلِ الْجَنَّةَ فَلَا أَحْسَبُ أَنْ أَرَاکَ أَبَداً فَنَزَلَتِ الْآیَةُ.

ثُمَّ قَالَ صلی الله علیه و آله وَ الَّذِی نَفْسِی بِیَدِهِ لَا یُؤْمِنَنَّ عَبْدٌ حَتَّی أَکُونَ أَحَبَّ إِلَیْهِ مِنْ نَفْسِهِ وَ أَبَوَیْهِ وَ أَهْلِهِ وَ وُلْدِهِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِینَ.

وَ قِیلَ إِنَّ أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَالُوا مَا یَنْبَغِی لَنَا أَنْ نُفَارِقَکَ فَإِنَّا لَا نَرَاکَ إِلَّا فِی الدُّنْیَا فَأَمَّا فِی الْآخِرَةِ فَإِنَّکَ تُرْفَعُ فَوْقَنَا بِفَضْلِکَ فَلَا نَرَاکَ فَنَزَلَتِ الْآیَةُ عَنْ قَتَادَةَ وَ مَسْرُوقِ بْنِ الْأَجْدَعِ.

ثم قال و المعنی وَ مَنْ یُطِعِ اللَّهَ بالانقیاد لأمره و نهیه وَ الرَّسُولَ باتباع

وَ اتَّبَعُوا سَبِیلَکَ وَ قِهِمْ عَذابَ الْجَحِیمِ رَبَّنا وَ أَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِی وَعَدْتَهُمْ وَ مَنْ صَلَحَ مِنْ آبائِهِمْ وَ أَزْواجِهِمْ وَ ذُرِّیَّاتِهِمْ إِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ وَ قِهِمُ السَّیِّئاتِ وَ مَنْ تَقِ السَّیِّئاتِ یَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ وَ ذلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ.⁽⁴⁾

{کسانی که عرش [خدا] را حمل می کنند، و آنها که پیرامون آنند، به سپاس پروردگارشان تسبیح می گویند و به او ایمان دارند و برای کسانی که گرویده اند طلب آمرزش می کنند: «پروردگارا، رحمت و دانش تو بر هر چیز احاطه دارد کسانی را که توبه کرده و راه تو را دنبال کرده اند ببخش و آنها را از عذاب آتش نگاه دار.» «پروردگارا، آنان را در باغ های جاوید که وعده شان داده ای، با هر که از پدران و همسران و فرزندانشان که به صلاح آمده اند، داخل کن، زیرا تو خود ارجمند و حکیمی. و آنان را از بدی ها نگاه دار، و هر که را در آن روز از بدی ها حفظ کنی، البتّه رحمتش کرده ای و این همان کامیابی بزرگ است».}

{لیکن خدا ایمان را برای شما دوست داشتنی گردانید و آن را در دل های شما بیداراست و کفر و پلیدکاری و سرکشی را در نظرتان ناخوشایند ساخت. آنان [که چنین اند] ره یافتگانند. [و این] بخششی از خدا و نعمتی [از اوست]، و خدا دانای سنجیده کار است.}

تفسیر

مرحوم طبرسی در ذیل آیه اوّل می فرماید: برخی گفته اند این آیه درباره ثوبان، غلام حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله نازل شده است. ثوبان علاقه زیادی به آن حضرت داشت و طاقت فراق و جدایی از آن جناب نداشت. روزی با رنگ پریده و تنی رنجدیده نزد آن حضرت شتافت، حضرت فرمود: «چرا رنگ از چهره ات پریده است؟» عرض کرد: «یا رسول اللَّه! بیماری و کسالتی ندارم جز شوق دیدار شما در زمان فراق و اندیشه قیامت و عالم آخرت و ترس از جدایی و مفارقت حضرتت در آن عالم، زیرا چنین دانستم که تو با سایر پیامبران در طبقات و درجات بالای بهشت باشی و من اگر چه در بهشت جای گیرم، ولی در مقام نازل و درجه پایین باشم و اگر شایسته ورود بهشت نباشم، هرگز شما را در آن عالم زیارت نخواهم کرد.» سخن ثوبان بدینجا که رسید، ناگهان این آیه نازل شد و حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله بعد از بیان آیه شریفه،فرمود: «سوگند به آن کس که جانم در دست اوست، هیچ بنده مؤمن کامل نخواهد شد، مگر آنگاه که مرا از خویش و پدر و مادر و همسر و فرزندانش و تمام مردم دیگر بیشتر دوست بدارد.»

برخی در شأن نزول آیه گفته اند: یاران پیامبر صلی الله علیه و آله خطاب به آن حضرت گفتند: «سزاوار نیست که ما از شما جدا شویم، زیرا فقط در این دنیا توفیق دیدار حضرتت را داریم، ولی در آخرت چون مقام شما بالاست، توانایی

زیارتت برای ما نیست.» در اینجا به قول «قتاده» و «مسروق بن اجدع»، این آیه نازل شد.

سپس می فرماید: معنای آیه چنین است: «آنهایی که اطاعت می کنند خدا را در تسلیم بودن اوامر و نواهی او و پیرو رسول او هستند،

شریعته و الرضا بحکمه فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ فی الجنة ثم بین المنعم علیهم فقال مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ یرید أنه یستمتع برؤیتهم و زیارتهم و الحضور معهم فلا ینبغی أن یتوهم من أجل أنهم فی أعلی علیین أنه لا یراهم و قیل فی معنی الصدیق إنه المصدق بکل ما أمر الله به و بأنبیائه لا یدخله فی ذلک شک و یؤیده قوله وَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ أُولئِکَ هُمُ الصِّدِّیقُونَ ⁽¹⁾.

وَ الشُّهَداءِ یعنی المقتولین فی الجهاد وَ الصَّالِحِینَ أی صلحاء المؤمنین الذین لم تبلغ درجتهم درجة النبیین و الصدیقین و الشهداء وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً معناه من یکون هؤلاء رفقاؤه فأحسن بهم من رفیق أو فما أحسنهم من رفیق.

ثم- روی ما سیأتی بروایة العیاشی عن أبی بصیر عن أبی عبد الله علیه السلام ⁽²⁾: ثم قال ذلِکَ إشارة إلی الکون مع النبیین و الصدیقین الْفَضْلُ مِنَ اللَّهِ ما تفضل الله به علی من أطاعه وَ کَفی بِاللَّهِ عَلِیماً بالعصاة و المطیعین و المنافقین و المخلصین و قیل معناه حسبک الله عالما بکنه جزاء المطیعین علی حقه و توفیر الحظ فیه انتهی ⁽³⁾.

و أقول قد مضت أخبار کثیرة فی کتاب الإمامة⁽⁴⁾فی أن الصدیقین و الشهداء هم الأئمة علیهم السلام بل الصالحین أیضا وَ قَدْ رَوَی الْکُلَیْنِیُّ ره فِی رَوْضَةِ الْکَافِی ⁽⁵⁾فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَ لَمْ تَسْمَعُوا مَا ذَکَرَ اللَّهُ مِنْ فَضْلِ أَتْبَاعِ الْأَئِمَّةِ الْهُدَاةِ وَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ قَالَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ إِلَی قَوْلِهِ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً فَهَذَا وَجْهٌ مِنْ وُجُوهِ فَضْلِ أَتْبَاعِ الْأَئِمَّةِ فَکَیْفَ بِهِمْ وَ بِفَضْلِهِمْ.

در انجام برنامه دین او و رضایت و خشنودی از حکومت او با کسانی که خداوند به آنها لطف و عنایت فرموده، یعنی انبیا و صدّیقان و شهیدان و نیکوکاران در بهشت محشور خواهند شد و از زیارت و دیدار آنها بهره می برند، پس گمان نشود که چون مقام آنها بالاست، دیگران توانایی زیارتشان را ندارند.»

برخی گویند، صدیق کسی است که تمام دستورها و اوامر خداوند را باور داشته و در قبول آنها دچار شک و تردید نباشد. خود قرآن هم در جای دیگر همین معنی را تأیید فرموده، چنانچه می فرماید: «وَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ أُولئِکَ هُمُ الصِّدِّیقُون»،{آنهایی که خدا و پیامبران او را باور

داشته باشند، صدیقین آنها هستند.}⁽⁶⁾

مقصود از شهیدان در آیه شریفه، آنهایند که در راه مبارزه با دشمن خدا وجهاد در راه خدا کشته شده اند و صالحین، نیکوکارانی هستند که به خداوند ایمان دارند، ولی درجه آنها به انبیا و صدیقان و شهدا نرسیده. بعد از این می فرماید: «وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقا»، {اینها که برشمردیم همراهان و رفقای خوبی هستند.}⁽⁷⁾

مرحوم طبرسی بعد از این بیان، روایتی را که عیاشی از حضرت صادق علیه السلام نقل کرده و ما نیز در بخش روایات آورده ایم، ذکر می فرماید و سپس دنباله معنی آیه را می گیرد که قرآن بعد از بیان رفاقت مؤمنین و اطاعت کنندگان از خدا و رسول با انبیا و صدیقان و شهیدان و نیکوکاران و توجه دادن به ارزش و خوبی این رفاقت،می فرماید این همراهی و همنشینی با این افراد ممتاز در بهشت، لطف و عنایتی است از خداوند به آن کس که فرمانش را ببرد و اطاعتش کند و خداوند داناست به آن کس که معصیت یا فرمانبرداری کند، منافق باشد یا مخلص.

و نیز به قولی معنای این جمله (و علم خدا کفایت کند) این است: «دانایی خداوند به پاداش اطاعت کنندگان و فراوانی بهره آنها تو را کفایت می کند⁽⁸⁾.» مؤلف: در کتاب امامت روایاتی را آورده ایم که می فرمایند مقصود از صدیقان و شهیدان و نیکوکاران، ائمه علیهم السلام هستند، چنانچه مرحوم کلینی در روضه کافی ضمن یک روایت طولانی، از حضرت صادق علیه السلام چنین نقل می کند که به شیعیان خویش فرمود: «آیا نشنیده اید آنچه را خداوند در فضیلت پیروی از پیشوایان و رهبران فرموده، آنها که پیروی از ائمّه کنند، مؤمنین هستند و خداوند فرموده این افرادی که پیروی می کنند، با آنهایی که مشمول لطف و عنایت خدایند ... » و همین آیه را قرائت فرمودند، تا آنجا که می فرماید: «اینها خوب رفیقانی هستند.»⁽⁹⁾

این آیه یکی از جهات فضیلت پیروی از ائمه است، تا چه رسد به خود آنها و برتریشان بر دیگران.

و فی تفسیر علی بن إبراهیم النَّبِیِّینَ رسول الله وَ الصِّدِّیقِینَ علی وَ الشُّهَداءِ الحسن و الحسین وَ الصَّالِحِینَ الأئمة وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً القائم من آل محمد صلوات الله علیهم ⁽¹⁾.

وَ مَنْ یَتَوَلَّ اللَّهَ هذه الآیة بعد قوله سبحانه إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا⁽²⁾و قد مر أن الذین آمنوا أمیر المؤمنین و الأئمة صلوات الله علیهم بالروایات المتواترة من طرق العامة و الخاصة⁽³⁾فمن تولاهم و نصرهم و اتخذهم أئمة فهم حزب الله و أنصاره و هم الغالبون فی الدنیا بالحجة و فی الآخرة بالانتقام من أعدائهم و ظهور حجتهم بل فی الدنیا أیضا فی زمن القائم علیه السلام.

هُوَ الَّذِی یُصَلِّی عَلَیْکُمْ وَ مَلائِکَتُهُ ⁽⁴⁾فی المجمع الصلاة من الله تعالی المغفرة و الرحمة و قیل الثناء و قیل هی الکرامة و أما صلاة الملائکة فهی دعاؤهم و قیل طلبهم إنزال الرحمة من الله تعالی لِیُخْرِجَکُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَی النُّورِ أی من الجهل بالله سبحانه إلی معرفته فشبه الجهل بالظلمات و المعرفة بالنور لأن هذا یقود إلی الجنة و ذلک یقود إلی النار و قیل من الضلالة إلی الهدی بألطافه و هدایته و قیل من ظلمات النار إلی نور الجنة وَ کانَ بِالْمُؤْمِنِینَ رَحِیماً خص المؤمنین بالرحمة دون غیرهم لأن الله سبحانه جعل الإیمان بمنزلة العلة فی إیجاب الرحمة و النعمة العظیمة التی هی الثواب تَحِیَّتُهُمْ یَوْمَ یَلْقَوْنَهُ سَلامٌ أی یحیی بعضهم بعضا یوم یلقون ثواب الله بأن یقولوا السلامة لکم من جمیع الآفات و لقاء الله سبحانه لقاء ثوابه عز و جل.

و روی عن البراء بن عازب أنه قال یوم یلقون ملک الموت لا یقبض روح مؤمن إلا سلم علیه فعلی هذا یکون المعنی تحیة المؤمن من ملک الموت یوم یلقونه

در تفسیر علیّ بن ابراهیم گوید: منظور از «نبیین»، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، «صدّیقان» حضرت علی علیه السلام ،«شهیدان» امام حسن و امام حسین علیه السلام ،«صالحان» سایر پیشوایان و «اینها خوب رفیقانی هستند»، قائم آل محمّد صلی الله علیه و آله است.⁽⁵⁾

تفسیر آیه بعد که فرمود: «هر کس ولی و فرمانروای او خدا و ... »

این آیه بعد از آیه دیگری است که می فرماید: «إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاَةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ رَاکِعُونَ»، {ولیّ امر و یاور شما، تنها خدا و رسول و آن مؤمنانی خواهند بود که نماز بپا داشته و به فقیران در حال رکوع، زکوه می دهند}⁽⁶⁾و قبلا گفتیم که مقصود از «مؤمنان» در این آیه، حضرت علی علیه السلام و سایر پیشوایان علیه السلام خواهند بود و بر این مضمون، روایات زیادی از طریق عامّه و خاصّه رسیده است .

بنابراین معنی آیه چنین است: «هر کس که آنها را دوست بدارد و آن پیشوایان را فرمانروای خویش بداند و به یاری آنان بشتابد، از حزب خداست و در شمار یاران حق است، و همین هایند افرادی که در دنیا با استدلال و منطق علمی بر دشمنان چیره شوند و در آخرت و نیز زمان ظهور حضرت مهدی علیه السلام انتقام خویش را از آنها بگیرند.»

و در تفسیر آیات بعد که از سوره احزاب است، دوّمین آیه آن که می فرماید: « هُوَ الَّذِی یُصَلِّی عَلَیْکُمْ وَ مَلائِکَتُه»، {اوست خدایی که او و هم فرشتگانش بر شما بندگانش رحمت می فرستند}⁽⁷⁾، صاحب مجمع البیان گوید: «منظور از کلمه «صلوه»در این آیه (که ما آن را به رحمت ترجمه کردیم)، اگر نسبت به خدا باشد، یعنی صلوه خدا آمرزش و رحمت است و به قولی منظور ثنا و ستایش نیز هست و همچنین کرامت خدا هم گفته شده، ولی مقصود از صلوه ملائکه و فرشتگان،دعا و نیایش آنهاست و بنا به قولی طلب رحمت از خداوند است.» در هر حال معنی آیه چنین است: «اوست خدایی که او و هم فرشتگانش بر شما بندگان رحمت فرستند تا شما را از تاریکی ها به سوی روشنایی بیرون سازد.» مقصود از تاریکی ها، جهل و نادانی به خداوند و نور، معرفت و شناسایی اوست.

در این آیه شریفه، جهل را به ظلمت و معرفت را به نور تشبیه فرموده، زیرا معرفت همچون نوری است که انسان را به سوی بهشت راهنمایی می کند و جهل، ظلمتی است که سرانجام آن دوزخ است، و به قولی مقصود از ظلمت، گمراهی به نور هدایت است یا مراد از ظلمت، آتش دوزخ به نور بهشت است. در هر صورت معنی درست ایناست یعنی: «خداوند شما را از تاریکی ها بیرون می سازد و به روشنایی راهنماییمی فرماید و او بر اهل ایمان بسیار رؤف و مهربان است.»

در این آیه تنها مؤمنین را از رحمت خداوند بهره مند می داند، زیرا علّت بهره وری از رحمت بزرگ و نعمت های بی پایان خداوند در عالم آخرت، تنها ایمان است و بس. سپس قرآن می فرماید: «تحیّت مؤمنان و پذیرایی ایشان روزی که به لقای رحمت حق نائل شوند، سلام خدا و بشارت لطف الهی خواهد بود»، یعنی در روزی که ثواب خدا را ملاقات کنند، چون منظور از لقایحق، لقای ثواب خداست، برای یکدیگر تقاضای سلامتی از آفات می کنند.

براء بن عازب گوید: منظور آیه از «روز لقای حق»، برخورد با فرشته مرگ است، زیرا او جان مؤمنی را نمی گیرد، مگر اینکه بر او سلام می کند.بنابراین تحیّت مؤمن از فرشته مرگ است.

أن یسلم علیهم و ملک الموت مذکور فی الملائکة وَ أَعَدَّ لَهُمْ أَجْراً کَرِیماً أی ثوابا جزیلا انتهی ⁽¹⁾

تفسیر و أقول

رَوَی الْعَامَّةُ بِأَسَانِیدَ جَمَّةٍ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ قَالَ: صَلَّتِ الْمَلَائِکَةُ عَلَیَّ وَ عَلَی عَلِیٍّ سَبْعَ سِنِینَ وَ ذَلِکَ أَنَّهُ لَمْ یُصَلِّ فِیهَا أَحَدٌ غَیْرِی وَ غَیْرُهُ ⁽²⁾.

وَ رَوَی الصَّدُوقُ فِی التَّوْحِیدِ فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ ⁽³⁾عَنْ عَلِیٍّ علیه السلام یَقُولُ فِیهِ: وَ قَدْ سَأَلَهُ رَجُلٌ عَمَّا اشْتَبَهَ عَلَیْهِ مِنَ الْآیَاتِ وَ اللِّقَاءُ هُوَ الْبَعْثُ فَإِنَّ جَمِیعَ مَا فِی کِتَابِ اللَّهِ مِنْ لِقَائِهِ فَإِنَّهُ یَعْنِی بِذَلِکَ الْبَعْثَ وَ کَذَلِکَ قَوْلُهُ تَحِیَّتُهُمْ یَوْمَ یَلْقَوْنَهُ سَلامٌ یَعْنِی أَنَّهُ لَا یَزُولُ الْإِیمَانُ عَنْ قُلُوبِهِمْ یَوْمَ یُبْعَثُونَ.

و قال فی المجمع فی قوله تعالی الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ عبادة لله و امتثالا لأمره وَ مَنْ حَوْلَهُ یعنی الملائکة المطیفین بالعرش و هم الکروبیون و سادة الملائکة یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ أی ینزهون ربهم عما یصفه به هؤلاء المجادلون و قیل یسبحونه بالتسبیح المعهود و یحمدونه علی إنعامه وَ یُؤْمِنُونَ بِهِ أی و یصدقون به و یعترفون بوحدانیته وَ یَسْتَغْفِرُونَ أی یسألون الله المغفرة لِلَّذِینَ آمَنُوا من أهل الأرض أی صدقوا بوحدانیة الله و اعترفوا بإلهیته و بما یجب الاعتراف به و یقولون فی دعائهم لهم رَبَّنا وَسِعْتَ کُلَّ شَیْ ءٍ رَحْمَةً وَ عِلْماً أی وسعت رحمتک و علمک کل شی ء.

و المراد بالعلم المعلوم کما فی قوله وَ لا یُحِیطُونَ بِشَیْ ءٍ مِنْ عِلْمِهِ ⁽⁴⁾أی بشی ء من معلومه علی التفصیل فجعل العلم فی موضع المعلوم و المعنی أنه لا

بعد از بیان تحیّت مؤمنان، قرآن می فرماید: «و برای آنها پاداش با کرامت و شرافت مهیا فرموده، یعنی ثواب فراوان.»⁽⁵⁾

مؤلف

دانشمندان عامه از طرق بسیار، از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل کرده اند که فرمود: «فرشتگان هفت سال بر من و علی درود فرستادند، و این ایّام، روزگاری بود که غیر از من و علی علیه السلام نمازگزاری نبود.»⁽⁶⁾

شیخ صدوق در کتاب توحید، ضمن روایت مفصّلی ⁽⁷⁾که از حضرت علی علیه السلام نقل می کند در جواب مردیکه از تفسیر آیاتی سؤال می کرد، فرمود: «مقصود از لقا در تمام مواردی که در قرآن ذکر شده، بعث و برانگیختن روز قیامت است. همچنین آنجا که می فرماید«تحیّت مؤمنان در روز لقای او سلام است»، یعنی روزی که از جایگاه خویش به پا می خیزند، ایمان از دل آنها زائل نمی شود.»

و تفسیر آیات سوره مؤمن، چنانچه مرحوم طبرسی در مجمع البیان می گوید، چنین است:

«فرشتگانی که عرش الهی را بر دوش گرفته اند تا فرمان خدا را ببرند» و آنهایی که اطراف عرش می گردند، یعنی کرّوبیان و آنها که نسبت به سایر فرشتگان سیادت و آقایی دارند،«به تسبیح و ستایش حق مشغولند» و خدا را از آنچه که این ستیزه جویان (یعنی اعرابی که در قبول دعوت خدا و ایمان به او با پیامبر گفتگو و جدال داشتند) به او نسبت می دهند تنزیه می کنند و به قول بعضی، یعنی تسبیح می کنند خدا را به آن نحوه که در پیمان اوّل تعهّد کرده اند و او را بر نعمت دادنش می ستایند و به خدا ایمان دارند، چه او را باور داشته و به یگانگی حضرتش معترفند و از خدا طلب آمرزش می کنند برای مؤمنان از اهل زمین که همچون فرشتگان خدایی خدا را باور کرده و بدانچه باید اعتراف دارند، و فرشتگان در دعای بر مؤمنین می گویند ای خدایی که علم و رحمت بی منتهایت همه چیز و همه عالم را فرا گرفته ... »

منظور از کلمه «علم» در آیه، معلوم (دانسته شده) است، چنانچه در آیه دیگر می فرماید: « وَ لا یُحِیطُونَ بِشَیْ ءٍ مِنْ عِلْمِه»، {مردمان به چیزی از علم حق احاطه نیابند}⁽⁸⁾

بنابراین «علم» را در محلّ معلوم قرار داده اند و معنی چنین است:

اختصاص لمعلوماتک بل أنت عالم بکل معلوم و لا یختص رحمتک حیا دون حی بل شملت جمیع الحیوانات و فی هذا تعلیم الدعاء لیبدأ بالثناء علیه قبل السؤال فَاغْفِرْ لِلَّذِینَ تابُوا من الشرک و المعاصی وَ اتَّبَعُوا سَبِیلَکَ الذی دعوت إلیه عبادک و هو دین الإسلام وَ قِهِمْ أی و ادفع عنهم عَذابَ الْجَحِیمِ .

و فی هذه الآیة دلالة علی أن إسقاط العقاب عند التوبة تفضل من الله إذ لو کان واجبا لکان لا یحتاج فیه إلی مساءلتهم بل کان یفعله الله سبحانه لا محالة رَبَّنا وَ أَدْخِلْهُمْ مع قبول توبتهم و وقایتهم النار جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِی وَعَدْتَهُمْ علی ألسن أنبیائک وَ مَنْ صَلَحَ مِنْ آبائِهِمْ وَ أَزْواجِهِمْ وَ ذُرِّیَّاتِهِمْ لیکمل أنسهم و یتم سرورهم إِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِیزُ القادر علی ما تشاء الْحَکِیمُ فی أفعالک وَ قِهِمُ السَّیِّئاتِ أی و قهم عذاب السیئات و یجوز أن یکون العذاب هو السیئات و سماه السیئات اتساعا کما قال وَ جَزاءُ سَیِّئَةٍ سَیِّئَةٌ مِثْلُها⁽¹⁾وَ مَنْ تَقِ السَّیِّئاتِ یَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ أی و من تصرف عنه شر معاصیه فتفضلت علیه یوم القیامة بإسقاط عقابها فقد أنعمت علیه وَ ذلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ أی الظفر بالبغیة و الفلاح العظیم انتهی ⁽²⁾.

وَ أَقُولُ: رَوَی الصَّدُوقُ فِی الْعُیُونِ عَنِ الرِّضَا علیه السلام فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: وَ إِنَّ الْمَلَائِکَةَ لَخُدَّامُنَا وَ خُدَّامُ مُحِبِّینَا یَا عَلِیُ الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ... وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا بِوَلَایَتِنَا⁽³⁾.

وَ فِی الْکَافِی بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ رَفَعَهُ قَالَ: إِنَّ اللَّهَ أَعْطَی التَّائِبِینَ ثَلَاثَ خِصَالٍ لَوْ أَعْطَی خَصْلَةً مِنْهَا جَمِیعَ أَهْلِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ لَنَجَوْا بِهَا قَوْلُهُ الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ وَ ذلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ ⁽⁴⁾.

«معلومات تو محدود نیست همچون رحمتت، بلکه همه چیز را دانایی، و رحمت تو شامل همگان است حتی حیوانات.»ضمنا فرشتگان، طرز دعا کردن را به ما تعلیم می دهند که باید اول خدا را ثنا گفت و تنزیه و تقدیس کرد، سپس از او چیزی خواست، چنانچه خودشان ابتدا تسبیح می کنند، بعد عرض می کنند پروردگارا! آنهایی را که از شرک و گناه بازگشته و پیرو راه تو یعنی دین اسلام شدند، بیامرز و هم عذاب دوزخ را از آنها دور ساز. این آیه شریفه دلالت دارد بر اینکه، برداشتن عذاب بعد از توبه، لطف و عنایتی است از خداوند و چنین نیست که هر گاه ما توبه کردیم، بر خداوند واجب و لازم باشد که عذاب خویش را از ما دور سازد، زیرا اگر چنین بود فرشتگان برای توبه کنندگان تمنّای رفع عذاب نداشتند، بلکه خداوند به اجبار عذاب را از آنها برمی داشت. دنباله دعای فرشتگان: بعد از تقاضای آمرزش و رفع عذاب، می گویند: «بار خدایا! توبه کنندگان را در بهشت های عدن که به وسیله پیامبرانت به آنها نوید داده ای آنها را و هر کس از پدران و فرزندان آنها که اهل صلاح و نیکوکاری باشند، داخل فرما تا در بهشت نیز همدم داشته باشند و عیش و خوشی آنها کامل باشد. چون تو مقتدری و بر آنچه خواهی قدرت داری و همه اعمال و افعال تو از روی حکمت است، و نیز آنها را از گناهان حفظ کن.»

منظور از گناهان، عذاب آنهاست، به طوری که بگوییم کلمه «عذاب» پیش از کلمه «سیّئات» در تقدیر است یا بگوییم عذاب گناهان را هم سیّئات گفته اند، به دلیل آیه دیگری که می فرماید: « وَ جَزاءُ سَیِّئَةٍ سَیِّئَةٌ مِثْلُها»، {پاداش هر سیّئه، سیّئه ای همانند اوست.}⁽⁵⁾

فرشتگان به دنبال دعای خود می گویند: «بار خدایا! هر آن کس را که تو از شرّ گناهانش حفظ فرمایی و عذاب قیامت را از او دور سازی، نعمتی بزرگ بر او ارزانی داشتی و این خود رستگاری و پیروزی بزرگی است.»⁽⁶⁾

مؤلف:

شیخ صدوق ضمن حدیث مفصلی از حضرت رضا علیه السلام نقل می کند که پیامبر صلی الله علیه و آله ، به علی علیه السلام فرمودند: «یا علی! فرشتگان خدمتکاران ما و دوستان ما هستند؛ (سپس به قسمتی از این آیه اشاره فرمودند) آن فرشتگانی که عرش را بر دوش گرفته و آنها که به دور آن می گردند خدا را تسبیح می گویند و از او برای آنها که ولایت ما را باور داشته اند، آمرزش می خواهند.»⁽⁷⁾

ابن ابی عمیر گوید: «خداوند به توبه کنندگان سه خصلت عنایت فرموده که اگر یکی از آنها را به تمام اهل آسمان ها و زمین عنایت فرماید، همه آنها نجات می یابند و این آیه شریفه را خواند، و آن سه چیز، همان هایی است که فرشتگان از خداوند برای توبه کنندگان درخواست کردند.»⁽⁸⁾

وَ لکِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَیْکُمُ الْإِیمانَ قد مر تفسیره ⁽¹⁾

فی باب فضل الإیمان.

الأخبار

«1»

لی، [الأمالی] للصدوق عَنِ الْقَطَّانِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحُسَیْنِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عِیسَی الْعِجْلِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْعَرْزَمِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَاتِمٍ عَنْ شَرِیکٍ عَنْ سَالِمٍ الْأَفْطَسِ عَنْ سَعِیدِ بْنِ جُبَیْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لِعَلِیٍّ علیه السلام یَا عَلِیُّ شِیعَتُکَ هُمُ الْفَائِزُونَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فَمَنْ أَهَانَ وَاحِداً مِنْهُمْ فَقَدْ أَهَانَکَ وَ مَنْ أَهَانَکَ فَقَدْ أَهَانَنِی وَ مَنْ أَهَانَنِی أَدْخَلَهُ اللَّهُ نارَ جَهَنَّمَ خالِداً فِیها وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ یَا عَلِیُّ أَنْتَ مِنِّی وَ أَنَا مِنْکَ رُوحُکَ مِنْ رُوحِی وَ طِینَتُکَ مِنْ طِینَتِی وَ شِیعَتُکَ خُلِقُوا مِنْ فَضْلِ طِینَتِنَا فَمَنْ أَحَبَّهُمْ فَقَدْ أَحَبَّنَا وَ مَنْ أَبْغَضَهُمْ فَقَدْ أَبْغَضَنَا وَ مَنْ عَادَاهُمْ فَقَدْ عَادَانَا وَ مَنْ وَدَّهُمْ فَقَدْ .

وَدَّنَا یَا عَلِیُّ إِنَّ شِیعَتَکَ مَغْفُورٌ لَهُمْ عَلَی مَا کَانَ فِیهِمْ مِنْ ذُنُوبٍ وَ عُیُوبٍ یَا عَلِیُّ أَنَا الشَّفِیعُ لِشِیعَتِکَ غَداً إِذَا قُمْتُ الْمَقَامَ الْمَحْمُودَ فَبَشِّرْهُمْ بِذَلِکَ یَا عَلِیُّ شِیعَتُکَ شِیعَةُ اللَّهِ وَ أَنْصَارُکَ أَنْصَارُ اللَّهِ وَ أَوْلِیَاؤُکَ أَوْلِیَاءُ اللَّهِ وَ حِزْبُکَ حِزْبُ اللَّهِ یَا عَلِیُّ سَعِدَ مَنْ تَوَلَّاکَ وَ شَقِیَ مَنْ عَادَاکَ یَا عَلِیُّ لَکَ کَنْزٌ فِی الْجَنَّةِ وَ أَنْتَ ذُو قَرْنَیْهَا⁽²⁾.

بشا، [بشارة المصطفی] محمد بن علی بن عبد الصمد عن أبیه عن جده عن أحمد بن عیسی العجلی: مثله ⁽³⁾

توضیح

أقول قد مر شرح قوله صلی الله علیه و آله و أنت ذو قرنیها فی المجلد التاسع ⁽⁴⁾قال فی النهایة فیه: أنه قال لعلی علیه السلام إن لک بیتا فی الجنة و أنت ذو قرنیها أی طرفی الجنة و جانبیها قال أبو عبید و أنا أحسب أنه أراد ذو قرنی الأمة فأضمر و قیل أراد الحسن و الحسین 0

و منه حدیث علی علیه السلام: و ذکر قصة ذی القرنین ثم قال و فیکم مثله. فیری

تفسیر آیات سوره حجرات در باب فضیلت ایمان گذشت .

روایات

روایت 1

امالی صدوق: ابن عبّاس گزارش می کند که حضرت پیامبر صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام فرمود: «یا علی! شیعیان تو در روز قیامت خوشبخت و کامروایند. پس هر کس به یکی از شیعیان تو اهانتی کند، تو را اهانت کرده و هر کس چنین کند، مرا نیز اهانت کرده و هر کس به من اهانت کند، خداوند او را برای همیشه در آتش دوزخ عذاب کند و چه بد سرانجامی است.

یا علی! تو از منی و من از تو؛ جان تو از جان من و سرشت تو از سرشت من و شیعیان تو از زیادی سرشت ما آفریده شده اند. هر که آنها را دوست بدارد، ما را دوست داشته و هر کس به آنها بغض ورزد، بما بغض ورزیده و هر کی با آنها دشمنی کند، با ما دشمن است و هر کسبه آنها مهربانی کند، به ما مهر ورزیده است.

یا علی! هر گونه گناه و عیبی از پیروان تو آمرزیده است؛ یا علی! به پیروانت نوید ده که روز قیامت، آن لحظه که در مقام محمود بایستم، از آنها شفاعت می کنم.

یا علی! پیروان تو، پیروان خدایند و یاران تو، یاران خدا و دوستان تو، دوستان خدا و جمعیت و حزب تو، حزب خداست.

یا علی! هر کس تو را دوست دارد، سعادتمند و هر کس تو را دشمن دارد، بدبخت است؛ یا علی! برای تو در بهشت گنجی است و تو «ذوالقرنین» آن هستی.»⁽⁵⁾مثل این روایت از طریق دیگر، در کتاب بشارة المصطفی نقل شده.⁽⁶⁾

توضیح

شرح کلمه«ذوالقرنین»: در جلد نهم بحارالانوار گذشت.

صاحب نهایه گوید: پیامبر صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام فرمود: «برای تو در بهشت خانه ای است و تو ذوالقرنین آن هستی.» منظور از ذوالقرنین، یعنی صاحب دو طرف و دو سمت. ابو عبید گوید گمان می کنم نظر پیغمبر صلی الله علیه و آله این است که فرموده تو صاحب دو طرف امّت هستی و از کلمه امّت، فقط به ذکر ضمیر اکتفا فرموده، و به قولی منظور از قرنین، حسن و حسین علیهما السلام هستند.

نظیر این روایت، فرمایش خود علی علیه السلام بعد از بیان داستان ذوالقرنین است که فرمود: «در میان شما مسلمین، فردی همچون ذوالقرنین موجود است.»

أنه إنما عنی نفسه لأنه ضرب علی رأسه ضربتین إحداهما یوم الخندق و الأخری ضربه ابن ملجم لعنه الله و ذو القرنین هو الإسکندر سمی بذلک لأنه ملک الشرق و الغرب و قیل لأنه کان فی رأسه شبه قرنین و قیل رأی فی النوم أنه أخذ بقرنی الشمس ⁽¹⁾.

أَقُول

قَدْ مَضَی فِی بَابِ جَوَامِعِ مَنَاقِبِ عَلِیٍّ علیه السلام عَنْ جَابِرٍ: عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ قَالَ لِعَلِیٍّ علیه السلام إِنَّهُ لَنْ یَرِدَ عَلَیَّ الْحَوْضَ مُبْغِضٌ لَکَ وَ لَنْ یَغِیبَ عَنْهُ مُحِبٌّ لَکَ حَتَّی یَرِدَ الْحَوْضَ مَعَکَ ⁽²⁾.

«2»

لی، [الأمالی] للصدوق عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْهَاشِمِیِّ عَنْ فُرَاتٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ ظُهَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْبَغْدَادِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ النَّهْشَلِیِّ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: عَنْ جَبْرَئِیلَ عَنْ مِیکَائِیلَ عَنْ إِسْرَافِیلَ عَنِ اللَّهِ جَلَّ جَلَالُهُ أَنَّ عَلِیّاً حُجَّتِی فِی السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِینَ عَلَی جَمِیعِ مَنْ فِیهِنَّ مِنْ خَلْقِی لَا أَقْبَلُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْهُمْ إِلَّا بِالْإِقْرَارِ بِوَلَایَتِهِ مَعَ نُبُوَّةِ أَحْمَدَ رَسُولِی وَ هُوَ یَدِیَ الْمَبْسُوطَةُ عَلَی عِبَادِی وَ هُوَ النِّعْمَةُ الَّتِی أَنْعَمْتُ بِهَا عَلَی مَنْ أَحْبَبْتُهُ مِنْ عِبَادِی فَمَنْ أَحْبَبْتُهُ مِنْ عِبَادِی وَ تَوَلَّیْتُهُ عَرَّفْتُهُ وَلَایَتَهُ وَ مَعْرِفَتَهُ وَ مَنْ أَبْغَضْتُهُ مِنْ عِبَادِی أَبْغَضْتُهُ لِانْصِرَافِهِ عَنْ مَعْرِفَتِهِ وَ وَلَایَتِهِ فَبِعِزَّتِی حَلَفْتُ وَ بِجَلَالِی أَقْسَمْتُ أَنَّهُ لَا یَتَوَالَی عَلِیّاً عَبْدٌ مِنْ عِبَادِی إِلَّا زَحْزَحْتُهُ عَنِ النَّارِ وَ أَدْخَلْتُهُ الْجَنَّةَ وَ لَا یُبْغِضُهُ عَبْدٌ مِنْ عِبَادِی وَ یَعْدِلُ عَنْ وَلَایَتِهِ إِلَّا أَبْغَضْتُهُ وَ أَدْخَلْتُهُ النَّارَ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ⁽³⁾.

بیان

قال الجوهری زحزحته عن کذا أی باعدته عنه فتزحزح أی تنحی ⁽⁴⁾.

«3»

لی، [الأمالی] للصدوق عَنِ الطَّالَقَانِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْعَدَوِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی الْهَیْثَمِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِکٍ

گویا منظور خود آن حضرت است که بر سر مبارکش دو ضربت وارد شده، یکی روز جنگ خندق و دیگری ضربه ای که ابن ملجم به حضرت زد. و ذوالقرنین همان اسکندراست که بر شرق و غرب حکومت داشت. و بنا به قولی او را ذوالقرنین گویند چون در سر او چیزی شبیه به دو شاخ بود و به قول دیگر، اسکندر در خواب دید که دو طرف خورشید را گرفته، بدین جهت بود که به این لقب ملقّب گشت.⁽⁵⁾

مؤلف

در گذشته در مناقب حضرت علی علیه السلام گفتیم که جابر از پیامبر صلی الله علیه و آله نقل می کند که به علی علیه السلام فرمود: «دشمن تو هرگز کنار حوض کوثر بر من وارد نخواهد شد، ولی دوست تو پنهان نخواهد ماند، تا اینکه با تو وارد شود.»

روایت 2

امالی صدوق: از حضرت رضا علیه السلام از پدرانش، از حضرت رسول صلی الله علیه و آله از جبرئیل، از میکائیل، از اسرافیل، از خداوند بزرگ نقل می کند که فرمود:

«علی علیه السلام حجّت من است در آسمان ها و زمین بر تمام موجودات و مخلوقات من. عمل هیچ کس از بندگانم را نپذیرم، مگر با اقرار به ولایت علی علیه السلام بعد از نبوّت و پیامبری احمد علیه السلام رسول من. علی دستِ گسترده من است بر بندگانم و نعمتی است که او را ارزانی داشته ام بر هر کس از بندگانم که دوستش دارم. پس هر کس از بندگانم را دوست داشتم، ولایت و شناخت علی را به او شناساندم و دشمنی من با بندگانم، به خاطر روگرداندن آنهاست از معرفت و ولایت او. به عزّتم سوگند و به جلالم قسم که هیچ کدام از بندگانم دوست علی نباشد، مگر اینکه او را از دوزخ دور داشته و روانه بهشت سازم و هیچ کس دشمن علی نباشد و از ولایتش بازنگردد، مگر اینکه او را دشمن داشته و روانه دوزخش سازم، و دوزخ بد سرانجامی است برای آنها.»⁽⁶⁾

توضیح

جوهری گوید «زحزحته» یعنی آن را دور ساختم و«فتزحزح»، یعنی دور شد.⁽⁷⁾

روایت 3

امالی صدوق: انس بن مالک

قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یَبْعَثُ أُنَاساً وُجُوهُهُمْ مِنْ نُورٍ عَلَی کَرَاسِیَّ مِنْ نُورٍ عَلَیْهِمْ ثِیَابٌ مِنْ نُورٍ فِی ظِلِّ الْعَرْشِ بِمَنْزِلَةِ الْأَنْبِیَاءِ وَ لَیْسُوا بِالْأَنْبِیَاءِ وَ بِمَنْزِلَةِ الشُّهَدَاءِ وَ لَیْسُوا بِالشُّهَدَاءِ فَقَالَ رَجُلٌ أَنَا مِنْهُمْ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ لَا قَالَ آخَرُ أَنَا مِنْهُمْ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ لَا قِیلَ مَنْ هُمْ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَوَضَعَ یَدَهُ عَلَی رَأْسِ عَلِیٍّ علیه السلام وَ قَالَ هَذَا وَ شِیعَتُهُ ⁽¹⁾.

بیان

الرجلان أبو بکر و عمر کما یدل علیه غیره من الأخبار.

«4»

لی، [الأمالی] للصدوق عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ علیه السلام قَالَ: قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَیْهِ کُنْتُ ذَاتَ یَوْمٍ جَالِساً عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله إِذْ أَقْبَلَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام فَقَالَ لَهُ یَا عَلِیُّ أَ لَا أُبَشِّرُکَ قَالَ بَلَی یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ هَذَا حَبِیبِی جَبْرَئِیلُ یُخْبِرُنِی عَنِ اللَّهِ جَلَّ جَلَالُهُ أَنَّهُ قَدْ أَعْطَی مُحِبَّکَ وَ شِیعَتَکَ سَبْعَ خِصَالٍ الرِّفْقَ عِنْدَ الْمَوْتِ وَ الْأُنْسَ عِنْدَ الْوَحْشَةِ وَ النُّورَ عِنْدَ الظُّلْمَةِ وَ الْأَمْنَ عِنْدَ الْفَزَعِ وَ الْقِسْطَ عِنْدَ الْمِیزَانِ وَ الْجَوَازَ عَلَی الصِّرَاطِ وَ دُخُولَ الْجَنَّةِ قَبْلَ سَائِرِ النَّاسِ مِنَ الْأُمَمِ بِثَمَانِینَ عَاماً⁽²⁾.

«5»

ن،⁽³⁾[عیون أخبار الرضا علیه السلام] لی، [الأمالی] للصدوق عَنِ ابْنِ نَاتَانَةَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الرَّیَّانِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: شِیعَةُ عَلِیٍّ هُمُ الْفَائِزُونَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ⁽⁴⁾.

«6»

لی، [الأمالی] للصدوق عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ عِیسَی بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ الْحِیرِیِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ جُمَیْعٍ عَنْ أَبِی الْمِقْدَامِ قَالَ قَالَ الصَّادِقُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ علیهما السلام: نَزَلَتْ هَاتَانِ الْآیَتَانِ ⁽⁵⁾فِی أَهْلِ وَلَایَتِنَا وَ أَهْلِ عَدَاوَتِنَا فَأَمَّا إِنْ

نقل می کند که حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «خداوند متعال جمعی را (در روز قیامت) زنده می کند با چهره های نورانی بر فراز کرسی های نور با لباس هایی از نور در پرتو عرش همچون پیامبران، ولی از انبیا نیستند و در رتبه و مقام شهیدانند با اینکه از شهدا نباشند.» در این هنگام مردی از آن حضرت سؤال کرد: «یا رسول اللَّه! منهم از آن جمعیت هستم؟» فرمود خیر. دیگری نیز سؤال کرد،به او هم جواب رد داد. پرسیدند: «پس آنها کیستند؟» حضرت دست مبارک خود را روی سر حضرت علی علیه السلام گذاشته و فرمود: «این مرد و شیعیان او هستند.»⁽⁶⁾

توضیح

از پاره ای روایات به دست می آید که آن دو نفری که سؤال کردند «آیا ما هم جزو آن جمعیت هستیم یا نه؟»،ابوبکر و عمر بودند.

روایت 4

امالی صدوق: ابوحمزه ثمالی از حضرت زین العابدین علیه السلام نقل می کند و از قول جناب سلمان فارسی رضوان اللَّه علیه گوید: روزی در محضر مقدس رسول اکرم صلی الله علیه و آله نشسته بودم.در همان موقع حضرت علی علیه السلام وارد شد. پیامبر صلی الله علیه و آله به او فرمود: «یا علی آیا تو را مژده ندهم؟» عرض کرد: «چرا ای رسول خدا!» فرمود: «این دوست من جبرئیل است، خبر می دهد که خداوند به دوستان و شیعیان تو هفت خصلت عنایت فرموده: مدارای دم مرگ؛ انس در هنگام وحشت؛روشنایی در تاریکی؛ آسودگی هنگام ترس دیگران؛ عدالت و دادگری در سنجش اعمال؛ گذشتن از صراط؛ ورود به بهشت هشتاد سال پیش از دیگران.»⁽⁷⁾

روایت 5

عیون اخبار الرضا: حضرت رضا علیه السلام از پدرانش علیه السلام از حضرت رسول صلی الله علیه و آله خبر می دهد که فرمود: «تنها شیعیان علی علیه السلام در رستاخیز پیروز و کامیابند.»⁽⁸⁾

روایت 6

امالی صدوق: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «این دو آیه شریفه ⁽⁹⁾درباره اهل ولایت ما و نیز دشمنان ما نازل شده که می فرماید: «اگر

کانَ مِنَ الْمُقَرَّبِینَ فَرَوْحٌ وَ رَیْحانٌ یَعْنِی فِی قَبْرِهِ وَ جَنَّةُ نَعِیمٍ یَعْنِی فِی الْآخِرَةِ⁽¹⁾وَ أَمَّا إِنْ کانَ مِنَ الْمُکَذِّبِینَ الضَّالِّینَ فَنُزُلٌ مِنْ حَمِیمٍ یَعْنِی فِی قَبْرِهِ وَ تَصْلِیَةُ جَحِیمٍ یَعْنِی فِی الْآخِرَةِ.

«7»

لی، [الأمالی] للصدوق عَنْ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ خَالِدِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْعَبْدِیِّ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِی الْجَعْدِ قَالَ: سُئِلَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام فَقَالَ ذَاکَ خَیْرُ خَلْقِ اللَّهِ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ مَا خَلَا النَّبِیِّینَ وَ الْمُرْسَلِینَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ یَخْلُقْ خَلْقاً بَعْدَ النَّبِیِّینَ وَ الْمُرْسَلِینَ أَکْرَمَ عَلَیْهِ مِنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِهِ بَعْدَهُ .

قُلْتُ فَمَا تَقُولُ فِیمَنْ یُبْغِضُهُ وَ یَنْتَقِصُهُ فَقَالَ لَا یُبْغِضُهُ إِلَّا کَافِرٌ وَ لَا یَنْتَقِصُهُ إِلَّا مُنَافِقٌ قُلْتُ فَمَا تَقُولُ فِیمَنْ یَتَوَلَّاهُ وَ یَتَوَلَّی الْأَئِمَّةَ مِنْ وُلْدِهِ بَعْدَهُ فَقَالَ إِنَّ شِیعَةَ عَلِیٍّ وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِهِ هُمُ الْفَائِزُونَ الْآمِنُونَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ ثُمَّ قَالَ مَا تَرَوْنَ لَوْ أَنَّ رَجُلًا خَرَجَ یَدْعُو النَّاسَ إِلَی ضَلَالَتِهِ مَنْ کَانَ أَقْرَبَ النَّاسِ مِنْهُ قَالُوا شِیعَتُهُ وَ أَنْصَارُهُ قَالَ فَلَوْ أَنَّ رَجُلًا خَرَجَ یَدْعُو النَّاسَ إِلَی هُدًی مَنْ کَانَ أَقْرَبَ النَّاسِ مِنْهُ قَالُوا شِیعَتُهُ وَ أَنْصَارُهُ قَالَ فَکَذَلِکَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام بِیَدِهِ لِوَاءُ الْحَمْدِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَقْرَبُ النَّاسِ مِنْهُ شِیعَتُهُ وَ أَنْصَارُهُ ⁽²⁾.

«8»

فس، [تفسیر القمی]: فِی قَوْلِهِ تَعَالَی وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْیاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ فَرِحِینَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ یَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِینَ لَمْ یَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ ⁽³⁾

حَدَّثَنِی أَبِی عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: هُمْ وَ اللَّهِ شِیعَتُنَا إِذَا دَخَلُوا الْجَنَّةَ وَ اسْتَقْبَلُوا الْکَرَامَةَ مِنَ اللَّهِ

از مقربان درگاه خداست در قبر در آسایش و نعمت، و در آخرت در بهشت ابدی است، و اگر از منکران و گمراهان است، نصیبش در قبر حمیم و در آخرت جایگاهش دوزخ است.»⁽⁴⁾

روایت 7

امالی صدوق:سالم بن ابی جعد نقل می کند که از جابر بن عبداللَّه انصاری، در باره علی علیه السلام پرسیدند. در جواب گفت: «بهترین خلق خداست از اوّلین و آخرین، جز پیامبران و فرستادگان خداوند بزرگ بعد از انبیا، موجودی به عظمت و بزرگواری حضرت علی بن ابی طالب علیه السلام و سایر پیشوایان که از نسل او هستند نیافریده است. گفتم: «چه می گویی درباره آنها که با او عداوت و دشمنی می ورزند؟» گفت: «دشمن او نخواهد بود مگر کافر و او را کوچک نشمارد مگر منافقان.» پرسیدم: «درباره دوستداران او و دوستداران امامان دیگر که از نسل او هستند و بعد از او امامت می کنند چه می گویی؟» گفت: «شیعیان علی علیه السلام و شیعیان امامان دیگر و فرزندان آن بزرگوار، همان رستگاران و آسوده خاطران در روز قیامت هستند.» سپس گفت: «چه می بینید؟ اگر مردی به پاخیزد و مردم را به سوی گمراهی بخواند، چه افرادی در نزد او مقرّبند؟» گفتند پیروان و یاران او .

گفت: «پس اگر مردی دیگر مردمان را به سوی سعادت بخواند، چه افرادی در نزد او مقرّب هستند؟» باز گفتند پیروان و یاران او. گفت: «حضرت علی بن ابی طالب علیه السلام چنین است. روز قیامت پرچم حمد در دست اوست و نزدیک ترین افراد به او، پیروان و یاران او هستند.»⁽⁵⁾

روایت 8

تفسیر علی بن ابراهیم قمی: در ذیل آیه شریفه ای که می فرماید: «وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْیاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ فَرِحِینَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ یَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِینَ لَمْ یَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُون»،{هرگز گمان نکنید آنهایی که در راه خدا کشته شده اند مرده اند، بلکه زنده باشند و نزد پروردگار خویش روزی می خورند مسرورند به آنچه خداوند از فضل خود به آنها عطا فرموده و به آنها که هنوز به این کشته شدگان نپیوسته اند (و در دنیا به سر می برند) مژده می دهند که بیم و حزنی برای آنها نیست}⁽⁶⁾، از ابو بصیر، از حضرت صادق علیه السلام نقل می کند که فرمود: «به خدا قسم آنها شیعیان ما هستند؛ هنگامی که وارد بهشت شوند و بزرگواری خداوند

اسْتَبْشَرُوا بِمَنْ لَمْ یَلْحَقْ بِهِمْ مِنْ إِخْوَانِهِمْ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ فِی الدُّنْیَا أَلَّا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ ⁽¹⁾.

«9»

ل، [الخصال] عَنْ عَمَّارِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِصْمَةَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الطَّبَرِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ اللَّیْثِ عَنْ سِنَانِ بْنِ فَرُّوخَ عَنْ هَمَّامِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِیلٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِیِّ قَالَ: کُنْتُ ذَاتَ یَوْمٍ عِنْدَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله إِذْ أَقْبَلَ بِوَجْهِهِ عَلَی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام فَقَالَ أَ لَا أُبَشِّرُکَ یَا أَبَا الْحَسَنِ فَقَالَ بَلَی یَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ هَذَا جَبْرَئِیلُ یُخْبِرُنِی عَنِ اللَّهِ جَلَّ جَلَالُهُ أَنَّهُ قَالَ قَدْ أَعْطَی شِیعَتَکَ وَ مُحِبِّیکَ تِسْعَ ⁽²⁾خِصَالٍ الرِّفْقَ عِنْدَ الْمَوْتِ وَ الْأُنْسَ عِنْدَ الْوَحْشَةِ وَ النُّورَ عِنْدَ الظُّلْمَةِ وَ الْأَمْنَ عِنْدَ الْفَزَعِ وَ الْقِسْطَ عِنْدَ الْمِیزَانِ وَ الْجَوَازَ عَلَی الصِّرَاطِ وَ دُخُولَ الْجَنَّةِ قَبْلَ سَائِرِ النَّاسِ وَ نُورُهُمْ یَسْعی بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَ بِأَیْمانِهِمْ ⁽³⁾.

بیان

روی الصدوق هذا الحدیث فی باب السبعة و ذکر فیه سبع خصال و رواه فی باب التسعة أیضا من غیر اختلاف فی المتن و السند⁽⁴⁾إلا أنه قال فیه تسع خصال و کأنه باعتبار اختلاف نسخ المأخوذ منه و الأول مبنی علی عد دخول الجنة إلی آخره خصلة واحدة و الثانی علی عدها ثلاث خصال الأول دخول الجنة قبل سائر الناس و الثانی سعی نورهم بین أیدیهم و الثالث سعی نورهم بأیمانهم أو الأول دخول الجنة الثانی قبل سائر الناس و الثالث سعی النور و القسط عند المیزان إما بمعنی العدل فاختصاصه بالشیعة لأن غیرهم یدخلون النار بغیر حساب أو بمعنی النصیب لأن لکل منهم نصیبا من الرحمة بحسب حاله و أعماله.

را درباره خویش ببینند، به برادران مؤمن خود که هنوز در دنیا هستند مژده می دهند که ما را هراسی نیست و اندوهی نداریم.»⁽⁵⁾

روایت 9

خصال: جابر بن عبداللَّه انصاری نقل می کند روزی در محضر مقدس حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله بودم. ناگهان حضرت رو کردند به سوی علی علیه السلام و فرمودند: «ای ابوالحسن آیا تو را مژده ندهم؟» عرضکرد: «چرا ای رسول خدا!» حضرت فرمود: «این جبرئیل است که به من خبر می دهد که خداوند متعال، به شیعیان و دوستان تو نه خصلت عطا فرموده: مدارای دم مرگ؛انس در هنگام وحشت؛ نور در تاریکی؛ آسودگی هنگام ترس دیگران؛ عدالت و دادگری در سنجش اعمال؛ گذشتن از صراط؛ ورود به بهشت پیش از سایر مردم، در حالی که نور آنها در پیشاپیش و سمت راست آنان می شتابد.»⁽⁶⁾

توضیح

مرحوم صدوق همین روایت را در خصال، در باب روایات هفتگانه ذکر فرموده و در آنجا می گوید: «پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله هفت خصلت را فرمودند» و در باب روایات نه گانه نیز ذکر کرده، بدون اختلاف در سند یا جملات روایت. گویا او هم به دو نسخه برخورد کرده که یکی هفت و دیگری نه خصلت نوشته بوده. در آن نسخه که هفت خصلت است،«ورود به بهشت قبل از مردم و شتابیدن نور در جلو و سمت راست آنها» را یکی گرفته یا اینکه «ورود به بهشت و ورود قبل از دیگران و شتاب نور» را یکی گرفته. ضمنا در روایت جمله «القسط عند المیزان» (که ما آن را به عدالت در سنجش اعمال ترجمه کردیم) وجود دارد.«قسط» در اینجا یا به معنای عدالت و دادگری است، در این صورت اختصاص عدالت در سنجش اعمال به شیعیان، به خاطر این است که غیر شیعه، بدون محاسبه وارد دوزخ می شوند. یا به معنای «نصیب و بهره» است، زیرا هر کدام از شیعیان در روز قیامت بر حسب حال و اعمال خویش،نصیب و بهره ای از رحمت خداوندمی برند.

«10»

فس، [تفسیر القمی] فِی رِوَایَةِ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام: فِی قَوْلِهِ وَ لا یَزالُونَ مُخْتَلِفِینَ ⁽¹⁾فِی الدِّینِ إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّکَ یَعْنِی آلَ مُحَمَّدٍ وَ أَتْبَاعَهُمْ یَقُولُ اللَّهُ وَ لِذلِکَ خَلَقَهُمْ یَعْنِی أَهْلَ رَحْمَةٍ لَا یَخْتَلِفُونَ فِی الدِّینِ ⁽²⁾.

«11»

فس، [تفسیر القمی] عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنْ عُمَرَ بْنِ شَیْبَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام فِی خَبَرٍ طَوِیلٍ قَالَ: إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ عَلِیٌّ علیه السلام وَ شِیعَتُهُ عَلَی کُثْبَانٍ مِنَ الْمِسْکِ الْأَذْفَرِ عَلَی مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ یَحْزَنُ النَّاسُ وَ لَا یَحْزَنُونَ وَ یَفْزَعُ النَّاسُ وَ لَا یَفْزَعُونَ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآیَةَ مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَیْرٌ مِنْها وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ یَوْمَئِذٍ آمِنُونَ-⁽³⁾

فَالْحَسَنَةُ وَ اللَّهِ وَلَایَةُ عَلِیٍّ علیه السلام ثُمَّ قَالَ لا یَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَکْبَرُ وَ تَتَلَقَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ هذا یَوْمُکُمُ الَّذِی کُنْتُمْ تُوعَدُونَ ⁽⁴⁾.

«12»

فس، [تفسیر القمی]: وَ الَّذِینَ جاهَدُوا فِینا⁽⁵⁾أَیْ صَبَرُوا وَ جَاهَدُوا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنا أَیْ لَنُثَبِّتَنَّهُمْ وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ فِی رِوَایَةِ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ هَذِهِ الْآیَةُ لآِلِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله وَ أَشْیَاعِهِمْ ⁽⁶⁾.

«13»

فس، [تفسیر القمی] عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام أَنَّهُ قَالَ: لِیَهْنِکُمُ الِاسْمُ قُلْتُ مَا هُوَ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ وَ إِنَّ مِنْ شِیعَتِهِ لَإِبْراهِیمَ ⁽⁷⁾وَ قَوْلُهُ فَاسْتَغاثَهُ الَّذِی

روایت 10

تفسیر علی بن ابراهیم قمی: در روایت ابوالجارود، از حضرت باقر علیه السلام در ذیل آیه قرآن که می فرماید: «وَ لا یَزالُونَ مُخْتَلِفِین»، {همیشه اختلاف دارند در دین، مگر آنها که خدای تو به آنان رحم فرموده}⁽⁸⁾، امام علیه السلام فرمود: «منظور از «آنها»، آل محمّد صلی الله علیه و آله و پیروان آنها هستند.» دنباله آن خداوند می فرماید «و برای همین جهت آنها را آفرید.» امام فرمود که «اهل رحمت باشند و در دین اختلاف نکنند.»⁽⁹⁾

روایت 11

تفسیر علی بن ابراهیم قمی: عمر بن شیبه از حضرت باقر علیه السلام در ضمن روایت طولانی نقل می کند که روز قیامت، حضرت رسول صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام روی یک بلندی از مشک پر بو بر منبرهایی از نور قرار می گیرند. مردم اندوهگین هستند، ولی آنها اندوهی ندارند؛ دیگران می ترسند و آنها ترس ندارند. سپس این آیه را تلاوت فرمود: «مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَیْرٌ مِنْها وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ یَوْمَئِذٍ آمِنُون»، {کسانی که (در قیامت) نیکوکار آیند، پاداش بهتر از آن یابند و هم از هول و هراس قیامت ایمن باشند.}⁽¹⁰⁾به خدا قسم کار نیکو و حسنه ای که خداوند در این آیه می فرماید، ولایت علی علیه السلام است.» سپس این آیه را تلاوت فرمود: «لا یَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَکْبَرُ وَ تَتَلَقَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ هذا یَوْمُکُمُ الَّذِی کُنْتُمْ تُوعَدُون»⁽¹¹⁾، {هیچ گاه فزع اکبر و هنگامه بزرگ قیامت آنها را محزون نخواهد ساخت و با آنان فرشتگان رحمت ملاقات کنند (و گویند) این است آن روز (سعادت) شما که در دنیا به شما وعده می دادند.}⁽¹²⁾

روایت 12

تفسیر علی بن ابراهیم قمی: درباره تفسیر آیه 69 از سوره عنکبوت آمده است: «آنان که در راه ما به جان و مال کوشش کرده اند، یعنی صبر کرده اند و همراه پیامبر صلی الله علیه و آله در جنگ شرکت کرده اند، محقّقا آنها را به راه خویش هدایت می کنیم، یعنی در راه حق پایدارشان می سازیم و همیشه خدا با نیکوکاران است. ابوالجارود از حضرت باقر نقل می کند که این آیه، در مورد خاندان رسالت و پیروان آنهاست.»⁽¹³⁾

روایت 13

تفسیر علی بن ابراهیم قمی: ابو بصیر گزارش می کند که حضرت باقر علیه السلام فرمود: «گوارایتان باد آن نام.» ابو بصیر گفت: «قربانت شوم! کدام نام؟» حضرت این آیه را خواند: « وَ إِنَّ مِنْ شِیعَتِهِ لَإِبْراهِیم»، {از شیعیان او همانا ابراهیم است}⁽¹⁴⁾و آیه دیگر که می فرماید: «فَاسْتَغاثَهُ الَّذِی

مِنْ شِیعَتِهِ عَلَی الَّذِی مِنْ عَدُوِّهِ ⁽¹⁾فَلْیَهْنِکُمُ الِاسْمُ ⁽²⁾.

بیان

فی المصباح هنوء الشی ء بالضم مع الهمز هناءه بالفتح و المد تیسر من غیر مشقة و لا عناء فهو هنی ء و یجوز الإبدال و الإدغام و هنأنی الولد یهنؤنی مهموز من بابی نفع و ضرب أی سرنی و تقول العرب فی الدعاء لیهنئک الولد بهمزة ساکنة و بإبدالها یاء و حذفها عامی و معناه سرک و هنأنی الطعام یهنئنی ساغ و لذ و أکلته هنیئا مریئا أی بلا مشقة انتهی.

و أقول لو کان الخبر مضبوطا بهذا الوجه یدل علی أن الحذف لیس بعامی و حاصل الخبر أن لفظ الشیعة الذی یطلق علی أتباع الأئمة علیهم السلام لقب شریف وصف الله النبیین و أتباع الأنبیاء الماضین به فسروا به و لا تبالوا بتشنیع المخالفین بذلک علیکم.

«14»

فس، [تفسیر القمی]: وَ إِنَّ لِلطَّاغِینَ لَشَرَّ مَآبٍ ⁽³⁾هُمُ الْأَوَّلَانِ وَ بَنُو أُمَیَّةَ ثُمَّ ذَکَرَ مَنْ کَانَ بَعْدَهُمْ مِمَّنْ غَصَبَ آلَ مُحَمَّدٍ حَقَّهُمْ فَقَالَ وَ آخَرُ مِنْ شَکْلِهِ أَزْواجٌ هذا فَوْجٌ مُقْتَحِمٌ مَعَکُمْ وَ هُمْ بَنُو السِّبَاعِ فَیَقُولُ بَنُو أُمَیَّةَ لا مَرْحَباً بِهِمْ إِنَّهُمْ صالُوا النَّارِ فَیَقُولُ بَنُو فُلَانٍ بَلْ أَنْتُمْ لا مَرْحَباً بِکُمْ أَنْتُمْ قَدَّمْتُمُوهُ لَنا وَ بَدَأْتُمْ بِظُلْمِ آلِ مُحَمَّدٍ فَبِئْسَ الْقَرارُ ثُمَّ یَقُولُ بَنُو أُمَیَّةَ رَبَّنا مَنْ قَدَّمَ لَنا هذا فَزِدْهُ عَذاباً ضِعْفاً فِی النَّارِ یَعْنُونَ الْأَوَّلَیْنِ ثُمَّ یَقُولُ أَعْدَاءُ آلِ مُحَمَّدٍ فِی النَّارِ ما لَنا لا نَری رِجالًا کُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرارِ فِی الدُّنْیَا وَ هُمْ شِیعَةُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِیًّا أَمْ زاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصارُ ثُمَّ قَالَ إِنَّ ذلِکَ لَحَقٌّ تَخاصُمُ أَهْلِ النَّارِ فِیمَا بَیْنَهُمْ وَ ذَلِکَ قَوْلُ الصَّادِقِ وَ اللَّهِ إِنَّکُمْ لَفِی الْجَنَّةِ تُحْبَرُونَ وَ فِی النَّارِ تُطْلَبُونَ ⁽⁴⁾.

بیان

آخر من شکله قال المفسرون أی یذوق أو عذاب آخر و علی

مِنْ شِیعَتِهِ عَلَی الَّذِی مِنْ عَدُوِّه»، {او را به کمک خویش طلبید کسی که از شیعیان او بود تا بر دشمن او پیروز گردد}⁽⁵⁾،پس مبارک باد بر شما این نام!»⁽⁶⁾

توضیح

در مصباح گوید «هنؤ» بضمّ نون با همزه مصدر آن «هناءه» به فتح نون و مدّ، یعنی بدون زحمت به دست آمد، و همزه آن به یاء تبدیل می شود و گاهی در مثل «هنی ء»، دو یاء در یک دیگر ادغام می شود و همه مشتقات آن به معنی سرور و شادمانی است.

روایت 14

تفسیر علی بن ابراهیم قمی: در تفسیر آیه 55 به بعد از سوره ص که می فرماید: «و اهل کفر و طغیان را بدترین منزلگاه است»می گوید: منظور از «اهل کفر»، ابوبکر و عمر و بنی امیّه هستند و قرآن بعد از بیان حال و وضع آنها در قیامت، حال دشمنان دیگر و غصب کنندگان حقوق خاندان پیامبر را بیان می فرماید: «و از این نوع عذاب های گوناگون دیگر، این گروهی هستند که با شما (رؤسای کفر و ضلالت) به دوزخ درآمدند»، منظور از این دسته بنی سباع هستند و بنی امیّه درباره آنها می گویند: «بدا به حال اینان که در آتش فروزان شدند»، ولی آن دیگران در جواب بنی امیّه می گویند: «بلکه بدا بر احوال خود شما، زیرا شما پیشقدم ما به دوزخ شدید و ستمگری به خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله را شما شروع کردید و دوزخ بسیار آرامگاه بدی است.» سپس بنی امیّه می گویند: «پروردگارا! چه کسی برای ما این (عذاب) را پیش فرستاد؟ تو در آتش عذابش را چندین برابر بیفزا.» منظورشان آن دو نفر اول، یعنی ابوبکر و عمر است. سپس دشمنان آل محمّد صلی الله علیه و آله در دوزخ چنین می گویند: «چه شده که ما مردان مؤمن را که (به جرم ایمان به خدا ) از افراد پست و اشرار می شمردیم، (در دوزخ) نمی بینیم» و منظور از آن افراد، شیعیان حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام است که: «ما آنها را (در دنیا) مسخره و استهزا می کردیم. (آیا آنها اهل دوزخ نیستند) یا هستند و چشمان (ما) بر آنها نمی افتد.» سپس می فرماید: «(ای اهل ایمان! بدانید) این منازعه اهل آتش و دوزخ محقق و حتمی است.» و این فرمایش از حضرت صادق علیه السلام است که فرمود: «به خدا قسم شما در بهشت شادمانید، ولی در دوزخ شما را می جویند.»⁽⁷⁾

توضیح

مفسّران گویند عبارت «آخَرُ مِنْ شَکْلِهِ» یعنی می چشد، یا عذاب دیگری و بر حسب

تأویله علیه السلام و یدخل فوج آخر مثل الفوج الأول فی الشقاوة أَزْواجٌ أی أجناس متشابهة هذا فَوْجٌ هو حکایة ما یقال للطاغین الأولین و بنو السباع کنایة عن بنی العباس لا مَرْحَباً بِهِمْ دعاء من المتبوعین علی أتباعهم فیقول بنو فلان أی بنو العباس لبنی أمیة بَلْ أَنْتُمْ لا مَرْحَباً بِکُمْ أی بل أنتم أحق بهذا القول لضلالکم و إضلالکم أَنْتُمْ قَدَّمْتُمُوهُ أی العذاب أو الصلی لَنا بإغوائنا فَبِئْسَ الْقَرارُ جهنم عَذاباً ضِعْفاً أی مضاعفا و الأولان أبو بکر و عمر أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِیًّا قیل إنه إنکار علی أنفسهم و تأنیب لها فی الاستسخار منهم أَمْ زاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصارُ قیل معادلة لقوله ما لَنا کأنهم قالوا لیسوا هنا أم زاغت عنهم أبصارنا فلا نراهم أو ل أَتَّخَذْناهُمْ بمعنی أی الأمرین فعلنا بهم الاستسخار منهم أم تحقیرهم فإن زیغ الأبصار کنایة عنه علی معنی إنکارهما علی أنفسهم تُحْبَرُونَ علی بناء المجهول أی تسرون أو تتنعمون.

«15»

فس، [تفسیر القمی]: یا عِبادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلی أَنْفُسِهِمْ الْآیَةَ قَالَ نَزَلَتْ فِی شِیعَةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام خَاصَّةً.

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام: لَا یُعْذِرُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَحَداً یَقُولُ یَا رَبِّ لَمْ أَعْلَمْ أَنَّ وُلْدَ فَاطِمَةَ هُمُ الْوُلَاةُ عَلَی النَّاسِ کَافَّةً وَ فِی شِیعَةِ وُلْدِ فَاطِمَةَ أَنْزَلَ اللَّهُ هَذِهِ الْآیَةَ⁽¹⁾خَاصَّةً یا عِبادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلی أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ ⁽²⁾.

«16»

ب، [قرب الإسناد] عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: عَنْ یَمِینِ اللَّهِ وَ کِلْتَا یَدَیْهِ یَمِینٌ عَنْ یَمِینِ الْعَرْشِ قَوْمٌ عَلَی وُجُوهِهِمْ نُورٌ لِبَاسُهُمْ مِنْ نُورٍ عَلَی کَرَاسِیَّ مِنْ نُورٍ فَقَالَ لَهُ عَلِیٌّ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا هَؤُلَاءِ فَقَالَ لَهُ شِیعَتُنَا وَ أَنْتَ إِمَامُهُمْ ⁽³⁾.

تأویل و تفسیر امام علیه السلام یعنی دسته دیگری مثل دسته اوّل به بدبختی درآیند. «أَزْواجٌ» یعنی جنس هایی مانند هم. «هذا فَوْجٌ» بازگو کردن سخنی است که به طغیانگران پیشین گفته می شود. «و بنو سباع» کنایه از بنی عباس است.

«لا مَرْحَباً بِهِمْ»: نفرینی است که جلو رفته ها در حق دنباله روها کنند، و آنگاه بنی عباس به بنی امیّه گویند «بَلْ أَنْتُمْ لا مَرْحَباً بِکُمْ»، یعنی بلکه شما به این گفتار و نفرین سزاوارترید به خاطر گمراهی تان و نیز گمراه ساختن.

«أَنْتُمْ قَدَّمْتُمُوهُ»: یعنی عذاب را، یا اتّصال به ما را، یا منحرف ساختن ما. «فَبِئْسَ الْقَرارُ» دوزخ، «عَذاباً ضِعْفاً» یعنی دو برابر و مقصود از دو نفر اوّل،ابوبکر و عمر است.

«أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِیًّا»:به قولی این جمله انکار بر خودشان و بر استهزای شیعیان به جای استهزای خود آنهاست. «أَمْ زاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصارُ»به قولی در برابر «ما لَنا» است، گویا می گویند آن افراد اینجا نیستند یا چشم ما به آنها نمی افتد و آنان را نمی بینیم. «أَتَّخَذْناهُمْ» یعنی کدام یک از دو کار را درباره آنها انجام دادیم، چه استهزا کردیم یا تکفیر کردیم. «تُحْبَرُونَ» به صیغه مجهول یعنی شادمان و متنعّمند.

روایت 15

تفسیر علی بن ابراهیم قمی: در تفسیر آیه ای که می فرماید: «یا عِبادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلی أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیم»، {(ای رسول رحمت) به آن بندگانم که (به عصیان) اسراف بر نفس خود کردند، بگو از رحمت (نامنتهای) خدا ناامید مباشید، البتّه خدا همه گناهان را (چون توبه کنید) خواهد بخشید که او خدایی بسیار آمرزنده و مهربان است}⁽⁴⁾، می گوید گویا این آیه تنها درباره پیروان امیرالمؤمنین علیه السلام نازل شده و روایتی را از حضرت باقر علیه السلام نقل می کند که: «خداوند در روز قیامت، عذر کسی را که بگوید من نمی دانستم که فرزندان فاطمه علیها السلام همان فرمانروایان بر تمام مردم هستند نمی پذیرد، با اینکه مخصوصا این آیه درباره پیروان فرزندان حضرت فاطمه علیها السلام نازل شده.» سپس همان آیه بالا را قرائت فرمود.⁽⁵⁾

روایت 16

قرب الاسناد: حضرت صادق علیه السلام گزارش می کند که پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «از سمت راست خدا که هر دو سمت او راست است (یعنی خدا سمت چپ ندارد) از جانب راست عرش، مردمی باشند با صورت های نورانی و لباس هایی از نور بر فراز تخت هایی از نور.» علی علیه السلام سؤال کرد: «اینها چه کسانی هستند؟» فرمود: «شیعیان ما هستند و تو رهبر آنانی.»⁽⁶⁾

بیان

قوله علیه السلام عن یمین العرش بدل عن قوله عن یمین الله و هو خبر قوم و سمی هذا الجانب یمینا لأنه محل رحمة الله و موقف أهل الیمین و البرکة و لما کان الشمال فی الإنسان أنقص أزال توهم ذلک بقوله و کلتا یدیه یمین أی لیس فیه نقص بوجه و کما أن رحمته علی الکمال غضبه أیضا فی غایة الشدة أو لما کان الشمال منسوبة إلی الشر بین أنه لیس فیه جهة شر و لا یصدر منه شر بل کلما یصدر منه خیر کما یشیر إلیه قوله علیه السلام و الخیر فی یدیک.

قال فی النهایة فیه الحجر الأسود یمین الله فی الأرض هذا کلام تمثیل و تخییل و أصله أن الملک إذا صافح رجلا قبل الرجل یده فکأن الحجر الأسود بمنزلة الیمین للملک حیث یستلم و یلثم و منه الحدیث الآخر و کلتا یدیه یمین أی إن یدیه تبارک و تعالی بصفة الکمال لا نقص فی واحدة منهما لأن الشمال ینقص عن الیمین و کلما جاء فی القرآن و الحدیث من إضافة الید و الأیدی و الیمین و غیر ذلک من أسماء الجوارح إلی الله تعالی فإنما هو علی سبیل المجاز و الاستعارة و الله تعالی منزه عن التجسیم و التشبیه.

«17»

ب، [قرب الإسناد] عَنِ ابْنِ طَرِیفٍ عَنِ ابْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیهم السلام قَالَ: یَخْرُجُ أَهْلُ وَلَایَتِنَا یَوْمَ الْقِیَامَةِ مِنْ قُبُورِهِمْ مُشْرِقَةً وُجُوهُهُمْ مَسْتُورَةً عَوْرَاتُهُمْ آمِنَةً رَوْعَاتُهُمْ قَدْ فُرِّجَتْ عَنْهُمُ الشَّدَائِدُ وَ سُهِّلَتْ لَهُمُ الْمَوَارِدُ یَخَافُ النَّاسُ وَ لَا یَخَافُونَ وَ یَحْزَنُ النَّاسُ وَ لَا یَحْزَنُونَ وَ قَدْ أُعْطُوا الْأَمْنَ وَ الْإِیمَانَ وَ انْقَطَعَتْ عَنْهُمُ الْأَحْزَانُ حَتَّی یُحْمَلُوا عَلَی نُوقٍ بِیضٍ لَهَا أَجْنِحَةٌ عَلَیْهِمْ نِعَالٌ مِنْ ذَهَبٍ شُرُکُهَا النُّورُ حَتَّی یَقْعُدُونَ فِی ظِلِّ عَرْشِ الرَّحْمَنِ عَلَی مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ بَیْنَ أَیْدِیهِمْ مَائِدَةٌ یَأْکُلُونَ عَلَیْهَا حَتَّی یَفْرُغَ النَّاسُ مِنَ الْحِسَابِ ⁽¹⁾.

بیان

الشرک ککتب جمع شراک ککتاب و هو سیر النعل.

«18»

ب، [قرب الإسناد] بِالْإِسْنَادِ الْمُتَقَدِّمِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: یَبْعَثُ اللَّهُ عِبَاداً یَوْمَ الْقِیَامَةِ تَهَلَّلَ وُجُوهُهُمْ نُوراً عَلَیْهِمْ ثِیَابٌ مِنْ

توضیح

سمت راست عرش را «راست» گویند، چون محل رحمت خدا و پایگاه اصحاب یمین و راستان است و چون دست چپ و سمت چپ در انسان رتبه اش کمتر و درجه اش پایین تر از دست راست و سمت راست است، فرمود هر دو دست خدا راست است تا کسی گمان نکند نقضی در خدا هست. همچنان که رحمت خدا در نهایت کمال است، غضب او نیز در نهایت شدّت است، (چون سمت راست خدا، کنایه از رحمت و سمت چپ، کنایه از غضب است و هر دو در نهایت کمال است). یا اینکه چون سمت چپ را به شرّ نسبت می دهندبدین وسیله حضرت می خواهد بفهماند که در خداوند شرّ وجود ندارد و هر چه از او صادر می شود، خیر است. چنانچه در روایتی می فرماید: «خیر در هر دو دست تو است.» صاحب نهایه گوید: (در روایت فرموده اند:) «حجرالاسود دست راست خداست در زمین» و این مثل است، چون اگر انسان با شخص بزرگی دست بدهد، دست او را از روی احترام می بوسد. از آن جهت گویا حجرالاسود دست راست خدا است، زیرا او را می بوسند و لمس می کنند.بنابراین معنی اینکه هر دو دست خدا راست است،این است که نقصی در او نیست و هر دو دست مبارکش در نهایت کمال است. ضمنا در قرآن و روایات هر کجا از دست خدا یا سایر اعضا و جوارح او نام برده شده، از باب مجازگویی و استعاره است، والا خداوند متعال منزّه است از اینکه جسم باشد و اعضاء و جوارحی برای حضرتش باشد.

روایت 17

قرب الاسناد: حضرت علی علیه السلام فرمود: «وابستگان به ما و خاندان ما، در رستاخیز از قبرهای خویش بیرون آیند در حالی که صورت هایشان نورانی و عورت های آنها پوشیده است، بدون وحشت و هراس، سختی های آنها رفته و کارهایشان سهل و آسان گشته. دیگران می ترسند، ولی آنها نه؛دیگران اندوهگین باشند و آنها نه؛ آرامش و ایمان به آنان عنایت شده و هر اندوهی از آنان دور است، تا آنجا که بر شترهای سفید بالدار سوارند، کفش های زرّین که بندش از نور است بر پا دارند، (می آیند) تا وقتی در پرتو عرش خدای رحمان بر منبرهایی از نور بنشینند، جلوی روی آنها خوانی گسترده است از آن غذاها می خورند، تا سایر مردم از حساب خود فارغ شوند.⁽²⁾

توضیح

«شرک» بر وزن «کتب»، جمع «شراک» بر وزن «کتاب»، به معنی بند کفش است.

روایت 18

قرب الاسناد: حضرت صادق علیه السلام از پدر بزرگوارش، از جدش علیه السلام نقل می فرماید که پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «خداوند روز قیامت برخی بندگانش را از خاک برانگیزد، در حالی که صورت های آنها از نور می درخشد و لباس هایی از

نُورٍ فَوْقَ مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ بِأَیْدِیهِمْ قُضْبَانٌ مِنْ نُورٍ عَنْ یَمِینِ الْعَرْشِ وَ عَنْ یَسَارِهِ بِمَنْزِلَةِ الْأَنْبِیَاءِ وَ لَیْسُوا بِأَنْبِیَاءَ وَ بِمَنْزِلَةِ الشُّهَدَاءِ وَ لَیْسُوا بِشُهَدَاءَ فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا مِنْهُمْ فَقَالَ لَا فَقَامَ آخَرُ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا مِنْهُمْ فَقَالَ لَا فَقَالَ مَنْ هُمْ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَوَضَعَ یَدَهُ عَلَی مَنْکِبِ عَلِیٍّ علیه السلام فَقَالَ هَذَا وَ شِیعَتُهُ ⁽¹⁾.

«19»

وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیهم السلام قَالَ: إِذَا حُمِلَ أَهْلُ وَلَایَتِنَا عَلَی الصِّرَاطِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ نَادَی مُنَادٍ یَا نَارُ اخْمُدِی فَتَقُولُ النَّارُ عَجِّلُوا جُوزُونِی فَقَدْ أَطْفَأَ نُورُکُمْ لَهَبِی ⁽²⁾.

«20»

ل، [الخصال] عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ یَزِیدَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: الْمُؤْمِنُ أَعْظَمُ حُرْمَةً مِنَ الْکَعْبَةِ⁽³⁾.

«21»

ل، [الخصال] عَنِ ابْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنِ الْحِمْیَرِیِّ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَزَّازِ عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَعْطَی الْمُؤْمِنَ ثَلَاثَ خِصَالٍ الْعِزَّ فِی الدُّنْیَا وَ الدِّینِ وَ الْفَلْجَ فِی الْآخِرَةِ وَ الْمَهَابَةَ فِی صُدُورِ الْعَالَمِینَ ⁽⁴⁾.

بیان

الفلج فی أکثر النسخ بالجیم و فی بعضها بالحاء المهملة و فی القاموس الفلج الظفر و الفوز کالإفلاج و الاسم بالضم و قال الفلح محرکة و الفلاح الفوز و النجاة و البقاء فی الخیر.

«22»

ل، [الخصال] عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَعْطَی الْمُؤْمِنَ ثَلَاثَ خِصَالٍ الْعِزَّةَ فِی الدُّنْیَا وَ الْفَلْجَ فِی الْآخِرَةِ وَ الْمَهَابَةَ فِی صُدُورِ

نور دارند، بر فراز منبرهایی از نور قرار دارند و در دست آنها عصایی از نور است، از دو طرف عرش حرکت می کنند، در رتبه پیامبران، ولی پیامبر نیستند و در مقام شهیدان، ولی شهید نیستند.» مردی به پا خاسته عرضکرد: «ای رسول خدا! آیا من از آنها هستم؟» فرمود نه. دیگری برخاسته سؤال کرد، باز فرمود نه. پرسیدند: «پس آنها چه کسانی هستند؟» حضرت دست مبارک خویش را بر شانه علی علیه السلام گذاشت و فرمود: «این مرد و شیعیان او هستند.⁽⁵⁾

روایت 19

قرب الاسناد: حضرت صادق علیه السلام از پدر بزرگوارش، از جدش حضرت علی علیه السلام نقل می فرماید که فرمود: «روز قیامت، آن هنگام که وابستگان و اهل ولایت ما بر روی صراط قرار گیرند، صدایی بلند می شود و به آتش می گوید: «ای آتش، خاموش شو!» و دوزخ رو می کند به دوستان و شیعیان ما و می گوید: «عجله کنید از من بگذرید که نور شما، زبانه و شعله مرا خاموش کرد.»⁽⁶⁾

روایت 20

خصال: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «مؤمن احترامش از کعبه (بیشتر و) بزرگ تر است.»⁽⁷⁾

روایت 21

خصال: حضرت باقر فرمود: «خداوند بزرگ سه خصلت به مؤمن عنایت فرموده: عزّت در دین و دنیا؛ رستگاری در آخرت؛ و هیبت و عظمت در دل مردم.»⁽⁸⁾

توضیح

«الفلج» در بیشتر نسخه ها با جیم است و در پاره ای با حاء، و در قاموس گوید: «فلج» پیروزی و رستگاری است، همچون «افلاج»، و اسم مصدرش بضمّ فاء است و گوید: «فلح» به حرکت لام و، فلاح پیروزی و نجات و بقای در خوبی است.

روایت 22

خصال: حضرت باقر علیه السلام فرمود: «خداوند بزرگ سه خصلت به مؤمن عنایت فرموده: عزّت در دنیا؛ رستگاری در آخرت؛ و هیبت و بزرگی در دل های

الظَّالِمِینَ ثُمَّ قَرَأَ وَ لِلَّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ قَرَأَ قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ ⁽¹⁾إِلَی قَوْلِهِ هُمْ فِیها خالِدُونَ ⁽²⁾.

«23»

ل، [الخصال] عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الْقَزْوِینِیُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَیْدَانَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَسَنِ بْنِ حُسَیْنٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ مُسَاوِرٍ عَنْ أَبِی خَالِدٍ عَنْ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ علیهم السلام قَالَ: شَکَوْتُ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله حَسَدَ مَنْ یَحْسُدُنِی فَقَالَ یَا عَلِیُّ أَ مَا تَرْضَی أَنْ تَکُونَ أَوَّلَ أَرْبَعَةٍ یَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ أَنَا وَ أَنْتَ وَ ذَرَارِیُّنَا خَلْفَ ظُهُورِنَا وَ شِیعَتُنَا عَنْ أَیْمَانِنَا وَ شَمَائِلِنَا⁽³⁾.

بیان

یمکن أن یکون أحد الأربعة الرسول صلی الله علیه و آله و الثانی علیا علیه السلام و الثالث الذراری و الرابع الشیعة و کون علی علیه السلام أولهم لأنه علیه السلام صاحب الرایة و هو مقدم فی الدخول کما مر و یحتمل أن یکون المراد بالذراری الحسنان علیهما السلام تتمة الأربعة و الظاهر أنه سقط شی ء من الخبر کما یدل علیه ما سیأتی من خبر الإرشاد⁽⁴⁾.

«24»

ل، [الخصال] ابْنُ الْوَلِیدِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ علیهم السلام قَالَ: الْمُؤْمِنُ یَتَقَلَّبُ فِی خَمْسَةٍ مِنَ النُّورِ مَدْخَلُهُ نُورٌ وَ مَخْرَجُهُ نُورٌ وَ عِلْمُهُ نُورٌ وَ کَلَامُهُ نُورٌ وَ مَنْظَرُهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِلَی النُّورِ⁽⁵⁾.

ل، [الخصال] فِی الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: شِیعَتُنَا بِمَنْزِلَةِ النَّحْلِ لَوْ یَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِی أَجْوَافِهَا لَأَکَلُوهَا⁽⁶⁾

ستمگران.» سپس این آیه را تلاوت فرمود: « وَ لِلَّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ قَرَأَ قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُون»،{عزّت فقط برای خدا و رسول او و برای مؤمنین است}⁽⁷⁾و آیات اول سوره مؤمنون را که فرمود «مؤمنان رستگار شدند ... » تا آنجا که فرمود: «هم آنها در بهشت ابدی خواهند بود»، قرائت کرد.⁽⁸⁾

روایت 23

خصال: زید بن علی علیه السلام ، از پدرانش علیه السلام گزارش کرد که حضرت علی علیه السلام فرمود: نزد پیامبر صلی الله علیه و آله از افرادی که بر من حسادت می ورزند شکایت کردم. حضرت فرمود: «یا علی! آیا خشنود نباشی از اینکه اولین نفر از چهار نفر (و دسته ای) که داخل بهشت می شوند تو باشی، و آن چهار عبارتند از من و تو و فرزندان ما پشت سر ما و شیعیان ما از سمت راست و چپ ما.»⁽⁹⁾

توضیح

ممکن است منظور از «چهار نفر»، اوّل حضرت رسول صلی الله علیه و آله دوّم حضرت علی علیه السلام سوّم فرزندان آنها و چهارم شیعیان باشند، و پیشقدم بودن علی علیه السلام در ورود به بهشت، به خاطر این است که آن حضرت پرچمدار است، بنابراین باید جلوتر از همه وارد شود. و ممکن است منظور از فرزندان حسنین علیه السلام باشند و در این صورت این دو با آن دو بزرگوار چهار نفر می شوند و ظاهر مطلب آن است که از متن این روایت چیزی افتاده است، چنانچه روایتی که بعد از ارشاد نقل می شود، گواهی می دهد.⁽¹⁰⁾

روایت 24

خصال: حضرت صادق علیه السلام از پدرش، از پدرانش علیه السلام روایت می فرماید که حضرت علی علیه السلام فرمود: «مؤمن در پنج نور دور می زند (و غوطه ورست)؛ ورودش نور، خروجش نور، دانش او نور، سخنش نور و دیدگاهش در قیامت به سوی نور است.»⁽¹¹⁾

در خصال، در حدیث چهار صد گانه آمده است که حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: «شیعیان ما همچون زنبور عسل هستند، اگر مردم بدانند درون آنها چیست، حتما آنان را می خورند.»⁽¹²⁾

وَ قَالَ علیه السلام لِمُحِبِّینَا أَفْوَاجٌ مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ وَ لِمُبْغِضِینَا أَفْوَاجٌ مِنْ غَضَبِ اللَّهِ ⁽¹⁾

وَ قَالَ علیه السلام إِنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ لَیَنْظُرُونَ إِلَی مَنَازِلِ شِیعَتِنَا کَمَا یَنْظُرُ الْإِنْسَانُ إِلَی الْکَوَاکِبِ فِی السَّمَاءِ⁽²⁾

وَ قَالَ علیه السلام سِرَاجُ الْمُؤْمِنِ مَعْرِفَةُ حَقِّنَا⁽³⁾

وَ قَالَ علیه السلام إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی اطَّلَعَ إِلَی الْأَرْضِ فَاخْتَارَنَا وَ اخْتَارَ لَنَا شِیعَةً یَنْصُرُونَنَا وَ یَفْرَحُونَ بِفَرَحِنَا وَ یَحْزَنُونَ لِحُزْنِنَا وَ یَبْذُلُونَ أَمْوَالَهُمْ وَ أَنْفُسَهُمْ فِینَا أُولَئِکَ مِنَّا وَ إِلَیْنَا⁽⁴⁾.

«25»

ن، [عیون أخبار الرضا علیه السلام] عَنِ الْمُفَسِّرِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْحُسَیْنِیِّ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْعَسْکَرِیِّ عَنْ آبَائِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ علیهم السلام قَالَ: کَانَ قَوْمٌ مِنْ خَوَاصِّ الصَّادِقِ علیه السلام جُلُوساً بِحَضْرَتِهِ فِی لَیْلَةٍ مُقْمِرَةٍ مُصْحِیَةٍ فَقَالُوا یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ مَا أَحْسَنَ أَدِیمَ هَذِهِ السَّمَاءِ وَ أَنْوَرَ هَذِهِ النُّجُومَ وَ الْکَوَاکِبَ فَقَالَ الصَّادِقُ علیه السلام إِنَّکُمْ لَتَقُولُونَ هَذَا وَ إِنَّ الْمُدَبِّرَاتِ الْأَرْبَعَةَ جَبْرَئِیلَ وَ مِیکَائِیلَ وَ إِسْرَافِیلَ وَ مَلَکَ الْمَوْتِ علیهم السلام یَنْظُرُونَ إِلَی الْأَرْضِ فَیَرَوْنَکُمْ وَ إِخْوَانَکُمْ فِی أَقْطَارِ الْأَرْضِ وَ نُورُکُمْ إِلَی السَّمَاوَاتِ وَ إِلَیْهِمْ أَحْسَنُ مِنْ نُورِ هَذِهِ الْکَوَاکِبِ وَ إِنَّهُمْ لَیَقُولُونَ کَمَا تَقُولُونَ مَا أَحْسَنَ أَنْوَارَ هَؤُلَاءِ الْمُؤْمِنِینَ ⁽⁵⁾.

بیان

المقمرة لیلة فیها القمر و المصحیة علی بناء الإفعال من قولهم أصحت السماء إذا ذهب غیمها و الملائکة الأربعة مدبرات لأنها تدبر أمور العالم بإذنه تعالی کما قال سبحانه فَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً⁽⁶⁾.

«26»

ن، [عیون أخبار الرضا علیه السلام] بِالْأَسَانِیدِ الثَّلَاثَةِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: إِنَّ الْمُؤْمِنَ یُعْرَفُ فِی السَّمَاءِ کَمَا یَعْرِفُ الرَّجُلُ أَهْلَهُ وَ وُلْدَهُ وَ

و نیز فرمود: «برای دوستان ما فوج هایی از رحمت خدا و برای دشمنان ما فوج هایی از غضب خداوند است.»⁽⁷⁾

و فرمود: «اهل بهشت به خانه های شیعیان ما نگاه می کنند، آن طوری که انسان در دنیا به ستارگان آسمان چشم می افکند.»⁽⁸⁾

و فرمود: «چراغ (فرا راه سعادت) مؤمن، شناخت حق ماست.»⁽⁹⁾

و فرمود: «خداوند بزرگ نگاهی به زمین فرمود و ما را از بین همه مردم برانگیخت و برای ما پیروانی برگزید که ما را یاری می کنند، در شادی ما شاد و در اندوه ما اندوهگین می شوند و جان و مال خویش را در راه ما نثار می کنند. آنها از ما هستند و (در مسیر سعادت خویش) به سوی ما گام برمی دارند.»⁽¹⁰⁾

روایت 25

عیون اخبار الرضا: حضرت عسکری علیه السلام از پدرانش، از حضرت موسی بن جعفر علیه السلام روایت می کند که فرمود: جمعی از دوستان و نزدیکان حضرت صادق علیه السلام در محضرش نشسته بودند. شبی با هوایی صاف و مهتابی بود. حاضران نگاهی به آسمان انداختند و عرضکردند: «ای فرزند پیامبر! چقدر این صفحه آسمان زیباست و چقدر این اختران درخشنده و پرنورند!» حضرت فرمود: «شما چنین می گویید، ولی چهار فرشته ای که مدبّر اوضاع هستند، یعنی جبرئیل، میکائیل، اسرافیل و فرشته مرگ، به زمین نگاه می کنند و شما و برادران شما را در نقاط مختلف زمین می بینند، در حالی که نوری که از شما به سوی آسمان و به سوی آن فرشتگان کشیده شده، زیباتر است از نور این اختران و آنها نیز همچون شما می گویند: «چقدر زیباست نور این مؤمنین!»⁽¹¹⁾

توضیح

«المقمره» یعنی شب مهتاب و «المصحیه» از باب افعال، یعنی «بدون ابر» و آن چهار فرشته مدبّرانند، زیرا امور جهان را به اذن پروردگار تدبیر می کنند، چنانچه می فرماید: « فَالْمُدَبِّراتِ أَمْرا»، {قسم به فرشتگانی که به فرمان حق، به تدبیر نظام خلق می کوشند.)⁽¹²⁾

روایت 26

عیون اخبار الرضا: حضرت رضا علیه السلام از پدرانش گزارش فرماید که حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «مؤمن در آسمان آشنایی دارد، آنچنان که مرد، زن و فرزند خود را می شناسد

إِنَّهُ لَأَکْرَمُ عَلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ مَلَکٍ مُقَرَّبٍ ⁽¹⁾.

صح، [صحیفة الرضا علیه السلام] عنه علیه السلام: مثله ⁽²⁾.

«27»

ن، [عیون أخبار الرضا علیه السلام] بِهَذِهِ الْأَسَانِیدِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: أَتَانِی جَبْرَئِیلُ عَنْ رَبِّی تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَ هُوَ یَقُولُ رَبِّی یُقْرِئُکَ السَّلَامَ وَ یَقُولُ یَا مُحَمَّدُ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِینَ الَّذِینَ یَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ وَ یُؤْمِنُونَ بِکَ وَ بِأَهْلِ بَیْتِکَ بِالْجَنَّةِ فَلَهُمْ عِنْدِی جَزَاءً الْحُسْنَی وَ سَیَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ⁽³⁾.

صح، [صحیفة الرضا علیه السلام] عنه علیه السلام: مثله ⁽⁴⁾.

«28»

ن، [عیون أخبار الرضا علیه السلام] بِالْأَسَانِیدِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: یَا عَلِیُّ مِنْ کَرَامَةِ الْمُؤْمِنِ عَلَی اللَّهِ أَنَّهُ لَمْ یَجْعَلْ لِأَجَلِهِ وَقْتاً حَتَّی یَهُمَّ بِبَائِقَةٍ فَإِذَا هَمَّ بِبَائِقَةٍ قَبَضَهُ إِلَیْهِ.

قَالَ وَ قَالَ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ علیه السلام: تَجَنَّبُوا الْبَوَائِقَ یُمَدَّ لَکُمْ فِی الْأَعْمَارِ⁽⁵⁾.

«29»

ن، [عیون أخبار الرضا علیه السلام] بِإِسْنَادِ التَّمِیمِیِّ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ: أَنَا وَ هَذَا یَعْنِی عَلِیّاً کَهَاتَیْنِ وَ ضَمَّ بَیْنَ إِصْبَعَیْهِ وَ شِیعَتُنَا مَعَنَا وَ مَنْ أَعَانَ مَظْلُوماً کَذَلِکَ ⁽⁶⁾.

«30»

ن، [عیون أخبار الرضا علیه السلام] بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: تُوضَعُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَنَابِرُ حَوْلَ الْعَرْشِ لِشِیعَتِی وَ شِیعَةِ أَهْلِ بَیْتِی الْمُخْلِصِینَ فِی وَلَایَتِنَا وَ یَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ هَلُمَّ یَا عِبَادِی إِلَیَّ لِأَنْشُرَ عَلَیْکُمْ کَرَامَتِی فَقَدْ أُوذِیتُمْ فِی الدُّنْیَا⁽⁷⁾.

«31»

ن، [عیون أخبار الرضا علیه السلام] بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ عَلِیٍّ علیه السلام قَالَ قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله: تَرِدُ شِیعَتُکَ

و راستی که او نزد خداوند از فرشته مقرّب گرامی تر است.»⁽⁸⁾در صحیفه الرضا علیه السلام مشابه این روایت آمده است.

روایت 27

عیون اخبار الرضا: حضرت رضا علیه السلام می فرماید: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: جبرئیل از طرف خدا به سوی من آمد و گفت: «خداوند به تو درود می فرستد و می گوید ای محمّد! مژده بده به مردم با ایمانی که خوش رفتارند و تو و اهل بیت تو راباور دارند به بهشت، آنان نزد من پاداش بهتری دارند و بهمین زودی به بهشت می روند.»⁽⁹⁾در صحیفه الرضا مشابه این روایت آمده است.

روایت 28

عیون اخبار الرضا: حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «یا علی! از عنایات خداوند نسبت به مؤمن این است که برای اجل و مرگ او وقت معیّنی قرار نداده تا وقتی تصمیم به کار خلاف و عمل زشتی بگیرد، همین که مؤمن تصمیم گرفت عمل خلافی را انجام دهد، خدا او را به سوی خود می برد.» حضرت صادق علیه السلام فرمود: «از اعمال زشت و کارهای خلاف دوری کنید تا عمرتان دراز شود.»⁽¹⁰⁾

روایت 29

عیون اخبار الرضا: حضرت رضا علیه السلام از پدران بزرگوارش نقل می فرماید که حضرت رسول فرمود: «من و این (یعنی علی علیه السلام )مثل این دو هستیم (و دو انگشت مبارک خویش را بهم چسباندند) یعنی متّصل به هم هستیم و بین ما فاصله ای نیست و شیعیان ما با ما هستند و هر کس ستمدیده ای را کمک کند نیز چنین است.»⁽¹¹⁾

روایت 30

عیون اخبار الرضا: و نیز از حضرت رسول صلی الله علیه و آله نقل می فرماید: «روز قیامت، کرسی هایی از نور در گرد عرش قرار داده می شود برای شیعیان من و شیعیان خاندانم که در ولایت ما خالصند و خداوند بزرگ می فرماید ای بندگان من! بیایید تا کرامت و بزرگواری خویش را بر شما بگسترانم، البتّه شما در دنیا اذیت و آزار دیدید.»⁽¹²⁾

روایت 31

عیون اخبار الرضا: و نیز از حضرت علی علیه السلام نقل می فرماید که حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «یا علی! شیعیان تو

یَوْمَ الْقِیَامَةِ رِوَاءً غَیْرَ عِطَاشٍ وَ یَرِدُ عَدُوُّکَ عِطَاشاً یَسْتَسْقُونَ فَلَا یُسْقَوْنَ ⁽¹⁾.

«32»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ حَیْدَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ السَّمَرْقَنْدِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الْکَشِّیِّ عَنِ الْعَیَّاشِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنِ ابْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ عُذَافِرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: یَا ابْنَ یَزِیدَ أَنْتَ وَ اللَّهِ مِنَّا أَهْلَ الْبَیْتِ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ قَالَ إِی وَ اللَّهِ مِنْ أَنْفُسِهِمْ قُلْتُ مِنْ أَنْفُسِهِمْ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ إِی وَ اللَّهِ مِنْ أَنْفُسِهِمْ یَا عُمَرُ أَ مَا تَقْرَأُ کِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِیُّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِینَ ⁽²⁾أَ وَ مَا تَقْرَأُ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ اسْمُهُ فَمَنْ تَبِعَنِی فَإِنَّهُ مِنِّی وَ مَنْ عَصانِی فَإِنَّکَ غَفُورٌ رَحِیمٌ ⁽³⁾.

«33»

جا،⁽⁴⁾[المجالس] للمفید ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْمُقْرِی عَنْ عُمَرَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْوَرَّاقِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ نَسِیمٍ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ دُکَیْنٍ عَنْ مُقَاتِلِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنِ الضَّحَّاکِ بْنِ مُزَاحِمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولئِکَ الْمُقَرَّبُونَ فِی جَنَّاتِ النَّعِیمِ ⁽⁵⁾فَقَالَ قَالَ لِی جَبْرَئِیلُ علیه السلام ذَاکَ عَلِیٌّ وَ شِیعَتُهُ هُمُ السَّابِقُونَ إِلَی الْجَنَّةِ الْمُقَرَّبُونَ مِنَ اللَّهِ بِکَرَامَتِهِ لَهُمْ ⁽⁶⁾.

«34»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْوَلِیدِ قَالَ: دَخَلْنَا عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِی زَمَنِ مَرْوَانَ فَقَالَ مِمَّنْ أَنْتُمْ فَقُلْنَا مِنْ أَهْلِ الْکُوفَةِ

در روز قیامت می آیند، در حالی که سیرابند و تشنگی ندارند، امّا دشمنان تو می آیند در حالی که تشنه هستند و آب میطلبند، اما کسی به آنها آب نمی دهد.»⁽⁷⁾

روایت 32

امالی طوسی: عمر بن یزید روایت کند که حضرت صادق علیه السلام فرمود: « ای پسر یزید!به خدا قسم تو از خاندان مایی.» عرضکردم: «قربانت شوم! یعنی از آل محمّد؟» فرمود: «آری،به خدا قسم از خود آنها هستی!» عرضکردم: «فدایت شوم! از خود آنها؟» فرمود: «آری،به خدا قسم از خود آنها. ای عمر! مگر کتاب خدا را نخواندی که می فرماید: «إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِیُّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِین»، {نزدیک ترین مردم به ابراهیم، کسانی هستند که از او پیروی کنند و این پیغمبر و امّتش که اهل ایمانند و خدا دوستدار مؤمنان است.}⁽⁸⁾و

آیا این آیه دیگر را نخواندی که می فرماید: «فَمَنْ تَبِعَنِی فَإِنَّهُ مِنِّی وَ مَنْ عَصانِی فَإِنَّکَ غَفُورٌ رَحِیم»،⁽⁹⁾{هر کس از من پیروی کند، حتما از من است و هر کس نافرمانی کند مرا، به راستی تویی آمرزنده مهربان.}⁽¹⁰⁾

روایت 33

مجالس مفید⁽¹¹⁾و

امالی طوسی: ابن عباس گزارش می کند که از رسول خدا صلی الله علیه و آله درباره این آیه شریفه پرسیدم: «وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولئِکَ الْمُقَرَّبُونَ فِی جَنَّاتِ النَّعِیم»،{آنان که (در ایمان) بر همه پیشی گرفتند (و در اطاعت رسول خدا مقام تقدیم یافتند)، آنان به حقیقت مقرّبان درگاهند، آنان در بهشت پر نعمت جاودانی متنعّمند.}⁽¹²⁾

فرمود: جبرئیل علیه السلام به من گفت: «علی و شیعیان او هستند که در رفتن به سوی بهشت بر همه پیشی می گیرند و نزد خدا مقرّبند، کرم و بزرگواری خدا برای آنهاست.»⁽¹³⁾

روایت 34

امالی طوسی: عبداللَّه بن ولید خبر می دهد که در زمان مروان، روزی بر حضرت صادق علیه السلام وارد شدیم. حضرت پرسید: «شما از کجا هستید؟» عرض کردیم: «از کوفه.»

فَقَالَ مَا مِنَ الْبُلْدَانِ أَکْثَرُ مُحِبّاً لَنَا مِنْ أَهْلِ الْکُوفَةِ لَا سِیَّمَا هَذِهِ الْعِصَابَةِ إِنَّ اللَّهَ هَدَاکُمْ لِأَمْرٍ جَهِلَهُ النَّاسُ فَأَحْبَبْتُمُونَا وَ أَبْغَضَنَا النَّاسُ وَ تَابَعْتُمُونَا وَ خَالَفَنَا النَّاسُ وَ صَدَّقْتُمُونَا وَ کَذَّبَنَا النَّاسُ فَأَحْیَاکُمُ اللَّهُ مَحْیَانَا وَ أَمَاتَکُمْ مَمَاتَنَا فَأَشْهَدُ عَلَی أَبِی أَنَّهُ کَانَ یَقُولُ مَا بَیْنَ أَحَدِکُمْ وَ بَیْنَ أَنْ یَرَی مَا تَقَرُّ بِهِ عَیْنُهُ أَوْ یُغْتَبَطُ إِلَّا أَنْ تَبْلُغَ نَفْسُهُ هَکَذَا وَ أَهْوَی بِیَدِهِ إِلَی حَلْقِهِ وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِی کِتَابِهِ وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلًا مِنْ قَبْلِکَ وَ جَعَلْنا لَهُمْ أَزْواجاً وَ ذُرِّیَّةً⁽¹⁾فَنَحْنُ ذُرِّیَّةُ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله ⁽²⁾.

بیان

لا سیما هذه العصابة أی الشیعة فإنها أخص و فی القاموس الغبطة بالکسر حسن الحال و المسرة و قد اغتبط.

«35»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ علیهما السلام یَقُولُ: إِنَّ فِی السَّمَاءِ الرَّابِعَةِ مَلَائِکَةً یَقُولُونَ فِی تَسْبِیحِهِمْ سُبْحَانَ مَنْ دَلَّ هَذَا الْخَلْقَ الْقَلِیلَ مِنْ هَذَا الْخَلْقِ الْکَثِیرِ عَلَی هَذَا الدِّینِ الْعَزِیزِ⁽³⁾.

«36»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الْجِعَابِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ الْهَمْدَانِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ: کُنَّا عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وَ عِنْدَهُ قَوْمٌ مِنَ الْبَصْرِیِّینَ فَحَدَّثَهُمْ بِحَدِیثِ أَبِیهِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فِی الْحَجِّ أَمْلَاهُ عَلَیْهِمْ فَلَمَّا قَامُوا قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِنَّ النَّاسَ أَخَذُوا یَمِیناً وَ شِمَالًا وَ إِنَّکُمْ لَزِمْتُمْ صَاحِبَکُمْ فَإِلَی أَیْنَ تَرَوْنَ یُرِیدُ بِکُمْ إِلَی الْجَنَّةِ وَ اللَّهِ إِلَی الْجَنَّةِ وَ اللَّهِ إِلَی الْجَنَّةِ وَ اللَّهِ ⁽⁴⁾.

بشا، [بشارة المصطفی] عن أبی علی ابن الشیخ عن والده عن المفید: مثله ⁽⁵⁾.

فرمود: «هیچ شهری بیشتر از کوفه دوستان ما را در بر ندارد، مخصوصا این دسته و این جمعیت. راستی خداوند شما را به امری راهنمایی فرموده که دیگر مردم از آن خبری ندارند. در نتیجه شما ما را دوست دارید و آنها دشمن ما هستند و نیز شما از ما پیروی کردید و آنان مخالف ما شدند. شما ما را تصدیق کردید و آنان تکذیب کردند. خداوند شما را زنده بدارد همچون زندگی ما و بمیراند همچون مرگ ما و من خود گواهم که پدرم می فرمود فاصله ای نیست بین شما و دیدن مناظری که مایه روشنایی چشم و شادی باشد، جز اینکه جان به اینجا برسد (و اشاره به گلوی خویش فرمود). خداوند متعال در کتاب خویش فرموده است: «وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلًا مِنْ قَبْلِکَ وَ جَعَلْنا لَهُمْ أَزْواجاً وَ ذُرِّیَّة»، {(ای محمّد) قبل از تو پیامبرانی فرستادیم و برای آنها زن و فرزند قرار دادیم}⁽⁶⁾و ما فرزندان رسول خداییم.»⁽⁷⁾

توضیح

«لاسیّما هذه العصابه» یعنی شیعه. و در قاموس گوید «غبطه» به کسر غین، خوشحالی و سرور است.

روایت 35

امالی طوسی: مفضّل بن عمر گزارش می کند که از حضرت صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود: در آسمان چهارم فرشتگانی باشند که در تسبیح خود می گویند: «منزّه است خدایی که از این موجودات زیاد، این دسته کوچک و جمعیت کم را به این دین ارجمند راهنمایی فرمود.»⁽⁸⁾

روایت 36

امالی طوسی: محمد بن صامت گزارش می کند که نزد حضرت صادق علیه السلام بودیم، جمعیتی نیز از مردم بصره در محضر بودند و آن جناب روایتی را که پدر بزرگوارش، از جابر بن عبداللَّه درباره حج نقل فرموده بود، برای اهالی بصره املا می فرمود. پس از پایان فرمایشات آن حضرت، آنها حرکت کردند. حضرت خطاب به آنها فرمود: «مردم به این طرف و آن طرف گراییدند، ولی شما در التزام و همراهی صاحب خویش هستید. فکر می کنید شما را به کجا می برند؟ به خدا به سوی بهشت! به خدا به سوی بهشت!به خدا به سوی بهشت به خدا!»⁽⁹⁾همین روایت در بشارت المصطفی نیز آمده است.

«37»

ما، [الأمالی للشیخ الطوسی] عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: کُنْتُ جَالِساً عِنْدَ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام إِذْ جَاءَ شَیْخٌ قَدِ انْحَنَی مِنَ الْکِبَرِ فَقَالَ السَّلَامُ عَلَیْکَ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَ عَلَیْکَ السَّلَامُ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ یَا شَیْخُ ادْنُ مِنِّی فَدَنَا مِنْهُ وَ قَبَّلَ یَدَهُ وَ بَکَی فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وَ مَا یُبْکِیکَ یَا شَیْخُ قَالَ لَهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ أَنَا مُقِیمٌ عَلَی رَجَاءٍ مِنْکُمْ مُنْذُ نَحْوٍ مِنْ مِائَةِ سَنَةٍ أَقُولُ هَذِهِ السَّنَةَ وَ هَذَا الشَّهْرَ وَ هَذَا الْیَوْمَ وَ لَا أَرَاهُ فِیکُمْ فَتَلُومُنِی أَنْ أَبْکِیَ قَالَ فَبَکَی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ثُمَّ قَالَ یَا شَیْخُ إِنْ أُخِّرَتْ مَنِیَّتُکَ کُنْتَ مَعَنَا وَ إِنْ عُجِّلَتْ کُنْتَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَعَ ثَقَلِ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فَقَالَ الشَّیْخُ مَا أُبَالِی مَا فَاتَنِی بَعْدَ هَذَا یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ.

فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَا شَیْخُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَالَ إِنِّی تَارِکٌ فِیکُمُ الثَّقَلَیْنِ مَا إِنْ تَمَسَّکْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا کِتَابَ اللَّهِ الْمُنْزَلَ وَ عِتْرَتِی أَهْلَ بَیْتِی- نَجِی ءُ وَ أَنْتَ مَعَنَا یَوْمَ الْقِیَامَةِ الْخَبَرَ⁽¹⁾.

«38»

جا،⁽²⁾[المجالس] للمفید ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الْجِعَابِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ رُشَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ التَّغْلِبِیِّ عَنِ ابْنِ عُقْدَةَ قَالَ سَمِعْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ علیهما السلام یَقُولُ: نَحْنُ خِیَرَةُ اللَّهِ مِنْ خَلْقِهِ وَ شِیعَتُنَا خِیَرَةُ اللَّهِ مِنْ أُمَّةِ نَبِیِّهِ ⁽³⁾.

«39»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الْجِعَابِیِّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ بَکْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَکَرِیَّا عَنْ کَثِیرِ بْنِ طَارِقٍ عَنْ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لِعَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام أَنْتَ یَا عَلِیُّ وَ أَصْحَابُکَ فِی الْجَنَّةِ أَنْتَ یَا عَلِیُّ وَ أَتْبَاعُکَ فِی الْجَنَّةِ⁽⁴⁾.

«40»

ما، [الأمالی للشیخ الطوسی] عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی

روایت 37

امالی طوسی: معاویة بن وهب گزارش می کند که نزد حضرت صادق علیه السلام نشسته بودم.در همان موقع پیرمردی گوژپشت وارد شد و به آن حضرت سلام کرد. حضرت جواب سئوال او را داد و سپس فرمود: «بیا نزدیک من!»پیرمرد نزدیک آمد، دست آن جناب را بوسید و به گریه افتاد. حضرت فرمود: «ای پیرمرد! چرا گریه می کنی؟ عرض کرد: «ای پسر رسول خدا! من صد سال است که به امید شما زنده ام، همی گویم امسال، همین ماه، امروز، ولی آن (حکومت) را در میان شما نمی بینم. با این وصف هنوز مرا برای گریه ام سرزنش می کنی؟» راوی گوید: دیدم حضرت صادق علیه السلام نیز گریست و فرمود: «ای پیرمرد! اگر مرگ تو تأخیر افتد، با ما هستی و اگر زود فرا رسد، روز قیامت با یادگاران رسول خدایی.» پیرمرد گفت: «بعد از این (موفقیّت بزرگ)، هر چیز دیگری را که از دست بدهم نگرانی ندارم.

سپس امام صادق علیه السلام به او فرمود: «پیرمرد! رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «من دو شی ء گرانمایه را از خود به یادگار در میان شما به جای گذاشتم. تا وقتی به آن دو چنگ بزنید، هرگز گمراه نخواهید شد: کتاب خدا و خاندان من.» (ای پیرمرد!) روز قیامت ما می آییم، در حالی که تو نیز با ما هستی ... »⁽⁵⁾

روایت 38

مجالس مفید و امالی طوسی: ابن عقده روایت می کند که از حضرت صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود: «ما زبده ها و برگزیدگان خدا هستیم از میان همه موجودات و مخلوقات خدا، و شیعیان ما برگزیدگان خدا هستند از امّت پیامبر.»⁽⁶⁾

روایت 39

امالی طوسی: زید بن علی علیه السلام از پدران بزرگوارش گزارش می کند که حضرت رسول صلی الله علیه و آله ،به علی علیه السلام فرمود: «یا علی! فقط تو و اصحابت در بهشت هستید؛ یا علی! فقط تو و پیروانت در بهشت هستید.»⁽⁷⁾

روایت 40

امالی طوسی:

ابْنِ وَاصِلٍ عَنْ مُخَوَّلِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَزَوَّرٍ عَنِ ابْنِ نُبَاتَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ یَاسِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لِعَلِیٍّ علیه السلام یَا عَلِیُّ إِنَّ اللَّهَ قَدْ زَیَّنَکَ بِزِینَةٍ لَمْ یُزَیِّنِ الْعِبَادَ بِزِینَةٍ أَحَبَّ إِلَی اللَّهِ مِنْهَا زَیَّنَکَ بِالزُّهْدِ فِی الدُّنْیَا وَ جَعَلَکَ لَا تَرْزَأُ مِنْهَا شَیْئاً وَ لَا تَرْزَأُ مِنْکَ شَیْئاً وَ وَهَبَ لَکَ حُبَّ الْمَسَاکِینِ فَجَعَلَکَ تَرْضَی بِهِمْ أَتْبَاعاً وَ یَرْضَوْنَ بِکَ إِمَاماً فَطُوبَی لِمَنْ أَحَبَّکَ وَ صَدَقَ فِیکَ وَ وَیْلٌ لِمَنْ أَبْغَضَکَ وَ کَذَّبَ عَلَیْکَ فَأَمَّا مَنْ أَحَبَّکَ وَ صَدَّقَ فِیکَ فَأُولَئِکَ جِیرَانُکَ فِی دَارِکَ وَ شُرَکَاؤُکَ فِی جَنَّتِکَ وَ أَمَّا مَنْ أَبْغَضَکَ وَ کَذَّبَ عَلَیْکَ فَحَقٌّ عَلَی اللَّهِ أَنْ یُوقِفَهُ مَوْقِفَ الْکَذَّابِینَ ⁽¹⁾.

بیان

الرزء النقص أی لم تأخذ من الدنیا شیئا و لم تنقص الدنیا من قدرک شیئا قال فی النهایة فیه فلم یرزأنی شیئا أی لم یأخذ منی شیئا یقال رزأته أرزؤه و أصله النقص.

«41»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الْجِعَابِیِّ عَنِ ابْنِ عُقْدَةَ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ سَعِیدِ بْنِ یُوسُفَ الْبَصْرِیِّ عَنْ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَدَائِنِیِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی لَیْلَی عَنْ أَبِی ذَرٍّ الْغِفَارِیِّ ره قَالَ: رَأَیْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ قَدْ ضَرَبَ کَتِفَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام بِیَدِهِ وَ قَالَ یَا عَلِیُّ مَنْ أَحَبَّنَا فَهُوَ الْعَرَبِیُّ وَ مَنْ أَبْغَضَنَا فَهُوَ الْعِلْجُ شِیعَتُنَا أَهْلُ الْبُیُوتَاتِ وَ الْمَعَادِنِ وَ الشَّرَفِ وَ مَنْ کَانَ مَوْلِدُهُ صَحِیحاً وَ مَا عَلَی مِلَّةِ إِبْرَاهِیمَ علیه السلام إِلَّا نَحْنُ وَ شِیعَتُنَا وَ سَائِرُ النَّاسِ مِنْهَا بِرَاءٌ وَ إِنَّ لِلَّهِ مَلَائِکَةً یَهْدِمُونَ سَیِّئَاتِ شِیعَتِنَا کَمَا یَهْدِمُ الْقَوْمُ الْبُنْیَانَ ⁽²⁾.

جا، [المجالس] للمفید عن الجعابی: مثله ⁽³⁾

توضیح

المراد بأهل البیوتات و المعادن القبائل الشریفة و الأنساب الصحیحة فی القاموس البیت الشرف و الشریف و فی النهایة بیت الرجل شرفه قال العباس فی مدح النبی صلی الله علیه و آله

عمّار یاسر گزارش می کند که حضرت رسول صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام فرمود: «یا علی! خداوند تو را به زیوری مزیّن ساخته که آن را به هیچ یک از بندگانش نداده است: در دنیا به زیور زهدت آراست و چنانت ساخت که از دنیا بری نگیری و دنیا نیز از تو بری نگیرد؛ دوستی با بیچارگان و مستمندان را نیز به تو عنایت کرد و پیروی آنها را از تو پسندت ساخت. وای بر کسی که دشمن تو باشد و در مورد تو دروغ بگوید! سرانجام، آنها که به راستی دوست تو باشند و فضیلت تو را معتقد باشند، در خانه ات همسایه تو و در بهشت شریک تواند. و آنها که دشمن تو هستند و در مورد تو دروغ و خلاف واقع گویند، بر خداوند است که آنها را در جایگاه دروغگویان قرار دهد.»⁽⁴⁾

توضیح

«الرّزء» نقص و کمی است، یعنی از دنیا چیزی برنگرفتی و دنیا از قدر تو نکاست. در نهایه گوید «فلم یزرأنی شیئا» یعنی از من چیزی نگرفت. گفته می شود «رزأته أرزؤه» و اصل آن نقص است

روایت 41

امالی طوسی: ابوذر غفاری (ره) گزارش می کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله را دیدم در حالی که دست مبارک خویش را به شانه علی علیه السلام می زد و می فرمود: «یا علی! هر کس ما را دوست دارد عرب است و هر کس ما را دشمن دارد، کافر خدانشناس است. شیعیان ما مردمی خانواده دار، اصیل، با شرافت و حلال زاده هستند. پیرو کیش حضرت ابراهیم علیه السلام نیست جز ما و شیعه ما و سایر مردم منحرفند. خداوند را فرشتگانی است که گناه شیعیان ما را نابود می سازند، چنانچه مردم ساختمانی را نابود می کنند و بنایش را در هم می ریزند.»⁽⁵⁾در مجالس مفید نیز مانند این روایت آمده است.

توضیح

مقصود از خانواده های اصیل، تیره های شریف و نژادهای درست هستند. به طوری که صاحب قاموس می گوید : و در نهایه گوید، «بیت الرّجل» (خاندان مرد) شرف آن مرد است. چنانچه عباس در مدح پیامبر صلی الله علیه و آله می گوید

حتی احتوی بیتک المهیمن من *** خندف علیاء تحتها النطق

أراد شرفه فجعله فی أعلی خندف بیتا و قال معادن العرب أصولها التی ینتسبون إلیها و یتفاخرون بها کما یهدم القوم فی بعض النسخ القدوم و هو بتخفیف الدال آلة ینحت بها الخشب.

«42»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْوَابِشِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنَ مُحَمَّدٍ علیهما السلام قَالَ: إِذَا أَحْسَنَ الْعَبْدُ الْمُؤْمِنُ ضَاعَفَ اللَّهُ عَمَلَهُ لِکُلِّ حَسَنَةٍ سَبْعَمِائَةِ ضِعْفٍ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَ وَ اللَّهُ یُضاعِفُ لِمَنْ یَشاءُ⁽¹⁾.

«43»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْفَحَّامِ عَنْ عَمِّهِ عُمَرَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْکَنْجِیِّ عَنْ أَبِی عَاصِمٍ عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام قَالَ: شِیعَتُنَا جُزْءٌ مِنَّا خُلِقُوا مِنْ فَضْلِ طِینَتِنَا یَسُوؤُهُمْ مَا یَسُوؤُنَا وَ یَسُرُّهُمْ مَا یَسُرُّنَا فَإِذَا أَرَادَنَا أَحَدٌ فَلْیَقْصِدْهُمْ فَإِنَّهُمُ الَّذِی یُوصِلُ مِنْهُ إِلَیْنَا⁽²⁾.

«44»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی بِإِسْنَادِ أَبِی قَتَادَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: حُقُوقُ شِیعَتِنَا عَلَیْنَا أَوْجَبُ مِنْ حُقُوقِنَا عَلَیْهِمْ قِیلَ لَهُ وَ کَیْفَ ذَلِکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ- فَقَالَ لِأَنَّهُمْ یُصَابُونَ فِینَا وَ لَا نُصَابُ فِیهِمْ ⁽³⁾.

«45»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ الْحَفَّارِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَاذَانَ عَنْ عَبَّادِ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ یَحْیَی بْنِ یَسَارٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ عَنْ عَلِیٍّ علیه السلام وَ عَنِ الْحَارِثِ عَنْهُ علیه السلام عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ قَالَ: مَثَلِی مَثَلُ ⁽⁴⁾شَجَرَةٍ أَنَا أَصْلُهَا وَ عَلِیٌّ فَرْعُهَا وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ ثَمَرَتُهَا وَ الشِّیعَةُ وَرَقُهَا فَأَبَی أَنْ یُخْرِجَ مِنَ الطَّیِّبِ إِلَّا الطَّیِّبَ ⁽⁵⁾.

حتی احتوی بیتک المهیمن من خن---دف علیاء تحتها النطق منظور از کلمه «بیت» در این شعر، شرافت است. و حضرت را در بالاترین شرف از نسل خِندِف (نام یکی از جداد پیامبر) قرار داده است و گوید: «معادن عرب» همان ریشه هایی است که عرب به آنها منتسب است و به آنها افتخار می کند. «کما یهدم القوم» در برخی نسخه ها «القدوم»آمده و آن با«دال مخفف» وسیله ای است که چوب را با آن می تراشند.

روایت 42

امالی طوسی: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «هنگامی که بنده مؤمن خدا کار نیکی انجام دهد، خداوند هر کار خوب او را هفتصد برابر می فرماید. چنانچه فرموده: «و خداوند چند برابر می سازد برای هر که خواهد.»⁽⁶⁾

روایت 43

امالی طوسی: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «شیعیان ما جزیی از ما هستند؛از زیادی سرشت ما آفریده شده اند؛ آنچه ما را بد آید، آنها را نیز بد آید و آنچه ما را خشنود سازد، آنان را خشنود می کند. پس هر گاه کسی آهنگ ما کند، آنها را دریابد، زیرا آنان هستند که او را به ما می رسانند.»⁽⁷⁾

روایت 44

امالی طوسی: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «حقوقی که شیعیان ما بر عهده ما دارند، لازم تر است از حقوق ما بر عهده آنها.»عرض کردند: «چطور؟» فرمود: «بدان جهت که آنها در راه محبت ما رنج و آسیب بینند و ما در راه آنها رنجی نبینیم.»⁽⁸⁾

روایت 45

امالی طوسی: حارث از علی علیه السلام گزارش کند که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «مَثَل من، مَثَل درختی است که من ریشه آن هستم، علی شاخه اش، حسنین میوه و شیعیان برگ های آن، و از پاکیزه جز پاکیزه و طیّب بیرون نخواهد آمد.»⁽⁹⁾

بشا، [بشارة المصطفی] محمد بن أحمد بن شهریار عن محمد بن محمد بن الحسین عن الحسن بن محمد التمیمی عن علی بن الحسین بن سفیان عن علی بن العباس عن عباد بن یعقوب: مثله ⁽¹⁾

بیان

فأبی أی أبی الله و فی أمالی الشیخ نفسه فأنی یخرج و هو أظهر.

«46»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنِ ابْنِ شِبْلٍ عَنْ ظَفْرِ بْنِ حُمْدُونٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ النَّهَاوَنْدِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ مِیثَمٍ التَّمَّارِ مَوْلَی عَلِیِّ بْنُ الْحُسَیْنِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ إِنِّی وَجَدْتُ فِی کُتُبِ أَبِی أَنَّ عَلِیّاً علیه السلام قَالَ لِأَبِی مِیثَمٍ أَحْبِبْ حَبِیبَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ إِنْ کَانَ فَاسِقاً زَانِیاً وَ أَبْغِضْ مُبْغِضَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ إِنْ کَانَ صَوَّاماً قَوَّاماً فَإِنِّی سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ وَ هُوَ یَقُولُ إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ⁽²⁾ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَیَّ وَ قَالَ هُمْ وَ اللَّهِ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ یَا عَلِیُّ وَ مِیعَادُکَ وَ مِیعَادُهُمُ الْحَوْضُ غَداً غُرّاً مُحَجَّلِینَ مُکْتَحِلِینَ مُتَوَّجِینَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام هَکَذَا هُوَ عِیَاناً فِی کِتَابِ عَلِیٍ ⁽³⁾.

بیان

قال فی النهایة و فی الحدیث غر محجلون من آثار الوضوء الغر جمع الأغر من الغرة بیاض الوجه یرید بیاض وجوههم بنور الوضوء یوم القیامة و قال المحجل هو الذی یرتفع البیاض فی قوائمه إلی موضع القید و یجاوز الأرساغ و لا یجاوز الرکبتین لأنها مواضع الأحجال و هی الخلاخیل و القیود و لا یکون التحجیل بالید و الیدین ما لم یکن معها رجل أو رجلان و منه الحدیث أمتی الغر المحجلون أی بیض مواضع الوضوء من الأیدی و الأقدام استعار أثر الوضوء فی الوجه و الیدین و الرجلین للإنسان من البیاض الذی یکون فی وجه الفرس و یدیه و رجلیه و قال توجته ألبسته التاج.

«47»

مع، [معانی الأخبار] عَنِ ابْنِ مَسْرُورٍ عَنِ ابْنِ عَامِرٍ عَنْ عَمِّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِ

توضیح

«فابی» یعنی «خداوند ابا فرمود» و در امالی شیخ آمده که «فابی نفسه فانّی یخرج»، «خودش اباء کرد، پس چگونه بیرون می آید» نوشته شده و آن روشن تر است.

روایت 46

امالی طوسی: یعقوب فرزند میثم تمّار، غلام حضرت زین العابدین گزارش می کند که گفت: بر حضرت باقر علیه السلام وارد شدم و عرض کردم: «ای پسر رسول خدا،فدایت شوم! من در نوشته های پدرم دیدم که حضرت علی علیه السلام به پدرم میثم فرموده دوست بدار دوستدار خاندان پیامبر را، اگر چه فاسق زناکار باشد و دشمن بدار دشمن آل محمّد را، اگر چه تمام روزها روزه دارد و شب ها بیدار و مشغول نماز باشد. من از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم این آیه را: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّة»، {آنهایی که ایمان آورده اند و کارهای شایسته دارند، بهترین مردمان هستند}⁽⁴⁾سپس رو به من کرد و فرمود: «به خدا قسم منظور از این آیه شریفه، تو و شیعیان توست. ای علی! وعده گاه تو با آنها فردای قیامت، حوض باشد با صورت های درخشان و دست و پای شسته (سرمه کشیده) و تاجدار.» پس امام باقر علیه السلام فرمود: «چنین است در کتاب علی علیه السلام .»⁽⁵⁾

توضیح

در نهایه گوید: در حدیث است «غرّ محجّلون»،«غرّ» از «غرّه» به معنای سفیدرویی است، یعنی روز قیامت از نور وضو سفیدرو باشند و در حدیث دیگری است که فرمود امّت من «غرّ محجّلون» هستند، یعنی مواضع وضوی آنها از دست و پا، سفید و نورانی است، استعاره آورده سفیدی دست و پای اسب و پیشانی او را برای سفیدی صورت و دست و پای امّت. و گوید: «توّجته»، یعنی تاج بر او پوشاندم.

روایت 47

معانی الاخبار:

ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبَانٍ الرِّفَاعِیِّ عَنِ الصَّبَّاحِ بْنِ سَیَابَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: إِنَّ الرَّجُلَ لَیُحِبُّکُمْ وَ مَا یَدْرِی مَا تَقُولُونَ فَیُدْخِلُهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ وَ إِنَّ الرَّجُلَ لَیُبْغِضُکُمْ وَ مَا یَدْرِی مَا تَقُولُونَ فَیُدْخِلُهُ اللَّهُ النَّارَ وَ إِنَّ الرَّجُلَ مِنْکُمْ لَیَمْلَأُ صَحِیفَتَهُ مِنْ غَیْرِ عَمَلٍ .

قُلْتُ وَ کَیْفَ یَکُونُ ذَاکَ قَالَ یَمُرُّ بِالْقَوْمِ یَنَالُونَ مِنَّا فَإِذَا رَأَوْهُ قَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ إِنَّ هَذَا الرَّجُلَ مِنْ شِیعَتِهِمْ وَ یَمُرُّ بِهِمُ الرَّجُلُ مِنْ شِیعَتِنَا فَیَنْهَرُونَهُ وَ یَقُولُونَ فِیهِ فَیَکْتُبُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِذَلِکَ حَسَنَاتٍ حَتَّی یَمْلَأَ صَحِیفَتَهُ مِنْ غَیْرِ عَمَلٍ ⁽¹⁾.

بیان

و ما یدری ما تقولون ظاهره المستضعفون من العامة فإن حبهم للشیعة علامة استضعافهم و یحتمل المستضعفون من الشیعة أیضا أی ما یدری ما تقولون من کمال معرفة الأئمة علیهم السلام و فی القاموس نهر الرجل زجره کانتهره و یقولون فیه أی ما یسوؤه من الذم و الشتم.

«48»

مع، [معانی الأخبار] عَنِ الطَّالَقَانِیِّ عَنِ الْجَلُودِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَبْسِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ نَائِلِ بْنِ نَجِیحٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ الْبَاقِرَ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ کَشَجَرَةٍ طَیِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِی السَّماءِ تُؤْتِی أُکُلَها کُلَّ حِینٍ بِإِذْنِ رَبِّها-⁽²⁾قَالَ أَمَّا الشَّجَرَةُ فَرَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ فَرْعُهَا عَلِیٌّ علیه السلام وَ غُصْنُ الشَّجَرَةِ فَاطِمَةُ بِنْتُ رَسُولِ اللَّهِ- وَ ثَمَرُهَا أَوْلَادُهَا علیهم السلام وَ وَرَقُهَا شِیعَتُنَا- ثُمَّ قَالَ علیه السلام إِنَّ الْمُؤْمِنَ مِنْ شِیعَتِنَا لَیَمُوتُ فَیَسْقُطُ مِنَ الشَّجَرَةِ وَرَقَةٌ وَ إِنَّ الْمَوْلُودَ مِنْ شِیعَتِنَا لَیُولَدُ فَتُورِقُ الشَّجَرَةُ وَرَقَةً⁽³⁾.

أقول

قد مر مثله کثیرا مع شرحها فی کتاب الإمامة⁽⁴⁾.

«49»

یر، [بصائر الدرجات] عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ وَ عَنْ أَبِی

حضرت صادق علیه السلام فرمود: «گاهی کسی شما را دوست می دارد در حالی که نمی داند شما چه می گویید، ولی خداوند به خاطر همین دوستی، او را به بهشت می برد و گاهی کسی شما را دشمن می دارد در حالی که نمی داند شما چه می گویید و به خاطر همین دشمنی، خداوند او را به دوزخ می برد و گاهی کسی از شما نامه عملش پر می شود، بدون اینکه کاری انجام دهد.» راوی پرسید: «چطور؟» فرمود: «از میان مردمی عبور می کند که به ما بد می گویند. چون او را بینند، به یکدیگر می گویند که این مرد از شیعیان اهل بیت است و وقتی شیعه ای به آنها برخورد کند، او را از خود دور می کنند و به او بد می گویند. در نتیجه خداوند تمام بدگویی های آنها را به صورت کار ثواب، در نامه عمل آن مرد شیعه می نویسد تا نامه عمل او پر شود، بدون اینکه کاری انجام دهد.»⁽⁵⁾

توضیح

اینکه فرمود «افرادی هستند که شما را دوست دارند و نمی فهمند چه می گویید»، ظاهرا منظور حضرت مستضعفین از عامّه است، زیرا همین که شیعه را دوست دارند، دلیل بر این است که مستضعف هستند. و نیز احتمال دارد مراد حضرت، شیعیان مستضعف باشند که نمی دانند چه می گویند، یعنی در معرفت و شناسایی امام علیه السلام ،به حد کمال نرسیده اند. در قاموس آمده: «نهر الرجل» یعنی «او را بازداشت»، مانند «انتهره». و «یقولون فیه» یعنی درباره او مذمت گویی و دشنام گویی دارند.

روایت 48

معانی الاخبار: از جابر جعفی گزارش می کند که از حضرت باقر علیه السلام درباره این آیه شریفه سؤال کردم: «کَشَجَرَةٍ طَیِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِی السَّماءِ تُؤْتِی أُکُلَها کُلَّ حِینٍ بِإِذْنِ رَبِّها»،{همچون درخت پاکیزه ای که ریشه آن ثابت است و شاخه اش در آسمان، همه گاه به اذن پروردگارش میوه خوردنی خود را می دهد.}⁽⁶⁾فرمود: «اما مقصود از درخت، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است و شاخه آن علی علیه السلام و جوانه آن، حضرت فاطمه دختر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و میوه آن فرزندان فاطمه علیها السلام و برگ آن شیعیان ما هستند.» سپس فرمود: «هر مؤمنی که از شیعیان ما از دنیا می رود، یک برگ از آن درخت می افتد و هر بچّه ای که از شیعیان ما به دنیا می آید، یک برگ بر درخت افزوده می شود.»⁽⁷⁾

مؤلف

مشابه این روایت همراه با توضیح، در کتاب امامت گذشت.

روایت 49

بصائر الدرجات:

جَمِیلَةَ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَالَ: إِنَّ اللَّهَ مَثَّلَ لِی أُمَّتِی فِی الطِّینِ وَ عَلَّمَنِی أَسْمَاءَهُمْ کُلَّهَا کَمَا عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ کُلَّها فَمَرَّ بِی أَصْحَابُ الرَّایَاتِ فَاسْتَغْفَرْتُ لِعَلِیٍّ وَ شِیعَتِهِ إِنَّ رَبِّی وَعَدَنِی فِی شِیعَةِ عَلِیٍّ خَصْلَةً قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا هِیَ قَالَ الْمَغْفِرَةُ مِنْهُمْ لِمَنْ آمَنَ وَ اتَّقَی لَا یُغَادِرُ مِنْهُمْ صَغِیرَةً وَ لَا کَبِیرَةً وَ لَهُمْ تُبَدَّلُ السَّیِّئَاتُ حَسَنَاتٍ ⁽¹⁾.

بیان

فی الطین کأنه حال عن الأمة و کونهم فی الطین کنایة عن عدم خلق أجسادهم کما ورد کنت نبیا و آدم بین الماء و الطین و یحتمل کونه حالا عن الضمیر فی لی أو عنهما معا و المغادرة الترک و تبدل السیئات حسنات أن یکتب الله لهم مکان کل سیئة یمحوها حسنة أو یوفقهم لأن یعملوا الطاعات بدل المعاصی و لأن یتصفوا بمکارم الأخلاق بدل مساویها و الأول أظهر.

«50»

یر، [بصائر الدرجات] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: یَا عَلِیُّ لَقَدْ مُثِّلَتْ لِی أُمَّتِی فِی الطِّینِ حَتَّی رَأَیْتُ صَغِیرَهُمْ وَ کَبِیرَهُمْ أَرْوَاحاً قَبْلَ أَنْ یُخْلَقَ الْأَجْسَادُ وَ إِنِّی مَرَرْتُ بِکَ وَ بِشِیعَتِکَ فَاسْتَغْفَرْتُ لَکُمْ فَقَالَ عَلِیٌّ یَا نَبِیَّ اللَّهِ زِدْنِی فِیهِمْ قَالَ نَعَمْ یَا عَلِیُّ تَخْرُجُ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ مِنْ قُبُورِکُمْ وَ وُجُوهُکُمْ کَالْقَمَرِ لَیْلَةَ الْبَدْرِ وَ قَدْ خَرَجَتْ عَنْکُمُ الشَّدَائِدُ وَ ذَهَبَتْ عَنْکُمُ الْأَحْزَانُ تَسْتَظِلُّونَ تَحْتَ الْعَرْشِ یَخَافُ النَّاسُ وَ لَا تَخَافُونَ وَ یَحْزَنُ النَّاسُ وَ لَا تَحْزَنُونَ وَ تُوضَعُ لَکُمْ مَائِدَةٌ وَ النَّاسُ فِی الْحِسَابِ ⁽²⁾.

فضائل الشیعة للصدوق، عن معاویة بن عمار: مثله ⁽³⁾.

«51»

سن، [المحاسن] عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: وَ اللَّهِ مَا بَعْدَنَا غَیْرُکُمْ وَ إِنَّکُمْ مَعَنَا فِی السَّنَامِ الْأَعْلَی فَتَنَافَسُوا فِی

حضرت صادق علیه السلام روایت می کند که حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «خداوند تمام امّت مرا به صورت گل برایم مجسّم فرمود و نامشان را به من آموخت، چنانچه تمام نام ها را به آدم تعلیم داد. در آن میان جمعیت ها هر گروهی پشت پرچم خویش از من گذشتند و من برای علی و شیعیانش از خداوند آمرزش خواستم. راستی خداوند یک خصلت را در شیعیان به من نوید فرموده.» پرسیدند: «آن خصلت چیست؟» فرمود: «آمرزش، برای آن کس از آنان که ایمان بیاورد و تقوا پیشه کند و آمرزش خدا، تمام گناهان کوچک و بزرگ آنها را فرا گیرد، و نیز کارهای زشت آنان، به اعمال خیر تبدیل می شود.»⁽⁴⁾

توضیح

«فی الطّین» این کلمه حال است از امّت، یعنی پیش از آفرینش بدن آنها، روزگاری که هنوز خاک بودند. چنانچه در آن روایت می فرماید«من پیامبر بودم، زمانی که آدم بین آب و گل بود» و احتمال می رود که حال از ضمیر «لی» باشد و یا از هر دو و «مقادره» همان ترک است.«تبدیل سیئات به حسنات»، یعنی خداوند کارهای زشت آنان را پاک فرموده و به جای آن حسنه می نویسد، یا اینکه به آنها توفیق می دهد به جای معصیت، عبادت کنند و به جای اخلاق زشت، دارای صفات پسندیده شوند. البتّه معنای اوّل مناسب تر است.

روایت 50

بصائر الدرجات: حضرت باقر علیه السلام از پدرش از جدّش علیه السلام گزارش می کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «یا علی! امّت من به صورت گل برایم مجسّم شد؛ کوچک و بزرگ آنها را دیدم که هنوز به صورت ارواح بودند، پیش از اینکه بدن های آنها آفریده شود. در آن جمع، از تو و شیعیانت گذشتم و برای شما آمرزش خواستم.» علی علیه السلام عرض کرد: «ای پیامبر خدا! از آنها برایم بیشتر بگو.» فرمود: «یا علی!تو و شیعیانت از گورهای خود درآیید، در حالی که صورت هایتان چون ماه شب چهارده می درخشد و گرفتاری های رستاخیز از شما بدر آمده و اندوه ها از شما دور است و در سایه عرش قرار می گیرید؛ مردم می ترسند، ولی شما نمی ترسید؛ آنها اندوهگین اند و شما اندوهی ندارید؛ سفره غذا برای شما می گسترند، در حالی که مردم گرفتار حسابند.»⁽⁵⁾در فضائل الشیعه مشابه این روایت آمده است.

روایت 51

محاسن برقی: ابوبصیر روایت می کند که حضرت صادق علیه السلام فرمود: «به خدا قسم پیرو ما غیر از شما کسی نخواهد بود و شما با ما هستید، در برترین درجات و مقام ها. پس بر یکدیگر پیشی گیرید و با هم رقابت کنید برای رسیدن به

الدَّرَجَاتِ ⁽¹⁾.

بیان

السنام الأعلی بفتح السین أعلی علیین فی النهایة سنام کل شی ء أعلاه فتنافسوا فی الدرجات أی أنتم معنا فی الجنة فارغبوا فی أعالی درجاتها فإن لها درجات غیر متناهیة صورة و معنی أو أنتم فی درجاتنا العالیة فی الجنة لکن لها أیضا درجات کثیرة مختلفة بحسب القرب و البعد منا فارغبوا فی علو تلک الدرجات و هذا أظهر قال فی النهایة التنافس من المنافسة و هی الرغبة فی الشی ء و الانفراد به و هو من الشی ء النفیس الجید فی نوعه.

«52»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ جَوْهَراً وَ جَوْهَرَ وُلْدِ آدَمَ مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله وَ نَحْنُ وَ شِیعَتُنَا⁽²⁾.

«53»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ سَدِیرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَنْتُمْ آلُ مُحَمَّدٍ أَنْتُمْ آلُ مُحَمَّدٍ.

بیان

هذا علی المبالغة کقولهم سلمان منا أهل البیت.

«54»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: أَنْتُمْ وَ اللَّهِ نُورٌ فِی ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ ⁽³⁾.

بیان

النور ما یصیر سببا لظهور الأشیاء و الظلمة ضده و العلم و المعرفة و الإیمان مختصة بالشیعة لأخذهم جمیع ذلک عن أئمتهم علیهم السلام و من سواهم من الکفرة و المخالفین فلیس معهم إلا الکفر و الضلالة فالشیعة هادون مهتدون منورون للعالم فی ظلمات الأرض ⁽⁴⁾.

«55»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: وَ اللَّهِ إِنِّی لَأُحِبُّ رِیحَکُمْ وَ أَرْوَاحَکُمْ

درجات بهشت.»⁽⁵⁾

توضیح

فرمود «در درجات بهشت با هم رقابت کنید»، زیرا درجات بهشت بیرون از شماره است، بدین جهت می فرماید«در رسیدن به آن درجات بر یکدیگر پیشی گیرید.»«سنام» به فتح سین بالاترین مقام در علیّین است. در «نهایه» آمده: «سنام کلّ شئ اعلاه»، سنام هر چیز، بهترین و بالاترین جای اوست. یا منظور این است که همه شما در آخرین درجات بهشت با ما هستید، امّا همان محلّ ما نیز درجات مختلفی دارد؛ بعضی از آنها به ما نزدیک تر و پاره ای دورتر است، برای رسیدن به درجات نزدیک ما رقابت کنید. این معنی روشن تر است. در نهایه گوید: «تنافس» از «منافسه» به معنای رغبت به چیزی داشتن آن است و «هو من الشیء النفس»، یعنی در نوع خود خوب است.

روایت 52

محاسن برقی: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «هر چیزی را سرآمد و سمبلی است و سرآمد فرزندان آدم، محمّد صلی الله علیه و آله و ما و شیعیان ما هستند.»⁽⁶⁾

روایت 53

محاسن برقی: حضرت صادق علیه السلام (خطاب به شیعیان خود) فرمود: «شما آل محمّد هستید! شما آل محمّد هستید!»⁽⁷⁾

توضیح

این فرمایش حضرت مبالغه است، از قبیل این جمله که فرمود: «سلمان از خاندان ماست.»

روایت 54

محاسن برقی: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «به خدا سوگند شما نورید در تاریکی های زمین!»⁽⁸⁾

توضیح

روشنی و نور چیزی است که به وسیله او اشیای دیگر آشکار و نمودار شود و تاریکی ضد آن است. شیعیان، دانش و عرفان و ایمان را از پیشوایان خود گرفته اند، ولی کفّار و مخالفین غیر از کفر و گمراهی چیز دیگری ندارند.بنابراین شیعیان هدایت شده اند و مایه روشنی جهان در تاریکی های زمین هستند.

روایت 55

محاسن برقی: حضرت صادق علیه السلام (به شیعیان خود) می فرمود: «به خدا سوگند من دوست دارم بوی شما و ارواح شما

وَ رُؤْیَتَکُمْ وَ زِیَارَتَکُمْ وَ إِنِّی لَعَلَی دِینِ اللَّهِ وَ دِینِ مَلَائِکَتِهِ فَأَعِینُوا عَلَی ذَلِکَ بِوَرَعٍ أَنَا فِی الْمَدِینَةِ بِمَنْزِلَةِ الشَّعِیرَةِ أَتَقَلْقَلُ حَتَّی أَرَی الرَّجُلَ مِنْکُمْ فَأَسْتَرِیحَ إِلَیْهِ ⁽¹⁾.

توضیح

الأرواح هنا إما جمع الروح بالضم أو بالفتح و هو الرحمة و نسیم الریح و إنی لعلی دین الله أی أنتم أیضا کذلک و ملحقون بنا فأعینونا علی شفاعتکم بالورع عن المعاصی بمنزلة الشعیرة أی فی قلة الأشباه و الموافقین فی المسلک و المذهب و فی بعض النسخ أی کشعرة بیضاء مثلا فی ثور أسود و هو أظهر و التقلقل التحرک و الاضطراب و الاستراحة الأنس و السکون.

«56»

سن، [المحاسن] عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْوَلِیدِ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ وَ نَحْنُ جَمَاعَةٌ وَ اللَّهِ إِنِّی لَأُحِبُّ رُؤْیَتَکُمْ وَ أَشْتَاقُ إِلَی حَدِیثِکُمْ ⁽²⁾.

«57»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ حَسَّانَ الْعِجْلِیِّ قَالَ: سَأَلَ رَجُلٌ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وَ أَنَا جَالِسٌ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لا یَعْلَمُونَ إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ ⁽³⁾قَالَ نَحْنُ الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ عَدُوُّنَا الَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ وَ شِیعَتُنَا أُولُو الْأَلْبَابِ ⁽⁴⁾.

مشکاة الأنوار، عن محمد بن مروان عن أبی عبد الله علیه السلام: مثله ⁽⁵⁾.

«58»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ یَزِیدَ عَنْ نُوحٍ الْمَضْرُوبِ عَنْ أَبِی شَیْبَةَ عَنْ عَنْبَسَةَ الْعَابِدِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام: فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ کُلُّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ رَهِینَةٌ إِلَّا أَصْحابَ الْیَمِینِ ⁽⁶⁾قَالَ هُمْ شِیعَتُنَا أَهْلَ الْبَیْتِ ⁽⁷⁾.

و دیدار و برخورد با شما را و همانا من به دین خدا و دین فرشتگان او هستم؛ پس در این جهت با پارسایی مرا کمک کنید. من در مدینه همچون یک دانه جو در اضطراب هستم و نگران و ناراحتم تا یکی از شما را ب بینم و بدو بیاسایم.»⁽⁸⁾

توضیح

منظور از «ارواح» یا جان هاست، ارواح جمع روح به ضمه یا نسیم ها و مهربانی هاست. ارواح جمع روح به فتحه و اینکه می فرماید«من بر دین حقم»، یعنی شما نیز چنین هستید، پس در مورد شفاعت خود ما را کمک کنید به دوری کردن از گناهان. «بمنزله الشعیره» یا«همچون دانه جو هستم»، یعنی در مسلک و مرام خود تنها و بی رفیق هستم و در پاره ای از نسخه هامی فرماید«همچون مویی هستم»، یعنی مثلا مانند موی سفیدی در بدن گاو سیاه، انگشت نما و مشخّص و تنها هستم، و این بیان از دانه جو، مقصود حضرت را بهتر می فهماند. «تقلقل»نیز همان تحرّک و اظطراب است و «استراحت»، انس و آرامش گرفتن است.

روایت 56

محاسن برقی: عبداللَّه بن ولید گوید ما جمعی بودیم در محضر حضرت صادق علیه السلام که فرمودند: «به خدا سوگند من دیدار شما را دوست دارم و شیفته گفتارشمایم.»⁽⁹⁾

روایت 57

محاسن برقی: ابوعلی حسّان عجلی گوید که در حضور امام صادق علیه السلام نشسته بودم. مردی معنای این آیه را از آن حضرت سؤال کرد: «هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لا یَعْلَمُونَ إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْباب»، {آنان که اهل علم و دانشند با مردم جاهل نادان یکسانند؟ (هرگز یکسان نیستند) منحصرا خردمندان عالم متذکّر این مطلبند.}⁽¹⁰⁾حضرت فرمود: «دانایان ما هستیم و دشمنان ما نادانند و شیعیان ما خردمندانند.»⁽¹¹⁾در مشکاة الانوار مشابه این روایت آمده است.

«59»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ یَزِیدَ عَنْ بَعْضِ الْکُوفِیِّینَ عَنْ عَنْبَسَةَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام: فِی قَوْلِ اللَّهِ إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ⁽¹⁾قَالَ هُمْ شِیعَتُنَا أَهْلَ الْبَیْتِ ⁽²⁾.

«60»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا أَخِی دَارِمٍ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام کَانَ أَبِی یَقُولُ: إِنَّ شِیعَتَنَا آخِذُونَ بِحُجْزَتِنَا وَ نَحْنُ آخِذُونَ بِحُجْزَةِ نَبِیِّنَا- وَ نَبِیُّنَا آخِذٌ بِحُجْزَةِ اللَّهِ ⁽³⁾.

«61»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله بِحُجْزَةِ رَبِّهِ وَ أَخَذَ عَلِیٌّ بِحُجْزَةِ رَسُولِ اللَّهِ وَ أَخَذْنَا بِحُجْزَةِ عَلِیٍّ علیه السلام وَ أَخَذَ شِیعَتُنَا بِحُجْزَتِنَا فَأَیْنَ تَرَوْنَ یُورِدُنَا رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قُلْتُ إِلَی الْجَنَّةِ⁽⁴⁾.

بیان

قال فی النهایة فیه إن الرحم أخذت بحجزة الرحمن أی اعتصمت به و التجأت إلیه مستجیرة و أصل الحجزة موضع شد الإزار ثم قیل للإزار حجزة للمجاورة و احتجز الرجل بالإزار إذا شده علی وسطه فاستعاره للاعتصام و الالتجاء و التمسک بالشی ء و التعلق به و منه الحدیث الآخر یا لیتنی آخذ بحجزة الله أی بسبب منه .

و ذکر الصدوق معانی للحجزة منها الدین و منها الأمر و منها النور و أورد الأخبار فیها⁽⁵⁾.

«62»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام :

قَالَ کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ یَقُولُ: إِنَّ أَحَقَّ النَّاسِ بِالْوَرَعِ وَ الِاجْتِهَادِ فِیمَا یُحِبُّ اللَّهُ وَ یَرْضَی الْأَوْصِیَاءُ وَ أَتْبَاعُهُمْ أَ مَا تَرْضَوْنَ أَنَّهُ لَوْ کَانَتْ فَزْعَةٌ مِنَ السَّمَاءِ فَزِعَ کُلُّ قَوْمٍ إِلَی مَأْمَنِهِمْ وَ فَزِعْتُمْ إِلَیْنَا وَ فَزِعْنَا إِلَی نَبِیِّنَا إِنَّ نَبِیَّنَا آخِذٌ بِحُجْزَةِ

روایت 58

محاسن برقی: حضرت باقر علیه السلام در تفسیر آیه شریفه: «کُلُّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ رَهِینَةٌ إِلَّا أَصْحابَ الْیَمِین»،{هر نفسی در گرو عملی است که انجام داده است مگر اهل یمین (که به یمن و سعادت نیکوکار شدند)}⁽⁶⁾، فرمود: «آنها شیعه ما خاندانند.»⁽⁷⁾

روایت 59

محاسن برقی: حضرت باقر علیه السلام در تفسیر آیه شریفه: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّة»، {آنان که به خدای یکتا ایمان آوردند و نیکوکار شدند، آنها به حقیقت بهترین اهل عالمند}⁽⁸⁾فرمود: «آنان شیعه ما خاندانند.»⁽⁹⁾

روایت 60

محاسن برقی: حضرت صادق علیه السلام فرمود: پدرم می فرمود: «شیعه ما دست به دامن ما دارند و ما دست به دامن پیامبر و پیامبر پناهنده به خداست.»⁽¹⁰⁾

روایت 61

محاسن برقی: ابو بصیر گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: «چون روز قیامت شود، پیامبر صلی الله علیه و آله در پناه خدا قرار گیرد، علی علیه السلام دست به دامن پیغمبر زند، ما دامن علی علیه السلام را گیریم و شیعیان ما دامن ما را می گیرند. حالا به نظر شما پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله ما را به کجا می برد؟» گفتم: «به سوی بهشت.»⁽¹¹⁾

توضیح

در نهایه گوید: در حدیث است که «انّ الرحم اخذت بحجزة الرحمن»یعنی رحم به خدا چنگ زده و به او پناه برده است.

و اصل «حجزه»، جایگاه بستن لنگ است، سپس به علاقه مجاورت، به خود لنگ نیز حجزه گویند و همچنین این کلمه را استعاره آورند برای پناهندگی و چنگ زدن به چیزی. و از همین روایت دیگر که: «یا لیتنی آخذ بحجزة الله»، یعنی به سببی از خدا و مرحوم صدوق چند معنای دیگر برای حجزه بیان فرموده، از قبیل دین و امر و نور و روایاتی هم که با این معانی مناسب باشد، ذکر فرموده است.⁽¹²⁾

روایت 62

محاسن برقی: حضرت باقر علیه السلام فرمود: پدرم علی بن الحسین علیه السلام می فرمود: «سزاوار ترین مردم به پارسایی و کوشش کردن در آنچه که مایه دوستی و خشنودی خداوند است، اوصیا و پیروان آنهایند. آیا راضی نیستید که گاهی که حادثه ترسناک از آسمان پدید آید و هر گروهی به پناهگاه خود روند، شما به ما پناه آرید و ما به پیامبر؟زیرا پیغمبر ما به

رَبِّهِ وَ نَحْنُ آخِذُونَ بِحُجْزَةِ نَبِیِّنَا وَ شِیعَتُنَا آخِذُونَ بِحُجْزَتِنَا⁽¹⁾.

«63»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّضْرِ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنْ بُرَیْدِ بْنِ مُعَاوِیَةَ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام: مَا تَبْغُونَ أَوْ مَا تُرِیدُونَ غَیْرَ أَنَّهَا لَوْ کَانَتْ فَزْعَةٌ مِنَ السَّمَاءِ فَزِعَ کُلُّ قَوْمٍ إِلَی مَأْمَنِهِمْ وَ فَزِعْنَا إِلَی نَبِیِّنَا وَ فَزِعْتُمْ إِلَیْنَا⁽²⁾.

بیان

ما تبغون أی أی شی ء تطلبون فی جزاء تشیعکم و بإزائه غیر أنها أی أ تطلبون شیئا غیر فزعکم إلینا فی القیامة أی لیس شی ء أفضل و أعظم من ذلک.

«64»

شا، [الإرشاد] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الْمَرْزُبَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَافِظِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُبَیْدٍ الْکُوفِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبَانٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَالِبٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْبَاقِرِ علیه السلام قَالَ: سُئِلَتْ أُمُّ سَلَمَةَ زَوْجُ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَقُولُ إِنَّ عَلِیّاً وَ شِیعَتَهُ هُمُ الْفَائِزُونَ ⁽³⁾.

«65»

شا، [الإرشاد] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَوْهَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَارُونَ بْنِ عِیسَی الْهَاشِمِیِّ عَنْ تَمِیمِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَاءِ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ عَنْ یَحْیَی بْنِ الْعَلَاءِ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِیفٍ عَنِ ابْنِ نُبَاتَةَ عَنْ عَلِیٍّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: إِنَّ لِلَّهِ قَضِیباً مِنْ یَاقُوتٍ أَحْمَرَ لَا یَنَالُهُ إِلَّا نَحْنُ وَ شِیعَتُنَا وَ سَائِرُ النَّاسِ مِنْهُ بَرِیئُونَ ⁽⁴⁾.

«66»

شا، [الإرشاد] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَافِظِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُبَیْدٍ الْکُوفِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبَانٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَیْثٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ السَّلِیلِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِکٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: یَدْخُلُ الْجَنَّةَ مِنْ أُمَّتِی سَبْعُونَ أَلْفاً لَا حِسَابَ عَلَیْهِمْ وَ لَا عَذَابَ قَالَ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَی عَلِیٍّ علیه السلام فَقَالَ هُمْ شِیعَتُکَ

پروردگارش پناهنده شود و ما دامن آن حضرت را گیریم و شیعیان ما دامن ما را گیرند.»⁽⁵⁾

روایت 63

محاسن برقی: حضرت باقر علیه السلام فرمود: «چه می خواهید (در پاداش پیروی از ما) و چه می جویید؟ جز اینکه اگر وحشت و ترسی از آسمان پدید آید، هر دسته ای به پناهگاه خود فرار می کنند و ما به سوی پیامبر پناه می بریم و شما به ما پناه می برید؟»⁽⁶⁾

توضیح

«ما تبغون»یعنی چه پاداشی در ازای تشیّعتان می خواهید؟ «غیر انّها» یعنی غیر از این می خواهید که در قیامت به ما پناه می برید؟ چون چیزی برتر و بالاتر از این نیست.

روایت 64

ارشاد: حضرت باقر علیه السلام فرمود: «از امّ سلمه همسر پیامبر صلی الله علیه و آله درباره علی بن ابی طالب علیه السلام سؤال شد. گفت از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که می فرمود: «همانا علی و شیعیان او پیروزند.»⁽⁷⁾

روایت 65

ارشاد القلوب: اصبغ بن نباته از حضرت علی علیه السلام گزارش می کند که حضرت پیامبر فرمود: «خدا را عصا (دستگیره)یی است از یاقوت سرخ، بدو دست نیابد مگر ما و شیعه ما و دیگران از آن دورند.»⁽⁸⁾

روایت 66

ارشاد القلوب: انس بن مالک گوید: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هفتاد هزار از امّت من بدون حساب و عذاب به بهشت می روند.» سپس رو به علی علیه السلام کرد و فرمود: «آنها شیعیان تو هستند

وَ أَنْتَ إِمَامُهُمْ ⁽¹⁾.

مشکاة الأنوار، عن جابر عن أبی جعفر علیه السلام: مثله ⁽²⁾.

«67»

شا، [الإرشاد] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عِیسَی الْکَرْخِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَائِشَةَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَمْرٍو الْبَجَلِیِّ عَنْ عُمَرَ بْنِ مُوسَی عَنْ زَیْدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیٍّ علیهم السلام قَالَ: شَکَوْتُ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله حَسَدَ النَّاسِ إِیَّایَ فَقَالَ یَا عَلِیُّ إِنَّ أَوَّلَ أَرْبَعَةٍ یَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ أَنَا وَ أَنْتَ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ وَ ذُرِّیَّتُنَا خَلْفَ ظُهُورِنَا وَ أَحِبَّاؤُنَا خَلْفَ ذُرِّیَّتِنَا وَ أَشْیَاعُنَا عَنْ أَیْمَانِنَا وَ شَمَائِلِنَا⁽³⁾.

بیان

إن أول أربعة أی أول الأربعات الذین یدخلون الجنة فالجمیع إلی قوله علیه السلام و الحسین خبر أو المعنی أن الأربعة الذین یدخلون الجنة أولهم أنا فخبر البواقی مقدر بقرینة المقام.

«68»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جُنْدَبٍ عَنِ الرِّضَا علیه السلام قَالَ: حَقٌّ عَلَی اللَّهِ أَنْ یَجْعَلَ وَلِیَّنَا رَفِیقاً لِلنَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً⁽⁴⁾.

«69»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: یَا أَبَا مُحَمَّدٍ لَقَدْ ذَکَرَکُمُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ فَقَالَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ الْآیَةَ فَرَسُولُ اللَّهِ فِی هَذَا الْمَوْضِعِ النَّبِیُّ وَ نَحْنُ الصِّدِّیقُونَ وَ الشُّهَدَاءُ وَ أَنْتُمُ الصَّالِحُونَ فَتَسَمَّوْا بِالصَّلَاحِ کَمَا سَمَّاکُمُ اللَّهُ ⁽⁵⁾.

مجمع البیان، عن أبی بصیر: مثله ⁽⁶⁾

بیان

فتسموا بالصلاح أی انتسبوا إلیه أو ارتفعوا بسببه أو اتصفوا به

و تو پیشوای آنانی.»⁽⁷⁾

روایت 67

ارشاد القلوب: زید بن علی بن الحسین از پدرش، از جدّش علیه السلام روایت فرماید که حضرت علی علیه السلام فرمود: «از حسادت و رشگ بردن مردم نسبت به من، به رسول خدا شکایت کردم. حضرت فرمود: «یا علی! به راستی اولین (دسته) از چهار (دسته)ای که وارد بهشت می شوند، من هستم و تو و حسن و حسین و دودمان ما پشت سر ما و دوستان ما، بعد از آنها و شیعیان ما در چپ و راست ما.»⁽⁸⁾

توضیح

«انّ اوّل اربعه» یعنی اولین گروه از چهار گروهی که به بهشت می روند.بنابراین کلمات بعد تا کلمه «و الحسین» خبر «انّ» است و ممکن است بگوییم معنایش این است که آن چهار گروهی که بهشت می روند، اوّلی آنها منم، و در این صورت جملات بعد، مبتدا و خبرشان در تقدیر است، یعنی تو و حسن و حسین و ... بعد از من وارد بهشت می شوید، چون در مقام بیان، ترتیب ورود به بهشت است.

روایت 68

تفسیر عیّاشی: عبداللَّه جندب گوید: حضرت رضا علیه السلام فرمود: «سزاوار است که خداوند دوست ما را، رفیق (و هم صحبت) پیامبران، صدیقان، شهیدان و صالحان قرار دهد و این افراد نیکو رفیقانی هستند.»⁽⁹⁾

روایت 69

تفسیر عیّاشی: ابو بصیر گوید: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «ای ابو محمد! خداوند شما را در کتاب خود یاد فرموده، آنجا که می گوید: «فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِین»،{و آنان که خدا و رسول را اطاعت کنند، البتّه آنها با کسانی که خدا به آنها لطف و عنایت کامل فرموده، یعنی با پیمبران و صدّیقان و شهیدان و نیکوکاران محشور خواهند شد}⁽¹⁰⁾تا آخر آیه. سپس فرمود: «مقصود از پیامبر در این آیه شریفه، رسول خدا؛ منظور از صدیقان و شهیدان، ما و نیکوکاران، شما هستید. پس خود را نیکو و نیکوکار نامدار سازید، چنانچه خداوند شما را چنان نامیده است.»⁽¹¹⁾در مجمع البیان هم مانند این روایت آمده است .

توضیح

«فتسمّوا بالصّلاح» یعنی خود را به نیکوکاری نسبت دهید یا خویشتن را با نیکوکاری رفعت دهید یا چنان نیکویی کنید

حتی یسمیکم الناس صالحین فی القاموس سما سموا ارتفع و به أعلاه کأسماه و سماه فلانا و به و تسمی بکذا و بالقوم و إلیهم انتسب.

«70»

م، [تفسیر الإمام علیه السلام]: قَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله عِنْدَ حَنِینِ الْجِذْعِ مَعَاشِرَ الْمُسْلِمِینَ هَذَا الْجِذْعُ یَحِنُّ إِلَی رَسُولِ رَبِّ الْعَالَمِینَ وَ یَحْزَنُ لِبُعْدِهِ عَنْهُ فَفِی عِبَادِ اللَّهِ الظَّالِمِینَ أَنْفُسَهُمْ مَنْ لَا یُبَالِی قَرُبَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ أَمْ بَعُدَ وَ لَوْ لَا أَنِّی احْتَضَنْتُ هَذَا الْجِذْعَ وَ مَسَحْتُ بِیَدِی عَلَیْهِ مَا هَدَأَ حَنِینُهُ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ إِنَّ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ وَ إِمَائِهِ لَمَنْ یَحِنُّ إِلَی مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ وَ إِلَی عَلِیٍّ وَلِیِّ اللَّهِ کَحَنِینِ هَذَا الْجِذْعِ وَ حَسْبُ الْمُؤْمِنِ أَنْ یَکُونَ قَلْبُهُ عَلَی مُوَالاةِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ وَ آلِهِمَا الطَّیِّبِینَ مُنْطَوِیاً أَ رَأَیْتُمْ شِدَّةَ حَنِینِ هَذَا الْجِذْعِ إِلَی مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ وَ کَیْفَ هَدَأَ لَمَّا احْتَضَنَهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ مَسَحَ بِیَدِهِ عَلَیْهِ قَالُوا بَلَی یَا رَسُولَ اللَّهِ.

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ الَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیّاً إِنَّ حَنِینَ خُزَّانِ الْجِنَانِ وَ حُورِ عِینِهَا وَ سَائِرِ قُصُورِهَا وَ مَنَازِلِهَا إِلَی مَنْ تَوَالَی مُحَمَّداً وَ عَلِیّاً وَ آلَهُمَا الطَّیِّبِینَ وَ تَبَرَّأَ مِنْ أَعْدَائِهِمَا لَأَشَدُّ مِنْ حَنِینِ هَذَا الْجِذْعِ الَّذِی رَأَیْتُمُوهُ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ وَ إِنَّ الَّذِی یُسَکِّنُ حَنِینَهُمْ وَ أَنِینَهُمْ مَا یَرِدُ عَلَیْهِمْ مِنْ صَلَاةِ أَحَدِکُمْ مَعَاشِرَ شِیعَتِنَا عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّیِّبِینَ أَوْ صَلَاةِ نَافِلَةٍ أَوْ صَوْمٍ أَوْ صَدَقَةٍ وَ إِنَّ مِنْ عَظِیمِ مَا یُسَکِّنُ حَنِینَهُمْ إِلَی شِیعَةِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ مَا یَتَّصِلُ بِهِمْ مِنْ إِحْسَانِهِمْ إِلَی إِخْوَانِهِمُ الْمُؤْمِنِینَ وَ مَعُونَتِهِمْ لَهُمْ عَلَی دَهْرِهِمْ یَقُولُ أَهْلُ الْجِنَانِ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ لَا تَسْتَعْجِلُوا صَاحِبَکُمْ فَمَا یُبْطِئُ عَنْکُمْ إِلَّا لِلزِّیَادَةِ فِی الدَّرَجَاتِ الْعَالِیَاتِ فِی هَذِهِ الْجِنَانِ بِإِسْدَاءِ الْمَعْرُوفِ إِلَی إِخْوَانِهِ الْمُؤْمِنِینَ .

وَ أَعْظَمُ مِنْ ذَلِکَ مِمَّا یُسَکِّنُ حَنِیْنَ سُکَّانِ الْجِنَانِ وَ حُورِهَا إِلَی شِیعَتِنَا مَا یُعَرِّفُهُمُ اللَّهُ مِنْ صَبْرِ شِیعَتِنَا عَلَی التَّقِیَّةِ وَ اسْتِعْمَالِهِمُ التَّوْرِیَةَ لِیَسْلَمُوا بِهَا مِنْ کَفَرَةِ عِبَادِ اللَّهِ وَ فَسَقَتِهِمْ فَحِینَئِذٍ یَقُولُ خُزَّانُ الْجِنَانِ وَ حُورُهَا لَنَصْبِرَنَّ عَلَی شَوْقِنَا إِلَیْهِمْ وَ حَنِینِنَا کَمَا یَصْبِرُونَ عَلَی سَمَاعِ الْمَکْرُوهِ فِی سَادَاتِهِمْ وَ أَئِمَّتِهِمْ وَ کَمَا یَتَجَرَّعُونَ الْغَیْظَ وَ یَسْکُتُونَ عَنْ إِظْهَارِ الْحَقِّ لِمَا یُشَاهِدُونَ مِنْ ظُلْمِ مَنْ لَا یَقْدِرُونَ عَلَی دَفْعِ مَضَرَّتِهِ .

فَعِنْدَ ذَلِکَ یُنَادِیهِمْ رَبُّنَا عَزَّ وَ جَلَّ یَا سُکَّانَ جِنَانِی وَ یَا خُزَّانَ رَحْمَتِی مَا لِبُخْلٍ أَخَّرْتُ عَنْکُمْ أَزْوَاجَکُمْ وَ سَادَاتِکُمْ إِلَّا لِیَسْتَکْمِلُوا نَصِیبَهُمْ مِنْ کَرَامَتِی بِمُوَاسَاتِهِمْ

که مردم شما را صالح و اهل صلاح بنامند. در قاموس آمده: «سما سمّوا» یعنی رفعت گرفت و «سما به»، بالا برد آن را، مانند «أسماه و سمّاه فلاناً و به و تسمّی بکذا و بالقوم و الیهم» یعنی منتسب به آنان شد.

روایت 70

تفسیر امام حسن عسکری: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در ابتدا وقتی موعظه می فرمود، به یکی از ستون های مسجد تکیه می داد. تا اینکهیکی از اصحاب، به خاطر اینکه حضرت خستگی کمتری داشته باشد، منبری برای آن جناب ساخت تا بر او بنشیند و احکام خدا را بفرماید. در اولین روزی که حضرت محل موعظه خویش را تغییر داد، گویند آن ستون که همیشه تکیه گاه حضرت بود، ناله ای سر داد، به طوری که تمام حاضران شنیدند. آن هنگام که ناله ستون بلند شد، حضرت فرمود: «ای گروه مسلمانان! این تنه درخت از شوق و علاقه به پیامبر خدا می نالد و از دوری او غمگین است. امّا در بین بندگان خدا، مردمی هستند که بر خویشتن ستم ورزیده و به نزدیکی و دوری از پیامبر خدا اهمیّت نمی دهند، و اگر من ستون را در بر نمی گرفتم و با دست خود او را نوازش نمی کردم، ناله اش تا قیامت آرام نمی شد. همانا در میان بندگان خدا از زن و مرد، افرادی هستند که همچون این درخت اشتیاق دارند و دل هایشان به سوی محمد پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام ولی خدا پرواز می کند و برای مؤمن، همین بس که محبت و دوستی محمد صلی الله علیه و آله ، علی علیه السلام و خاندان آنها در نهادش ریشه کند. آیا شدت ناله این درخت را دیدید که چگونه به پیامبر خدا اظهار اشتیاق می کرد و وقتی پیامبر او را در برگرفت و دستش به او رسید آرام شد؟» گفتند: «آری ای رسول خدا!» آنگاه فرمود: «سوگند به آن کس که مرا به حق برگزید، همانا ناله عاشقانه دربانان بهشت و زیبازنان سیاه چشم و کاخ ها و قصرهای آن، نسبت به کسی که دوستدار محمد و علی و خاندان پاک آنها باشد و از دشمنانشان بیزاری جوید، شدیدتر و سوز و گداز آنها در فراق این افراد، بیشتر است از ناله ای که از این درخت شنیدید. و آنچه که آنها را آرام می سازد و از سوزشان می کاهد، همان صلوات و درودی است که از شما شیعیان نسبت به محمّد صلی الله علیه و آله و خاندان پاکش برسد. همچنین نماز مستحبی و نافله و روزه و صدقه و انفاق به فقرا و یکی از بزرگ ترین چیزهایی که اضطراب و ناله آنها را نسبت به شیعیان محمّد صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام آرام می سازد، همان احسان و نیکی است که شیعیان به برادران مؤمن خود می کنند و به آنها در راه زندگی یاری می رسانند. اهل بهشت به یکدیگر چنین می گویند: «شتاب نکنید در آمدن رفیق خود او تاخیر نکرده، مگر برای اینکه با بخشش و احسان به برادران مؤمنش، درجات بلندتر و رتبه والاتری را در بهشت به دست آرد.»

و بزرگ تر از آنچه گفته شد از چیزهایی که ناله و فزع بهشتیان و حوریه ها را آرام می سازد، همان تحمل ناملایمات و مشکلاتی است که به خاطر تقیه ⁽¹⁾، خداوند شیعیان ما را بر آن آگاهی داده و همچنین به کار بردن توریه ⁽²⁾تا در سایه آن از شرّ مردم کافر و فاسق محفوظ مانند و آنگاه دربانان و حوریه های بهشتی گویند همچنان که شیعیان در برابر شنیدن نارواهای دشمن به پیشوایان و بزرگان خود صبر می کنند و خشم خود را فرو می برند و از اظهار حقیقت ساکتند، زیرا می بینند در چنگال ستم افرادی گرفتارند که یارای مبارزه و دفع شرّ آنها را ندارند. همچنین ما نیز در برابر شیفتگی و عشق به آنان صبر می کنیم. اینجاست که خداوند بهشتیان را ندا دهد: «ای ساکنان بهشت من و ای دربانان رحمت من! اگر وصل و دیدار همسران و دوستان و سروران شما به تاخیر افتاد، بر شما بخل نورزیدم، بلکه این تاخیر به خاطر آن است که معشوق های شما، بهره خویش را از کرامت و بزرگواری من کامل سازند، به وسیله همراهی و مواسات

إِخْوَانَهُمُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْأَخْذِ بِأَیْدِی الْمَلْهُوفِینَ وَ التَّنْفِیسِ عَنِ الْمَکْرُوبِینَ وَ بِالصَّبْرِ عَلَی التَّقِیَّةِ مِنَ الْفَاسِقِینَ الْکَافِرِینَ حَتَّی إِذَا اسْتَکْمَلُوا أَجْزَلَ کَرَامَاتِی نَقَلْتُهُمْ إِلَیْکُمْ عَلَی أَسَرِّ الْأَحْوَالِ وَ أَغْبَطِهَا فَأَبْشِرُوا فَعِنْدَ ذَلِکَ یَسْکُنُ حَنِینُهُمْ وَ أَنِینُهُمْ ⁽¹⁾.

توضیح

فی القاموس حضن الصبی حضنا و حضانة بالکسر جعله فی حضنه أو رباه کاحتضنه و قال الحضن بالکسر ما دون الإبط إلی الکشح أو الصدر و العضدان و ما بینهما و قال هدأ کمنع هدءا و هدوءا سکن و قال أسدی إلیه أحسن.

«71»

م، [تفسیر الإمام علیه السلام]: قَالَ تَعَالَی وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا⁽²⁾بِاللَّهِ وَحْدَهُ وَ صَدَّقُوکَ بِنُبُوَّتِکَ فَاتَّخَذُوکَ إِمَاماً وَ صَدَّقُوکَ فِی أَقْوَالِکَ وَ صَوَّبُوکَ فِی أَفْعَالِکَ وَ اتَّخَذُوا أَخَاکَ عَلِیّاً بَعْدَکَ إِمَاماً وَ لَکَ وَصِیّاً مَرْضِیّاً وَ انْقَادُوا لِمَا یَأْمُرُهُمْ بِهِ وَ صَارُوا إِلَی مَا أَصَارَهُمْ إِلَیْهِ وَ رَأَوْا لَهُ مَا یَرَوْنَ لَکَ إِلَّا النُّبُوَّةَ الَّتِی أُفْرِدْتَ بِهَا وَ إِنَّ الْجِنَانَ لَا تَصِیرُ لَهُمْ إِلَّا بِمُوَالاتِهِ وَ مُوَالاةِ مَنْ یُنَصُّ عَلَیْهِ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ وَ مُوَالاةِ سَائِرِ أَهْلِ وَلَایَتِهِ وَ مُعَادَاةِ أَهْلِ مُخَالَفَتِهِ وَ عَدَاوَتِهِ وَ إِنَّ النِّیرَانَ لَا تَهْدَأُ عَنْهُمْ وَ لَا یَعْدِلُ بِهِمْ عَنْ عَذَابِهَا إِلَّا بِتَنَکُّبِهِمْ عَنْ مُوَالاةِ مُخَالِفِیهِمْ وَ مُوَازَرَةِ شَانِئِیهِمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ مِنْ إِدَامَةِ الْفَرَائِضِ وَ اجْتِنَابِ الْمَحَارِمِ وَ لَا یَکُونُوا کَهَؤُلَاءِ الْکَافِرِینَ بِکَ بَشِّرْهُمْ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ بَسَاتِینَ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ⁽³⁾.

«72»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَالِمٍ الْأَشَلِّ عَنْ بَعْضِ الْفُقَهَاءِ قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ: إِنَّ أَوْلِیاءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ ⁽⁴⁾ثُمَّ قَالَ تَدْرُونَ مَنْ أَوْلِیَاءُ اللَّهِ قَالُوا مَنْ هُمْ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ فَقَالَ هُمْ نَحْنُ وَ أَتْبَاعُنَا فَمَنْ تَبِعَنَا مِنْ بَعْدِنَا طُوبَی لَنَا وَ طُوبَی لَهُمْ أَفْضَلُ مِنْ طُوبَی لَنَا قَالَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ مَا شَأْنُ طُوبَی لَهُمْ أَفْضَلُ مِنْ طُوبَی لَنَا أَ لَسْنَا نَحْنُ وَ هُمْ عَلَی أَمْرٍ قَالَ لَا لِأَنَّهُمْ حَمَلُوا

با برادران مؤمن خود و دستگیری از افسردگان و کارگشایی گرفتاران و همچنین از راه صبر و شکیبایی به خاطر تقیه در برابر مردم فاسق و کافر و وقتی با این برنامه وافرترین کرامت مرا کامل ساختند، آنان را در شادترین و چشمگیرترین حالات به سوی شما انتقال می دهم، مژده باد شما را!» آنگاه ناله و فریاد بهشتیان آرام شود.»⁽⁵⁾

توضیح

در قاموس گوید «حضن الصبی حِضناً و حِضانةً» بکسر حاء، یعنی کودک را به سینه خود چسباند یا او را پرورش داد. و نیز گوید «حضن» بکسر حاء، فاصله بین زیر بغل تا رگ کمر را گویند و همچنین سینه و دو بازو و فاصله بین آنها را نیز گویند. و نیز گوید «هدأ» بر وزن «منع» یعنی آرام شد. و «اسدی الیه» یعنی به او نیکی کرد.

روایت 71

تفسیر امام حسن عسکری: خداوند در قرآن می فرماید: « وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا»،{نوید دهید آنها را که ایمان آورده اند.}⁽⁶⁾یعنی به خدای یکتا و تو را در پیامبری تصدیق کردند، پیشوایت ساخته و تمام سخنانت را باورکردند، کردارت را تصویب کردند، برادرت علی علیه السلام را بعد از تو پیشوای خود و جانشین مورد پسندت دانسته اند و آنچه را فرماید تسلیم باشند وبه هر جهت آنان را سوق دهد بروند و هر مقامی که برای تو قائل هستند، غیر از نبوت که خاص توست، برای او نیز قائل باشند و بهشت را جز در نتیجه دوستی او و دوستی آنها که از فرزندان او با نص و بیان خود معرفی کند و همچنین دوستی دیگر دوستداران او و دشمنی با مخالفان و دشمنان او ندانند، و بدانند که دوزخ از آنها دست برندارد و از عذابش نجات نیابند، مگر به احتراز از دوستی با مخالفین علی علیه السلام و فرزندان و دوستانش و نیز همکاری نکردن با بدگوها و بدبینانشان (سپس قرآن می فرماید) و کارهای شایسته انجام دادند، یعنی واجبات خود را ادامه دادند، از محرمات دوری جستند و رفتارشان همچون منکرین نبوت تو نبوده، به آنان نوید ده که: «برای آنهاست باغستان ها و بوستان هایی که از زیر آنها نهرها روان است.»⁽⁷⁾

روایت 72

تفسیر عیّاشی: یکی از دانشمندان گوید: حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام در تفسیر این آیه شریفه: «إِنَّ أَوْلِیاءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُون»، {همانا دوستان خدا هرگز هیچ ترس (از حوادث آینده عالم) و هیچ اندوهی (از وقایع گذشته جهان) در دل آنها نیست}⁽⁸⁾فرمود: «می دانید دوستان خدا چه کسانی هستند؟»عرض کردند: «یا امیرالمؤمنین! آنان کیستند؟» فرمود: «ما و پیروان ما. پس هر کس بعد از ما، از ما پیروی کند، خوشا به حال ما و خوشوقتی و پیروزی آنها بیشتر و بهتر است از ما.» راوی پرسید: «چرا خجستگی و سعادت آنان بیش از ماست، مگر ما و آنها در یک راه و آیین نیستیم؟» فرمود: «نه، زیرا آنها تحمّل کنند، آنچه را که شما

مَا لَمْ تَحَمَّلُوا عَلَیْهِ وَ أَطَاقُوا مَا لَمْ تُطِیقُوا⁽¹⁾.

بیان

لأنهم حملوا إشارة إلی شدة تقیة الشیعة بعده علیه السلام و کثرة وقوع الظلم من بنی أمیة و غیرهم علیهم.

«73»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ أَبِی عَمْرٍو الزُّبَیْرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: مَنْ تَوَلَّی آلَ مُحَمَّدٍ وَ قَدَّمَهُمْ عَلَی جَمِیعِ النَّاسِ بِمَا قَدَّمَهُمْ مِنْ قَرَابَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فَهُوَ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ لِمَنْزِلَتِهِ عِنْدَ آلِ مُحَمَّدٍ لَا أَنَّهُ مِنَ الْقَوْمِ بِأَعْیَانِهِمْ وَ إِنَّمَا هُوَ مِنْهُمْ بِتَوَلِّیهِ إِلَیْهِمْ وَ اتِّبَاعِهِ إِیَّاهُمْ وَ کَذَلِکَ حُکْمُ اللَّهِ فِی کِتَابِهِ وَ مَنْ یَتَوَلَّهُمْ مِنْکُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ ⁽²⁾وَ قَوْلُ إِبْرَاهِیمَ فَمَنْ تَبِعَنِی فَإِنَّهُ مِنِّی وَ مَنْ عَصانِی فَإِنَّکَ غَفُورٌ رَحِیمٌ ⁽³⁾.

«74»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ عُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَأَذِنَ لِی وَ لَیْسَ هُوَ فِی مَجْلِسِهِ فَخَرَجَ عَلَیْنَا مِنْ جَانِبِ الْبَیْتِ مِنْ عِنْدِ نِسَائِهِ وَ لَیْسَ عَلَیْهِ جِلْبَابٌ فَلَمَّا نَظَرَ إِلَیْنَا رَحَّبَ بِنَا ثُمَّ جَلَسَ ⁽⁴⁾ثُمَّ قَالَ أَنْتُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ فِی کِتَابِ اللَّهِ قَالَ اللَّهُ إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ ⁽⁵⁾.

بیان

کأن المراد بالجلباب هنا الرداء مجازا أو القمیص فی القاموس الجلباب کسرداب و سنمار القمیص و ثوب واسع للمرأة دون الملحفة أو ما تغطی به ثیابها من فوق کالملحفة أو هو الخمار.

«75»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ علیهما السلام وَ هُوَ یَقُولُ: نَحْنُ أَهْلُ بَیْتِ الرَّحْمَةِ وَ بَیْتِ النِّعْمَةِ وَ بَیْتِ الْبَرَکَةِ وَ نَحْنُ فِی الْأَرْضِ بُنْیَانٌ وَ شِیعَتُنَا عُرَی الْإِسْلَامِ وَ مَا کَانَتْ دَعْوَةُ إِبْرَاهِیمَ إِلَّا لَنَا وَ شِیعَتِنَا وَ لَقَدِ اسْتَثْنَی اللَّهُ إِلَی یَوْمِ

تحمّل نتوانید و مقاومت کنند، آنچه را که شما تاب آن را ندارید.»⁽⁶⁾

توضیح

«لانهم حملوا» اشاره به شدت تقیه شیعه است بعد از آن حضرت و فزونی ستم بنی امیه و دیگران بر آنها.

روایت 73

تفسیر عیّاشی: ابو عمرو زبیری از حضرت صادق علیه السلام گزارش می کند که فرمود: «هر کس دوست بدارد آل محمد صلی الله علیه و آله را و آنان را به خاطر نزدیکی و قرابت با رسول خدا صلی الله علیه و آله از تمام مردم پیش تر و مقدم داند، او از آل محمد صلی الله علیه و آله است. چون نزد خاندان پیامبر موقعیتی به سزا خواهد یافت. نه اینکه از آن دودمان و ریشه است، بلکه به خاطر دوستی و پیروی آنان، از جمع و گروه آنها خواهد بود و خداوند نیز در کتاب خویش چنین مقرّر فرموده: «وَ مَنْ یَتَوَلَّهُمْ مِنْکُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُم»، {و هر کس از شما آنان را دوست بدارد از آنها خواهد بود.}⁽⁷⁾

و فرمایش حضرت ابراهیم علیه السلام است که: «فَمَنْ تَبِعَنِی فَإِنَّهُ مِنِّی وَ مَنْ عَصانِی فَإِنَّکَ غَفُورٌ رَحِیم»⁽⁸⁾، {هر کس مرا پیروی کند البته از من است و هر کس نافرمانیم نماید همانا تو آمرزنده مهربانی.}⁽⁹⁾

روایت 74

تفسیر عیّاشی: عقبه بن خالد گوید: به عزم دیدار حضرت صادق علیه السلام به خانه آن حضرت رفتم و با اجازه وارد شدم، ولی آن حضرت را در مجلس خویش نیافتم. پس از چندی از اندرون به سوی ما آمدند، در حالی که ردا بر دوش نداشتند. نگاهی به ما فرموده، خوشامد گفتند و نشستند. سپس فرمودند: «شمایید خردمندان در کتاب خدا که فرمود: «إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْباب»⁽¹⁰⁾،{تنها صاحبان خرد متذکر می شوند.}⁽¹¹⁾

توضیح

گویا مقصود از «جلباب»، ردا یا پیراهن است و مجازا در این معانی استعمال شده، زیرا به گفته قاموس،«جلباب» بر وزن «سرداب» و «سنمار»، پیراهن را گویند، لباس گشادی است برای زنان که زیر روپوش و لباس روی خود می پوشند یا همان روپوش است، و روبند را نیز گویند.

روایت 75

تفسیر عیّاشی: ابو بصیر گوید: از حضرت صادق علیه السلام شنیدم کهمی فرمود: «ما خاندان رحمت و خانه نعمت و دودمان برکتیم. ما در زمین (به منزله) بنیان و ریشه و اساس هستیم و شیعه ما، تکیه گاه اسلامند. دعای حضرت ابراهیم علیه السلام نباشد جز برای ما و شیعیانمان و خداوند تا روز

الْقِیَامَةِ إِلَی إِبْلِیسَ فَقَالَ إِنَّ عِبادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطانٌ ⁽¹⁾.

بیان

البنیان بالضم البناء المبنی و المراد بیت الشرف و النبوة و الإمامة و الکرامة و لا یبعد أن یکون فی الأصل بنیان الإیمان عری الإسلام أی یستوثق و یستمسک بهم الإسلام أو من أراد الصعود إلی الإسلام أو إلی ذروته یتعلق بهم و یأخذ منهم.

قال فی المصباح قوله علیه السلام و ذلک أوثق عری الإیمان علی التشبیه بالعروة التی یستمسک بها و یستوثق و کأن المراد بدعوة إبراهیم قوله علیه السلام رَبَّنَا اغْفِرْ لِی وَ لِوالِدَیَّ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ یَوْمَ یَقُومُ الْحِسابُ ⁽²⁾و یحتمل أن یکون المراد قوله فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ ⁽³⁾و الأول أظهر.

«76»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: فِی قَوْلِهِ إِخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلِینَ ⁽⁴⁾قَالَ وَ اللَّهِ مَا عَنَی غَیْرَکُمْ ⁽⁵⁾.

«77»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی الْمِقْدَامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ: أَنْتُمْ وَ اللَّهِ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ وَ نَزَعْنا ما فِی صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلِینَ إِنَّمَا شِیعَتُنَا أَصْحَابُ الْأَرْبَعَةِ الْأَعْیُنِ عَیْنٍ فِی الرَّأْسِ وَ عَیْنٍ فِی الْقَلْبِ أَلَا وَ الْخَلَائِقُ کُلُّهُمْ کَذَلِکَ أَلَا إِنَّ اللَّهَ فَتَحَ أَبْصَارَکُمْ وَ أَعْمَی أَبْصَارَهُمْ ⁽⁶⁾.

بیان

عین فی الرأس المراد بها الجنس أی عینان أو المعنی کل عین فی الرأس بإزائها عین فی القلب فتح أبصارکم أی أبصار قلوبکم.

«78»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: لَیْسَ مِنْکُمْ رَجُلٌ وَ لَا امْرَأَةٌ إِلَّا وَ مَلَائِکَةُ اللَّهِ یَأْتُونَهُ بِالسَّلَامِ وَ أَنْتُمُ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ وَ نَزَعْنا ما فِی صُدُورِهِمْ

قیامت ماها را از دسترس شیطان دور ساخته،چنانچه می فرماید: «إِنَّ عِبادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطان»⁽⁷⁾، {همانا تو را بر بندگان من حکومتی نباشد.}⁽⁸⁾

توضیح

«بنیان» به ضمّ باء به معنی ساختمان و بنا است و مقصود حضرت از کلمه بنیان، خانه شرافت و پیامبری و پیشوایی و بزرگواری است و دور نیست که مقصود، بنیان ایمان باشد. «عری السلام» یعنی دستگیره های اسلام که مایه استواری اوست، یا دستگیره کسی که بخواهد از کاخ اسلام بالا رود یا به قله و نقطه نهایی آن برسد.

صاحب مصباح در این جمله از فرمایشات امام: «و ذلک اوثق عری الایمان»

گوید: تشبیه فرموده به «عروه» یعنی چیزی که بدو چنگ زنند و تکیه کنند و مقصود از دعای حضرت ابراهیم علیه السلام هم گویا همین جملات است که فرمود: «رَبَّنَا اغْفِرْ لِی وَ لِوالِدَیَّ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ یَوْمَ یَقُومُ الْحِساب»، {ای پروردگار ما! من و پدر و مادرم و مؤمنان را روز حساب ببخشای.}⁽⁹⁾و احتمال دارد این دعا باشد که فرمود: « فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِم»، {و دل هایی از مردم را به آنان علاقه مند ساز}⁽¹⁰⁾، ولی آیه اول روشن تر است.

روایت 76

تفسیر عیّاشی: ابو بصیر در تفسیر آیه شریفه: «إِخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلِین»، {(اهل بهشت همچون) برادر روبه روی یکدیگر بر تخت عزّت نشینند}⁽¹¹⁾گوید: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «به خدا قسم خداوند از این آیه غیر شما را نظر ندارد.»⁽¹²⁾

روایت 77

تفسیر عیّاشی: عمرو بن ابی مقدام گوید: از حضرت صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود: «به خدا سوگند شمایید آنهایی که خداوند فرموده: « وَ نَزَعْنا ما فِی صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلِین»، {و ما آئینه دل های پاک آنها را از کدورت کینه و حسد و هر خلق ناپسند به کلی پاک و پاکیزه سازیم تا همه با هم برادر و دوستدار هم شوند و روبه روی یکدیگر بر تخت نشینند.}⁽¹³⁾و فرمود: «شیعیان ما چهار چشم دارند: چشم سر و چشم قلب، البته همه مردم چنین هستند، ولی خداوند دیدگان شما را گشوده و دیده آنها را کور و نابینا ساخته.»⁽¹⁴⁾

توضیح

«عین فی الراس» منظور جنس چشم است نه یک فرد، یعنی دو چشم در سر است. یا معنی روایت چنین است: هر چشمی که در سر است، در برابر آن چشم دیگری در دل وجود دارد. «فتح ابصارکم» یعنی دیدگان دل های شما را گشوده است.

روایت 78

تفسیر عیّاشی: محمد بن مروان گوید: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «هیچ مرد و زنی از شما نیست، مگر اینکه فرشتگان به سلام و درود او آیند و شمایید آنها که خداوند فرمود: «و ما آئینه دل های پاک آنها را از کینه و حسد به کلّی پاک و پاکیزه سازیم تا هم

مِنْ غِلٍّ إِخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلِینَ ⁽¹⁾.

«79»

م، [تفسیر الإمام علیه السلام] قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ علیه السلام: عِبَادَ اللَّهِ اجْعَلُوا حَجَّتَکُمْ مَقْبُولَةً مَبْرُورَةً وَ إِیَّاکُمْ أَنْ تَجْعَلُوهَا مَرْدُودَةً عَلَیْکُمْ أَقْبَحَ الرَّدِّ وَ أَنْ تُصَدُّوا عَنْ جَنَّةِ اللَّهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَقْبَحَ الصَّدِّ أَلَا وَ إِنَّ مَا مَحَلُّهَا مَحَلُّ الْقَبُولِ مَا یَقْرِنُ بِهَا مِنْ مُوَالاةِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ وَ آلِهِمَا الطَّیِّبِینَ وَ إِنَّ مَا یُسَفِّلُهَا وَ یَرْذُلُهَا مَا یَقْرِنُ بِهَا مِنِ اتِّخَاذِ الْأَنْدَادِ مِنْ دُونِ أَئِمَّةِ الْحَقِّ وَ وُلَاةِ الصِّدْقِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام وَ الْمُنْتَجَبِینَ مِمَّنْ یَخْتَارُهُ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ وَ ذَوِیهِ.

ثُمَّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله طُوبَی لِلْمُوَالِینَ عَلِیّاً علیه السلام إِیمَاناً بِمُحَمَّدٍ وَ تَصْدِیقاً لِمَقَالِهِ کَیْفَ یُذَکِّرُهُمُ اللَّهُ بِأَشْرَفِ الذِّکْرِ مِنْ فَوْقِ عَرْشِهِ وَ کَیْفَ یُصَلِّی عَلَیْهِمْ مَلَائِکَةُ الْعَرْشِ وَ الْکُرْسِیِّ وَ الْحُجُبِ وَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْهَوَاءِ وَ مَا بَیْنَ ذَلِکَ وَ مَا تَحْتَهَا إِلَی الثَّرَی وَ کَیْفَ یُصَلِّی عَلَیْهِمْ أَمْلَاکُ الْغُیُومِ وَ الْأَمْطَارِ وَ أَمْلَاکُ الْبَرَارِی وَ الْبِحَارِ وَ شَمْسُ السَّمَاءِ وَ قَمَرُهَا وَ نُجُومُهَا وَ حَصْبَاءُ الْأَرْضِ وَ رِمَالُهَا وَ سَائِرُ مَا یَدِبُّ مِنَ الْحَیَوَانَاتِ فَیُشَرِّفُ اللَّهُ تَعَالَی بِصَلَاةِ کُلِّ وَاحِدٍ مِنْهَا لَدَیْهِ مَحَالَّهُمْ وَ یُعَظِّمُ عِنْدَهُ جَلَالَهُمْ حَتَّی یَرِدُوا عَلَیْهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ قَدْ شُهِرُوا بِکَرَامَاتِ اللَّهِ عَلَی رُءُوسِ الْأَشْهَادِ وَ جُعِلُوا مِنْ رُفَقَاءِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ علیهما السلام صَفِیِّ رَبِّ الْعَالَمِینَ.

وَ الْوَیْلُ لِلْمُعَانِدِینَ عَلِیّاً کُفْراً بِمُحَمَّدٍ وَ تَکْذِیباً بِمَقَالِهِ وَ کَیْفَ یَلْعَنُهُمُ اللَّهُ بِأَخَسِّ اللَّعْنِ مِنْ فَوْقِ عَرْشِهِ وَ کَیْفَ یَلْعَنُهُمْ حَمَلَةُ الْعَرْشِ وَ الْکُرْسِیِّ وَ الْحُجُبِ وَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْهَوَی وَ مَا بَیْنَ ذَلِکَ وَ مَا تَحْتَهَا إِلَی الثَّرَی وَ کَیْفَ یَلْعَنُهُمْ أَمْلَاکُ الْغُیُومِ وَ الْأَمْطَارِ وَ أَمْلَاکُ الْبَرَارِی وَ الْبِحَارِ وَ شَمْسُ السَّمَاءِ وَ قَمَرُهَا وَ نُجُومُهَا وَ حَصْبَاءُ الْأَرْضِ وَ رِمَالُهَا وَ سَائِرُ مَا یَدِبُّ مِنَ الْحَیَوَانَاتِ فَیُسَفِّلُ اللَّهُ بِلَعْنِ کُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ لَدَیْهِ مَحَالَّهُمْ وَ یُقَبِّحُ عِنْدَهُ أَحْوَالَهُمْ حَتَّی یَرِدُوا عَلَیْهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ قَدْ شُهِرُوا بِلَعْنِ اللَّهِ وَ مَقْتِهِ عَلَی رُءُوسِ الْأَشْهَادِ وَ جُعِلُوا مِنْ رُفَقَاءِ إِبْلِیسَ وَ نُمْرُودَ وَ فِرْعَوْنَ أَعْدَاءِ رَبِّ الْعِبَادِ.

وَ إِنَّ مِنْ عَظِیمِ مَا یُتَقَرَّبُ بِهِ خِیَارُ أَمْلَاکِ الْحُجُبِ وَ السَّمَاوَاتِ الصَّلَاةَ عَلَی

با هم برادر و دوستدار هم شوند و روبه روی یکدیگر بر تخت نشینند.»⁽²⁾

روایت 79

تفسیر امام حسن عسکری: حضرت سجاد علیه السلام فرمود: «ای بندگان خدا! برای خود دستاویزی قرار دهید که پذیرفته گردد و نیکو باشد، و بترسید از آنچه که به زشت ترین گونه به سوی شما بازگردد و پذیرفته نشود، و نیز بترسید از اینکه در قیامت شما را به زشت ترین گونه از ورود به بهشت بازدارند. بدانید آن دستاویز و آن مرامی قبول می شود که همراه با دوستی محمد صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام و خاندان پاک آنها باشد و آنچه که او را پست و بی ارزش می سازد، آن است که همراه با دوستی و پیروی از غیر پیشوایان حق و فرمانروایان راستین، علی بن ابی طالب علیه السلام و برگزیدگان و آنهایی را که آن حضرت از فرزندان خویش انتخاب فرموده، باشد.» سپس فرمود: «پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «خوشا به حال دوستداران علی علیه السلام به جهت ایمانی که به محمد صلی الله علیه و آله دارند و گفتار او را تصدیق کرده اند. چگونه خداوند آنها را به شریف ترین یاد از بالای عرش خویش یاد فرموده و چگونه درود می فرستند بر آنها فرشتگان عرش و کرسی و پرده ها و آسمان ها و زمین و هوا و آنچه که بین اینهاست و آنچه که زیر زمین است، و نیز چگونه درود می فرستند بر آنها فرشتگان گمارده بر ابرها و باران ها و بیابان ها، دریاها و آفتاب و ماه و ستارگان،قلوه سنگ های زمین و شن های آن و آنچه از حیوانات که حرکت دارند. و خداوند با درود فرشتگان رتبه و مقام آنها را در نزد خود بالا می برد و عظمت و جلال آنان را زیاد می سازد تا روز قیامت که بر خدای خویش وارد شوند، در حالی که به کرامات و الطاف خداوند شهرت یافته و زبانزد و انگشت نما هستند و از همراهان برگزیده خدا محمد صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام خواهند بود.

وای بر دشمنان علی علیه السلام بدان جهت که به محمد صلی الله علیه و آله کافر شدند و او را تکذیب کردند! چگونه خداوند آنها را به پست ترین دشنام از بالای عرش خویش لعنت فرستد و چگونه فرشتگان نگهدارنده عرش و کرسی و پرده ها و آسمان ها و زمین و هوا و آنچه میان آن است و آنچه که زیر زمین است و صاحبان ابرها و باران ها، فرشته های خشکی ها و دریاها، آفتاب و ماه و ستارگان آسمان، قلوه سنگ ها و شن های زمین و حیواناتی که حرکت دارند به آنها لعنت می فرستند و خداوند با لعنت و نفرین هر کدام از فرشتگان، از مقام و موقعیت آن دشمنان نزد خویش می کاهد و حالاتشان نزد خداوند زشت می شود تا روز قیامت که بر او وارد شوند، در حالی که به لعنت و بیزاری خداوند شهرت یافته و زبانزد و انگشت نمایند و از همراهان شیطان و نمرود و فرعون، دشمنان خداوند خواهند بود .

از بزرگترین چیزهایی که مایه تقرّب و نزدیکی فرشتگان پرده دار و آسمان ها به خداوند است، درود بر

مُحِبِّینَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ اللَّعْنَ لِشَانِئِینَا⁽¹⁾.

«80»

جا، [المجالس للمفید] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْمُقْرِی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْأَسَدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْعَلَوِیِّ عَنْ یَحْیَی بْنِ هَاشِمٍ عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: عُلِّمْتُ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِی وَ مُثِّلَتْ لِی أُمَّتِی فِی الطِّینِ حَتَّی نَظَرْتُ إِلَی صَغِیرِهَا وَ کَبِیرِهَا وَ نَظَرْتُ فِی السَّمَاوَاتِ کُلِّهَا فَلَمَّا رَأَیْتُ رَأَیْتُکَ یَا عَلِیُّ فَاسْتَغْفَرْتُ لَکَ وَ لِشِیعَتِکَ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ⁽²⁾.

«81»

جا، [المجالس للمفید] عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنِ الثُّمَالِیِّ عَنْ جَیْشِ بْنِ الْمُعْتَمِرِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام وَ هُوَ فِی الرَّحْبَةِ مُتَّکِئٌ فَقُلْتُ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ کَیْفَ أَصْبَحْتَ قَالَ فَرَفَعَ رَأْسَهُ وَ رَدَّ عَلَیَّ وَ قَالَ أَصْبَحْتُ مُحِبّاً لِمُحِبِّنَا مُبْغِضاً لِمَنْ یُبْغِضُنَا إِنَّ مُحِبَّنَا یَنْتَظِرُ الرَّوْحَ وَ الْفَرَجَ فِی کُلِّ یَوْمٍ وَ لَیْلَةٍ وَ إِنَّ مُبْغِضَنَا بَنَی بِنَاءً فَأَسَّسَ بُنْیانَهُ عَلی شَفا جُرُفٍ هارٍ فَکَأَنَّ بُنْیَانَهُ هَارٍ فَانْهارَ بِهِ فِی نارِ جَهَنَّمَ یَا أَبَا الْمُعْتَمِرِ إِنَّ مُحِبَّنَا لَا یَسْتَطِیعُ أَنْ یُبْغِضَنَا قَالَ وَ مُبْغِضُنَا لَا یَسْتَطِیعُ أَنْ یُحِبَّنَا إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی جَبَلَ قُلُوبَ الْعِبَادِ عَلَی حُبِّنَا وَ خَذَلَ مَنْ یُبْغِضُنَا فَلَنْ یَسْتَطِیعَ مُحِبُّنَا یُبْغِضُنَا وَ لَنْ یَسْتَطِیعَ مُبْغِضُنَا یُحِبُّنَا وَ لَنْ یَجْتَمِعَ حُبُّنَا وَ حُبُّ عَدُوِّنَا فِی قَلْبِ أَحَدٍ ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ فِی جَوْفِهِ ⁽³⁾یُحِبُّ بِهَذَا قَوْماً وَ یُحِبُّ بِالْآخَرِ أَعْدَاءَهُمْ ⁽⁴⁾.

توضیح

قال الراغب ⁽⁵⁾شفا البئر و النهر طرفه و یضرب به المثل فی القرب من الهلکة قال تعالی عَلی شَفا جُرُفٍ هارٍ و قال یقال للمکان الذی یأکله

دوستان ما خاندان پیامبر و لعنت و نفرین بر دشمنان و بدخواهان ماست.»⁽⁶⁾

روایت 80

مجالس مفید: غیاث بن ابراهیم از حضرت صادق علیه السلام ،از پدرش علیه السلام ،از جدش علیه السلام روایت می کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «سبع مثانی را آموختم و امّتم در خاک، برای من نمایش داده شده، به طوری که کوچک و بزرگ آنها را دیدم و به تمام آسمان ها نظر انداختم؛ چون نگاه کردم،تو را دیدم ای علی! پس برای تو و شیعیانت تا روز قیامت از خداوند آمرزش خواستم.»⁽⁷⁾

روایت 81

مجالس مفید: جیش بن معتمر روایت می کند که در محله رحبه ⁽⁸⁾بر امیرالمؤمنین علیه السلام وارد شدم، در حالی که آن حضرت به جایی تکیه فرموده بود. من بعد از سلام و عرض ارادت پرسیدم: «آقا چگونه صبح کردی؟» حضرت سر خود را از تکیه گاه برداشت و پس از پاسخ سلام من فرمود: «صبح کردم در حالی که دوستِ دوستداران ما و دشمنِ دشمنانمان هستم. همانا دوست ما در هر شب و روز چشم به راه راحتی و گشایش است و دشمن ما، ساختمانی در مسیر سیل بنا کرده که آن ساختمان فرو می ریزد و آن بنا، از پایه به آتش دوزخ افتد.

ای ابو معتمر! راستی دوست ما یارای دشمنی با ما ندارد و همچنین دشمن ما، نتواند ما را دوست بدارد. خداوند بزرگ دل های بندگان را بر محبت و دوستی ما سرشته است و دشمن ما را وانهاده. پس هرگز دوست ما توانایی

دشمنی ما را ندارد و هرگز دشمن ما قدرت بر دوستی ما نخواهد داشت. نیز هرگز دوستی ما و دوستی دشمن ما در یک دل جمع نشود، زیرا «ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ فِی جَوْفِه»، {خداوند در نهاد یک مرد، دو دل قرار نداده است}⁽⁹⁾تا با یک دل گروهی را دوست بدارد و با دل دیگر، با دشمنان آن گروه دوست شود.»⁽¹⁰⁾

توضیح

راغب گوید لبه چاه یا نهر را «شفا» گویند و این کلمه را مثل آورند برای چیزی که در شرف نابودی است. خداوند در قرآن فرموده «عَلی شَفا جُرُفٍ هارٍ»، یعنی بر لب پرتگاهی که خراب می شود، و همچنین محلی را گویند که

السیل فیجرفه أی یذهب به جرف و یقال هار البناء یهور إذا سقط نحو أنهار قال تعالی عَلی شَفا جُرُفٍ هارٍ فَانْهارَ بِهِ فِی نارِ جَهَنَّمَ ⁽¹⁾و قرئ هار یقال بئر هار و هار و هائر و منهار و یقال أنهار فلان إذا سقط من مکان عال و رجل هار و هائر ضعیف فی أمره تشبیها بالبئر الهائر.

ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ الخبر یدل علی أن المراد بعدم القلبین عدم أمرین متضادین فی إنسان واحد کالإیمان و الکفر و حب رجل و بغضه أو ما یستلزم بغضه.

قال فی المجمع فی سیاق معانی الآیة و قیل هو رد علی المنافقین و المعنی لیس لأحد قلبان یؤمن بأحدهما و یکفر بالآخر ثم قال و قیل یتصل بما قبله و المعنی أنه لا یمکن الجمع بین اتباعین متضادین بین اتباع الوحی و القرآن و اتباع أهل الکفر و الطغیان فکنی عن ذلک بذکر القلبین لأن الاتباع یصدر عن الاعتقاد و الاعتقاد من أفعال القلوب فکما لا یجتمع قلبان فی جوف واحد لا یجتمع اعتقادان متضادان فی قلب واحد وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ یُحِبُّ بِهَذَا قَوْماً وَ یُحِبُّ بِهَذَا أَعْدَاءَهُمْ ⁽²⁾.

أَقُولُ وَ سَیَأْتِی تَمَامُ الْقَوْلِ فِیهِ فِی بَابِ الْقَلْبِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ⁽³⁾.

«82»

کش، [رجال الکشی] عَنْ حَمْدَوَیْهِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: یَا ابْنَ مَیْمُونٍ کَمْ أَنْتُمْ بِمَکَّةَ قُلْتُ نَحْنُ أَرْبَعَةٌ قَالَ إِنَّکُمْ نُورٌ فِی ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ ⁽⁴⁾.

«83»

کشف، [کشف الغمة] مِنْ کِتَابِ الْحَافِظِ عَبْدِ الْعَزِیزِ رُوِیَ: أَنَّهُ قَالَ سَلْمَانُ لِعَلِیٍّ علیه السلام مَا جِئْتَ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ أَنَا عِنْدَهُ إِلَّا وَ ضَرَبَ عَضُدِی أَوْ بَیْنَ کَتِفَیَّ وَ قَالَ یَا

سیل آنجا را صاف کرده و از بین برده است. و گویند «هار البناء یهور»، یعنی «ساختمان فرو ریخت»⁽⁵⁾،همچون کلمه «انهار» که خداوند در قرآن می فرماید: « عَلی شَفا جُرُفٍ هارٍ فَانْهارَ بِهِ فِی نارِ جَهَنَّم»،{بر لب پرتگاهی که به ویرانی کشیده می شود، پس آن بنا از پایه به دوزخ فرو ریزد.}⁽⁶⁾در این صورت «هار» اسم فاعل است، ولی برخی «هار» را فعل ماضی خوانده اند، و «انهار فلان»، یعنی فلانی از محل بلندی فرود آمد و افرادی که کارشان بی اساس باشد رامی گویند، مثلا «رجل هار یا هائر» را به چاهی تشبیه می کنند که در شرف خرابی است.⁽⁷⁾

«ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ»: از این خبر استفاده می شود که مقصود آیه آن است که دو امر متضاد که با یکدیگر سازگار نیستند، در دل یک انسان گرد نیایند، مثل ایمان و کفر، دوستی و علاقه نسبت به یک فرد و دشمنی با او یا چیزی که لازمه دشمنی باشد.

مرحوم طبرسی در ضمن بیان معانی آیه گوید: بنا بر قولی این آیه در مقام ردّ منافقین است و معنای آیه چنین است: «یک فرد دو دل ندارد تا با یکی ایمان بیاورد و با دیگری کفر ورزد.» سپس می گوید:و به قول دیگری، این جملات پیوست مطالب پیش است.بنابراین معنی چنین می شود: «البته جمع بین دو گونه پیروی متضاد امکان ندارد، یعنی هم از وحی و قرآن و هم از اهل کفر و سرکشان.» پس کلمه «دو دل»، کنایه از دو گونه پیروی است، زیرا پیروی ناشی از عقیده است و عقیده کار دل است.بنابراین همچنان که دو دل در یک نهاد نگنجد، دو عقیده متضاد نیز در یک دل جا نگیرد. حضرت صادق علیه السلام فرمود: «قرار نداده خداوند برای یک مرد دو دل تا با یکی دوست بدارد قومی را و با دیگری، دشمنان آنها را دوست گیرد.»⁽⁸⁾

بقیه مطلب در تفسیر این آیه، در «باب قلب» خواهد آمد.

روایت 82

رجال کشی: عبدالله بن میمون گوید: حضرت باقر علیه السلام فرمود: «ابن میمون! شما در مکّه چند نفر هستید؟»عرض کردم: «چهار نفریم.» فرمود: «همانا شما نوری هستید در تاریکی های زمین.»⁽⁹⁾

روایت 83

کشف الغمّه: حافظ عبدالعزیز در کتاب خویش گوید:روایتی است که سلمان به حضرت علی علیه السلام عرض کرد: «هر بار که تو نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله می آمدی و من در محضرش بودم، آن حضرت دست مبارک خویش را به بازو یا بین دو شانه من می زد و می فرمود: «ای

سَلْمَانُ هَذَا وَ حِزْبُهُ الْمُفْلِحُونَ ⁽¹⁾.

«84»

وَ مِنْ مَنَاقِبِ الْخُوارِزْمِیِّ عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ لِی رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ قَدْ رَأَیْتُهُ فِی النَّوْمِ مَا حَمَلَکَ عَلَی أَنْ لَا تُؤَدِّیَ مَا سَمِعْتَ مِنِّی فِی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام حَتَّی أَدْرَکَتْکَ الْعُقُوبَةُ وَ لَوْ لَا اسْتِغْفَارُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ لَکَ مَا شَمِمْتَ رَائِحَةَ الْجَنَّةِ أَبَداً وَ لَکِنِ انْشُرْ فِی بَقِیَّةِ عُمُرِکَ إِنَّ أَوْلِیَاءَ عَلِیٍّ وَ ذُرِّیَّتِهِ وَ مُحِبِّیهِمْ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ إِلَی الْجَنَّةِ وَ هُمْ جِیرَانُ اللَّهِ وَ أَوْلِیَاءُ اللَّهِ حَمْزَةُ وَ جَعْفَرٌ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ وَ أَمَّا عَلِیٌّ فَهُوَ الصِّدِّیقُ الْأَکْبَرُ لَا یَخْشَی یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَنْ أَحَبَّهُ.

وَ مِنْهُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً قَبِلَ اللَّهُ عَنْهُ صَلَاتَهُ وَ صِیَامَهُ وَ قِیَامَهُ وَ اسْتَجَابَ دُعَاءَهُ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً أَعْطَاهُ اللَّهُ بِکُلِّ عِرْقٍ فِی بَدَنِهِ مَدِینَةً فِی الْجَنَّةِ أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ آلَ مُحَمَّدٍ أَمِنَ مِنَ الْحِسَابِ وَ الْمِیزَانِ وَ الصِّرَاطِ أَلَا وَ مَنْ مَاتَ عَلَی حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ فَأَنَا کَفِیلُهُ بِالْجَنَّةِ مَعَ الْأَنْبِیَاءِ أَلَا وَ مَنْ أَبْغَضَ آلَ مُحَمَّدٍ جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَکْتُوباً بَیْنَ عَیْنَیْهِ آیِسٌ مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ ⁽²⁾.

«85»

رِیَاضُ الْجِنَانِ، لِفَضْلِ اللَّهِ بْنِ مَحْمُودٍ الْفَارِسِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَالَ لِعَلِیٍّ علیه السلام یَا عَلِیُّ إِنَّ اللَّهَ وَهَبَ لَکَ حُبَّ الْمَسَاکِینِ وَ الْفُقَرَاءِ فِی الْأَرْضِ فَرَضِیتَ بِهِمْ إِخْوَاناً وَ رَضُوا بِکَ إِمَاماً فَطُوبَی لِمَنْ أَحَبَّکَ وَ وَیْلٌ لِمَنْ أَبْغَضَکَ یَا عَلِیُّ أَهْلُ مَوَدَّتِکَ کُلُّ أَوَّابٍ حَفِیظٍ وَ کُلُّ ذِی طِمْرَیْنِ لَوْ أَقْسَمَ عَلَی اللَّهِ لَأَبَرَّهُ یَا عَلِیُّ أَحِبَّاؤُکَ کُلُّ مُحْتَقِرٍ عِنْدَ الْخَلْقِ عَظِیمٌ عِنْدَ الْحَقِّ یَا عَلِیُّ مُحِبُّوکَ فِی الْفِرْدَوْسِ الْأَعْلَی جِیرَانُ اللَّهِ لَا یَأْسَفُونَ عَلَی مَا فَاتَهُمْ مِنَ الدُّنْیَا یَا عَلِیُّ إِخْوَانُکَ ذُبُلُ الشِّفَاهِ تُعْرَفُ الرَّهْبَانِیَّةُ فِی وُجُوهِهِمْ یَفْرَحُونَ فِی ثَلَاثِ مَوَاطِنَ عِنْدَ الْمَوْتِ وَ أَنَا شَاهِدُهُمْ وَ عِنْدَ الْمُسَاءَلَةِ فِی قُبُورِهِمْ وَ أَنْتَ هُنَاکَ تُلَقِّنُهُمْ وَ عِنْدَ الْعَرْضِ الْأَکْبَرِ إِذَا دُعِیَ کُلُّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ .

یَا عَلِیُّ بَشِّرْ إِخْوَانَکَ إِنَّ اللَّهَ قَدْ رَضِیَ عَنْهُمْ یَا عَلِیُّ أَنْتَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ قَائِدُ

سلمان! این (به علی علیه السلام اشاره می کرد) و پیروان او رستگارند.»⁽³⁾

خوارزمی در مناقب از انس نقل کند که حضرت رسول صلی الله علیه و آله را در خواب دیدم و به من فرمود: «چه چیز باعث شد مطالبی را که درباره علی ابن ابی طالب علیه السلام از من شنیدی، بازگو نکردی تا به کیفر آن رسیدی و اگر علی بن ابی طالب علیه السلام برای تو آمرزش نمی خواست، هیچ گاه بوی بهشت را نمی شنیدی و حالا در باقیمانده عمر خود، از فرصت استفاده کن و آنچه را درباره آن حضرت از من شنیدی، نشر ده. همانا آنها که علی علیه السلام و فرزندان او و دوستانشان را دوست بدارند، اولین دسته هستند که بر دیگران در ورود به بهشت سبقت می گیرند و آنان همسایگان خدایند، و اولیای خدا حمزه و جعفر و حسن و حسین علیهم السلام هستند، ولی علی علیه السلام همان صدّیق اکبر است که هر کس او را دوست بدارد، روز قیامت ترسی نخواهد داشت.»

و از پسر عمر نقل کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر کس علی علیه السلام را دوست بدارد، خداوند نماز و روزه و عبادت او را قبول فرموده و دعایش را نیز اجابت فرماید. هش دار که هر کس علی علیه السلام را دوست بدارد، خداوند به تعداد رگ های بدنش شهری در بهشت بدو عطا فرماید. و بدان که هر کس آل محمد را دوست بدارد، از حساب و میزان و صراط در امان است. و آگاه باش که هر کس با دوستی آل محمّد صلی الله علیه و آله بمیرد، من ضامنم که او همراه پیامبران به بهشت رود. و بدان که هر کس با خاندان محمّد دشمنی ورزد، روز قیامت می آید در حالی که میان دو چشم او نوشته شده «نومید از رحمت خدا.»⁽⁴⁾

روایت 85

ریاض الجنان:⁽⁵⁾صاحب ریاض الجناناز حضرت صادق علیه السلام نقل می کند که حضرت رسول صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام فرمود: «یا علی! همانا خداوند دوستی مستمندان و فقیران را در روی زمین به تو ارزانی داشته، تو آنها را به برادری و آنان تو را به پیشوایی پسندیدند. خوشا به حال آن کس که تو را دوست دارد و وای بر آن کس که با تو دشمنی کند. یا علی! دوستدار تو هر کسی است که به درگاه خدا پناه برده و نفس را از حرام بازداشته ⁽⁶⁾و هر ژنده پوشی که اگر خدا را سوگند دهد، خواسته اش انجام شود. یا علی! دوستداران تو نزد مردم کم ارزش و نزد خدا بزرگند. یا علی! دوستان تو در فردوس اعلی همسایگان خدایند و بر آنچه از نعمت های دنیا از دست داده اند، افسوس نمی خورند. یا علی! برادران تو لب هایشان پژمرده است، پارسایی و بی اعتنایی به دنیا در چهره های آنها شناخته می شود، در سه جا خوشحال و مسرورند؛ دم مرگ که من شاهد و گواه آنهایم،هنگام سؤال قبر در حالی که تو جواب های لازم را به آنان تلقین می کنی، و روز قیامت که بزرگ ترین میدان عرضه جمعیت هاست، وقتی هر جمعیّتی را به نام پیشوایشان بخوانند.

یا علی! برادرانت را نوید ده که خدا از آنها خشنود است. یا علی! تو فرمانده مؤمنان و پیشوای

الْغُرِّ الْمُحَجَّلِینَ وَ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ الصَّافُّونَ الْمُسَبِّحُونَ وَ لَوْ لَا أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ مَا قَامَ لِلَّهِ دِینٌ وَ لَوْ لَا مَنْ فِی الْأَرْضِ مِنْکُمْ مَا نَزَلَ مِنَ السَّمَاءِ قَطْرٌ یَا عَلِیُّ لَکَ فِی الْجَنَّةِ کَنْزٌ وَ أَنْتَ ذُو قَرْنَیْهَا وَ شِیعَتُکَ حِزْبُ اللَّهِ وَ حِزْبُ اللَّهِ هُمُ الْغالِبُونَ یَا عَلِیُّ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ الْقَائِمُونَ بِالْقِسْطِ وَ أَنْتُمْ عَلَی الْحَوْضِ تُسْقُونَ مَنْ أَحَبَّکُمْ وَ تَمْنَعُونَ مَنْ أَخَلَّ بِفَضْلِکُمْ وَ أَنْتُمُ الْآمِنُونَ یَوْمَ الْفَزَعِ الْأَکْبَرِ .

یَا عَلِیُّ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ تُظَلَّلُونَ فِی الْمَوْقِفِ وَ تُنَعَّمُونَ فِی الْجِنَانِ یَا عَلِیُّ إِنَّ الْجَنَّةَ مُشْتَاقَةٌ إِلَیْکَ وَ إِلَی شِیعَتِکَ وَ إِنَّ مَلَائِکَةَ الْعَرْشِ الْمُقَرَّبِینَ یَفْرَحُونَ بِقُدُومِهِمْ وَ الْمَلَائِکَةُ تَسْتَغْفِرُ لَهُمْ یَا عَلِیُّ شِیعَتُکَ الَّذِینَ یَخَافُونَ اللَّهَ فِی السِّرِّ وَ الْعَلَانِیَةِ یَا عَلِیُّ شِیعَتُکَ الَّذِینَ یَتَنَافَسُونَ فِی الدَّرَجَاتِ وَ یَلْقَوْنَ اللَّهَ وَ لَا حِسَابَ عَلَیْهِمْ یَا عَلِیُّ أَعْمَالُ شِیعَتِکَ تُعْرَضُ عَلَیَّ فِی کُلِّ جُمُعَةٍ فَأَفْرَحُ بِصَالِحِ أَعْمَالِهِمْ وَ أَسْتَغْفِرُ لِسَیِّئَاتِهِمْ .

یَا عَلِیُّ ذِکْرُکَ وَ ذِکْرُ شِیعَتِکَ فِی التَّوْرَاةِ بِکُلِّ خَیْرٍ قَبْلَ أَنْ یُخْلَقُوا وَ کَذَلِکَ فِی الْإِنْجِیلِ فَإِنَّهُمْ یُعَظِّمُونَ إِلْیَا وَ شِیعَتَهُ یَا عَلِیُّ ذِکْرُ شِیعَتِکَ فِی السَّمَاءِ أَکْثَرُ مِنْ ذِکْرِهِمْ فِی الْأَرْضِ فَبَشِّرْهُمْ بِذَلِکَ یَا عَلِیُّ قُلْ لِشِیعَتِکَ وَ أَحِبَّائِکَ یَتَنَزَّهُونَ مِنَ الْأَعْمَالِ الَّتِی یَعْمَلُهَا عَدُوُّهُمْ یَا عَلِیُّ اشْتَدَّ غَضَبُ اللَّهِ عَلَی مَنْ أَبْغَضَکَ وَ أَبْغَضَ شِیعَتَکَ.

بیان

فی القاموس الطمر بالکسر الثوب الخلق أو الکساء البالی من غیر الصوف ذبل الشفاه أی من الصوم أو من کثرة الدعاء و التلاوة .

ثم اعلم أن ظاهر الآیة⁽¹⁾أن الصافون و المسبحون وصف الملائکة قال الطبرسی أی الصافون حول العرش ننتظر الأمر و النهی من الله تعالی و قیل القائمون صفوفا فی الصلاة أو صافون بأجنحتنا فی الهواء للعبادة و التسبیح وَ إِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ أی المصلون المنزهون الرب عما لا یلیق به و القائلون سبحان الله علی وجه التعظیم انتهی ⁽²⁾.

لکن ورد فی أخبار کثیرة تأویلها بل تأویل قوله تعالی وَ ما مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقامٌ

مردمان شریفی که سر تا پای آنها سفید و نورانی است. تو و پیروانت صف پیوسته ای در مقام بندگی خدا و تسبیح کنندگان هستند و اگر تو وپیروانت نبودید، برای خدا دینی برپا نمی شد، و اگر کسی از شما در زمین نباشد، باران از آسمان فرود نیاید.

یا علی! تو را در بهشت گنجی است که تو صاحب دو کران آن هستی و پیروان تو حزب خدایند و حزب خدا پیروز است. یا علی! تو و پیروانت مردمی عادل و دادگرید و شما بر لب حوض، دوستان خود را سیراب می سازید و هر کس موقعیت شما را نادیده گرفته و منکر فضل شما شده، از آن آب محروم می دارید، و شمایید آسودگان در بزرگ ترین روز هراس و بیم.

یا علی! تو و شیعیانت روز قیامت در ایستگاه (بازخواست) در سایه هستید و در بهشت متنعّم. یا علی! همانا بهشت مشتاق شماست و فرشتگان مقرّب عرش، از ورود شیعیانت خوشحال و همه فرشتگان برای آنان آمرزش می خواهند. یا علی! شیعه تو در آشکار و نهان از خدا می ترسد. یا علی! پیروان تو برای رسیدن به درجات بیشتر بهشت، با یک دیگر رقابت دارند و در حالی خدا را ملاقات می کنند که حسابی بر آنها نیست. یا علی! کارهای شیعیان تو هر روز جمعه بر من عرضه می شود. من از اعمال شایسته آنها خوشحال می شوم و برای گناهانشان طلب آمرزش می کنم .

یا علی! تو و شیعیانت در تورات به تمام خوبی ها یاد شده اید، پیش از آنکه به دنیا آیید، و همچنین در انجیل، پس آنان الیا⁽³⁾و شیعیانش را بزرگ دارند. یا علی! یاد شیعیان تو در آسمان بیشتر است از زمین، پس آنان را نوید ده. یا علی! به شیعیان و دوستانت بگو از کارهایی که دشمنان آنها می کنند، خود را پاک سازند. یا علی! خشم خداوند شدید است بر آن کس که تو و شیعیان تو را دشمن دارد.

توضیح

در قاموس گوید «طمر» بکسر طاء، لباس کهنه یا جامه مندرس غیر پشمی است. «ذبل الشّفاه» یعنی پژمردگی لب ها از روزه یا از زیادی دعاو تلاوت قرآن.

بدان که ظاهرِ آیه شریفه که می فرماید: «وَإِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ وَإِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ»{همه ما نیکو صف آراسته ایم و دائم به تسبیح و ستایش مشغولیم}⁽⁴⁾این است که صف بستن و اشتغال به تسبیح در این آیه، وصف فرشتگان است. به فرموده طبرسی یعنی «پیرامون عرش صف بسته ایم، به انتظار فرمان و امر و نهی خداوند بزرگ» و به قولی دیگر یعنی همه در یک صف به نماز ایستاده ایم، یا اینکه برای عبادت و بندگی بال های خویش را در هوا گسترده ایم و همانا ماییم تسبیح کنندگان، یعنی نمازگزاران که پروردگارمان را از آنچه شایسته مقام و موقعیت کبریایی او نیست، پاک و منزّه می دانیم و ماییم که برای بزرگداشت مقام خداوند، سبحان اللَّه می گوییم.⁽⁵⁾

توضیح مرحوم طبرسی را در تفسیر این آیه شریفه توجه فرمودید، ولی روایات زیادی نیز هست که این آیه و همچنین آیه قبل از آن را که می فرماید: {هیچ یک از ما نیست، جز آنکه او را در بندگی حق مقام

مَعْلُومٌ ⁽¹⁾بالأئمة علیهم السلام و کأنه من بطون الآیات و یمکن أن یکون بعضها کهذا الخبر محمولا علی التشبیه و المبالغة فی المدح قوله صلی الله علیه و آله لک فی الجنة کنز أی ثواب عظیم مدخر و فی روایات العامة أن ذلک بیت فی الجنة و قد مر شرح ذو قرنیها.

و قال فی النهایة فیه لا حول و لا قوة إلا بالله کنز من کنوز الجنة أی أجرها مدخر لقائلها و المتصف بها کما یدخر الکنز.⁽²⁾

«86»

رِیَاضُ الْجِنَانِ، بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِیِّ قَالَ: کُنْتُ مَعَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ علیهما السلام قَالَ یَا جَابِرُ خُلِقْنَا نَحْنُ وَ مُحِبُّونَا مِنْ طِینَةٍ وَاحِدَةٍ بَیْضَاءَ نَقِیَّةٍ مِنْ أَعْلَی عِلِّیِّینَ فَخُلِقْنَا نَحْنُ مِنْ أَعْلَاهَا وَ خُلِقَ مُحِبُّونَا مِنْ دُونِهَا فَإِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ الْتَحَقَتِ الْعُلْیَا بِالسُّفْلَی فَضَرَبْنَا بِأَیْدِینَا إِلَی حُجْزَةِ نَبِیِّنَا وَ ضَرَبَتْ شِیعَتُنَا بِأَیْدِیهِمْ إِلَی حُجْزَتِنَا فَأَیْنَ تَرَی یُصَیِّرُ اللَّهُ نَبِیَّهُ وَ ذُرِّیَّتَهُ وَ أَیْنَ تَرَی یُصَیِّرُ ذُرِّیَّتَهُ مُحِبِّینَا فَضَرَبَ جَابِرُ بْنُ یَزِیدَ عَلَی یَدِهِ وَ قَالَ دَخَلْنَاهَا وَ رَبِّ الْکَعْبَةِ.

وَ مِنْهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ کَشَجَرَةٍ طَیِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِی السَّماءِ ⁽³⁾فَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَنَا أَصْلُهَا وَ عَلِیٌّ فَرْعُهَا وَ الْأَئِمَّةُ أَغْصَانُهَا وَ عِلْمُنَا ثَمَرَتُهَا وَ شِیعَتُنَا وَرَقُهَا یَا أَبَا حَمْزَةَ فَهَلْ تَرَی فِیهَا فَضْلًا فَقُلْتُ وَ اللَّهِ مَا أَرَی فِیهَا فَضْلًا فَقَالَ یَا أَبَا حَمْزَةَ إِنَّ الْمَوْلُودَ لَیُولَدُ مِنْ شِیعَتِنَا فَتُورِقُ وَرَقَةً وَ إِنَّ الْمَیِّتَ لَیَمُوتُ فَتَسْقُطُ وَرَقَةٌ مِنْهَا.

بیان

فهل تری فیها فضلا أی فهل تکون فی الشجرة غیر هذه الأمور المذکورة فقال الراوی و الله ما أری فیها فضلا فبین علیه السلام بذلک أن أهل النجاة و السعادة منحصرون فی هؤلاء لأن الله تعالی ضرب للکلمة الطیبة التی هی الإیمان و أهله بالشجرة الطیبة و بین أجزاء الشجرة فالمخالفون بریئون من تلک الشجرة و داخلون فی الشجرة الخبیثة المذکورة بعدها ثم بین علیه السلام أن جمیع الشیعة

معیّن است} به ائمّه علیهم السلام تأویل فرموده اند و گویا این تأویل، از معانی پوشیده و پنهان آیات قرآن است که همه کس را بر آن اطلاعی نیست. و ممکن است پاره ای از آن اخبار را مانند همین روایت بگوییم که در مقام تشبیه و مبالغه در مدح است.

«لک فی الجنّة کنز»: یعنی ثواب بزرگی است که ذخیره شده و در روایاتی که عامه نقل کرده اند، گویند مقصود از این گنج، خانه ای است در بهشت، و شرح کلمه «ذو قرنیها» قبلا گذشت.⁽⁴⁾صاحب نهایه گوید: در حدیث است که «لا حول و لا قوّة الّا باللَّه» گنجی است از گنج های بهشت، یعنی ثواب آن ذخیره می شود برای گوینده آن، همچنان که گنج را ذخیره و پس انداز می کنند.

روایت 86

ریاض الجنان: از جابر جعفی نقل می کند که خدمت حضرت باقر بودم، فرمود: ای جابر! ما و دوستانمان از یک سرشت سفید پاک از اعلی علیّین (یعنی بالاترین طبقات بالای بهشت) آفریده شدیم. سرشت ما از بالای آن و سرشت دوستان ما از قسمت پایین آن است. چون روز قیامت شود، آن قسمت بالا به پایین می پیوندد و ما دست به دامن پیامبرمان و شیعیان ما،دست به دامن ما می شوند. فکر می کنی که خداوند، پیامبر و فرزندان او را به کجا می برد؟ و فرزندان پیامبر، دوستان ما را به کجا می برند؟»جابر دست خود را از شوق برهم زد وگفت: «به خدای کعبه که وارد بهشت شدیم!»

و از ابو حمزه ثمالی نقل می کند که از حضرت باقر علیه السلام درباره تفسیر این آیه پرسیدم که می فرماید: «کَشَجَرَةٍ طَیِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِی السَّماء»، {درختی که اصل ساقه آن برقرار است و شاخه آن به آسمان بر شود.}⁽⁵⁾فرمود: «رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «من اصل ساقه آن درختم، علی علیه السلام شاخه آن و امامان علیه السلام جوانه های آن هستند و دانش ما، میوه آن و شیعیان ما، برگ های آن هستند.» ای ابو حمزه! آیا در درخت غیر از آنچه گفتیم چیز دیگری هست؟» گفتم: «به خدا سوگند که غیر از این چیز دیگری نیست.» سپس فرمود: «ای ابو حمزه! هر فرزندی که از شیعیان ما متولد شود، در آن درخت برگی تازه سبز می شود و هر کس که بمیرد، یک برگ از آن درخت می افتد.»

توضیح

فرمایش حضرت که به ابو حمزه فرمود: «فهل تری فیها فضلا»، یعنی آیا در درخت غیر از این امور که نام برده شد، چیز دیگری هست؟ بعد راوی گفت به خدا سوگند چیز دیگری زیاده از آن در درخت نیست. سپس حضرت بدین وسیله آگاهی می دهد که اهل نجات و سعادت، تنها همین افرادند، زیرا خداوند متعال کلمه طیبه را که عبارت از ایمان است و اهل ایمان را مثل زده به درخت پاکیزه، و اجزای درخت را نیز بیان فرمود.بنابراین مخالفین از این درخت دورند و مشمول مَثَل درخت خبیث هستند که در آیه بعد ذکر فرموده است.

سپس امام علیه السلام بیان می فرماید که تمام شیعیان،

داخلون فی تلک الشجرة بقوله إن المولود لیولد و قد مر تمام القول فیه فی کتاب الإمامة⁽¹⁾.

«87»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنِ ابْنِ شَیْخِ الطَّائِفَةِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الْجِعَابِیِّ عَنِ ابْنِ عُقْدَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ سَعْدَانَ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ سُفْیَانَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ قَالَ سَمِعْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ علیهما السلام یَقُولُ: بِنَا یُبْدَأُ الْبَلَاءُ ثُمَّ بِکُمْ وَ بِنَا یُبْدَأُ الرَّخَاءُ ثُمَّ بِکُمْ وَ الَّذِی یُحْلَفُ بِهِ لَیَنْتَصِرَنَّ اللَّهُ بِکُمْ کَمَا انْتَصَرَ بِالْحِجَارَةِ⁽²⁾.

جا، [المجالس] للمفید عن الجعابی: مثله ⁽³⁾

بیان

و الذی یحلف به أی بالله أو بکل شی ء یحلف به لینتصرن الله بکم أی لینتقمن الله من المخالفین بکم فی زمن القائم علیه السلام کما انتقم بحجارة من سجیل من أصحاب الفیل أو لکم کما انتقم لبیته من أصحاب الفیل و التعبیر عن البیت بالحجارة للإشارة إلی أن المؤمن أشرف منه و الأول أظهر.

«88»

بشا، [بشارة المصطفی] بِالْإِسْنَادِ الْمُتَقَدِّمِ عَنِ الْجِعَابِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ رُشَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ الثَّعْلَبِیِّ قَالَ سَمِعْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ علیهما السلام یَقُولُ: نَحْنُ خِیَرَةُ اللَّهِ مِنْ خَلْقِهِ وَ شِیعَتُنَا خِیَرَةُ اللَّهِ مِنْ أُمَّةِ نَبِیِّهِ ⁽⁴⁾.

«89»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ الْحُسَیْنِ الرَّفَّاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْفَقِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ وَهْبَانَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَبَشِیِّ بْنِ قُونِیٍّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا بْنِ شَیْبَانَ عَنْ نَصْرِ بْنِ مُزَاحِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ بْنِ عَبْدِ الْکَرِیمِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام قَالَ: دَخَلَ أَبِی الْمَسْجِدَ فَإِذَا هُوَ بِأُنَاسٍ مِنْ شِیعَتِنَا فَدَنَا مِنْهُمْ فَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ لَهُمْ وَ اللَّهِ إِنِّی لَأُحِبُّ رِیحَکُمْ وَ أَرْوَاحَکُمْ وَ إِنِّی لَعَلَی دِینِ اللَّهِ وَ مَا بَیْنَ أَحَدِکُمْ وَ بَیْنَ أَنْ یُغْتَبَطَ بِمَا هُوَ فِیهِ إِلَّا أَنْ تَبْلُغَ نَفْسُهُ هَاهُنَا وَ أَشَارَ بِیَدِهِ إِلَی حَنْجَرَتِهِ فَأَعِینُونَا بِوَرَعٍ وَ اجْتِهَادٍ وَ مَنْ

اجزای این درخت هستند، زیرا فرمود: «هر فرزندی که از شیعیان متولد می شود ... » بحث کامل در این زمینه، در کتاب امامت گذشت.⁽⁵⁾

روایت 87

بشارة المصطفی: سفیان ابن ابراهیم گوید: از حضرت صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود: «بلا به ما آغاز می شود و آنگاه به شما، و خوشی و رفاه نیز به ما آغاز شود و آنگاه به شما. سوگند بدان کس که به او سوگند خورند، خداوند به وسیله شما پیروز و غالب خواهد شد، آنچنان که به وسیله سنگ ها غالب آمد.»⁽⁶⁾مجالس مفید نیز مانند این روایت را آورده است.

توضیح

«سوگند به کسی که به او سوگند خورند»، یعنی سوگند به خدا یا به هر چیز مقدس دیگری که به او سوگند می خورند.«خداوند به وسیله شما غالب می شود»، یعنی به وجود شما در زمان حضرت قائم علیه السلام ،از مخالفین انتقام می گیرد، همان طور که توسط سنگ هایی از سجّیل، از اصحاب فیل انتقام گرفت. یا می توان گفت که معنای این جمله این است که «خداوند برای شما و راحتی و نفع شما، از مخالفین انتقام می گیرد، همان طور که برای حفظ خانه اش، از اصحاب فیل انتقام گرفت.»بنابراین اینکهاز خانه کعبه تعبیر به سنگ ها فرموده، اشاره دارد به اینکه مؤمن، مقامش بلندتر است از کعبه و کعبه در مقابل مؤمن،تنها چند قطعه سنگ است. ولی معنای اوّل برای بیان روایت، روشن تر است.

روایت 88

بشارة المصطفی: محمد بن اسحق ثعلبی گوید: از حضرت صادق شنیدم که می فرمود: «ما برگزیده خداییم از بین آفریده هایش و شیعیان ما، برگزیده خدایند از میان امّت پیامبرش.»⁽⁷⁾

روایت 89

بشارة المصطفی: حضرت صادق علیه السلام فرمود: پدرم به مسجد درآمد.در همان موقع به جمعی از شیعیان ما برخورد. نزدیک آنها رفت و سلام کرد. سپس به آنها فرمود: «به خدا سوگند همانا من بوی شما و جان های شما را دوست دارم، و من بر دین خدا هستم و فاصله ای نیست میان شما و رسیدن به آن مقامی که دیگران به آن رشک می برند، مگر رسیدن جان به اینجا (و به حنجره اش اشاره کرد). پس ما را به پارسایی و کوشش یاری کنید و هر کس

یَأْتَمَّ مِنْکُمْ بِإِمَامٍ فَلْیَعْمَلْ بِعَمَلِهِ .

أَنْتُمْ شُرَطُ اللَّهِ وَ أَنْتُمْ أَعْوَانُ اللَّهِ وَ أَنْتُمْ أَنْصَارُ اللَّهِ وَ أَنْتُمُ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ وَ السَّابِقُونَ الْآخِرُونَ وَ أَنْتُمُ السَّابِقُونَ إِلَی الْجَنَّةِ قَدْ ضَمِنَّا لَکُمُ الْجِنَانَ بِضَمَانِ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ کَأَنَّکُمْ فِی الْجَنَّةِ تَنَافَسُونَ فِی فَضَائِلِ الدَّرَجَاتِ.

کُلُّ مُؤْمِنٍ مِنْکُمْ صِدِّیقٌ وَ کُلُّ مُؤْمِنَةٍ مِنْکُمْ حَوْرَاءُ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام یَا قَنْبَرُ قُمْ فَاسْتَبْشِرْ فَاللَّهُ سَاخِطٌ عَلَی الْأُمَّةِ مَا خَلَا شِیعَتَنَا أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ شَرَفاً وَ شَرَفُ الدِّینِ الشِّیعَةُ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ عِمَاداً وَ عِمَادُ الدِّینِ الشِّیعَةُ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ سَیِّداً وَ سَیِّدُ الْمَجَالِسِ مَجْلِسُ شِیعَتِنَا أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ شُهُوداً وَ شُهُودُ الْأَرْضِ أَرْضٌ سُکَّانُ شِیعَتِنَا فِیهَا أَلَا وَ مَنْ خَالَفَکُمْ مَنْسُوبٌ إِلَی هَذِهِ الْآیَةِ وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ خاشِعَةٌ عامِلَةٌ ناصِبَةٌ تَصْلی ناراً حامِیَةً⁽¹⁾أَلَا وَ مَنْ دَعَا مِنْکُمْ فَدَعْوَتُهُ مُسْتَجَابَةٌ أَلَا وَ مَنْ سَأَلَ مِنْکُمْ حَاجَةً فَلَهُ بِهَا مِائَةُ حَاجَةٍ یَا حَبَّذَا حُسْنُ صُنْعِ اللَّهِ إِلَیْکُمْ تَخْرُجُ شِیعَتُنَا یَوْمَ الْقِیَامَةِ مِنْ قُبُورِهِمْ مُشْرِقَةً أَلْوَانُهُمْ وَ وُجُوهُهُمْ قَدْ أُعْطُوا الْأَمَانَ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ وَ اللَّهُ أَشَدَّ حُبّاً لِشِیعَتِنَا مِنَّا لَهُمْ ⁽²⁾.

بیان

إنهم شرط الله بضم الشین و فتح الراء أی نخبة جنوده و أعوانه و عساکره قال فی النهایة شرط السلطان نخبة أصحابه الذین یقدمهم علی غیرهم من جنده و قال الشرطة أول طائفة من الجیش تشهد الوقعة و قال الأشراط من الأضداد یقع علی الأشراف و الأرذال و العماد بالکسر الخشبة التی یقوم علیها البیت.

«90»

إِرْشَادُ الْقُلُوبِ، بِالْإِسْنَادِ إِلَی مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لِعَلِیٍّ علیه السلام إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی خَلَقَنِی وَ إِیَّاکَ مِنْ نُورِهِ الْأَعْظَمِ ثُمَّ رَشَّ مِنْ نُورِنَا عَلَی جَمِیعِ الْأَنْوَارِ مِنْ بَعْدِ خَلْقِهِ لَهَا فَمَنْ أَصَابَهُ مِنْ ذَلِکَ النُّورِ اهْتَدَی إِلَیْنَا وَ مَنْ

از شما که از امامی پیروی می کند، باید رفتار و کردارش را همچون او سازد.

شما لشکریان خدایید؛ شما کمک کاران خدایید؛ شما یاران و یاوران خدا هستید؛ شما پیشتازان نخستین و پیشتازان آخرین و پیشتازان به سوی بهشت هستید. ما به ضمانت خدا و رسول خدا صلی الله علیه و آله بهشت را برای شما ضمانت کردیم، گویا شما در بهشت هستید و بر یکدیگر در امتیازات درجات مختلف بهشت رقابت می کنید. هر مرد مؤمن شما صدیق است و هر زن مؤمن از شما، حوریّه است.»

آنگاه امیرالمؤمنین به قنبر فرمود: «برخیز و از من مژده گیر که خدا بر همه امت خشمناک است، مگر شیعیان ما. بدان که هر چیزی را شرفی است و شرف دین، به شیعه است. و هر چیزی را ستونی است و ستون دین، شیعه است. و بدان که هر چیزی بزرگی و نمونه ممتازی دارد و بزرگ مجالس، محفل شیعیان ماست. و هر چیزی را گواهانی است و گواهان زمین، شیعیان ما هستند که در زمین ساکن اند. آگاه باش هر کس با شما مخالفت ورزد، با این آیه شریفه نسبت دارد: « وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ خاشِعَةٌ عامِلَةٌ ناصِبَةٌ تَصْلی ناراً حامِیَة»،{رخسار گروهی در آن روز ترسناک و ذلیل باشد و همه کارشان رنج و مشقت است و پیوسته در آتش فروزان دوزخ معذبند.}⁽³⁾و بدان که هر کس از شما که خدا را بخواند، دعایش مستجاب است و هر کس از شما از خدا حاجتی را بخواهد، صد نیازش برآورده شود. چه خوش است حسن رفتار و کردار خدا به شما! شیعیان ما روز قیامت از قبرهای خویش بیرون آیند، در حالی که رنگ ها و چهره های آنها نور پخش می کند وبه آنها امان داده اند و هیچ گونه ترس و وحشتی بر آنها نیست و (آنچه ما شیعیان را دوست داریم)، خداوند بیشتر از ما آنها را دوست می دارد.»⁽⁴⁾

توضیح

«انتم شرط اللَّه» به ضم شین و فتح راء، یعنی شما نخبه لشکریان و یاران و سربازان خدایید. در نهایه گوید «شرط السّلطان» یعنی «نخبه یاران سلطان که آنها را بر سایر لشکریان خویش مقدم می دارد» و نیز گوید که «شرطه»، اولین دسته از لشکر را گویند که به میدان نبرد وارد می شود.همچنین گوید کلمه «اشراط»از اضداد است، یعنی هم اشراف و مردم با عنوان را گویند و هم اراذل و مردمان پست را. «عماد» بکسر عین، چوبی است که خانه بر آن می ایستد.

روایت 90

ارشاد القلوب: محمد بن ثابت گوید: حضرت رسول صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام فرمود: «همانا خداوند متعال من و تو را از نور بزرگ خویش آفریده، سپس از نور ما به تمام نورهایی که آفریده بود پاشید. هر کس که این نور ما به او اصابت کرد،به سوی ما راه یافت و هر کس

أَخْطَأَهُ ذَلِکَ النُّورُ ضَلَّ عَنَّا ثُمَّ قَرَأَ وَ مَنْ لَمْ یَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُورٍ یَهْتَدِی إِلَی نُورِنَا.

وَ رَوَی مُسْنَداً إِلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَالَ: نَحْنُ أَهْلُ بَیْتٍ لَا یُقَاسُ بِنَا أَحَدٌ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ وَ مَنْ وَالانَا وَ ائْتَمَّ بِنَا وَ قَبِلَ مِنَّا مَا أُوحِیَ إِلَیْنَا وَ عَلَّمْنَاهُ إِیَّاهُ وَ أَطَاعَ اللَّهَ فِینَا فَقَدْ وَالَی اللَّهَ وَ نَحْنُ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ وَ وَلَدُنَا مِنَّا وَ مِنْ أَنْفُسِنَا وَ شِیعَتُنَا مِنَّا مَنْ آذَاهُمْ آذَانَا وَ مَنْ أَکْرَمَهُمْ أَکْرَمَنَا وَ مَنْ أَکْرَمَنَا کَانَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ.

«91»

بشا، [بشارة المصطفی] بِالْإِسْنَادِ إِلَی الصَّدُوقِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنِ الْقَاسِمِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله عَلَی مِنْبَرِهِ یَا عَلِیُّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَهَبَ لَکَ حُبَّ الْمَسَاکِینِ وَ الْمُسْتَضْعَفِینَ فِی الْأَرْضِ فَرَضِیتَ بِهِمْ إِخْوَاناً وَ رَضُوا بِکَ إِمَاماً فَطُوبَی لِمَنْ أَحَبَّکَ وَ صَدَّقَ عَلَیْکَ وَ وَیْلٌ لِمَنْ أَبْغَضَکَ وَ کَذَّبَ عَلَیْکَ .

یَا عَلِیُّ أَنْتَ الْعَلَمُ لِهَذِهِ الْأُمَّةِ مَنْ أَحَبَّکَ فَازَ وَ مَنْ أَبْغَضَکَ هَلَکَ یَا عَلِیُّ أَنَا الْمَدِینَةُ وَ أَنْتَ بَابُهَا یَا عَلِیُّ أَهْلُ مَوَدَّتِکَ کُلُّ أَوَّابٍ حَفِیظٍ وَ کُلُّ ذِی طِمْرٍ لَوْ أَقْسَمَ عَلَی اللَّهِ لَبَرَّ قَسَمَهُ-⁽¹⁾.

یَا عَلِیُّ إِخْوَانُکَ کُلُّ طَاهِرٍ زَکِیٍّ مُجْتَهِدٍ عِنْدَ الْخَلْقِ عَظِیمِ الْمَنْزِلَةِ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یَا عَلِیُّ مُحِبُّوکَ جِیرَانُ اللَّهِ فِی دَارِ الْفِرْدَوْسِ لَا یَأْسَفُونَ عَلَی مَا فَاتَهُمْ مِنَ الدُّنْیَا یَا عَلِیُّ أَنَا وَلِیٌّ لِمَنْ وَالَیْتَ وَ أَنَا عَدُوٌّ لِمَنْ عَادَیْتَ یَا عَلِیُّ مَنْ أَحَبَّکَ فَقَدْ أَحَبَّنِی وَ مَنْ أَبْغَضَکَ فَقَدْ أَبْغَضَنِی یَا عَلِیُّ إِخْوَانُکَ الذُّبُلُ الشِّفَاهِ تُعْرَفُ الرَّهْبَانِیَّةُ فِی وُجُوهِهِمْ .

یَا عَلِیُّ إِخْوَانُکَ یَفْرَحُونَ فِی ثَلَاثِ مَوَاطِنَ عِنْدَ خُرُوجِ أَنْفُسِهِمْ وَ أَنَا شَاهِدُهُمْ وَ أَنْتَ وَ عِنْدَ الْمُسَاءَلَةِ فِی قُبُورِهِمْ وَ عِنْدَ الْعَرْضِ وَ عِنْدَ الصِّرَاطِ إِذَا سُئِلَ الْخَلْقُ عَنْ إِیمَانِهِمْ فَلَمْ یُجِیبُوا یَا عَلِیُّ حَرْبُکَ حَرْبِی وَ سِلْمُکَ سِلْمِی وَ حَرْبِی حَرْبُ اللَّهِ وَ سِلْمِی سِلْمُ اللَّهِ وَ مَنْ سَالَمَکَ فَقَدْ سَالَمَنِی وَ مَنْ سَالَمَنِی فَقَدْ سَالَمَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَ .

که از این نور محروم ماند، از ما گمراه شد.» سپس این آیه را قرائت فرمود:{هر کس را که خدا برای او نوری قرار نداده، دیگر نوری ندارد} تا به نور ما راه یابد.» و از حضرت رسول صلی الله علیه و آله روایت شده که فرمود: «ماییم خاندانی که هیچ کس ازبندگان خدا با ما برابری نتواند و هر کس ما را دوست دارد و از ما پیروی کند و آنچه را که به ما وحی شده و ما به او آموختیم از ما بپذیرد و خدا را به وسیله ما فرمان برد، البتّه به خدا وابسته گردد و ماییم بهترین آفریده ها و فرزندان ما از ما و از خود ما و شیعیان ما از مایند. هر کس آنها را بیازارد، ما را آزرده و هر کس که آنان را گرامی بدارد، ما را گرامی داشته و هر کس که ما را گرامی بدارد، از اهل بهشت است.»⁽²⁾

روایت 91

بشارة المصطفی: حضرت صادق علیه السلام از پدران بزرگوارش علیه السلام نقل می کند کهحضرت رسول صلی الله علیه و آله در منبر فرمود: «یا علی! خداوند دوستی مستمندان و ضعفا را در زمین به تو بخشیده؛ تو آنان را به برادری پسندیدی و آنها تو را به امامت. پس خوشا به حال آن کس که تو را دوست بدارد و تو را تصدیق کند و وای بر آن کس که با تو دشمنی کند و تکذیبت کند.یا علی! تو نشانه این امت هستی؛ هر کس تو را دوست بدارد، پیروز و هر کس دشمن بدارد، نابود است.

یا علی! من شهرم و تو درِ آن هستی. یا علی! اهل دوستی تو هر کسی است که به درگاه خدا پناه برده و نفس را از حرام نگهدارد و هر ژنده پوشی است که اگر خدای را سوگند دهد، خواسته اش انجام شود.

یا علی! برادران تو افرادی هستند که در نظر مردم پاک و پاکیزه و کوشایند و نزد خداوند عزوجل، موقعیتی بزرگ دارند. یا علی! دوستان تو همسایگان خدایند در خانه فردوس که بر آنچه در دنیا از دست داده اند، افسوس ندارند. یا علی! من دوستم برای دوستانت و دشمنم برای دشمنانت.

یا علی! هر کس که تو را دوست بدارد، مرا دوست دارد و هر کس که با تو دشمنی ورزد، با من دشمن است. یا علی! برادران تو دارای لب های پژمرده اند و آثار گوشه گیری و زهد، در چهره هایشان دیده می شود.یا علی! برادران تو در سه جا خوشحالند: هنگام بیرون آمدن جان هایشان که من و تو شاهد آنانیم؛ موقع بازپرسی در قبر؛ و هنگام عرضه انسان ها و اعمال در قیامت و در صراط و جایی که از ایمان مردم سؤال می شود، ولی پاسخ آماده ای ندارند. یا علی! جنگ با تو جنگ با من و سازش با تو، سازش با من است و جنگ با من، نبرد با خدا و سازش با من، سازش با خداست؛ هر کس با تو بسازد، با من ساخته و هر کس با من بسازد، با خدای بزرگ ساخته است.

یَا عَلِیُّ بَشِّرْ إِخْوَانَکَ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ رَضِیَ عَنْهُمْ إِذْ رَضِیَکَ لَهُمْ قَائِداً وَ رَضُوا بِکَ وَلِیّاً یَا عَلِیُّ أَنْتَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ قَائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِینَ یَا عَلِیُّ شِیعَتُکَ الْمُنْتَجَبُونَ وَ لَوْ لَا أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ مَا قَامَ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ دِینٌ وَ لَوْ لَا مَنْ فِی الْأَرْضِ مِنْکُمْ لَمَا أَنْزَلَتِ السَّمَاءُ قَطْرَهَا یَا عَلِیُّ لَکَ کَنْزٌ فِی الْجَنَّةِ وَ أَنْتَ ذُو قَرْنَیْهَا شِیعَتُکَ تُعْرَفُ بِحِزْبِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یَا عَلِیُّ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ الْفَائِزُونَ بِالْقِسْطِ وَ خِیَرَةُ اللَّهِ مِنْ خَلْقِهِ .

یَا عَلِیُّ أَنَا أَوَّلُ مَنْ یَنْفُضُ التُّرَابَ عَنْ رَأْسِهِ وَ أَنْتَ مَعِی ثُمَّ سَائِرُ الْخَلْقِ یَا عَلِیُّ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ عَلَی الْحَوْضِ تُسْقُونَ مَنْ أَحْبَبْتُمْ وَ تَمْنَعُونَ مَنْ کَرِهْتُمْ وَ أَنْتُمُ الْآمِنُونَ یَوْمَ الْفَزَعِ الْأَکْبَرِ فِی ظِلِّ الْعَرْشِ یَفْزَعُ النَّاسُ وَ لَا تَفْزَعُونَ وَ یَحْزَنُ النَّاسُ وَ لَا تَحْزَنُونَ فِیکُمْ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَةُ إِنَّ الَّذِینَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنی أُولئِکَ عَنْها مُبْعَدُونَ ⁽¹⁾وَ فِیهِمْ نَزَلَتْ لا یَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَکْبَرُ وَ تَتَلَقَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ هذا یَوْمُکُمُ الَّذِی کُنْتُمْ تُوعَدُونَ ⁽²⁾.

یَا عَلِیُّ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ تُطْلَبُونَ فِی الْمَوْقِفِ وَ أَنْتُمْ فِی الْجِنَانِ تَتَنَعَّمُونَ یَا عَلِیُّ إِنَّ الْمَلَائِکَةَ وَ الْخُزَّانَ یَشْتَاقُونَ إِلَیْکُمْ وَ إِنَّ حَمَلَةَ الْعَرْشِ وَ الْمَلَائِکَةَ الْمُقَرَّبِینَ لَیَخُصُّونَکُمْ بِالدُّعَاءِ وَ یَسْأَلُونَ اللَّهَ لِمُحِبِّیکُمْ وَ یَفْرَحُونَ لِمَنْ قَدِمَ عَلَیْهِمْ مِنْکُمْ کَمَا یَفْرَحُ الْأَهْلُ بِالْغَائِبِ الْقَادِمِ بَعْدَ طُولِ الْغَیْبَةِ .

یَا عَلِیُّ شِیعَتُکَ الَّذِینَ یَخَافُونَ اللَّهَ فِی السِّرِّ وَ یَنْصَحُونَهُ فِی الْعَلَانِیَةِ یَا عَلِیُّ شِیعَتُکَ الَّذِینَ یَتَنَافَسُونَ فِی الدَّرَجَاتِ لِأَنَّهُمْ یَلْقَوْنَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَا عَلَیْهِمْ ذَنْبٌ یَا عَلِیُّ إِنَّ أَعْمَالَ شِیعَتِکَ سَتُعْرَضُ عَلَیَّ فِی کُلِّ جُمُعَةٍ فَأَفْرَحُ بِصَالِحِ مَا یَبْلُغُنِی مِنْ أَعْمَالِهِمْ وَ أَسْتَغْفِرُ لِسَیِّئَاتِهِمْ .

یَا عَلِیُّ ذِکْرُکَ فِی التَّوْرَاةِ وَ ذِکْرُ شِیعَتِکَ قَبْلَ أَنْ یُخْلَقُوا بِکُلِّ خَیْرٍ وَ کَذَلِکَ فِی الْإِنْجِیلِ فَاسْأَلْ أَهْلَ الْإِنْجِیلِ وَ أَهْلَ الْکِتَابِ یُخْبِرُونَکَ عَنْ إِلْیَا مَعَ عِلْمِکَ بِالتَّوْرَاةِ

یا علی! برادرانت را نوید ده که خداوند عزوجل از آنها خشنود است، چون تو را برای پیشوایی آنها پسندیده و آنها تو را برای سرپرستی خود پسندیدند. یا علی! تو فرمانده مؤمنین و پیشوای افرادی هستی که سراپا سفیدند (و هیچ نقطه سیاهی و تاریکی در زندگی و پرونده آنها وجود ندارد).

یا علی! شیعه تو برگزیدگانند و اگر تو و شیعیانت نبودید، دینی برای خداوند برپا نمی شد و اگر از شما کسی در زمین نباشد، آسمان باران نمی فرستد. یا علی! برای تو گنجی است در بهشت و تو صاحب دو طرف آن هستی. شیعه تو به نام حزب خدا شناخته شده اند. یا علی! تو و شیعیانت به دادگری پیروزید و برگزیدگان خدا از میان آفریده ها هستید.

یا علی! من اول کسی هستم که خاک از سر تکانم و تو با منی، سپس سایر موجودات. یا علی! تو و شیعیانت بر لب حوض، هر کس را که دوست داشته باشید سیراب می کنید و هر کس را که میل ندارید، جلوگیری می کنید.و شمایید آسودگان سایه عرش خدا در روز ترس و دلهره بزرگ. مردم می هراسند و شما هراسی ندارید و مردم اندوهگین باشند و شما اندوهی ندارید. این آیه درباره شما نازل شده است: «إِنَّ الَّذِینَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنی أُولئِکَ عَنْها مُبْعَدُون»، {البته مؤمنان، آنان که توفیق و وعده نیکوی ما در سرنوشت ازلی بر آنها سبقت یافته، از آن دوزخ به دور خواهند بود}⁽³⁾و درباره آنها چنین نازل شده: «لا یَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَکْبَرُ وَ تَتَلَقَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ هذا یَوْمُکُمُ الَّذِی کُنْتُمْ تُوعَدُون»،{و هیچ گاه فزع اکبر و هنگامه بزرگ قیامت آنها را محزون نخواهد ساخت و با آنان فرشتگان رحمت ملاقات کنند و گویند این است آن روز سعادت شما که در دنیا به شما وعده می دادند.}⁽⁴⁾

یا علی! مردم تو و شیعیانت را در موقف قیامت می جویند، در حالی که شما در بهشت متنعّم هستید. یا علی! همانا فرشتگان و دربانان مشتاق شمایند و حاملان عرش و فرشتگان مقرّب، به خصوص شما را دعا می کنند و برای دوستانتان از خدا تقاضا(ی لطف بیشتر) می کنند، و هر کس از شما که بر آنها وارد شود، شاد می شوند، به قدری که یک خانواده از ورود مسافرشان که زمانی دراز از آنها دور بوده، خوشحال می شوند .

یا علی! شیعیان تو در پنهان از خدا می ترسند و در آشکار، خالصانه عبادتش می کنند. یا علی! شیعیان تو برای رسیدن به مقامات بهشت با یکدیگر رقابت دارند، زیرا آنها در حالی خدا را ملاقات می کنند که گناهی ندارند. یا علی! کارهای شیعیان تو در هر جمعه بر من عرضه می شود، از اعمال شایسته آنها شاد و برای گناهانشان طلب آمرزش می کنم.

یا علی! تو و شیعیانت در تورات به تمام خوبی ها یاد شدید، قبل از اینکه به دنیا آیید و همچنین در انجیل، از اهل انجیل و اهل کتاب سؤال کن تا تو را از «الیا» خبر دهند، با دانشی که تو نسبت به تورات

وَ الْإِنْجِیلِ وَ مَا أَعْطَاکَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ عِلْمِ الْکِتَابِ وَ إِنَّ أَهْلَ الْإِنْجِیلِ لَیَتَعَاظَمُونَ إِلْیَا وَ مَا یَعْرِفُونَهُ وَ مَا یَعْرِفُونَ شِیعَتَهُ وَ إِنَّمَا یَعْرِفُونَهُمْ بِمَا یَجِدُونَهُمْ فِی کُتُبِهِمْ .

یَا عَلِیُّ إِنَّ أَصْحَابَکَ ذِکْرُهُمْ فِی السَّمَاءِ أَکْبَرُ وَ أَعْظَمُ مِنْ ذِکْرِ أَهْلِ اْلْأَرْضِ لَهُمْ بِالْخَیْرِ فَلْیَفْرَحُوا بِذَلِکَ وَ لْیَزْدَادُوا اجْتِهَاداً یَا عَلِیُّ إِنَّ أَرْوَاحَ شِیعَتِکَ لَتَصْعَدُ إِلَی السَّمَاءِ فِی رُقَادِهِمْ وَ وَفَاتِهِمْ فَتَنْظُرُ الْمَلَائِکَةُ إِلَیْهَا کَمَا یَنْظُرُ النَّاسُ إِلَی الْهِلَالِ شَوْقاً إِلَیْهِمْ وَ لِمَا یَرَوْنَ مِنْ مَنْزِلَتِهِمْ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یَا عَلِیُّ قُلْ لِأَصْحَابِکَ الْعَارِفِینَ بِکَ یَتَنَزَّهُونَ عَنِ الْأَعْمَالِ الَّتِی یُقَارِفُهَا عَدُوُّهُمْ فَمَا مِنْ یَوْمٍ وَ لَا لَیْلَةٍ إِلَّا وَ رَحْمَةُ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی تَغْشَاهُمْ فَلْیَجْتَنِبُوا الدَّنَسَ .

یَا عَلِیُّ اشْتَدَّ غَضَبُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَی مَنْ قَلَاهُمْ وَ بَرِئَ مِنْکَ وَ مِنْهُمْ وَ اسْتَبْدَلَ بِکَ وَ بِهِمْ وَ مَالَ إِلَی عَدُوِّکَ وَ تَرَکَکَ وَ شِیعَتَکَ وَ اخْتَارَ الضَّلَالَ وَ نَصَبَ الْحَرْبَ لَکَ وَ لِشِیعَتِکَ وَ أَبْغَضَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ أَبْغَضَ مَنْ وَالاکَ وَ نَصَرَکَ وَ اخْتَارَکَ وَ بَذَلَ مُهْجَتَهُ وَ مَالَهُ فِینَا .

یَا عَلِیُّ أَقْرِئْهُمْ مِنِّی السَّلَامَ مَنْ رَآنِی مِنْهُمْ وَ مَنْ لَمْ یَرَنِی وَ أَعْلِمْهُمْ أَنَّهُمْ إِخْوَانِیَ الَّذِینَ أَشْتَاقُ إِلَیْهِمْ فَلْیُلْقُوا عَمَلِی إِلَی مَنْ لَمْ یَبْلُغْ قَرْنِی مِنْ أَهْلِ الْقُرُونِ مِنْ بَعْدِی وَ لْیَتَمَسَّکُوا بِحَبْلِ اللَّهِ وَ لْیَعْتَصِمُوا بِهِ وَ لْیَجْتَهِدُوا فِی الْعَمَلِ فَإِنَّا لَا نُخْرِجُهُمْ مِنْ هُدًی إِلَی ضَلَالَةٍ وَ أَخْبِرْهُمْ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ رَاضٍ عَنْهُمْ وَ أَنَّهُ یُبَاهِی مَلَائِکَتَهُ وَ یَنْظُرُ إِلَیْهِمْ فِی کُلِّ جُمُعَةٍ بِرَحْمَتِهِ وَ یَأْمُرُ الْمَلَائِکَةَ أَنْ تَسْتَغْفِرَ لَهُمْ .

یَا عَلِیُّ لَا تَرْغَبْ عَنْ نُصْرَةِ قَوْمٍ یَبْلُغُهُمْ أَوْ یَسْمَعُونَ أَنِّی أُحِبُّکَ فَأَحَبُّوکَ لِحُبِّی إِیَّاکَ وَ دَانُوا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ بِذَلِکَ وَ أَعْطَوْکَ صَفْوَ الْمَوَدَّةِ مِنْ قُلُوبِهِمْ وَ اخْتَارُوکَ عَلَی الْآباءِ وَ الْإِخْوَةِ وَ الْأَوْلَادِ وَ سَلَکُوا طَرِیقَکَ وَ قَدْ حُمِلُوا عَلَی الْمَکَارِهِ فِینَا فَأَبَوْا إِلَّا نَصْرَنَا وَ بَذْلَ الْمُهَجِ فِینَا مَعَ الْأَذَی وَ سُوءِ الْقَوْلِ وَ مَا یُقَاسُونَهُ مِنْ مَضَاضَةِ ذَلِکَ .

فَکُنْ بِهِمْ رَحِیماً وَ اقْنَعْ بِهِمْ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ اخْتَارَهُمْ بِعِلْمِهِ لَنَا مِنْ بَیْنِ الْخَلْقِ وَ خَلَقَهُمْ مِنْ طِینَتِنَا وَ اسْتَوْدَعَهُمْ سِرَّنَا وَ أَلْزَمَ قُلُوبَهُمْ مَعْرِفَةَ حَقِّنَا وَ شَرَحَ

و انجیل داری و آنچه را که از علم کتاب خدا به تو عنایت کرده، همانا اهل انجیل، الیا را بزرگ می دارند، در حالی که او را نمی شناسند و شیعیان او را نیز نمی شناسند، فقط به مقداری که در کتاب های خودشان دیده اند، با آنان آشنایی دارند.

یا علی! اصحاب تو را در آسمان خیلی بیشتر و با عظمت تر از اهل زمین به خیر و خوبی یاد می کنند.بنابراین باید به این مژده شاد گردند و بر کوشش خویش بیفزایند. یا علی! ارواح شیعیان تو هنگام خواب و بعد از مردن به آسمان بالا می رود و فرشتگان، با اشتیاق تمام به آن روح ها می نگرند، همچنان که مردم به ماه شب اول بنگرند،به خاطر علاقه ای که به آنها دارند و اینکه مقام و موقعیت آنها را نزد خداوند بزرگ می بینند. یا علی! به یارانت که تو را می شناسند بگو از کارهایی که دشمنان آنها مرتکب می شوند بپرهیزند، چه که روز و شبی نباشد مگر این که رحمت خداوند آنها را فرا گیرد، پس باید از کثافت و ناپاکی دوری کنند.

یا علی! خشم خداوند بر آن دسته ای بسیار شدید است که دوستان تو را دشمن بدارند؛ از تو و آنان بیزاری جویند و به جای تو و دوستانت به دیگران بپیوندند؛ به دشمن تو رو کنند و تو و شیعیان تو را رها سازند؛ با شما آهنگ نبرد کنند و با خاندان ما دشمنی ورزند؛ با هر کس که تو را دوست بدارد و یاری کند و تو را از بین دیگران انتخاب کند و جان و مالش را در راه ما بدهد، دشمنی کنند.

یا علی! سلام مرا به آنها برسان؛ آنها که مرا دیده اند و آنها که ندیده اند، و به آنها اعلام کن که آنان برادران منند که مشتاق آنها هستم. آنهایند که باید سیره عملی مرا به مردم قرن های بعد که زمان مرا درک نکرده اند برسانند و باید به ریسمان خدا چنگ بزنند و بدان پناه برند و باید در عمل کوشش کنند، زیرا ما آنها را از هدایت به گمراهی نبریم، و آنان را بشارت ده که خداوند عزوجل از آنان خشنود است و هر جمعه بر آنها به رحمت نظر می کند و فرشتگان را فرمان می دهد تا برای آنان طلب آمرزش کند.

یا علی! رو مگردان از یاری مردی که شنیده اند من تو را دوست دارم و بدین جهت دوست تو شدند، به این دوستی به خداوند نزدیک گشتند، مهر خویش را از صمیم دل به تو تقدیم می کنند،تو را بر پدران و برادران و فرزندان خویش مقدم می دارند و به راه تو می روند، با اینکه با آنان درباره ما سخت گیرند، امّا جز یاری ما چیزی نخواهند و جان های عزیز خویش را با تحمل اذیت و بدزبانی ها و آنچه در این باره سختی ببینند، فدای ما سازند .

پس با آنها مهربان باش و به آنها قانع شو، زیرا خداوند بزرگ به دانش خویش، آنها را از میان آفریده ها برای ما برگزیده، آنان را از سرشت ما آفریده، راز ما رابدانها سپرده، دل های آنان را به شناخت حق ما الزام فرموده

صُدُورَهُمْ مُتَمَسِّکِینَ بِحَبْلِنَا لَا یُؤْثِرُونَ عَلَیْنَا مَنْ خَالَفَنَا مَعَ مَا یَزُولُ مِنَ الدُّنْیَا عَنْهُمْ أَیَّدَهُمُ اللَّهُ وَ سَلَکَ بِهِمْ طَرِیقَ الْهُدَی فَاعْتَصَمُوا بِهِ فَالنَّاسُ فِی عَمَهِ الضَّلَالَةِ مُتَحَیِّرُونَ فِی الْأَهْوَاءِ عَمُوا عَنِ الْحُجَّةِ وَ مَا جَاءَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَهُمْ یُصْبِحُونَ وَ یُمْسُونَ فِی سَخَطِ اللَّهِ وَ شِیعَتُکَ عَلَی مِنْهَاجِ الْحَقِّ وَ الِاسْتِقَامَةِ لَا یَسْتَأْنِسُونَ إِلَی مَنْ خَالَفَهُمْ وَ لَیْسَتِ الدُّنْیَا مِنْهُمْ وَ لَیْسُوا مِنْهَا أُولَئِکَ مَصَابِیحُ الدُّجَی أُولَئِکَ مَصَابِیحُ الدُّجَی ⁽¹⁾.

فضائل الشیعة، للصدوق بإسناده عن أبی بصیر عن أبی عبد الله علیه السلام: مثله ⁽²⁾

إیضاح

فی القاموس البر بالفتح الصدق فی الیمین و یکسر و قد بررت و بررت و برت الیمین و تبر کیمل و یحل برا و برا و برورا و أبرها أمضاها علی الصدق و قال المهجة الدم أو دم القلب و الروح و المقاساة المکابدة و تحمل المشاق فی الأمر و المضاضة وجع المصیبة و مض الکحل العین آلمها.

«92»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ الصَّمَدِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الطَّیِّبِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْقَاسِمِ الْقُرَشِیِّ عَنْ عِیسَی بْنِ مِهْرَانَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أُمَیَّةَ عَنْ عَنْبَسَةَ الْعَابِدِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: کُنَّا جُلُوساً مَعَهُ فَتَلَا رَجُلٌ هَذِهِ الْآیَةَ کُلُّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ رَهِینَةٌ إِلَّا أَصْحابَ الْیَمِینِ ⁽³⁾فَقَالَ رَجُلٌ مَنْ أَصْحَابُ الْیَمِینِ قَالَ شِیعَةُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام ⁽⁴⁾.

«93»

کا، [الکافی] مِنَ الرَّوْضَةِ عَنِ الْعِدَّةِ عَنْ سَهْلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِذْ دَخَلَ عَلَیْهِ أَبُو بَصِیرٍ وَ قَدْ حَفَزَهُ النَّفَسُ فَلَمَّا أَخَذَ مَجْلِسَهُ قَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَا أَبَا مُحَمَّدٍ مَا هَذَا النَّفَسُ الْعَالِی فَقَالَ جُعِلْتُ فِدَاکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ کَبِرَتْ سِنِّی وَ دَقَّ عَظْمِی وَ اقْتَرَبَ أَجَلِی مَعَ أَنَّنِی لَسْتُ أَدْرِی مَا أَرِدُ عَلَیْهِ مِنْ أَمْرِ آخِرَتِی فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَا أَبَا مُحَمَّدٍ وَ إِنَّکَ لَتَقُولُ هَذَا قَالَ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَکَیْفَ لَا أَقُولُ فَقَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ اللَّهَ تَعَالَی یُکْرِمُ الشَّبَابَ مِنْکُمْ

و سینه های آنان را گشاده ساخته تا به رشته ما چنگ زده و مخالفین را بر ما برنگزینند، با اینکه دنیا از دست آنها می رود، خدایشان کمک فرموده و در مسیر هدایت سیرشان داده، پس بدو پناه برده اند. و سایر مردم که در نابینایی گمراهی و سرگردانی هوس هایند، نابینایند از دیدن نشانه و دلیل و آنچه که از پیشگاه خدای عزوجل آمده. پس آنان شب را به روز می رسانند و روز را به شب می رسانند در خشم خداوند، ولی شیعیان تو در مسیر حق و پایداری هستند و با مخالفین خود انس نمی گیرند، دنیا از آنان نیست و آنها نیز از دنیا نیستند .آنان چراغ های تاریکی اند، آنان چراغ های تاریکی اند.»⁽⁵⁾فضائل الشیعه نیز مانند این روایت را آورده است.

توضیح

صاحب قاموس گوید: «بر» به فتح باء، راست درآمدن سوگند است و مکسور هم می شود و صیغه های گرفته شده از برّ و برّ وقتی با کلمه یمین بیاید، یعنی سوگند را به راستی امضا کرد. و نیز گوید «مهجه» خون را گویند یا خون قلب و روح است. و «مقاسات» به معنی «مکابده» است، یعنی تحمل مشقت در انجام امری.«مضاضه» درد مصیبت را گویند و «مضّ الکحل العین»، یعنی سرمه چشم را به درد آورد.

روایت 92

بشارة المصطفی: از محمد بن علی علیه السلام از جابر بن عبداللَّه گوید: در محضر امام باقر نشسته بودیم. مردی این آیه را خواند: ««کُلُّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ رَهِینَةٌ إِلَّا أَصْحابَ الْیَمِین»،{هر نفسی در گرو عملی است که انجام داده مگر اهل یمین (که به یمن و سعادت نیکوکار شدند.)}⁽⁶⁾مردی عرض کرد: «اصحاب یمین چه کسانی اند؟» حضرت فرمود: «شیعه علی بن ابی طالب علیه السلام .»⁽⁷⁾

روایت 93

کافی: محمد بن سلیمان از پدرش نقل می کند که در محضر حضرت صادق علیه السلام بودم که ابو بصیر، در حالی که نفس او گرفته بود وارد شد. وقتی نشست حضرت به او فرمود: «ای ابو محمد! این نفس بلند از چیست؟»عرض کرد: «قربانت ای پسر رسول خدا صلی الله علیه و آله !پیر شدم و استخوانم نازک شده و مرگم نزدیک، با آنکه نمی دانم کار آخرتم چه می شود و وضعم در آنجا چگونه است.» حضرت صادق علیه السلام فرمود: «ای ابو محمد! تو هم این حرف را می زنی؟ عرض کرد: «قربانت شوم! چگونه این حرف را نزنم؟» فرمود: «ای ابو محمد! آیا نمی دانی که خدای متعال جوان های شما را گرامی می دارد

وَ یَسْتَحْیِی مِنَ الْکُهُولِ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَکَیْفَ یُکْرِمُ الشَّبَابَ وَ یَسْتَحْیِی مِنَ الْکُهُولِ فَقَالَ یُکْرِمُ الشَّبَابَ أَنْ یُعَذِّبَهُمْ وَ یَسْتَحْیِی مِنَ الْکُهُولِ أَنْ یُحَاسِبَهُمْ .

قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ هَذَا لَنَا خَاصَّةً أَمْ لِأَهْلِ التَّوْحِیدِ قَالَ فَقَالَ لَا وَ اللَّهِ إِلَّا لَکُمْ خَاصَّةً دُونَ الْعَالَمِ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَإِنَّا نُبِزْنَا نَبْزاً انْکَسَرَتْ لَهُ ظُهُورُنَا وَ مَاتَتْ لَهُ أَفْئِدَتُنَا وَ اسْتَحَلَّتْ لَهُ الْوُلَاةُ دِمَاءَنَا فِی حَدِیثٍ رَوَاهُ لَهُمْ فُقَهَاؤُهُمْ.

قَالَ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام الرَّافِضَةُ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ لَا وَ اللَّهِ مَا هُمْ سَمَّوْکُمْ وَ لَکِنَّ اللَّهَ سَمَّاکُمْ بِهِ أَ مَا عَلِمْتَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ أَنَّ سَبْعِینَ رَجُلًا مِنْ بَنِی إِسْرَائِیلَ رَفَضُوا فِرْعَوْنَ وَ قَوْمَهُ لَمَّا اسْتَبَانَ لَهُمْ ضَلَالُهُمْ فَلَحِقُوا بِمُوسَی صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ لَمَّا اسْتَبَانَ لَهُمْ هُدَاهُ فَسُمُّوا فِی عَسْکَرِ مُوسَی الرَّافِضَةَ لِأَنَّهُمْ رَفَضُوا فِرْعَوْنَ وَ کَانُوا أَشَدَّ أَهْلِ ذَلِکَ الْعَسْکَرِ عِبَادَةً وَ أَشَدَّهُمْ حُبّاً لِمُوسَی وَ هَارُونَ وَ ذُرِّیَّتِهِمَا علیهما السلام فَأَوْحَی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَی مُوسَی أَنْ أَثْبِتْ لَهُمْ هَذَا الِاسْمَ فِی التَّوْرَاةِ فَإِنِّی قَدْ سَمَّیْتُهُمْ بِهِ وَ نَحَلْتُهُمْ إِیَّاهُ فَأَثْبَتَ مُوسَی صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ الِاسْمَ لَهُمْ ثُمَّ ذَخَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَکُمْ هَذَا الِاسْمَ حَتَّی نَحَلَکُمُوهُ .

یَا أَبَا مُحَمَّدٍ رَفَضُوا الْخَیْرَ وَ رَفَضْتُمُ الشَّرَّ افْتَرَقَ النَّاسُ کُلَّ فُرْقَةٍ وَ تَشَعَّبُوا کُلَّ شُعْبَةٍ فَانْشَعَبْتُمْ مَعَ أَهْلِ بَیْتِ نَبِیِّکُمْ صلی الله علیه و آله وَ ذَهَبْتُمْ حَیْثُ ذَهَبُوا وَ اخْتَرْتُمْ مَنِ اخْتَارَ اللَّهُ لَکُمْ وَ أَرَدْتُمْ مَنْ أَرَادَ اللَّهُ فَأَبْشِرُوا ثُمَّ أَبْشِرُوا فَأَنْتُمْ وَ اللَّهِ الْمَرْحُومُونَ الْمُتَقَبَّلُ مِنْ مُحْسِنِکُمْ وَ الْمُتَجَاوَزُ عَنْ مُسِیئِکُمْ مَنْ لَمْ یَأْتِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ بِمَا أَنْتُمْ عَلَیْهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ لَمْ یُتَقَبَّلْ مِنْهُ حَسَنَةٌ وَ لَمْ یُتَجَاوَزْ لَهُ عَنْ سَیِّئَةٍ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی .

قَالَ فَقَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنَّ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَلَائِکَةً یُسْقِطُونَ الذُّنُوبَ عَنْ ظُهُورِ شِیعَتِنَا کَمَا یُسْقِطُ الرِّیحُ الْوَرَقَ فِی أَوَانِ سُقُوطِهِ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَ الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ یُؤْمِنُونَ بِهِ وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا⁽¹⁾اسْتِغْفَارُهُمْ وَ اللَّهِ لَکُمْ دُونَ هَذَا الْخَلْقِ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی .

قَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ لَقَدْ ذَکَرَکُمُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ فَقَالَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجالٌ صَدَقُوا

و از پیران شما حیا می کند؟» ابو بصیر گوید: عرض کردم: «فدایت شوم! چگونه جوان ها را گرامی دارد و از پیران شرم می کند؟» فرمود جوان ها را گرامی می دارد و عذابشان نمی کند و از پیران شرم دارد که حساب پس بکشد.» باز گوید:عرض کردم: «قربانت گردم! آنچه فرمودی درباره ما تنهاست یا برای همه خداپرستان است ؟» فرمود: «نه به خدا! تنها برای شماست، نه همه جهان.» عرضه داشتم: «جانم به قربانت! ما را در اجتماع چنان بدنام کرده اند و لقب های زشت به ما داده اند که از شدت ناراحتی پشت ماها شکسته و دل هایمان مرده و به خاطر روایاتی که دانشمندان آنها نقل کرده اند، زمامداران خون ما را حلال می دانند.»حضرت صادق علیه السلام فرمود: «حدیث رافضیه ⁽²⁾را گویی؟»عرض کردمبلی. فرمود: «نه به خدا سوگند آنها شما را به این نام نخوانند، بلکه خداوند این نام را به شما داده. آیا ندانستی که هفتاد نفر از بنی اسرائیل رها کردند فرعون و فرعونیان را بعد از اینکه گمراهی آنها برایشان آشکار شد و چون هدایت موسی را دانستند،به او پیوستند، از این جهت آنها را در لشکر موسی رافضه می نامیدند، چون فرعون را رها کرده بودند و این دسته هفتاد نفری، از تمام لشکریان عبادتشان بیشتر و علاقه و دوستی آنها نسبت به حضرت موسیو هارون علیهم السلام و فرزندان آن دو فزون تر بود. خداوند به موسی علیه السلام وحی فرمود که این نام را برای آنها در تورات ثبت کن، زیرا من آنان رابدین نام نامیدم و آن را بدانها بخشیدم. موسی علیه السلام نیز همین کرد. سپس از آن به بعد، خداوند این نام را ذخیره فرمود تا به شما شیعیان بخشید.

ای ابو محمد! دیگران خیر و خوبی را رها کردند و شما بدی را؛ مردم دنیا به صورت دسته ها و فرقه های مختلف درآمدند، ولی شما با خاندان پیغمبرتان در یک دسته و فرقه اید، راه آنها را رفتید و آنچه را که خدا برای شما اختیار کرده، برگزیدید و افرادی راخواستید که خدا خواسته. پس مژده باد شما را و باز بشارت باد به اینکه به خدا سوگند شما در رحمت هستید، نیکوکارانتان پذیرفته آن دربار و گنهکارانتان مشمول گذشت و عفوند. هر کس در روز قیامت از آنچه شما دارید و بدو پیوستید چیزی در دربار خدا نیاورد، کار خوب او پذیرفته نگردد و از گناهش گذشت نشود. ای ابو محمد! آیا تو را خوشحال ساختم؟»عرض کردم: «قربانت شوم،بیش از این بفرما!»

فرمود: «ای ابو محمد! خدای بزرگ را فرشتگانی است که گناهان را از پشت شیعیان فرو ریزند، آنچنان که باد برگ ها را از درخت پر برگ فرو می ریزد، و این همان فرموده خداوند است که می فرماید: «الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ یُؤْمِنُونَ بِهِ وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا»،{فرشتگانی که عرش با عظمت الهی را بر دوش گرفته و آنان که پیرامون عرشند، به تسبیح و ستایش حق مشغولند، هم به خدا ایمان دارند و هم برای اهل ایمان از خدا آمرزش و مغفرت می طلبند.}⁽³⁾به خدا سوگند استغفار و طلب آمرزش ملائکه برای شماست، نه این مردم. ای ابو محمد! آیا تو را خوشحال ساختم؟»عرض کردم: «فدایت شوم، زیادتر بفرمایید!» فرمود: «ای ابو محمد! خداوند شما را در کتاب خویش چنین یاد فرموده است: «مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجالٌ صَدَقُوا

ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضی نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَنْتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِیلًا-⁽¹⁾إِنَّکُمْ وَفَیْتُمْ بِمَا أَخَذَ اللَّهُ عَلَیْهِ مِیثَاقَکُمْ مِنْ وَلَایَتِنَا وَ إِنَّکُمْ لَمْ تُبَدِّلُوا بِنَا غَیْرَنَا وَ لَوْ لَمْ تَفْعَلُوا لَعَیَّرَکُمُ اللَّهُ کَمَا عَیَّرَهُمْ حَیْثُ یَقُولُ جَلَّ ذِکْرُهُ وَ ما وَجَدْنا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَکْثَرَهُمْ لَفاسِقِینَ ⁽²⁾یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی .

فَقَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ وَ لَقَدْ ذَکَرَکُمُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ فَقَالَ إِخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلِینَ-⁽³⁾وَ اللَّهِ مَا أَرَادَ بِهَذَا غَیْرَکُمْ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی .

قَالَ فَقَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ الْأَخِلَّاءُ یَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِینَ-⁽⁴⁾وَ اللَّهِ مَا أَرَادَ بِهَذَا غَیْرَکُمْ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی .

فَقَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ لَقَدْ ذَکَرَنَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ شِیعَتَنَا وَ عَدُوَّنَا فِی آیَةٍ مِنْ کِتَابِهِ فَقَالَ عَزَّ وَ جَلَ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لا یَعْلَمُونَ إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ ⁽⁵⁾فَنَحْنُ الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ عَدُوُّنَا الَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ وَ شِیعَتُنَا هُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی .

فَقَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ وَ اللَّهِ مَا اسْتَثْنَی اللَّهُ عَنْ ذِکْرِهِ بِأَحَدٍ مِنْ أَوْصِیَاءِ الْأَنْبِیَاءِ وَ لَا أَتْبَاعِهِمْ مَا خَلَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام وَ شِیعَتَهُ فَقَالَ فِی کِتَابِهِ وَ قَوْلُهُ الْحَقُ یَوْمَ لا یُغْنِی مَوْلًی عَنْ مَوْلًی شَیْئاً وَ لا هُمْ یُنْصَرُونَ إِلَّا مَنْ رَحِمَ اللَّهُ ⁽⁶⁾یَعْنِی بِذَلِکَ عَلِیّاً وَ شِیعَتَهُ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی .

قَالَ لَقَدْ ذَکَرَکُمُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ إِذْ یَقُولُ یا عِبادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلی أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ ⁽⁷⁾وَ اللَّهِ مَا أَرَادَ بِهَذَا غَیْرَکُمْ فَهَلْ سَرَرْتُکَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی.

ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضی نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَنْتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِیلًا»، {برخی از آن مؤمنان بزرگ مردانی هستند که به عهد و پیمانی که با خدا بستند کاملا وفا کردند، پس برخی بر آن عهد ایستادگی کردند (تا در راه خدا شهید شدند) و برخی به انتظار (فیض شهادت) مقاومت کرده و هیچ عهد خود را تغییر ندادند.}⁽⁸⁾همانابه پیمانی که خداوند برای ولایت و دوستی ما از شما گرفت، وفا کردید و شما دیگری را به جای ما نپذیرفتید و اگر چنین کرده بودید، خداوند شما را سرزنش می فرمود، چنانچه دیگران را سرزنش فرموده، در آنجا که می فرماید: «ما وَجَدْنا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَکْثَرَهُمْ لَفاسِقِین»، {اکثر مردمان را در عهد استوار ندیدیم، بلکه بیشتر را عهدشکن و بدکار یافتیم.}⁽⁹⁾ای ابو محمد! آیا شاد شدی؟» عرضه داشتم: «قربان شما شوم، بیشتر بفرمایید!»

باز فرمود: «ای ابو محمد! خداوند شما را در کتاب خویش چنین یاد فرمود:{برادروار روبه روی یکدیگر بر تخت عزت بنشینند.}به خدا از این آیه غیر از شما را اراده نفرموده. ای ابو محمد! آیا شاد شدی؟»عرض کردم: «قربان شما گردم، زیاده از این بفرمایید!»

فرمود: «ای ابو محمد! «الْأَخِلَّاءُ یَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِین»، {در آن روز دوستان همه با هم دشمنند، به جز متقیان به خدا.}⁽¹⁰⁾از این نیز غیر شما در نظر نیست. آیا شاد شدی؟»عرض کردم: «قربان شما گردم، باز هم بفرمایید!»

فرمود: «ای ابو محمد! خداوند ما و شیعیان و دشمنان ما را در یک آیه قرآن یاد کرده: «هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لا یَعْلَمُونَ إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْباب»، {آنان که اهل علم و دانشند، با مردم جاهل نادان یکسانند (هرگز یکسان نیستند و) منحصرا خردمندان عالم متذکر این مطلبند.}⁽¹¹⁾منظور از اهل علم و دانش، خود ما، منظور از نادانان، دشمنان ما و شیعیان ما هم خردمندانند. آیا خوشحال شدی؟»عرض کردم: «فدایت شوم، بیش از این بفرما!»

فرمود: «ای ابو محمد! خدا را سوگند که برای هیچ کدام از جانشینان انبیا و پیروانشان استثنایی نیست، مگر امیرالمؤمنین علیه السلام و شیعیان او. چنانچه خداوند در گفتار درست و راستینش می فرماید: «لا یُغْنِی مَوْلًی عَنْ مَوْلًی شَیْئاً وَ لا هُمْ یُنْصَرُونَ إِلَّا مَنْ رَحِمَ اللَّه»، {روزی است که هیچ حمایت خویش و یار و یاوری، کسیرا از عذاب نرهاند و احدی را نصرت نکنند، مگر آنکه خدا به او رحم کند.}⁽¹²⁾مقصود از آن کسی که ترحم می شود، علی علیه السلام و شیعیان اوست. ای ابو محمد! آیا شادت ساختم؟»پاسخ دادم: «قربان شما گردم، باز هم بفرمایید!»

فرمود: «خداوند شما را در کتاب خویش یاد کرده، آنجا که می فرماید: «یا عِبادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلی أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیم»، {(ای رسول رحمت) بدان بندگانم که (به عصیان) اسراف بر نفس خود کردند، بگو از رحمت (نامنتهای) خدا ناامید مباشید، البته خدا همه گناهان را (چون توبه کنید) خواهد بخشید که او خدایی آمرزنده و بسیار مهربان است.} ⁽¹³⁾به خدا از این آیه نیز غیر از شما را اراده نفرموده. ای ابو محمد! آیا شادت ساختم؟» گفتم: «قربانت گردم، بیش از این بفرمایید!»

فَقَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ لَقَدْ ذَکَرَکُمُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ فَقَالَ إِنَّ عِبادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطانٌ ⁽¹⁾وَ اللَّهِ مَا أَرَادَ بِهَذَا إِلَّا الْأَئِمَّةَ علیهم السلام وَ شِیعَتَهُمْ فَهَلْ سَرَرْتُکَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی .

قَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ لَقَدْ ذَکَرَکُمُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ فَقَالَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً-⁽²⁾فَرَسُولُ اللَّهِ فِی الْآیَةِ النَّبِیُّونَ وَ نَحْنُ فِی هَذَا الْمَوْضِعِ الصِّدِّیقُونَ وَ الشُّهَدَاءُ وَ أَنْتُمُ الصَّالِحُونَ فَتَسَمَّوْا بِالصَّلَاحِ کَمَا سَمَّاکُمُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی .

قَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ لَقَدْ ذَکَرَکُمُ اللَّهُ إِذْ حَکَی عَنْ عَدُوِّکُمْ فِی النَّارِ بِقَوْلِهِ وَ قالُوا ما لَنا لا نَری رِجالًا کُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرارِ أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِیًّا أَمْ زاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصارُ⁽³⁾وَ اللَّهِ مَا عَنَی اللَّهُ وَ لَا أَرَادَ بِهَذَا غَیْرَکُمْ صِرْتُمْ عِنْدَ أَهْلِ هَذَا الْعَالَمِ شِرَارَ النَّاسِ وَ أَنْتُمْ وَ اللَّهِ فِی الْجَنَّةِ تُحْبَرُونَ وَ فِی النَّارِ تُطْلَبُونَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی .

قَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ مَا مِنْ آیَةٍ نَزَلَتْ تَقُودُ إِلَی الْجَنَّةِ وَ لَا یُذْکَرُ أَهْلُهَا بِخَیْرٍ إِلَّا وَ هِیَ فِینَا وَ فِی شِیعَتِنَا وَ مَا مِنْ آیَةٍ نَزَلَتْ تَذْکُرُ أَهْلَهَا بِشَرٍّ وَ لَا تَسُوقُ إِلَی النَّارِ إِلَّا وَ هِیَ فِی عَدُوِّنَا وَ مَنْ خَالَفَنَا فَهَلْ سَرَرْتُکَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی فَقَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ لَیْسَ عَلَی مِلَّةِ إِبْرَاهِیمَ إِلَّا نَحْنُ وَ شِیعَتُنَا وَ سَائِرُ النَّاسِ مِنْ ذَلِکَ بِرَاءٌ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی فَقَالَ حَسْبِی ⁽⁴⁾.

ختص، [الإختصاص] عن ابن الولید عن الحسن بن متیل عن النهاوندی عن أحمد بن سلیمان عن أبیه عن أبی بصیر: مثله ⁽⁵⁾بأدنی تغییر و قد مر فی باب أحوال أصحاب

فرمود: «ای ابو محمد! باز هم خداوند شما را در قرآن یاد کرده، آنجا که به شیطان می فرماید: «إِنَّ عِبادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطانٌ»، {هرگز تو را بر بندگان (با خلوص) من تسلط و غلبه نخواهد بود.}⁽⁶⁾به خدا از این آیه نیز امامان علیهم السلام و شیعیان آنها را اراده فرموده. آیا شاد شدی؟»عرض کردم: «قربان شما بشوم، سخن را زیاد فرما!»

فرمود: «ای ابو محمد! باز خداوند شما را در قرآن یاد کرده: «فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقا»،{آنها با کسانی که خدا به آنها لطف و عنایت کامل فرموده، یعنی با پیمبران و صدیقان و شهیدان و نیکوکاران محشور خواهند شد و اینان (در بهشت) چقدر نیکو رفیقانی هستند.}⁽⁷⁾منظور از پیامبران در آیه شریفه، رسول خدا صلی الله علیه و آله و ما در اینجا صدیقان و شهیدان و شما نیکوکاران هستید، پس بنابراین از نیکوکاری بر خود نشانی بگذارید، چنانچه خدای بزرگ شما را نیکوکار نامیده. ای ابو محمد! آیا مسرور شدی؟» گفتم: «فدایت شوم، باز بفرمایید!»

فرمود: «ای ابو محمد! باز خداوند شما را یاد فرموده، آنجا که حال دشمنان شمارا در دوزخ حکایت می فرماید: «وَ قالُوا ما لَنا لا نَری رِجالًا کُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرارِ أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِیًّا أَمْ زاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصار»،{اهل دوزخ به یکدیگر گفتند چه شده که ما مردان مؤمن را که (به جرم ایمان به خدا ) از سفله و اشرار می شمردیم (در دوزخ) نمی بینیم در صورتی که ما آنها را (در دنیا) مسخره و استهزامی کردیم. (آیا آنها اهل دوزخ نیستند و چشمان (ما) بر آنها نمی افتد؟}⁽⁸⁾به خدا از این آیه نیز غیر شما را اراده نکرده. شما نزد مردم این دنیا از اشرارید، ولی به خدا سوگند همین شما در بهشت خرسند و شادمانید، ولی در دوزخ شما را می جویند. آیا شادت ساختم؟» عرضه داشتم: «قربان شما گردم، سخن را زیاد فرما!»

فرمود: «ای ابو محمد! آیه ای نازل نشده است که مردم را به بهشت بکشاند یا اینکه یاد خیری در او شده باشد، مگر اینکه درباره ما و شیعیان ما فرود آمده و آیه ای نازل نشده که یاد بدی داشته یا اینکه مردم را به سوی دوزخ بکشاند، مگر اینکه درباره دشمنان و مخالفین ما فرود آمده باشد. آیا شادت ساختم؟»عرض کردم: «قربان شما گردم، بیشتر بفرمایید!»

فرمود : «ای ابو محمد! جزو ملّت ابراهیم و پیرو مرام او نیست، مگر ما و شیعیان ما، و سایر مردم از مرام او دورند. ای ابو محمد! شاد شدی؟» در روایت دیگری هست که: ابو بصیر عرض کرد: « بس است مرا.»⁽⁹⁾

عین این روایت با مختصر تغییری، در کتاب اختصاص از ابو بصیر نقل شده است ⁽¹⁰⁾و در همین کتاب، در باب حالات یاران

الصادق علیه السلام ⁽¹⁾و روی الصدوق فی کتابه فضائل الشیعة عن ابن الولید عن الصفار عن عباد بن سلیمان عن محمد بن سلیمان عن أبیه: مثله ⁽²⁾

توضیح

قال فی النهایة الحفز الحث و الإعجال و منه حدیث أبی بکرة أنه دب إلی الصف راکعا و قد حفزه النفس و الشباب بالفتح جمع شاب و فی القاموس الکهل من وخطه الشیب أی خالطه و رأیت له بجالة أی عظمة أو من جاوز الثلاثین أو أربعا و ثلاثین إلی إحدی و خمسین.

و قال النبز بالفتح اللمز و مصدر نبزه ینبزه لقبه کنبزه و بالتحریک اللقب و التنابز التعایر و التداعی بالألقاب و قال الجوهری یقال بشرته بمولود فأبشر إبشارا أی سر و تقول أبشر بخیر بقطع الألف.

صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ أی وفوا بما عاهدوا الله علیه أن لا یفروا عند لقائهم العدو فَمِنْهُمْ مَنْ قَضی نَحْبَهُ أی وفی بنذره و عهده فقاتل حتی استشهد و قال الجوهری النحب المدة و الوقت یقال قضی فلان نحبه إذا مات و قد مر فی أخبار کثیرة⁽³⁾أن الآیة نزلت فی أمیر المؤمنین و حمزة و جعفر و عبیدة علیهم السلام قال الثلاثة الأخیرة استشهدوا و علی علیه السلام ینتظر الشهادة وَ ما بَدَّلُوا شیئا من الدین تَبْدِیلًا .

یَوْمَ لا یُغْنِی مَوْلًی أی قریب أو حمیم أو صاحب أو ناصر عن صاحبه شیئا من الإغناء و النفع و الدفع وَ لا هُمْ یُنْصَرُونَ و الضمیر لمولی الأول أو لهما أَسْرَفُوا عَلی أَنْفُسِهِمْ أی أفرطوا فی الجنایة علیها بالإسراف فی المعاصی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطانٌ عدم سلطانه بالنسبة إلی الشیعة بمعنی أنه لا یمکنه أن یخرجهم من دینهم الحق أو یمکنهم دفعه بالاستعاذة و التوسل به تعالی.

حضرت صادق علیه السلام بیان شده است ⁽⁴⁾.

مرحوم شیخ صدوق نیز این روایت را در کتاب فضائل الشیعه از پدر محمد بن سلیمان نقل فرموده است.⁽⁵⁾

توضیح

صاحب نهایه گوید: «حفز» به معنی تکان دادن و شتاب دادن و حدیث ابوبکره به همین معنی است که گویند او در حال رکوع،به حالت چهار دست و پا خزید تا به صف برسد، در حالی که «حفزه النفس»، یعنی نفس او به شدت می زد. و «شباب» به فتح شین، جمع «شابّ» به معنی جوان است. و در قاموس گوید که«کهل» یعنی کهنسال کسی است که پیری با او درآمیزد و عظمتی در قیافه او دیده شود، یا هر کس که از سی سال یا سی و چهار سال بگذرد تا پنجاه و یک سال.

و صاحب نهایه گوید: «نبز» به فتح نون و سکون باء، به معنی عیبجویی کردن است و با حرکت باء، به معنی لقب است. و«تنابز» یعنی یکدیگر را سرزنش کردن و با لقب خواندن. و جوهری گوید: گفته می شود بشارت دادم او را به فرزند تازه،«فابشر ابشارا» یعنی پس (در مقابل نوید من) خوشحال شد، و می گویی«ابشر بخیر»، یعنی مژده باد تو را به خوبی و همزه ابشر، همزه قطع است.

«صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ»: یعنی وفا کردند به پیمانی که با خدا بستند که هر گاه دشمن را دیدند از او نگریزند.«فَمِنْهُمْ مَنْ قَضی نَحْبَهُ»، یعنی بعضی از آن افراد به نذر و پیمان خود وفا کردند، جنگ کردند تا شهید شدند. جوهری گوید «نحب» به معنی مدّت و وقت است، مثلا می گویند«قضی فلان نحبه»، یعنی فلانی وقتش گذشت و مرد و در اخبار زیادی قبلا ذکر شد⁽⁶⁾که این آیه،درباره امیرالمؤمنین علیه السلام و حمزه و جعفر و عبیده علیه السلام نازل شده. گوید آن سه نفر دیگر غیر از امیرالمؤمنین علیه السلام شهید شده بودند و حضرت علی علیه السلام منتظر شهادت بودند.«وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِیلًا»، یعنی چیزی را از دین تبدیل و جابجا نکردند.

«یَوْمَ لا یُغْنِی مَوْلًی»:یعنی روزی که بی نیاز نمی کند دوست نزدیک یا خودمانی وابسته، یا رفیق یا مدافع و یاور از دوست خود چیزی را از اغناء و نفع و دفع، یعنی نمی تواند دوستش را بی نیاز کند یا نفعی به او برساند یا لااقل بلا را از او بگرداند.

«وَ لا هُمْ یُنْصَرُونَ»: ضمیر «هم» برمی گردد به کلمه مولی اوّل در آیه یا به هر دو مولی برمی گردد، یعنی و نه آن دوستان یاری می شوند . «أَسْرَفُوا عَلی أَنْفُسِهِمْ» یعنی در جنایت افراط کرده اند با زیاده روی در گناهان.

«لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطانٌ»: یعنی تو را بر آنها تسلطی نیست و تسلط نداشتن شیطان بر شیعه، به این معنی است که او قدرت ندارد شیعیان را از دین حق خود خارج سازد یا اینکه شیعیان می توانند با پناه بردن و توسل به خداوند، شیطان را از خود دفع کنند.

و قال الجوهری قال تعالی فَهُمْ فِی رَوْضَةٍ یُحْبَرُونَ ⁽¹⁾أی ینعمون و یکرمون و یسرون قوله براء بکسر الباء ککرام و فی بعض النسخ برآء کفقهاء و کلاهما جمع بری ء.

«94»

کنز، [کنز جامع الفوائد و تأویل الآیات الظاهرة] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُوسَی بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَنْبَسَةَ الْعَابِدِ عَنْ جَابِرِ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام: فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَ فَسَلامٌ لَکَ مِنْ أَصْحابِ الْیَمِینِ ⁽²⁾قَالَ هُمُ الشِّیعَةُ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی لِنَبِیِّهِ فَسَلامٌ لَکَ مِنْ أَصْحابِ الْیَمِینِ یَعْنِی أَنَّکَ تَسْلَمُ مِنْهُمْ لَا یَقْتُلُونَ وُلْدَکَ.

وَ قَالَ أَیْضاً حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ عَنْ عَامِرِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام: فِی هَذِهِ الْآیَةِ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام هُمْ شِیعَتُنَا وَ مُحِبُّونَا.

«95»

کنز، [کنز جامع الفوائد و تأویل الآیات الظاهرة] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْهَیْثَمِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ الْوَاحِدِ عَنْ حَسَنِ بْنِ حُسَیْنٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ مُسَاوِرٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ زِیَادٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُهَاجِرٍ عَنْ یَزِیدَ بْنِ شَرَاحِیلَ کَاتِبِ عَلِیٍّ علیه السلام قَالَ سَمِعْتُ عَلِیّاً علیه السلام یَقُولُ: حَدَّثَنِی رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ أَنَا مُسْنِدُهُ إِلَی صَدْرِی وَ عَائِشَةُ عِنْدَ أُذُنِی فَأَصْغَتْ عَائِشَةُ تَسْمَعُ مَا یَقُولُ فَقَالَ أَیْ أَخِی أَ لَمْ تَسْمَعْ قَوْلَ اللَّهِ تَعَالَی إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ⁽³⁾هُمْ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ وَ مَوْعِدِی وَ مَوْعِدُکَ الْحَوْضُ إِذَا جَثَتِ الْأُمَمُ تُدْعَوْنَ غُرّاً مُحَجَّلِینَ شِبَاعاً مَرْوِیِّینَ.

«96»

کنز، [کنز جامع الفوائد و تأویل الآیات الظاهرة] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ هَوْذَةَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّادٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ أَبِی مِخْنَفٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ مِیثَمٍ أَنَّهُ وَجَدَ فِی کُتُبِ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً علیه السلام قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَقُولُ: إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ⁽⁴⁾ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَیَّ فَقَالَ هُمْ أَنْتَ

جوهری گوید آیه قرآن که می فرماید: «فَهُمْ فِی رَوْضَةٍ یُحْبَرُونَ»،⁽⁵⁾یعنی آنها در باغ و بوستان متنعم هستند خوشحالند و آنان را گرامی می دارند .

فرمایش امام علیه السلام که فرمود،«براء» به کسر باء بر وزن کرام و در بعضی از نسخه ها «برآء» بر وزن فقهاء است. در هر دو صورت جمع «بری» به معنی دور و بیزار است.

روایت 94

کنز جامع الفوائد: جابر بن یزید از حضرت باقر علیه السلام در تفسیر این آیه شریفه که می فرماید: «فَسَلامٌ لَکَ مِنْ أَصْحابِ الْیَمِین»، {تو را از اصحاب یمین ایمنی و سلامت است}⁽⁶⁾فرمود: «اصحاب یمین شیعیان هستند. خداوند به پیغمبرش این آیه را می فرماید، یعنی همانا تو به سلامت می مانی از دست آنها که فرزندان تو را آنها نمی کشند.»

و نیز محمد بن مسلم از حضرت باقر علیه السلام درباره همین آیهنقل می کند که حضرت فرمودند: «اصحاب یمین، شیعیان و دوستان ما هستند.»⁽⁷⁾

روایت 95

کنز جامع الفوائد: یزید بن شراحیل، نویسنده حضرت علی علیه السلام گفت: از آن حضرت شنیدم که فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله برایم حدیث فرمود، در حالی که آن جناب را به سینه خود تکیه داده بودم و عایشه کنار من ایستاده بود وگوش می داد و شنید سخنان آن حضرت را که فرمود: «ای برادر من! آیا سخن خدا را نشنیدی که می فرماید: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّة»، {آنها که گرویدند و کردار شایسته دارند، آنها به حقیقت بهترین اهل عالمند.}⁽⁸⁾این آیه درباره تو و شیعیان توست. وعده گاه من و تو حوض (کوثر) خواهد بود، وقتی دسته جات مختلف از جا کنده شوند، شما را می خوانند، در حالی که سراپا سفید و نورانی و سیر و سیراب هستید.»⁽⁹⁾

روایت 96

کنز جامع الفوائد: یعقوب فرزند میثم در لابلای نوشته های پدرش چنین دید که حضرت علی علیه السلام فرمود: شنیدم از پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله که می فرمود:{آنها که به خدای یکتا ایمان آوردند و نیکوکار شدند، به حقیقت بهترین اهل عالمند.} سپس آن حضرت رو به من کرد و فرمود: «آنها تو

یَا عَلِیُّ وَ شِیعَتُکَ وَ مِیعَادُکَ وَ مِیعَادُهُمُ الْحَوْضُ یَأْتُونَ غُرّاً مُحَجَّلِینَ مُتَوَّجِینَ قَالَ یَعْقُوبُ فَحَدَّثْتُ بِهِ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام فَقَالَ هَکَذَا هُوَ عِنْدَنَا فِی کِتَابِ عَلِیٍّ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ.

«97»

کنز، [کنز جامع الفوائد و تأویل الآیات الظاهرة] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْوَرَّاقِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَلَّامٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فِی مَرَضِهِ الَّذِی قُبِضَ فِیهِ لِفَاطِمَةَ علیها السلام یَا بُنَیَّةِ بِأَبِی أَنْتِ وَ أُمِّی أَرْسِلِی إِلَی بَعْلِکِ فَادْعِیهِ لِی فَقَالَتْ لِلْحَسَنِ علیه السلام انْطَلِقْ إِلَی أَبِیکَ فَقُلْ لَهُ إِنَّ جَدِّی یَدْعُوکَ فَانْطَلَقَ إِلَیْهِ الْحَسَنُ فَدَعَاهُ فَأَقْبَلَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ حَتَّی دَخَلَ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ فَاطِمَةُ عِنْدَهُ وَ هِیَ تَقُولُ وَا کَرْبَاهْ لِکَرْبِکَ یَا أَبَتَاهْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لَا کَرْبَ عَلَی أَبِیکِ بَعْدَ الْیَوْمِ یَا فَاطِمَةُ إِنَّ النَّبِیَّ لَا یُشَقُّ عَلَیْهِ الْجَیْبُ وَ لَا یُخْمَشُ عَلَیْهِ الْوَجْهُ وَ لَا یُدْعَی لَهُ بِالْوَیْلِ وَ لَکِنْ قُولِی کَمَا قَالَ أَبُوکِ عَلَی إِبْرَاهِیمَ تَدْمَعُ الْعَیْنُ وَ قَدْ یُوجَعُ الْقَلْبُ وَ لَا نَقُولُ مَا یُسْخِطُ الرَّبَّ وَ إِنَّا بِکَ یَا إِبْرَاهِیمُ لَمَحْزُونُونَ وَ لَوْ عَاشَ إِبْرَاهِیمُ لَکَانَ نَبِیّاً .

ثُمَّ قَالَ یَا عَلِیُّ ادْنُ مِنِّی فَدَنَا مِنْهُ ثُمَّ قَالَ فَأَدْخِلْ أُذُنَکَ فِی فَمِی فَفَعَلَ فَقَالَ یَا أَخِی أَ لَمْ تَسْمَعْ قَوْلَ اللَّهِ فِی کِتَابِهِ إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ قَالَ بَلَی یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ هُمْ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ تَجِیئُونَ غُرّاً مُحَجَّلِینَ شِبَاعاً مَرْوِیِّینَ أَ وَ لَمْ تَسْمَعْ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی کِتَابِهِ إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتابِ وَ الْمُشْرِکِینَ فِی نارِ جَهَنَّمَ خالِدِینَ فِیها أُولئِکَ هُمْ شَرُّ الْبَرِیَّةِ⁽¹⁾قَالَ بَلَی یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ هُمْ عَدُوُّکَ وَ شِیعَتُهُمْ یَجِیئُونَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مُسْوَدَّةً وُجُوهُهُمْ ظِمَاءً مُظْمَئِینَ أَشْقِیَاءَ مُعَذَّبِینَ کُفَّاراً مُنَافِقِینَ ذَاکَ لَکَ وَ لِشِیعَتِکَ وَ هَذَا لِعَدُوِّکَ وَ شِیعَتِهِمْ.

بیان

فی القاموس خمش وجهه یخمشه و یخمشه خدشه و لطمه و ضربه و قطع عضوا منه قوله علیه السلام و لو عاش إبراهیم لکان نبیا و لذا لم یعش لأنه لا نبی بعده مظمئین علی بناء الإفعال أو التفعیل أی یبقون علی العطش و لا یسقون

و شیعیان تو هستند و وعده گاه تو و آنها، حوض (کوثر) است. می آیند با سر و پای نورانی، در حالی که تاجی نیز بر سر دارند.» یعقوب گوید: این روایت را به حضرت باقر علیه السلام عرضه داشتم، فرمود: «چنین است در کتاب علی علیه السلام که آن کتاب در نزد ماست.»⁽²⁾

روایت 97

کنز جامع الفوائد: ابو حمزه ثمالی از حضرت باقر علیه السلام از جابر بن عبداللَّه انصاری نقل می کند: حضرت رسول صلی الله علیه و آله در ایام بیماری منجر بهفوتخود، به دخترش حضرت فاطمه علیها السلام فرمود: «دخترم، پدر و مادرم به فدایت! کسی را بفرست شوهرت را خبر کند.» حضرت زهرا علیها السلام به امام حسن علیه السلام فرمود: «برو نزد پدرت و بگو که جدّم شما را می طلبد.» امام حسن علیه السلام پیغام را رساند و حضرت علی علیه السلام آمد. فاطمه علیها السلام نیز خدمت پیغمبر صلی الله علیه و آله بود و با دیدگان پر حسرت به پدر نگاه می کرد و می فرمود: «وای از گرفتاری زیاد بخاطر اندوه و غم تو ای پدر!» رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «از امروزبه بعد اندوهی برای پدر تو نیست فاطمه! در مصیبت پیغمبر نباید گریبان چاک زد و نباید به صورت لطمه وارد ساخت و نباید در مرگ او ویل و وای (الفاظی که حکایت از بیچارگی و بدبختی می کند) گفت. ولی بگو آنچه را که پدرت در مرگ ابراهیم ⁽³⁾گفت: اشک می ریزد، دل دردناک است و در عزای تو نمی گوییم چیزی که خدای را خشمگین سازد. ای ابراهیم! ما در مرگ تو محزونیم، و اگر ابراهیم زنده بود، حتما پیامبر می بود.» سپس فرمود: «یا علی، نزدیک بیا!» آن حضرت نزدیک رفت. فرمود: «گوش خود را به دهان من نزدیک کن!» وقتی چنین کرد، فرمود: «ای برادر! آیا نشنیدی سخن خدا را در کتابش که {همانا آنها که ایمان به خدا آوردند و نیکوکار شدند، به حقیقت بهترین اهل عالمند}؟پاسخ داد: «بلی ای پیامبر خدا!» حضرت فرمود: «آنها تو و شیعیان تو هستند که روز قیامت می آیید، با سر و پای نورانی و شکم های سیر و سیراب. آیا نشنیدی سخن خدا را در کتابش: «إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتابِ وَ الْمُشْرِکِینَ فِی نارِ جَهَنَّمَ خالِدِینَ فِیها أُولئِکَ هُمْ شَرُّ الْبَرِیَّة»، {همانا آنها که کفر ورزیدند، از اهل کتاب و مشرکین در آتش دوزخجاویدند و آنها بدترین مردم عالمند}⁽⁴⁾پاسخ داد: «چراای رسول حق!» فرمود: «آنها دشمنان تو و پیروان آنهایندکه روز قیامت می آیند، با صورت های سیاه و تشنگی زیاد، بدبخت و معذّب در جبهه کفّار و منافقین. آن آیه برای تو و شیعیان تو بود و این آیه برای دشمن تو و پیروان آنهاست.»⁽⁵⁾

توضیح

در قاموس گوید: «خمش وجهه» یعنی صورت خود را خراش داد و لطمه زد و عضوی از او را قطع کرد.

امّا درباره این فرمایش پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله که فرمود: «اگر ابراهیم زنده بود حتما پیامبر می بود»، به همین جهت زندگی نکرد، زیرا بعد از آن حضرت نباید پیامبر دیگری باشد.کلمه «مظمئین» در فرمایش حضرت، اسم مفعول است یا از باب افعال یا از باب تفعیل، یعنی در تشنگی باقی می مانند و سیراب نمی شوند،

أو مبالغة فی شدة العطش.

«98»

کنز، [کنز جامع الفوائد و تأویل الآیات الظاهرة] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحُسَیْنِیِّ وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْکَاتِبِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ خَلَفٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِی رَافِعٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ أَبِی رَافِعٍ: أَنَّ عَلِیّاً علیه السلام قَالَ لِأَهْلِ الشُّورَی أَنْشُدُکُمُ اللَّهَ هَلْ تَعْلَمُونَ یَوْمَ أَتَیْتُکُمْ وَ أَنْتُمْ جُلُوسٌ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ فَقَالَ هَذَا أَخِی قَدْ أَتَاکُمْ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَیَّ ثُمَّ إِلَی الْکَعْبَةِ وَ قَالَ وَ رَبِّ الْکَعْبَةِ الْمَبْنِیَّةِ إِنَّ عَلِیّاً وَ شِیعَتَهُ هُمُ الْفَائِزُونَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ ثُمَّ أَقْبَلَ نَحْوَکُمْ وَ قَالَ أَمَا إِنَّهُ أَوَّلُکُمْ إِیمَاناً وَ أَقْوَلُکُمْ بِأَمْرِ اللَّهِ وَ أَوْفَاکُمْ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ أَقْضَاکُمْ بِحُکْمِ اللَّهِ وَ أَعْدَلُکُمْ فِی الرَّعِیَّةِ وَ أَقْسَمُکُمْ بِالسَّوِیَّةِ وَ أَعْظَمُکُمْ عِنْدَ اللَّهِ مَزِیَّةً فَأَنْزَلَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ⁽¹⁾فَکَبَّرَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله وَ کَبَّرْتُمْ وَ هَنَّأْتُمُونِی بِأَجْمَعِکُمْ فَهَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ ذَلِکَ کَذَلِکَ قَالُوا اللَّهُمَّ نَعَمْ.

«99»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْعَبَّاسِ مُعَنْعَناً عَنْ أَصْبَغَ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام: لَا یَکُونُ النَّاسُ فِی حَالِ شِدَّةٍ إِلَّا کَانَ شِیعَتِی أَحْسَنَ النَّاسِ حَالًا أَ مَا سَمِعْتُمُ اللَّهَ یَقُولُ فِی کِتَابِهِ الْمُبِینِ الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْکُمْ وَ عَلِمَ أَنَّ فِیکُمْ ضَعْفاً⁽²⁾فَخَفَّفَ عَنْهُمْ مَا لَا یُخَفِّفُ عَنْ غَیْرِهِمْ ⁽³⁾.

«100»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْفَزَارِیِّ مُعَنْعَناً عَنْ خَیْثَمَةَ الْجُعْفِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام فَقَالَ لِی یَا خَیْثَمَةُ- أَبْلِغْ مَوَالِیَنَا مِنَّا السَّلَامَ وَ أَعْلِمْهُمْ أَنَّهُمْ لَمْ یَنَالُوا مَا عِنْدَ اللَّهِ إِلَّا بِالْعَمَلِ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ سَلْمَانُ مِنَّا أَهْلَ الْبَیْتِ إِنَّمَا عَنَی بِمَعْرِفَتِنَا وَ إِقْرَارِهِ بِوَلَایَتِنَا وَ هُوَ قَوْلُهُ تَعَالَی خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَیِّئاً عَسَی اللَّهُ أَنْ یَتُوبَ عَلَیْهِمْ ⁽⁴⁾وَ عَسَی مِنَ اللَّهِ وَاجِبٌ وَ إِنَّمَا نَزَلَتْ فِی شِیعَتِنَا الْمُذْنِبِینَ ⁽⁵⁾.

یا اینکه این کلمه مبالغه و زیاده گویی در بیان شدت عطش است .

روایت 98

کنز جامع الفوائد: ابو رافع گوید:حضرت علی علیه السلام به اهل شورا ⁽⁶⁾فرمود: «شما را به خدا سوگند! آیا یاد دارید روزی را که من به جمع شما وارد شدم و شما در حضور پیامبر صلی الله علیه و آله نشسته بودید و حضرت فرمود: «این برادر من است که آمد»، سپس رو به من و بعد روبه سوی کعبه کرد و فرمود: «سوگند به خدای کعبه بنا شده، همانا علی علیه السلام و شیعه او همان پیروزان و رستگاران روز قیامتند.» سپس رو کرد به شما و فرمود بهوش باشید، او از تمام شما جلوتر ایمان آورده، از همه شما به امر خدا گویاتر، به پیمان او باوفاتر، به احکام او داورتر، نسبت به رعیت دادگرتر، در تقسیم اموال بین مردم به شکل مساوی واردتر و نزد خدا امتیازش بیشتر است. آنگاه این آیه نازل شد {همانا آنها که به خدا ایمان آوردند و نیکوکار شدند، بهترین اهل عالمند.} پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله اللَّه اکبر فرمود و شما نیز تکبیر گفتید و همه شما به خاطر این فضیلت به من تبریک گفتید. آیا به خاطر دارید که مطلب همین طور بود؟» گفتند: «بار خدایا آری.»⁽⁷⁾

روایت 99

تفسیر فرات کوفی: حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: «هر گاه مردم در سختی و شدت به سر بردند، شیعیان من حالشان از دیگران بهتر است. آیا نشنیدید خداوند در کتاب مبین خود می فرماید: «الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْکُمْ وَ عَلِمَ أَنَّ فِیکُمْ ضَعْفا»، {اکنون خدا بر شما تخفیف داد و دانست که در شما ضعف راه یافته}⁽⁸⁾به همین جهت از شیعیان علی علیه السلام تخفیف داد آنچه را که به غیر آنها تخفیف نداده است.»⁽⁹⁾

روایت 100

تفسیر فرات کوفی: خیثمه جعفی گوید: بر حضرت باقر علیه السلام وارد شدم. به من فرمود: «ای خیثمه! دوستان ما را از ما سلام برسان و آنهارا آگاه کن که به الطاف و ثواب های خدایی نمی رسند، مگر به عمل. پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: سلمان از خانواده ماست، یعنی به خاطر شناسایی ما و اقرار به ولایت ما و این همان آیه قرآن است که فرمود: «خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَیِّئاً عَسَی اللَّهُ أَنْ یَتُوبَ عَلَیْهِم»، {عمل صالح و فعل قبیح هر دو به جای آوردند، امید باشد که خدا توبه آنان را بپذیرد}⁽¹⁰⁾و هر چه را که خدا امید داشته باشد، صورت می گیرد. این آیه درباره شیعیان گنهکار ما نازل شده است.»⁽¹¹⁾

«101»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الزُّهْرِیِّ مُعَنْعَناً عَنْ زَیْدِ بْنِ سَلَّامٍ الْجُعْفِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام فَقُلْتُ أَصْلَحَکَ اللَّهُ إِنَّ خَیْثَمَةَ الْجُعْفِیَّ حَدَّثَنِی عَنْکَ أَنَّهُ سَأَلَکَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ وَ ما آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِیلٌ ⁽¹⁾فَأَخْبَرْتَهُ أَنَّهَا جَرَتْ فِی شِیعَةِ آلِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله فَقَالَ وَ اللَّهِ صَدَقَ خَیْثَمَةُ کَذَا حَدَّثْتُهُ ⁽²⁾.

«102»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیٍّ الْکِسَائِیِّ مُعَنْعَناً عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ الصَّیْرَفِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیه السلام وَ عَلَی کَتِفِهِ مِطْرَفٌ مِنْ خَزٍّ فَقُلْتُ لَهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ مَا یُثْبِتُ اللَّهُ شِیعَتَکُمْ عَلَی مَحَبَّتِکُمْ أَهْلَ الْبَیْتِ قَالَ أَ وَ لَمْ یُؤْمِنْ قَلْبُکَ قُلْتُ بَلَی إِلَّا أَنَّ قَلْبِی قَرْحَةٌ ثُمَّ قَالَ لِخَادِمٍ لَهُ ائْتِنِی بِبَیْضَةٍ بَیْضَاءَ فَوَضَعَهَا عَلَی النَّارِ حَتَّی نَضِجَتْ ثُمَّ أَهْوَی بِالْقِشْرِ إِلَی النَّارِ وَ قَالَ أَخْبَرَنِی أَبِی عَنْ جَدِّی أَنَّهُ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ هَوَی مُبْغِضُنَا فِی النَّارِ هَکَذَا ثُمَّ أَخْرَجَ صُفْرَتَهَا فَأَخَذَهَا عَلَی کَفِّهِ الْیُمْنَی ثُمَّ قَالَ وَ اللَّهِ إِنَّا لَصَفْوَةُ اللَّهِ کَمَا هَذِهِ الصُّفْرَةُ صَفْوَةُ هَذِهِ الْبَیْضَةِ ثُمَّ دَعَا بِخَاتَمِ فِضَّةٍ فَخَالَطَ الصُّفْرَةَ مَعَ الْبَیَاضِ وَ الْبَیَاضَ مَعَ الصُّفْرَةِ ثُمَّ قَالَ أَخْبَرَنِی أَبِی عَنْ آبَائِی عَنْ جَدِّی عَنْ رَسُولِ اللَّهِ أَنَّهُ قَالَ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ کَانَ شِیعَتُنَا هَکَذَا بِنَا مُخْتَلِطِینَ وَ شَبَّکَ بَیْنَ أَصَابِعِهِ ثُمَّ قَالَ إِخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلِینَ ⁽³⁾.

«103»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ بْنِ عُبَیْدٍ مُعَنْعَناً عَنْ سُلَیْمَانَ الدَّیْلَمِیِّ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِذْ دَخَلَ عَلَیْهِ أَبُو بَصِیرٍ وَ قَدْ حَفَزَهُ نَفَسُهُ فَلَمَّا أَنْ أَخَذَ مَجْلِسَهُ قَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ مَا هَذَا النَّفَسُ الْعَالِی قَالَ جُعِلْتُ فِدَاکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ کَبِرَتْ سِنِّی وَ دَقَّ عَظْمِی وَ لَسْتُ أَدْرِی مَا أَرِدُ عَلَیْهِ مِنْ أَمْرِ آخِرَتِی فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنَّکَ لَتَقُولُ هَذَا فَقَالَ جُعِلْتُ فِدَاکَ وَ کَیْفَ لَا أَقُولُ هَذَا فَذَکَرَ کَلَاماً فَقَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ لَقَدْ ذَکَرَکُمُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ فَقَالَ إِخْواناً عَلی سُرُرٍ

روایت 101

تفسیر فرات کوفی: زید بن سلّام جعفی گوید: محضر مقدس حضرت باقر علیه السلام مشرف شدم وگفتم: «خدا تو را خوب تر سازد! خیثمه جعفی به من گفت تفسیر این آیه را از شما سؤال کرده: «وَ ما آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِیل»، {و ایمان نیاوردند با او مگر افراد کم ومعدودی}⁽⁴⁾و شما در جواب فرمودی: «این آیه درباره شیعیان آل محمد صلی الله علیه و آله جاری است.»حضرت فرمود: «به خدا سوگند خیثمه راست گفته است و من به او چنین گفتم.»⁽⁵⁾

روایت 102

تفسیر فرات کوفی: حنان بن سدیر صیرفی گوید: خدمت حضرت صادق علیه السلام مشرف شدم و آن حضرت ردایی نشانه دار از خز بر شانه داشت.عرض کردم: «ای پسر پیامبر! چه چیز شیعه شما را در محبتتان ثابت می دارد؟» فرمود: «مگر دلت ایمان نیاورده؟» گفتم: «چرا آقا، مختصر عقده ای در قلبم هست.» حضرت به خادم فرمودند یک تخم مرغ سفید بیاورد و آن را روی آتش گذاشتند تا کاملا پخت. آنگاه پوست تخم مرغ را در آتش افکند و فرمود: «پدرم از قول جدم به من خبر داد که در روز قیامت، دشمن ما همچون این پوست تخم مرغ به آتش افکنده شود.» سپس زرده آن را خارج کرد، آن را در کف دست راست خود قرار داد و فرمود: «به خدا سوگند ما خلاصه ممتاز انتخاب شده خداییم. چنانچه این زرده، خلاصه ممتاز تخم مرغ.» است سپس فرمود یک انگشتر نقره آوردند و سفیده و زرده را هم مخلوط کرد و فرمود: «پدرم از قول پدرانم، از قول جدم، از زبان رسول خدا صلی الله علیه و آله به من فرمود که روز قیامت، شیعیان ما این چنین با ما مخلوط هستند.» حضرت انگشتان خویش را میان هم برد و آنگاه ادامه داد: «برادروار روبه روی یکدیگر بر تخت می نشینند.»⁽⁶⁾

روایت 103

تفسیر فرات کوفی: سلیمان دیلمی گوید: خدمت حضرت صادق علیه السلام بودم که ابو بصیر در حالی که نفسش گرفته بود،وارد شد.وقتی در جای خود نشست، حضرت فرمود: «ای ابو محمد! این نفس بلند از چیست؟»عرض کرد: « فدایت شوم ای پسر پیامبر! پیر شدم و استخوانم نازک گردیده و مرگم نزدیک است، با اینکه نمی دانم کار آخرتم چه می شود و وضعم در آنجا چگونه است.» حضرت فرمود: «ای ابو محمد! تو هم اینحرف را می زنی؟»عرض کرد: « قربانت گردم! چگونه این حرف را نگویم» و در ادامه سخنی (گله آمیز) گفت. حضرت فرمود: «ای ابو محمد! خداوند شما را در کتاب خویش یاد فرموده، آنجا که می گوید :{برادران روبه روی یکدیگر

مُتَقابِلِینَ ⁽¹⁾وَ اللَّهِ مَا أَرَادَ بِهَذَا غَیْرَکُمْ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ فَهَلْ سَرَرْتُکَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ زِدْنِی فَقَالَ ذَکَرَکُمُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ فَقَالَ إِنَّ عِبادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطانٌ ⁽²⁾وَ اللَّهِ مَا أَرَادَ بِهَا إِلَّا الْأَئِمَّةَ وَ شِیعَتَهُمْ فَهَلْ سَرَرْتُکَ ⁽³⁾.

«104»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ مُعَنْعَناً عَنْ أَصْبَغَ بْنِ نُبَاتَةَ عَنْ عَلِیٍّ علیه السلام: فِی قَوْلِهِ تَعَالَی وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ یَوْمَئِذٍ آمِنُونَ ⁽⁴⁾قَالَ فَقَالَ لِی عَلِیٌّ بَلَی یَا أَصْبَغُ مَا سَأَلَنِی أَحَدٌ عَنْ هَذِهِ الْآیَةِ وَ لَقَدْ سَأَلْتُ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله کَمَا سَأَلْتَنِی فَقَالَ لِی سَأَلْتُ جَبْرَئِیلَ علیه السلام عَنْهَا فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ حَشَرَکَ اللَّهُ وَ أَهْلَ بَیْتِکَ وَ مَنْ یَتَوَلَّاکَ وَ شِیعَتَکَ حَتَّی یَقِفُوا بَیْنَ یَدَیِ اللَّهِ تَعَالَی فَیَسْتُرُ اللَّهُ عَوْرَاتِهِمْ وَ یُؤْمِنُهُمْ مِنَ الْفَزَعِ الْأَکْبَرِ لِحُبِّهِمْ لَکَ وَ أَهْلِ بَیْتِکَ وَ لِعَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام یَا عَلِیُّ شِیعَتُکَ وَ اللَّهِ آمِنُونَ فَرِحُونَ یَشْفَعُونَ فَیُشَفَّعُونَ ثُمَّ قَرَأَ فَلا أَنْسابَ بَیْنَهُمْ یَوْمَئِذٍ وَ لا یَتَساءَلُونَ ⁽⁵⁾.

«105»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مُعَنْعَناً عَنْ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ علیه السلام قَالَ: یُنَادِی مُنَادٍ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَیْنَ الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ طَیِّبِینَ یَقُولُونَ سَلامٌ عَلَیْکُمْ-⁽⁶⁾قَالَ فَیَقُومُ قَوْمٌ مُبْیَاضِّینَ الْوُجُوهِ فَیُقَالُ لَهُمْ مَنْ أَنْتُمْ فَیَقُولُونَ نَحْنُ الْمُحِبُّونَ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام فَیُقَالُ لَهُمْ بِمَا أَحْبَبْتُمُوهُ یَقُولُونَ یَا رَبَّنَا بِطَاعَتِهِ لَکَ وَ لِرَسُولِکَ فَیُقَالُ لَهُمْ صَدَقْتُمُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ⁽⁷⁾.

بر تخت نشینند.}به خدا از این آیه غیر شما را اراده نفرموده است. ای ابو محمد، آیا شاد شدی؟» گوید: عرض کردم: «قربان شما شوم، بیش از این بفرمایید!»

فرمود باز هم خدا شما را در کتاب خود یاد کرده، وقتی به شیطان می فرماید:{هرگز تو را بر بندگان (با خلوص) من تسلط و غلبه نخواهد بود.}به خدا از این آیه نیز غیر از امامان و شیعیان آنها را اراده نکرده است. پس شاد شدی؟»⁽⁸⁾

روایت 104

تفسیر فرات کوفی: اصبغ بن نباته از حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام در تفسیر آیه شریفه: «وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ یَوْمَئِذٍ آمِنُون»، {و آنها از هول و هراس قیامت ایمن باشند}⁽⁹⁾روایت کرده که فرمود: «ای اصبغ! هیچ کس از من تفسیر این آیه را نپرسیده و همچنان که تو امروز سؤال می کنی، من قبلا از پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله تفسیرش را پرسیدم. فرمود منهم از جبرئیل سؤال کردم، گفت: «ای محمد! روز قیامت که برپا شود،خداوند تو و خاندانت و دوستان و شیعیانت را محشور سازد تا برابر خدا بایستند، خداوند عیبها و عورت های آنها را بپوشاند و آنها را برای دوستی تو و خاندانت و به خاطر علی بن ابی طالب علیه السلام از هراس بزرگ آن روز ایمن سازد.» یا علی!به خدا سوگند شیعیان تو شاد و در امانند، شفاعت می کنند و وساطت آنها پذیرفته می شود.» سپس این آیه را تلاوت فرمود: «فَلا أَنْسابَ بَیْنَهُمْ یَوْمَئِذٍ وَ لا یَتَساءَلُون»،⁽¹⁰⁾{آن روز نسبت و خویشی در میانشان نماند و کسی از کس دیگر حال نپرسد.}⁽¹¹⁾

روایت 105

تفسیر فرات کوفی: زید بن علی علیه السلام فرمود: روز قیامت گوینده ای ندا دهد:کجایند «الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ طَیِّبِینَ یَقُولُونَ سَلامٌ عَلَیْکُم»، {آنان که چون فرشتگان پاکیزه، از شرک قبض روحشان کنند،به آنها گویند درود و سلامتی بر شما؟}⁽¹²⁾آنگاه مردمی سفیدرو و نورانی به پا می خیزند. از آنها سؤال می شود: «چه کسانی هستید؟»می گویند: «ما دوستداران امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام هستیم.» از آنها می پرسند: «چرا او را دوست دارید؟» گویند: «ای پروردگار ما! به خاطر اطاعتی که از تو و رسولت می داشت.»به آنها گفته می شود راست گفتید، اکنون به موجب اعمال نیکویی که در دنیا بجا آوردید، به بهشت ابدی درآیید.»⁽¹³⁾

«106»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْفَزَارِیِّ مُعَنْعَناً عَنْ خَیْثَمَةَ الْجُعْفِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام فَقَالَ لِی یَا خَیْثَمَةُ أَبْلِغْ مَوَالِیَنَا مِنَّا السَّلَامَ وَ أَعْلِمْهُمْ أَنَّهُمْ لَنْ یَنَالُوا مَا عِنْدَ اللَّهِ إِلَّا بِالْعَمَلِ وَ لَنْ یَنَالُوا وَلَایَتَنَا إِلَّا بِالْوَرَعِ یَا خَیْثَمَةُ لَیْسَ یَنْتَفِعُ مَنْ لَیْسَ مَعَهُ وَلَایَتُنَا وَ لَا مَعْرِفَتُنَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ اللَّهِ إِنَّ الدَّابَّةَ لَتَخْرُجُ فَتُکَلِّمُ النَّاسَ مُؤْمِنٌ وَ کَافِرٌ وَ إِنَّهَا تَخْرُجُ مِنْ بَیْتِ اللَّهِ الْحَرَامِ فَلَیْسَ یَمُرُّ بِهَا أَحَدٌ مِنَ الْخَلْقِ إِلَّا قَالَ مُؤْمِنٌ أَوْ کَافِرٌ وَ إِنَّمَا کَفَرُوا بِوَلَایَتِنَا لَا یُوقِنُونَ .

یَا خَیْثَمَةُ کَانُوا بِآیَاتِنَا لَا یُقِرُّونَ یَا خَیْثَمَةُ اللَّهُ الْإِیمَانُ وَ هُوَ قَوْلُهُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَیْمِنُ وَ نَحْنُ أَهْلُهُ وَ فِینَا مَسْکَنُهُ یَعْنِی الْإِیمَانَ وَ مِنَّا یَشَّعَّبُ وَ مِنَّا عُرِفَ الْإِیمَانُ وَ نَحْنُ الْإِسْلَامُ وَ مِنَّا عُرِفَ شَرَائِعُ الْإِسْلَامِ وَ بِنَا تَشَّعَّبُ یَا خَیْثَمَةُ مَنْ عَرَفَ الْإِیمَانَ وَ اتَّصَلَ بِهِ لَمْ یُنَجِّسْهُ الذُّنُوبُ کَمَا أَنَّ الْمِصْبَاحَ یُضِی ءُ وَ یُنْفِذُ النُّورَ وَ لَیْسَ یَنْقُصُ مِنْ ضَوْئِهِ شَیْ ءٌ کَذَلِکَ مَنْ عَرَفَنَا وَ أَقَرَّ بِوَلَایَتِنَا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ ذُنُوبَهُ ⁽¹⁾.

«107»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] مُحَمَّدُ بْنُ عِیسَی بْنِ زَکَرِیَّا الدِّهْقَانُ مُعَنْعَناً عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: إِنَّ لِلَّهِ تَعَالَی قَضِیباً مِنْ یَاقُوتَةٍ حَمْرَاءَ خَلَقَهُ بِقُدْرَتِهِ ثُمَّ دَلَّاهُ إِلَی الْأَرْضِ ثُمَّ آلَی عَلَی نَفْسِهِ أَنْ لَا یَنَالَ الْقَضِیبَ مِنْهَا إِلَّا مَنْ تَوَلَّی مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ ثُمَّ قَالَ مَا یَنْتَظِرُ وَلِیُّنَا إِلَّا أَنْ یَتَبَوَّأَ مَقْعَدَهُ مِنَ الْجَنَّةِ وَ مَا یَنْتَظِرُ عَدُوُّنَا إِلَّا أَنْ یَتَبَوَّأَ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ثُمَّ أَوْمَأَ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام وَ قَالَ أَوْلِیَاءُ هَذَا أَوْلِیَاءُ اللَّهِ وَ أَعْدَاءُ هَذَا أَعْدَاءُ اللَّهِ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ عَلَی لِسَانِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله وَ قَالَ خابَ مَنِ افْتَری ⁽²⁾.

«108»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْفَزَارِیِّ مُعَنْعَناً عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ جَمَعَ اللَّهُ النَّاسَ مِنْ صَعِیدٍ وَاحِدٍ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ عُرَاةً حُفَاةً فَیَقِفُونَ عَلَی طَرِیقِ الْمَحْشَرِ حَتَّی یَعْرَقُوا عَرَقاً شَدِیداً وَ تَشْتَدَّ أَنْفَاسُهُمْ

روایت 106

تفسیر فرات کوفی: خیثمه جعفی گوید: بر حضرت باقر علیه السلام وارد شدم. به من فرمود: «ای خیثمه! سلام ما را به دوستان ما برسان و آگاهشان سازکه هرگز ثواب هایی را که نزد خداست نمی یابند، مگر به عمل و هرگز به ولایت ما نمی رسند، مگر با پارسایی. ای خثیمه! کسی که ولایت و شناسایی ما را ندارد، بهره ای نمی بردبه خدا وقتی «دابّه»⁽³⁾از خانه کعبه بیرون آید و با مردم مؤمن و کافر سخن گوید، کسی بر او نمی گذرد مگر اینکه می گوید مؤمن است یا کافر. ای خثیمه!تنهاکسانی که کافر شدند به ولایت ما و یقین ندارند، به نشانه های ما اقرار نمی کنند.

ای خیثمه! خدا ایمان است که خود را در قرآن مؤمن و مهیمن نامیده و ما اهل و مسکن ایمانیم، ایمان از ما شعبه گیرد و شناخته شود و ما اسلامیم، و احکام اسلام از ما شناخته شده و از ما شعبه گیرد. ای خیثمه! هر کس ایمان را شناخت و بدو پیوست، گناهان او را پلید نسازد، چنانچه چراغ می تابد و نور می پراکند و هیچ چیز از روشنایی او نمی کاهد. هر کس ما را شناخت و به ولایت ما اقرار کرد، خدا گناهانش را بیامرزد.»⁽⁴⁾

روایت 107

تفسیر فرات کوفی: حضرت باقر علیه السلام از پدرانش علیهم السلام نقل کرده که حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «خدای متعال را ترکه ای است از یاقوت سرخ که به قدرت خویش آفریده و آن را به سوی زمین آویزان فرموده و آنگاه به خودش سوگند یاد کرده که جز دوستان محمد و آل محمّد علیهم السلام

به آن دست نیابند.» سپس پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «دوست ما چه انتظار دارد؟ جز اینکه در بهشت جای گیرد و دشمن ما چه انتظار دارد؟ جز اینکه در دوزخ نشیند.» بعد از آن به امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام اشاره کردو فرمود: «دوستان این، دوستان خدایند و دشمنان این، دشمنان خدایند.» فضیلتی است از جانب خدا به زبان پیغمبر صلی الله علیه و آله و فرمود: «نومید است هر کس دروغ بندد.»⁽⁵⁾

روایت 108

تفسیر فرات کوفی: حضرت باقر علیه السلام فرمود: «روز قیامت خداوند همه مردم اولین و آخرین را عریان و پا برهنه در یک سرزمین گرد می آورد. آنها سر راه محشر می ایستند تا بدن های آنها به شدت عرق کند و نفس های آنها به تنگی افتد.

فَیَمْکُثُونَ بِذَلِکَ مِقْدَارَ خَمْسِینَ عَاماً قَالَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام فَثَمَّ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَی فَلا تَسْمَعُ إِلَّا هَمْساً⁽¹⁾قَالَ ثُمَّ یُنَادِی مُنَادٍ مِنْ تِلْقَاءِ الْعَرْشِ أَیْنَ النَّبِیُّ الْأُمِّیُّ قَالَ فَیَقُولُ النَّاسُ قَدْ أَسْمَعْتَ فَسَمِّ بِاسْمِهِ قَالَ فَیُنَادِی أَیْنَ نَبِیُّ الرَّحْمَةِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأُمِّیُّ قَالَ فَیُقَدِّمُ رَسُولُ اللَّهِ أَمَامَ النَّاسِ کُلِّهِمْ حَتَّی یَنْتَهِیَ إِلَی الْحَوْضِ طُولُهُ مَا بَیْنَ أُبُلَّةَ إِلَی صَنْعَاءَ فَیَقِفُ عَلَیْهِ ثُمَّ یُنَادِی بِصَاحِبِکُمْ فَیَتَقَدَّمُ أَمَامَ النَّاسِ فَیَقِفُ مَعَهُ ثُمَّ یُؤْذَنُ لِلنَّاسِ وَ یَمُرُّونَ.

قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام فَبَیْنَ وَارِدٍ یَوْمَئِذٍ وَ بَیْنَ مَصْرُوفٍ عَنْهُ مِنْ مُحِبِّینَا فَإِذَا رَأَی رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله ذَلِکَ بَکَی وَ قَالَ یَا رَبِّ شِیعَةُ عَلِیٍّ أَرَاهُمْ قَدْ صُرِفُوا تِلْقَاءَ أَصْحَابِ النَّارِ وَ مُنِعُوا عَنِ الْحَوْضِ قَالَ فَیَقُولُ لَهُ الْمَلَکُ إِنَّ اللَّهَ یَقُولُ لَکَ قَدْ وَهَبْتُهُمْ لَکَ یَا مُحَمَّدُ وَ صَفَحْتُ لَکَ عَنْ ذُنُوبِهِمْ وَ أَلْحَقْتُهُمْ بِکَ وَ بِمَنْ کَانُوا یَقُولُونَ وَ جَعَلْتُهُمْ فِی زُمْرَتِکَ وَ أَوْرَدْتُهُمْ عَلَی حَوْضِکَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام فَکَمْ مِنْ بَاکٍ یَوْمَئِذٍ وَ بَاکِیَةٍ یُنَادِی یَا مُحَمَّدَاهْ إِذَا رَأَوْا ذَلِکَ قَالَ فَلَا یَبْقَی أَحَدٌ یَوْمَئِذٍ کَانَ مُحِبَّنَا وَ یَتَوَلَّانَا وَ یَتَبَرَّأُ مِنْ عَدُوِّنَا وَ یُبْغِضُهُمْ إِلَّا کَانَ فِی حَیِّزِنَا⁽²⁾وَ وَرَدَ حَوْضَنَا⁽³⁾.

«109»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مُعَنْعَناً عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ علیهما السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ نَادَی مُنَادٍ مِنْ بُطْنَانِ الْعَرْشِ یَا مَعْشَرَ الْخَلَائِقِ غُضُّوا أَبْصَارَکُمْ حَتَّی تَمُرَّ بِنْتُ حَبِیبِ اللَّهِ إِلَی قَصْرِهَا فَتَأْتِی فَاطِمَةُ علیها السلام ابْنَتِی عَلَیْهَا رَیْطَتَانِ ⁽⁴⁾خَضْرَاوَانِ حَوَالَیْهَا سَبْعُونَ أَلْفَ حَوْرَاءَ فَإِذَا بَلَغَتْ إِلَی بَابِ قَصْرِهَا وَجَدَتِ الْحَسَنَ قَائِماً وَ الْحُسَیْنَ نَائِماً مَقْطُوعَ الرَّأْسِ فَتَقُولُ لِلْحَسَنِ مَنْ هَذَا فَیَقُولُ هَذَا أَخِی إِنَّ أُمَّةَ أَبِیکِ قَتَلُوهُ وَ قَطَعُوا رَأْسَهُ فَیَأْتِیهَا النِّدَاءُ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ یَا بِنْتَ حَبِیبِ اللَّهِ إِنِّی إِنَّمَا أَرَیْتُکِ مَا فَعَلَتْ بِهِ أُمَّةُ أَبِیکِ إِنِّی ادَّخَرْتُ لَکِ عِنْدِی تَعْزِیَةً بِمُصِیبَتِکِ فِیهِ إِنِّی جَعَلْتُ تَعْزِیَةَ الْیَوْمِ أَنِّی لَا أَنْظُرُ فِی مُحَاسَبَةِ الْعِبَادِ حَتَّی تَدْخُلِی الْجَنَّةَ أَنْتِ وَ ذُرِّیَّتُکِ

پنجاه سال بدین گونه توقف می کنند.» و فرمود: «در اینجاست که خداوند می فرماید: فَلا تَسْمَعُ إِلَّا هَمْسا»، {از هیچ کس جز زیر لب و آهسته صدایی نخواهی شنید.}⁽⁵⁾سپس گوینده ای از جانب عرش خدا ندا کند که کجاست پیامبر امّی؟ مردم گویند شنیدیم نامش را، بگو باز ندا دهد کجاست پیامبر رحمت محمد بن عبداللَّه امّی؟ آنگاه رسول خدا پیشاپیش مردم حرکت کند تا به حوض برسد و درازی این حوض، فاصله بین «ابله» (یا ایله) و «صنعا» است.⁽⁶⁾پیغمبر کنار حوض می ایستد.سپس مولای شما (یعنی علی علیه السلام ) را صدا می زند و او نیز از دیگران پیش می افتد تا به پیغمبر می رسد، بعد از آن به مردم دیگر اجازه می دهند تا عبور کنند.»

حضرت باقر علیه السلام فرمود: «در آن روز بعضی از دوستان ما بر لب حوض می آیند و برخی دور می شوند. پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله چون چنین می بیند، گریه می کند و می فرماید: «خدایا! شیعیان علی علیه السلام را می بینم که آنها را به سوی دوزخیانبرگرداندند و از حوض کوثر دور ساختند.» فرشته ای می گوید: «خداوند می فرماید ای محمد! من آنها را به تو بخشیدم و از گناهانشان صرف نظر کردم و آنها را به تو و به آن کس که عقیده مند بودند ملحق ساختم، و آنان را از گروه تو ساختم و بر سر حوضت آوردم.» حضرت باقر علیه السلام فرمود: « چه بسیار زن و مردیکه آن روز اشک می ریزند و با دیدن این منظره، فریاد می زنند «یا محمّداه!» امام علیه السلام فرمود: «در آن روز هیچ کس از دوستان ما و بیزاران از دشمنان ما نباشد، مگراینکه در جرگه و حزب ما خواهد بود و بر سر حوض ما آیند.»⁽⁷⁾

روایت 109

تفسیر فرات کوفی: امام صادق علیه السلام از پدر بزرگوارش رسول خدا صلی الله علیه و آله نقلی می کند که فرمود: «روز قیامت گوینده ای از درون عرش فریاد زند: «ای گروه مردم! دیدگان خود را فرو نهید تا دختر حبیب خدا به قصر خویش برود» و فاطمه دختر من می آید با دو روپوش سبز (لباس سرتاسری که بافته شده و یک قطعه پارچه بیش نیست) و گرداگرد او هفتاد هزار حوریه است. وقتی به در قصر خود برسد، حسن علیه السلام را ایستاده و حسین علیه السلام را با سر بریده در خواب می بیند. به حسن علیه السلام می فرماید: «این کیست؟» عرض می کند: «این برادر من است که امّت پدر شما او را کشتند و سرش را جدا ساختند.» آنگاه از جانب خداوند به آن حضرت ندا می شود «ای دختر حبیب خدا! همانا من این منظره را به تو نشان دادم و جنایاتی که امت پدرت درباره او مرتکب شدند به تو نمودم و دلداری تو را در این مصیبت ذخیره کردم، و دلداری تو امروز این است که من وارد محاسبه بندگان نمی شوم تا تو و فرزندانت

وَ شِیعَتُکِ وَ مَنْ أَوْلَاکُمْ مَعْرُوفاً مِمَّنْ لَیْسَ هُوَ مِنْ شِیعَتِکِ قَبْلَ أَنْ أَنْظُرَ فِی مُحَاسَبَةِ الْعِبَادِ فَتَدْخُلُ فَاطِمَةُ ابْنَتِی الْجَنَّةَ وَ ذُرِّیَّتُهَا وَ شِیعَتُهَا وَ مَنْ أَوْلَاهَا مَعْرُوفاً مِمَّنْ لَیْسَ مِنْ شِیعَتِهَا فَهُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ لا یَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَکْبَرُ⁽¹⁾قَالَ هَوْلُ یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ هُمْ فِی مَا اشْتَهَتْ أَنْفُسُهُمْ خالِدُونَ هِیَ وَ اللَّهِ فَاطِمَةُ وَ ذُرِّیَّتُهَا وَ شِیعَتُهَا وَ مَنْ أَوْلَاهُمْ مَعْرُوفاً وَ لَیْسَ هُوَ مِنْ شِیعَتِهَا⁽²⁾.

«110»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیِّ بْنِ عِیسَی الزُّهْرِیِّ مُعَنْعَناً عَنْ أَصْبَغَ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ: تَوَجَّهْتُ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علِیٍّ علیه السلام لِأُسَلِّمَ عَلَیْهِ فَلَمْ أَلْبَثْ أَنْ خَرَجَ فَقُمْتُ قَائِماً عَلَی رِجْلِی فَاسْتَقْبَلْتُهُ فَضَرَبَ بِکَفِّهِ إِلَی کَفِّی فَشَبَّکَ أَصَابِعَهُ فِی أَصَابِعِی فَقَالَ لِی یَا أَصْبَغَ بْنَ نُبَاتَةَ فَقُلْتُ لَبَّیْکَ وَ سَعْدَیْکَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ فَقَالَ إِنَّ وَلِیَّنَا وَلِیُّ اللَّهِ فَإِذَا مَاتَ کَانَ فِی الرَّفِیقِ الْأَعْلَی وَ سَقَاهُ اللَّهُ مِنْ نَهَرٍ أَبْرَدَ مِنَ الثَّلْجِ وَ أَحْلَی مِنَ الشَّهْدِ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ وَ إِنْ کَانَ مُذْنِباً قَالَ نَعَمْ أَ لَمْ تَقْرَأْ کِتَابَ اللَّهِ ⁽³⁾فَأُوْلئِکَ یُبَدِّلُ اللَّهُ سَیِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِیماً⁽⁴⁾.

«111»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَی مُعَنْعَناً عَنْ جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَةُ فِینَا وَ فِی شِیعَتِنَا فَما لَنا مِنْ شافِعِینَ وَ لا صَدِیقٍ حَمِیمٍ ⁽⁵⁾وَ ذَلِکَ حِینَ نَادَی اللَّهُ بِفَضْلِنَا وَ بِفَضْلِ شِیعَتِنَا حَتَّی إِنَّا لَنَشْفَعُ وَ یَشْفَعُونَ قَالَ فَلَمَّا رَأَی ذَلِکَ مَنْ لَیْسَ مِنْهُمْ قَالُوا فَما لَنا مِنْ شافِعِینَ وَ لا صَدِیقٍ حَمِیمٍ ⁽⁶⁾.

«112»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ جَعْفَرِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَوْدِیِّ مُعَنْعَناً عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام مَا حَالُکُمْ عِنْدَ النَّاسِ قَالَ قُلْتُ مَا أَحَدٌ أَسْوَأَ حَالًا مِنَّا

و شیعیانت و هر کس به شما احسانی کرده، گر چه از شیعیان نباشد، داخل بهشت شوید.» پس دخترم فاطمه و فرزندان و شیعیان او و هر کس از غیر شیعیانش کهبه او نیکی کرده، وارد بهشت می شوند. این سخن خداست که می فرماید:{هیچ گاه فزع اکبر و هنگامه بزرگ قیامت آنها را محزون نخواهد ساخت.} و فرمود: «منظور از فزع اکبر، دلهره روز قیامت است، و {آنها به آنچه مشتاق و مایل آنند، در بهشت تا ابد متنعّمند.}به خدا آن افراد، فاطمه علیها السلام و فرزندان و شیعیان و نیکی کنندگان به او از غیر شیعیانند.»⁽⁷⁾

روایت 110

تفسیر فرات کوفی: اصبغ بن نباته می گوید: «به قصدزیارت امیرالمؤمنین علیه السلام رفتم تا سلامی عرض کنم. ناگهان آن حضرت بیرون آمد. از جا پریده و سر پا برابرش ایستادم. حضرت دست مرا گرفت، انگشتانش را در انگشتان من قرار داد و فرمود: «ای اصبغ بن نباته!» گفتم: «لبیک و سعدیک یا امیرالمؤمنین!» فرمود: «همانا دوست ما دوست خداست و چون بمیرد، در رفیق اعلی (نزد خدا) خواهد بود و خداوند او را از نهری که از برف سردتر و از انگبین شیرین تر است، سیراب کند.»عرض کردم: «قربانت گردم ای امیرالمؤمنین!اگر چه گنهکار باشد؟» فرمود: «بلی، مگر کتاب خدا را نخواندی که می فرماید: «فَأُوْلئِکَ یُبَدِّلُ اللَّهُ سَیِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِیماً»⁽⁸⁾{خدا گناهان آنها را مبدل به ثواب گرداند که خداوند در حق بندگان بسیار آمرزنده و مهربان است.}⁽⁹⁾

روایت 111

تفسیر فرات کوفی: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «این آیه درباره ما و شیعیان ما نازل شده: «فَما لَنا مِنْ شافِعِینَ وَ لا صَدِیقٍ حَمِیم»،{در این روز سخت نه شفیعی داریم و نه یک دوستی که از ما حمایت کند}⁽¹⁰⁾و این در وقتی است که خداوند به فضل ما و شیعه ما ندا دهد تا آنجا که ما شفاعت کنیم و شیعیان نیز شفاعت کنند. وقتی غیر شیعیان این ماجرا را ببینند،می گویند ما نه شفیعی داریم و نه دوستی که از ما حمایت کند.»⁽¹¹⁾

روایت 112

تفسیر فرات کوفی: سماعه بن مهران گوید: حضرت صادق علیه السلام به من فرمود: «حال شما نزد مردم چگونه است؟» گفتم: «هیچ کس بدحال تر از ما نزد آنها نیست.

عِنْدَهُمْ نَحْنُ عِنْدَهُمْ أَشَرُّ مِنَ الْیَهُودِ وَ النَّصَارَی وَ الْمَجُوسِ وَ الَّذِینَ أَشْرَکُوا قَالَ لَا وَ اللَّهِ لَا یُرَی فِی النَّارِ مِنْکُمْ اثْنَانِ لَا وَ اللَّهِ وَ لَا وَاحِدٌ وَ إِنَّکُمُ الَّذِینَ نَزَلَتْ فِیهِمْ آیَةُ وَ قالُوا ما لَنا لا نَری رِجالًا کُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرارِ أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِیًّا أَمْ زاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصارُ⁽¹⁾.

«113»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ عُبَیْدِ بْنِ کَثِیرٍ مُعَنْعَناً عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام قَالَ: أَنَا وَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله عَلَی الْحَوْضِ وَ مَعَنَا عِتْرَتُنَا فَمَنْ أَرَادَنَا فَلْیَأْخُذْ بِقَوْلِنَا وَ لْیَعْمَلْ بِأَعْمَالِنَا فَإِنَّا أَهْلَ الْبَیْتِ لَنَا شَفَاعَةٌ فَتَنَافَسُوا فِی لِقَائِنَا عَلَی الْحَوْضِ فَإِنَّا نَذُودُ عَنْهُ أَعْدَاءَنَا وَ نَسْقِی مِنْهُ أَوْلِیَاءَنَا وَ مَنْ شَرِبَ مِنْهُ لَمْ یَظْمَأْ أَبَداً وَ حَوْضُنَا مُتْرَعٌ فِیهِ مَثْعَبَانِ یَنْصَبَّانِ مِنَ الْجَنَّةِ أَحَدُهُمَا تَسْنِیمٌ وَ الْآخَرُ مَعِینٌ عَلَی حَافَتَیْهِ الزَّعْفَرَانُ وَ حَصْبَاهُ الدُّرُّ وَ الْیَاقُوتُ وَ إِنَّ الْأُمُورَ إِلَی اللَّهِ وَ لَیْسَتْ إِلَی الْعِبَادِ وَ لَوْ کَانَتْ إِلَی الْعِبَادِ مَا اخْتَارُوا عَلَیْنَا أَحَداً وَ لَکِنَّهُ یَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ یَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ فَاحْمَدِ اللَّهَ عَلَی مَا اخْتَصَّکُمْ بِهِ مِنَ النِّعَمِ وَ عَلَی طِیبِ الْمَوْلِدِ فَإِنَّ ذِکْرَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ شِفَاءٌ مِنَ الْوَعْکِ وَ الْأَسْقَامِ وَ وَسْوَاسِ الرَّیْبِ وَ إِنَّ حُبَّنَا رِضَی الرَّبِّ وَ الْآخِذُ بِأَمْرِنَا وَ طَرِیقَتِنَا مَعَنَا غَداً فِی حَظِیرَةِ الْقُدْسِ وَ الْمُنْتَظِرُ لِأَمْرِنَا کَالْمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ مَنْ سَمِعَ وَاعِیَتَنَا فَلَمْ یَنْصُرْنَا أَکَبَّهُ اللَّهُ عَلَی مَنْخِرَیْهِ فِی النَّارِ .

نَحْنُ الْبَابُ إِذَا بُعِثُوا فَضَاقَتْ بِهِمُ الْمَذَاهِبُ نَحْنُ بَابُ حِطَّةٍ وَ هُوَ بَابُ الْإِسْلَامِ مَنْ دَخَلَهُ نَجَا وَ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ هَوَی .

بِنَا فَتَحَ اللَّهُ وَ بِنَا یَخْتِمُ وَ بِنَا یَمْحُوا اللَّهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ بِنَا یُنَزِّلُ الْغَیْثَ فَلَا یَغُرَّنَّکُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ لَوْ تَعْلَمُونَ مَا لَکُمْ فِی الْغَنَاءِ⁽²⁾بَیْنَ أَعْدَائِکُمْ وَ صَبْرِکُمْ عَلَی الْأَذَی لَقَرَّتْ أَعْیُنُکُمْ وَ لَوْ فَقَدْتُمُونِی لَرَأَیْتُمْ أُمُوراً یَتَمَنَّی أَحَدُکُمُ الْمَوْتَ مِمَّا یَرَی مِنَ الْجَوْرِ وَ الْعُدْوَانِ وَ الْأَثَرَةِ وَ الِاسْتِخْفَافِ بِحَقِّ اللَّهِ وَ الْخَوْفِ فَإِذَا کَانَ کَذَلِکَ فَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا وَ عَلَیْکُمْ بِالصَّبْرِ وَ الصَّلَاةِ وَ التَّقِیَّةِ .

وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یُبْغِضُ مِنْ عِبَادِهِ الْمُتَلَوِّنَ فَلَا تَزُولُوا عَنِ الْحَقِّ وَ وَلَایَةِ أَهْلِ الْحَقِّ فَإِنَّهُ مَنِ اسْتَبْدَلَ بِنَا هَلَکَ وَ مَنِ اتَّبَعَ أَثَرَنَا لَحِقَ وَ مَنْ سَلَکَ

ما پیش آنها بدتر از یهود و نصارا و مجوس و مشرکین هستیم.» فرمود: «نه به خدا! دو نفر از شما در آتش دیده نمی شود. نه به خدا! یک نفرهم دیده نگردد و شمایید آنها که این آیه درباره شان نازل گشته: «وَ قالُوا ما لَنا لا نَری رِجالًا کُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرارِ أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِیًّا أَمْ زاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصار»⁽³⁾،{و اهل دوزخ با یکدیگر گفتند چه شده که ما مردان مؤمن را که (به جرم ایمان به خدا ) از سفله و اشرار می شمردیم (در دوزخ) نمی بینیم؟ در صورتی که ما آنها را (در دنیا) مسخره و استهزامی کردیم (یا آنها اهل دوزخ نیستند) یا هستند و چشمان (ما) بر آنها نمی افتد؟}⁽⁴⁾

روایت 113

تفسیر فرات کوفی: حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب فرمود: من و رسول خدا صلی الله علیه و آله بر لب حوض هستیم و خاندان ما با ما باشند، پس هر کس ما را بخواهد، باید گفتار ما را بگیرد و به کردار ما عمل کند، زیرا ما خاندانی هستیم که شفاعت از آن ماست. برای دیدار ما در کنار حوض با هم رقابت کنید، چون ما دشمنان را از آن دور و دوستانمان را از آن سیراب سازیم، و هر کس که از آن آب بنوشد، برای همیشه تشنه نشود، و حوض ما پر است و از دو آبریز بهشتی در آن ریخته می شود که یکی «تسنیم»⁽⁵⁾و دیگری «معین»⁽⁶⁾نام دارد. و در دو طرف آن حوض زعفران است، و سنگریزه هایش درّ و یاقوت است و کارها به دست خداست نه بندگان و اگر به دست بندگان بود، کسی را بر ما برنمی گزیدند، ولی اوست که از بندگانش هر کس را که بخواهد، ویژه رحمتش کند. پس خدا را ستایش می کنم بدین نعمت ها که مخصوص شما قرار داده و بر حلال زادگی شما، چون یاد ما خاندان شفای هر درد و بیماری و وسوسه شک آور است. و البته دوستی ما خشنودی خداست، و هر کسی که راه ما را گیرد، فردا در حظیرة القدس و فردوس برین با ماست، و منتظر امر ما، همچون کسی است که در راه خدا به خون خودشدرغلطد، و هر که فریاد ما را بشنود ولی ما را یاری نکند، خدا بر دو سوراخ بینی او را در دوزخ سرنگون سازد.

ما هستیم درِ گشایش، چون مبعوث شوند و همه راه ها بر آنها بسته شود، ماییم «باب حطّه»⁽⁷⁾که در اسلام است، هر کس در ان آید نجات یابد و هر که از آن دور شود،فرو افتد.

خدا به ما آغاز کرد و به ما پایان داد و آنچه را که بخواهد، به ما می زداید و به ما پایدار می سازد و به ما باران فرود آید. مبادا فریبنده شما را از خدا فریب دهد! اگر بدانید با ماندن در میان دشمنانتان و تحمّل اذیت ها چه اجری دارید، چشم شما روشن شود، و اگر مرا نیابید، چیزها بینید که آرزوی مرگ کنید از ستم و دشمنی و خودبینی و منم زدن و سبک شمردن حق خدا و ترس. چون چنین شود، همه به رشته خدا بچسبید و از هم جدا نشوید، و بر شما باد به صبر و نماز و تقیّه.

و بدانید که خداوند دشمن می دارد بندگان متلوّن و همه رنگ خود را. پس از حق و ولایت اهل حق دور نشوید، چون هر کس دیگری را جای ما برگزیند، نابود است و هر کس که پیرو آثار ما شود، به ما بپیوندد، و هر کس که

غَیْرَ طَرِیقِنَا غَرِقَ وَ إِنَّ لِمُحِبِّینَا أَفْوَاجاً مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ وَ إِنَّ لِمُبْغِضِینَا أَفْوَاجاً مِنْ عَذَابِ اللَّهِ طَرِیقُنَا الْقَصْدُ وَ فِی أَمْرِنَا الرُّشْدُ أَهْلُ الْجَنَّةِ یَنْظُرُونَ إِلَی مَنَازِلِ شِیعَتِنَا کَمَا یُرَی الْکَوْکَبُ الدُّرِّیُّ فِی السَّمَاءِ لَا یَضِلُّ مَنِ اتَّبَعَنَا وَ لَا یَهْتَدِی مَنْ أَنْکَرَنَا وَ لَا یَنْجُو مَنْ أَعَانَ عَلَیْنَا عَدُوَّنَا وَ لَا یُعَانُ مَنْ أَسْلَمَنَا فَلَا تَخَلَّفُوا عَنَّا لِطَمَعِ دُنْیَا بِحُطَامٍ زَائِلٍ عَنْکُمْ وَ أَنْتُمْ تَزُولُونَ عَنْهُ فَإِنَّهُ مَنْ آثَرَ الدُّنْیَا عَلَیْنَا عَظُمَتْ حَسْرَتُهُ وَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی یا حَسْرَتی عَلی ما فَرَّطْتُ فِی جَنْبِ اللَّهِ ⁽¹⁾.

سِرَاجُ الْمُؤْمِنِ مَعْرِفَةُ حَقِّنَا وَ أَشَدُّ الْعَمَی مَنْ عَمِیَ مِنْ فَضْلِنَا وَ نَاصَبَنَا الْعَدَاوَةَ بِلَا ذَنْبٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْنَاهُ إِلَی الْحَقِّ وَ دَعَاهُ غَیْرُنَا إِلَی الْفِتْنَةِ فَآثَرَهَا عَلَیْنَا لَنَا رَایَةٌ مَنِ اسْتَظَلَّ بِهَا کَنَّتْهُ وَ مَنْ سَبَقَ إِلَیْهَا فَازَ وَ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهَا هَلَکَ وَ مَنْ تَمَسَّکَ بِهَا نَجَا أَنْتُمْ عُمَّارُ الْأَرْضِ الَّذِینَ اسْتَخْلَفَکُمْ فِیهَا لِیَنْظُرَ کَیْفَ تَعْلَمُونَ فَرَاقِبُوا اللَّهَ فِیمَا یَرَی مِنْکُمْ وَ عَلَیْکُمْ بِالْمَحَجَّةِ الْعُظْمَی فَاسْلُکُوهَا لَا یَسْتَبْدِلْ بِکُمْ غَیْرَکُمْ سارِعُوا إِلی مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِینَ-⁽²⁾.

فَاعْلَمُوا أَنَّکُمْ لَنْ تَنَالُوهَا إِلَّا بِالتَّقْوَی وَ مَنْ تَرَکَ الْأَخْذَ عَمَّنْ أَمَرَ اللَّهُ بِطَاعَتِهِ قَیَّضَ اللَّهُ لَهُ شَیْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِینٌ .

مَا بَالُکُمْ قَدْ رَکَنْتُمْ إِلَی الدُّنْیَا وَ رَضِیتُمْ بِالضَّیْمِ وَ فَرَّطْتُمْ فِیمَا فِیهِ عِزُّکُمْ وَ سَعَادَتُکُمْ وَ قُوَّتُکُمْ عَلَی مَنْ بَغَی عَلَیْکُمْ لَا مِنْ رَبِّکُمْ تَسْتَحْیُونَ وَ لَا لِأَنْفُسِکُمْ تَنْظُرُونَ وَ أَنْتُمْ فِی کُلِّ یَوْمٍ تُضَامُونَ وَ لَا تَنْتَبِهُونَ مِنْ رَقْدَتِکُمْ وَ لَا تَنْقَضِی فَتْرَتُکُمْ أَ مَا تَرَوْنَ إِلَی دِینِکُمْ یَبْلَی وَ أَنْتُمْ فِی غَفْلَةِ الدُّنْیَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ ذِکْرُهُ وَ لا تَرْکَنُوا إِلَی الَّذِینَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُمُ النَّارُ وَ ما لَکُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِیاءَ ثُمَّ لا تُنْصَرُونَ ⁽³⁾.

توضیح

اترع کافتعل امتلأ قاله الفیروزآبادی و قال مثاعب المدینة مسایل مائها و قال الواعیة الصراخ و الصوت لا الصارخة و وهم الجوهری و قال کنه ستره و قال قیض الله فلانا لفلان جاء به و أتاحه له و قیضنا لهم قرناء سببنا

از غیر راه ما رود،غرق شود. همانا برای دوستان ما فرج هایی از رحمت خداست و برای دشمنان ما فوج هایی از عذاب خدا. راه ما میانه است و رشد و صلاح در برنامه ماست. بهشتیان به خانه های شیعیان ما چنان نگاه می کنند که ستاره درخشان را در آسمان می بینند.

هر کس از ما پیروی کند، گمراه نشود و هر که منکر ما شود، هدایت نگردد. و نجات نیابد آنکه بر زیان ما به دشمن ما کمک کند. و یاری نشود آنکه ما را وابگذارد. پس به طمع دنیای پوچ و بی ارزشی که سرانجام از شما دور شود و شما نیز از آن زوال یابید، از ما روی نگردانید، زیرا هر کس دنیا را بر ما ترجیح دهد افسوس فراوان دارد. خداوند متعال می فرماید: «یا حَسْرَتی عَلی ما فَرَّطْتُ فِی جَنْبِ اللَّه»، {ای وای بر من که جانب امر خدا را فرو گذاشتم و در حق خود ظلم و تفریط کردم.}⁽⁴⁾

چراغ راه مؤمن، شناخت حق ماست. و بدترین کوری، نابینایی فضیلت ماست که با ما بی جهت و بدون گناه به دشمنی برخاسته فقط به جرم اینکه ما او را به سوی حق و دوستی خواندیم و دیگران او را به سوی فتنه دعوت کردند و فتنه را بر ما ترجیح داد. ما را پرچمی است که هر که در سایه آن درآید، او را جا دهد و هر که به سوی او پیش تازد، پیروز است و هر که از آن واماند، نابود است و هر که بدان چنگ زند، نجات یابد. شمایید آبادگران زمین که (خداوند) شما را در آن جای داد تا ببیند چه می کنید. پس مراقب خدا باشید در آنچه از شما دیده می شود. بر شما باد به راه روشن بزرگ تر، در آن بروید که دیگری جای شما را نگیرد (سپس این آیه قرآن را تلاوت فرمود:) «سارِعُوا إِلی مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِین»، {به سوی آمرزش پروردگارتان بشتابید و به راه بهشتی که عرضش به قدر پهنای آسمان و زمین است و آن برای اهل تقوا مهیا گردیده.}⁽⁵⁾

پس بدانید شما به بهشت نمی رسید مگر به تقوی. و هر که رها سازد پیروی از آنکه خدا فرمان اطاعت او را داده، برای او شیطانیبرانگیخته شود که قرین و مونس او گردد.

شما را چه باشد که به دنیا تکیه کردید و به ستم خشنودید، و فرو گذاشتید آنچه را که عزت و سعادت شما و نیروی علیه ستمگران در آن است؟ نه از خدایتان شرم دارید و نه به حال خود فکر می کنید. شما در هر روز ظلم می شوید، ولی از خواب بیدار نمی گردید و سستی شما پایان نپذیرد. آیا نمی بینید که دین شما کهنه می شود و شما سرگرم دنیایید؟ خدای بزرگ می فرماید: «وَ لا تَرْکَنُوا إِلَی الَّذِینَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُمُ النَّارُ وَ ما لَکُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِیاءَ ثُمَّ لا تُنْصَرُونَ»⁽⁶⁾{و شما مؤمنان هرگز نباید با ظالمان همدست و دوست باشید وگرنه آتش کیفر آنان در شما هم خواهد گرفت و در آن حال جز خدا هیچ دوستی نخواهید یافت و هرگز کسی یاری شما نخواهد کرد.»⁽⁷⁾

توضیح

فیروزآبادی گوید «اتّرع» بر وزن افتعل، یعنی پر و لبریز شد و گوید «مثاعب المدینه» یعنی آبریزهای شهر، و «واعیه» به معنای صداست، نه فریاد استغاثه و جوهری اشتباه کرده (زیرا واعیه را فریاد استغاثه معنی کرده است).«کنّه» یعنی او را پنهان ساخت و «قیّض اللَّه فلانا لفلان» یعنی خدا فلان کس را آورد و آماده ساخت برای فلانی.« وَ قَیَّضْنا لَهُمْ قُرَناءَ» یعنی ما

لهم من حیث لا یحتسبونه و قال الضیم الظلم.

«114»

فر، [تفسیر فرات بن إبراهیم] عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الزُّهْرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُفَلَّسِ عَنْ زَکَرِیَّا بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ وَ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ بُرَیْدِ بْنِ مُعَاوِیَةَ الْعِجْلِیِّ وَ إِبْرَاهِیمَ الْأَحْمَرِیِّ قَالا: دَخَلْنَا عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام وَ عِنْدَهُ زِیَادُ الْأَحْلَامِ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ یَا زِیَادُ مَا لِی أَرَی رِجْلَیْکَ مُتَفَلِّقَیْنِ قَالَ جُعِلْتُ لَکَ الْفِدَاءَ جِئْتُ عَلَی نِضْوٍ لِی أُعَاتِبُهُ الطَّرِیقَ ⁽¹⁾وَ مَا حَمَلَنِی عَلَی ذَلِکَ إِلَّا حُبٌّ لَکُمْ وَ شَوْقٌ إِلَیْکُمْ ثُمَّ أَطْرَقَ زِیَادٌ مَلِیّاً ثُمَّ قَالَ جُعِلْتُ لَکَ الْفِدَاءَ إِنِّی رُبَّمَا خَلَوْتُ فَأَتَانِیَ الشَّیْطَانُ فَیُذَکِّرُنِی مَا قَدْ سَلَفَ مِنَ الذُّنُوبِ وَ الْمَعَاصِی فَکَأَنِّی آیِسٌ ثُمَّ أَذْکُرُ حُبِّی لَکُمْ وَ انْقِطَاعِی إِلَیْکُمْ قَالَ یَا زِیَادُ وَ هَلِ الدِّینُ إِلَّا الْحُبُّ وَ الْبُغْضُ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الثَّلَاثَ آیَاتٍ کَأَنَّهَا فِی کَفِّهِ وَ لکِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَیْکُمُ الْإِیمانَ وَ زَیَّنَهُ فِی قُلُوبِکُمْ وَ کَرَّهَ إِلَیْکُمُ الْکُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْیانَ أُولئِکَ هُمُ الرَّاشِدُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ نِعْمَةً وَ اللَّهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ ⁽²⁾وَ قَالَ یُحِبُّونَ مَنْ هاجَرَ إِلَیْهِمْ ⁽³⁾وَ قَالَ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ-⁽⁴⁾

أَتَی رَجُلٌ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّی أُحِبُّ الصَّوَّامِینَ وَ لَا أَصُومُ وَ أُحِبُّ الْمُصَلِّینَ وَ لَا أُصَلِّی وَ أُحِبُّ الْمُتَصَدِّقِینَ وَ لَا أَصَّدَّقُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَنْتَ مَعَ مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لَکَ مَا کَسَبْتَ أَ مَا تَرْضَوْنَ أَنْ لَوْ کَانَتْ فَزْعَةٌ مِنَ السَّمَاءِ فَزِعَ کُلُ

رفیقان و یارانی بر آنها گماشتیم از جایی که گمان نمی کردند، و نیز گوید «ضیم» به معنای ستم است.

روایت 114

تفسیر فرات کوفی: معاویه عجلی و ابراهیم احمری گوید:ما بر حضرت باقر علیه السلام وارد شدیم و «زیاد الاحلام» نیز خدمت آن حضرت بود. حضرت فرمودند: «ای زیاد! چیست که می بینم پاهای تو ترکیده است؟»عرض کرد: «قربانت گردم! با شتر لاغری آمدم که با زحمت او را می آوردم و او را بر سر سه پا می کشیدم و باعث این همه مشقت، چیزی جز محبت شما و اشتیاق دیدار شما نبود.»آنگاه مدتی سرش را به زیر افکند و سپس گفت: «قربانت شوم! گاهی در گوشه خلوت، شیطان مرا به یاد معصیت ها و گناهان گذشته ام می اندازد، به طوری که گویی (از رحمت خدا) نومید می شوم، ولی بعدا دوستی ام با شما و توجه به سوی شما را یاد می کنم.» حضرت فرمود: «ای زیاد! آیا دین چیزی جز حبّ و بغض است؟» سپس این سه آیه را تلاوت فرمود، به گونه ای که گویا این سه آیه در مشت او بودند: « وَ لکِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَیْکُمُ الْإِیمانَ وَ زَیَّنَهُ فِی قُلُوبِکُمْ وَ کَرَّهَ إِلَیْکُمُ الْکُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْیانَ أُولئِکَ هُمُ الرَّاشِدُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ نِعْمَةً وَ اللَّهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ»،{و لیکن خدا (به لطف خود) مقام ایمان را محبوب شما گردانید و در دل هاتان را نیکو بیاراست و کفر و فسق و معصیت را زشت و منفور در نظرتان ساخت (تا در دو عالم سعادتمند شوید) و اینان به حقیقت اهل صواب و هدایتند، این مقام به فضل خدا و نعمت الهی حاصل گردید و خدا (به احوال بندگان) دانا و به صلاح نظام عالم آگاه است.}⁽⁵⁾نیز فرمود: «یُحِبُّونَ مَنْ هاجَرَ إِلَیْهِم»، {دوست می دارند مهاجرین را که به سوی آنها آمدند.}⁽⁶⁾همچنین فرمود: «إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِیم»، {بگو ای پیغمبر، اگر خدا را دوست می دارید، مرا پیروی کنید که خدا شما را دوست دارد و گناه شما ببخشد که خداوند آمرزنده و مهربان است.}⁽⁷⁾

[امام علیه السلام در ادامه فرمود] مردی نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله آمدو عرض کرد: «ای فرستاده خدا! من روزه داران را دوست دارم، ولی خود روزه نیستم و نمازگزاران دوست دارم، اما خودم نماز نمی گزارم، صدقه دهندگان را دوست دارم، اما خود صدقه نمی دهم.» پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «تو با آنی که دوست داری و تو را همان باشد که به دست آوری.» آیا خشنود نباشید که چون ترس و وحشت آسمانی فرا رسد و

قَوْمٍ إِلَی مَأْمَنِهِمْ وَ فَزِعْنَا إِلَی رَسُولِ اللَّهِ وَ فَزِعْتُمْ إِلَیْنَا⁽¹⁾.

بیان

فی القاموس فلقه یفلقه شقه کفلقه فانفلق و تفلق و فی رجله فلوق شقوق و قال النضو بالکسر المهزول من الإبل و غیرها کأنها فی کفه أی من غیر تفکر و مکث کأنها کانت مکتوبة فی کفه و تعجب السائل من ذلک یدل علی قصور معرفته و لا أصوم أی کثیرا و کذا البواقی فزعة أی ما یوجب الفزع و الخوف و فزع إلیه کفرح لجأ.

«115»

ختص، [الإختصاص] عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام قَالَ: وَ اللَّهِ إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَیَزْهَرُ نُورُهُ لِأَهْلِ السَّمَاءِ کَمَا تَزْهَرُ نُجُومُ السَّمَاءِ لِأَهْلِ الْأَرْضِ .

وَ قَالَ إِنَّ الْمُؤْمِنَ وَلِیُّ اللَّهِ فَیُعِینُهُ وَ یَنْصُرُهُ وَ یَصْنَعُ لَهُ وَ لَا یَقُولُ عَلَیْهِ إِلَّا الْحَقَّ وَ لَا یَخَافُ غَیْرَهُ .

وَ قَالَ وَ اللَّهِ إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَأَعْظَمُ حَقّاً مِنَ الْکَعْبَةِ⁽²⁾.

«116»

ختص، [الإختصاص] بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْمَدَائِنِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام مَا مَعْنَی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی مُحْکَمِ کِتَابِهِ وَ ما کُنْتَ بِجانِبِ الطُّورِ إِذْ نادَیْنا فَقَالَ علیه السلام کِتَابٌ لَنَا کَتَبَهُ اللَّهُ یَا أَبَا سَعِیدٍ فِی وَرَقٍ قَبْلَ أَنْ یَخْلُقَ الْخَلَائِقَ بِأَلْفَیْ عَامٍ صَیَّرَهُ مَعَهُ فِی عَرْشِهِ أَوْ تَحْتَ عَرْشِهِ فِیهِ یَا شِیعَةَ آلِ مُحَمَّدٍ أَعْطَیْتُکُمْ قَبْلَ أَنْ تَسْأَلُونِی وَ غَفَرْتُ لَکُمْ قَبْلَ أَنْ تَسْتَغْفِرُونِی مَنْ أَتَانِی مِنْکُمْ بِوَلَایَةِ آلِ مُحَمَّدٍ أَسْکَنْتُهُ جَنَّتِی بِرَحْمَتِی ⁽³⁾.

«117»

صِفَاتُ الشِّیعَةِ، لِلصَّدُوقِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: قَالَ لَهُ الدَّوَانِیقِیُّ بِالْحِیرَةِ أَیَّامَ أَبِی الْعَبَّاسِ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ مَا بَالُ الرَّجُلِ مِنْ شِیعَتِکُمْ یَسْتَخْرِجُ مَا فِی جَوْفِهِ فِی مَجْلِسٍ وَاحِدٍ حَتَّی یُعْرَفَ مَذْهَبُهُ فَقَالَ ذَلِکَ لِحَلَاوَةِ الْإِیمَانِ فِی صُدُورِهِمْ مِنْ حَلَاوَتِهِ یُبْدُونَهُ تَبَدِّیاً⁽⁴⁾.

هر قومی به پناهگاه خود پناه برند و ما به رسول خدا صلی الله علیه و آله و شما به ما پناه برید.»⁽⁵⁾

توضیح

در قاموس گوید «فلقه مثل فلّقه فاتفلّق و تفلّق» یعنی شکافت او را و اگر گفتند در پای او «فلوق» است، یعنی شکاف است. و گوید «نضو» به کسر، شتر لاغر یا هر حیوان لاغری را گویند .

و اینکه راوی گفت «گویا آن آیات در مشت حضرت بود»، یعنی چنان بدون مکث و فکر قبلی فرمود که انگار آنها را به دست خویش نوشته بود و شگفتی راوی از این حضور ذهن امام، دلیل بر کم معرفتی او درباره امام علیه السلام است. و آنجا که می گوید من روزه نمی گیرم، یعنی زیاد روزه نمی گیرم، همچنین است وقتی می گوید نماز نمی گزارم و صدقه نمی دهم.«فزعه» یعنی چیزی که از او بترسند و «فزع الیه» بر وزن «فرح»، یعنی پناه برد.

روایت 115

اختصاص: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «به خدا سوگند نور مؤمن برای اهل آسمان می درخشد، همچنان که اختران آسمانی برای اهل زمین درخشش دارند.»

و فرمود: «همانا مؤمن دوست و وابسته به خداست، او را کمک می دهد و یاری و تیمارش می کند، و نگوید بر خدا جز حق و از غیر او نترسد.»

و فرمود: «به خدا حرمت و حق مؤمن از کعبه بزرگ تر است.»⁽⁶⁾

روایت 116

اختصاص: ابو سعید مدائنی گوید: به حضرت صادق علیه السلام عرضکردم: «معنی این آیه چیست که می فرماید: «وَ ما کُنْتَ بِجانِبِ الطُّورِ إِذْ نادَیْنا»، {و تو وقتی که ما (به موسی) ندا کردیم به جانب کوه طور نبودی}؟⁽⁷⁾فرمود: «نداء» کتابی است که خدا در یک برگ دو هزار سال قبل از آفرینش موجودات نوشته و آن را با خود در عرش یا زیر عرش دارد. در آن کتاب آمده است: «ای شیعه آل محمد! قبل از آنکه بخواهید به شما عطا کردم و قبل از آنکه طلب آمرزش کنید، از من شما را آمرزیدم. هر کس از شما با ولایت آل محمد نزد من آید، به رحمت خود او را در بهشت خویش جای دهم.»⁽⁸⁾

روایت 117

صفات شیعه: حضرت صادق علیه السلام نقل می کند که منصور دوانیقی در زمان حکومت ابوالعباس سفاح در شهر حیره به حضرت عرض کرد: «چه شده بعضی از شیعیان شما را که در یک مجلس، هر چه در دل دارد بیرون می ریزد تا کاملا مذهب و مرام او شناخته می شود؟» حضرت فرمود: «این به خاطر شیرینی ایمان در سینه های آنهاست؛ از بس شیرین است ایمانشان را آشکار می کنند.»⁽⁹⁾

«118»

وَ مِنْهُ، بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: خَرَجْتُ أَنَا وَ أَبِی ذَاتَ یَوْمٍ إِلَی الْمَسْجِدِ فَإِذَا هُوَ بِأُنَاسٍ مِنْ أَصْحَابِهِ بَیْنَ الْقَبْرِ وَ الْمِنْبَرِ قَالَ فَدَنَا مِنْهُمْ وَ سَلَّمَ عَلَیْهِمْ وَ قَالَ وَ اللَّهِ إِنِّی لَأُحِبُّ رِیحَکُمْ وَ أَرْوَاحَکُمْ فَأَعِینُونَا عَلَی ذَلِکَ بِوَرَعٍ وَ اجْتِهَادٍ .

وَ اعْلَمُوا أَنَّ وَلَایَتَنَا لَا تُنَالُ إِلَّا بِالْوَرَعِ وَ الِاجْتِهَادِ مَنِ ائْتَمَّ مِنْکُمْ بِقَوْمٍ فَلْیَعْمَلْ بِعَمَلِهِمْ ⁽¹⁾أَنْتُمْ شِیعَةُ اللَّهِ وَ أَنْتُمْ أَنْصَارُ اللَّهِ وَ أَنْتُمُ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ وَ السَّابِقُونَ الْآخِرُونَ وَ السَّابِقُونَ فِی الدُّنْیَا إِلَی مَحَبَّتِنَا وَ السَّابِقُونَ فِی الْآخِرَةِ إِلَی الْجَنَّةِ ضَمِنْتُ لَکُمُ الْجَنَّةَ بِضَمَانِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ ضَمَانِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله وَ أَنْتُمُ الطَّیِّبُونَ وَ نِسَاؤُکُمُ الطَّیِّبَاتُ کُلُّ مُؤْمِنَةٍ حَوْرَاءُ وَ کُلُّ مُؤْمِنٍ صِدِّیقٌ .

کَمْ مِنْ مَرَّةٍ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ لِقَنْبَرٍ أَبْشِرُوا وَ بَشِّرُوا فَوَ اللَّهِ لَقَدْ مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ هُوَ سَاخِطٌ عَلَی أُمَّتِهِ إِلَّا الشِّیعَةَ .

أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ عُرْوَةً وَ عُرْوَةُ الدِّینِ الشِّیعَةُ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ شَرَفاً وَ شَرَفُ الدِّینِ الشِّیعَةُ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ سَیِّداً وَ سَیِّدُ الْمَجَالِسِ مَجَالِسُ الشِّیعَةِ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ إِمَاماً وَ إِمَامُ الْأَرْضِ أَرْضٌ تَسْکُنُهَا الشِّیعَةُ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ شَهْوَةً وَ شَهْوَةُ الدُّنْیَا سُکْنَی شِیعَتِنَا فِیهَا .

وَ اللَّهِ لَوْ لَا مَا فِی الْأَرْضِ مِنْکُمْ مَا اسْتَکْمَلَ أَهْلُ خِلَافِکُمْ طَیِّبَاتٍ مَا لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ فِیهَا نَصِیبٌ کُلُّ نَاصِبٍ وَ إِنْ تَعَبَّدَ وَ اجْتَهَدَ مَنْسُوبٌ إِلَی هَذِهِ الْآیَةِ خاشِعَةٌ عامِلَةٌ ناصِبَةٌ تَصْلی ناراً حامِیَةً⁽²⁾وَ مَنْ دَعَا مُخَالِفاً لَکُمْ فَإِجَابَةُ دُعَائِهِ لَکُمْ وَ مَنْ طَلَبَ مِنْکُمْ إِلَی اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی اسْمُهُ حَاجَةً فَلَهُ مِائَةٌ وَ مَنْ سَأَلَ مِنْکُمْ مَسْأَلَةً فَلَهُ مِائَةٌ وَ مَنْ دَعَا دَعْوَةً فَلَهُ مِائَةٌ وَ مَنْ عَمِلَ حَسَنَةً فَلَا یُحْصَی تَضَاعُفاً وَ مَنْ أَسَاءَ سَیِّئَةً فَمُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله حَجِیجُهُ عَلَی تَبِعَتِهَا .

وَ اللَّهِ إِنَّ صَائِمَکُمْ لَیَرْتَعُ فِی رِیَاضِ الْجَنَّةِ تَدْعُو لَهُ الْمَلَائِکَةُ بِالْفَوْزِ حَتَّی یُفْطِرَ

روایت 118

صفات شیعه: حضرت صادق علیه السلام فرمود: من و پدرم روزی به مسجد رفتیم. جمعی از اصحاب پدرم بین قبر و منبر (پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله ) نشسته بودند. پدرم نزدیک آنها رفت، سلام کرد و فرمود: «به خدا من بوی شما و جان های شما را دوست دارمریال پس در این جهت ما را به پارسایی و کوشش یاری کنید.

و بدانید که وابستگی به ما حاصل نشود، مگر به ورع و جدیت و کوشش.هر کس از شما پیرو جمعی یا پیشوایی است، باید همچون او عمل داشته باشد. شمایید شیعه خدا؛ شمایید انصار و یاران خدا؛ شماید سبقت جویان نخستین؛ شمایید سبقت جویان آخرین و پیشتازان به سوی محبت ما در دنیا و پیشی گیرندگان به سوی بهشت در آخرت. به ضمانت خداوند عزوجل و پیغمبر اکرم، بهشت را برای شما ضمانت می کنم. شما پاکیزه اید، و زن های شما پاکیزه اند. هر زن مؤمن حوریه است و هر مرد با ایمان، صدیق.» امیرالمؤمنین علیه السلام بارها به قنبر می فرمود: «مژده باد شما را و بشارت دهید! به خدا قسم پیامبر خدا صلی الله علیه و آله از دنیا رفت بر تمام امتش خشمگین بود، مگر بر شیعه.

بدان که هر چیزی را دستاویزی است و دستاویز دین، شیعه است و هر چیزی را شرفی است و شرف دین، شیعه است و هر چیزی را سید و بزرگی است و بزرگ مجالس، محافل شیعه است و هر چیزی را پیشوایی است و پیشوای زمین، زمینی است که شیعه در آن جا دارد و هر چیزی را هوس و خواستی است و هوس دنیا، سکونت شیعیان ما در آن است .

به خدا اگر از شما کسی در زمین نباشد، مخالفین شما نعمت هایی را که در آخرت بهره از آن نمی برند، کامل نمی ساختند. هر دشمن آل محمد علیهم السلام گرچه بندگی و جدیت داشته باشد، به این آیه نسبت دارد: «خاشِعَةٌ عامِلَةٌ ناصِبَةٌ تَصْلی ناراً حامِیَة»، {(رخسار گروهی کافر و متکبر) ترسناک و ذلیل باشد و همه کارشان رنج و مشقت است و پیوسته در آتش فروزان دوزخ معذبند}⁽³⁾و هر کس از مخالفین شما دعا کند، دعایش درباره شما مستجاب می شود و هرکه از شما حاجتی را از خدا بخواهد، صد حاجتش برآورده شود و هر که از شما یک چیز از خدا بخواهد، صد چیز به اومی دهد و هر که از شما دعا کند، صد دعا دارد و هر کار خیری انجام دهد،در شمار نیاید، چرا که چندین برابر می شود و هر که گناهی انجام دهد، پیغمبر صلی الله علیه و آله از او دفاع کند.

به خدا روزه دارِ شما در باغ های بهشت می گردد و فرشتگان برای او دعای پیروزی و موفقیت می کنند تا افطار کند؛

وَ إِنَّ حَاجَّکُمْ وَ مُعْتَمِرَکُمْ لَخَاصَّةُ اللَّهِ وَ إِنَّکُمْ جَمِیعاً لَأَهْلُ دَعْوَةِ اللَّهِ وَ أَهْلُ وَلَایَتِهِ لَا خَوْفٌ عَلَیْکُمْ وَ لَا حُزْنٌ کُلُّکُمْ فِی الْجَنَّةِ فَتَنَافَسُوا فِی الصَّالِحَاتِ وَ اللَّهِ مَا أَحَدٌ أَقْرَبَ مِنْ عَرْشِ اللَّهِ بَعْدَنَا یَوْمَ الْقِیَامَةِ مِنْ شِیعَتِنَا مَا أَحْسَنَ صُنْعَ اللَّهِ إِلَیْهِمْ لَوْ لَا أَنْ تُفْتَنُوا وَ یَشْمَتَ بِکُمْ عَدُوُّکُمْ وَ یُعَظِّمَ النَّاسُ ذَلِکَ لَسَلَّمَتْ عَلَیْکُمُ الْمَلَائِکَةُ قُبُلًا.

قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام یَخْرُجُ أَهْلُ وَلَایَتِنَا مِنْ قُبُورِهِمْ یَخَافُ النَّاسُ وَ لَا یَخَافُونَ وَ یَحْزَنُ النَّاسُ وَ لَا یَحْزَنُونَ.

قَالَ وَ قَدْ حَدَّثَنِی بِهَذَا الْحَدِیثِ ابْنُ الْوَلِیدِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: إِلَّا أَنَّ حَدِیثَهُ لَمْ یَکُنْ بِهَذَا الطُّولِ وَ فِی هَذِهِ زِیَادَاتٌ لَیْسَتْ فِی ذَلِکَ وَ الْمَعَانِی مُتَقَارِبَةٌ⁽¹⁾.

«119»

مِشْکَاةُ الْأَنْوَارِ، عَنْ عَلِیِّ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ أَبِیهِ عَنْهُ علیه السلام: مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ مَا أَحْسَنَ صُنْعَ اللَّهِ إِلَیْهِمْ ثُمَّ قَالَ قَالَ عَلِیٌّ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَیْهِ یَخْرُجُ أَهْلُ وَلَایَتِنَا یَوْمَ الْقِیَامَةِ مُشْرِقَةً وُجُوهُهُمْ قَرِیرَةً أَعْیُنُهُمْ قَدْ أُعْطُوا الْأَمَانَ مِمَّا یَخَافُ النَّاسُ یَخَافُ النَّاسُ وَ لَا یَخَافُونَ وَ یَحْزَنُ النَّاسُ وَ لَا یَحْزَنُونَ وَ اللَّهِ مَا یَشْعُرُ أَحَدٌ مِنْکُمْ یَقُومُ إِلَی الصَّلَاةِ وَ قَدِ اکْتَنَفَتْهُ الْمَلَائِکَةُ یُصَلُّونَ عَلَیْهِ وَ یَدْعُونَ لَهُ حَتَّی یَفْرُغَ مِنْ صَلَاتِهِ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ جَوْهَراً وَ إِنَّ جَوْهَرَ بَنِی آدَمَ مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله وَ نَحْنُ وَ شِیعَتُنَا مَا أَقْرَبَهُمْ مِنْ عَرْشِ اللَّهِ وَ أَحْسَنَ صُنْعَ اللَّهِ إِلَیْهِمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ اللَّهِ لَوْ لَا زَهْوُهُمْ لِعِظَمِ ذَلِکَ لَسَلَّمَتْ إِلَیْهِمُ الْمَلَائِکَةُ قُبُلًا⁽²⁾.

بیان

فی القاموس الزهو الکبر و التیه و الفخر.

«120»

صِفَاتُ الشِّیعَةِ، بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَامِرٍ الْجُهَنِیِّ قَالَ: دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله الْمَسْجِدَ وَ نَحْنُ جُلُوسٌ وَ فِینَا أَبُو بَکْرٍ وَ عُمَرُ وَ عُثْمَانُ وَ عَلِیٌّ علیه السلام نَاحِیَةً فَجَاءَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله فَجَلَسَ إِلَی جَانِبِ عَلِیٍّ علیه السلام فَجَعَلَ یَنْظُرُ یَمِیناً وَ شِمَالًا ثُمَّ قَالَ إِنَّ عَنْ یَمِینِ الْعَرْشِ وَ عَنْ یَسَارِ الْعَرْشِ لَرِجَالًا عَلَی مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ تَتَلَأْلَأُ وُجُوهُهُمْ نُوراً .

و حجاج و معتمرین شما از خاصّان درگاه خدایند، و همه شما از اهل دعوت و وابستگی خدا هستید، ترس و اندوهی بر شما نیست، همه شما در بهشت هستید. پس در انجام کارهای شایسته با یکدیگر رقابت جویید.به خدا بعد از ما در روز قیامت، هیچ کس از شیعیان مابه عرش خدا نزدیک تر نیست. چه نیکوست کار خدا درباره آنان، اگر در فتنه نمی افتادید و دشمن شاد نمی شدید و مردم آن را بزرگ نمی گرفتند، فرشتگان در برابرتان به شما درود گویند.»

امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: «وابستگان به ما از قبرهای خود بیرون آیند، دیگران می ترسند، ولی آنها ترس ندارند، و دیگران غمگین اند، اما آنها را اندوهی نیست.»

مرحوم صدوق گوید: این روایت را ابن الولید با سندش از ابو بصیر، از حضرت صادق علیه السلام برایم نقل کرده، ولی آنچه او روایت کرده، کمتر از این است و در این روایت زیادی هایی است که در آن وجود ندارد، اما معانی هر دو حدیث به هم نزدیک است ⁽³⁾.

روایت 119

مشکاة الانوار: مانند فرمایش قبلی از حضرت صادق علیه السلام نقل شده، تا آنجا که فرمود: «چه نیکوست کار خدا درباره آنان.» سپس در این روایت می فرماید: «علی علیه السلام که رضوان و خشنودی خدا بر او باد، فرموده است: «وابستگان به ما روز قیامت از قبرهای خویش بیرون آیند، با صورت های نورانی و چشم های روشن، از آنچه که مردم می ترسند به آنها امان داده اند؛ مردم می ترسند و آنها را ترسی نیست؛ مردم غمگین اند، ولی آنها را اندوهی نیست.به خدا شما توجه ندارید که وقتی یکی از شما به نماز می ایستد، فرشتگان اطرافش را گرفته ، او درود می فرستند و برایش دعا می کنند تا نمازش تمام بشود. بدان که هر چیزی را گوهری است و گوهر فرزندان آدم، حضرت محمد صلی الله علیه و آله و ما و شیعیان ماست. چقدر آنها به عرش خدا نزدیکند و چه نیکوست رفتار خدا با آنها در قیامت.به خدا اگر به خود نبالند و به خاطر بزرگی آن فخر نکنند، فرشتگان در برابرشان به آنها درود می فرستند و سلام می کنند.»⁽⁴⁾

بیان

در قاموس گوید «زهو»به معنی تکبر و غرور و فخر است.

روایت 120

صفات شیعه: عامر جهنی گوید: پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله وارد مسجد شد و ما در مسجد بودیم.ابوبکر و عمر و عثمان نیز در میان ما بودند و علی علیه السلام در یکسوی دیگر نشسته بود. پیغمبر صلی الله علیه و آله آمد و کنار علیعلیه السلام نشست. آنگاه نگاهی به چپ و راست کرد و فرمود: «همانا در سمت راست عرش و سمت چپ آن، مردانی بر کرسی هایی از نور هستند که صورت های آنها از شدت نور می درخشد و نور از چهره شان می بارد.»

قَالَ فَقَامَ أَبُو بَکْرٍ فَقَالَ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی یَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا مِنْهُمْ قَالَ لَهُ اجْلِسْ ثُمَّ قَامَ إِلَیْهِ عُمَرُ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِکَ فَقَالَ لَهُ اجْلِسْ فَلَمَّا رَأَی ابْنُ مَسْعُودٍ مَا قَالَ لَهُمَا النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله قَامَ حَتَّی اسْتَوَی قَائِماً عَلَی قَدَمَیْهِ ثُمَّ قَالَ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی یَا رَسُولَ اللَّهِ صِفْهُمْ لَنَا نَعْرِفْهُمْ بِصِفَتِهِمْ قَالَ فَضَرَبَ یَدَهُ عَلَی مَنْکِبِ عَلِیٍّ علیه السلام ثُمَّ قَالَ هَذَا وَ شِیعَتُهُ هُمُ الْفَائِزُونَ ⁽¹⁾.

«121»

وَ مِنْهُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ عَبَّادِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ سَدِیرٍ الصَّیْرَفِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَیْهِ وَ عِنْدَهُ أَبُو بَصِیرٍ وَ مُیَسِّرٌ وَ عِدَّةٌ مِنْ جُلَسَائِهِ فَلَمَّا أَنْ أَخَذْتُ مَجْلِسِی أَقْبَلَ عَلَیَّ بِوَجْهِهِ وَ قَالَ یَا سَدِیرُ أَمَا إِنَّ وَلِیَّنَا لَیَعْبُدُ اللَّهَ قَائِماً وَ قَاعِداً وَ نَائِماً وَ حَیّاً وَ مَیِّتاً قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ أَمَّا عِبَادَتُهُ قَائِماً وَ قَاعِداً وَ حَیّاً فَقَدْ عَرَفْنَا فَکَیْفَ یَعْبُدُ اللَّهَ نَائِماً وَ مَیِّتاً ؟

قَالَ إِنَّ وَلِیَّنَا لَیَضَعُ رَأْسَهُ فَیَرْقُدُ فَإِذَا کَانَ وَقْتُ الصَّلَاةِ وَکَّلَ بِهِ مَلَکَیْنِ خُلِقَا مِنَ الْأَرْضِ لَمْ یَصْعَدَا إِلَی السَّمَاءِ وَ لَمْ یَرَیَا مَلَکُوتَهُمَا فَیُصَلِّیَانِ عِنْدَهُ حَتَّی یَنْتَبِهَ فَیَکْتُبُ اللَّهُ ثَوَابَ صَلَاتِهِمَا لَهُ وَ الرَّکْعَةُ مِنْ صَلَاتِهِمَا تَعْدِلُ أَلْفَ صَلَاةٍ مِنْ صَلَاةِ الْآدَمِیِّینَ وَ إِنَّ وَلِیَّنَا لَیَقْبِضُهُ اللَّهُ إِلَیْهِ فَیَصْعَدُ مَلَکَاهُ إِلَی السَّمَاءِ فَیَقُولَانِ یَا رَبَّنَا عَبْدُکَ فُلَانُ بْنُ فُلَانٍ انْقَطَعَ وَ اسْتَوْفَی أَجَلَهُ وَ لَأَنْتَ أَعْلَمُ مِنَّا بِذَلِکَ فَأْذَنْ لَنَا نَعْبُدْکَ فِی آفَاقِ سَمَائِکَ وَ أَطْرَافِ أَرْضِکَ قَالَ فَیُوحِی اللَّهُ إِلَیْهِمَا إِنَّ فِی سَمَائِی لَمَنْ یَعْبُدُنِی وَ مَا لِی فِی عِبَادَتِهِ مِنْ حَاجَةٍ بَلْ هُوَ أَحْوَجُ إِلَیْهَا وَ إِنَّ فِی أَرْضِی لَمَنْ یَعْبُدُنِی وَ مَا لِی فِی عِبَادَتِهِ مِنْ حَاجَةٍ وَ مَا خَلَقْتُ خَلْقاً أَحْوَجَ إِلَیَّ مِنْهُ فَاهْبِطَا إِلَی قَبْرِ وَلِیِّی .

فَیَقُولَانِ یَا رَبَّنَا مَنْ هَذَا یَسْعَدُ بِحُبِّکَ إِیَّاهُ قَالَ فَیُوحِی اللَّهُ إِلَیْهِمَا ذَلِکَ مَنْ أَخَذَ مِیثَاقَهُ بِمُحَمَّدٍ عَبْدِی وَ وَصِیِّهِ وَ ذُرِّیَّتِهِمَا بِالْوَلَایَةِ اهْبِطَا إِلَی قَبْرِ وَلِیِّی فُلَانِ بْنِ فُلَانٍ فَصَلِّیَا عِنْدَهُ إِلَی أَنْ أَبْعَثَهُ فِی الْقِیَامَةِ .

قَالَ فَیَهْبِطُ الْمَلَکَانِ فَیُصَلِّیَانِ عِنْدَ الْقَبْرِ إِلَی أَنْ یَبْعَثَهُ اللَّهُ فَیَکْتُبُ ثَوَابَ صَلَاتِهِمَا لَهُ وَ الرَّکْعَةُ مِنْ صَلَاتِهِمَا تَعْدِلُ أَلْفَ صَلَاةٍ مِنْ صَلَاةِ الْآدَمِیِّینَ.

ابوبکر برخاست و گفت: «پدر و مادرم فدایت ای فرستاده خدا! آیا من هم از آنها هستم؟» پیغمبر صلی الله علیه و آله فرمود: «بنشین.» عمر برخاست و گفته ابوبکر را تکرار کرد. پیغمبر صلی الله علیه و آله به او هم فرمود بنشین. ابن مسعود چون چنین دید، از جا حرکت کرد، راست ایستاد و عرض کرد: «پدر و مادرم فدایت باد ای رسول خدا! صفات آنها را برای ما بیان فرما تا آنها را بشناسیم.» عامر جهنی راوی حدیث گوید: حضرت دست خود را به شانه علی علیه السلام زد و فرمود: «این و شیعه او پیروزند.»⁽²⁾

روایت 121

صفات شیعه: سدیر صیرفی گوید: محضر حضرت صادق علیه السلام ⁽³⁾مشرف شدم. ابو بصیر و میسر و عده دیگری خدمتش نشسته بودند. وقتی در جای خود نشستم، حضرت رو به من کرد و فرمود: «ای سدیر! بدان که دوست ما خدا را بندگی می کند؛ ایستاده باشد یا نشسته یا خواب، زنده باشد یا مرده.»عرض کردم: «قربان شما گردم! عبادت خدا در حال ایستادن و نشستن و در حال زنده بودن را می دانیم، اما بفرمایید چگونه در خواب یا بعد از مرگ عبادت می کند؟» فرمود: «دوست ما سرش را (بر بالین) می گذارد و می خوابد. چون وقت نماز رسد، دو فرشته ای که از زمین آفریده شده اند و هنوز به آسمان نرفته اند و ملکوت زمین و آسمان را ندیده اند (یا اینکه ملکوت آن دو فرشته دیده نشده)، نزد او نماز می گزارند تا او از خواب بیدار شود و خداوند ثواب نماز آن دو را برای او می نویسد. و یک رکعت از نماز آن دو فرشته، برابر است با هزار نماز آدمیان. و همانا وقتی دوست ما می میرد، دو فرشته او را به آسمان می برند و می گویند: «ای پروردگار! بنده تو فلانی پسر فلانی از دنیا جدا شد و مدّتش پایان یافت و تو خود داناتری بدان از ما. ما را اجازه ده در نواحی آسمانت و اطراف زمینت تو را بپرستیم.» حضرت فرمود: «خدا به آن دو فرشته وحی می کند که در آسمان من، افرادی مرا می پرستند که من به پرستش آنها نیازی ندارم، بلکه خود آنها به این عبادت نیازمندتر هستند و در زمین نیز افرادی هستند که مرا عبادت کنند و من به پرستش آنها نیازی ندارم و موجودی را نیافریدم که از او به خودم نیازمندتر باشد. پس شما دو فرشته فرود آیید به سوی قبر دوست من. آن دو فرشته می گویند: این کیست که با محبت تو به او سعادتمند شده؟ به آنها وحی می شود که این، کسی است که از او پیمان ولایت و وابستگی به محمد صلی الله علیه و آله بنده من و جانشین او و فرزندان آن دو گرفته شده. فرود آیید به سوی قبر دوست من فلانی پسر فلانی و نزد او نماز بگزارید تا روز قیامت که او را برانگیزم.»

فرمود: «آن دو فرشته فرود آیند و نزد قبر نماز گزارند تا روزی که خدا او را برانگیزدو خدا ثواب نماز آن دو را به حساب او می نویسد، و یک رکعت از نماز آن دو فرشته، برابر است با هزار نماز آدمیان.»

قَالَ سَدِیرٌ جُعِلْتُ فِدَاکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ فَإِذاً وَلِیُّکُمْ نَائِماً وَ مَیِّتاً أَعْبَدُ مِنْهُ حَیّاً وَ قَائِماً قَالَ فَقَالَ هَیْهَاتَ یَا سَدِیرُ إِنَّ وَلِیَّنَا لَیُؤْمِنُ عَلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فَیُجِیزُ أَمَانَهُ ⁽¹⁾.

«122»

وَ مِنْهُ، بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ یُؤْتَی بِأَقْوَامٍ عَلَی مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ تَتَلَأْلَأُ وُجُوهُهُمْ کَالْقَمَرِ لَیْلَةَ الْبَدْرِ یَغْبِطُهُمُ الْأَوَّلُونَ وَ الْآخِرُونَ ثُمَّ سَکَتَ ثُمَّ أَعَادَ الْکَلَامَ ثَلَاثاً فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی هُمُ الشُّهَدَاءُ قَالَ هُمُ الشُّهَدَاءُ وَ لَیْسَ هُمُ الشُّهَدَاءُ الَّذِینَ تَظُنُّونَ قَالَ هُمُ الْأَنْبِیَاءُ قَالَ هُمُ الْأَنْبِیَاءُ وَ لَیْسَ هُمُ الْأَنْبِیَاءُ الَّذِینَ تَظُنُّونَ قَالَ هُمُ الْأَوْصِیَاءُ قَالَ هُمُ الْأَوْصِیَاءُ وَ لَیْسَ هُمُ الْأَوْصِیَاءُ الَّذِینَ تَظُنُّونَ قَالَ فَمِنْ أَهْلِ السَّمَاءِ أَوْ مِنْ أَهْلِ الْأَرْضِ قَالَ هُمْ مِنْ أَهْلِ الْأَرْضِ قَالَ فَأَخْبِرْنِی مَنْ هُمْ قَالَ فَأَوْمَأَ بِیَدِهِ إِلَی عَلِیٍّ علیه السلام فَقَالَ هَذَا وَ شِیعَتُهُ مَا یُبْغِضُهُ مِنْ قُرَیْشٍ إِلَّا سِفَاحِیٌّ وَ لَا مِنَ الْأَنْصَارِ إِلَّا یَهُودِیٌّ وَ لَا مِنَ الْعَرَبِ إِلَّا دَعِیٌّ وَ لَا مِنْ سَائِرِ النَّاسِ إِلَّا شَقِیٌّ یَا عُمَرُ کَذَبَ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ یُحِبُّنِی وَ یُبْغِضُ عَلِیّاً⁽²⁾.

«123»

وَ مِنْهُ، بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ وَ عَامِرِ بْنِ السِّمْطِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: یَأْتِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ قَوْمٌ عَلَیْهِمْ ثِیَابٌ مِنْ نُورٍ عَلَی وُجُوهِهِمْ نُورٌ یُعْرَفُونَ بِآثَارِ السُّجُودِ یَتَخَطَّوْنَ صَفّاً بَعْدَ صَفٍّ حَتَّی یَصِیرُوا بَیْنَ یَدَیْ رَبِّ الْعَالَمِینَ یَغْبِطُهُمُ النَّبِیُّونَ وَ الْمَلَائِکَةُ وَ الشُّهَدَاءُ وَ الصَّالِحُونَ ثُمَّ قَالَ أُولَئِکَ شِیعَتُنَا وَ عَلِیٌّ إِمَامُهُمْ ⁽³⁾.

«124»

وَ مِنْهُ، بِإِسْنَادِهِ عَنْ مَالِکٍ الْجُهَنِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: یَا مَالِکُ أَ مَا تَرْضَوْنَ أَنْ تُقِیمُوا الصَّلَاةَ وَ تُؤَدُّوا الزَّکَاةَ وَ تَکُفُّوا أَیْدِیَکُمْ وَ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ ثُمَّ قَالَ یَا مَالِکُ إِنَّهُ لَیْسَ مِنْ قَوْمٍ ائْتَمُّوا بِإِمَامٍ فِی دَارِ الدُّنْیَا إِلَّا جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ یَلْعَنُهُمْ وَ یَلْعَنُونَهُ إِلَّا أَنْتُمْ وَ مَنْ کَانَ بِمِثْلِ حَالِکُمْ ثُمَّ قَالَ یَا مَالِکُ إِنَّ الْمَیِّتَ مِنْکُمْ عَلَی

سدیر گفت: «ای پسر پیامبر، فدایت شوم!بنابراین دوست شما وقتی که خواب است و بعد از مرگش، عبادتش بیشتر است از زمان حیات و در حال قیام.»حضرت فرمود: «هیهات ای سدیر! همانا دوست ما در روز قیامت، به حساب خدا امان می دهد (مردم دیگر را) و خدا امان او را امضا می فرماید.»⁽⁴⁾

روایت 122

صفات شیعه: حضرت صادق علیه السلام از پدرش، از جدش نقل می کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: روز قیامت چند دسته از مردم بر کرسی هایی از نور هستند و نورهمچون ماه شب چهارده از چهره هایشان می تابد و تمام اولین و آخرین، بر آنها رشگ می برند.» در اینجا حضرت سکوت فرمود و بعد دو بار دیگر فرمایش قبلی خود را تکرار کرد. عمر بن خطاب عرض کرد: «پدر و مادرم قربانت! آیا آنها شهدا هستند؟» فرمود: «آنان شهیدانند، ولی نه آن شهیدانی که تو گمان می کنی.»پرسید: «آنها انبیا هستند؟» فرمود: «انبیایند، اما نه آن انبیایی که شما فکر می کنید.»پرسید: «اوصیا هستند؟» فرمود: «اوصیایند، اما نه آن اوصیایی که شما گمان می برید.» پرسید: «از اهل آسمانند یا از اهل زمین؟» فرمود: «از اهل زمین.» گفت: «پس بفرما آنها کیانند؟» حضرت رسول صلی الله علیه و آله با دست خود به علی علیه السلام اشاره کرد و فرمود: «این و شیعه اوست. با او دشمنی نمی کند از قریش، مگر زنازاده و از انصار، مگر یهودی و از عرب، مگر بی پدر و کسی که پدرش معلوم نیست و از سایر مردم، مگر شقیّ و بدبخت. ای عمر دروغ می گوید آن کس که گمان می کند مرا دوست دارد، ولی با علی دشمنی می کند.»⁽⁵⁾

روایت 123

صفات شیعه: از حضرت باقر علیه السلام نقل است که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «روز قیامت مردمی می آیند که جامه هایی از نور دارند و چهره هایشان نورانی است. آنها که با آثار سجده شناخته می شوند، صف ها را یکی بعد از دیگری شکافته جلو می روند تا برابر پروردگارجهانیان، پیامبران و فرشتگان و شهیدان و نیکوکاران همه بر آنها رشگ برند.» سپس فرمود: «آنها شیعیان مایند و علی علیه السلام پیشوای آنهاست.»⁽⁶⁾

روایت 124

صفات شیعه: مالک جهنیّ از حضرت صادق علیه السلام نقل می کند که به او فرمود: «ای مالک! آیا خشنود نمی شوید که نماز را بپا دارید، زکات بدهید و دست از اعمال زشت باز دارید و وارد بهشت شوید؟» سپس فرمود: «ای مالک! هر مردمی کهدر دنیا از پیشوایی پیروی می کنند، روز قیامت می آیند، در حالی که آنها او را لعنت می کنند و او آنها را، مگر شما و هر کس حالش مثل شما باشد.» سپس فرمود: «ای مالک! هر کس از شما بر این

هَذَا الْأَمْرِ شَهِیدٌ بِمَنْزِلَةِ الضَّارِبِ بِسَیْفِهِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ.

قَالَ وَ قَالَ مَالِکٌ بَیْنَمَا أَنَا عِنْدَهُ ذَاتَ یَوْمٍ جَالِسٌ وَ أَنَا أُحَدِّثُ نَفْسِی بِشَیْ ءٍ مِنْ فَضْلِهِمْ فَقَالَ لِی أَنْتُمْ وَ اللَّهِ شِیعَتُنَا لَا تَظُنَّنَّ أَنَّکَ مُفْرِطٌ فِی أَمْرِنَا یَا مَالِکُ إِنَّهُ لَا یُقْدَرُ عَلَی صِفَةِ اللَّهِ فَکَمَا لَا یُقْدَرُ عَلَی صِفَةِ اللَّهِ کَذَلِکَ لَا یُقْدَرُ عَلَی صِفَةِ الرَّسُولِ صلی الله علیه و آله وَ کَمَا لَا یُقْدَرُ عَلَی صِفَةِ الرَّسُولِ فَکَذَلِکَ لَا یُقْدَرُ عَلَی صِفَتِنَا وَ کَمَا لَا یُقْدَرُ عَلَی صِفَتِنَا فَکَذَلِکَ لَا یُقْدَرُ عَلَی صِفَةِ الْمُؤْمِنِ .

یَا مَالِکُ إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَیَلْقَی أَخَاهُ فَیُصَافِحُهُ فَلَا یَزَالُ اللَّهُ یَنْظُرُ إِلَیْهِمَا وَ الذُّنُوبُ تَتَحَاتُّ عَنْ وُجُوهِهِمَا حَتَّی یَتَفَرَّقَا وَ إِنَّهُ لَنْ یُقْدَرَ عَلَی صِفَةِ مَنْ هُوَ هَکَذَا وَ قَالَ إِنَّ أَبِی علیه السلام کَانَ یَقُولُ لَنْ تَطْعَمَ النَّارُ مَنْ یَصِفُ هَذَا الْأَمْرَ⁽¹⁾.

«125»

ما، [الأمالی للشیخ الطوسی] عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ لَهِیعَةَ عَنْ أَبِی الزُّبَیْرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: بَیْنَا النَّبِیُّ بِعَرَفَاتٍ وَ عَلِیٌّ تُجَاهَهُ وَ نَحْنُ مَعَهُ إِذَا أَوْمَأَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله إِلَی عَلِیٍّ علیه السلام فَقَالَ ادْنُ مِنِّی یَا عَلِیُّ فَدَنَا مِنْهُ فَقَالَ ضَعْ خَمْسَکَ یَعْنِی کَفَّکَ فِی کَفِّی فَأَخَذَ بِکَفِّهِ فَقَالَ یَا عَلِیُّ خُلِقْتُ أَنَا وَ أَنْتَ مِنْ شَجَرَةٍ أَنَا أَصْلُهَا وَ أَنْتَ فَرْعُهَا وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ أَغْصَانُهَا فَمَنْ تَعَلَّقَ بِغُصْنٍ مِنْ أَغْصَانِهَا أَدْخَلَهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ⁽²⁾.

«126»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ زَکَرِیَّا عَنْ صُهَیْبِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ صُهَیْبٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: أَنَا الشَّجَرَةُ وَ فَاطِمَةُ فَرْعُهَا وَ عَلِیٌّ لِقَاحُهَا وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ ثَمَرُهَا وَ أَغْصَانُ الشَّجَرَةِ ذَاهِبَةٌ عَلَی سَاقِهَا فَأَیُّ رَجُلٍ تَعَلَّقَ بِغُصْنٍ مِنْ أَغْصَانِهَا أَدْخَلَهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِهِ قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ عَرَفْنَا الشَّجَرَةَ وَ فَرْعَهَا فَمَنْ أَغْصَانُهَا قَالَ عِتْرَتِی فَمَا مِنْ عَبْدٍ أَحَبَّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ عَمِلَ بِأَعْمَالِنَا وَ حَاسَبَ نَفْسَهُ قَبْلَ أَنْ

مرام (یعنی تشیّع) بمیرد شهید است، همچون کسی که در راه خدا شمشیر می زند.»

مالک گفت: در یکی از روزها که من در حضور امام صادق علیه السلام نشسته بودم و فضائل آنها را با خودم حدیث نفس می کردم، به من فرمود: «به خدا شما شیعه ما هستید. هیچ گاه فکر نکنی که در اعتقاد به ما زیاده روی کردی. ای مالک! خدای را توصیف نتوان کرد و همچنان که توانایی توصیف او نیست، رسول خدا صلی الله علیه و آله را نیز توصیف نتوان کرد و همچنان که رسول را توانایی وصفش نباشد، توصیف ما نیز از قدرت بیرون است و همان طوری که وصف ما امکان ندارد، مؤمن را نیز نتوان وصف کرد.

ای مالک! همانا مؤمن برادرش را ملاقات می کند و با او دست می دهد، خداوند هم دائما به آنها نظر رحمت می افکند و پیوسته گناهان را از روی آنها می ریزد تا از هم جدا شوند، و البته هیچ کس نمی تواند ارزش این ملاقات و این مؤمن را وصف کند.

همانا پدرم علیه السلام می فرمود: «هرگز آتش دوزخ نمی چشد کسی که این امر را بستاید.»⁽³⁾

روایت 125

امالی طوسی: جابر بن عبداللَّه گفت: در آن زمان که پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله در عرفات بود، علی علیه السلام روبه رویش قرار داشت و ما همراه او بودیم، به ناگاه حضرت رسول صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام اشاره کرد و فرمود: «یا علی نزدیک بیا!» وقتی نزدیک رفت، آن حضرت فرمود: «مشت خود را در مشت من بگذار!» پس مشت او را گرفت و فرمود: «یا علی! من و تو از یک درخت آفریده شدیم؛ من بن و ریشه آنم، تو شاخه آن و حسن و حسین جوانه های آن؛ هر کس خود را به یکی از آن جوانه ها بیاویزد، خدا او را وارد بهشت سازد.»⁽⁴⁾

روایت 126

امالی طوسی: حضرت صادق علیه السلام از پدرانش نقل کردکه حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «من درختم، فاطمه شاخه آن، علی لقاح (مایه باروری) آن و حسن و حسین میوه های آن و جوانه های درخت بر ساقه آن روانند.پس هر کس که به یکی از آن جوانه ها بچسبد، خداوند به رحمت خود او را به بهشت می برد.» گفته شد: «ای رسول خدا! خود درخت و شاخه اش را شناختیم، جوانه هایش چه کسانی اند؟» فرمود: «خاندان من. نیست کسی از بندگان خدا که ما خاندان را دوست داشته باشد، به روش ما عمل کند و خویشتن را قبل از

یُحَاسَبَ إِلَّا أَدْخَلَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْجَنَّةَ⁽¹⁾.

«127»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ مُوسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ أَبِیهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ خَالِهِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ ابْنَیْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ عَنْ أَبِیهِمَا عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیهم السلام قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ مِنَ الْأَنْصَارِ إِلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَسْتَطِیعُ فِرَاقَکَ وَ إِنِّی لَأَدْخُلُ مَنْزِلِی فَأَذْکُرُکَ فَأَتْرُکُ صَنِیعَتِی وَ أُقْبِلُ حَتَّی أَنْظُرَ إِلَیْکَ حُبّاً لَکَ فَذَکَرْتُ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ وَ أُدْخِلْتَ الْجَنَّةَ فَرُفِعْتَ فِی أَعْلَی عِلِّیِّینَ فَکَیْفَ لِی بِکَ یَا نَبِیَّ اللَّهِ فَنَزَلَ وَ مَنْ یُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً⁽²⁾فَدَعَا النَّبِیُّ الرَّجُلَ فَقَرَأَهَا عَلَیْهِ وَ بَشَّرَهُ بِذَلِکَ ⁽³⁾.

«128»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ نَصْرٍ عَنْ مُوسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ قَالَ: أَتَی رَجُلٌ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ رَجُلٌ یُحِبُّ مَنْ یُصَلِّی وَ لَا یُصَلِّی إِلَّا الْفَرِیضَةَ وَ یُحِبُّ مَنْ یَتَصَدَّقُ وَ لَا یَتَصَدَّقُ إِلَّا بِالْوَاجِبِ وَ یُحِبُّ مَنْ یَصُومُ وَ لَا یَصُومُ إِلَّا شَهْرَ رَمَضَانَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَ ⁽⁴⁾.

«129»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُبْدُونٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الزُّبَیْرِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ رِزْقٍ الْغُمْشَانِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: لَا تَسْتَخِفُّوا بِشِیعَةِ عَلِیٍّ فَإِنَّ الرَّجُلَ مِنْهُمْ لَیُشَّفَعُ بِعَدَدِ رَبِیعَةَ وَ مُضَرَ⁽⁵⁾.

«130»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ رِزْقٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ الْعَلَاءِ عَنْ

بازخواست (قیامت) محاسبه کند، مگر اینکه خداوند عزوجل او را وارد بهشت سازد.»⁽⁶⁾

روایت 127

امالی طوسی: حضرت زین العابدین علیه السلام از امام حسن و امام حسین علیه السلام پسران حضرت علی بن ابی طالب، از پدرشان علی علیه السلام نقل می کندکه فرمود: «مردی از انصار به خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله آمد و عرض کرد: «ای رسول خدا! من تاب جدایی تو را ندارم. وقتی در خانه ام یاد شما می کنم، کارم را رها می سازم و می آیم تا باز هم شما را زیارت کنم. هم اکنون در این فکرم که روز قیامت که تو در بالا بالاهای بهشت هستی، من چگونه به شما دست یابم؟» در همین اثنا بود کهاین آیه قرآن نازل شد: «وَ مَنْ یُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقا»، {و آنان که خدا و رسول را اطاعت کنند، البتّه با کسانی که خدا به آنها لطف و عنایت کامل فرموده یعنی با پیمبران و صدیقان و شهیدان و نیکوکاران محشور خواهند شد و اینان (در بهشت) چه نیکو رفیقانی هستند.}⁽⁷⁾پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله آن مرد را صدا زد، این آیه را بر او خواند و بدو مژده داد.»⁽⁸⁾

روایت 128

امالی طوسی: مردی خدمت پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله آمد و عرض کرد: «یا رسول اللَّه! مردی است که نمازگزاران را دوست دارد و نماز نمی گزارد، مگر نمازهای واجب خویش را؛ صدقه دهندگان را دوست می دارد، ولی خودش بیش از مقدار واجب صدقه نمی دهد؛ و روزه داران را دوست دارد، ولی خود او غیر از ماه رمضان روزه نمی گیرد.» حضرت فرمودند: «هر فردی، با آن کس که او را دوست دارد (محشور می شود).»⁽⁹⁾

روایت 129

امالی طوسی: عبدالرّحمن گوید: از حضرت صادق شنیدم که می فرمود: «حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: «شیعه علی علیه السلام را سبک نشمارید که یک مرد از آنها، به تعداد (افراد قبیله) ربیعه و مضر (که بسیار و بی شمارند) شفاعت می کند.»⁽¹⁰⁾

روایت 130

امالی طوسی:

أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: دَخَلَ عَلِیٌّ علیه السلام عَلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ هُوَ فِی بَیْتِ أُمِّ سَلَمَةَ فَلَمَّا رَآهُ قَالَ کَیْفَ أَنْتَ یَا عَلِیُّ إِذَا جُمِعَتِ الْأُمَمُ وَ وُضِعَتِ الْمَوَازِینُ وَ بَرَزَ لِعَرْضِ خَلْقِهِ وَ دُعِیَ النَّاسُ إِلَی مَا لَا بُدَّ مِنْهُ قَالَ فَدَمَعَتْ عَیْنُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَا یُبْکِیکَ یَا عَلِیُّ تُدْعَی وَ اللَّهِ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ غُرّاً مُحَجَّلِینَ رِوَاءً مَرْوِیِّینَ مُبْیَاضَّةً وُجُوهُکُمْ وَ یُدْعَی بِعَدُوِّکَ مُسْوَادَّةً وُجُوهُهُمْ أَشْقِیَاءَ مُعَذَّبِینَ أَ مَا سَمِعْتَ إِلَی قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ⁽¹⁾أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ وَ الَّذِینَ کَفَرُوا بِآیَاتِنَا أُولئِکَ هُمْ شَرُّ الْبَرِیَّةِ عَدُوُّکَ یَا عَلِیُّ.

بیان

و الذین کفروا اختصار فی الآیة و نقل بالمعنی.

«131»

سَعْدُ السُّعُودِ، لِلسَّیِّدِ بْنِ طَاوُسٍ قَالَ رَأَیْتُ فِی مُخْتَصَرِ تَفْسِیرِ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَرْوَانَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی النَّوْفَلِیُّ وَ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْحُسَیْنِیُّ وَ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ الْکَاتِبُ وَ مُحَمَّدُ بْنُ حُسَیْنِ الْبَزَّازُ قَالُوا حَدَّثَنَا عِیسَی بْنُ مِهْرَانَ قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَکَّارٍ الْهَمْدَانِیُّ عَنْ یُوسُفَ السَّرَّاجِ قَالَ حَدَّثَنِی أَبُو هُرَیْرَةَ الْعَمَّارِیُّ مِنْ وُلْدِ عَمَّارِ بْنِ یَاسِرٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله طُوبی لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ ⁽²⁾أَتَی الْمِقْدَادُ بْنُ الْأَسْوَدِ الْکِنْدِیُّ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا طُوبَی قَالَ شَجَرَةٌ فِی الْجَنَّةِ لَوْ سَارَ الرَّاکِبُ الْجَوَادِ لَسَارَ فِی ظِلِّهَا مِائَةَ عَامٍ قَبْلَ أَنْ یَقْطَعَهَا وَرَقُهَا بُرُودٌ خُضْرٌ وَ زَهْرُهَا رِیَاضٌ صُفْرٌ وَ أَقْنَاؤُهَا سُنْدُسٌ وَ إِسْتَبْرَقٌ وَ ثَمَرُهَا جلل [حُلَلٌ] خُضْرٌ وَ صَمْغُهَا⁽³⁾زَنْجَبِیلٌ وَ عَسَلٌ وَ بَطْحَاؤُهَا یَاقُوتٌ أَحْمَرُ وَ زُمُرُّدٌ أَخْضَرُ وَ تُرَابُهَا مِسْکٌ وَ عَنْبَرٌ وَ حَشِیشُهَا زَعْفَرَانٌ یَنِیعٌ وَ أَلَنْجُوجٌ یَتَأَجَّجُ مِنْ غَیْرِ وَقُودٍ

حضرت صادق علیه السلام فرمود:امیرالمؤمنین علیه السلام بر حضرت رسول صلی الله علیه و آله وارد شد. آن جناب در خانه امّ سلمه بود و چون علی علیه السلام را دید، فرمود: «یا علی! چگونه ای تو وقتی امّت ها گرد آیند و میزان ها(ی اعمال) گذاشته شود، و برآید (خداوند) برای عرضه شدن خلقش بر او و مردم را بخواند،بدانچه چاره ای از آن نیست.» (از این سخنان) چشم امیرالمؤمنین علیه السلام اشک آلود شد. حضرت فرمود: «یا علی! از چه چیز گریه می کنی؟به خدا تو و شیعه ات را با سر و پای سفید و نورانی، سیرابِ سیراب و باصورت های سفید می خوانند و دشمن تو را با صورت های سیاه، بدبخت و در عذاب می خوانند. آیا این گفتار خدا را نشنیدی؟ «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّة»،{آنها که به خدا ایمان آوردند و نیکوکار شدند، بهترین اهل عالمند.}⁽⁴⁾(منظور از این آیه) تو و شیعیان تو هستند، و آنها که به آیات ما کافر شدند، آنها بدترین اهل عالمند (مقصود خداوند از این آیه) دشمن توست.»⁽⁵⁾

توضیح

این جمله اخیر که فرمود «آنها که به آیات ما کافر شدند،آنان بدترین اهل عالمند»، مقداری از اول و آخر آیه 6 سوره بیّنه است. پس گویا حضرت آیه را در اینجا مختصر فرموده و منظور بیان معنای آیه است.

روایت 131

سعد السعود: حضرت صادق علیه السلام از پدرانش، ازامیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام نقل می کندکه فرمود: «وقتی این آیه بر پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله نازل شد: «طُوبی لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآب»، {خوشا بر احوال و مقام نیکوی آنها}⁽⁶⁾، مقداد بن اسود کندی نزد حضرت رسول صلی الله علیه و آله آمد و عرض کرد: «یا رسول اللَّه! طوبی (که ترجمه آن «خوشا» است) در این آیه شریفه چه معنی دارد؟» فرمود: «درختی است در بهشت که اگر یک سوار تیزتک صد سال در سایه آن درخت راه برود، هنوز سایه آن را تمام نمی کند. برگ آن درخت بردهای سبز است ⁽⁷⁾و گلش، بستان های زرد و خوشه های آن، حریر و دیباست و میوه آن، حلّه های سبز و صمغ (شیره) آن درخت، زنجبیل و عسل است، دشت اطراف آن از یاقوت سرخ و زمرّد سبز و خاک آن، مشک و عنبر است و گیاهش، زعفران رسیده و عود است که بی افروختن، برافروزد.

وَ یَتَفَجَّرُ مِنْ أَصْلِهَا السَّلْسَبِیلُ وَ الرَّحِیقُ وَ الْمَعِینُ فَظِلُّهَا مَجْلِسٌ مِنْ مَجَالِسِ شِیعَةِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ یَجْمَعُهُمْ .

فَبَیْنَمَا هُمْ یَوْماً فِی ظِلِّهَا یَتَحَدَّثُونَ إِذْ جَاءَتْهُمُ الْمَلَائِکَةُ یَقُودُونَ نُجُباً قَدْ جُبِلَتْ مِنَ الْیَاقُوتِ لَمْ یُنْفَخْ فِیهَا الرُّوحُ مَزْمُومَةً بِسَلَاسِلَ مِنْ ذَهَبٍ کَأَنَّ وُجُوهَهَا الْمَصَابِیحُ نَضَارَةً وَ حُسْناً وَبَرُهَا حَشْوٌ أَحْمَرُ وَ مِرْعِزٌّ أَبْیَضُ مُخْتَلِطَانِ لَمْ یَنْظُرِ النَّاظِرُونَ إِلَی مِثْلِهَا حُسْناً وَ بَهَاءً ذُلُلٌ مِنْ غَیْرِ مَهَانَةٍ نُجُبٌ مِنْ غَیْرِ رِیَاضَةٍ عَلَیْهَا رجال [رِحَالٌ] أَلْوَانُهَا مِنَ الدُّرِّ وَ الْیَاقُوتِ مُفَضَّضَةً بِاللُّؤْلُؤِ وَ الْمَرْجَانِ صَفَائِحُهَا مِنَ الذَّهَبِ الْأَحْمَرِ مُلَبَّسَةً بِالْعَبْقَرِیِّ وَ الْأُرْجُوَانِ فَأَنَاخُوا تِلْکَ النَّجَائِبَ ⁽¹⁾إِلَیْهِمْ ثُمَّ قَالُوا لَهُمْ رَبُّکُمْ یُقْرِئُکُمُ السَّلَامَ فَتَزُورُونَهُ فَیَنْظُرُ إِلَیْکُمْ وَ یُحْیِیکُمْ وَ یَزِیدُکُمْ مِنْ فَضْلِهِ وَ سَعَتِهِ فَإِنَّهُ ذُو رَحْمَةٍ وَاسِعَةٍ وَ فَضْلٍ عَظِیمٍ .

قَالَ فَیَتَحَوَّلُ کُلُّ رَجُلٍ مِنْهُمْ عَلَی رَاحِلَتِهِ فَیَنْطَلِقُونَ صَفّاً وَاحِداً مُعْتَدِلًا لَا یُفَوِّتُ مِنْهُمْ شَیْ ءٌ شَیْئاً وَ لَا یُفَوِّتُ أُذُنُ نَاقَةٍ نَاقَتَهَا وَ لَا بَرَکَةُ نَاقَةٍ بَرَکَتَهَا وَ لَا یَمُرُّونَ بِشَجَرَةٍ مِنْ شَجَرِ الْجَنَّةِ إِلَّا أَتْحَفَتْهُمْ بِثِمَارِهَا وَ رَحَلَتْ لَهُمْ مِنْ طَرِیقِهِ کَرَاهِیَةٌ لِأَنْ تَنْثَلِمَ طَرِیقَتُهُمْ وَ أَنْ یُفَرَّقَ بَیْنَ الرَّجُلِ وَ رَفِیقِهِ .

فَلَمَّا رُفِعُوا إِلَی الْجَبَّارِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی قَالُوا رَبَّنَا أَنْتَ السَّلَامُ وَ مِنْکَ السَّلَامُ وَ لَکَ یَحِقُّ الْجَلَالُ وَ الْإِکْرَامُ قَالَ فَقَالَ أَنَا السَّلَامُ وَ مِنِّی السَّلَامُ وَ لِی یَحِقُّ الْجَلَالُ وَ الْإِکْرَامُ فَمَرْحَباً بِعِبَادِیَ الَّذِینَ حَفِظُوا وَصِیَّتِی فِی أَهْلِ بَیْتِی وَ رَاعُوا حَقِّی وَ خَلَّفُونِی بِالْغَیْبِ وَ کَانُوا مِنِّی عَلَی کُلِّ حَالٍ مُشْفِقِینَ .

قَالُوا أَمَا وَ عِزَّتِکَ وَ جَلَالِکَ مَا قَدَرْنَاکَ حَقَّ قَدْرِکَ وَ مَا أَدَّیْنَا إِلَیْکَ کُلَّ حَقِّکَ فَأْذَنْ لَنَا بِالسُّجُودِ قَالَ لَهُمْ رَبُّهُمْ عَزَّ وَ جَلَّ إِنِّی قَدْ وَضَعْتُ عَنْکُمْ مَئُونَةَ الْعِبَادَةِ وَ أَرَحْتُ لَکُمْ أَبْدَانَکُمْ فَطَالَمَا أَنْصَبْتُمْ لِیَ الْأَبْدَانَ وَ عَنِتُّمْ لِیَ الْوُجُوهَ فَالْآنَ أَفْضَیْتُمْ إِلَی رُوحِی وَ رَحْمَتِی فَاسْأَلُونِی مَا شِئْتُمْ وَ تَمَنَّوْا عَلَیَّ أُعْطِکُمْ أَمَانِیَّکُمْ وَ إِنِّی لَمْ أَجْزِکُمُ الْیَوْمَ بِأَعْمَالِکُمْ وَ لَکِنْ بِرَحْمَتِی وَ کَرَامَتِی وَ طَوْلِی وَ عَظِیمِ شَأْنِی وَ

از بن آن درخت (چشمه) «سلسبیل»⁽²⁾و «رحیق»⁽³⁾و «معین» می جوشد و سایه آن درخت، مجلس شیعیان علی بن ابی طالب است که گرد هم جمع می شوند .یکی از روزها که شیعیان در سایه آن درخت نشسته اند و با یکدیگر مشغول گفتگو هستند، ناگهان فرشتگانی از راه می رسند که مهار چند شتر نجیب را در دست دارند؛ شترانی که از یاقوت آفریده شده و هنوز جان در آنها دمیده نشده. مهار آنها زنجیرهایی از طلاست و صورت های آنها از شدت طراوت و زیبایی، گویی همچون چراغ روشن است. پشم آنها لایه سرخ و کرک سفید زیر موی بز است که به هم درآمیخته اند. تا کنون در زیبایی و عظمت نظیر آن را ندیده اند؛ رامند بی آنکه خوار باشند؛ و نجیبند بی آنکه تربیت شده باشند. زینت هایی بر آنها نهاده شده به رنگ درّ و یاقوت که با لؤلؤ و مرجان نقره کاری شده اند. رویه آنها از طلای سرخ است، با روپوش عبقری و ارغوان. آن شتران را نزد آنان بخوابانند و سپس به آنها گویند: «پروردگار شما به شما سلام می رساند. به زیارت او بروید تا به شما بنگرد، به شما خوشامد گوید و فضل و رحمتش را بر شما بیفزاید، چون او صاحب رحمت واسعه و فضل بزرگ است.» فرمود: «آنگاه آنها به صورت یک صف منظّم که هیچ کدام عقب و جلو نباشند و حتی گوش ها و سینه های شترها هم در یک میزان و یک خط مستقیم قرار دارند، هر کدام از آنها بر مرکب خود سوار می شوند.آنها از مقابل هر درخت بهشتی که می گذرند، آن درخت از میوه های خود به آنها پیشکش می کند و از سر راه آنها دور می شود تا مبادا وجود آنها باعث شود که راه آنها پیچ و خم پیدا کند و آنها یکدیگر را گم کنند و بین یاران جدایی افتد.

چون به آستان حضرت جبّار تبارک و تعالی برآیند، گویند: «پروردگارا! تویی سلام و از توست سلام و جلالت و بزرگواری شایسته توست!» خداوند جواب می دهد: «من سلامم و سلام از من است و جلال و بزرگواری مرا سزد. خوشا به حال بندگان من که وصیت مرا در خاندان من حفظ کردند، حق مرا رعایت کردند، در غیاب جانشین من بودند و در هر حال از من هراسان و نگران بودند.»

گویند: «به عزّت و جلالت سوگند ما قدر تو را ندانستیم و تمام حق تو را ادانکردیم. به ما اجازه بده تو را سجده کنیم!» پروردگارشان می فرماید: «من زحمت بندگی را از شما برداشتم و بدن های شما را آسایش دادم، چه مدت طولانی که شما بدن های خود را برای (عبادت) من رنج دادید و چهره هاتان را برایم بر خاک نهادید و هم اکنون به لطف و مهر من رسیدید. پس هر چه می خواهید از من بخواهید و آرزو کنید بر من تا آرزوهایتان را بدهم، زیرا امروز من پاداش کردار شما را نمی دهم، بلکه به اندازه مهر و کرامت و بخشش و مقام بزرگم

بِحُبِّکُمْ أَهْلَ بَیْتِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله.

فَلَمْ یَزَالُوا یَا مِقْدَادُ مُحِبِّی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ فِی الْعَطَایَا وَ الْمَوَاهِبِ حَتَّی إِنَّ الْمُقَصِّرَ مِنْ شِیعَتِهِ لَیَتَمَنَّی فِی أُمْنِیَّتِهِ مِثْلَ جَمِیعِ الدُّنْیَا مُنْذُ خَلَقَهَا اللَّهُ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ قَالَ لَهُمْ رَبُّهُمْ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی لَقَدْ قَصَّرْتُمْ فِی أَمَانِیِّکُمْ وَ رَضِیتُمْ بِدُونِ مَا یَحِقُّ لَکُمْ فَانْظُرُوا إِلَی مَوَاهِبِ رَبِّکُمْ فَإِذَا بِقُبَابٍ وَ قُصُورٍ فِی أَعْلَی عِلِّیِّینَ مِنَ الْیَاقُوتِ الْأَحْمَرِ وَ الْأَخْضَرِ وَ الْأَبْیَضِ وَ الْأَصْفَرِ یَزْهَرُ نُورُهَا فَلَوْ لَا أَنَّهُ مُسَخَّرٌ مُسَخَّدٌ إِذاً لَلَمَعَتِ الْأَبْصَارُ مِنْهَا .

فَمَا کَانَ مِنْ تِلْکَ الْقُصُورِ مِنَ الْیَاقُوتِ مَفْرُوشٌ بِالسُّنْدُسِ الْأَخْضَرِ وَ مَا کَانَ مِنْهَا مِنَ الْیَاقُوتِ الْأَبْیَضِ فَهُوَ مَفْرُوشٌ بِالرِّیَاطِ الصُّفْرِ مَبْثُوثَةٌ بِالزَّبَرْجَدِ الْأَخْضَرِ وَ الْفِضَّةِ الْبَیْضَاءِ وَ الذَّهَبِ الْأَحْمَرِ قَوَاعِدُهَا وَ أَرْکَانُهَا مِنَ الْجَوْهَرِ یُنَوِّرُ مِنْ أَبْوَابِهَا وَ أَعْرَاضِهَا نُورٌ شُعَاعُ الشَّمْسِ عِنْدَهُ مِثْلُ الْکَوْکَبِ الدُّرِّیِّ فِی النَّهَارِ الْمُضِی ءِ وَ إِذَا عَلَی بَابِ کُلِّ قَصْرٍ مِنْ تِلْکَ الْقُصُورِ جَنَّتَانِ مُدْهامَّتانِ فِیهِما مِنْ کُلِّ فاکِهَةٍ زَوْجانِ فَلَمَّا أَرَادُوا الِانْصِرَافَ إِلَی مَنَازِلِهِمْ حُوِّلُوا عَلَی بَرَاذِینَ مِنْ نُورٍ بِأَیْدِی وِلْدَانٍ مُخَلَّدِینَ بِیَدِ کُلِّ وَلِیدٍ مِنْهُمْ حَکَمَةُ بِرْذَوْنٍ مِنْ تِلْکَ الْبَرَاذِینِ لُجُمُهَا وَ أَعِنَّتُهَا مِنَ الْفِضَّةِ الْبَیْضَاءِ وَ أَثْفَارُهَا مِنَ الْجَوَاهِرِ فَإِذَا دَخَلُوا مَنَازِلَهُمْ وَجَدُوا الْمَلَائِکَةَ یُهَنِّئُونَهُمْ بِکَرَامَةِ رَبِّهِمْ حَتَّی إِذَا اسْتَقَرَّ قَرَارَهُمْ قِیلَ لَهُمْ هَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَکُمْ رَبُّکُمْ حَقًّا قالُوا نَعَمْ رَبَّنَا رَضِینَا فَارْضَ عَنَّا قَالَ بِرِضَایَ عَنْکُمْ وَ بِحُبِّکُمْ أَهْلَ بَیْتِ نَبِیِّی حَلَلْتُمْ دَارِی وَ صَافَحْتُمُ الْمَلَائِکَةَ فَهَنِیئاً هَنِیئاً عَطاءً غَیْرَ مَجْذُوذٍ لَیْسَ فِیهِ تَنْغِیصٌ فَعِنْدَهَا قالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنا لَغَفُورٌ شَکُورٌ الَّذِی أَحَلَّنا دارَ الْمُقامَةِ مِنْ فَضْلِهِ لا یَمَسُّنا فِیها نَصَبٌ وَ لا یَمَسُّنا فِیها لُغُوبٌ .

قَالَ لَنَا أَبُو مُحَمَّدٍ النَّوْفَلِیُّ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی قَالَ لَنَا عِیسَی بْنُ مِهْرَانَ قَرَأْتُ هَذَا الْحَدِیثَ یَوْماً عَلَی قَوْمٍ مِنْ أَصْحَابِ الْحَدِیثِ فَقُلْتُ أَبْرَأُ إِلَیْکُمْ مِنْ عُهْدَةِ الْحَدِیثِ فَإِنَّ یُوسُفَ السَّرَّاجَ لَا أَعْرِفُهُ فَلَمَّا کَانَ مِنَ اللَّیْلِ رَأَیْتُ فِی مَنَامِی کَأَنَّ إِنْسَاناً جَاءَنِی وَ مَعَهُ کِتَابٌ وَ فِیهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ مِنْ مَحْمُودِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ وَ حَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ

و به اندازه دوستی شما با خاندان پیغمبر صلی الله علیه و آله به شما بدهم.

ای مقداد! از آن به بعد دوستان علی علیه السلام در عطاها و بخشش های حقند، تا آنجا که کمترین فرد شیعه آرزو می کند مثل تمام دنیا را از اول آفرینش تا روز قیامت، و پروردگارشان می فرماید: «در آرزوهایتان کوتاهی کردید و به آنچه که کمتر از شایستگی شما بود راضی شدید و هم اکنون بنگرید بخشش های پروردگار خود را!» ناگاه گنبدها و قصرهایی در اعلی علیّین (بالا بالاهای) بهشت می بینند از یاقوت سرخ و سبز و زرد که نور آنها می درخشد، به طوری که اگر نه این بود که آن نور کنترل شده (و از نظر رنگ های مختلف آن) در هم و تو در توست، برقروشنایی آن قصرها، دیده ها را سفید می کرد و می برد.

از این قصرها آنها که از یاقوت است، با سندس (حریر) سبز فرش شده و آنها که از یاقوت سفید است، فرش یکپارچه نازک زرد دارد که بر زبرجد سبز و نقره سفید و طلای سرخ گسترده شده. پایه ها و ستون های قصرها از گوهر است. از درها و دیوارهای آن قصرها نوری می درخشد که نور شعاع آفتاب، در برابر آن همچون نور ستاره درخشانی است در روز روشن. جلوی در هر کدام از این قصرها، دو بوستان سرسبز قرار دارد، با درخت های سر به هم کشیده که از شدت سبزی میل به سیاهی می زند و در آن دو بوستان از هر میوه ای دو جفت (و دو گونه) وجود دارد.

و چون خواهند به منزل های خود بازگردند، بر مرکب های نیرومندی از نورسوار شوند که (مهار آنها) به دست پسران زیبای جاوید است. در دست هر کدام از آنها دهنه یکی از آن مرکب هاست که مهار و افسار آن از نقره سفید است و پاردم آن از جواهر. وقتی به منزل هایشان وارد شوند، فرشتگانکرامت خدا نسبت به آنان رابه آنها تبریک و تهنیت می گویند. وقتیدر محل خود قرار گیرند،از آنها پرسیده می شود: «آیا وعده خدا را درباره خود درست یافتید؟» گویند: «بلی، ای پروردگار ما!ما خشنودیم، تو نیز از ما خشنود باش.»به آنها خطاب می شود: «به جهت خشنودی ام از شما و دوستی شما با خاندان پیامبر من، به خانه من درآمدید و با فرشته ها دست دادید. پس گوارا باد شما را! گوارا باد بخشش نابریدنی بی کدورت!» در این هنگام می گویند: «حمد و ستایش مر خدایی را که اندوه را از ما برد. همانا خدای ما بسیار آمرزنده و قدر دان است که به فضل و کرم خویش، ما را به خانه همیشگی درآورد؛ خانه ای که در آن رنج و خستگی نخواهیم دید.»

ابو محمد نوفلی احمد بن محمد بن موسی، از قول عیسی بن مهران برای ما نقل کرد که روزی این روایت را برای جمعی از اهل حدیث خواندم و اضافه کردم که من درست بودن این حدیث را تضمین نمی کنم، زیرا یوسف سرّاج را که راوی حدیث است نمی شناسم. چون شب شد و خوابیدم، در خواب دیدم گویا انسانی به سوی من آمد و در دست او نامه ای بود که در آن نوشته بود: « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ. از محمود فرزند ابراهیم و حسن پسر حسین

یَحْیَی بْنِ الْحَسَنِ الْقَزَّازِ وَ عَلِیِّ بْنِ الْقَاسِمِ الْکِنْدِیِّ مِنْ تَحْتِ شَجَرَةِ طُوبَی وَ قَدْ أَنْجَزَ لَنَا رَبُّنَا مَا وَعَدَنَا فَاحْتَفِظْ بِمَا فِی یَدَیْکَ مِنْ هَذِهِ الْآیَةِ فَإِنَّکَ لَمْ تَقْرَأْ مِنْهَا کِتَاباً إِلَّا أَشْرَقَتْ لَهُ الْجَنَّةُ⁽¹⁾.

بیان

و أقناؤها بالقاف جمع قنو بالکسر و الضم و هو من النخل بمنزلة العنقود من العنب و فی بعض النسخ بالفاء أی عرصاتها و هی غیر مناسبة و فی بعضها أفنانها بالنونین جمع الفنن محرکة و هو الغصن و فی القاموس ینع الثمر کمنع و ضرب حان قطافه کأینع و الیانع الأحمر من کل شی ء و الثمر الناضج کالینیع و قال یلنجوج و یلنجج و ألنجج و الألنجوج عود البخور و قال الأجیج تلهب النار کالتأجج و قال النجیب و کهمزة الکریم الحسیب و الجمع أنجاب و نجباء و نجب و ناقة نجیب و نجیبة و الجمع نجائب.

و قال المرعز و المرعزی و یمد إذا خفف و قد تفتح المیم فی الکل الزغب الذی تحت شعر العنز و قال عبقر موضع کثیر الجن و قریة ثیابها فی غایة الحسن و العبقری الکامل من کل شی ء و السید و ضرب من البسط.

و قال البیضاوی العبقری منسوب إلی عبقر تزعم العرب أنه اسم بلد الجن فینسبون إلیه کل شی ء عجیب و فی القاموس الأرجوان بالضم الأحمر و ثیاب حمر و صبغ أحمر و الحمرة و أحمر أرجوانی قانئ و قال البرک أی بالفتح الصدر کالبرکة بالکسر.

و أقول

الظاهر أن المراد بقوله لا یفوت منهم شی ء شیئا أی لا یسبق جزء من کل منها جزءا من الأخری فهو لبیان اعتدال الصفوف و ضمیر ذوی العقول علی المجاز لتشریفها مع أنه لا استبعاد فی کونها من ذوی العقول و قوله ناقتها المراد بها الناقة التی معها قال فی المصباح فاته فلان بذراع سبقه بها و فی القاموس المسخد کمعظم الخاثر النفس و المصفر الثقیل المورم و سخد ورق الشجر بالضم تسخیدا ندی و رکب بعضه بعضا و قال لمع البرق بالشی ء ذهب.

و قال الریطة کل ملاءة غیر ذات لفقین کلها نسج واحد و قطعة واحدة و کل

و یحیی پسر حسن قزّاز و علی فرزند قاسم کندی از زیر (سایه) درخت طوبی. خدا وعده خود را درباره ما وفا کرد، این آیه را که در دست داری حفظ کن، زیرا تو از آن (آیه) نامه نخواندی، مگر اینکه بهشت از آن (خواندن) بدرخشد و نورانی شود.⁽²⁾

توضیح

«أقناء» به قاف، جمع «قنو» به کسر و ضمّ است و آن «قنو» از درخت خرما، به منزله خوشه انگور است و در بعضی از نسخه ها به جای اقناء،«افناء» با فاء نوشته شده، به معنی عرصه ها، یعنی حیات و صحن منزل. ولی مناسب با جملات دیگر روایت نیست.و در بعضی از نسخه ها «افنان» با دو نون، جمع «فنن» با حرکت فا و نون به معنی شاخه است.

در قاموس گوید «ینع الثمر» بر وزن منع و ضرب، یعنی وقت چیدن میوه فرا رسیده و «اینع» هم به همین معنی است و «یانع» مثل «ینیع»، هر چیز سرخ و همچنین میوه رسیده را گویند. و گوید «یلنجوج» و «یلنجج» و «النجج» و «النجوج» به معنی عود است که آن را دود می کنند. و گوید «اجیج» مثل «تاججّ»، شعله ور شدن آتش است و نجیب بزرگ با شخصیت را گویند و جمع نجیب،«انجاب» و «نجباء» و «نجب» است و نجیب صفت شتر هم می شود.می گویند شتر نجیب یا نجیبه و جمع نجیبه، نجائب است.

و گوید «مرعز» و «مرعزی» - که اگر یاء مرعزی را بدون تشدید بخوانند احتیاج به مدّ دارد، به کسر میم است و گاهی هم در همه اینها میم مفتوح است، کرک زیر موی بز ماده را گویند. و گوید «عبقر» جایی است پر از جنّ و دهی که لباس بسیار زیبا دارد و عبقری هر چیز کامل و نیز سیّد و نوعی از فرش را گویند. بیضاوی گوید عبقری منسوب به عبقر است و عرب گمان می کند عبقر اسم شهر جنّ است، از آن جهت هر چیز شگفت آوری را به عبقر و شهر جنّ ها نسبت می دهند .

در قاموس گوید «ارجوان» به ضم همزه به معنی سرخ و لباس سرخ و رنگ سرخ و سرخی را می گویند و «احمر ارجوانی» یعنی سرخ پر رنگ، و «برگ» به فتح باء، مثل برکه به کسر باء سینه است.

مؤلف

ظاهر آن است که مقصود پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله از این فرمایش «لا یفوّت منهم شی ء شیئا»یعنی هیچ جزئی از هر کدام از آن شتران، از جزء شتر دیگر پیشی نمی گیرد و جلو نمی افتد، و این عبارت برای این است که منظّم بودن صفوف آنها را بیان فرماید.نیز ضمیر «هم» گر چه برای ذوی العقول و انسان هاست، امّا در این عبارت، به خاطر عظمت شترهای بهشتی،مجازا در مورد شترها استعمال شده، گرچه بعید نیست که شترهای بهشت نیز مثل انسان ها صاحب عقل باشند و «ناقتها»یعنی شتری که با آن شتر هست (پس «و لا یفوت اذن ناقه ناقتها» یعنی هیچ گوش شتری از شتر دیگری که با او راه می رود، جلو نمی افتد).

در مصباح گوید «فاته فلان بذراع» یعنی «فلانی به میزان یک ذراعاز او سبقت گرفت.» قاموس گوید «مسخّد» بر وزن معظّم، به معنی سخت جان و زرد شده و سنگین و باردار است و «سخّد ورق الشجر» به ضمّ سین، یعنی برگ درخت مرطوب شد و بعضی از آن سوار بعض دیگر شد. و «لمع البرق بالشی ء» یعنی برق آن چیز را برد.

و نیز گوید «ریطه» ملحفه (چادر) یک قطعه است که تمام آن یکسره بافته شده باشد و هر

ثوب لین رقیق و الجمع ریط و ریاط مُدْهامَّتانِ قال البیضاوی خضراوان تضربان إلی السواد من شدة الخضرة زَوْجانِ أی صنفان غریب و معروف أو رطب و یابس و الحکمة محرکة ما أحاط بحنکی الفرس من لجامه و فیها العذاران و قال الثفر بالتحریک السیر فی مؤخر السرج و قد یسکن و تنغیص العیش تکدیره.

و أقول

الروایة کانت سقیمة فصححتها من سائر المواضع بحسب الإمکان وَ اللَّهُ الْمُسْتَعانُ.

«132»

ما، [الأمالی] للشیخ الطوسی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُبْدُونٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الزُّبَیْرِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ رِزْقٍ عَنْ مِهْزَمِ بْنِ أَبِی بُرْدَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: إِذَا أَنْتَ أَحْصَیْتَ مَا عَلَی الْأَرْضِ مِنْ شِیعَةِ عَلِیٍّ علیه السلام فَلَسْتَ تُلَاقِی إِلَّا مَنْ هُوَ حَطَبٌ لِجَهَنَّمَ إِنَّهُ لَیُنْعَمُ عَلَی أَهْلِ خِلَافِکُمْ بِجِوَارِکُمْ إِیَّاهُمْ وَ لَوْ لَا مَا عَلَی الْأَرْضِ مِنْ شِیعَةِ عَلِیٍّ علیه السلام مَا نَظَرْتَ إِلَی غَیْثٍ أَبَداً إِنَّ أَحَدَکُمْ لَیَخْرُجُ وَ مَا فِی صَحِیفَتِهِ حَسَنَةٌ فَیَمْلَؤُهَا اللَّهُ لَهُ حَسَنَاتٍ قَبْلَ أَنْ یَنْصَرِفَ وَ ذَلِکَ أَنَّهُ یَمُرُّ بِالْمَجْلِسِ وَ هُمْ یَشْتِمُونَنَا فَیُقَالُ اسْکُتُوا هَذَا مِنَ الْفُلَانِیَّةِ فَإِذَا مَضَی عَنْهُمْ شَتَمُوهُ فِینَا⁽¹⁾.

«133»

مِشْکَاةُ الْأَنْوَارِ، عَنْ رَبِیعَةَ بْنِ نَاجِدٍ قَالَ سَمِعْتُ عَلِیّاً علیه السلام یَقُولُ: إِنَّمَا مَثَلُ شِیعَتِنَا مَثَلُ النَّحْلِ فِی الطَّیْرِ لَیْسَ شَیْ ءٌ مِنَ الطَّیْرِ إِلَّا وَ هُوَ یَسْتَضْعِفُهَا وَ لَوْ أَنَّ الطَّیْرَ تَعْلَمُ مَا فِی أَجْوَافِهَا مِنَ الْبَرَکَةِ لَمْ تَفْعَلْ بِهَا ذَلِکَ ⁽²⁾.

أَقُول

قَالَ ابْنُ أَبِی الْحَدِیدِ فِی شَرْحِ النَّهْجِ رَوَی جَعْفَرٌ الْأَحْمَرُ عَنْ مُسْلِمٍ الْأَعْوَرِ عَنْ حَبَّةَ الْعُرَنِیِّ قَالَ قَالَ عَلِیٌّ علیه السلام. مَنْ أَحَبَّنِی کَانَ مَعِی أَمَا إِنَّکَ لَوْ صُمْتَ الدَّهْرَ کُلَّهُ وَ قُمْتَ اللَّیْلَ کُلَّهُ ثُمَّ قُتِلْتَ بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ أَوْ قَالَ بَیْنَ الرُّکْنِ وَ الْمَقَامِ لَمَا بَعَثَکَ اللَّهُ إِلَّا مَعَ هَوَاکَ بَالِغاً مَا بَلَغَ إِنْ فِی جَنَّةٍ فَفِی جَنَّةٍ وَ إِنْ فِی نَارٍ فَفِی نَارٍ.

بیان

مع هواک أی مع من تهواه و تحبه فإن کان هو فی الجنة فأنت

لباس نرم و لطیف و نازکی را نیز گویند. جمع «ریطه»،«ریط» و «ریاط» است.

در تفسیر کلمه «مُدْهامَّتانِ» بیضاوی می گوید: دو بوستان سبزی که از شدّت سبزی میل به سیاهی پیدا کرده اند.«زَوْجانِ» یعنی دو صنف معروف و غیر معروف یا تر و خشک.«حکمه» با حرکت ح و ک و م، آن مقدار از مهار و افسار اسب را گویند که اطراف دهان و دو طرف صورت او را احاطه کرده. «ثفر» به حرکت ثاء و فاء، آن بند آخر زین را گویند (که زیر دم چهار پا بسته می شود) و به سکون فاء نیز خوانده شده.«تنغیص العیش» یعنی تیره کردن و آشفته ساختن زندگی .

مؤلف

اصل این روایت نامنظم بود و من بر حسب امکان و قدرت خویش با استفاده از دیگر موارد او را تصحیح کردم.

روایت 132

امالی طوسی: مهزوم بن ابی برده گوید: از حضرت صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود: «اگر تمام شیعیان علی علیه السلام را که روی زمین زندگی می کنند بشماری (و کنار بگذاری)، بعد از آن به هر کس برخوردی، هیزم جهنّم است. همانا مخالفین، شما را به خاطر همسایگی با شما روزی می دهند و اگر از شیعیان علی علیه السلام کسی روی زمین نبود، هیچ گاه باران نمی دیدی. گاهی یکی از شماها (از خانه اش) بیرون می رود، در حالی که در نامه عمل او کار خوبی نیست، ولی قبل از اینکه بازگردد، خداوند نامه او را پر از حسنه می سازد، به خاطر اینکه در مسیر خود به مجلسی برمی خورد که جمعی در آن مجلس، ما را دشنام می دهند و تا او را می بینند، به یکدیگر می گویند: «ساکت شوید! این از فلانی هاست!» و وقتی او از آنها دور شد، (پشت سر) دشنامش می دهند در راه دوستی ما.»⁽³⁾

روایت 133

مشکاة الانوار: ربیعه بن ناجد گوید: از حضرت علی علیه السلام شنیدم که می فرمود: «مَثَل شیعیان ما مَثَل زنبور عسل است در بین پرندگان.تمام پرنده ها او را ضعیف می شمارند، ولی اگر می دانستند چه برکتی در درون اوست، با او چنین نمی کردند.»⁽⁴⁾

مؤلف

ابن ابی الحدید در شرح نهج البلاغه گوید: جعفر احمر از مسلم اعور، از حبّه عرنی روایت کرده که حضرت علی علیه السلام فرمود: «هر کس مرا دوست دارد با من است. آگاه باش که اگر تمام عمر دنیا را روزه بگیری و تمام شب را برابر خدا بایستی و بین صفا و مروه (یا فرمود: «بین رکن و مقام (در راه خدا)») کشته شوی، خداوند تو را برنینگیزد مگر با آنچه که آن را دوست داری، هر چه باشد، اگر آنچه دوست داری در بهشت باشد، در بهشت و اگر در دوزخ باشد، در دوزخی.»

توضیح

«مع هواک» یعنی با کسی که می خواهی و دوستش داری، پس اگر او در بهشت بود، تو

معه فی الجنة و إن کان فی النار فأنت معه فی النار.

«134»

الْعِلَلُ، لِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ: الْعِلَّةُ فِی شِیعَةِ آلِ مُحَمَّدٍ أَنَّهُمْ مِنْهُمْ أَنَّ کُلَّ مَنْ وَالَی قَوْماً فَهُوَ مِنْهُمْ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ مِنْ جِنْسِهِمْ وَ ذَلِکَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ یا مَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَکْثَرْتُمْ مِنَ الْإِنْسِ وَ قالَ أَوْلِیاؤُهُمْ مِنَ الْإِنْسِ ⁽¹⁾فَالْجِنُّ بِخِلَافِ الْإِنْسِ لَکِنَّهُمْ لَمَّا وَالَوْهُمْ نَسَبَهُمُ اللَّهُ إِلَیْهِمْ فَکَذَلِکَ کُلُّ مَنْ تَوَالَی آلَ مُحَمَّدٍ فَهُوَ مِنْهُمْ.

«135»

وَ مِنْهُ، قَالَ: الْعِلَّةُ فِی أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ وَ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ صلوات الله علیهما هُمَا الْوَالِدَانِ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ وَ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِکُوا بِهِ شَیْئاً وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً⁽²⁾قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام هُمَا رَسُولُ اللَّهِ وَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمَا وَ الْعِلَّةُ فِی أَنَّ الشِّیعَةَ کُلَّهُمْ أَیْتَامٌ أَنَّ هَذَیْنِ الْوَالِدَیْنِ قَدْ قُبِضَا عَنْهُمْ وَ الْعِلَّةُ فِی اسْمِ فَاطِمَةَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهَا أَنَّ اللَّهَ فَطَمَ بِهَا شِیعَتَهَا مِنَ النَّارِ.

«136»

کِتَابُ الْمُسَلْسَلَاتِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ حَدَّثَنِی أَحْمَدُ بْنُ زِیَادِ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنِی أَبُو الْقَاسِمِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیُّ الْعُرَیْضِیُّ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَلِیلٍ قَالَ أَخْبَرَنِی عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْأَهْوَازِیُّ قَالَ حَدَّثَنِی بَکْرُ بْنُ أَحْنَفَ قَالَ حَدَّثَتْنَا فَاطِمَةُ بِنْتُ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا علیه السلام قَالَتْ حَدَّثَتْنِی فَاطِمَةُ وَ زَیْنَبُ وَ أُمُّ کُلْثُومٍ بَنَاتُ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ علیهما قُلْنَ حَدَّثَتْنَا فَاطِمَةُ بِنْتُ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام قَالَتْ حَدَّثَتْنِی فَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ علیه السلام قَالَتْ حَدَّثَتْنِی فَاطِمَةُ بِنْتُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ علیهم السلام قَالَتْ حَدَّثَتْنِی فَاطِمَةُ وَ سُکَیْنَةُ ابْنَتَا الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ علیهما السلام عَنْ أُمِّ کُلْثُومٍ بِنْتِ عَلِیٍّ علیه السلام عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَقُولُ: لَمَّا أُسْرِیَ بِی إِلَی السَّمَاءِ دَخَلْتُ الْجَنَّةَ فَإِذَا أَنَا بِقَصْرٍ مِنْ دُرَّةٍ بَیْضَاءَ مُجَوَّفَةٍ وَ عَلَیْهَا بَابٌ مُکَلَّلٌ بِالدُّرِّ وَ الْیَاقُوتِ وَ عَلَی الْبَابِ سِتْرٌ فَرَفَعْتُ رَأْسِی فَإِذَا مَکْتُوبٌ عَلَی الْبَابِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ

با او در بهشت خواهی بود و اگر در دوزخ بود، تو با او در آتشی.

روایت 134

علل الشرائع: محمد بن علی بن ابراهیم گوید: فلسفه اینکه شیعه آل محمّد صلی الله علیه و آله از آن خاندان است،این است که هر کس قومی را دوست بدارد از آنهاست، ولو از جنس و قبیله آنها نباشد. خداوند عزوجل می فرماید: «(روز قیامت) به شیاطین خطاب شود که ای گروه جن! شما بر انسانی فزونی یافتید در آن حال دوستداران شیاطین از جنس بشر گویند⁽³⁾با اینکه پریان غیر از انسان ها و افرادبشرند، ولی چون انسان ها آنها را دوست می دارند، خداوند اینان را به آنها نسبت داده است. بنابراین هر کس که آل محمد صلی الله علیه و آله را دوست دارد نیز از آنها خواهد بود.»⁽⁴⁾

روایت 135

علل الشرائع: و نیز گوید: علت اینکه حضرت رسول صلی الله علیه و آله و حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام دو پدر هستند (برای امت)،این است که خداوند می فرماید: «وَ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِکُوا بِهِ شَیْئاً وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْسانا»،{خدای یکتا را بپرستید و هیچ چیز را شریک وی نگیرید و نسبت به والدین نیکی و مهربانی کنید.}⁽⁵⁾حضرت صادق علیه السلام فرمود: «منظور از والدین، حضرت رسول و حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام است، چون شیعیان این دو پدر را از دست داده اند بدین جهت یتیم هستند و حضرت زهرا علیها السلام را فاطمه نامیدند، زیرا خداوند به وسیله او شیعیان او را از آتش جدا کرده.»⁽⁶⁾

روایت 136

مسلسلات: فاطمه دختر حضرت رضا علیه السلام نقل می کند و او نیز از فاطمه و زینب و ام کلثوم، دختران حضرت موسی بن جعفر علیه السلام و آنها از فاطمه، دختر حضرت صادق علیه السلام و او از فاطمه، دختر حضرت باقر علیه السلام و او از فاطمه، دختر حضرت زین العابدین علیه السلام و او از فاطمه و سکینه، دختران امام حسین علیه السلام و آنها از ام کلثوم، دختر حضرت علی علیه السلام ،از حضرت زهرا علیها السلام دختر پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل می کند که از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله شنیدم: «زمانی که مرا به آسمان بردند و وارد بهشت شدم، ناگاه کاخی دیدم از یک دانه درّ سفید تو خالی، و آن کاخ دری داشت که با درّ و یاقوت زینت شده بود و بر آن در پرده ای آویزان بود. سرم را بالا کردم و دیدم بر آن در نوشته است «لا اله الّا اللَّه،محمّد رسول خداست و علی سرپرست مردم» و بر آن پرده نوشته شده بود: «به به! کیست همچون شیعه علی علیه السلام ؟» درون کاخ رفتم. باز قصری دیدم از عقیق سرخ تو خالی که دری از نقره داشت و آن در با زبرجد سبز زینت شده بود و نیز پرده ای داشت. سرم را بالا کردم، دیدم بر آن در نوشته است

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ وَلِیُّ الْقَوْمِ وَ إِذَا مَکْتُوبٌ عَلَی السِّتْرِ بَخْ بَخْ مِنْ مِثْلِ شِیعَةِ عَلِیٍّ؟

فَدَخَلْتُهُ فَإِذَا أَنَا بِقَصْرٍ مِنْ عَقِیقٍ أَحْمَرَ مُجَوَّفٍ وَ عَلَیْهِ بَابٌ مِنْ فِضَّةٍ مُکَلَّلٍ بِالزَّبَرْجَدِ الْأَخْضَرِ وَ إِذَا عَلَی الْبَابِ سِتْرٌ فَرَفَعْتُ رَأْسِی فَإِذَا مَکْتُوبٌ عَلَی الْبَابِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِیٌّ وَصِیُّ الْمُصْطَفَی وَ إِذَا عَلَی السِّتْرِ مَکْتُوبٌ بَشِّرْ شِیعَةَ عَلِیٍّ بِطِیبِ الْمَوْلِدِ .

فَدَخَلْتُهُ فَإِذَا أَنَا بِقَصْرٍ مِنْ زُمُرُّدٍ أَخْضَرِ مُجَوَّفٍ لَمْ أَرَ أَحْسَنَ مِنْهُ وَ عَلَیْهِ بَابٌ مِنْ یَاقُوتَةٍ حَمْرَاءَ مُکَلَّلَةٍ بِاللُّؤْلُؤِ وَ عَلَی الْبَابِ سِتْرٌ فَرَفَعْتُ رَأْسِی فَإِذَا مَکْتُوبٌ عَلَی السِّتْرِ شِیعَةُ عَلِیٍّ هُمُ الْفَائِزُونَ فَقُلْتُ حَبِیبِی جَبْرَئِیلُ لِمَنْ هَذَا فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ لِابْنِ عَمِّکَ وَ وَصِیِّکَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام یُحْشَرُ النَّاسُ کُلُّهُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ حُفَاةً عُرَاةً إِلَّا شِیعَةَ عَلِیٍّ وَ یُدْعَی النَّاسُ بِأَسْمَاءِ أُمَّهَاتِهِمْ مَا خَلَا شِیعَةَ عَلِیٍّ علیه السلام فَإِنَّهُمْ یُدْعَوْنَ بِأَسْمَاءِ آبَائِهِمْ فَقُلْتُ حَبِیبِی جَبْرَئِیلُ وَ کَیْفَ ذَاکَ قَالَ لِأَنَّهُمْ أَحَبُّوا عَلِیّاً فَطَابَ مَوْلِدُهُمْ.

بیان

فطاب مولدهم لعل المعنی أنه لما علم الله من أرواحهم أنهم یحبون علیا و أقروا فی المیثاق بولایته طیب مولد أجسادهم.

«137»

کا، [الکافی] عَنِ الْعِدَّةِ عَنْ سَهْلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَنَّهُ قَالَ لِأَبِی بَصِیرٍ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنَّ لِلَّهِ مَلَائِکَةً یُسْقِطُونَ الذُّنُوبَ عَنْ ظُهُورِ شِیعَتِنَا کَمَا تُسْقِطُ الرِّیحُ الْوَرَقَ فِی أَوَانِ سُقُوطِهِ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَ الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ... وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا اسْتِغْفَارُهُمْ وَ اللَّهِ لَکُمْ دُونَ هَذَا الْخَلْقِ ⁽¹⁾.

«138»

کا، [الکافی] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ یُونُسَ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: یَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنَّ لِلَّهِ عَزَّ ذِکْرُهُ مَلَائِکَةً یُسْقِطُونَ الذُّنُوبَ عَنْ ظُهُورِ شِیعَتِنَا کَمَا تُسْقِطُ الرِّیحُ الْوَرَقَ مِنَ الشَّجَرِ أَوَانَ سُقُوطِهِ وَ ذَلِکَ

«محمد رسول خداست، علی وصی مصطفی است» و بر آن پرده نوشته بود: «شیعیان علی علیه السلام را مژده ده به حلال زاده بودن!» وارد شدم، باز کاخی از زمرّد سبز تو خالی دیدم که زیباتر از آن ندیده بودم. کاخ دری از یاقوت سرخ داشت که با لؤلؤ تزیین شده بود و بر آن در نیز پرده ای بود. سرم را بالا کردم و دیدم بر آن پرده نوشته شده: «شیعیان علی همان پیروزانند!» گفتم: «دوست من جبرئیل! این کاخ از کیست؟» گفت: «ای محمد!از آن عموزاده و وصیّ تو، علی بن ابی طالب علیه السلام است. تمام مردم روز قیامت با پای برهنه و بدن عریان به محشر می آیند، مگر شیعیان علی علیه السلام . مردم را آن روز به نام مادرهایشان می خوانند، مگر شیعه علی علیه السلام را که به نام پدرانشان خوانده می شوند.» گفتم: «جبرئیل! این چگونه می شود؟» گفت: «چون آنها علی علیه السلام را دوست دارند، ولادتشان پاک است و حلال زاده اند.»⁽²⁾

توضیح

اینکه فرمود «فطاب مولدهم»، شاید به این معنی باشد که خداوند چون قبلا می دانست ارواح شیعیان علی علیه السلام دوستدار آن حضرت هستند و در روز پیمان به ولایت او اقرار کردند، بدین جهت ولادت بدن های آنها را پاک قرار داد.

روایت 137

کافی: حضرت صادق علیه السلام به ابو بصیر فرمود: «ای ابو محمد! خدا را فرشتگانی است که گناهان را از پشت شیعیان ما پایین می آورند، چنان که باد برگ ها را در فصل خزان فرو ریزد. و این بیان خداوند عزوجل است که می فرماید: «الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ... وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا»، {فرشتگانی که عرش با عظمت الهی را بر دوش گرفته و آنان که پیرامون عرشند، به تسبیح و ستایش حق مشغولند، هم خود به خدا ایمان دارند و هم برای اهل ایمان از خدا آمرزش و مغفرت می طلبند.}⁽³⁾به خدا سوگند طلب آمرزش فرشتگان تنها برای شماست، نه این مردم.»⁽⁴⁾

روایت 138

کافی: ابو بصیر گوید:حضرت صادق علیه السلام فرمود: «ای ابو محمد! خدای بزرگ را فرشتگانی است که گناهان را از پشت های شیعیان ما فرو ریزند، همچنان که باد، برگ ها را در فصل خزان فرو ریزد و این

قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ... وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا وَ اللَّهِ مَا أَرَادَ بِهَذَا غَیْرَکُمْ ⁽¹⁾.

«139»

فس، [تفسیر القمی] عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَنَّهُ سُئِلَ الْمَلَائِکَةُ أَکْثَرُ أَمْ بَنُو آدَمَ فَقَالَ وَ الَّذِی نَفْسِی بِیَدِهِ لَمَلَائِکَةُ اللَّهِ فِی السَّمَاوَاتِ أَکْثَرُ مِنْ عَدَدِ التُّرَابِ فِی الْأَرْضِ وَ مَا فِی السَّمَاءِ مَوْضِعُ قَدَمٍ إِلَّا وَ فِیهِ مَلَکٌ یُسَبِّحُهُ وَ یُقَدِّسُهُ وَ لَا فِی الْأَرْضِ شَجَرَةٌ وَ لَا مَدَرٌ إِلَّا وَ فِیهَا مَلَکٌ مُوَکَّلٌ بِهَا یَأْتِی اللَّهَ کُلَّ یَوْمٍ بِعَمَلِهَا وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِهَا وَ مَا مِنْهُمْ أَحَدٌ إِلَّا وَ یَتَقَرَّبُ کُلَّ یَوْمٍ إِلَی اللَّهِ بِوَلَایَتِنَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یَسْتَغْفِرُ لِمُحِبِّینَا وَ یَلْعَنُ أَعْدَاءَنَا وَ یَسْأَلُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ یُرْسِلَ عَلَیْهِمُ الْعَذَابَ إِرْسَالًا.

وَ قَوْلُهُ الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ یَعْنِی رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ الْأَوْصِیَاءَ مِنْ بَعْدِهِ یَحْمِلُونَ عِلْمَ اللَّهِ وَ مَنْ حَوْلَهُ یَعْنِی الْمَلَائِکَةَ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ... وَ یَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا یَعْنِی شِیعَةَ آلِ مُحَمَّدٍ رَبَّنا وَسِعْتَ کُلَّ شَیْ ءٍ رَحْمَةً وَ عِلْماً فَاغْفِرْ لِلَّذِینَ تابُوا مِنْ وَلَایَةِ فُلَانٍ وَ فُلَانٍ وَ بَنِی أُمَیَّةَ وَ اتَّبَعُوا سَبِیلَکَ أَیْ وَلَایَةَ وَلِیِّ اللَّهِ وَ قِهِمْ عَذابَ الْجَحِیمِ إِلَی قَوْلِهِ الْحَکِیمُ یَعْنِی مَنْ تَوَلَّی عَلِیّاً علیه السلام فَذَلِکَ صَلَاحُهُمْ وَ قِهِمُ السَّیِّئاتِ وَ مَنْ تَقِ السَّیِّئاتِ یَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ یَعْنِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ ذلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ لِمَنْ نَجَّاهُ اللَّهُ مِنْ هَؤُلَاءِ یَعْنِی وَلَایَةَ فُلَانٍ وَ فُلَانٍ ⁽²⁾.

«140»

م، [تفسیر الإمام علیه السلام]: صِراطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ أَیْ قُولُوا اهْدِنَا صِرَاطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ بِالتَّوْفِیقِ لِدِینِکَ وَ طَاعَتِکَ وَ هُمُ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی وَ مَنْ یُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً وَ حُکِیَ هَذَا بِعَیْنِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام.

قَالَ ثُمَّ قَالَ لَیْسَ هَؤُلَاءِ الْمُنْعَمَ عَلَیْهِمْ بِالْمَالِ وَ صِحَّةِ الْبَدَنِ وَ إِنْ کَانَ کُلُّ هَذَا نِعْمَةً مِنَ اللَّهِ ظَاهِرَةً أَ لَا تَرَوْنَ أَنَّ هَؤُلَاءِ قَدْ یَکُونُونَ کُفَّاراً أَوْ فُسَّاقاً فَمَا نُدِبْتُمْ إِلَی

فرموده خداوند است:{خدا را تسبیح و ستایش می کنند ... } (تا آخر آیه ای که در روایت قبل بود).به خدا از این آیه، غیر شما را اراده نفرموده است.»⁽³⁾

روایت 139

تفسیر علی بن ابراهیم قمی: حمّاد گوید: از حضرت صادق علیه السلام سؤال شد: «فرشتگان بیشترند یا انسان ها؟» فرمود: «سوگند به آن کس که جانم در دست اوست، همانا فرشتگان خدا در آسمان ها زیادترند از عدد خاک در زمین. و جای پایی در آسمان نیست، مگر اینکه فرشته ای در آنجا هست که خدا را حمد و ستایش می کند. همچنین در زمین نیز درخت و کلوخی نیست، مگر اینکه فرشته ای بر آن گماشته که هر روز (گزارش) کار او را نزد خدا می برد و خدا بدان داناتر است. و هیچ فرشته ای نیست، مگر اینکه هر روز به وابستگی با خاندان ما نزد خدا تقرب می جوید؛ برای دوستان ما طلب آمرزش می کند؛ دشمن ما را نفرین می کند و از خدا خواستار عذاب برای آنها می شود.

و قول خداوند که می فرماید:{آنها که عرش خدا را بر دوش گرفته اند}، یعنی پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و جانشینان پس از او، حامل علم خدا هستند، و آنهایی که پیرامون عرشند، یعنی فرشتگان، به تسبیح و ستایش حق مشغولند و طلب آمرزش می کنند برای آنها که ایمان دارند، یعنی شیعیان آل محمد صلی الله علیه و آله و(می گویند) «ای پروردگاری که علم و رحمت بی منتهایت همه اهل عالم را فرا گرفته است! تو به لطف و کرمت گناه آنان که بازگشته اند از ولایت فلانی و فلانی و بنی امیّه و راه رضای تو را پیمودند، یعنی ولایت ولیّ خدا را پذیرفته اند ببخش و آنان را از عذاب دوزخ محفوظ دار» تا آخر آیه بعد که آخرین کلمه آن «حکیم» است ⁽⁴⁾، یعنی آن کس که وابسته به علی علیه السلام شود، چون صلاح و رستگاری آنها در این است، و آنان را از ارتکاب اعمال زشت نگاهدار که هر کس را که تو از زشتکاری امروز محفوظ داری، در حق او رحمت و عنایت بسیار فرموده ای، یعنی روز قیامت و آن به حقیقت رستگاری بزرگ و (فیروزی عظیم) خواهد بود برای آن کس که خداوند او را از اینها، یعنی وابستگی به فلان و فلان رهایی بخشد.»⁽⁵⁾

روایت 140

تفسیر امام حسن عسکری: (تفسیر این آیه از سوره حمد):{راه مردمی که به آنها نعمت دادی.} یعنی بگویید ما را هدایت فرما به راه مردمی که به آنها نعمت دادی و توفیق دین و اطاعت تو را یافتند، و آنها کسانی هستند که خداوند می فرماید: «وَ مَنْ یُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقا»، {و آنان که خدا و رسول را اطاعت کنند، البتّه با کسانی که خدا به آنها لطف و عنایت کامل فرموده، یعنی با پیمبران و صدّیقان و شهیدان و نیکوکاران محشور خواهند شد و اینان (در بهشت) چه نیکو رفیقانی هستند.}⁽⁶⁾و عین این مطلب از حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شده و گوید: سپس فرمود: «این نعمتی که خدا به آنها داده، مال و صحّت و سلامتی بدن نیست، گرچه اینها نیز نعمت های ظاهری خداوند است (منظور از این نعمت که در قرآن فرموده چیز دیگری است) آیا نمی بینید آنهایی که این گونه نعمت های ظاهری را دارند، گاهی از زمره کفّار یا فسّاق هستند و از شما نخواستند دعا کنید

أَنْ تَدْعُوا بِأَنْ تُرْشَدُوا إِلَی صِرَاطِهِمْ وَ إِنَّمَا أُمِرْتُمْ بِالدُّعَاءِ لِأَنْ تُرْشَدُوا إِلَی صِرَاطِ الَّذِینَ أُنْعِمَ عَلَیْهِمْ بِالْإِیمَانِ بِاللَّهِ وَ تَصْدِیقِ رَسُولِ اللَّهِ وَ بِالْوَلَایَةِ لِمُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّیِّبِینَ وَ أَصْحَابِهِ الْخَیِّرِینَ الْمُنْتَجَبِینَ وَ بِالتَّقِیَّةِ الْحَسَنَةِ الَّتِی یُسْلَمُ بِهَا مِنْ شَرِّ عِبَادِ اللَّهِ وَ مِنَ الزِّیَادَةِ فِی آثَامِ أَعْدَاءِ اللَّهِ وَ کُفْرِهِمْ بِأَنْ تُدَارِیَهُمْ وَ لَا تُغْرِیَهُمْ بِأَذَاکَ وَ أَذَی الْمُؤْمِنِینَ وَ بِالْمَعْرِفَةِ بِحُقُوقِ الْإِخْوَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ .

فَإِنَّهُ مَا مِنْ عَبْدٍ وَ لَا أَمَةٍ وَالَی مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ وَ أَصْحَابَ مُحَمَّدٍ وَ عَادَی مَنْ عَادَاهُمْ إِلَّا کَانَ قَدِ اتَّخَذَ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ حِصْناً مَنِیعاً وَ جُنَّةً حَصِینَةً .

وَ مَا مِنْ عَبْدٍ وَ لَا أَمَةٍ دَارَی عِبَادَ اللَّهِ بِأَحْسَنِ الْمُدَارَاةِ فَلَمْ یَدْخُلْ بِهَا فِی بَاطِلٍ وَ لَمْ یَخْرُجْ بِهَا مِنْ حَقٍّ إِلَّا جَعَلَ اللَّهُ نَفَسَهُ تَسْبِیحاً وَ زَکَّی عَمَلَهُ وَ أَعْطَاهُ بَصِیرَةً عَلَی کِتْمَانِ سِرِّنَا وَ احْتِمَالِ الْغَیْظِ لِمَا یَسْتَمِعُهُ مِنْ أَعْدَائِنَا وَ أَعْطَاهُ ثَوَابَ الْمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ .

وَ مَا مِنْ عَبْدٍ أَخَذَ نَفْسَهُ بِحُقُوقِ إِخْوَانِهِ فَوَفَّاهُمْ حُقُوقَهُمْ جَهْدَهُ وَ أَعْطَاهُمْ مُمْکِنَهُ وَ رَضِیَ مِنْهُمْ بِعَفْوِهِمْ وَ تَرَکَ الِاسْتِقْصَاءَ عَلَیْهِمْ فِیمَا یَکُونُ مِنْ زَلَلِهِمْ وَ غَفَرَهَا لَهُمْ إِلَّا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ یَا عَبْدِی قَضَیْتَ حُقُوقَ إِخْوَانِکَ وَ لَمْ تَسْتَقْصِ عَلَیْهِمْ فِیمَا لَکَ عَلَیْهِمْ فَأَنَا أَجْوَدُ وَ أَکْرَمُ وَ أَوْلَی بِمِثْلِ مَا فَعَلْتَهُ مِنَ الْمُسَامَحَةِ وَ التَّکَرُّمِ فَأَنَا أَقْضِیکَ الْیَوْمَ عَلَی حَقٍّ وَعَدْتُکَ وَ أَزِیدُکَ مِنْ فَضْلِیَ الْوَاسِعِ وَ لَا أَسْتَقْصِی عَلَیْکَ فِی تَقْصِیرِکَ فِی بَعْضِ حُقُوقِی قَالَ فَیُلْحِقُهُ بِمُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ أَصْحَابِهِ وَ یَجْعَلُهُ فِی خِیَارِ شِیعَتِهِمْ.

ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لِبَعْضِ أَصْحَابِهِ ذَاتَ یَوْمٍ یَا عَبْدَ اللَّهِ أَحِبَّ فِی اللَّهِ وَ أَبْغِضْ فِی اللَّهِ وَ وَالِ فِی اللَّهِ فَإِنَّهُ لَا یُنَالُ وَلَایَةُ اللَّهِ إِلَّا بِذَلِکَ وَ لَا یَجِدُ الرَّجُلُ طَعْمَ الْإِیمَانِ وَ إِنْ کَثُرَتْ صَلَاتُهُ وَ صِیَامُهُ حَتَّی یَکُونَ کَذَلِکَ وَ قَدْ صَارَتْ مُوَاخَاةُ النَّاسِ یَوْمَکُمْ هَذَا أَکْثَرُهَا فِی الدُّنْیَا عَلَیْهَا یَتَوَادُّونَ وَ عَلَیْهَا یَتَبَاغَضُونَ وَ ذَلِکَ لَا یُغْنِی عَنْهُ مِنَ اللَّهِ شَیْئاً.

فَقَالَ الرَّجُلُ یَا رَسُولَ اللَّهِ فَکَیْفَ لِی أَنْ أَعْلَمَ أَنِّی قَدْ وَالَیْتُ وَ عَادَیْتُ فِی اللَّهِ

که خدا شما را به راه آنها هدایت فرماید، بلکه شما رافرمان داده اند که از خدا بخواهید شما را به راه مردمی هدایت فرماید که خدا به آنها نعمت ایمان به خدا و باور کردن رسول و وابستگی به محمد صلی الله علیه و آله و اهل بیت پاک او و اصحاب و یاران انتخاب شده اهل خیر آن حضرت عنایت فرموده است، و نیز نعمت تقیّه نیکویی که به وسیله آن انسان از شرّ بندگان خدا و زیادتی گناهان دشمنان خدا و کفر آنان محفوظ می ماند؛ نعمت اینکه با آنان مدارا کنی و آنان را با اذیت رساندن به خودت و اذیت مؤمنین مغرور نسازی و نیز نعمت شناسایی حقوق برادران مؤمن.

همانا هر بنده و کنیزی (برای خدا) که وابسته به محمد و خاندان و یاران محمد صلی الله علیه و آله و دشمن دشمنان آنها باشد، دژی محکم و سپری نیرومند در برابر عذاب خداوند را برای خود برگرفته، و هر بنده و کنیزی که با بندگان خود به نیکویی مدارا کند و در جهت مدارای با مردم دچار باطلی نشود و حقی را از دست ندهد، خداوند نفس او را تسبیح و اعمالش را پاک قرار می دهد؛به او بصیرتی عنایت می فرماید تا بتواند اسرار ما را مکتوم داشته و در برابر ناسزاهایی که از دشمنان ما می شنود، خشمش را فرو برد؛ اجر و ثواب کسی که در راه خدا به خون خویش غلطیده نیز به او عطا می فرماید و به میزان امکانات خویش به آنها ببخشد و با عفو و گذشت از آنها، خشنود شود و لغزش های آنان را پیگیری نکند، بلکه آنها را ببخشد. در این صورت خداوند عزوجل روز قیامت به او می فرماید که ای بنده من! حقوق برادرانت را ادا کردی و نسبت به آنچه که از آنها می خواستی و حقوقی که به تو مدیون بودند، آنان را تعقیب نکردی، پس من سخی تر و کریم تر از تو هستم و در مسامحه و بزرگواری که تو با برادرانت داشتی، من شایسته ترم.بنابراین منهم امروز حقی را که به تو نوید داده بودم ادا می کنم و از فضل واسع خود بر آن می افزایم و کوتاهی هایی که تو در بعضی از حقوق من داشتی بررسی و تعقیب نمی کنم. فرمود در آن حال او را به محمّد صلی الله علیه و آله و یاران آن حضرت می پیوندد و او را از بهترین شیعیان آنها قرار می دهد.»

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله روزی به یکی از یاران خویش فرمود: «ای بنده خدا، دوستی کن در راه خدا و دشمنی کن در راه خدا و بپیوند در راه خدا، زیرا به ولایت خدا نتوان رسید مگر به آنچه گفتم. و هیچ کس مزه ایمان را نمی چشد، اگر چه نماز و روزه اش زیاد باشد، مگر این چنین شود و برادری مردم در امروز، بیشتر به خاطر دنیاست، برای دنیا با هم دوستی می کنند و برای آن با هم دشمن می شوند و این دوستی و دشمنی نزد خدا سودی ندارد.»

آن مرد عرض کرد: «ای پیامبر خدا! چگونه بدانم که دوستی و دشمنی من در راه خداست

وَ مَنْ وَلِیُّ اللَّهِ حَتَّی أُوَالِیَهُ وَ مَنْ عَدُوُّهُ حَتَّی أُعَادِیَهُ فَأَشَارَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله إِلَی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام فَقَالَ هَذَا قَالَ بَلَی هَذَا وَلِیُّ اللَّهِ فَوَالِهِ وَ عَدُوُّ هَذَا عَدُوُّ اللَّهِ فَعَادِهِ وَالِ وَلِیَّ هَذَا وَ لَوْ أَنَّهُ قَاتِلُ أَبِیکَ وَ وَلَدِکَ وَ عَادِ عَدُوَّ هَذَا وَ لَوْ أَنَّهُ أَبُوکَ وَ وَلَدُکَ ⁽¹⁾.

«141»

کا، [الکافی] عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی الْمِقْدَامِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: خَرَجْتُ أَنَا وَ أَبِی حَتَّی إِذَا کُنَّا بَیْنَ الْقَبْرِ وَ الْمِنْبَرِ إِذَا هُوَ بِأُنَاسٍ مِنَ الشِّیعَةِ فَسَلَّمَ عَلَیْهِمْ ثُمَّ قَالَ إِنِّی وَ اللَّهِ لَأُحِبُّ رِیَاحَکُمْ وَ أَرْوَاحَکُمْ فَأَعِینُونِی عَلَی ذَلِکَ بِوَرَعٍ وَ اجْتِهَادٍ وَ اعْلَمُوا أَنَّ وَلَایَتَنَا لَا تُنَالُ إِلَّا بِالْوَرَعِ وَ الِاجْتِهَادِ مَنِ ائْتَمَّ مِنْکُمْ بِعَبْدٍ فَلْیَعْمَلْ بِعِلْمِهِ ⁽²⁾

أَنْتُمْ شِیعَةُ اللَّهِ وَ أَنْتُمْ أَنْصَارُ اللَّهِ وَ أَنْتُمُ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ وَ السَّابِقُونَ الْآخِرُونَ وَ السَّابِقُونَ فِی الدُّنْیَا إِلَی مَحَبَّتِنَا وَ السَّابِقُونَ فِی الْآخِرَةِ إِلَی الْجَنَّةِ قَدْ ضَمِنَّا لَکُمُ الْجَنَّةَ بِضَمَانِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ ضَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ اللَّهِ مَا عَلَی دَرَجَةِ الْجَنَّةِ أَکْثَرُ أَرْوَاحاً مِنْکُمْ فَتَنَافَسُوا فِی فَضَائِلِ الدَّرَجَاتِ أَنْتُمُ الطَّیِّبُونَ وَ نِسَاؤُکُمُ الطَّیِّبَاتُ کُلُّ مُؤْمِنَةٍ حَوْرَاءُ عَیْنَاءُ وَ کُلُّ مُؤْمِنٍ صِدِّیقٌ.

وَ لَقَدْ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام لِقَنْبَرٍ یَا قَنْبَرُ أَبْشِرْ وَ بَشِّرْ وَ اسْتَبْشِرْ فَوَ اللَّهِ لَقَدْ مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ هُوَ عَلَی أُمَّتِهِ سَاخِطٌ إِلَّا الشِّیعَةَ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ عِزّاً وَ عِزُّ الْإِسْلَامِ الشِّیعَةُ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ دِعَامَةٌ وَ دِعَامَةُ الْإِسْلَامِ الشِّیعَةُ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ ذِرْوَةٌ وَ ذِرْوَةُ الْإِسْلَامِ الشِّیعَةُ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ سَیِّداً وَ سَیِّدُ الْمَجَالِسِ مَجَالِسُ الشِّیعَةِ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ شَرَفاً وَ شَرَفُ الْإِسْلَامِ الشِّیعَةُ أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ إِمَاماً وَ إِمَامُ الْأَرْضِ أَرْضٌ تَسْکُنُهَا الشِّیعَةُ.

وَ اللَّهِ لَوْ لَا مَا فِی الْأَرْضِ مِنْکُمْ مَا رَأَیْتَ بِعَیْنٍ عُشْباً أَبَداً وَ اللَّهِ لَوْ لَا مَا فِی الْأَرْضِ مِنْکُمْ مَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَی أَهْلِ خِلَافِکُمْ وَ لَا أَصَابُوا الطَّیِّبَاتِ مَا لَهُمْ فِی الدُّنْیَا وَ لَا لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ مِنْ نَصِیبٍ کُلُّ نَاصِبٍ وَ إِنْ تَعَبَّدَ وَ اجْتَهَدَ مَنْسُوبٌ إِلَی هَذِهِ الْآیَةِ عامِلَةٌ

و از کجا دوست خدا را بشناسم تا با او دوستی کنم یا دشمن او را بدانم تا دشمنی کنم؟» حضرت به علی علیه السلام اشاره کردند. آن مرد پرسید: «این؟» فرمود: «آری،این است ولیّ خدا. پس دوستش بدار و دشمن او دشمن خداست، با او دشمنی کن و دوست او را دوست بدار، گرچه قاتل پدر و فرزندان تو باشد، و دشمن او را دشمن بدار، گرچه آن دشمن، پدرت یا فرزندت باشد.»⁽³⁾

روایت 141

کافی: عمرو بن ابی المقدام گوید: از حضرت صادق علیه السلام شنیدم که فرمود: «من و پدرم از خانه به سوی مسجد می رفتیم که بین قبر و منبر (پیامبر صلی الله علیه و آله ) رسیدیدم. ناگاه به جمعی از شیعیان برخوردیم. پدرم به آنها سلام داد و فرمود: «به خدا قسم من بوی شما و جان های شما را دوست دارم. پس در این جهت مرا به پارسایی و کوشش کمک کنید و بدانید که به ولایت ما نمی رسید، مگر به پارسایی و جدّیت در عمل. هر کس از شما که پیروی از کسی می کند، باید رفتارش همچون او باشد.

شما شیعه خدایید؛ شما یاران خدایید! شما پیشتازان اولین و پیشتازان آخرین هستید در دنیا به سوی محبت ما و در آخرت به سوی بهشت پیشی گرفتید. ما به ضمانت خداوند عزوجل و پیغمبر خدا، بهشت را برای شما تضمین کردیم.به خدا در (بین ساکنین) درجات بهشت (و جمعیّت ها)، جمعیتی شادمان تر و متنعم تر از شما نیست. پس برای بهره برداری از مزایای درجات و طبقات بهشت بر یکدیگر رقابت جویید. شمایید پاکان و زن های شما نیز پاکند. هر زن مؤمنه (در بهشت) حوریّه ای زیبا چشم و هر مرد مؤمن، صدّیق است.»

حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام به قنبر فرمود: «ای قنبر! خوشحال شو و دیگران را مژده مسرت ده!به خدا قسم پیامبر خدا صلی الله علیه و آله از دنیا رحلت فرمود در حالی که به تمام امت خشمگین بود، مگر شیعه. بدان که هر چیزی را عزّتی است و عزّت اسلام، شیعه است و هر چیزی را ستونی است و ستون اسلام، شیعه است و هر چیزی را فرازی است و فراز اسلام، شیعه است و هر چیزی را آقایی است و آقای مجالس، محافل شیعه است و هر چیزی را شرفی است و شرف اسلام، شیعه است و هر چیزی را پیشوایی است و پیشوای زمین، زمینی است که شیعیان در آن سکونت دارند.

به خدا اگر از شما کسی در زمین نبود، هیچ گاه گیاهی را به چشم نمی دیدی.به خدا اگر از شما کسی در زمین نباشد، خداوند به مخالفین شما روزی نمی دهد و آنان نعمت های لذیذ خدا را نمی بینند، نه در دنیا بهره ای دارند و نه در آخرت نصیبی. هر کس با خاندان پیغمبر دشمنی کند، اگر چه عبادت کند و جدیّت در راه بندگی داشته باشد، منسوب به این آیه است: «عامِلَةٌ

ناصِبَةٌ تَصْلی ناراً حامِیَةً⁽¹⁾فَکُلُّ نَاصِبٍ مُجْتَهِدٍ فَعَمَلُهُ هَبَاءٌ شِیعَتُنَا یَنْطِقُونَ بِأَمْرِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ یُخَالِفُهُمْ یَنْطِقُونَ بِتَفَلُّتٍ-⁽²⁾

وَ اللَّهِ مَا مِنْ عَبْدٍ مِنْ شِیعَتِنَا یَنَامُ إِلَّا أَصْعَدَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ رُوحَهُ إِلَی السَّمَاءِ فَیُبَارِکُ عَلَیْهَا فَإِنْ کَانَ قَدْ أَتَی عَلَیْهَا أَجَلُهَا جَعَلَهَا فِی کُنُوزٍ مِنْ رَحْمَتِهِ وَ فِی رِیَاضِ جَنَّتِهِ وَ فِی ظِلِّ عَرْشِهِ وَ إِنْ کَانَ أَجَلُهَا مُتَأَخِّراً بَعَثَ بِهَا مَعَ أَمَنَتِهِ مِنَ الْمَلَائِکَةِ لِیَرُدُّوهَا إِلَی الْجَسَدِ الَّذِی خَرَجَتْ مِنْهُ لِتَسْکُنَ فِیهِ وَ اللَّهِ إِنَّ حَاجَّکُمْ وَ عُمَّارَکُمْ لَخَاصَّةُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِنَّ فُقَرَاءَکُمْ لَأَهْلُ الْغِنَی وَ إِنَّ أَغْنِیَاءَکُمْ لَأَهْلُ الْقَنَاعَةِ وَ إِنَّکُمْ کُلَّکُمْ لَأَهْلُ دَعْوَتِهِ وَ أَهْلُ إِجَابَتِهِ ⁽³⁾.

«142»

وَ رُوِیَ أَیْضاً عَنِ الْعِدَّةِ عَنْ سَهْلٍ عَنِ ابْنِ شَمُّونٍ عَنِ الْأَصَمِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی الْمِقْدَامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: مِثْلَهُ وَ زَادَ فِیهِ :

أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ شَیْ ءٍ جَوْهَراً وَ جَوْهَرُ وُلْدِ آدَمَ مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله وَ نَحْنُ وَ شِیعَتُنَا بَعْدَنَا حَبَّذَا شِیعَتُنَا مَا أَقْرَبَهُمْ مِنْ عَرْشِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَحْسَنَ صُنْعَ اللَّهِ إِلَیْهِمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ اللَّهِ لَوْ لَا أَنْ یَتَعَاظَمَ النَّاسُ ذَلِکَ أَوْ یَدْخُلَهُمْ زَهْوٌ لَسَلَّمَتْ عَلَیْهِمُ الْمَلَائِکَةُ قُبُلًا وَ اللَّهِ مَا مِنْ عَبْدٍ مِنْ شِیعَتِنَا یَتْلُو الْقُرْآنَ فِی صَلَاتِهِ قَائِماً إِلَّا وَ لَهُ بِکُلِّ حَرْفٍ مِائَةُ حَسَنَةٍ وَ لَا قَرَأَ فِی صَلَاتِهِ جَالِساً إِلَّا وَ لَهُ بِکُلِّ حَرْفٍ خَمْسُونَ حَسَنَةً وَ لَا فِی غَیْرِ صَلَاةٍ إِلَّا وَ لَهُ بِکُلِّ حَرْفٍ عَشْرُ حَسَنَاتٍ وَ إِنَّ لِلصَّامِتِ مِنْ شِیعَتِنَا لَأَجْرُ مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ مِمَّنْ خَالَفَهُ.

أَنْتُمْ وَ اللَّهِ عَلَی فُرُشِکُمْ نِیَامٌ لَکُمْ أَجْرُ الْمُجَاهِدِینَ وَ أَنْتُمْ وَ اللَّهِ فِی صَلَاتِکُمْ لَکُمْ أَجْرُ الصَّافِّینَ فِی سَبِیلِهِ أَنْتُمْ وَ اللَّهِ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ وَ نَزَعْنا ما فِی صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلِینَ ⁽⁴⁾إِنَّمَا شِیعَتُنَا أَصْحَابُ

ناصِبَةٌ تَصْلی ناراً حامِیَةً»،{همه کارشان رنج و مشقّت است و پیوسته در آتش فروزان دوزخ معذّبند.}⁽⁵⁾پس هر کس با خاندان پیغمبر دشمنی کند و جدیت و کوشش داشته باشد، عملش بر باد می رود. شیعیان ما به فرمان خداوند عزوجل سخن می گویند و مخالفین آنها با شتابزدگی و از پیش خود حرف می زنند.

به خدا هر بنده ای از شیعیان ما که می خوابد، خداوند جان او را به آسمان می برد و او را مبارک می سازد. پس اگر مدتش تمام شده باشد، آن جان را درگنج هایی از رحمت خویش و در بوستان های بهشت، در سایه عرش خود قرار می دهد و اگر هنوز اجل آن نرسیده باشد، او را با فرشتگان مأمور نگهبانی او برمی گرداند تا به بدنش بازگردانند و در آن بیارامد.به خدا حاجی های شما و معتمرین شما (آنهایی که عمل عمره را انجام می دهند) از مخصوصین دربار خدایند و فقرای شما، ثروتمندند و توانگران شما، اهل قناعتند و شما همه تان اهل دعوت و اجابت او هستید.»⁽⁶⁾

روایت 142

کافی: از حضرت صادق علیه السلام مثل روایت قبلی نقل شده، به اضافه جملات زیر که حضرت به آن افزودند: «آگاه باش که هر چیزی گوهری دارد و گوهر فرزندان آدم، حضرت محمّد صلی الله علیه و آله و ما و شیعیان ما پس از ماست. آفرین بر شیعیان ما! چقدر به عرش خدا نزدیکند و چه نیکوست رفتار خدا با آنها در روز قیامت.به خدا اگر نه این بود که مردم آن را بزرگ شمارند یا کبر و خودستایی در آنها راه یابد، هر آینه فرشتگان در برابر آنها بدانها سلام می دادند. هیچ کدام از بندگان خدا و شیعیان ما نیست که قرآن را در نمازش، در حال ایستادن تلاوت کند، مگر اینکه در مقابل هر حرفی صد حسنه دارد و اگر در حال نشستن در نماز قرآن بخواند، در برابر هر حرفی پنجاه حسنه دارد و در غیر نماز،در مقابل هر حرفی ده حسنه دارد و اگر سکوت کند، اجر قرآن خواندن مخالفین را دارد.

به خدا شما در بستر خود آرمیده اید، ولی پاداش مجاهدین را می برید؛ شما در حال نماز هستید، ولی پاداش صف بسته های در راه خدا در میدان نبرد را می برید.به خدا شمایید آنها که خداوند عزوجل درباره آنها می فرماید: «وَ نَزَعْنا ما فِی صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلِین»،{و ما آئینه دل های پاک آنها را از کدورت کینه و حسد و هر خلق ناپسند به کلّی پاک و پاکیزه سازیم تا همه با هم برادر و دوستدار هم شوند و روبه روی یکدیگر بر تخت عزّت بنشینند.}⁽⁷⁾

همانا شیعیان ما

الْأَرْبَعَةِ الْأَعْیُنِ عَیْنَانِ فِی الرَّأْسِ وَ عَیْنَانِ فِی الْقَلْبِ أَلَا وَ الْخَلَائِقُ کُلُّهُمْ کَذَلِکَ أَلَا إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَتَحَ أَبْصَارَکُمْ وَ أَعْمی أَبْصارَهُمْ ⁽¹⁾.

توضیح

الریاح جمع الریح و المراد هنا الریح الطیبة أو الغلبة أو القوة أو النصرة أو الدولة و الأرواح إما جمع الروح بالضم أو بالفتح بمعنی نسیم الریح أو الراحة علی ذلک أی علی ما هو لازم الحب من الشفاعة فی الدارین حوراء أی فی الجنة علی صفة الحوریة فی الصباحة و الجمال و الکمال أبشر أی خذ هذه البشارة و بشر أی غیرک و استبشر أی افرح و سر بذلک و الدعامة بالکسر عماد البیت بتفلت أی یصدر عنهم فلتة من غیر تفکر و رویة و أخذ من صادق.

لأهل الغنی أی غنی النفس و الاستغناء عن الخلق بتوکلهم علی ربهم لأهل دعوته أی دعاکم الله إلی دینه و طاعته فأجبتموه إلیهما و جوهر ولد آدم شبههم بالجوهر من بین سائر أجزاء الأرض فی الحسن و البهاء و الندرة و کثرة الانتفاع أو المعنی لیست حقیقة الإنسانیة و جبلتها إلا فیهم و هم مستحقون لهذا الاسم و سائر الناس کالأنعام و الهمج و النسناس أو هم المقدمون و المقدمون فی طلب السعادات و اکتساب الکمالات فی القاموس الجوهر کل حجر یستخرج منه شی ء ینتفع به و من الشی ء ما وضعت علیه جبلته و الجری المقدم و قال حبذا الأمر أی هو حبیب جعل حب و ذا کشی ء واحد و هو اسم و ما بعده مرفوع به و لزم ذا حب و جری کالمثل بدلیل قولهم فی المؤنث حبذا لا حبذة⁽²⁾.

لو لا أن یتعاظم الناس أی یعدوه عظیما و یصیر سببا لغلوهم فیهم و فی القاموس رأیته قبلا محرکة و بضمتین و کصرد و کعنب أی عیانا و مقابلة ممن خالفه أی أجره التقدیری أی لو کان له أجر مع قطع النظر عما یتفضل به علی الشیعة کأنه له أجر واحد فهذا ثابت للساکت من الشیعة أجر المجاهدین أی فی سائر أحوالهم غیر حالة المصافة مع العدو و فتح أبصارکم أی أبصار قلوبکم.

چهار چشم دارند؛ دو چشم در سر و دو چشم در دل، البتّه همه انسان ها چنین بودند، ولی خداوند دیدگان شما را باز و دیده های آنها را کور کرده است.»⁽³⁾

توضیح

«ریاح» جمع «ریح» است و مقصود حضرت در اینجا، بوی خوش یا پیروزی یا نیرو یا یاری یا دولت است و «ارواح» یا جمع روح به ضمّ راء است یا جمع روح به فتح راء، به معنی نسیم باد یا استراحت. بر این یعنی بر چیزی که لازمه دوستی است، از قبیل شفاعت در دنیا و آخرت.«حوراء» یعنی زن های شما در بهشت صفات حوریه را دارند در زیبایی و جمال و کمال.«ابشر» یعنی این مژده را بگیر و «بشّر» یعنی دیگران را مژده ده و «استبشر» یعنی خوشحال و مسرور شو.«دعامه» به کسر دال، ستون خانه است.«بتفلّت» یعنی از آنها ناگهانی سرمی زند بدون تفکّر و دقّت یا بدون اینکه از گوینده راستگویی گرفته باشند.

«لاهل الغنی»: یعنی ذاتا توانگرند و با توکل و اعتمادی که به پروردگار خویش دارند، از مردم دیگر اظهار بی نیازی می کنند.

«لاهل دعوته»: یعنی خداوند شما را به دین و پیروی از خویش خوانده و شما او را اجابت کردید.«جوهر ولد آدم»، یعنی آنها را تشبیه فرموده به گوهر که در بین سایر اجزای زمین از نظر زیبایی و ارزش و کمیابی و پرسود بودن، امتیاز دارد یا منظور حضرت این است که حقیقت آدمیت و سرشت آن نیست مگر در آن افراد و آنها شایسته اسم انسانند و سایر انسان ها، همچون چهارپایان و افراد پست و نسناس ⁽⁴⁾هستند یا اینکه پیشرو و پیشتازند در جستن خوشبختی ها و کسب و کمالات. قاموس می گوید «جوهر» هر سنگی را گویند که از آن چیزی برای بهره برداری استخراج شود و جوهر هر چیزی آن را گویند که سرشت و ذات آن چیز بر آن آفریده شده و نماینده و پیشقدم است، و گوید نحبّذا الامر» یعنی آن امر دوست داشتنی است، مجموع «حبّ و ذا» را یک کلمه قرار داده اند،بنابراین «حبّذا» اسم است و ما بعد خود را رفع داده و «ذا» همیشه همراه حبّ است و هیچ گاه تغییر نمی کند، همچون مثل که می گویند مثل ها تغییرپذیر نیستند، به همین جهت در مؤنث هم می گویند حبّذا و «حبذه» گفته نمی شود.

«لو لا ان یتعاظم الناس»: یعنی اگر نه این بود که مردم این عمل را بزرگ می شمردند و باعث می شد که در مورد دوستان ما غلوّ و زیاده روی کنند. و در قاموس گوید «قبل» به ضمّ قاف و باء و «قبل» به ضم قاف و فتح باء بر وزن «صرد» و «قبل» به کسر قاف و فتح باء بر وزن «عنب»، یعنی آشکارا و روبه رو.

«ممّن خالفه»: یعنی اگر چنانچه مخالفین ما عملی انجام دهند و سزاوار پاداشی گردند، صرف نظر از آنچه که خداوند به شیعیان تفضّل می کند، پس گویا برای او یک اجر است و این اجر برای شیعه ای که ساکت باشد ثابت است.

«اجرالمجاهدین»: یعنی همچون پاداش مجاهدین در غیر حال برابری با دشمن. و «فتح ابصارکم» یعنی دیدگان دل های شما را باز کرد.

أقول

إنما کررت إیراد هذا الخبر لکثرة الاختلاف بین الروایات و غزارة فوائدها و قد مضی فی أبواب فضائل أمیر المؤمنین علیه السلام و فی أبواب الحوض و الشفاعة و أحوال القیامة کثیر من فضائل الشیعة.

باب 16 أن الشیعة هم أهل دین الله و هم علی دین أنبیائه و هم علی الحق و لا یغفر إلا لهم و لا یقبل إلا منهم

الآیات

آل عمران: إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِیُّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِینَ ⁽¹⁾

إبراهیم: فَمَنْ تَبِعَنِی فَإِنَّهُ مِنِّی ⁽²⁾

تفسیر

اشارة

إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ فی المجمع ⁽³⁾أی أحق الناس بنصرة إبراهیم بالحجة أو بالمعونة لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ فی وقته و زمانه و تولوه بالنصرة علی عدوه وَ هذَا النَّبِیُّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا یتولون نصرته بالحجة لما کان علیه من الحق وَ اللَّهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِینَ لأنه یتولی نصرتهم و المؤمن ولی الله لهذا المعنی بعینه و قیل إنه یتولی نصرة ما أمر الله به من الدین.

و فی هذه الآیة دلالة علی أن الولایة ثبتت بالدین لا بالنسب و یعضد ذلک قول أمیر المؤمنین علیه السلام إن أولی الناس بالأنبیاء أعملهم ⁽⁴⁾بما جاءوا به ثم تلا

مؤلف

علّت اینکه این روایت را چند بار نقل کردیم، اولا به خاطر اختلاف زیادی که از نظر جملات و مطالب در نقل های مختلف آن بود و بعد به جهت بهره های زیاد آن، و قبل از این در باب های« فضائل حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام »و در باب «حوض کوثر و شفاعت و حالات قیامت» امتیازات زیادی برای شیعیان ذکر کردیم .

باب شانزدهم : شیعیان پیرو دین خدا و پیرو انبیاء و اهل حق اند، آمرزش نیست مگر برای آنها و قبول نشود جز کردار آنان

آیات

{در حقیقت، نزدیک ترین مردم به ابراهیم، همان کسانی هستند که او را پیروی کرده اند، و [نیز] این پیامبر و کسانی که [به آیین او] ایمان آورده اند و خدا سرور مؤمنان است ... }

{پس هر که از من پیروی کند، بی گمان، او از من است.}

تفسیر

مجمع البیان می گوید: نزدیک ترین مردم به ابراهیم، یعنی شایسته ترین مردم به یاری ابراهیم به وسیله برهان یا کمک، آنهایی هستند که در وقت و زمان اواز او پیروی کردند و او را در برابر دشمنش یاری کردند و (نیز) این پیغمبر و امّتش که اهل ایمانند، متصدی یاری او شدند، با این دلیلکه او بر حق و راستی است و خدا دوستدار مؤمنان است، زیرا خداوند یاری آنها را بر عهده گرفته و مؤمن هم به همین معنی ولیّ (یاور) خداست و بنا به قولی مؤمن، متصدی یاری دین خداست.

این آیه دلالت دارد که ولایت با دین ثابت می شود نه با نژاد و مؤید آن، گفتار حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام است که فرمود: «نزدیک ترین مردم به انبیا، پرکارترین مردم هستند به آنچه انبیا آورده اند.» سپس این آیه را تلاوت کرده

هذه الآیة فقال إن ولی محمد من أطاع الله و إن بعدت لحمته و إن عدو محمد من عصی الله و إن قربت قرابته ثم روی روایة علی بن إبراهیم الآتیة.

فَمَنْ تَبِعَنِی فَإِنَّهُ مِنِّی خصه أکثر المفسرین بذریته و ظاهر الأخبار أنه أعم منهم.

الأخبار

«1»

فس، [تفسیر القمی] عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَنْتُمْ وَ اللَّهِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ فَقُلْتُ مِنْ أَنْفُسِهِمْ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ نَعَمْ وَ اللَّهِ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ثَلَاثاً ثُمَّ نَظَرَ إِلَیَّ وَ نَظَرْتُ إِلَیْهِ فَقَالَ یَا عُمَرُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یَقُولُ فِی کِتَابِهِ إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِیُّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِینَ ⁽¹⁾.

شی، [تفسیر العیاشی] عن عمر بن یزید: مثله ⁽²⁾

مجمع البیان، عن علی بن إبراهیم: مثله ⁽³⁾.

«2»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: فِی قَوْلِهِ إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِیُّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِینَ قَالَ هُمُ الْأَئِمَّةُ وَ أَتْبَاعُهُمْ ⁽⁴⁾.

«3»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: فِی قَوْلِ اللَّهِ إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ إِلَی قَوْلِهِ وَ اللَّهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِینَ ثُمَّ قَالَ عَلِیٌّ وَ اللَّهِ عَلَی دِینِ إِبْرَاهِیمَ وَ مِنْهَاجِهِ وَ أَنْتُمْ أَوْلَی النَّاسِ بِهِ ⁽⁵⁾.

بیان

الضمیر فی به راجع إلی علی أو إبراهیم علیهما السلام.

«4»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ حَبَابَةَ الْوَالِبِیَّةِ قَالَتْ سَمِعْتُ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ علیهما السلام یَقُولُ: مَا أَعْلَمُ

و فرمود، وابسته به محمد صلی الله علیه و آله کسی است که پیرو خدا باشد، اگر چه نژادش از او دور باشد و دشمن محمّد کسی است که نافرمانی خدا را کند، ولو اینکه نژادش به آن حضرت نزدیک باشد، بعد از اینکه آن روایت علی ابن ابراهیم را که بعدا خواهد آمد، روایت می کند⁽⁶⁾.

امّا در تفسیر آیه دوّم: بیشتر مفسّرین گفته اند این آیه مخصوص فرزندان آن حضرت است، ولی ظاهر اخبار، معنای عامی را می فهماند. یعنی هر کس پیروی کند، چه از نسل آن حضرت باشد یا از نژاد دیگری.

روایات

روایت 1

تفسیر علی بن ابراهیم قمی: عمر بن یزید روایت می کند که حضرت صادق علیه السلام فرمود: «به خدا شما از آل محمد هستید!»عرض کردم: «قربانت گردم! از خود آنها؟» فرمود: «بلی،به خدا از خود آنها!» و این جمله را سه بار تکرارفرمود. سپس به من نگاه کرد و من به آن حضرت نگاه کردم و ایشان فرمود: «ای عمر! خداوند متعال در کتاب خود می فرماید:{نزدیک ترین مردم به ابراهیم، کسانی هستند که از او پیروی کنند و این پیغمبر و امّتش که اهل ایمانند و خدا دوستدار مؤمنان است.} همین روایت را عیاشی از عمر بن یزید⁽⁷⁾و مجمع البیان از علی بن ابراهیم نقل کرده است.⁽⁸⁾

روایت 2

تفسیر عیّاشی: علی بن نعمان از حضرت صادق علیه السلام در تفسیر آیه بالا روایت کرده است که فرمود: «آنها امامان و پیروان آنهایند.»⁽⁹⁾

روایت 3

تفسیر عیّاشی: ابوالصّباح گوید: از حضرت صادق علیه السلام شنیدم که در تفسیر آیه بالا می فرمود: «به خدا سوگند که علی علیه السلام بر دین و روش ابراهیم است و شما نزدیک ترین افراد به او هستید.»⁽¹⁰⁾

توضیح

ضمیر «به» (به او ) در روایت یا به حضرت علی علیه السلام و یا به ابراهیم علیه السلام برمی گردد.

روایت 4

تفسیر عیّاشی: حبابه والبیّه گوید: از حضرت امام حسین علیه السلام شنیدم که فرمود: «کسی را جز ما

أَحَداً عَلَی مِلَّةِ إِبْرَاهِیمَ إِلَّا نَحْنُ وَ شِیعَتَنَا⁽¹⁾.

«5»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ علیهما السلام قَالَ: مَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ یَدِینُ بِدِینِ إِبْرَاهِیمَ غَیْرُنَا وَ شِیعَتِنَا⁽²⁾.

«6»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مِیثَمٍ قَالَ سَمِعْتُ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ یَقُولُ: مَا أَحَدٌ عَلَی مِلَّةِ إِبْرَاهِیمَ إِلَّا نَحْنُ وَ شِیعَتُنَا وَ سَائِرُ النَّاسِ مِنْهَا بِرَاءٌ⁽³⁾.

«7»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ أَبِی ذَرٍّ قَالَ قَالَ: وَ اللَّهِ مَا صَدَقَ أَحَدٌ مِمَّنْ أَخَذَ اللَّهُ مِیثَاقَهُ فَوَفَی بِعَهْدِ اللَّهِ غَیْرَ أَهْلِ بَیْتِ نَبِیِّهِمْ وَ عِصَابَةٍ قَلِیلَةٍ مِنْ شِیعَتِهِمْ وَ ذَلِکَ قَوْلُ اللَّهِ وَ ما وَجَدْنا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَکْثَرَهُمْ لَفاسِقِینَ ⁽⁴⁾وَ قَوْلُهُ وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا یُؤْمِنُونَ ⁽⁵⁾.

«8»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: دَخَلْتُ أَنَا وَ الْمُعَلَّی عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَقَالَ أَبْشِرُوا إِنَّکُمْ عَلَی إِحْدَی الْحُسْنَیَیْنِ مِنَ اللَّهِ أَمَا إِنَّکُمْ إِنْ بَقِیتُمْ حَتَّی تَرَوْا مَا تَمُدُّونَ إِلَیْهِ رِقَابَکُمْ شَفَی اللَّهُ صُدُورَکُمْ وَ أَذْهَبَ غَیْظَ قُلُوبِکُمْ وَ أَدَالَکُمْ عَلَی عَدُوِّکُمْ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ وَ یَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِنِینَ وَ یُذْهِبْ غَیْظَ قُلُوبِهِمْ-⁽⁶⁾وَ إِنْ مَضَیْتُمْ قَبْلَ أَنْ تَرَوْا ذَلِکَ مَضَیْتُمْ عَلَی دِینِ اللَّهِ الَّذِی رَضِیَهُ لِنَبِیِّهِ عَلَیْهِ وَ آلِهِ السَّلَامُ وَ لِعَلِیٍّ علیه السلام ⁽⁷⁾.

«9»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام: فِی قَوْلِهِ تَعَالَی فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ ⁽⁸⁾أَمَا إِنَّهُ لَمْ یَعْنِ النَّاسَ کُلَّهُمْ أَنْتُمْ أُولَئِکَ وَ نُظَرَاؤُکُمْ إِنَّمَا مَثَلُکُمْ فِی

و شیعیان ما بر کیش و آیین ابراهیم نمی دانم.»⁽⁹⁾

روایت 5

تفسیر عیّاشی: جابر جعفی گوید: حضرت باقر علیه السلام فرمود: «از این امّت هیچ کس دارای دین ابراهیم نیست، جز ما و شیعیان ما.»⁽¹⁰⁾

روایت 6

تفسیر عیّاشی: عمران بن میثم گوید: از حضرت امام حسین علیه السلام شنیدم که می فرمود: « کسی جز ما و شیعیان ما در کیش ابراهیم نیست و مردم دیگر از آن دورند.»⁽¹¹⁾

روایت 7

تفسیر عیّاشی: ابوذر گوید: [پیامبر]فرمود هر کس که خدا از او پیمان گرفته اگر بگوید به پیمان خود وفا کرده، راست نگوید، غیر از خاندان پیامبرشان و جمعیت کمی از شیعیان آنان، و این فرموده خداوند است: «وَ ما وَجَدْنا لِأَکْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ وَ إِنْ وَجَدْنا أَکْثَرَهُمْ لَفاسِقِین»،{اکثر مردمان را در عهد استوار ندیدیم، بلکه بیشتر را عهدشکن و بدکار یافتیم.}⁽¹²⁾و جای دیگر می فرماید: «وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا یُؤْمِنُون»⁽¹³⁾،{امّا بیشتر مردمان باور ندارند.}⁽¹⁴⁾

روایت 8

تفسیر عیّاشی: پدر علیّ بن عقبه می گوید:با معلیّ بن خنیس خدمت حضرت صادق علیه السلام رفتیم. فرمود: «مژده باد شما را به یکی از دو فرجام نیک از جانب خدا! یا شما باقی می مانید تا ببینید آنچه را که مایه گردن فرازی شما باشد، خدا دل های شما را شفا بخشد و خشم دل تان را ببرد و شما را بر دشمن چیره سازد، چنانچه در قرآن می فرماید: «وَ یَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِنِینَ وَ یُذْهِبْ غَیْظَ قُلُوبِهِم»، {و دل های اهل ایمان را (به فتح و ظفر بر کافران) شفا بخشد و خشم دل های شما را فرو نشاند}⁽¹⁵⁾و اگر قبل از دیدن آن روز از دنیا برود، به دینی که خدا برای پیغمبر صلی الله علیه و آله و خاندان او و علی علیه السلام رضایت داده است از دنیا رفته اید.»⁽¹⁶⁾

روایت 9

تفسیر عیّاشی: حضرت باقر علیه السلام در تفسیر این آیه شریفه: «فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ»، {بار خدایا تو دل های مردمان را به سوی آنها مایل گردان}⁽¹⁷⁾فرمود: «بدانید منظور تمام مردم نیستند، بلکه مقصود (از «مردمان» در این آیه شریفه)، شما و امثال شما هستید. مَثَل شما در میان سایر

النَّاسِ مَثَلُ الشَّعْرَةِ الْبَیْضَاءِ فِی الثَّوْرِ الْأَسْوَدِ أَوْ مَثَلُ الشَّعْرَةِ السَّوْدَاءِ فِی الثَّوْرِ الْأَبْیَضِ یَنْبَغِی لِلنَّاسِ أَنْ یَحُجُّوا هَذَا الْبَیْتَ وَ یُعَظِّمُوهُ لِتَعْظِیمِ اللَّهِ إِیَّاهُ وَ أَنْ یَلْقَوْنَا حَیْثُ کُنَّا نَحْنُ الْأَدِلَّاءُ عَلَی اللَّهِ ⁽¹⁾.

«10»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ مَیْسَرَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: إِنَّ أَبَانَا إِبْرَاهِیمَ کَانَ مِمَّا اشْتَرَطَ عَلَی رَبِّهِ فَقَالَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ.

«11»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی عَنْهُ قَالَ: کُنَّا فِی الْفُسْطَاطِ عِنْدَ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام نحو [نَحْواً] مِنْ خَمْسِینَ رَجُلًا قَالَ فَجَلَسَ بَعْدَ سُکُوتٍ کَانَ مِنَّا طَوِیلًا فَقَالَ مَا لَکُمْ لَا تَنْطِقُونَ لَعَلَّکُمْ تَرَوْنَ أَنِّی نَبِیٌّ لَا وَ اللَّهِ مَا أَنَا کَذَلِکَ وَ لَکِنْ لِی قَرَابَةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَرِیبَةٌ وَ وِلَادَةٌ مَنْ وَصَلَهَا وَصَلَهُ اللَّهُ وَ مَنْ أَحَبَّهَا أَحَبَّهُ اللَّهُ وَ مَنْ أَکْرَمَهَا أَکْرَمَهُ اللَّهُ .

أَ تَدْرُونَ أَیُّ الْبِقَاعِ أَفْضَلُ عِنْدَ اللَّهِ مَنْزِلَةً فَلَمْ یَتَکَلَّمْ أَحَدٌ فَکَانَ هُوَ الرَّادُّ عَلَی نَفْسِهِ فَقَالَ تِلْکَ مَکَّةُ الْحَرَامُ الَّتِی رَضِیَهَا لِنَفْسِهِ حَرَماً وَ جَعَلَ بَیْتَهُ فِیهَا ثُمَّ قَالَ أَ تَدْرِی أَیُّ بُقْعَةٍ أَفْضَلُ مِنْ مَکَّةَ فَلَمْ یَتَکَلَّمْ أَحَدٌ وَ کَانَ هُوَ الرَّادُّ عَلَی نَفْسِهِ فَقَالَ مَا بَیْنَ حَجَرِ الْأَسْوَدِ إِلَی بَابِ الْکَعْبَةِ ذَلِکَ حَطِیمُ إِبْرَاهِیمَ نَفْسِهِ الَّذِی کَانَ یُزَوِّدُ⁽²⁾فِیهِ غَنَمَهُ وَ یُصَلِّی فِیهِ .

فَوَ اللَّهِ لَوْ أَنَّ عَبْداً صَفَّ قَدَمَیْهِ فِی ذَلِکَ الْمَکَانِ قَامَ النَّهَارَ مُصَلِّیاً حَتَّی یَجُنَّهُ اللَّیْلُ وَ قَامَ اللَّیْلَ مُصَلِّیاً حَتَّی یَجُنَّهُ النَّهَارُ ثُمَّ لَمْ یَعْرِفْ لَنَا حَقَّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ حُرْمَتَنَا لَمْ یَقْبَلِ اللَّهُ مِنْهُ شَیْئاً أَبَداً إِنَّ أَبَانَا إِبْرَاهِیمَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ کَانَ فِیمَا اشْتَرَطَ عَلَی رَبِّهِ أَنْ قَالَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ أَمَا إِنَّهُ لَمْ یَقُلِ النَّاسَ کُلَّهُمْ أَنْتُمْ أُولَئِکَ رَحِمَکُمُ اللَّهُ وَ نُظَرَاؤُکُمْ إِنَّمَا مَثَلُکُمْ فِی النَّاسِ مَثَلُ الشَّعْرَةِ الْبَیْضَاءِ فِی الثَّوْرِ الْأَسْوَدِ أَوِ الشَّعْرَةِ السَّوْدَاءِ فِی الثَّوْرِ الْأَبْیَضِ یَنْبَغِی لِلنَّاسِ أَنْ یَحُجُّوا هَذَا الْبَیْتَ وَ أَنْ یُعَظِّمُوهُ لِتَعْظِیمِ اللَّهِ إِیَّاهُ وَ أَنْ یَلْقَوْنَا أَیْنَمَا کُنَّا نَحْنُ الْأَدِلَّاءُ عَلَی اللَّهِ.

مردم، همچون موی سفید در گاوی سیاه یا موی سیاه در گاوی سفید است. شایسته است مردم این خانه (کعبه) را زیارت کنند و او را بزرگ شمارند ،چون خدا او را بزرگ دانسته و نیز سزاوار است ما را در هر کجا هستیم ملاقات کنند، ماییم راهنمایان به سوی خدا.»⁽³⁾

روایت 10

تفسیر عیّاشی: حضرت باقر علیه السلام فرمود: «همانا پدر ما ابراهیم علیه السلام ،با خدایش شرط کرد و گفت: «بار خدایا! تو دل های مردمان را به سوی آنها مایل گردان.»⁽⁴⁾

روایت 11

تفسیر عیّاشی: در روایت دیگری میسره گوید: حدود پنجاه مرد در زیر چادری خدمت حضرت باقر علیه السلام بودیم. حضرت نشست و بعد از سکوت طولانی به ما فرمود: «چرا حرف نمی زنید، شاید شما مرا پیامبر می بینید؟ نه به خدا! ما پیامبر نیستیم، ولی خویشاوندی نزدیکی با پیامبر خدا صلی الله علیه و آله دارم و از نژاد نزدیک اویم. هر کس به آن (خویشاوندی و قرابت) بپیوندد، خدا بدو پیوندد و هر کس آن را دوست داشته باشد، خدا دوستش دارد و هر کس آن را گرامی شمرد، خدایش گرامی دارد. آیا می دانید کدام قطعه زمین مقامش نزد خدا بالاتر است از قطعات دیگر؟» کسی چیزی نگفت،بنابراین جواب این سؤال را خود آن جناب داد و فرمود: «آن قطعه زمین مکّه است که خدا آن را برای حرم خویش پسندیده و خانه اش را در آن قرار داده.» سپس فرمود: «آیا می دانی کدام قطعه زمین از مکّه بالاتر است؟» باز کسی حرف نزد و جواب بر عهده خود آن حضرت قرار گرفت و فرمود: «فاصله بین حجرالاسود و درِ خانه کعبه که «حطیم» حضرت ابراهیم است، یعنی جایی که به گوسفندانش علف می داد (یا جایی که گوسفندانش را از آنجا می راند) و در آن نماز می خواند.

به خدا قسم اگر بنده ای در این مکان بدو پای خویش بایستد، روز را به نماز بایستد تا شب شود و شب را نماز بگزارد تا روز شود ولی حق و حرمت ما خاندان را نشناسد، خداوند هیچ گاه از او نمی پذیرد. همانا از شرط هایی که پدر ما حضرت ابراهیم علیه السلام با خدای خویش کرد، این بود که گفت: «بار خدایا! تو دل هایی از مردمان را به سوی آنها مایل گردان.» حضرت ابراهیم نگفت تمام مردم را به سوی آنها مایل گردان (بلکه بعضی از مردم را خواسته است). آن مردم شما و افرادی همچون شمایید. رحمت خدا بر شما باد! همانا مَثَل شما در میان مردم، همچون یک موی سفید در گاو سیاه یا موی سیاه در گاو سفید است. سزاوار است مردم این خانه (کعبه را) زیارت کنند و آن را بزرگ شمارند، چون خدایش بزرگ دانسته، و ما را در هر کجا بودیم ملاقات کنند، که ما راهنمایان به سوی خدا و نشانگران او هستیم.»

وَ فِی خَبَرٍ آخَرَ: أَ تَدْرُونَ أَیُّ بُقْعَةٍ أَعْظَمُ حُرْمَةً عِنْدَ اللَّهِ فَلَمْ یَتَکَلَّمْ أَحَدٌ وَ کَانَ هُوَ الرَّادُّ عَلَی نَفْسِهِ فَقَالَ ذَلِکَ مَا بَیْنَ الرُّکْنِ الْأَسْوَدِ وَ الْمَقَامِ إِلَی بَابِ الْکَعْبَةِ ذَلِکَ حَطِیمُ إِسْمَاعِیلَ الَّذِی کَانَ یَذُودُ فِیهِ غُنَیْمَتَهُ ثُمَّ ذَکَرَ الْحَدِیثَ ⁽¹⁾.

بیان

فی القاموس الزود تأسیس الزاد و کمنبر وعاؤه و أزدته زودته فتزود.

«12»

شی، [تفسیر العیاشی] عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: نَظَرَ إِلَی النَّاسِ یَطُوفُونَ حَوْلَ الْکَعْبَةِ فَقَالَ هَکَذَا کَانُوا یَطُوفُونَ فِی الْجَاهِلِیَّةِ إِنَّمَا أُمِرُوا أَنْ یَطُوفُوا ثُمَّ یَنْفِرُوا إِلَیْنَا فَیُعْلِمُونَا وَلَایَتَهُمْ وَ یَعْرِضُونَ عَلَیْنَا نَصْرَهُمْ ثُمَّ قَرَأَ هَذِهِ الْآیَةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ فَقَالَ آلُ مُحَمَّدٍ آلُ مُحَمَّدٍ ثُمَّ قَالَ إِلَیْنَا إِلَیْنَا⁽²⁾.

«13»

کش، [رجال الکشی] عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ کُلَیْبِ بْنِ مُعَاوِیَةَ الْأَسَدِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: وَ اللَّهِ إِنَّکُمْ لَعَلَی دِینِ اللَّهِ وَ دِینِ مَلَائِکَتِهِ فَأَعِینُونِی بِوَرَعٍ وَ اجْتِهَادٍ فَوَ اللَّهِ مَا یَقْبَلُ اللَّهُ إِلَّا مِنْکُمْ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ کُفُّوا أَلْسِنَتَکُمْ صَلُّوا فِی مَسَاجِدِهِمْ فَإِذَا تَمَیَّزَ الْقَوْمُ فَتَمَیَّزُوا⁽³⁾.

«14»

بشا، [بشارة المصطفی] عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ بَابَوَیْهِ عَنْ شَیْخِ الطَّائِفَةِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَبِی عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ کُلَیْبٍ الْأَسَدِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: أَمَا وَ اللَّهِ إِنَّکُمْ لَعَلَی دِینِ اللَّهِ وَ مَلَائِکَتِهِ فَأَعِینُونَا عَلَی ذَلِکَ بِوَرَعٍ وَ اجْتِهَادٍ عَلَیْکُمْ بِالصَّلَاةِ وَ الْعِبَادَةِ عَلَیْکُمْ بِالْوَرَعِ.

و عنه عن عمه محمد عن أبیه الحسن عن عمه الصدوق عن ابن المتوکل عن الحمیری عن ابن هاشم عن ابن مرار عن یونس: مثله ⁽⁴⁾.

«15»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ حَسَّانَ

در روایت دیگری می فرماید: «آیا می دانید کدام قطعه زمین احترامش نزد خدا بیشتر است؟» کسی حرف نزد و این سکوت، جواب را بر عهده خود آن حضرت قرار داد. پس فرمود: «آن قطعه زمین، فاصله بین حجرالاسود و مقام تا درِ خانه کعبه است. اینجا حطیم اسماعیل است که غذای گوسفندانش را در آنجا می گذاشت.» سپس بقیّه روایت را بیان فرمود.⁽⁵⁾

توضیح

در قاموس گوید که «زود»، تأسیس توشه است و آنچه از این مادّه بر وزن منبر باشد، یعنی «مزود»، ظرف توشه را گویند و «آزدته»، یعنی آن شی ء را توشه سفر قرار دادم.

روایت 12

تفسیر عیّاشی: فضیل بن یسار گوید: حضرت باقر علیه السلام به مردمی که دور خانه کعبه می گشتند نگاهی انداخت و فرمود: «در زمان جاهلیت نیز چنین طواف می کردند. به اینها فرمان داده اند دور خانه کعبه بگردند، سپس کوچ کنند به سوی ما و وابستگی خویش را به ما اعلام کنند و یاری و کمک خویش را عرضه کنند.»سپس این آیه را تلاوت فرمود:{بارخدایا! تو دل های مردمان را به سوی آنها مایل گردان.} و فرمود: «آل محمّد، آل محمّد!» سپس فرمود: «به سوی ما، به سوی ما!»⁽⁶⁾

روایت 13

رجال کشی: کلیب بن معاویه اسدی گوید: شنیدم که حضرت صادق علیه السلام می فرمود: «به خدا قسم شما به دین خدا و دین فرشتگان او هستید! پس مرا با پارسایی و کوشش یاری کنید، به خدا هیچ عملی را خدا نمی پذیرد، مگر از شما .

پس از خدا بترسید و زبان خویش را نگهدارید، در مسجدهای آنها (مخالفین) نماز بگزارید، ولی وقتی جمعیّت از هم جدا شدند، شما نیز جدا شوید (یعنی زمانی که حکومت حق به پا شد، زمان جدا شدن است، ولی الان زمان آن نیست).»⁽⁷⁾

روایت 14

بشارة المصطفی: کلیب اسدی می گوید: شنیدم که حضرت صادق علیه السلام می فرمود: «بدانید به خدا که شما بر دین خدا و فرشتگان او هستید! پس به پارسایی و کوشش ما را بر این دین یاری کنید. بر شما باد به نماز و عبادت، بر شما باد به پارسایی!»

همین روایت نیز از یونس نقل شده است ⁽⁸⁾.

روایت 15

محاسن برقی:

أَبِی عَلِیٍّ الْعِجْلِیِّ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مِیثَمٍ عَنْ حَبَابَةَ الْوَالِبِیَّةِ قَالَ: دَخَلْنَا عَلَی امْرَأَةٍ قَدْ صَفَّرَتْهَا الْعِبَادَةُ أَنَا وَ عَبَایَةُ بْنُ رِبْعِیٍّ فَقَالَتْ مَنِ الَّذِی مَعَکَ قُلْتُ ابْنُ أَخِیکِ مِیثَمٌ قَالَتْ ابْنُ أَخِی وَ اللَّهِ حَقّاً أَمَا إِنِّی سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ علیهما السلام یَقُولُ مَا أَجِدُ عَلَی مِلَّةِ إِبْرَاهِیمَ إِلَّا نَحْنُ وَ شِیعَتَنَا وَ سَائِرُ النَّاسِ مِنْهَا بِرَاءٌ⁽¹⁾.

«16»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ وَ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَیَابَةَ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مِیثَمٍ عَنْ حَبَابَةَ الْوَالِبِیَّةِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَیْهَا فَقَالَتْ مَنْ أَنْتَ قُلْتُ ابْنُ أَخِیکِ مِیثَمٌ فَقَالَتْ أَخِی وَ اللَّهِ لَأُحَدِّثَنَّکَ بِحَدِیثٍ سَمِعْتُهُ مِنْ مَوْلَاکَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ علیهما السلام إِنِّی سَمِعْتُهُ یَقُولُ وَ الَّذِی جَعَلَ أَحْمَسَ خَیْرَ بَجِیلَةَ⁽²⁾وَ عَبْدَ الْقَیْسِ خَیْرَ رَبِیعَةَ⁽³⁾وَ هَمْدَانَ خَیْرَ الْیَمَنِ ⁽⁴⁾

حبابه والبیّه گوید: من به اتفاق «عبایه بن ربعی» به ملاقات زنی رفتم که عبادت چهره او را زرد کرده بود. از من پرسید: «همراه تو کیست؟» گفتم: «برادرزاده ات پسر میثم است.» گفت: «به خدا درست است که برادرزاده من است. اما آگاه باش که از حضرت امام حسین علیه السلام شنیدم که می فرمود: «کسی غیر از ما و شیعیان ما،پیرو دین و جزوملّت ابراهیم نیست و دیگر مردم از آن دورند.»⁽⁵⁾

روایت 16

محاسن برقی: عمران بن میثم گوید: به ملاقات حبابه والبیّه رفتم. پرسید: «کیستی؟» گفتم: «پسر برادرت میثم.» گفت: «به خدا برادر من است. همانا برایت حدیثی نقل می کنم که از سرورت حضرت امام حسین علیه السلام شنیدم. آن حضرتمی فرمود: «قسم به آن کس که «احمس» را بهترین افراد «بجیله»⁽⁶⁾و «عبدالقیس» را بهترین افراد و «ربیعه»⁽⁷⁾و «همدان» را بهترین قبائل یمن ⁽⁸⁾قرار داد.

إِنَّکُمْ خَیْرُ الْفِرَقِ ثُمَّ قَالَ مَا عَلَی مِلَّةِ إِبْرَاهِیمَ إِلَّا نَحْنُ وَ شِیعَتُنَا وَ سَائِرُ النَّاسِ مِنْهَا بِرَاءٌ⁽¹⁾.

توضیح

قال الجوهری الأحمس الشجاع و إنما سمیت قریش و کنانة حمسا لتشددهم فی دینهم و قال بجیلة حی من الیمن و یقال إنهم من معد و قال عبد القیس أبو قبیلة من أسد و هو عبد القیس بن أفصی بن دعمی بن جدیلة بن أسد بن ربیعة و قال ربیعة الفرس أبو قبیلة و هو ربیعة بن نزار بن معد بن عدنان و قال همدان قبیلة من الیمن.

«17»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ عَبَّادِ بْنِ زِیَادٍ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَا عَبَّادُ مَا عَلَی مِلَّةِ إِبْرَاهِیمَ أَحَدٌ غَیْرُکُمْ وَ مَا یَقْبَلُ اللَّهُ إِلَّا مِنْکُمْ وَ لَا یَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا لَکُمْ ⁽²⁾.

«18»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ الصَّیْرَفِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام یَقُولُ: إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِیُّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا⁽³⁾ثُمَّ قَالَ أَنْتُمْ وَ اللَّهِ عَلَی دِینِ إِبْرَاهِیمَ وَ مِنْهَاجِهِ وَ أَنْتُمْ أَوْلَی النَّاسِ بِهِ ⁽⁴⁾.

«19»

سن، [المحاسن] عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ مُثَنًّی الْحَنَّاطِ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی الْمُغِیرَةِ قَالَ سَمِعْتُ عَلِیّاً علیه السلام یَقُولُ: اتَّقُوا اللَّهَ وَ لَا یَخْدَعَنَّکُمْ إِنْسَانٌ وَ لَا یَکْذِبَنَّکُمْ إِنْسَانٌ فَإِنَّمَا دِینِی دِینٌ وَاحِدٌ دِینُ آدَمَ الَّذِی ارْتَضَاهُ اللَّهُ وَ إِنَّمَا أَنَا عَبْدٌ مَخْلُوقٌ وَ لا أَمْلِکُ لِنَفْسِی نَفْعاً وَ لا ضَرًّا إِلَّا ما شاءَ اللَّهُ وَ مَا أَشَاءُ إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ ⁽⁵⁾.

«20»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّضْرِ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ یَزِیدَ بْنِ خَلِیفَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: قَالَ لَنَا وَ نَحْنُ عِنْدَهُ نَظَرْتُمْ وَ اللَّهِ حَیْثُ نَظَرَ اللَّهُ وَ اخْتَرْتُمْ مَنِ اخْتَارَ اللَّهُ وَ أَخَذَ النَّاسُ یَمِیناً وَ شِمَالًا وَ قَصَدْتُمْ قَصْدَ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله

همانا شما بهترین جمعیّت ها هستید.» سپس فرمود: «پیرو آیین و ملّت ابراهیم، کسی غیر از ما و شیعیان ما نیست و مردم دیگر از آن دورند.»

توضیح

جوهری گوید احمس یعنی شجاع و قریش و کنانه را احمس نامیدند، چون در دین خود مقاومت داشتند. و نیز گوید بجیله طایفه ای از یمن هستند. گویند آنها از «معدّ» هستند و عبدالقیس پدر قبیله ای است از اسد و او عبدالقیس بن افصی بن دعمی بن جدیله بن اسد بن ربیعه است. و ربیعه الفرس نیز پدر طایفه ای است و او همان ربیعه بن نزار بن معدّ بن عدنان است و همدان نیز یکی از قبائل یمن است.

روایت 17

محاسن برقی: عبّاد بن زیاد می گوید: حضرت صادق علیه السلام به من فرمود: «ای عبّاد! بر ملّت ابراهیم و آیین او کسی غیر از شما نیست و خداوند هیچ عملی را از غیر شما نمی پذیرد و گناهان افراد دیگر غیر از شما را نمی بخشد.»⁽⁶⁾

روایت 18

محاسن برقی: عبداللَّه بن سلیمان صیرفی گوید: از حضرت باقر علیه السلام شنیدم که می فرمود: «نزدیک ترین افراد به ابراهیم، کسانی هستند که از او پیروی کردند و آنها پیامبر و مؤمنین اند.»⁽⁷⁾سپس فرمود: «به خدا شما بر دین و روش ابراهیم هستید و نزدیک ترین افراد به او شما هستید.»⁽⁸⁾

روایت 19

محاسن برقی: ابو مغیره گوید: از حضرت علی علیه السلام شنیدم که می فرمود: «از خدا بترسید و مواظب باشید کسی شما را گول نزند و کسی به شما دروغ نگوید. همانا دین من یک دین است؛ دینی که خدا برای آدم پسندیده و همانا من بنده آفریده ای هستم و مالک نفع و ضرر خود نیستم، مگر آنچه را خدا بخواهد و من نیز نمی خواهم، مگر آنچه را خدا بخواهد.»⁽⁹⁾

روایت 20

محاسن برقی: یزید بن خلیفه گوید: حضرت صادق علیه السلام به ما که در حضورش بودیم فرمود: «به خدا شما آنجا را نگریستید که خدا توجه دارد و برگزیدید آن را که خدا برگزیده، مردم به راست و چپ رفتند و شما به سمت محمّد صلی الله علیه و آله.

أَمَا وَ اللَّهِ إِنَّکُمْ لَعَلَی الْمَحَجَّةِ الْبَیْضَاءِ⁽¹⁾.

«21»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّضْرِ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ حُرٍّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: أَنْتُمْ وَ اللَّهِ عَلَی دِینِ اللَّهِ وَ دِینِ رَسُولِهِ وَ دِینِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام وَ مَا هِیَ إِلَّا آثَارٌ عِنْدَنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فَکَنَزَهَا⁽²⁾.

«22»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ سَعِیدِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وَ هُوَ عَلَی السَّرِیرِ فَقَالَ یَا سَعِیدُ إِنَّ طَائِفَةً سُمِّیَتْ مُرْجِئَةً وَ طَائِفَةً سُمِّیَتِ الْخَوَارِجَ وَ سُمِّیتُمُ التُّرَابِیَّةَ⁽³⁾.

«23»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَبِیبٍ الْخَثْعَمِیِّ وَ النَّضْرِ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ حَبِیبٍ قَالَ: قَالَ لَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام مَا أَحَدٌ أَحَبَّ إِلَیَّ مِنْکُمْ إِنَّ النَّاسَ سَلَکُوا سُبُلًا شَتَّی مِنْهُمْ آخِذٌ بِهَوَاهُ وَ مِنْهُمْ آخِذٌ بِرَأْیِهِ وَ إِنَّکُمْ أَخَذْتُمْ بِأَمْرٍ لَهُ أَصْلٌ ⁽⁴⁾.

«24»

سن، [المحاسن] فِی حَدِیثٍ آخَرَ لِحَبِیبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: إِنَّ النَّاسَ أَخَذُوا هَکَذَا وَ هَکَذَا فَطَائِفَةٌ أَخَذُوا بِأَهْوَائِهِمْ وَ طَائِفَةٌ قَالُوا بِالرِّوَایَةِ وَ إِنَّ اللَّهَ لَهَدَاکُمْ لِحُبِّهِ وَ حُبِّ مَنْ یَنْفَعُکُمْ حُبُّهُ عِنْدَهُ ⁽⁵⁾.

«25»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ عَنْ بَشِیرٍ الدَّهَّانِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِنَّ هَذِهِ الْمُرْجِئَةَ وَ هَذِهِ الْقَدَرِیَّةَ وَ هَذِهِ الْخَوَارِجَ لَیْسَ مِنْهُمْ أَحَدٌ إِلَّا وَ هُوَ یَرَی أَنَّهُ عَلَی الْحَقِّ وَ إِنَّکُمْ إِنَّمَا أَجَبْتُمُونَا فِی اللَّهِ ثُمَّ تَلَا أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ ⁽⁶⁾وَ ما آتاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا⁽⁷⁾مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ ⁽⁸⁾إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی

هشدارید که به خدا شما در مسیر روشن و راه نورانی هستید!»⁽⁹⁾

روایت 21

محاسن برقی: حضرت صادق علیه السلام فرمود: «به خدا شما بر دین خدا و دین پیامبر خدا و دین علی بن ابی طالب علیه السلام هستید و نیست آن مگر آثاری از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله نزد ما که آن را ذخیره کرده ایم. »⁽¹⁰⁾

روایت 22

محاسن برقی: سعید بن یسار گوید: «به حضور امام صادق علیه السلام مشرف شدم. آن جناب که بر تخت نشسته بود، فرمود: «ای سعید! دسته ای از مردم «مرجئه» نام دارند و گروه دیگر را خوارج می نامند و شما را نیز «ترابیّه» گویند.»⁽¹¹⁾

روایت 23

محاسن برقی: حبیب گوید: حضرت صادق علیه السلام به ما فرمود: «هیچ کس نزد من از شما محبوب تر نیست. مردم به راه های گوناگونی رفتند. بعضی دنبال خواسته دل و بعضی پیرو نظر و رأی خود شدند، ولی شما پیرو مرامی شدید که ریشه و اصالت دارد.»⁽¹²⁾

روایت 24

محاسن برقی: در حدیث دیگری از حبیب نقل می کند که حضرت صادق علیه السلام فرمود: «همانا مردم این و آن را گرفته اند. جمعی خواسته خود و عدّه ای به دنبال روایت رفتند، ولی خداوند شما را به دوستی خودش و دوستی کسی که دوستی اش برای شما نزد خدا سود دارد، هدایت و راهنمایی فرمود.»⁽¹³⁾

روایت 25

محاسن برقی: ابن فضال از ثعلبه، از بشیر دهّان نقل می کند که حضرت صادق علیه السلام فرمود: «همانا این مرجئه و این «قدریه» و این خوارج، هر کدام آنها خود را در راه حق و عقیده و مرام خویش را درست می بینند، ولی تنها شمایید که دعوت ما را به سوی خدا پاسخ گفتید. سپس این آیه را تلاوت فرمود: «أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُم»، {فرمان خدا و رسول و فرمانداران (از طرف خدا و رسول) را اطاعت کنید.}⁽¹⁴⁾و آیه دیگر: «وَ ما آتاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا»،{و شما آنچه رسول حق دستور دهد (و عطا کند) بگیرید و هر چه را نهی کند واگذارید.}⁽¹⁵⁾و آیه دیگر: «مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ»،{هر که رسول را اطاعت کند، خدا را اطاعت کرده.}⁽¹⁶⁾و آیه دیگر: «إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی

یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ ⁽¹⁾ثُمَّ قَالَ وَ اللَّهِ لَقَدْ نَسَبَ اللَّهُ عِیسَی ابْنَ مَرْیَمَ فِی الْقُرْآنِ إِلَی إِبْرَاهِیمَ مِنْ قِبَلِ النِّسَاءِ قَالَ وَ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ داوُدَ وَ سُلَیْمانَ إِلَی قَوْلِهِ وَ یَحْیی وَ عِیسی ⁽²⁾.

بیان

و الله لقد نسب الله أقول استدل علیه السلام بذلک علی أنهم من ذریة رسول الله صلی الله علیه و آله.

«26»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّضْرِ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنْ بَشِیرٍ فِی حَدِیثِ سُلَیْمَانَ مَوْلَی طِرْبَالٍ قَالَ: ذَکَرْتُ هَذِهِ الْأَهْوَاءَ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ لَا وَ اللَّهِ مَا هُمْ عَلَی شَیْ ءٍ مِمَّا جَاءَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله إِلَّا اسْتِقْبَالَ الْکَعْبَةِ فَقَطْ⁽³⁾.

«27»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ وَ حُسَیْنِ بْنِ حَسَنٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ قَالَ: خَرَجَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام عَلَی أَصْحَابِهِ یَوْماً وَ هُمْ یَنْتَظِرُونَ خُرُوجَهُ وَ قَالَ لَهُمْ تَحَرَّوُا الْبُشْرَی مِنَ اللَّهِ مَا أَحَدٌ یَتَحَرَّی الْبُشْرَی مِنَ اللَّهِ غَیْرَکُمْ ⁽⁴⁾.

«28»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی کَهْمَسٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: أَخَذَ النَّاسُ یَمِیناً وَ شِمَالًا وَ لَزِمْتُمْ أَهْلَ بَیْتِ نَبِیِّکُمْ فَأَبْشِرُوا قَالَ جُعِلْتُ فِدَاکَ أَرْجُو أَنْ لَا یَجْعَلَنَا اللَّهُ وَ إِیَّاهُمْ سَوَاءً فَقَالَ لَا وَ اللَّهِ لَا وَ اللَّهِ ثَلَاثاً⁽⁵⁾.

«29»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ الْأَحْوَلِ عَنْ بُرَیْدٍ الْعِجْلِیِّ وَ زُرَارَةَ بْنِ أَعْیَنَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالُوا: قَالَ لَنَا أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام مَا الَّذِی تَبْغُونَ أَمَا لَوْ کَانَتْ فَزْعَةٌ مِنَ السَّمَاءِ لَفَزِعَ کُلُّ قَوْمٍ إِلَی مَأْمَنِهِمْ وَ لَفَزِعْنَا نَحْنُ إِلَی نَبِیِّنَا وَ فَزِعْتُمْ إِلَیْنَا فَأَبْشِرُوا ثُمَّ أَبْشِرُوا ثُمَّ أَبْشِرُوا لَا وَ اللَّهِ لَا یُسَوِّیکُمُ اللَّهُ وَ غَیْرَکُمْ وَ لَا کَرَامَةَ لَهُمْ ⁽⁶⁾.

یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُم»، {بگو ای پیغمبر اگر خدا را دوست می دارید مرا پیروی کنید که خدا شما را دوست دارد و گناه شما ببخشد.}⁽⁷⁾سپس فرمود: «به خدا قسم که خداوند در قرآن، حضرت عیسی بن مریم را از طریق زن ها به حضرت ابراهیم علیه السلام نسبت داده و می فرماید«وَ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ داوُدَ وَ سُلَیْمانَ» إِلَی قَوْلِهِ «وَ یَحْیی وَ عِیسی»،{از فرزندان ابراهیم، داود و سلیمان} تا آنجا که می فرماید{و یحیی و عیسی} هستند.»⁽⁸⁾

توضیح

منظور حضرت از این جمله که فرمود خداوند حضرت عیسی را از طریق زن ها به ابراهیم نسبت داده،این است که به این آیه شریفه استدلال فرماید که معصومین و پیشوایان ما، از فرزندان و نژاد پیامبر خدا صلی الله علیه و آله هستند.

روایت 26

محاسن برقی: بشیر در حدیث سلیمان مولی طربال گوید: مرام ها و آرای مختلف مردم را خدمت حضرت صادق علیه السلام عرضه داشتم. فرمود: «نه به خدا! آنها بر هیچ چیزی از آنچه پیامبر خدا صلی الله علیه و آله آورده نمانده اند، غیر از ایستادن به سوی کعبه.»⁽⁹⁾

روایت 27

محاسن برقی: ابوالجارود گوید: روزی اصحاب حضرت صادق به انتظار آن حضرت بودند تا آن جناب آمد و به آنها فرمود: «دنبال مژده خدا باشید و آن را بجویید، کسی غیر از شما از خدا مژده نخواهد.»⁽¹⁰⁾

روایت 28

محاسن برقی: ابی کهمس گوید: از حضرت صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود: «مردم به راست و چپ رفتند، ولی شما با خانواده پیمبرتان همراهی کردید. پس مژده باد شما را!»عرض کردم: «فدایت شوم! امیدوارم خدا ما و آنها را یکسان قرار ندهد.» حضرت سه مرتبه فرمود: « نه به خدا، نه به خدا، نه به خدا!»⁽¹¹⁾

روایت 29

محاسن برقی: ابو جعفر احول از برید عجلی و زراره بن اعین و محمّد بن مسلم گویند: حضرت باقر علیه السلام به ما فرمود: «دیگر چه آرزویی دارید؟ آنگاه که وحشت و هراس آسمانی پدید آید، هر دسته ای به پناهگاه های خود پناهنده شوند و ما به پیامبرمان و شما به ما پناه می برید. پس مژده باد شما را و باز مژده باد بر شما و باز مژده باد! نه به خدا! هیچ گاه خداوند شما و غیر شما را یکسان و مساوی قرار نمی دهد و آنها را کرامت و احترامی نیست.»⁽¹²⁾

«30»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِی کَهْمَسٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: عَرَفْتُمُونَا وَ أَنْکَرَنَا النَّاسُ وَ أَحْبَبْتُمُونَا وَ أَبْغَضَنَا النَّاسُ وَ وَصَلْتُمُونَا وَ قَطَعَنَا النَّاسُ رَزَقَکُمُ اللَّهُ مُرَافَقَةَ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله وَ سَقَاکُمْ مِنْ حَوْضِهِ ⁽¹⁾.

«31»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّضْرِ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنْ بَشِیرٍ الْکُنَاسِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: وَصَلْتُمْ وَ قَطَعَ النَّاسُ وَ أَحْبَبْتُمْ وَ أَبْغَضَ النَّاسُ وَ عَرَفْتُمْ وَ أَنْکَرَ النَّاسُ وَ هُوَ الْحَقُ ⁽²⁾.

«32»

سن، [المحاسن] عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ عَنْ بَشِیرٍ الدَّهَّانِ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: عَرَفْتُمْ فِی مُنْکِرِینَ کَثِیراً وَ أَحْبَبْتُمْ فِی مُبْغِضِینَ کَثِیراً وَ قَدْ یَکُونُ حُبٌّ فِی اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ حُبٌّ فِی الدُّنْیَا فَمَا کَانَ فِی اللَّهِ وَ رَسُولِهِ فَثَوَابُهُ عَلَی اللَّهِ وَ مَا کَانَ فِی الدُّنْیَا فَلَیْسَ بِشَیْ ءٍ ثُمَّ نَفَضَ یَدَهُ ⁽³⁾.

«33»

سن، [المحاسن] عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ حَنَانٍ أَبِی عَلِیٍّ عَنْ ضُرَیْسٍ الْکُنَاسِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ وَ هُدُوا إِلَی الطَّیِّبِ مِنَ الْقَوْلِ وَ هُدُوا إِلی صِراطِ الْحَمِیدِ⁽⁴⁾فَقَالَ هُوَ وَ اللَّهِ هَذَا الْأَمْرُ الَّذِی أَنْتُمْ عَلَیْهِ ⁽⁵⁾.