مشخصات کتاب

محتواهای دانش آموزی دوره ابتدایی ویژه مبلغان طرح نشاط معنوی

ناشر، تهیه و تنظیم: مجتمع فرهنگی آموزشی معاونت فرهنگی و اجتماعی سازمان اوقاف و امور خیریه

سرپرست نویسندگان: رضا اخوی

لیتوگرافی،چاپ و صحافی: سازمان چاپ و انتشارات اوقاف

نوبت چاپ: اول/ بهار 1397

شمارگان: 2000 نسخه

قیمت: 15000 تومان

آدرس مجتمع: قم، بلوار 15 خرداد، جنب امامزاده شاه سیدعلی

مجتمع فرهنگی آموزشی معاونت فرهنگی اجتماعی سازمان اوقاف و امورخیریه

امورخیریه، معاونت فرهنگی و اجتماعی و لوشاتو، سازمان اوقاف آدرس: تهران، خیابان نوفل

025-38187156:تلفن

سایت سازمان www. oghaf . ir

سایت معاونت: www. mfso . ir

سایت مجتمع:www. mfpo . ir

اشاره

فهرست درس ها

مقدمه .........................................................2

درس اول: ستاره های روشن ......................... 17

بهانه ارتباط .............................. 17

تبیین متن و محتوا ...................... 18

پیام های کاربردی تربیتی................ 31

دعا و نیایش.............................. 32

درس دوم: قطار بندگی ................................33

بهانه ارتباط ............................. 33

تبیین متن و محتوا ...................... 35

پیام های کاربردی تربیتی................ 39

دعا و نیایش.............................. 40

متن مطالعاتی ........................... 41

درس سوم: احسان و نیکوکاری ..................... 45

بهانه ارتباط .............................. 45

تبیین متن و محتوا ...................... 47

پیام های کاربردی تربیتی................ 49

دعا و نیایش.............................. 53

متن مطالعاتی ........................... 54

درس چهارم: زودباور.................................. 59

بهانه ارتباط .............................. 59

تبیین متن و محتوا ...................... 60

پیام های کاربردی تربیتی................ 64

دعا و نیایش.............................. 65

متن مطالعاتی ........................... 66

درس پنجم: مثل برف ...................................69

بهانه ارتباط .............................. 69

تبیین متن و محتوا ...................... 70

پیام های کاربردی تربیتی................ 72

دعا و نیایش.............................. 74

متن مطالعاتی ........................... 75

درس ششم: همکاری ............................ 77

بهانه ارتباط ..............................77

تبیین متن و محتوا ......................78

پیام های کاربردی تربیتی................ 82

دعا و نیایش............................. 83

درس هفتم: زیبا و ناب، مثل حجاب................. 85

بهانه ارتباط .............................. 85

تبیین متن و محتوا ...................... 86

پیام های کاربردی تربیتی................ 92

دعا و نیایش.............................. 94

درس هشتم: زیان زبان .......................... 95

بهانه ارتباط .............................. 95

تبیین متن و محتوا ...................... 96

پیام های کاربردی تربیتی................ 100

دعا و نیایش............................. 102

متن مطالعاتی .......................... 103

درس نهم: آب و نان..................................... 105

بهانه ارتباط ............................. 105

تبیین متن و محتوا ..................... 107

پیام های کاربردی تربیتی............... 109

دعا و نیایش............................. 112

درس دهم: امانتداری ............................. 113

بهانه ارتباط ............................. 113

تبیین متن و محتوا ..................... 116

پیام های کاربردی تربیتی............... 120

دعا و نیایش............................. 120

متن مطالعاتی .......................... 121

درس یازدهم: چند پله بالا تر.......................... 127

بهانه ارتباط ............................. 127

تبیین متن و محتوا ..................... 127

پیام های کاربردی تربیتی............... 132

دعا و نیایش.............................135

متن مطالعاتی .......................... 136

درس دوازدهم: شناخت معصوم ................ 141

بهانه ارتباط ............................. 141

تبیین متن و محتوا ..................... 144

پیام های کاربردی تربیتی............... 147

دعا و نیایش............................. 149

متن مطالعاتی .......................... 150

درس سیزدهم: الگو ........................... 155

بهانه ارتباط ............................. 155

تبیین متن و محتوا ..................... 156

دعا و نیایش............................. 161

متن مطالعاتی .......................... 162

درس چهاردهم: تنبل ها....................... 165

بهانه ارتباط ............................. 165

تبیین متن و محتوا ..................... 166

پیام های کاربردی تربیتی............... 167

دعا و نیایش............................. 170

متن مطالعاتی .......................... 171

درس پانزدهم: نعمت های الهی .................. 175

بهانه ارتباط ............................. 175

تبیین متن و محتوا .................... 177

پیام های کاربردی تربیتی............... 181

دعا و نیایش............................. 184

متن مطالعاتی .......................... 185

درس شانزدهم: دوست داشتنی.................. 189

بهانه ارتباط ............................. 189

تبیین متن و محتوا ..................... 190

پیام های کاربردی تربیتی............... 192

دعا و نیایش............................. 195

متن مطالعاتی .......................... 196

درس هفدهم: زلال ................................... 199

بهانه ارتباط ............................. 199

تبیین متن و محتوا ..................... 200

پیام های کاربردی تربیتی............... 201

دعا و نیایش............................. 203

متن مطالعاتی .......................... 205

درس هجدهم: یک خواب خوب ...................... 207

بهانه ارتباط ............................. 207

تبیین متن و محتوا ..................... 208

پیام های کاربردی تربیتی............... 210

دعا و نیایش............................. 214

متن مطالعاتی .......................... 215

درس نوزدهم: رتبه ی اول......................... 219

بهانه ارتباط ............................. 219

تبیین متن و محتوا ..................... 221

پیام های کاربردی تربیتی.............. 224

دعا و نیایش............................ 226

متن مطالعاتی ......................... 227

درس بیستم: امام زیبایی ها ............................................... 231

بهانه ارتباط ............................. 231

تبیین متن و محتوا .................... 232

دعا و نیایش............................ 238

متن مطالعاتی ......................... 239

درس بیست ویکم: کلیدهای روشن ........................................ 245

بهانه ارتباط ............................ 245

تبیین متن و محتوا .................... 245

پیام های کاربردی تربیتی............... 251

دعا و نیایش............................ 253

متن مطالعاتی ......................... 254

درس بیست و دوم: تابلوی بهشت ........................................ 259

بهانه ارتباط ............................ 259

تبیین متن و محتوا ..................... 260

پیام های کاربردی تربیتی.............. 263

دعا و نیایش............................ 265

متن مطالعاتی ......................... 266

درس بیست و سوم: ذره ذره................................................ 271

بهانه ارتباط ............................. 271

تبیین متن و محتوا .................... 272

پیام های کاربردی تربیتی.............. 275

دعا و نیایش............................ 276

متن مطالعاتی ......................... 277

درس بیست و چهارم: نور عبادت ................. 283

بهانه ارتباط ............................ 283

تبیین متن و محتوا .................... 285

پیام های کاربردی تربیتی.............. 288

دعا و نیایش............................. 290

درس بیست و پنجم: زیارت ......................... 291

بهانه ارتباط ............................. 291

تبیین متن و محتوا .................... 294

پیام های کاربردی تربیتی.............. 297

دعا و نیایش............................ 299

متن مطالعاتی .......................... 300

درس بیست و ششم: حق و باطل............... 303

بهانه ارتباط ............................ 303

تبیین متن و محتوا .................... 305

پیام های کاربردی تربیتی.............. 308

دعا و نیایش............................. 311

درس بیست و هفتم: بندگی .................. 313

بهانه ارتباط ............................ 313

تبیین متن و محتوا ..................... 314

پیام های کاربردی تربیتی............... 321

دعا و نیایش............................. 321

متن مطالعاتی ......................... 322

درس بیست و هشتم: هنر دوستی............. 325

بهانه ارتباط ............................ 325

تبیین متن و محتوا .................... 326

پیام های کاربردی تربیتی.............. 335

دعا و نیایش............................ 337

درس بیست و نهم: کشتی نجات................ 339

بهانه ارتباط ............................ 339

تبیین متن و محتوا .................... 340

پیام های کاربردی تربیتی.............. 345

دعا و نیایش............................ 349

متن مطالعاتی ......................... 350

درس سی ام: امام مهربان .......................... 353

بهانه ارتباط ............................ 353

تبیین متن و محتوا .................... 354

پیام های کاربردی تربیتی.............. 357

دعا و نیایش............................. 361

متن مطالعاتی ......................... 363

مقدمه

تربیت مذهبی و دینی کودکان، افزون بر دشواری ها و حساسیت ها، از ماندگاری و تأثیر خاصی برخوردار است؛ زیرا شاکله اصلی شخصیت انسان، در همین دوران سیادت و بازی است که شکل می گیرد.

بر اهل نظر و کارشناسان حیطه تربیت و بالندگی معنوی و مذهبی کودکان پوشیده نیست که القای غیر مستقیم مطالب با استفاده از بازی، شعر، مشارکت دادن دانش آموزان در اجرای برنامه و دیگر تنوعات و جذابیتها، از اصول اولیه کار با این قشر از مخاطبان است، همچنانکه پرهیز از بمباران اطلاعاتی و محتواهای ثقیل و غیر مرتبط، ضرورتی بایسته و شایسته است.

به تعبیر دیگر، آنچه در تدوین محتوای درسنامه کودکان اهمیت دارد، انتقال پیام های کوتاه، کاربردی و قابل فهم در قالب بازی، شعر و پویایی جلسه است، نه کثرت صفحات و مطالب درسنامه.

بر این باور، چینش محتوایی و خط فکری اصلی درسنامه های کودکان، بیان هنرمندانه زیباییهای آموزه های دینی، تلاش برای بیان معارف اصیل دینی، اصلاح نگرش ها و رفتارها، واقع گرایی در محتوا، توجه به دوستان و همسالان به عنوان ایفاگران نقش های مهم، و نیز توجه به نیازمندیهایی نظیر مباحث دوستی، حجاب دخترانه، نماز و عبادت، ورزش و تفریح، زیارت و ایجاد علقه های معنوی، معرفی الگوهای مناسب و... بر پایه ایجاد تنوع، پویایی و جذاب سازی محتوایی، در راستای ارتقای سبک زندگی کودکان، تعریف شده است.

چند نکته مهم درباره درسنامه ها

یک: محتواها بر اساس زمان 45 دقیقه تا یک ساعت چینش شده است؛ اگرچه ممکن است برخی محتواها بیشتر از این زمان نیاز داشته باشند، در این صورت مبلغ گرامی باید به گونه ای مدیریت زمان داشته باشند که در انتقال پیام های اصلی، خللی وارد نشود.

دو: در هر درسنامه، ابتدا بهانه و جذابیتی برای ارتباط گیری با مخاطب جهت پویایی جلسه و همراه کردن آنان تعریف و پس از آن محتوای اصلی تبیین و نکات کاربردی، تربیتی و نیز مصادیق عینی و ملموس برای ارتقای سبک زندگی و اصلاح رفتارها ارائه می گردد.

سه: تلاش شده است، مناسبت های دینی در تدوین درسنامه ها لحاظ گردد، از این رو شایسته است مبلع گرامی متن درسنامه ها را تا انتها مطالعه و موضوع مورد نظر را متناسب با جلسه مناسبتی، انتخاب نماید.

چهار: در پایان بسیاری از درسنامه ها، متن مطالعاتی که در واقع پشتیبان علمی مبلغان گرامی برای افزایش اطلاعات درباره موضوع جلسه است، تدوین شده است. ضمن اینکه همین اطلاعات فراتر از متن اصلی، می تواند دستمایه منبر و سخنرانی مبلغان گرانقدر گردد.

پنج: در بسیاری از درسنامه ها قابلیت امتیازدهی و گروه بندی لحاظ شده است تا در صورت وجود مخاطبان ثابت و همیشگی، از این طریق بتوان آنان را در ادامه مسیر با برنامه های طرح، همراه و همگام نمود.

شش: با توجه به تنوع مخاطبان خیمه های معرفت و وجود کودکان متفاوت از جهت سن (سه ساله اول با همان دوره اول ابتدایی و سه ساله دوم یعنی دوره دوم ابتدایی) تلاش شده است در درسنانامه این تفاوت سنی نیز لحاظ و جذابیت های کودکانه نیز به برخی درسنامه ها اضافه گردد.

هفت: نکته ای که نباید از آن غفلت کرد اینکه، مصالح یک ساختمان اگر بالاترین کیفیت و زیباترین ظاهر را داشته باشند، باز این معماری و بنای کاربلد و خلاق است که با چینش درست و استفاده درست از آن، بنای زیبایی خواهد ساخت؛ همانگونه که توپ زیبا و زمین با کیفیت و ارزش را توانایی ها و خلاقیت های بازیکنان است که زیبا و همراه با موفقیت و سربلندی می سازد.

به عبارت دیگر، نقش اساسی مبلغان گرامی در ارائه بهینه محتواها و جذاب سازی متن کلاس، غیر قابل انکار بی بدیل است. این مبلع محترم است که با توانایی و اخلاص مثالی زدنی خود، نوشتار را به نطق وا می دارد و بر کارآیی و تاثیرگذاری آن، مُهر تایید می زند.

بر خود لازم می دانم از نویسندگان ارجمندی که در این مسیر بازیگر ما بودند، به ویژه حجج اسلام و المسلمین آقایان سید محمدباقر ابطحی، علیرضا نجفی، حامد تقی راد، مهدی حقگو ،محمد خدابخش، علی اکبر نژادصفری، حامد حبیبی، و نیز خانم معصومه صادق پور، تشکر و قدردانی نمایم.

با احترام؛ رضا اخوی

درس اول: ستاره های روشن

بهانه ارتباط

مسابقه اول

در ابتدای جلسه و پس از سلام و احوالپرسی با دانش آموزان، مبلغ محترم از سه نفر از دانش آموزان که توانایی و علاقه به کشیدن نقاشی دارند، دعوت می کند تا تصویری را روی تابلو ترسیم کنند. یکی از شرایط شرکت کنندگان در این مسابقه این است که باید دوست و رفیق او در این جلسه حضور داشته باشد.

در مرحله اول: هر کدام از آنها باید تصویر صورت دوست خود که در این جلسه حضور دارد را با استفاده از تصویر ذهنی خود بکشد.

در مرحله دوم، دوست او حاضر شده و این بار از روبرو و با نگاه به دوست خود، تصویر او را می کشد.

سپس با مقایسه نقاشی های ذهنی و حقیقی، به تفاوتها و شباهتها اشاره و به برترین نفرات، جوایزی داده می شود.

مسابقه دوم

پس از اجرای مسابقه اول، مبلغ گرامی از دو نفر دیگر از دانش آموزان دعوت می کند برای کشیدن نقاشی حاضر شوند.

در این مرحله، مبلغ گرامی از نفر اول می خواهد که تصویر یک شخصیت و چهره مشهور علمی، ورزشی، یا تصویر گل و مانند آن را بکشد. سپس مبلغ گرامی تصویر واقعی آن نقاشی را به آن دانش آموز داده و از او می خواهد که این بار از روی تصویر یا حتی با چسباندن آن روی تابلو و به روش الگویی، آن تصویر را کامل نماید.

برای نفر دوم نیز تصویر یک ضریح و حرم و سپس تصویر واقعی آن داده می شود تا او از روی آن، تصویر شبیه تری به واقعیت را ترسیم کند.

تبیین متن و محتوا

دوستان منِ!

شاید وقتی دوستان شما از روی ذهن خود تصویر دوست خود با آن شخصیت و حرم مقدس را کشیدند، با اینکه خیلی تلاش کردند شبیه آن باشد، ولی چندان شباهتی نداشت، ولی وقتی تصویر واقعی و خود دوست او حاضر شدند، تصویر بهتر و کامل تری کشیده شد. یعنی با استفاده از«ل گ و ا »چی؟

بله! با استفاده از الگو تصویر واقعی تر شد.

بچه های عزیز!

خداوند هم برای اینکه انسان بتواند مسیر درست زندگی را نقاشی کند و راه درست را پیدا کند، برای ما الگوهایی فرستاده است تا راه را روشن کنند و انسانها در تاریکی های گناه و زشتی ها، گم نشوند.

تذکر: مبلغ گرامی این چهار تابلو را از قبل جلسه آماده کرده و با اینکه آنها را روی کاغذ یا مقوای رنگی مناسب آماده می کند، و سپس از دانش آموزان می خواهد چینش آنها را به صورت صحیح قرار دهند.

وَ عَلاماتٍ

وَبِالنَّجمِ

یَهتَدوُن

هُم

«وَعَلَامَاتٍ وَبِالنَّجْمِ هُمْ یَهْتَدُونَ »؛ و (نیز) علاماتی قرار داد و آنها به وسیله ستارگان هدایت می شوند».⁽¹⁾

یعنی خداوند یک سری« س ا ر ه ش ن ر و ت ه ای »احسنت؛ «ستاره های روشن» برای ما قرار داده است تا مسیر زندگی ما را روشن و نورانی کند.

این نشانه ها و ستاره های نورانی چه کسانی هستند؟ بله! چهارده ستاره ی پیامبر و امامان (علیهم السّلام). ⁽²⁾

چهارده ستاره؛ چهارده الگوی زیبا

اشاره

بچه های خوب و عزیز! اگر ما از هر کدام از این ستاره های زیبا و نورانی، یک نکته یاد بگیریم

و سعی کنیم در زندگی خود از آنها استفاده کنیم و به کار ببندم، زندگی ما هم روشن و نورانی خواهد شد.

حالا به عنوان نمونه من برای هر ستاره به یکی از این نکته ها اشاره می کنم.

تذکر: مبلغ گرامی می تواند این بحث را در قالب کارت اجرا کند به گونه ای که روی هر کارت نام معصوم و پشت آن، نکته یا آیه و در روایت مربوطه را درج می کنند و سپس برای دانش آموزان به صورت کوتاه، تبیین می کند.

ستاره اول: پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم )

خوش اخلاقی

می دانیم که شأن و مقام پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) و امامان(علیهم السّلام) ما بسیار بالاست، ولی آنان با تمام بزرگی خودشان، نسبت به همه ی مردم و به ویژه کودکان بسیار خوش اخلاق و مهربان بودند و همیشه نسبت به محبت کردن و دوست داشتن آن ها سفارش می کردند.

چند نفر از بچه ها در کوچه مشغول بازی بودند. ناگهان با دیدن پیامبر (صلّی الله علیه و آله وسلّم )که به سمت مسجد می رفت، دست از بازی کشیدند و به سوی حضرت دویدند. آن ها اطراف حضرت حلقه زدند و چون دیده بودند پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم )، حسن(علیه السّلام) و حسین(علیه السّلام) را به دوش خود می گیرد و با آن ها بازی می کند، به این امید، هر یک دامن پیامبر را گرفته، می گفتند: مرا روی دوش خود سوار کن!

مردم در مسجد منتظر بودتاه و پیامبر می خواست هر چه زودتر خود را برای نماز جماعت به مسجد برساند، از طرفی دوست نداشت بچه ها را ناراحت کند.

بلال (مؤدن پیامبر) وقتی ماجرا را دید، سعی کرد بچه ها را از پیامبر دور کند. ولی پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) فرمود: «دوست ندارم بچه ها را ناراحت کنم».

بعد پیا میر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) از بلال خواست برود و از منزل چیزی برای کودکان بیاورد.

بلال رفت و با هشت دانه گردو برگشت. پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) هم گردوها را بین بچه ها تقسیم کرد و آن ها

راضی و خوشحال، به بازی خودشان مشغول شدند.⁽¹⁾

همچنین نقل شده که پیامبر (صلّی الله علیه و آله وسلّم ) هر وقت از سفر بر می گشت، به سراغ کودکان می رفتند و با آن ها بازی می کردند. یا وقتی در راه به کودکان بر می خوردند، به یاران خود دستور می دادند تا کودکان را بلند کنند و به سوی ایشان ببرند. بعد پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) برخی از کودکان را در آغوش خودشان و برخی را هم در پشت شان سوار می کردند.

پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) هم خودشان با بچه ها بازی می کردند و هم به یاران خودشان سفارش می کردند تا کودکان را در آغوش گیرند و با آن ها مهربان باشند.

جالب این که وقتی بازی تمام می شد، آن بچه ها بر یکدیگر دیگر فخرفروشی می کردند. یکی می گفت: پیامبر (صلّی الله علیه و آله وسلّم ) مرا در آغوش خودش گرفت، اما تو را بر پشت خویش سوار کرد! یکی دیگر می گفت: پیامبر (صلّی الله علیه و آله وسلّم )به یارانش دستور داد تو را در پشت سرش سوار کنند و...⁽²⁾

به همین جهت خداوند متعال رسول گرامی اش را تحسین کرده و فرمود:«وَإِنَّکَ لَعَلَی خُلُقٍ عَظِیمٍ » و بی شک تو دارایی اخلاقی عظیم و برجسته ای هستی».⁽³⁾

ستاره دوم: حضرت زهرا(علیهاالسّلام)

یکی از خوبی ها و صفات آن حضرت این بود که همیشه به بزرگترها و به ویژه پدر و مادر خود احترام می گذاشت. آن حضرت دست پدر را می بوسید⁽⁴⁾و به پیشواز پدر می رفت.⁽⁵⁾

ستاره سوم: امام علی(علیه السّلام)

حضرت علی (علیه السّلام) زیباییهای نورانیتهای بی شماری داشتند، شجاعت، اخلاص، قدرت، عبادت و مناجات، علم و آگاهی، یتیم نواز و...

یکی از نورانیتهای ایشان این بود که فراوان قرآن می خواند. خودش همواره می فرمود« خانه ای که در آن قرآن خوانده می شود و یاد خدا می شود، برکتش زیاد می شود و ملائکه در آن خانه حاضر وارد می شوند و شیاطین از آن خانه دور می گردند. آن خانه برای اهل آسمان نور می دهد، هم چنان که ستارگان آسمان به اهل زمین نور می دهد».⁽¹⁾

ستاره چهارم: امام حسن(علیه السّلام)

یک ویژگی حضرت، صبر و تحمل و گذشت ایشان بود؛ به گونه ای که در مقابل افراد بی أدب و توهین کنندگان، صبر و گذشت می کردند.

یک روز امام حسن مجتبی (علیه السّلام) سوار بر مرکب خودشان، در حال عبور بودند که یک نفر از اهل شام و از طرفداران معاویه، وقتی حضرت را شناخت، شروع کرد به لعن و نفرین امام و سخنان زشتی به امام گفت و خیلی بی ادبی کرد.

امام حسن مجتبی (علیه السّلام) ، بدون این که عصبانی شوند، سکوت کردند و هیچ حرفی نزدند. وقتی مرد شامی عقده ی دل را خالی کرد و ساکت شد، امام حسن(علیه السّلام) به مرد بی ادب اول سلام کرد و با لبخندی زیبا و مهربانانه فرمود: «ای مرد! فکر می کنم در این شهر غریب باشی و شاید هم مرا به اشتباه گرفته ای ؟ حالا اگر از ما رضایت بطلبی از تو راضی می شویم و اگر چیزی از ما بخواهی، به تو می بخشیم، اگر راه گم کرده ای راهنمایی ات می کنیم، اگر گرسنه ای تو را سیر می نماییم، اگر لباس نداری تو را می پوشانیم، اگر نیازمندی تو را غنی می کنیم، اگر از جایی رانده شده یا فراری هستی، تو را پناه می دهیم، اگر خواسته ای داری بر می آوریم، اگر مسافری مهمان ما باش و تا هنگام رفتن از تو

پذیرایی می کنیم، چون که خانه ی ما وسیع و امکانات مهمان نوازی مان فراهم است.

آن مرد وقتی چنین برخوردی را از حضرت دید، شرمنده شد و شروع کرد به گریه کردن. بعد گفت: شهادت می دهم که تو امام و خلیفه ی خداوند بر روی زمین هستی، خداوند داناتر است که رسالت اش را در کدام خانواده قرار دهد. الله أعلم حیث یجعل رسالَتَهُ».

بعد همراه امام حسن (علیه السّلام) راهی خانه ی آن حضرت شد و تا روزی که در مدینه بود در مهمان سرای حضرت پذیرایی می شد و بعد از آن هم در ردیف دوستان و ارادت مندان اهل بیت(علیهم السّلام) قرار گرفت.⁽¹⁾

ستاره پنجم: امام حسین(علیه السّلام)

شجاعت و دلاوری و اینکه اگر لازم باشد، انسان باید خودش را برای دین خدا فدا کنند، شبیه کاری که امروزه مدافعان حرم و امنیت کشور در سوریه انجام می دهند و با پیروی از امام حسین(علیه السّلام) جان خودشان را برای حفظ اسلام، فدا می کنند.

ستاره ششم: امام سجاد(علیه السّلام)

از صفات حضرت، عبادت و سجاده های طولانی بود و به ما یاد داد که انسان باید اهل راز و نیاز و خلوت با خدا باشد، به ویژه به نماز و قرائت قرآن باید اهمیت ویژه بدهد.

ستاره هفتم: امام باقر(علیه السّلام)

امام باقر(علیه السّلام) اهل علم و دانش بودند، همانطور که اهل ورزش هم بودند. یعنی باید ورزش و تفریح و نیز درس خواندن و علم آموزی در کنار هم باشند.

درباره مهارت امام باقر(علیه السّلام) در تیر اندازی، از زبان فرزندان امام صادق (علیه السّلام) این گونه نقل شده است. وقتی ما را از مدینه به شام نزد هشام بن عبد الملک - خلیفه وقت - بردند، به مجالسی که

نزدیکان او و فرماندهان نظامی حضور داشتند وارد شدیم. هشام که گویا می خواست ضربه ای روحی به پدرم وارد کند و او را نزد بزرگان دربار ضعیف و حقیر جلوه دهد، او را به مسابقه با تیراندازان فرا خواند. پدرم با عذر کهنسالی از هشام خواست که از درخواست خود صرف نظر نماید، اما او نپذیرفت. تیر و کمانی به پدرم داده شد، پدرم تیر و کمان را گرفت و تیر اول را انداخت که به وسط هدف اصابت کرد. تیر دوم را که رها کرد، انتهای تیر اول را شکافت و دقیقاً بر همان نقطه هدف نشست و به همین ترتیب نُه تیر رها کرد که همه به دنبال هم بر همان نقطه اصابت کردند.

هشام که زنگ بر رخسار نداشت و با تعجب و سر افکندگی شاهد ماجرا بود، پدرم را نزد خود برد و پس از کمی گفتگو از او پرسید: این گونه تیر اندازی را چه زمانی و از چه کسی آموخته ای؟

پدرم پاسخ داد: در مدینه زمانی که نوجوان بودم، تیر اندازی را آموختم.⁽¹⁾

تذکر مهم: مبلغ گرامی به اقتضای زمان و حوصله دانش آموزان، مباحث را تبیین می کند.

ستاره هشتم: امام صادق(علیه السّلام)

یکی از درس هایی که می توانیم از ایشان بیاموزیم، صداقت و راستگویی و کنترل زبان است. چون بیشترین آسیب و زیان انسان از طرف زبان است که باعث گرفتاری او و انجام گناهان فراوان می شود؛ مثل دروغ، تهمت، فحش دادن، بی ادبی کردن و حرفهای نادرست دیگر.

روزی یکی از یاران امام صادق(علیه السّلام) همراه ایشان عازم جایی بودند. آن مرد غلامش را که از آن ها عقب افتاده بود صدا زد، ولی غلام جوابی نداد، بار دوم نیز او را صدا کرد، اما پاسخی نشنید، برای بار سوم او را صدا زد، ولی جوابی از غلام نرسید، آن گاه او را دشنام داد و حرف زشتی به زبان آورد.

در این هنگام امام صادق(علیه السّلام) ، با شنیدن این سخن زشت، ایستادند و فرمودند: «چه گفتی ؟»

آن مرد گفت: یابن رسول الله، این که به او این حرف زشت را زدم اشکالی ندارد، آخر پدرمادرش اهل هندوستان اند و مسلمان نیستند.

حضرت فرمود: «مرا با پدر و مادر او کاری ندارم، به تو می گویم چرا فحاشی و بد زبانی می کنی ؟»

بعد فرمودند: «دیگر حق نداری با من رفت و آمد کنی».⁽¹⁾

ستاره نهم: امام کاظم(علیه السّلام)

زود عصبانی نشدن و واکنش عجولانه نشان ندادن در مقابل دیگرانی که ما را عصبانی و ناراحت می کنند، یکی از درسهای این ستاره نورانی است. همان رفتاری که امام کاظم(علیه السّلام) در مقایل بد خواهان انجام دادند.

در شهر مدینه، مردی بود که همیشه به آزار و اذیت امام موسی کاظم (علیه السّلام) می پرداخت و به آن بزرگوار ناسزا می گفت.

روزی یاران امام، به حضرت عرض کردند: «اجازه دهید ما این مرد را بکشیم ».

حضرت، آن ها را نهی فرمود و سراغ آدرس آن مرد را گرفت.

گفتند: در یکی از مناطق نزدیک مدینه، کشاورزی دارد.

حضرت سوار مرکب خود شدند و به دیدار او رفتند. او در زمین خود مشغول کار بود که حضرت وارد مزرعه ی شدند.

آن مرد داد زد: زراعت ما را خراب نکن و از آنجا نیا.

امام به همان نحو جلو رفت تا به آو رسید و در کنارش نشست و با او شروع به خوش و بش نمودن کرد و با گشاده رویی سخن گفت.

از او پرسید: چه مقدار خرج کشاورزی خود کرده ای ؟»

آن مرد گفت: صد اشرفی!

فرمود:« چه مقدار امید داری از آن بهره ببری ؟»

گفت: غیب نمی دانم.

حضرت فرمود: « من گفتم چه اندازه امید داری سود کنی؟»

گفت: دویست اشرفی.

حضرت، کیسه ی زری که در آن سیصد اشرفی بود را به آن مرد مرحمت کردند و فرمودند:

«از این را بگیر و کشاورزی ات نیز باقی است و خداوند آن چه را که امید داری به تو روزی خواهد کرد.»

وقتی آن مرد این مهربانی و بزرگوار را از امام مشاهده کرد، برخاست و سر آن حضرت را بوسید و از آن حضرت درخواست نمود که او را ببخشد.

حضرت تبسمی نموده و بازگشتند.

روزی آن مرد در مسجد نشسته بود، وقتی نگاهش به حضرت افتاد، گفت: «اللهُ أَعَلَمُ حیثُ یَجعَل رِسالَتَهُ »؛⁽¹⁾خداوند خودش بهتر می داند که رسالت و امامت را در چه خاندان و افرادی قرار دهد! و بدین ترتیب او از دوستداران امام شد.

وقتی امام (علیه السّلام) این تحول رفتاری آن مرد را دیدند، خطاب به یاران خود فرمودند:« کدام یک بهتر بود، آن چه شما اراده کرده بودند، یا آنچه من انجام دادم ؟ به درستی که من اخلاق او را با پولی درست کردم و شرّ او را دفع نمودم.»⁽²⁾

ستاره دهم: امام رضا(علیه السّلام)

اشاره

این امام عزیز به مهربانی و رئوف بودن مشهور است؛ به همین دلیل کسانی که به زیارت ایشان بروند، حضرت آنها را مورد لطف و توجه خود قرار می دهند.

حکایتی از مهربانی امام رضا(علیه السّلام)

هنگامی که امام رضا(علیه السّلام) از مدینه به طرف خراسان حرکت کرد، به سمت شهر بغداد رفت. وقتی به آنجا رسید، مردی حمّامی، به نام «رجب» از شیعیان امام رضا(علیه السّلام) به استقبال ایشان رفت و آن حضرت را به خانه ی خود برد.

چند روزی امام در بغداد بودند، روزی به حمامی فرمودند: «امشب می خواهم به حمام بروم، آن را آماده کن».

او حمام را نظافت کرد. در نزدیکی حمام، مردی بود که مرض بَرَص ⁽¹⁾(پیسی) داشت و به همین خاطر کم تر از خانه بیرون می آمد. او وقتی شنید امام امشب به حمام می آیند، نزد« گلخن تاب »⁽²⁾آمد و پنجاه درهم به او داد تا در گوشه ای از حمام مخفی شود تا وقتی امام وارد می شوند خدمت ایشان برسد و شفایش را از امام بگیرد.

وقتی امام به حمام تشریف آوردند، آن مرد خدمت ایشان رسید و عرض کرد: ای فرزند امیر مؤمنان! شما منبع کرامات هستید، نظری به حال من بفرمایید.

حمامی می خواست او را بیرون کنند که امام مانع شد. آن گاه از جا برخاست. ظرفی پر از آب کرد و سوره فاتحه (حمد) بر آن خواند و آب را بر سر او ریخت و بلافاصله آن مرض از او دفع شد و بدن او سرخ و سفید گشت.

آن گاه امام به حمامی فرمودند« او را بیرون ببر و لباس های من را به او بپوشان و آن را نگه دار تا از حمام خارج شوم» .

وقتی امام از حمام خارج شد، مرد شفا یافته به دست و پای امام افتاد و چون نزدیکان وی باخبر شدند، حدود پانصد نفرشان دوست دار امام شدند و به حقانیت مذهب شیعه پی بردند!⁽¹⁾

ستاره یازدهم: امام جواد(علیه السّلام)

امام جواد(علیه السّلام) اهل جود و بخشندگی بودند، دستگیری و کمک به نیازمندان و صدقه دادن، از درس های این ستاره نورانی و عزیز است. ایشان به دوستان و پیروان خود همیشه لطف و عنایت داشتند.

«محمّدبن سهل قمی» می گوید: از مکه به مدینه آمدم و به حضور حضرت جواد علیه السلام رسیدم. در نظر داشتم که از آن امام عالی قدر درخواست کنم که به من لباسی به عنوان تبرک عنایت کند، امّا فرصت نشد و از محضرش خداحافظی کردم و بیرون آمدم.

با خود گفتم: «حالا که نتوانستم خواسته ام را به صورت حضوری برای آقا بیان کنم، پس طی نامه ای از محضر آن گرامی، خواسته ام را طلب می کنم» نامه ای نوشتم و دلخواهم را در آن اظهار کردم و سپس تصمیم گرفتم که به مسجد بروم و دو رکعت نماز بخوانم. آن گاه صد مرتبه به درگاه الهی استخاره کنم. اگر به دلم افتاد که نامه را به حضورش می فرستم و اگر نیفتاد، نامه را پاره می کنم.

نماز را خواندم و بعد از نماز به دلم افتاد که نامه را به حضورش نبرم. در نتیجه آن را پاره کردم و از شهر مدینه منّوره بیرون آمدم.

در همین موقع که به راه افتاده بودم، پیکی از راه رسید. او لباسی را به همراه داشت که در بقچه ای پیچیده بود و از اهل کاروان در باره محمّد بن سهل قمی می پرسید تا اینکه به من رسید و من را شناخت. به من گفت: «مولای تو (امام جواد علیه السلام) این لباس را برایت هدیه فرستاده است. لباسهای اعطایی امام علیه السلام دو لباس نرم و نازک بود.⁽²⁾

ستاره دوازدهم: امام هادی(علیه السّلام)

امام هادی (علیه السّلام) سعی می کرد مردم را از انجام کارهای اشتباه و خطاها و گناهان دور کنند و راه درست را به آنها نشان دهد،در آن زمان، یک گروه از مردم اصفهان ، برای درخواست کمک و دادخواهی، به دربار متوکل رفتند، در میان آنها شخصی به نام از «عبدالرحمان» بود. او می گوید: به در کاخ که رسیدیم، شنیدیم دستور داده امام هادی علیه السلام را احضار کنند. پرسیدم: علی بن محمد کیست که متوکل چنین دستور داده؟

گفتند: شیعیان او را امام خود می دانند. پیش خود گفتم: شاید متوکل او را خواسته تا به قتل برساند. تصمیم گرفتم همان جا بمانم تا او را ملاقات کنم.

مدتی بعد، سوار آهسته به کاخ متوکل نزدیک شد با وقار شکوهی خاص بر اسب نشسته بود و مردم از دو طرف او را همراهی می کردند. به چهره اش که نگاه کردم، محبتی عجیب از او در دلم افتاد. ناخواسته به او علاقه مند شدم و از خدا خواستم که شرّ دشمنش را از او دور گرداند..

او از میان جمعیت گذشت تا به من رسید. من مشغول تماشای چهره زیبایش بودم و برایش دعا می کردم. مقابلم که رسید، در چشمانم نگاه کرد و با مهربانی فرمود: «خداوند دعاهای تو را در حق من مستجاب کند، عمرت را طولانی سازد و مال و اولادت را بسیار گرداند!»

وقتی سخنانش را شنیدم، از تعجب - که چگونه از دل من آگاه است - ترس وجودم را فرا گرفت. تعادل خود را از دست دادم و بر زمین افتادم. مردم اطرافم را گرفتند و پرسیدند: چه شد؟

گفتم: خیر است ان شاء الله و چیزی به کسی نگفتم تا اینکه به خانه ام بازگشتم.

دعای امام هادی (علیه السّلام) در حق من مستجاب شد. خدا دارایی ام را فراوان کرد. به من ده فرزند عطا فرمود و عمرم نیز اکنون از هفتاد سال فزون شده است. من نیز امامت کسی را که از دلم آگاه بود، پذیرفتم و شیعه شدم.» ⁽¹⁾

دوستان من!

ما هم می توانیم دست دوستان و همسالان خود را بگیریم و به جای رفتن به جاهای مناسب، همراه با دوست خود به مکانهایی مثل زیارتگاه، مسجد و هیئت و... برویم

ستاره سیزدهم: امام حسن عسکری(علیه السّلام)

یکی از درس های ایشان دوری از اسراف بود. شخصی به نام« محمد بن حمزه» می گوید: نامه ای توسط ابوهاشم که با من دوست بود برای امام حسن عسکری(علیه السّلام) نوشتم. چون خیلی تنگدست شده بودم، درخواست کردم دعا بفرمایید شاید خداوند وسعتی به من عنایت کند. جواب نامه به وسیله ابوهاشم از طرف حضرت رسید.

امام (علیه السّلام)نوشته بود: خداوند تو را بی نیاز کرد، پسر عمویت یحیی ابن حمزه از دنیا رفت، مبلغ صد هزار درهم به تو ارث می رسد که در آتیه نزدیکی برایت می آورند.« فَاشْکُرِاللهَ وَ عَلیْکَ بِالاِقْتِصَادِ وَ إِیّاکَ والْإِسْرَافَ فَاِنّهُ مِنْ فِعْلِ الشّیْطَنَةِ؛ خدا را سپاسگزاری کن، ولی متوجه باش از روی اقتصاد و میانه روی زندگی کنی. مبادا اسراف نمایی، زیرا اسراف عملی شیطانی است».

بعد از چند روز شخصی از حَران آمد و اسنادی مربوط به دارایی پسر عمویم به من تحویل داد و فهمیدم تاریخ فوت او مطابق با روزی بود که آیوهاشم نامه حضرت عسکری(علیه السّلام) را به من رسانید.

تنگدستی ام برطرف شد، حقوق خدایی که در آن مال بود خارج نموده به اهلش رسانیدم و نسبت به برادران دینی خود کمک هایی نیر کردم. پس از آن مطابق دستور امام از روی اقتصاد به زندگی خود ادامه دادم.⁽¹⁾

ستاره چهاردهم: امام زمان(علیه السّلام)

آخرین ستاره خداوند برای هدایت انسانها حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف هستند، باید سعی کنیم خودمان را با دعا کردن برای ظهور حضرت، با صدقه دادن برای سلامتی ایشان، با تلاش برای خوب بودن، ... خود را به حضرت نزدیک کنیم. باید با انجام کارهای خوب و دوری از بدیها، لیاقت حضور در محضر ایشان را پیدا کنیم و بتوانیم از یاران آن حضرت باشیم.

یکی از درسهایی که از این ستاره نورانی می توانیم یاد بگیریم، توجه ویژه به اقامه نماز است که بهترین کمک برای دوری از شیطان و نزدیک شدن آن حضرت است. آن حضرت خود می فرماید:«.فَمَا أُرْغِمَ أَنْفُ الشَّیْطَانِ بِشَیْ ءٍ أَفْضَلَ مِنَ الصَّلَاةِ فَصَلِّهَا وَ أَرْغِمْ أَنْفَ الشَّیْطَانِ؛ بهترین چیز برای به خاک مالیدن بینی شیطان، نماز است، پس نماز بخوان و بینی شیطان را به خاک بمال ».⁽¹⁾

پیامهای کاربردی تربیتی

دوستان من!

امروز یاد گرفتیم که خداوند ستاره های نورانی را برای هدایت و کمک به ما فرستاده است ستاره هایی که سرشار نور و معنویت و خوبی ها و زیبایی ها هستند و ما می توانیم با شنیدن و گوش دادن به سخنان ایشان و نیز آموختن و عمل به روش زندگی آن خوبان، زندگی ما هم سرشار نور و معنویت شود. ما باید تلاش کنیم با الگو قرار دادن ایشان، خود را شبیه ایشان کنیم.

امامزادگان، ستارگان هدایت

نکته دیگری که نباید فراموش کنیم این است که همین قبور امامزادگان و بقاع متبرکه، در واقع ستاره های دیگری هستند که در آسمان امامت و ولایت اهل بیت(علیهم السّلام) در حال درخشش و نورافشانی هستند و ما با حضور خود و زیارت ایشان، در واقع به نورانی شدن خود کمک می کنیم تا در تاریکی های گناه و زشتی ها، راه خود را گم نکنیم.

دعا و نیایش

خداوندا!

ما را قدردان این ستاره های نورانی قرار بده!

ما را با امامان و امامزادگان بزرگوار بیشتر آشنا کن!

توفیق زیارت امامان و امامزادگان را به ما عنایت کن!

ما را پیرو خوبی برای ایشان قرار بده!

رهبر عزیر انقلاب حفظ و حمایت بفرما!

در ظهور امام زمان (علیه السّلام) تعجیل بفرما.

آمین

درس دوم: قطار بندگی

اشاره

به نام خدا نکته گویم مدام

پس از ذکر نامش عزیزان سلام

بهانه ارتباط

در ابتدای جلسه، مبلغ گرامی قطاری با سه واگن روی تابلو می کشد و سپس محتوای مدنظر را به تدریج ارائه می کند.

تذکر: در صورتی که مبلغ محترم به هر دلیل نتواند این نقاشی را ترسیم کند، می تواند از دانش آموزان توانا در نقاشی برای این کار استفاده و یا اینکه قبل از جلسه، شکل زیر را روی کاغذ بزرگی کپی کرده و روی تابلو نصب کند.

قطار ایمان

زبانی

قلبی عملی

تصویرقطار

خب! اگر برای پاسخ به سؤالها آماده هستید، یک صلوات قشنگ بفرستید.

سؤال های واگن اول

سؤال اول: زشت نیست؟

سؤال دوم : بزرگترین سوره قرآن؟

سؤال سوم : به معنی پادشاه؟

سؤال چهارم: بزرگترین حیوان دریایی ؟

سؤال پنجم: نام پیامبری که در خواب دید خورشید، ماه و یازده ستاره بر او سجده می کنند؟

سؤال های واگن دوم

سؤال اول :نام فرزند سیزده ساله امام حسن (علیه السّلام) که در کربلا امام حسین (علیه السّلام) رایاری کرد؟

سؤال دوم: پرنده ای سفید رنگ و دارای پاهای بلند؟

سؤال سوم: عروس فصل ها؟

سؤال چهارم: پیامبری که مانند امام حسین (علیه السّلام)سر از تنش جدا کردند؟

سؤال های واگن سوم

سؤال اول: به معنی لشکر ( لقب امام یازدهم )؟

سؤال دوم: نام مادر حضرت عیسی(علیه السّلام) که نام یک سوره هم هست؟

سوال سوم: معروف به گل شهیدان ؟

سؤال چهارم: قاتل امام حسین(علیه السّلام) ؟

شیوه کشف جواب

حالا رمز هر کدام از واگن ها را بگویید. حرف اول همه جواب ها را جمع کنیم، رمز هر واگن

مشخص می شود.« زبانی، قلبی، عملی»

تبیین متن و محتوا

اشاره

بله بچه ها! بحث ما در مورد ایمان است. ایمان به فرموده حضرت علی(علیه السّلام) ، به سه بخش تقسیم می شود: الْإِیمَانُ مَعْرِفَةٌ بِالْقَلْبِ وَ إِقْرَارٌ بِاللِّسَانِ وَ عَمَلٌ بِالْأَرْکَانِ؛ ایمان زبانی، قلبی و عملی» .

یک: ایمان زبانی

یکی از مراحل ایمان، اقرار کردن و به زبان آوردن است. کسانی که می خواهند مسلمان شوند، ابتدا باید شهادتین (اشهد ان لا اله الا الله و اشهد انّ محمدا رسول الله) را به زبان جاری کنند.

اما این یک مرحله از ایمان است و باید هر سه مرحله با هم باشد. امام حسین (علیه السّلام) در مورد بعضی از مردم کوفه می فرمود: «النّاسَ عَبیدُ الدُّنْیا وَ الدِّینُ لَعْقٌ عَلی اَلْسِنَتِهِمْ یَحوطونَهُ ما دَرَّتْ مَعائِشُهُمْ فَاِذا مُحِّصوا بِالْبَلاءِ قَلَّ الدَّیّانونَ؛ مردم بندگان دنیایند و دین، تنها بر زبانشان جاری است، هنگامی که زندگی شان سرشار است، دین گرایند، ولی هنگامی که در تنگنای بحرانها قرار گرفتند، دینداران واقعی اندک می گردند». ⁽¹⁾

دو: ایمان قلبی

اشاره

قسمت دیگر ایمان، ایمان قلبی است: یعنی علاوه بر ایمان زبانی و لفظی، باید ایمان قلبی هم وجود داشته باشد. مثل داستان گدای حرم امام رضا(علیه السّلام) !

نادرشاه و گدای حرم امام رضا(علیه السّلام)

نادرشاه یک وقتی آمده بود حرم امام رضا(علیه السّلام) در مسیر راه و جلوی درب حرم، مرد نابینایی می نشست و مشغول گدایی کردن بود. گدا سر و صدا را که شنید، خوشحال شد که من یک پولی از این مردم می گیرم، اما وقتی متوجه شد نادرشاه افشار آمده، کمی ترسید؛ چون نادر شاه به ابهت و صلابت معروف بود.

نادر شاه از مرد نابینا پر سید: چند سال است اینجا نشسته ای و داری گدایی می کنی؟

گدا با لکنت زبان گفت: آقا، شش سال!

نادر شاه گفت: شش سال دَم حرم نشستی، هنوز بینایی ات را از امام رضا(علیه السّلام) نگرفتی؟

من الان میروم، نیم ساحت زیارت می کنم بر می گردم، اگر بینایی ات را به دست نیاورده باشی، دستور می دهم گردنت را بزنند. بعد دو تا مأمور هم سپرد که مراقبش باشند تا فرار نکند.

گدای نابینا رو کرد به حرم امام رضا(علیه السّلام) و گفت: یا امام رضا! قضیه شوخی شوخی جدی شد. قضیه مرگ و زندگی است. بعد شروع کرد خاضعانه التماس کردن و متوسل شدن به حضرت!

بعد از نیم ساعت نادر شاه از زیارت برگشت، دید بینایی اش را به دست آورده. نادر شاه رو کرد به آن گدا و گفت: تا حالا ایمان نداشتی و فقط با زبانت دعا می کرد، دعاهایت از تَه دل نبود، به خاطر همین مستجاب نمی شد، اگر ایمان و دعایت واقعی بود، همان شش سال پیش بینایی ات را گرفته بودی.⁽¹⁾

بله! خیلی ها شاید دعا می کنند، ولی چون قلبی و با توجه کامل نیست، لذا مستجاب نمی شود، مثل همین گدا که شش سال از امام رضا(علیه السّلام) می خواست او را شفا بدهد، اما فقط نیم ساعتش دعای قلبی و واقعی بود.

سه: ایمان عملی

اشاره

نوع سوم ایمان، ایمان عملی است. یعنی رفتار ما به گونه ای باشد که هر کس ما را مشاهده کرد، بفهمد که اهل ایمان و دیندازی هستیم؛ وگرنه لقلقه زبانی و فقط این ادعا که ما در دل خدا را می خوانیم و دوست داریم، فایده ندارد.

مثل برخی از آدمها که برای فرار از احکام خدا، همیشه دنبال بهانه و توجیه هستند؛

وقتی حرف از حجاب برای خانم ها می شود، می گویند دل باید پاک باشد!

بله! دل باید پاک باشد، ولی رفتار هم باید پاک و درست باشد؛ نمی شود که از لجنزار، گل های زیبا انتظار داشت!

یا بعضی ها از نماز فرار می کنند و بهانه هایی مثل خجالت، با انجام کارهای خوب و خیرخواهانه مثل کمک به دیگران را بهانه می کنند و می گویند عبادت یعنی خدمت به خلق!

به اینها باید گفت که کمک به دیگران، احسان و انفاق و دستگیری از نیازمندان خیلی خوب است، خدا هم در قرآن به آن سفارش کرده، همانطور که به نماز هم بارها تأکید کرده است. ولی اگر قرار بود کار خیر جای نماز را بگیرد، خدا خودش در قرآن می فرمود و دیگر نیازی نبود ما از طرف خودمان، چیزی بر قرآن اضافه کنیم!

دوستان خوب من!

کسانی که این گونه فکر می کنند، همان کسانی هستند که موقع خطر و نیاز فراری اند و جز ادعاهایی دروغ و الکی، چیزی ندارند؟

به عنوان مثال، همانطور که شما هم می دانید و شنیده اید، در زمان امام حسین(علیه السّلام) نیز خیلی ها امام را دعوت کردند، اما به بهانه های مختلف دعوت امام را اجابت نمی کردند و به کمک و یاری امام نرفتند.

داستان هارون مکی

یکی دیگر از این افراد پرادعای بی عمل، شخصی به نام «سهل بن حسن خراسانی» بود. او روزی خدمت امام صادق (علیه السّلام)آمد و پس از سلام کردن در محضر آن حضرت نشست. آن گاه عرض کرد: ای پسر رسول خدا (صلّی الله علیه و آله وسلّم )شما خانواده ای رئوف و رحیم هستید، امامت از شما است پس چرا برای گرفتن حق خود قیام نمی کنید، با این که صد هزار از پیروانتان با شمشیرهای آتشبار از شما دفاع می کنند؟

حضرت فرمود: اکنون بنشین. (تا حقیقت بر تو آشکار شود).

حضرت به کنیزی دستور داد تنور را بیفروزد. آتش افروخته شد به طوری که شعله های آن، قسمت بالای تنور را سفید کرد. آن گاه به سهل فرمود: اگر مطیع مایی برو و میان تنور بنشین.

مرد خراسانی آشفته و ناراحت شد و با التماس پوزش خواست و گفت: یابن رسول الله! مرابا آتش مسوزان و ببخش.

آن حضرت فرمود: نگران نباش من تو را بخشیدم.

در همین حین هارون مکی- یکی از یاران باوفای آن حضرت- وارد شد. حضرت خطاب به او فرمود: نعلین را بینداز و درون تنور بنشین.

هارون داخل تنور شد و نشست. امام (علیه السّلام) با مرد خراسانی شروع کرد به صحبت کردن و از اوضاع بازارها و خصوصیات خراسان چنان شرح می داد که گویا چندین سال در آنجا به سر برده است.

مدت زمانی گذشت، سپس حضرت به مرد خراسانی فرمود: برو ببین وضع تنور چگونه است؟ سهل خراسانی می گوید: بر سر تنور آمدم، آن مرد را دیدم که میان خرمن آتش، آسوده و آرام نشسته بود.

وقتی هارون مکی از تنور بیرون آمد، حضرت از مرد خراسانی پرسید: در خراسان چند نفر از این ها پیدا می شوند؟ عرض کرد: به خدا سوگند یک نفر هم یافت نمی شود.

آن حضرت نیز گفته مرا تکرار و تأیید کردند و اضافه کردند: ما تا زمانی که پنج نفر همدست و همداستان پیدا نکنیم، قیام نخواهیم کرد. ما موقعیت و شرایط را بهتر می دانیم.⁽¹⁾

پیام های کاربردی تربیتی

بچه های خوب و باهوش!

اگر کسی می خواهد با قطار ایمان به سوی خدا و جلب رضایت او حرکت کند، باید علاوه بر اقرار زبانی و قلبی، در عمل هم به دستورهای خداوند عمل کند.

باید اخلاق و رفتارش را اصلاح کند؛ با پدر و مادرش مهربان باشد؛ از زبان خودش مراقبت کند و هر حرفی را به زبان نیاورد؛ اهل دعا و نماز باشد؛ اهل زیارت و توسل به امامان در امامزادگان باشد ....

وقتی این طور شدیم، مشخص می شود که سوار قطار ایمان شده ایم و به سوی خدای مهربان، در حال حرکت هستیم.

یک نکته مهم

این قطار راننده نیاز دارد، راهنما نیاز دارد، به نظر شما چه کسانی می توانند راهنمای و راننده این قطار ایمان باشند؟

پیامبر- امامان- امامزادگان

به همین دلیل است که ما وظیفه داریم رابطه خودمان را با ایشان بیشتر کنیم و با حضور در زیارتگاه ها و بقاع متبرکه و یادگیری سبک زندگی ایشان، خودمان را در قطار ایمان همراه این خوبان کنیم و مسیر خداخواهی و خوب بودن را بهتر و دقیق تر بیاموزیم. ان شاء الله

دعا و نیایش

حالا چند تا دعا می کنم، همه شما با صدای بلند آمین بگویید.

خدایا! به ما ایمان واقعی عنایت کن!

پدر، مادر، معلمین و همه کسانی که برای ما زحمت می کشند را حفظ بفرما!

رهبر معظم انقلاب اسلامی را طول عمر با عزت عنایت بفرما!

فرج و ظهور امام زمان(علیه السّلام) را نزدیک بگردان!

ما را از سربازان امام زمان (علیه السّلام) قرار بده!

آمین

متن مطالعاتی

یک نمونه از مدعیان بی عمل

«عبید الله بن حر جعلی» از اشراف، شجاعان و شعرای معروف کوفه بود و در گروه پیروان عثمان قرار داشت.

پس از قتل عثمان، کوفه را به قصد شام ترک گفت و در کنار معاویه جای گرفت و با سپاه او در جنگ صفین شرکت جست. وی پس از شهادت حضرت علی (علیه السّلام) به کوفه بازگشت.⁽¹⁾

ابن حر در منزل بنی مقاتل⁽²⁾با کاروان امام حسین(علیه السّلام) مواجه شد، حضرت نخست «حجاج بن مسروق» را به منظور همراهی و یاری نزد او فرستاد، لیکن عبید الله بن حر به فرستاده امام جواب رد داد و گفت: به خدا سوگند از گونه بیرون نیامدم، جز آن که اکثر مردم خود را برای جنگ مهیا می کردند و برای من کشته شدن حسین(علیه السّلام) حتمی گردید. من توانایی باری او را ندارم و اصلا دوست ندارم که او مرا ببیند و نه من او را!

پس از بازگشت حاجیان از مکه، امام خود به همراه چند تن از یارانش به نزد عبید الله رفت و پس از سخنان آغازین به وی چنین فرمود: «ابن حر! مردم شهرتان به من نامه نوشته اند که همه

آنان به یاری من اتحاد نموده و پیمان بسته اند و از من درخواست کرده اند که به شهرشان بیایم، ولی واقع امر بر خلاف آن چیزی است که ادعا کرده اند، تو در دوران عمرت گناهان زیادی مرتکب شده ای، آیا می خواهی توبه کنی تا گناهانت پاک گردد ؟!»

ابن حر گفت: چگونه؟

امام فرمود:« فرزند دختر پیامبرت را یاری کن و در رکابش بجنگ.»

ابن حر گفت: به خدا قسم کسی که از تو پیروی می کند به سعادت ابدی قائل می گردد، ولی من احتمال نمی دهم که یاری ام به حال تو سودی داشته باشد، زیرا در کوفه برای شما یاوری نیست. به خدا سوگندت می دهم که از این کار معافم دار، زیرا نفس من به مرگ راضی نیست و من از مردن سخت گریزانم، اینک اسب معروف خود « ملحقه» را به حضورت تقدیم می دارم، اسبی که تاکنون هر دشمنی را که تعقیب کرده ام، به او رسیده ام و هیچ دشمنی نیز نتوانسته است به من دست یابد! شمشیر من را نیز بگیر، همانا آن را به کسی نزدم جز آن که مرگ را بر آن شخص چشانیده ام!

امام در برابر سخن نسنجیده و نابخردانه ابن حر چنین فرمود: «حال که در راه ما از نثار جان دریغ می ورزی، ما نیز به تو و به شمشیر و اسب تو نیاز نداریم، زیرا که من از گمراهان نیرو نمی گیرم. تو را نصیحت می کنم همان گونه که تو مرا نصیحت نمودی، تا می توانی خود را به جای دور دستی برسان تا فریاد ما را نشنوی و کارزار ما را نبینی: «فوالله لایسمع واعیتنا أحد و لاینصرنا الا اکبه الله فی نار جهنم؛ به خدا سوگند اگر صدای استغاثه ما به گوش کسی برسد و به یاریمان نشتابد، خداوند او را در آتش جهنم خواهد افکند .⁽¹⁾

دنیازدگی و مرگ گریزی « ابن حر»، مانع وزش نسیم سعادت بر زندگی گناه آلودش شد، نسیم روح افزایی که می رفت کردار ناشایست گذشته اش را محو و او را در صف صالحان و شهدا قرار دهد.

گرچه عبید الله بن حر، امام را در منزل بنی مقاتل ترک گفت، اما حسرت و پشیمانی ابدی بر باقی مانده عمرش سایه افکند و زندگی اش را قرین تأسف و ماتم ساخت؛ حتی در سروده هایش آهنگ ندامت و حسرت پدیدار گشت.⁽¹⁾

احادیثی در مورد ایمان

امام علی (علیه السّلام): (علامة) الْإِیمَانِ أَنْ تُؤثِرَ الصِّدْقَ حَیْثُ یَضُرُّکَ عَلَی الْکَذِبِ حَیْثُ یَنْفَعُک؛ ( نشانه ) ایمان، این است که راستگویی را هر چند به زبان تو باشد بر دروغگویی، گرچه به سود تو باشد، ترجیح دهی.⁽²⁾

پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ): «برترین ایمان آن است که معتقد باشی هر کجا هستی، خدا با توست ».⁽³⁾

امام باقر (علیه السّلام): « هر چیزی کلیدی دارد و کلید ایمان، مدارا کردن و نرمی است».⁽⁴⁾

امام صادق (علیه السّلام) فرمود: « اِنَّ مِنْ حَقیقَةِ الاْیمانِ اَنْ تُؤْثِرَ الْحَقَّ وَ اِنْ ضَرَّکَ عَلَی الْباطِلِ وَ اِنْنَفَعَکَ وَ اَنْ لا یَجوزَ مَنْطِقُکَ عِلْمَکَ؛ از حقیقت ایمان این است که حق را بر باطل مقدم داری، هر چند حق به ضرر تو باشد و نیز از حقیقت ایمان آن است که گفتار تو از دانشت بیشتر نباشد».⁽⁵⁾

درس سوم: احسان و نیکوکاری

بهانه ارتباط

در ابتدای جلسه و پس از سلام و احوالپرسی، سه گروه برای اجرای مسابقه جورچین انتخاب می شوند. بهتر است هر گروه متشکل از حداقل دو یا سه نفر باشند تا هم تعداد دانش آموزان فعال در مسابقه بیشتر شود و هم اینکه با همکاری و همفکری هم بتوانند به پاسخ صحیح برسند.

تذکر: مبلغ گرامی لازم است قبل از جلسه، کارتهای لازم که متن هر گروه رو و پشت آن درج شده است را برای اجرای مسابقه آماده نماید تا پس از حضور دانش آموزان، در اختیار آنها قرار دهد تا در مدت زمان مشخص (مثلا سه دقیقه) بتوانند جورچین را کامل کنند و نفرات برتر و برگزیده، مورد تشویق و دریافت جایزه قرار بگیرند.

گروه اول:

مَنْ جاءَ

فَلَهُ عَشْرُ

أَمْثالِها

بِالْحَسَنَةِ

هر کس بجا آورد

برای او ده برابر

آن پاداش خواهد بود

کار نیکی

گروه دوم:

نِعْمَ

زَادُ الْمَعَادِ

إِلَی الْعِبَادِ

الْإِحْسَانُ

پشت کارت:

زاد و توشه مناسبی است

برای جهان آخرت

به بندگان خدا

احسان و کمک

گروه سوم:

رَاْسُ

الْإِیمَانِ

إِلَی النَّاس

الْإِحْسَانُ

کمک

به مردم

ایمان است

رأس

متن صحیح حدیثها

امیر مؤمنان (علیه السّلام) می فرماید: «نِعْمَ زَادُ الْمَعَادِ الْإِحْسَانُ إِلَی الْعِبَادِ؛ احسان و کمک به بندگان خدا، زاد و توشه مناسبی برای جهان پس از مرگ است.» ⁽¹⁾

او در سخنی دیگر می فرماید: « رأسُ الإیمانِ الإحْسانُ إلی النّاسِ؛ کمک به مردم رأس ایمان است.»⁽¹⁾

متن آیه: «مَنْ جَاءَ بالحَسَنةِ فَلَهُ عَشْرُ امثالِهَا؛ هر کس کار نیکی به جا آورد، ده برابر آن پاداش دارد.»⁽²⁾

تبیین متن و محتوا

اشاره

یکی از کارهای خوبی که همه باید آن را انجام دهند و خودشان را موظف به آن بدانند، کمک کردن و دستگیری از افراد ضعیف و نیازمند است. احسان و نیکوکاری و بخشش و سخاوت از صفات زیبای انسانها است که اگر آن را درباره همنوعان و نیازمندان به کار ببندند ، مورد توجه و رضایت خداوند قرار می گیرند و خداوند آنها را مورد لطف و رحمت خود قرار می دهد.

بسیاری از افراد بوده اند که به این صفت آراسته بودند و خود را موظف می دانستند که در حد توان و بضاعت خود به دیگران کمک کنند و گره از مشکلات آنان بگشایند. یکی از این افراد برجسته و مورد عنایت خداوند، کسی است که حتی در دوران کودکی و نوجوانی خود چنین روحیه ای داشت و هر جا که می توانست، به دیگران یاری می رساند.

حالا من دو داستان کوتاه از زندگی ایشان نقل می کنم تا شما بتوانید اسم ایشان را حدس بزنید

داستان اول

سرایدار یک مدرسه می گوید: کمردرد داشتم و نمی توانستم کار روفت و روب مدرسه را خوب انجام دهم، مدیر مدرسه هم بالاخره جلوی یک مشت بچه، سکه ی یک پولم کرد و گفت:

اگر اوضاعت همیشه این باشد، باید بروی بیرون و مجبورم اخراجت کنم. اگر من را بیرون می کردند، خیلی اوضاع زندگی ام بدتر می شد. آن شب همه اش در فکر حرف های مدیر بودم که اگر من را بیرون بیندازد، چه خاکی توی سرم کنم؟

فردا صبح که بلند شدم و رفتم مدرسه، دیدم حیاط مدرسه و کلاس ها عین دسته گل شده، منبع آب هم پر است. از همسرم که برنمی آمد؛ چون توان این همه کار را نداشت. خلاصه نفهمیدم کار کی بوده.

با همسرم آن شب را تا صبح بیدار ماندیم تا از قضیه سر در بیاوریم. نزدیک صبح هر دو خواب مان برد. بلند که شدیم، دیدیم برنامه دیروز تکرار شده.

شب بعد، با هر جان کندنی بود، نخوابیدم. صبح علی الطلوع، یک پسر بچه از دیوار پرید پاپین و یک راست رفت سراغ جارو و خاک انداز. شناختم اش، از بچه های مدرسه خودمان بود. مراکه دیده ایستاد، سرش را پایین انداخت.

با بغضی که در گلویم نشسته بود، گفتم: پسرم! کی هستی؟ اسمت چیه؟ گفت: عباس... هستم.

گفتم: پسرم! چرا این کارها را می کنی؟

گفت: من به شما کمک می کنم تا خدا هم به من کمک کند، چه اشکالی دارد؟

گفتم: اشکالش این است که اگر پدر و مادرت بفهمد، من بیچاره می شوم .

توی چشم هایم خیره شد و گفت: اگر شما چیزی به آن ها نگویید، از کجا می خواهندبفهمند؟⁽¹⁾

داستان دوم

پادر این مرد بزرگ می گوید: این بچه از دوران نوجوانی، به یاد مردم ضعیف و کمک به آن ها بود. هیچ وقت سعی نکرد دل آن ها را بشکند.

بعد پدرشان این خاطره را نقل کردند. برادر زنم (یعنی دایی عباس) در همان مدرسه ای که عباس درس می خواند، ناظم بود. یک روز دیدیم با ناراحتی آمد خانه مان و گفت: حاج اسماعیل! آبرو برای ما نگذاشتید؛ آن قدر به سر و وضع این بچه نرسیدید که امروز اسمش را در لیست بچه های فقیر مدرسه نوشتند تا به او کمک مالی کنند.

تا این حرف را زد، نَفسم بند آمد. دستش را گرفتم و بردم سر کمد عباس. در کمد را باز کردم و ردیف پیراهن ها و کت و شلوارها را نشانش دادم.

با دل خوری گفتم: تو دیگر چرا؟ واقعاً خیال می کنی من برای عباس کم می گذارم؟ خودش می گوید من لباس نو نمی پوشم، می گوید مدرسه ما بچه فقیر زیاد دارد، از آن ها خجالت می کشم. نمی خواهم جلوی من احساس نداری کنند.⁽¹⁾

خب بچه ها!

توانستید شخصیت مورد نظر ما را حدس بزنید؟

آفرین! «شهید عباس بابایی» .

پیام های کاربردی تربیتی

آثار احسان و نیکوکاری

دوستان عزیز من! همیشه کارهای خوب و خداپسندانه و ثمرات زیبا و دلنشینی دارد که به افرادی که اهل کار خیر هستند، می رسد. چهار تا از این آثار در جدول زیر وجود دارند که شما باید در مدت پنج دقیقه، آنها را پیدا کنید.

جدول

شیوۀ پیدا کردن رمز جدول:

ابتدا حرف اول (الف) را نوشته و با رمز پنج به صورت افقی شروع به شمارش کنید، یعنی به عنوان مثال، دومین حرف به دست آمده (ر) خواهد بود و همین طور ادامه دهید تا 19 حرف که کامل شد، با آنها چهار کلمه مورد نظر را پیدا کنید. توجه داشته باشید که خانه آخر که با شکل ساعت مشخص شده است، جزء شمارش جدول نیست و نباید شمرده شود.

کلمات مورد نظر: آرامش، ثروت، سلامت، سعادت

تذکر: پس از استخراج کلمات از میان حروف جدول، مبلغ گرامی توضیح کوتاهی پیرامون آن کلمات می دهد.

توضیح کوتاه درباره کلمات جدول

آرامش ؛ از بهترین و لذت بخش ترین آثار کمک ،آرامش روحی روانی و رضایت از خود است که توانسته کار مثبت و خوبی انجام دهد؛ مثل اینکه جایش را به بزرگتر می دهد، یا پیرمردی را از خیابان رد می کند، به همسایه ناتوان و از کار افتاده اش کمک می کند، به دوستش در درسها یاری می رساند و باعث موفقیت او می شود و...

دوستان من!

واقعا چه لذتی از این بالاتر که انسان کاری کند که پدر و مادر از او راضی و خوشحال شوند و با چشمانی خوشحال و مملو از رضایت و شادمانی، برای موفقیت و سربلندی فرزندشان دعا کنند...

ثروت؛ کسی که اهل احسان و نیکوکاری باشد و از مال و جان خود برای دیگران مایه بگذارد، خداوند هم این خیر خواهی او را به بهترین شیوه جبران می کند و نه تنها از مال و ثروتش کم نمی کند، بلکه به او سلامتی همراه با ثروت و دارایی بیشتر می دهد. ⁽¹⁾

این وعده خدای سبحان است که می فرماید: «لِلَّذِینَ أَحْسَنُوا فِی هَذِهِ الدُّنْیَا حَسَنَةٌ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَیْرٌ ؛ برای کسانی که نیکی کردند، در این دنیا نیکی است و سرای آخرت از آن هم بهتر است».⁽²⁾

یک داستان

امام کاظم (علیه السّلام) می فرماید: «در بنی اسرائیل مرد صالحی، زن نیکوکاری داشت. مرد شبی در خواب دید که شخصی به او می گوید: خذا فلان مقدار عمر برای تو مقدّر کرده است که نصف آن در رفاه و آسایش هستی و نصف دیگر در مضیقه و تنگدستی، هر کدام از دو نصف را می خواهی اول انتخاب کن!

مرد جواب داد: من زن خوبی دارم که شریک زندگی ام است، با او مشورت می کنم سپس به تو خیر می دهم. صبح جریان را با همسرش در میان گذاشت و از او مشورت خواست.

همسرش گفت: ابتدا نصف رفاه و آسایش را برگزین، شاید خدا بر ما رحم کند و در نصف دیگر نیز نعمتش را از ما قطع نکنند.

شب دوم فرا رسید و بار دیگر آن شخص به خوابش آمد. مرد صالح در جواب گفت: من نصف رفاه و آسایش را اول انتخاب کردم. بعد از آن رویا، دنیا از هر طرف به آو روی آورد. چون نعمتهای الهی نزد او فراوان و آشکار شد، همسرش به او گفت: خویشان، همسایگان و افراد محتاج را کمک کن! آن مرد به توصیه همسرش عمل نمود. نصف تعیین شده از عمر او در کمال رفاه و آسایش و کمک به دیگران گذشت، سپس از نصف هم گذاشت و همچنان وضع مالی او خوب بود. برای سومین بار، همان شخص در عالم را نزد او آمده، گفت: نیکی و احسان تو باعث شد که خدا به تو پاداش مرحمت فرماید. تو تا آخر عمر در نعمت و رفاه به سر خواهی برد.»⁽¹⁾

سلامت؛ به واسطه کارهای خوب و زیبایی که انسان انجام می دهد، هم دیگران در حق انسان دعا می کنند و هم اینکه انجام کار خوب باعث رضایت الهی و فرود آمدن نعمتهای زیاد و از جمله سلامتی و تندرستی برای انسان می شود. امام صادق (علیه السّلام) می فرمودند: کمک به دیگران و احسان و نیکی باعث طول عمر انسان می شود.⁽²⁾

سعادت انسان های نیکوکار وقتی وارد جهان آخرت می شوند، خوشحال و شادمان می گردند و آرزو می کنند که ای کاش بیشتر از این کار نیک و خداپسندانه انجام می دادیم. حضرت علی (علیه السّلام) می فرمود: «بر شما باد به احسان و نیکوکاری در حق دیگران، که آن برترین و پر منفعت ترین کشت و زرع و سود آخرتی برای شما خواهد بود.⁽³⁾

و فرمود: «طوبی لِمَن أحسَنَ إلَی الِعبادِ و تَزَوَّدَ لِلمَعادِ ؛ خوشا به حال کسی که به بندگان خدا نیکی کند و برای روز قیامت توشه بردارد.»⁽⁴⁾

تذکر: مبلغ گرامی با توجه به نیاز و ظرفیت دانش آموزان، می تواند از آیات و روایات استفاده کرده و از استفاده زیاد از متن عربی پرهیز نماید.

پیام ویژه وقفی

برخی آدمهای زرنگ و باهوش که علاقه به کار نیک و احسان و نیکوکاری دارند، کاری می کنند که تا سالهای سال و حتی شاید برای همیشه این کار خوبشان ادامه داشته باشد و برای همیشه، از کار خوبشان ثواب ببرند. اسم این کار زیبا، « وقف» است.

وقف نوعی سخاوت و کمک دائمی به دیگران است که آثار ماندگار و فراوانی دارد و خداوند به انسانهای واقف چندین برابر پاداش می دهد و گاهی یکی کار خیر کوچک برای همیشه باقی می ماند و ثوابش به حساب انسان واریز می شود؛ مثل هدیه دادن کتاب به کتابخانه، قرآن به مسجد و هئیت، ... و تنها عملی است که اگر انجام دهیم، تبدیل به همیشه می شویم.

دعا و نیایش

خدایا! زندگی ما را با برکت قرار بده!

به روحیه احسان و کمک به نیازمندان عنایت بفرما!

به ما توفیق انجام کار خیر و وقف کردن عنایت کن!

علما و بزرگان و والدین ما را سلامت بدار!

رهبر عزیز انقلاب را طول عمر با عزت عنایت کن!

در ظهور امام زمان(علیه السّلام) تعجیل بفرما.

آمین

متن مطالعاتی

نمونه هایی از اهل احسان و نیکوکاری

شهید حسن فا یده

مقابل منزل ما زنی گارگر زندگی می کرد که روزگار را به سختی می گذراند. گاهی حسن که از خرید بر می گشت، می دیدم مواد غذایی مورد نیازم، کمتر از حدی است که سفارش کرده بودم. روزی علت این کار را از او پرسیدم. گفت: «با همسایه مان، صغری خانم، تقسیم کردیم. بنده خدا نیازمند است. باید به فکرش باشیم.» گفتم: «شاید مهمانی از راه برسد و خودمان احتیاج داشته باشیم!» در جوایم گفت: « میهمان روزی اش را با خود می آورد؛ خدا ضمانت کرده، شما نگران نباش».⁽¹⁾

هم رزم شهید فایده می گوید: سیره اش بود که هوای ضعیفان را داشته باشد. شبی توفیق داشتم تا برای سرکشی از خانواده ای همراهش بردارم. در حومه شهر بیرجند، به منزل نیمه ویرانی رسیدیم. پیرزن قد خمیده ای به استقبال ما آمد. در گوشه ای از آن ویرانه، مرد کهن سالی از درد به خود می پیچید. پیرزن خیلی عاجزانه گفت:« مدتی است کسی دیگر به ما سر نمی زند و همسرم روزهاست که بیمار است.» شهید فایده بلافاصله به دنبال تهیه ماشین رفت. مرد بیمار را به بیمارستان رساندیم و بعد از معاینه و تهیه دارو که به منزلش برگرداندیم. آن شب، دعاهای پیرزن بدرقه راه ما بود.»⁽²⁾

شهید چمران

« آن زمان با چمران لبنان بودیم. یک ماشین و لووی قراضه داشت که با آن می رفتیم و به اردوگاه های لبنان سر می زدیم. هرجا بچه ای، فردی را می دید که روی خاک نشسته، گریه می کند یا آرام و ماتم گرفته است، از ماشین پیاده می شد و می رفت کنارش می نشست. اگر بچه بود، بغلش می کرد، سر و صورت و اشک هایش را پاک می کرد و می بوسیدش. بعضی وقت ها می دیدم با دیدن اشک های آنها خودش هم گریه می کند. اوایل فکر می کردم افراد را می شناسد. به او که گفتم، گفت:« نه نمی شناسم.» می گفت: « همین که می دانم شیعه است، برایم کافی است چون می دانم هزار و سیصدو چند سال است که ظلم را به دوش می کشند.» این قدر به این بچه های اردوگاه محبت می کرد که انگار همه شان بچه های خودش هستند.

یک بار با هم رفتیم محل نگهداری این بچه ها؛ منطقه« اسفر لبنان» در حومه بیروت تا بچه ها صدای پای چمران را شنیدند، از کلاس دویدند بیرون روی سر دکتر. نشستن روی گردنش و سوارش شدند. متحیر شدم که چطور می تواند با آن شخصیت علمی و رزمی، این طور به مردم و بچه ها عشق بورزد. با آن ها بازی می کرد، کشتی می گرفت و می گفت:« می بینی چه زوری دارند؟ » پیش خودم می گفتم: «ما الان کلی کار داریم. وقت طلاست و... » یک بار دلم طاقت نیاورد و به او گفتم: «چرا باید اینجا وقتمان را تلف کنیم؟» گفت:« تمام کار من و زندگی من این بچه ها هستند. سعی کن تا با من هستی، این را فراموش نکنی!» راست هم می گفت. بچه ها که بزرگ می شدند، می بردشان آموزشگاه نظامی، به آن ها رزم انفرادی یاد می داد و آماده شان می کرد برای مبارزه.⁽¹⁾

.

حجت الاسلام شهید محمد شهاب

یکی از همرزمان شهید شهاب می گوید: در شب های ماه مبارک رمضان، آقای شهاب و شهید

رحیمی به صورت ناشناس غذای آماده را در مناطق مستضعف نشین شهر توزیع می کردند. ایشان حتی برای افرادی که یخچال نداشتند، یخ در نظر می گرفت تا زمان افطار، آب سرد داشته باشند. بعضی اوقات می گفت: از «مردم پایین شهر، از خوردن گوشت محروم اند.» با کمک دوستان گوسفندی می گرفت و به همراه لوزام مدرسه، پتو ،و... به منزل محرومان می برد و تأکید ایشان این بود که اسمی از ایشان برده نشود.⁽¹⁾

برخی دیگر از آثار احسان و نیکوکاری

یک: تداوم نعمت

یکی از دستاوردها و برکات احسان آن است که نعمتهای الهی بر انسان پایدار شده، تداوم می یابد، امیر مؤمنان(علیه السّلام) می فرماید: «مَنْ بَسَطَ یَدَهُ بِالإِنْعَامِ حَصَّنَ نِعْمَتَهُ مِنَ الاِنْصِرَام؛ کسی که دستش را برای بخشندگی ( به دیگران )بگشاید، نعمتش (و دارایی اش) را از نابودی حفظ می کند.»⁽²⁾

اصولا یکی از نیازها و بایسته های هنگام نعمت، سپاسگزاری از آن است، همانگونه که حضرت علی (علیه السّلام)فرمود: ای کمیل اگر سختی و فشار به تو روی آورد، زیاد بگو: «لا حول و لا قوه الا بالله العلی العظیم» تا سختی ها بر طرف گردد. و اگر نعمتی از جانب خدا به تو رسید ، زیاد بگو: « الحمدلله» تا نعمت افزون گردد و چون روزی ات دیررسید، زیاد بگو: « أستغفر الله ربی و اتوب الیه» تا روزی است، وسعت یابد .⁽³⁾

دو: جلوگیری از بدمرگی

به فرموده روایات، احسان و نیکوکاری عامل جلوگیری از مرگهای بد معرفی شده است. امام صادق(علیه السّلام) می فرماید: «صَنَائِعُ الْمَعْرُوفِ تَقِی مَصَارِعَ السُّوءِ؛ کارهای نیک (انسان) را از مرگهای بد باز می دارند.» ⁽¹⁾

سه: عزت و محبوبیت

از دیگر آثار احسان و نیکوکاری، محبوبیت انسان نزد خدا و خلق است. جدای از تعابیر بسیاری که در باره انسانهای نیکوکار در قرآن کریم آمده است، جمله زیبای: « وَأَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ؛« و نیکی کنبد! که خدا نیکوکاران را دوست می دارد.»⁽²⁾بیانگر جایگاه و ارزش احسان و نیکوکاری در پیشگاه خدا می باشد. ضمن آنکه هدیه و نیکی به مردم، باعث اقبال آنان به انسان و عزیز و محبوب انسان می گردد. افزون بر این، احسان و نیکوکاری از ذلت و خواری نیکوکار جلوگیری می کنند⁽³⁾و انسان را از لغزش گاه های خطرناک حفظ می نماید.⁽⁴⁾

درس چهارم: زودباور

بهانه ارتباط

در ابتدای جلسه، پس از خوش و بش اولیه و سلام و احوالپرسی، مبلغ محترم جدول را ترسیم و پرسش ها را از دانش آموزان می پرسد تا موضوع جلسه، مشخص شود و بستر تبیین متن و محتوا، فراهم گردد

جدول

طعم؟ مزه

پیامبر کشتی ساز؟ نوح

پدر بزرگ انسانها؟ آدم

رنگ تیم استقلال ؟ آبی⁽¹⁾

سایه بی انتها؟ سای⁽²⁾

وقتی آن را به کسی دادی، خودت باید از آن مواظبت کنی؟ قول

زن نیست؟ مرد

خب بچه ها! حالا برای بدست آوردن عنوان جلسه امروز، باید خیلی زود و سریع، حروف ردیف وسط جدول را کنار هم بچینید تا جمله مورد نظر تکمیل شود. آفرین ! زودباور

تبیین متن و محتوا

بعضی بچه ها و حتی خیلی از آدم بزرگها، خیلی زودباور و ساده هستند. یعنی هر کس چیزی که به آنها می گوید، زود باور می کنند و به دیگران هم خبر می دهند. اصلا فکر نمی کنند شاید آن فرد دروغ گفته یا خواسته او را اذیت کند و به قول معروف، سرکار بگذارد. یک نمونه از این افراد زود باور و ساده لوح را در این داستانی که الان برای شما خواهم گفت، مشاهده می کنید تا بعد کمی بیشتر در این مورد صحبت کنیم.

مرد زودباور

مردی روستایی در حالی که زنگوله و ریسمانی به گردن بُزش آویخته و سر آن را به دست گرفته بود، سوار بر الاغش به شهر می رفت. سه دزد او را دیدند، یکی از آنها گفت: من بُزش می دزدم. دیگری گفت: من الاغش را می برم. نفر سوم هم گفت: من لباس هایش را می رُبایم.

دزد اول آهسته آمد و ریسمان و زنگوله را از گردن بز در آورد و به دُم الاغ بست و بز را برداشت

پا به فرار گذاشت.

دزد دوم نزد مرد روستایی آمد و با تمسخر گفت: همه ریسمان و زنگوله را به گردن الاغ می بندند، تو به دُم الاغ بسته ای؟

مرد ساده پشت سرش را نگاه کرد. دید بزش نیست. گفت: ای وای، بزم چه شد؟

دزد گفت: ہزت چه جوری بود؟ او نشانه های بز را به دزد گفت. دزد گفت: چند لحظه پیش کسی را دیدم که بزی با این نشانه ها همراه داشت و از این راه می رفت.

مرد روستایی گفت: این الاغ را چند لحظه نگهدار تا من برگردم.

دزد دوم هم به راحتی الاغ را برداشته و فرار کرد.

هنگامی که از یافتن بز مایوس شد، برگشت، دید الاغش را هم برده اند. به ناچار به طرف روستایش برگشت.

دزد سوم سر چاهی نشسته بود و گریه می کرد. مرد زودباور، او را دید و سبب گریه وی را پرسید. دزد گفت: من یک جعبه پر از جواهرات داشتم. می خواستم آن را برای سلطان ببرم، اینجا از دستم داخل چاه افتاد. هر کس آن را بیرون آورد به او ده اشرفی می دهم.

مرد بیچاره لخت شد و به ته چاه رفت، ولی هرچند نگاه کرد، جعبه ای نادید. وقتی از چاه بیروان آمد، دید لباس هایش را نیز دزدیده اند.

از آن پس از همه مردم می ترسید و از آنان فرار می کرد و گاهی به افراد مشکوک، با فحش و دشنام حمله می کرد.

اهالی روستا از او سؤال کردند: چه شده است؟ چرا چنین می کنی؟ مگر دیوانه شده ای ؟ او ماجرا را برای آنها نقل کرد. مردم دل شان به حال او سوخت، پولی جمع کردند و یک الاغ ویک دست لباس برایش خریدند. مرد ساده لوح این دفعه افسار الاغ را به دست گرفته بود و خودش از جلو و الاغ به دنبال او می رفت.

دو نفر دزد او را با این حالت دیدند. یکی از آنها افسار را از گردن الاغ باز کرد و به گردن خودش انداخت. دزد دیگر الاغ را برداشت و گریخت.

مقداری راه را طی کردند دزد، سرفه کرد. مرد روستایی پشت سرش را نگاه کرد، دید افسار الاغ به گردن مردی است و اثری از الاغش نیست. تعجب کرد، گفت: الاغم چه شد؟!

دزد گفت: الاغ تو من بودم. هر گاه مادرم را اذیت می کنم، او مرا نفرین می کند و من برای مدتی کوتاه به صورت الاغ تغییر چهره می دهم. بعد که می بیند مردم چگونه از من بار می کشند، دلش به حالم می سوزد و برایم دعا می کند و من به صورت اولیه بر می گردم. چند دقیقه پیش مادرم دعا کرد و من به صورت انسان در آمدم!

مرد خوش باور از او عذرخواهی کرد و گفت: اگر به شما جسارتی کردم، مرا بخشید. سپس افسار را از گردنش برداشت و او را رها کرد.

چند روز بعد دید الاغش را در بازار می فروشند. نزدیک الاغ رفت و در گوشش گفت: ای بی حیا، باز مادرت را اذیت کردی. من هرگز تو را نخواهم خرید!⁽¹⁾

این داستان شاید جنبه ی طنز و شوخی داشت، ولی واقعیت این است که اگر انسان دقت کافی نداشته باشد، خیلی راحت سرش کلاه خواهد رفت. به همین دلیل انسان با ایمان باید همواره زرنگ و با کیاست باشد تا فریب بدخواهان را نخورد.

بدخواهان یعنی چه کسانی؟

شما خودتان می توانید آن را از این اعداد تشخیص دهید. پس خوب و با دقت به تابلو نگاه کنید.

تذکر: مبلغ محترم روی تابلو به صورت مکرر عدد یک را می نویسد، فقط عدد 8 که به عنوان «ط» استفاده می شود، به عدد یک بزرگ چهارمی - از چپ به راست چسپیده می شود.

مرحله اول روی تابلو:

مرحله نیمه تکمیلی:

مرحله تکمیلی:شیطان

یاد آوری، شیوه تکمیل کلمه شیطان: کافی دو خط مستقیم (یکی بلند و دیگری کوتاه برای حرف ن) زیر اعداد بکشید، تا کلمه مورد نظر بدست بیاید.

شاید بعضی از دوستان شما بپرسند: از کجا می گویید شیطان بدخواه ماست؟

در جواب می گوییم. او خودش گفته که من همه انسانها را فریب می دهم تا مثل خودم از چشم خدا بیفتند و جهنمی شوند. در قرآن آمده است که شیطان، بعد از آن که شکست فاحشی خورد و از از درگاه خدا اخراج شد، چنین گفت: «قَالَ أَرَأَیْتَکَ هَذَا الَّذِی کَرَّمْتَ عَلَیَّ لَئِنْ أَخَّرْتَنِ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ لَأَحْتَنِکَنَّ ذُرِّیَّتَهُ إِلَّا قَلِیلًا ؛:به من بگو که این کسی (یعنی آدم را) که بر من برتری دارد [برای چه بود؟ ]اگر تا روز قیامت مهلتم دهی، به یقین فرزندانش را- جز افراد اندکی۔ زمامشان را خواهم گرفت و به سمت خود می برم». ⁽¹⁾

پیام های کاربردی تربیتی

بنابراین باید مراقب بود تا فریب شیطان را نخوریم؛ زیرا او از راههای مختلفی وارد می شود تا انسان را بفریبد. یکی از این راهها این است: ن خ ی پ ر د ز ا ه ص

چی؟ هر کس این کلمه را تشخیص دهد، جایزه دریافت خواهد کرد.

احسنت !صحنه پردازی

یعنی زیبا سازی کارهای زشت تا انسان به آن علاقه مند شود و با ساده لوحی و زودباوری، فریب شیطان را بخورد و آن کار ناپسند و گناه را انجام دهد.

امیر مؤمنان، امام علی (علیه السّلام) می فرمودند: «الشَّیطانُ... یُزَیِّنُ لَهُ المَعصیةَ لِیَرکبَها؛ شیطان گناه را برای آدمی می آراید، تا آن را مرتکب شود».⁽¹⁾

البته دوستان خوب من! این حرف و ادعای شیطان به این معنی نیست که حتما می توانند همه مردم را فریب دهد؛ نه! خیلی ها مثل معصومین علیهم السلام و حتی افراد عادی هستند که به وسوسه های شیطان بی اعتنایی می کنند و فریب او را نمی خورند.

خداوند می فرماید: «إِنَّ عِبَادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطَانٌ وَکَفَی بِرَبِّکَ وَکِیلًا ؛ قطعاً تو بر بندگان (خالص) من تسلّطی نداری و حمایت و نگهبانی پروردگارت (برای آنان) کافی است» .⁽²⁾

پیام انقلابی

بنابراین فراموش نکنیم که نباید به شیطان اعتماد کرد؛ باید مراقب و سوسه ها و حیله گریهای شیطان باشیم که از هر راهی شده، ما را وسوسه می کند تا در دام خطا و اشتباه بیندازد. یکی از این تورهای شیطان برای به دام انداختن بچه ها این است که همیشه در گوششان وسوسه می کند که در مقابل پدر و مادر خود بایستند، به حرفشان گوش ندهند و با صدای بلند با آنان صحبت

کنند. اگر در خواستی کردن، دیر انجام دهند، اگر کمکی خواستند، بهانه بیاورند و ..

دوستان خوب! مواظب ترفند ها و حیله های شیطان باشید.

دعا و نیایش

خدایا! ما را از شر حیله های شیطان نجات بده!

پروردگارا! ما در انجام کارهای خوب، یاری کن!

خدایا! قلب ما را در مقابل پدر و مادر مهربان و حرف شنو، قرار بده !

خداوندا! ظهور آقا امام زمان (علیه السّلام) را نزدیک تر بفرما!

رهبر عزیز انقلاب، امام خامنه ای را حفظ و حمایت بفرما۔

پایان

متن مطالعاتی

تسویل شیطان

تسویل به معنای زیبا جلوه دادن زشتی ها است که البته با نوعی فریب نیز همراه است. «سَوَّلَتْ له نفسه کذا، زَیَّنَتْه له؛ نفس او فلان چیز را برایش تسویل نمود؛ یعنی آن را برایش زیبا جلوه داد».⁽¹⁾به عبارت دیگر، «التسویل: تحسین الشیء و تزیینه و تحبیبه إلی الإنسان لیفعله أو یقوله؛ تسویل یعنی نیکو نمودن، تزیین و محبوب کردن چیزی برای انسان، تا آن کار را انجام دهد یا آن حرف را بگوید».⁽²⁾

قرآن در قصه برادران یوسف (علیه السّلام) می فرماید: «وَجَاءُوا عَلَی قَمِیصِهِ بِدَمٍ کَذِبٍ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَکُمْ أَنْفُسُکُمْ أَمْرًا ؛ و پیراهن او را با خونی دروغین (آغشته ساخته، نزد پدر) آوردند، گفت: هوس های نفسانی شما این کار را برایتان آراسته نمود».⁽³⁾

ولی حضرت یعقوب (علیه السّلام) فریفته سخن آنان نشد و در پاسخ آنان گفت؛ بلکه نفس شما کار زشتی را در نظرتان زیبا جلوه داده است».

واژه تسویل در آیات دیگری نیز آمده است، از جمله: «إِنَّ الَّذِینَ ارْتَدُّوا عَلَی أَدْبَارِهِمْ مِنْ بَعْدِ

مَا تَبَیَّنَ لَهُمُ الْهُدَی الشَّیْطَانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَأَمْلَی لَهُمْ ؛

کسانی که بعد از روشن شدن هدایت برای آنها، پشت به حق کردند، شیطان اعمال زشتشان را در نظرشان زینت داده و آنان را با آرزوهای طولانی فریفته است».⁽¹⁾

واژه «تزیین» نیز از جمله واژگانی است که در همین راستا قابل تفسیر است؛ مانند: «وَزَیَّنَ لَهُمُ الشَّیْطَانُ أَعْمَالَهُمْ ».⁽²⁾و آیه: «« رَبِّ بِمَا أَغْوَیْتَنِی لَأُزَیِّنَنَّ لَهُمْ فِی الْأَرْضِ وَلَأُغْوِیَنَّهُمْ أَجْمَعِینَ » ؛ پروردگارا به علت آن که مرا گمراه ساختی، من[ امکانات دنیایی را ]در زمین برایشان می آرایم -آنان را خواهم فریفت- و همه را گمراه خواهم ساخت».⁽³⁾

درس پنجم:مثل برف

بهانه ارتباط

متن خوانی با یک نفس

در ابتدای جلسه مبلغ محترم از تعدادی از دانش آموزان دعوت می کند تا با یک نفس، برخی جملات و متن های مانند آن را انجام دهند؛ مثل خواندن سوره ی حمد، کوثر یا فلق، قدر و...، یا این که مثلاً دانش آموز خود را به طور کامل معرفی کند، همراه با ذکر کلاس و نام معلم، معدل سال گذشته، دوست صمیمی و...

آفرین به دوستانی که به خوبی توانستند مسابقه را با زیبایی و دقت انجام دهند. حالا من چند سوال دیگر می پرسم تا کسانی که هنوز در برنامه شرکت نکرده اند نیز، فرصت حضور و کسب جایزه را پیدا کنند.

تذکر: مبلغ محترم سؤالها را که همراه با چاشنی طنز و شادی برای دانش آموزان است، بیان کرده و پاسخها را در تابلو به صورت عمودی می نویسد و به نفرات برگزیده، جوایزی اهدا می کند.

سوال اول:

یک جانور موذی سر تا پا طلادوزی

اگر با آن کنی بازی صد ناله براندازی زنبور عسل

سوال دوم:

هم در داروخانه است و هم در فرودگاه؟ باند

سوال سوم:

سه دکان تو در تو، اولی چرم فروش، دومی پرده فروش، سومی یا قوت فروش؟ انار

سوال چهارم:

هم در دریاست و هم در غذا؟ نمک

سؤال پنجم:

آن چیست که پا و سر ندارد گرد است و دراز، در ندارد توی شکمش ستارگان است جز نام دو جانور ندارد؟ خربزه سوال ششم:

بزرگترین حیوان دریایی؟ وال

سوال هفتم: وقتی فوتش گنی، جیغ می کشد؟ شیپور

خب بچه ها! حالا یک دقیقه فرصت دارید تا با کنار هم قرار دادن حروف اول این کلمات، جمله مورد نظر را پیدا کنید. یک دقیقه از همین الان شروع شد...........

آفرین! «زبان خوش»

تبیین متن و محتوا

یکی از نعمت های بسیار با ارزش خداوند به انسان، زبانی است که با وجود کوچکی و مخفی بودن در دهان انسان، کارهای بزرگ - مثبت یا منفی - انجام می دهد.

خداوند در قرآن کریم به ما یاد داده است که با مردم این طور حرف بزنید: «وَقُولُوا لِلنَّاسِ

حُسْنًا »⁽¹⁾یعنی با مردم با زبان خوش حرف بزنید.

یاد آوری: آیه روی تابلو نوشته شود.

زبان خوش داشتن، یعنی احترام گذاشتن به شخصیت دیگران. این مثل مشهور را همه شنیده ایم که گفته می شود (بفرما، بشین و بتمرگ) هر سه به یک معنا هستند؛ یعنی هر سه جمله، یک مطلب را می رسانند، ولی جمله اول زیباست و باعث خوشحالی و احساس شخصیت مخاطب می شود و جمله سومی زشت است و باعث ناراحتی مخاطب می شود و جمله وسطی، ما بین آن دو است.

به خاطر همین است که خداوند تاکید می کند که با همگان با زبان خوش، مهربانانه و محترمانه حرف بزنید. مثلا وقتی به نانوایی می رویم، خوب است به نانوا بگوییم: سلام آقای نانوا !لطفاً دو تا نان» به اینکه همین طور برویم و پول را آنجا بگذاریم و نان را برداریم و برگردیم!

یا در مدرسه وقتی می خواهیم سؤالی از معلّم خود بپرسیم، خوب است با احترام از معلّم خود اجازه بگیریم و بعد صحبت کنیم، نه اینکه وسط حرف معلم با دیگران بپریم و صحبتشان را قطع کنیم!

در خانه هم اگر خواستیم مثلاً درباره غذای ناهار بپرسیم، همین که از بیرون آمدیم، نگوییم مامان! ناهار چی درست کردی ؟!

اول باید سلام کرد و خسته نباشید گفت، بعد با ادب و احترام سؤال خودمان را بپرسیم که چه غذایی پخته است.

وقتی این طور با دیگران سخن گفتیم، نتیجه اش چه می شود؟

یادآوری: مبلغ محترم در راستای پویایی جلسه، از نظرات دانش آموزان استفاده کند.

آنها هم به شخصیت ما احترام می گذارند و ما را به خاطر با ادب بودن، دوست خواهند داشت و با احترام با ما برخورد خواهند زد.

امام محمد باقر (علیه السّلام)درباره این گفته خداوند که« با مردم به زبان خوش سخن بگویید» فرمودند: معنای این آیه این است که یعنی بهترین سخنی که دوست دارید مردم به شما بگویند، به آنها بگویید».⁽¹⁾

پیام های کاربردی تربیتی

خب بچه های عزیز، حالا می خواهم یک جمله یادگاری و زیبا برای شما نقل کنم. البته خودتان باید از میان این جدولی که برای شما می کشم، این جمله را به دست بیاورید.

جدول حروف (م ر ش گ)

(ث ف ن ر)

(ل ب ه گ)

(ب ا ت)

رمز جدول: عدد 4

شیوه ی پیدا کردن رمز: ابتدا حرف اول (م) را نوشته و با رمز 4 به صورت افقی شروع به شمارش کنید، یعنی دومین حرف به دست آمده (ث) خواهد بود و همین طور ادامه دهید تا 15 حرف که کامل شد، با آنها جمله مورد نظر را کامل کنید. توجه داشته باشید که خانه ی آخر که با رنگ تیره مشخص است، جزء شمارش جدول نبوده و شمرده نمی شود

جمله مورد نظر، مثل برف باش نه تگرگ.

یعنی حرفی که از دهان انسان بیرون می آید، باید مثل برف لطیف و نرم باشد تا دل دیگران را خنک و آرام کند، نه مثل تگرگ که خسارت زا بوده و همه از آن فرار می کنند.

خداوند در قرآن می فرماید: «فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ ؛ به (برکت )رحمت الهی، در برابر آنان [= مردم] نرم (و مهربان ) شدی! و اگر خشن و سنگدل بودی، از اطراف تو، پراکنده می شدند».⁽¹⁾

پس فراموش نکنیم که حرف مثل برف است؛ اگر به قول قرآن کریم، «نرم و لیّن »باشد، بر دل می نشیند و دلنشین خواهد شد.

داستان

داستان اول

حالا در پایان جلسه، من دو داستان برای شما نقل می کنم تا ببینید بزرگان و پیشوایان ما در مقابل بد زبانی دیگران چه واکنشی داشتند.

روزی یکی از یاران امام صادق (علیه السّلام) همراه ایشان عازم جایی بودند. آن مرد غلامش را که از آن ها عقب افتاده بود صدا زد، ولی غلام جوابی نداد، بار دوم نیز او را صدا کرد، اما پاسخی نشنید، برای بار سوم او را صدا زد، ولی جوابی از غلام نرسید، آن گاه او را دشنام داد و حرف زشتی به زبان آورد

در این هنگام امام صادق (علیه السّلام)، با شنیدن این سخن زشت، ایستادند و فرمودند: «چه گفتی؟»

آن مرد گفت: یابن رسول الله، این که به او این حرف زشت را زدم اشکالی ندارد، آخر پدر و مادرش اهل هندوستان اند و مسلمان نیستند.

حضرت فرمود: «مرا با پدر و مادر او کاری ندارم، به تو می گویم چرا فحاشی بد زبانی می کنی؟

بعد فرمودند: «دیگر حق نداری با من رفت و آمد کنی».⁽²⁾

داستان دوم

یهودیان با یکدیگر نقشه کشیدند که نسبت به پیامبر اسلام(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) ناسزا بگویند. آنها یکی یکی ہر حضرت وارد می شدند و به عنوان سلام می گفتند: السام علیکم؛ یعنی مرگ بر شما.

حضرت با متانت، در پاسخ آن ها تنها می گفتند: «علیکم»

همسر پیامبر «عایشه» از این گستاخی یهودیان ناراحت شد و آنان را به باد دشنام گرفت و گفت: مرگ بر شما باد ای فرزندان خوک و میمون.

پیامبر (صلّی الله علیه و آله وسلّم ) عایشه را از این کار بازداشت و فرمود: «[خودت هم مثل آنان رفتار می کنی و فحش می دهی]، اگر حقیقت، ناسزاگویی مُجسّم شود و [به شکل تصویر در آید]، زشت ترین صورت ها را دارد. مگر نشنیدی که من در جواب آن ها فقط "علیکم" گفتم؛ یعنی بر خود شما».⁽¹⁾

دعا و نیایش

خدایا! زبان ما از زشتی و آلودگی به گناه دور کن!

خداوندا! کمک کن تا با دیگران، با زبان ادب و احترام حرف بزنیم.

خدایا! سخنان شایسته و مؤدبانه بر زبان ما جاری کن! خدایا ما را از بدزبانی، تهمت، دروغ و بی ادبی، دور کن!

خدایا زبان ما را به ذکر، دعا، مناجات، صلوات فرستادن و مهربان سخن گفتن با پدر و مادر، عادت بده!

خدایا! ظهور آقا امام زمان (علیه السّلام) را نزدیک کن! خداوندا! رهبر عزیز انقلاب، حفظ بفرما.

پایان

متن مطالعاتی

الف: داستانی از پیامد زبان

شخصی به نام «ثابت بن قیس، گوش هایش سنگین بود و هنگامی که وارد مسجد می شد کنار پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) جایی برایش باز می کردند تا سخن حضرت را بشنود. روزی دیر رسید. پیامبر بعد از نماز مشغول سخن گفتن بود.

ثابت، صف های جماعت را یکی پس از دیگری شکافت تا به صف اول رسید. وقتی که خواست از این صف نیز بگذرد تا نزدیک پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) برود، شخصی به او گفت: همین جا بنشین، اما او در جواب با بدزبانی پاسخ داد و گفت: ای فرزند فلان زن!

ثابت در این جا آن شخص را با نام مادرش صدا زد که در جاهلیت بر اساس رسم های جاهلی کارهای زشتی کرده و اینک بدنام بود، از این رو آن مرد شرمگین شد، در این هنگام این آیه نازل شد که: ««یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا یَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسَی أَنْ یَکُونُوا خَیْرًا مِنْهُمْ ».⁽¹⁾

ب: روایاتی پیرامون خوش زبانی

حضرت علی(علیه السّلام) روایات ناب و سخنان بسیار زیبایی در این باره دارند که به تعدادی از آنها اشاره می کنیم.

3.« جَمیلُ القَولِ دَلیلُ وُفورِ العَقلِ؛ زیبایی سخن، نشانه فزون خردی است. »⁽³⁾

8.«إیاک و مایستهجن من الکلام فإنّه یحبس علیک اللئام و ینفّر عنک الکرام؛ از سخنان زشت پرهیز کن؛ زبرا فرومایگان را به گردت نگه می دارد و گرانپایگان را از گردت می راند. »

⁽⁸⁾

درس ششم:همکاری

بهانه ارتباط

مسابقه گروهی

در ابتدای جلسه دو گروه پنج نفری تا ده نفری (متناسب با فرصت و حوصله و تعداد دانش آموزان کلاس) همزمان با هم در این مسابقه شرکت می کنند.

نفرات گروه اول، دستها را به پشت برده، به هم می چسبند و یک صف را تشکیل می دهند. نفرات گروه دیگر هم روبروی گروه اول می ایستند. یک نفر باقیمانده از هر گروه یک توپ بزرگ( مثل توپ بسکتبال) در دست می گیرد و پشت صف گروه خودش قرار می گیرد

با شروع مسابقه، بچه های هر گروه دستهای خود را که پشت خود گرفته اند، باز می کنند و آماده گرفتن توپ می شوند. همزمان، هم گروهی شان که توپ در دستش است، پشت آنها حرکت می کنند و طوری که گروه مقابل متوجه نشود، توپ را در دست یکی از اعضای گروهش می گذارد.

گروه مقابل همزمان همین کار را انجام می دهند. کاری که گروه چند نفری انجام می دهد این است که بدون اینکه گروه مقابل متوجه شود، توپ را با هر مدلی که خواستند جابه جا کنند و دست به دست بدهند. (هیچ نظمی برای جابه جایی توپ وجود ندارد و هر طور که خواستند

می توانند توپ را دست به دست کنند)، در عین حال مراقب گروه روبرو باشند که توپ دست چه کسی از گروه از روبرو است.

با فرمان استپ (ایست) مجری، بچه ها دیگر توپ را تکان نمی دهند. حال هر گروه باید بگوید توپ دست کدامیک از نفرات گروه روبرو است

اگر درست تشخیص داد، شخصی که توپ در دستش بوده از گروه بیرون می رود در نتیجه به همین روش تعداد اعضای گروه کم شده و تشخیص برای گروه مقایل راحت تر می گردد. در انتها هر گروهی که اعضای بیشتری داشته باشند، برنده خواهند بود.

تذکر: مشابه این بازی می تواند به صورت مسابقه گروهی دارت و مانند آن و یا حتی مسابقه فکری گروهی هم انجام شود.

تبیین متن و محتوا

دوستان من! حالا پس از این مسابقه جذاب، چند تا سوال می پرسم تا به موضوع بحث امروز پی ببرید. کسانی که آماده هستند، یک صلوات بلند بفرستند. « اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم»

1- نام پیامبری که همراه حضرت موسی بود؟ هارون

٢- نام یکی از زنان برگزیده خداوند که در قرآن اسمشان آمده؟ مریم

٣- نام یکی از سوره های چهار قل؟ کافرین

۴- پیامبری که به دستور خدا قرار بود ذبح شود؟ اسماعیل

5 - نام سوره ای که پایتخت یکی از کشورهای اروپایی است؟ روم

6- پیامبری که 12 پسر داشت؟ یعقوب

تذکر: اگر دانش آموزان، ابتدای کلمات جواب را به هم متصل کنند، موضوع به دست می آید.

همکاری

بعد از جواب دادن به سوال ها و مشخص شدن موضوع، مبلغ گرامی همراه دانش آموزان شعر زیر را همخوانی کنند

مبلغ:

وقتی که با هم هستیم

دنیا تو دستای ماست

دنیای بی انتها

کوچیکه چون که تنهاست

بجه ها:

ما با همیم همیشه

تنها باشیم نمی شه

مبلغ:

وقتی که با هم هستیم

قوی و پر زور می شیم

دست همو می گیریم

از سختی ها دور می شیم

بچه ها:

ما با همیم همیشه

نابغه ایم، باهوشیم

لباس علم و دانش

رو تن هم میپوشیم بچه ها

تنها باشیم نمی شه

بجه ها:

با همیم همیشه

تنها باشیم نمیشه

شعار بچه ها:

کمک علاج کاره

یه دست صدا نداره

حکایت آش سنگ

مردم ده همگی گرسنه بودند.. خشکسالی، سرما و آفت همه محصولاتشان را پشت سر هم

به یغما برده بود..

نگاه های بی روح شده، چنان چشم انتظار آسمان لعنتی بود تا معجزه ای از آن بیرون بیاید که اگر از میانشان ناله ای بر می خاست و کسی طلب کمک می کرد، کسی نمی شنیدش...

اما اگر حرفی از حاصل خیزی و پر باره محصول سالهای گذشته می شد؛ هر کس خاطره ای داشت و یا اگر از اهالی ده بالایی کسی خواسته یا ناخواسته چیزی می گفت، همه بالاخواه ( خاطر خواه و مدافع ) ده خودشان در می آمدند و درباره بهتر بودن ده خرابه خودشان اظهار نظر می کردند!

اما شکم ها هنوز گرسنه بود و اگر کسی از بین خودشان دست نیاز بالا می گرفت، فقط حرف های او را نمی شنیدند...

روز مسافری غریب به ده رسید، به گرد و خاک و خس و خاشاکی که در کوچه پس کوچه های ده سرگردان بودند و در هوا بازی می کردند نگاهی کرد، انگار فهمید که اوضاع ده از چه قرار است.

از کوله بارش دیگی در آورد و از آب پر کرد در وسط ده آتشی افروخت و سنگی توی دیگ انداخت و دیگ را روی آتش بار گذاشت و شروع به هم زدن دیک کرد!

هر کسی هم از آنجا رد می شد دعوت می کرد تا وقتی آش سنگ حاضر شد، مهمان او شود!

شکم های گرسنه کم کم به دور مرد و دیگش جمع شدند و با تعجب به آن مرد که دائماً بخار توی دیگ را بو می کرد و از آن حظ می برد، نگاه می کردند.

کمی که گذشت، غریبه سرش را بالا گرفت و گفت: اگر کمی بُن شَن⁽¹⁾داشتیم خیلی خوب می شد، این آش هم خیلی خوشمزه تر می شد!

یکی از اهالی گفت: کمی در پستوی خانه من فکر می کنم بُن شَن مانده باشند، صبر کن بیارمش!

کمی گذشت، غریبه گفت اگر کمی هم سبزی خشک داشتیم، طعم این آش سنگمان بهتر می شد!

پیرزنی از میان جمع گفت: فکر کنم کمی در خانه سبزی خشک داشته باشم.

غریبه دوباره گفت: اگر کمی رشته هم با این سبزی توی آش سنگ بریزم، انگشتانتان را قول می دهم بخورید و همین طور ادامه پیدا کرد و هر کدام از اهالی ده، چیزی از خانه شان آوردند و سهیم شدند و آش سنگ، حسابی پر ملات شد، طوری که همه بعد از اینکه خوردند و سیر شدند، باز هم توی دیگ اضافه باقی ماند..

مسافر از آن ده رفت و آن سنگ را برای اهالی یادگار گذاشت تا دیگر کسی آنجا گرسنه نماند ...

بچه های عزیز! شما از این داستان چه نتیجه ای گرفتید؟ یاد آوری: پس از شنیدن نظرات دانش آموزان، مبلغ گرامی بحث را تکمیل می کند.

خیلی وقتها انسان قدر داشته های خود را نمی داند و به همین دلیل چه بسا دچار یأس و ناامیدی می شود و به جای فعالیت، به تنبلی و بی حالی در می آورد، در حالی که اگر با همان داشته ها حرکت و تلاش کند، می تواند به موفقیت برسد.

نتیجه دیگری که از این داستان گرفتیم آن است انسانها با همکاری و تلاش گروهی، زودتر و بهتر به نتیجه و موفقیت می رسند. مثل بازیهای ورزشی همانند فوتبال، والیبال، هندبال و دیگر ورزشهای گروهی که وقتی با هم همکاری می کنند، بهتر و بیشتر به موفقیت می رسند.

در کارهای شخصی و نیز امور خانوادگی نیز باید این همکاری وجود داشته باشد؛ مثل کمک به پدر و مادر در امور خانه همانند خرید نان و دیگر لوازم، یا مثلا همکاری در مسافرتها و میهمانیها و....

حکایتی از پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم )

د سفری پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم )

به اصحابشان امر فرمودند گوسفندی ذبح کنند. کسی ذبح آن را به عهده

گرفت. دیگری گفت: پوست کندن آن با من، دیگری گفت: قطعه قطعه کردن آن با من. دیگری گفت: پختن آن با من.

رسول اکرم(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) فرمود:« من نیز هیزم جمع می کنم»

عرض کردند: یا رسول الله! قسم به پدران و مادران ما! شما زحمت نکشید. ما کار شما را انجام می دهیم.

حضرت فرمودند: «می دانم؛ ولی خداوند کراهت دارد که بنده اش همراه دوستان خود باشد و خود را جدا کند .»⁽¹⁾

پیام های کاربردی تربیتی

دوستان من! چه خوب و زیباست اگر این همکاریها، در راه کارهای خداپسندانه باشد.

اگر این همکاری و دست به دست هم دادن در راه خوبیها و نیکیها باشد، خداوند نیز کمک کار و یاور انسان خواهد بود و او را تنها نمی گذارد.

خداوند در قرآن کریم هم یک سفارش به همه مسلمانان کرده است. شاید شما این آیه را شنیده باشید، من کلمات این آیه را به صورت پراکنده می نویسم، شما باید در عرض یک دقیقه صحیح آن را بگویید.

عَلَی

البِّر

تَعَاوَنُوا

وَالتَّقوَی

تذکر: این چهار کلمه می توانند در قالب کارتهای پراکنده ارائه شود و به چهار دانش آموز داده شود و از دیگران خواسته شود که با جابجایی آن چهار نفر، آیه را به صورت صحیح، کنار هم قرار دهند. این کار ضمن رسیدن به پاسخ، باعث ایجاد تنوع و جذابیت در کلاس می شود.

چی شد؟

«وَتَعَاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَالتَّقْوَی »⁽¹⁾یعنی در نیکوکاری و پرهیزکاری، با یکدیگر تعاون و همکاری داشته باشید.

یعنی در نیکوکاری با هم همکاری کنید؛ مثل چی؟

مثلا اگر می خواهید برای مدرسه، مسجد، امامزاده یا جاهای دیگر، قرآن، مفاتیح، کتاب یا وسیله دیگری تهیه کنید، ولی به تنهایی توان مالی شما نمی رسد، می توانید پولهای خودتان را کنار یکدیگر بگذارید و آن کار را انجام دهید.

همکاری در دینداری

یکی دیگر از سفارشهای خداوند در این آیه آن است که در تقوا و پرهیزکاری هم مشارکت کنید. یعنی چی؟

پس از شنیدن نظرات دانش آموزان ...

یعنی مثلا دوستانی داشته باشد که او را به کار درست می کشاند، سایتها، گروه ها و کانالهای پاک و دور از گناه را معرفی و عضو می کند، به زیارت و مسجد و نماز و هیئتی بودن تشویق و همراهی می کند، به ورزش و تفریح سالم دعوت می کند و...

دعا و نیایش

خداوندا!

به ما توفیق همکاری در کارهای مثبت عنایت بفرما!

ما را در مسیر مورد رضایت خودت قرار بده!

دوستان خوب و اهل ایمان نصیب ما بگردان!

رهبر عزیز انقلاب حفظ و حمایت بفرما!

در ظهور امام زمان (علیه السّلام) تعجیل بفرما.

آمین یا رب العالمین

درس هفتم: زیبا و ناب، مثل حجاب

بهانه ارتباط

اشاره

در ابتدای جلسه و پس از سلام و احوالپرسی، برای ایجاد تنوع و برقراری ارتباط با دانش آموزان، مبلغ گرامی با طرح چند معمای متنوع و طنزگونه، فضا را برای ارائه بحث اصلی فراهم می کند.

چند معمای متنوع

در شب بیشتر از روز است؟ جواب: نقطه

کدام کلید است که به هیچ دری نمی خورد؟ جواب: کلید برق

پنج سوره یی نقطه را نام ببرید؟ جواب: حمد، هود، محمد، اسراء، عصر

پولدار دارد، ولی گدا ندارد؟ جواب: نقطه

چه کسی می تواند این جمله را سه بار سریع تکرار کند: «چرا چند تا جوراب چین دار تو چمدرن چپوندی؟»

« آهو رفت به چرا تا هم بچرد هم بچراند بچه را؛ تو که رفتی به چرا، چرا نبردی بچه را؛ هم بچری هم بچرانی بچه راه.»

این جمله را سه بار تند و سریع تکرار کنید: «کانالِ کولر، تالارِ تونل »!

احسنت به شما بچه های باهوش! حالا من چند تا سوال دیگر می پرسم، آماده اید؟

سوال ها:

۴. روز قیامت به افراد مؤمن و با تقوا می دهند؟ پاداش

متشکرم؛ حالا چه کسی می تواند رمز این کلمات را پیدا کند؟

تذکر: اگر دانش آموزان نتوانستند تشخیص دهند، مبلغ محترم با دست، به صورت حروف اول و آخر، دانش آموزان را راهنمایی می نماید.

بله؛ ممنونم رمز ما کلمه: « پوشش» است.

تبیین متن و محتوا

فواید پوشش

اشاره

دختران خوب من! همانطور که می دانید، پوشش برای انسان فایده های فراوانی دارد. مثل چی؟ شما به من کمک کنید تا ببینیم پوشش بدن چه فایده هایی دارد

یاد آوری: مبلغ محترم در کنار کلمه پوشش که از قبل روی تابلو نوشته شده بود، برخی نظرات دانش آموزان را نیز اضافه می نماید.

خب، ممنونم. حالا نگاهی به آیه های نورانی قرآن می اندازیم تا ببینیم خداوند چه فایده هایی را بیان می کند.

فایده اول:

قرآن می فرماید: پوشش برای حفظ از = » سرام و گرام، فرب و بانار است. چی؟!

چی؟!

تذکر: مبلغ محترم این کلمات را روی تابلو بنویسد و از دانش آموزان بخواهد حروف پراکنده را تکمیل کنند.

آفرین: سرما و گرما، برف و باران.

یک پیام: بچه ها ! ما که فقط حروف این کلمات را جابجا کردیم، دیدیم که چقدر معنا متفاوت می شود؛ ولی بعضی از زنان و دختران در عمل و رفتار خودشان، دستور خداوند در مورد پوشش را تغییر داده و آنچه دلشان می خواهد، می پوشند.

حالا ببینیم اولین فایده پوشش چیست؟⁽¹⁾

«وَجَعَلَ لَکُمْ سَرَابِیلَ تَقِیکُمُ الْحَرَّ وَسَرَابِیلَ تَقِیکُمْ بَأْسَکُمْ ؛⁽²⁾

وَجَعَلَ لَکُمْ؛یعنی قرارداد برای شما

سَرَابِیلَ تَقِیکُمُ الْحَرَّ؛ پیراهن هایی که شما را از گرما و [سرما ]حفظ می کند .»⁽³⁾

وَسَرَابِیلَ تَقِیکُمْ بَأْسَکُمْ ؛؛ و پیراهن هایی (زره های جنگی )که به هنگام جنگ، حافظ شماست.»

فایده دوم:

پوشش برای حفظ (ت ف ع و ا ی ح»؛ یعنی چی؟ آفرین، «عفت و حیا».

قرآن در سوره نور، آیه 31 می فرماید: ««وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَیَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ ؛ به زنان با ایمان بگو، چشم های خود را از نگاه های آلوده فروگیرند و عفت خود را حفظ کنند».

نکته: مبلغ محترم می تواند با همراه داشتن قرآن، از دانش آموزانی که توانایی قرائت و روخوانی قرآن دارند، بخواهد تا این آیات را تلاوت نمایند.

فایده سوم:

فایده دیگر پوشش، حفظ «ی ی ی ز ا ب و ق ر ا» بله، ممنونم؛ « زیبایی و وقار» است..

«یَا بَنِی آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَیْکُمْ لِبَاسًا یُوَارِی سَوْآتِکُمْ وَرِیشًا »؛ ای فرزندان آدم، لباسی برای شما فرستادیم تا هم زشتی [برهنگی ]شما را بپوشاند و هم مایه زینت شماست ».⁽¹⁾

به همین دلیل است که همه تلاش می کنند با انتخاب لباس های زیبا و مناسب، به شیک پوشی و خوش لباس بودن معروف شوند و بسیاری از مردم با همین لباس است که زیبایی و ابهت پیدا می کنند و دیگران از دیدن آنها احساس خوشایندی پیدا می کنند.

فایده چهارم: «م ف ح ا ظ ت رح م ا»

اشاره

مثل این که کمی سخت شد؟ آفرین به کسانی که می خواستند حدس بزنند!! جواب ما «حفظ احترام» است.

حفظ احترام یعنی کسانی که پوشش مناسب و به ویژه اگر چادر داشته باشند، مورد احترام دیگران هستند و روی آنها حساب ویژه باز می کنند، برخلاف کسانی که با پوشش های نامناسب و بی حجایی از خانه خارج می شوند که معمولا نگاه دیگران به آنها، خالی از احترام و به دور از حفظ شأن و حریم آنان است.

در زمان پیامبر (صلّی الله علیه و آله وسلّم )زنان برای شرکت در نماز جماعت مسجد، از منزل خارج می شدند تا پشت سر رسول خدا(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) نماز جماعت بخوانند. در این میان، هنگامی که زنان برای نماز مغرب و عشا و صبح، برای رفتن به مسجد از منزل خارج می شدند، جوانان لا ابالی سر راه آنها می نشستند و متعرّض آنان شده و آنها را اذیت می کردند. پس در همین رابطه، این آیه نازل شد: «یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوَاجِکَ وَبَنَاتِکَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلَابِیبِهِنَّ ذَلِکَ أَدْنَی أَنْ یُعْرَفْنَ فَلَا یُؤْذَیْنَ وَکَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِیمًا »⁽¹⁾ای پیامبر! به زنان و دختران خود و زنان مؤمنان بگو که خویشتن را به چادر فرو پوشند که این کار برای این که آن ها به عفت و آزادگی شناخته شوند تا از تعرض و جسارت هوس رانان آزار نکشند، بر آنان بسیار بهتر است و خدا در حق خلق آمرزنده و مهربان است».⁽²⁾

داستان سقوط از الاغ

همچنین نقل شده که روزی پیامبر اعظم (صلّی الله علیه و آله وسلّم ) همراه عده ای از یاران خودشان در بقیع مشغول صحبت بودند. در این هنگام زنی که سوار بر الاغ بود، از جلوی آنها عبور کرد. ناگهان، پای جلویی الاغ در چاله ای افتاد و آن زن نقش بر زمین شد. پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله وسلّم ) وقتی چشمش به این منظره افتاد، زود سر مبارکشان را پایین انداختند و رو برگرداندند.

اصحاب عرض کردند: ای رسول خدا! این زن شلوار پوشیده بود [لذا جایی از بدنش آشکار نگردید].

پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله وسلّم ) سه مرتبه فرمودند: «خدایا! زنانی را که شلوار می پوشند، مورد لطفت قرار بده! سپس فرمودند: ای مردم! از شلوار استفاده کنید که پوشش بهتری است و هنگام خارج شدن از منزل، به وسیله شلوار، زنانتان را از [نگاه نامحرم] حفظ کنید ».⁽³⁾

فایده پنجم:

ن م ا ا ی ب ش ی ت ر

آفرین جواب: « ایمان بیشتر» است

خداوند در قرآن دستور داده که دختران و زنان مسلمان باید حجاب داشته باشند، یعنی هر کس این حرف خدا را بشنود و عمل کنند، مورد رضایت خدا خواهد بود و انجام دستور خدا، نشانه ایمان آنها خواهد بود.

بازی با کلمات

یکی دیگر از راههایی که ایمان افراد باحجاب بیشتر می شود، را شما دانش آموزان باهوش و دختران با ایمان باید با پاسخ به چند تا سوال پیدا کنید. کسانی که آماده هستند، یک صلوات بلند بفرستند، اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم

تذکر: در این مرحله، مبلغ گرامی پس از شنیدن اولین پاسخ، حرف « میم» را روی تابلو نوشته و سپس به آن حرف هایی را اضافه می نماید تا در قالب بازی با کلمات، بستر بحث محرم و نامحرم فراهم گردد.

پنجمین حرف الفبای زبان فارسی از آخر؟م

نام پایتخت کشور ایتالیا؟ رُم

به حافظه رایانه چه می گویند ؟ رَم

برای زیارت به آنجا می رویم؟حَرم

اگر هنگام وضو بر روی دست باشد، مانع وضو است و باید برطرف شود؟جِرم

کسی که مرتکب آن شود، او را به زندان می اندازند؟جُرم

به کسی که مرتکب جرمی شده، چه می گویند؟مجرم

به ماه عزاداری امام حسین (علیه السّلام) می گویند؟مُحرّم

کسی که دختران و زنان می توانند بدون روسری و چادر پیش او حاضر شوند؟مَحرم

کسی که دختران و زنان نمی توانند بدون روسری و چادر پیش او حاضر شوند؟ نامحرم

آشنایی با محرم و نامحرم

حالا شما به کارت ها نگاه کنید و تند و سریع بگویید: محرمه یا نامحرمه

بابا: بله، محرمه

پسر خاله: بله ممنونم، نامحرمه

داداش: محرمه

عمو محرمه

پسرعمو: نامحرمه

دایی: محرمه

پدر بزرگ: بله ایشونم محرمه

پسرعمه: نامحرمه

پسر دایی: نامحرمه

پدر پدر بزرگ: محرمه

شوهر خواهر: نامحرمه

شوهر خاله: نامحرمه

شوهر عمه: نامحرمه

آقای دکتر: نامحرمه

دوست بابا: نامحرمه

دوست داداش: نامحرمه

پسر همسایه: نامحرمه

پسر خواهر: محرمه

پسرهای داداش: محرمه.

عزیزان من! از سرعت عمل و جواب های خوب شما خیلی متشکرم.

یاد آوری: سرعت عمل و جابجایی در نمایش تکراری برخی کارت ها، باعث هیجان و جذابیت برنامه خواهد شد.

پیام های کاربردی تربیتی

دختران خوب من!

انسان با حجاب و پوشش مناسب و پوشاندن بدن و موها از نامحرم، محبوب خدا و امام زمان(علیه السّلام) و دیگر امامان می شود، مگر نه این است که وقتی می خواهید به حرم امام رضا(علیه السّلام) مشرف شوید، سعی می کنید با چادر و پوشش مناسب باشد؟

چرا؟

چون می دانید امام رضا (علیه السّلام)محترم است و از این نوع پوشش و حجاب خوشحال می شود، پس باید سعی کنیم همیشه این روش را ادامه دهیم و بهترین پوشش را انتخاب کنیم.

البته ممکن است برخی ها مخالف حجاب ما باشند، حتی مخالفت کنند، مسخره و توهین کنند، ولی مهم آن است که شما تصمیم بگیرید خدا را راضی نگه دارید و به مردم و فامیل و دوستان را.

یک داستان واقعی

نمرود دختری داشت به نام رعضه. در ماجرای سوزاندن حضرت ابراهیم(علیه السّلام) ، نمرود به همراه دخترش، منظره به آتش انداختن حضرت ابراهیم(علیه السّلام) را نگاه می کرد. «رعضه» برخاست و بر بالای بلندی ایستاد تا منظره را بهتر ببیند. او ابراهیم(علیه السّلام) را می دید که در میان آتش نمی سوزد، بلکه در آتش، گلستانی است. رعضه نزدیک رفت و پرسید: چگونه آتش شما را نمی سوزاند؟

حضرت ابراهیم (علیه السّلام) فرمود: کسی که زبان او به ذکر خدا گویا و قلب او از شناخت خدا

سرشار باشد، نمی سوزد

رعضه گفت: من دوست دارم با شما همراه شوم.

حضرت (علیه السّلام)فرمود: بگو: «لا اله الا الله، أبراهیم خلیل الله »و داخل آتش شو.

گفت: «لا اله الا الله، ابراهیم خلیل الله» و پا در میان آتش نهاد. بدین ترتیب، او به حضرت ابراهیم(علیه السّلام) ایمان آورد و سپس با سلامتی کامل، به جانب نمرود برگشت.

نمرود با دیدن این منظره تعجب کرد. به خاطر ترس از دست دادن حکومتش، رعضه را نصیحت کرد. نصیحت نمرود در دخترش اثر نکرد نمرود ناراحت شد و دستور داد تا رعضه را در آفتاب سوزان شکنجه کنند تا بمیرد.

ولی به دستور خداوند، جبریل امین، رعضه را از شکنجه نجات داد و او نیز نزد حضرت ابراهیم(علیه السّلام) رفت و در تحمّل تمام سختی ها با آن حضرت همراه شد. حضرت ابراهیم (علیه السّلام) نیز رعضه را برای همسری فرزندش انتخاب کرد. خداوند متعال نیز فرزندانی به آنها عنایت فرمود که همه آنها به پیامبری رسیدند.⁽¹⁾

یعنی اگر کسی تصمیم بگیرد خوب باشد و رضایت امام زمان (علیه السّلام)را به دست بیاورد، می تواند حتی اگر برخی ها با او مخالفت کتند، خداوند او را یاری خواهد کرد.

.

فرمول های فرشته شدن و جلب رضایت امام زمان (علیه السّلام)

یک سوال: آقا اجازه ! اگر یک دختر بخواهد مثل فرشته ها پاک و دوست داشتنی بماند، باید چه کارهایی بکند؟

جواب: یک دختر عفیف و فرشته پاک نشانه هایی دارد که چند مورد آن را برای شما توضیح می دهم.

یک: حفظ حجاب؛ بیرون نبودن موها، آرایش کردن در کوچه و خیابان و عروسی ها، نپوشیدن لباس های کوتاه در بیرون از منزل و...

دو: حفظ حریم محرم و نامحرم؛ مثل دست ندادن با نامحرم، حفظ حجاب پیش داماد خانواده، پسرعموها و پسر خاله ها و...

سه: دوری از گناهان؛ مثل موسیقی حرام، دروغ، تهمت، غیبت و...

چهار: اهتمام به نماز؛ خصوصاً نماز اول وقت

پنج: احترام به بزرگترها؛ البته تا جایی که از او نخواهند گناه نماید، مثلاً بی حجاب باشد یا در مقابل نامحرم آرایش نماید و...

دعا و نیایش

در پایان برنامه چند تا دعا می کنم، شما هم با صدای بلند آمین بگویید.

خدایا، به ما توفیق بده تا با حفظ حجاب خودمان، رضایت تور را کسب کنیم!

ما را پیروی حضرت زهرا (س) قرار بده!

رهبر عزیز ما را حفظ و حمایت بفرما!

در ظهور و فرج امام زمان ما تعجیل بفرما.

الهی آمین

حالا با هم دعای سلامتی امام زمان (عج) را می خوانیم: اللهم کن لولیک الحجه ابن الحسن...

امیدوارم همه شما با حجاب خوب، امام زمان (عج) یعنی حضرت مهدی (علیه السّلام) را از خودتان راضی کنید و آن حضرت برای شما دعا کنند .

درس هشتم: زیان زبان

بهانه ارتباط

نوشتن جملات، بدون نقطه گذاری

در ابتدای جلسه مبلغ محترم از سه نفر از دانش آموزان دعوت می کند برای اجرای مسابقه پای تابلو بیایند. سپس به ترتیب، متنی را( با سرعت نسبتا زیاد) برای هر کدام می خواند و آنان باید در زمان و نوبت خودشان، این جملات را بدون نقطه گذاری بنویسند. در پایان کسی که کمترین اشتباه و بالاترین دقت و تمرکز را داشته باشد، مستحق تشویق و دریافت جایزه خواهد بود.

متن نفر اول: یکی از مهم ترین و لذت بخش ترین کارهای دنیا، حضور در حرم امامان و امامزادگان است.

متن نفر دوم: بنام خدا من پسر خیلی خیلی خوبی هستم، فقط حرف مامان و بابا را گوش نمی کنم!⁽¹⁾

متن نفر سوم: کشور آمریکا یکی از دشمنان و بدخواهان مردم ایران است و رابطه با آنها، مثل رابطه و دوستی گرگ و میش است.

دوستان من!

کلمات بدون نقطه، معنای چندانی ندارند و نمی توان از آنها مفهوم صحیحی را برداشت کرد، ولی وقتی کلمات نقطه گذاری می شوند، تازه مفهوم پیدا می کنند و می توان روی آن کلمات حساب باز کرد. بسیاری دیگر از حروف و کلمات هستند که با کمی تغییر و جابجایی معنایشان متفاوت و دگرگون می شود.

یاد آوری: در هر مرحله مبلغ گرامی اجازه می ده تا دانش آموزان مشارکت کرده و حدسیات خود را بیان و در روند تکمیل و تشخیص کلمات، همکاری و همراهی کنند.

مثل: حسم؛ که می تواند: خشم، چشم، جسم و حَشَم باشد.

و مثل: بار، تار، یار، نار و...⁽¹⁾

و مثل:

رُبان

زبان

زیان

زنان

ژیان

تبیین متن و محتوا

یکی از مهم ترین نعمت های خداوند بر انسان، نعمت، سخن گفتن است که آثار مثبت و منفی فراوانی برای انسان به دنبال می آورد. زبان هم چون شمشیر دولبه است که با تمام کوچکی خود،

می تواند منشأ خوبی و بدی، ثواب و عقاب و عزت و ذلت باشد.

از امیر مؤمنان (علیه السّلام) سؤال شد: زیباترین آفریده های خداوند چیست؟

فرمود: «سخن گفتن»

سپس سؤال شد: زشت ترین مخلوقات خدا چیست؟ فرمود: «سخن گفتن» .

سپس فرمود: «با زبان و سخن گفتن، چهره ها سفید و نورانی می شود، و با همین سخن گفتن، چهره ها سیاه می گردد».⁽¹⁾

« لقمان حکیم» مردی سیاه چهره بود. شخصی او را به غلامی خرید. وقتی لقمان به خدمت گرفته شد، پس از مدتی صاحبش فهمید او فردی حکیم و دانشمند است. روزی برای امتحان به لقمان دستور داد: گوسفندی را بکش و بهترین اعضای او را برای من بیاور.

لقمان گوسفندی را کشت و دل و زبانش را نزد صاحبش برد. روز دیگر صاحبش به او گفت: امروز هم گوسفندی بکش، ولی بدترین اعضایش را برایم بیاور.

لقمان گوسفندی را ذبح کرد و این بار هم دل و زبانش را برد. صاحبش گفت: دلیل این کار چیست؟ چرا دل و زبان، بهترین و بدترین عضو بدن است؟

لقمان گفت: «اگر دل و زبان پاک باشند، هیچ چیز بهتر از این دو عضو نیست و اگر ناپاک باشند، هیچ چیز بدتر از آنها نیست».⁽²⁾

بله بچه ها!

واقعیت این است که زبان نقش خیلی مهمی در زندگی ما دارد و می تواند ما را به خوشبختی و یا بدبختی بکشاند.

مسابقه جورچین

شما باید جعبه های زیر را به صورت صحیح کنار هم بچینید تا معنای حدیث درست و کامل شود. فراموش نکنید که اگر ناقص بچینید، معنای سخن حضرت علی (علیه السّلام)برعکس و اشتباه خواهد شد.

جُرمُهُ

صَغِیرٌ

ثَقِیلٌ

جِرمُهُ

تذکر: مبلغ گرامی پس از چینش متفاوت توسط دانش آموزان، به معنای آن اشاره کند و با ایجاد تنوع در گفتار و ترجمه حدیث، بر جذابیت جلسه بیفزاید.

آفرین بر شما!

امیر مومنان(علیه السّلام) در باره زبان می فرماید: «جُرمُهُ صَغِیرٌ وَ جِرمُهُ ثَقِیلٌ؛ حجم و جسم زبان کوچک است، ولی جرم و گناه آن بزرگ است».⁽¹⁾

زبان انسان با اینکه چند گِرَم بیشتر نیست، ولی دهها خطا و گناه می تواند از آنها سر بزند، مثل چی؟

دروغ گفتن، فحاشی کردن، تهمت زدن، عیب جویی کردن، قسم دروغ، غیبت کردن، بی ادبی به بزرگ ترها، بلند صحبت کردن با پدر و مادر، داد و فریاد بی دلیل، مسخره کردن، لقب های زشت دادن و...

دوستان خوب! آزار زبانی، یکی از آثار شری است که از سوی زبان به افراد مختلف می رسد و از سخت ترین انواع آزار و اذیت می باشد.

چه بسیار زخم زبان ها که دل هایی را به درد می آورد و چه بسیار زخم هایی بر دل می نشیند که از نیش زدن زبان انسان پدید می آید و جراحتی است که هیچ گاه التیام نمی یاید.

بدزبانی عبدالله

«عبدالله بن مقفع »، نویسنده ی معروف ایرانی بود. او به خاطر لیاقتی که داشت دبیر و کاتب پادشاه بود. ابن مقفع یک عادت خیلی زشت داشت. او مردی بدزبان و فحّاش بود. هر جا می نشست به حاضران بدزبانی می کرد و مردم از زبان او رنج می بردند. مثلاً ابن مقفع با استاندار بصره، «سفیان بن معاویه»، دشمن بود.

ابن مقفع، سفیان را مسخره می کرد و چون بینی[ دَماغ ]سفیان بزرگ بود، در وقت سلام کردن، می گفت: «السلام علیکما، سلام بر شما دو نفر، یعنی سلام بر تو و بر بینی بزرگت».

سفیان، کینه ی او را در دل گرفت و منتظر فرصتی بود که از او انتقام بگیرد. پس از مدتی جنگی بین بعضی از فامیل های پادشاه اتفاق افتاد. پادشاه هم لشگری به جنگ آن ها فرستاد و آنها را شکست داد و تعدادی را هم اسیر کرد.

در میان اسیران، یکی از نزدیکان یکی از درباریان بود. او پیش پادشاه رفت و تقاضای بخشش کرد. پادشاه هم قبول کرد، ولی آن فرد برای اطمینان بیش تر، از پادشاه [منصور] خواست تا امان نامه ای به او بدهد.

بنا شد ابن مقفع این امان نامه را تنظیم کند. ولی او در این امان نامه، حرف ها و تعبیرات زشت و زننده ای نسبت به پادشاه به کار برد و گفت: اگر پادشاه به حرف و قولش عمل نکند، زنان خود را باید طلاق دهد و تمام اموالش از او گرفته شود و همه بردگانش آزاد شوند و ...

وقتی پادشاه این نوشته را دید، بی نهایت خشمگین شد و به صورت محرمانه، به سفیان، استاندار بصره دستور داد تا او را بُکشد، استاندار هم که منتظر چنین فرصتی بود، از این دستور خوشحال شد، او بهانه ای جور کرد و جمعی از بزرگان را که ابن مقفع نیز در میان آن ها بود، نزد خود فرا خواند. پس از مذاکرات لازم، حاضران با اجازه ی وی مجلس را ترک کردند، ولی به ابن مقطع اجازه ی رفتن نداد و دستور داد او را بازداشت کنند.

سفیان به جلّاد خاص دستور داد او را بکشد و در تنور بیندازد. ابن مقفع به التماس افتاد و

تقاضای گذشت می کرد، ولی سفیان اعتنایی نمی کرد و حرف های زشت او را یاد آوری کرد. بدین ترتیب، ابن مقفع به سزای بدزبانی خود رسید. تنبیهی که از یک حرف به ظاهر بی ارزش زبان صادر شد و آثار آن دامن او را گرفت و نابود کرد.⁽¹⁾

بله! تمسخر دیگران و دادن لقب های زشت و ناپسند گناهی بزرگ است. خداوند نیز انسان را از به کار بردن القاب زشت، برحذر داشته و اعلام کرده که یکدیگر را به القاب زشت صدا نزنید:« وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِیمَانِ ؛⁽²⁾و یکدیگر را با القاب زشت و ناپسند یاد نکنید که پس از ایمان آوردن، نامی که نشان از فسق و فجور دارد بسیار زشت است».

پیام های کاربردی تربیتی

اشاره

زبان کارکردهای مثبت و بسیار زیبا هم دارد، این ما هستیم که می توانیم از آن خوب استفاده کنیم یا بد. مثلا با زبان می توان چه کارهای مثبت و خداپسندانه ای انجام داد؟

پس از شنیدن نظرات و مشارکت دانش آموزان...توبه واستغفار

قرائت قرآن شکر خداوند

صلوات فرستادن

تشکر از پدر و مادر و معلم

مهربانی کردن به پدر و مادر

گفتن حرف حق

نماز خواندن

دفاع از خود

امر به معروف و نهی از منکر

سخن گفتن مؤدبانه و محترمانه

ذکر گفتن

راهنمایی کردن دیگران

و...

دوستان عزیز من! حالا من با سه کلمه به شما خواهم گفت که اگر بخواهیم با همین سه کلمه، می توانیم زبان خود را کنترل کنیم.

البته باید خودتان این سه کلمه را از میان جدول زیر کشف کنید.(ا ب ی ق م ی ا)

(ا ن م ق ت ل)

شیوه ی پیدا کردن رمز: ابتدا حرف اول (ا) را نوشته و با رمز2 به صورت افقی شروع به شمارش کنید، یعنی دومین حرف به دست آمده (ی) خواهد بود و همین طور ادامه دهید تا 13 حرف که کامل شد، با آنها سه کلمه مورد نظر را کامل کنید. توجه داشته باشید که خانه ی آخر که با رنگ تیره مشخص است، جزء شمارش جدول نبوده و شمرده نمی شود.

سه کلمه مورد نظر: ایمان، قلب، قیامت

کلمه اول: ایمان

ایمان داشتن و خدا را باور داشتن، لازمه اش این است که به دستورهای خدا هم گوش کنیم و از آنها اطاعت کنیم. یعنی انسانی که خداوند را قبول دارد، می داند که بدزبانی، فحش، تمسخر، تحقیر، دروغ و ... گناه است و گناه هم باعث نارضایتی خداوند متعال است، پس برای جلب رضایت پروردگار، باید این گناهان را ترک و زبانش را کنترل کند.

کلمه دوم: قلب

رابطه مستقیمی بین قلب و زبان وجود دارد.

انسانهای بدزبان و دروغگو، هم قلب خودشان خراب و آلوده می شود و هم دیگران نسبت به آنها احساس بدی پیدا می کنند و با زبانی ها و بی ادبی های آنان را تحمل نخواهند کرد. به همین خاطر پیامبر که می فرمود: «لایستقیمُ ایمانُ عبدٍ حتی یَستقیم قَلبُه و لایَستقیمُ قلبُهُ حتی

یَستقیمَ لِسانه؛ هیچ گاه ایمان بنده ای کامل و استوار نمی شود، مگر این که قلب او درست باشد و قلب او راست و درست نمی شود، مگر این که زبانش سالم باشد.⁽¹⁾

کلمه سوم: قیامت

انسان بدزبان و کسانی که اهل دروغ، غیبت، تهمت، فحاشی، تمسخر و... هستند، باید بدانند که در روز قیامت، همین اعضا و جوارح انسان به اذن الهی بر ضد آنها شهادت خواهند داد و کارهای بد آنان را بازگو می کنند. قرآن کریم می فرماید: «یَوْمَ تَشْهَدُ عَلَیْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَأَیْدِیهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ بِمَا کَانُوا یَعْمَلُونَ ؛ در آن روز زبان ها و دست ها و پاهای شان بر ضدّ آن ها به کارهایی که انجام داده اند، گواهی می دهند».⁽²⁾

دعا و نیایش

خدایا!

زبان را مدافع دین خودت قرار بده!

زبان ما را از بدگوییها و سخنان ناروا پاک کن!

توفیق تلاوت قرآن و ذکر گفتن به ما عنایت کن!

ما را در قیامت شرمنده و رسوا نکن!

ما را نسبت به والدین و بزرگان، مؤدب قرار بده!

رهبر عزیز انقلاب طول عمر با عزت عنایت کن!

در ظهور امام زمان(علیه السّلام) تعجیل بفرما.

آمین

متن مطالعاتی

سفارشی از لقمان حکیم

لقمان به پسرش چنین می گوید: «یا بُنَیَّ اِنّی خَدَّمْتُ اَرْبَعَمِأَةَ نَبِیٍ و اخذْتُ مِنْ کَلامِهِمْ أرْبَعَ کلماتٍ، و هِیَ : إذا کُنْتَ فی الصّلوةِ فاحْفَظْ قَلْبَکَ، وَ إذا کُنْتَ عَلَی المائدةِ فَاحفَظْ حلقَکَ، و إذا کُنْتَ فی بَیْتِ الْغَیْرِ فاحْفَظْ عینَک، وإذا کُنْتَ بَیْنَ الخَلقِ فاحْفَظْ لِسانَکَ؛ای پسرجان! من چهارصد پیامبر را خدمت کردم، و از گفتار آنها چهار سخن را برگزیدم:

3- هنگامی که به خانه دیگری رفتی، چشم خود را (از نگاه به نامحرم) حفظ کن.

4- و هنگامی که بین انسان ها رفتی، زبانت را حفظ کن».⁽¹⁾

.

ضرب المثلهای زبان

با زبان خوش، مار از لانه بیرون می آید.

زبان سرخ سر سبز می دهد بر باد.

زبان گوشت است، به هر طرف که بچرخانی می چرخه.

زخم زبان از زخم شمشیر بدتره.

اسلواکی: تا وقتی که« زبان» زنده است «ملت» نمرده. چینی : قلم زبان باید در جوهر دل فرو برده شود.

یونانی: زبان استخوان ندارد، ولی استخوان شکن است.. ایرلندی: اگر چه زبان استخوان ندارد، ولی می تواند سرهای زیادی را بشکند. ⁽¹⁾

درس نهم: آب و نان

اشاره

به نام خدا، خالق آسمان

به نام خدا، خالق این

به نام خدا، رازق آب ونان

به نام خدایی که هست مهربان

بهانه ارتباط

تذکر: در ابتدای جلسه، پس از سلام و احوالپرسی، با همخوانی با دانش آموزان، بستر ایجاد ارتباط با مخاطب و زمینه تبین محتوا فراهم می گردد.

بچه های خوب سلام!

حالتان خوب است؟ سرحال و شاداب هستید؟

الحمدلله، امیدوارم همیشه سرحال و سرزنده باشید؟

بچه های گل و نازنین! هر کاری را با چه شروع می کنیم؟ بله، با نام و یاد خدا

من هم در ابتدای برنامه شعری را می خوانم و شما با پاسخ «بسم الله» مرا همراهی کنید.⁽¹⁾

نام خدا بسم الله

مشکل گشا بسم الله

اول کار بسم الله

وقت غذا بسم الله

موقع خواب بسم الله

گفتار ما

بسم الله

در هر کجا بسم الله

یک بار دیگر همه با هم، یک صدا می گوییم: «بسم الله الرحمن الرحیم»: به نام خداوند بخشنده مهربان

حالا یک معما: آن چیست که همه موجودات به آن نیاز دارند؟ آفرین بر شما، بله آب

حالا هر کدامتان یک قلم بردارید و در دفترتان یک لیوان آب که در کنارش ساقه ای از گندم است را نقاشی کنید.⁽¹⁾

تذکر: مبلغ گرامی می تواند همزمان از یکی دو نفر از دانش آموزان بخواهد این تصویر را روی تابلو بکشند.

تبیین متن و محتوا

بله دوستان! بیشتر کره زمین یعنی دو سوم آن از آب تشکیل شده است. دو سوم بدن ما انسان ها هم از آب تشکیل شده است. همان طوری که تمام موجودات و گیاهان به آب نیاز دارند، بدن ما نیز به آب نیاز دارد. البته غیر از آب، بدن ما به خوردنی های دیگری هم نیاز دارد که یکی از آنها همیشه در سفره های ما پیدا می شود. آن چیست؟

بله، «نان» . حالا بگویید ببینم:⁽¹⁾

آب از چیه؟ از باران

نان از چیه؟ از گندم

گندم کجاست؟ تو صحرا

صحرا کجاست؟ تو روستا

کی می کاره؟ روستایی

کی می پزه؟ نانوانی

کی می خره؟ بابایم

کی خالقه؟ خدایم

بله، خالق همهه این نعمت های زیبا خدای مهربان است. خدایی که چنین نعمت هایی را برای ما آفریده، وظایفی برای ما تعیین کرده است.

در حدیثی پیغمبر اکرم(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) چنین فرموده است:

«خدا از بنده ای راضی می شود که خواندنی ها را بخورد و نوشیدنی ها را هم بنوشد ....... »

برای این که با ادامه کلام پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) آشنا شویم، باید جدول زیر را حل کنیم.

سوال ها:

1.خالق جهان آفرینش کیست؟خدا(1، 15و 13)

6 . برای ورود به خانه را چه می گویند ؟در ( 4و 2)

شیوه کشف پیام:

برای این که پیام جدول را به دست آوریم، حرف خانه اول را می نو یسیم و سه تا سه تا می شماریم تا پیام به دست آید. از حالا یک دقیقه فرصت دارید تا ادامه کلام پیامبر را از جدول حدس بزنید.⁽¹⁾

بله، پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) می فرماید: «خدا از بنده ای راضی می شود که خوردنی ها را بخورد و نوشیدنی ها را بنوشد و خدا را بر آن ستایش کند.»⁽²⁾

فهمیدیم وقت خوردن و آشامیدن شکر خدا را به جا آوریم.

پیام های کاربردی تربیتی

آیا می دانید آداب خوردن و آشامیدن چیست ؟⁽³⁾بله، خوردن و آشامیدن آدابی دارد.

به جمله هایی که روی تابلو می نویسم توجه کنید:

1.در آغاز بر زبان آوردن......................................... .

حالا جاهای خالی را به کمک کلمه هایی که درون کارت ها نوشته ام و به شما نشان می دهم، تکمیل نمایید.⁽¹⁾

همه می دانیم که وقتی غذا را خوب می جویم به راحتی در بدن هضم می شود و به بدن ما انرژی لازم را می بخشد.

هنگام خوردن غذا، حواسمان فقط به غذا خوردن خودمان باشد و به چهره دیگران نگاه نکنیم.

قبل از غذا دست های خود را بشوییم، چون ممکن است پس از بازی، با کار و تلاش با دست آلوده سر سفره بنشینیم و میکروب ها از دست آلوده ما وارد بدنمان شوند و ما را دچار بیماری کنند.

یکی دیگر از وظایف ما این است که لقمه هایمان را کوچک انتخاب کنیم و به قول معروف بر اساس ظرفیت دهانمان لقمه بگیریم، تا هم نشانه ادب باشد و هم غذا روی لباسمان نریزد.

بچه های نازنین باید همیشه به یاد داشته باشیم و فراموش نکنیم، تمام نعمت هایی که داریم خداوند مهربان به ما عنایت کرده است. پس لازم است بعد از خوردن غذا از خدا تشکر کنیم و

برای تشکر کردن، بگوییم « الحمد لله » و موقع نوشیدن آب هم سلام بر امام حسین (علیه السّلام) را فراموش نکنیم.

یکی دیگر از چیزهایی که باید به یاد داشته باشیم و برای سلامتی لازم است این است که: باید قبل از سیر شدن کامل، دست از غذا بکشیم.

حالا بچه های خویم، به این شعر خوب گوش کنید و بگویید در شعر نام چه نوشیدنی و غذایی آمده است.

گاوه می گه آی بچه ها

من که می دم شیر به شما

خوب می دونید که من کی ام

این همه خوشحال از چی ام

علف که خوردم شیر می شه

ماست و کره و پنیر می شه

من بچه ها را رو دوست دارم

برایشان شیر می آرم

هر روز به آن ها شیر می دم

شیر زیاد می دم نه کم

حالا کدام یک از شما می تواند نام خوردنی ها و یا نوشیدنی های مفیدی که در شعر آمده است را بگوید؟ بله، شیر، ماست، کره، پنیر.

همان طوری که بدن ما به آب و غذا احتیاج دارد به خوردنی ها و نوشیدنی های دیگری هم نیاز دارد.

یکی از آن ها شیر است که از حیوانات خوب و مهربانی، مثل گوسفند و گاو می گیریم تا بدنی نیرومند با استخوان های محکم داشته باشیم. علاوه بر آن دندان هایمان هیچ گاه دچار پوسیدگی نشوند..

نه تنها از شیر، بلکه از گوشت گاو و گوسفند هم استفاده می کنیم

مسابقه پایانی

خیلی خوب، نوبت مسابقه رسید.

چه کسانی حاضر هستند من را در این مسابقه یاری کنند؟⁽¹⁾

من دو عدد سیب را از قبل آماده کرده ام. هر کدام⁽¹⁾را به یکی از دوستان شرکت کننده می دهم تا آن ها نمایش کوتاهی اجرا کنند. شما با توجه به حرکت های نمایشی دوستانتان، بگویید هر کدام چه کاری را انجام دادند.

احسنت، نفر اول سیب را شست و سپس آن را خورد، ولی نفر دوم بدون شستن سیب، آن را خورد، کار کدام بهتر است و باید ما هم یاد بگیریم و آن را رعایت کنیم ؟ بله، بهتر است میوه را پیش از خوردن بشوییم.

حالا نوبت نمایش دوم است.⁽²⁾

احسنت، نفر اول بعد از غذا برای سلامتی دندان هایش مسواک زد، اما نفر دوم این کار را انجام نداد.

دعا و نیایش

خیلی خوب! با تشکر از دوستان شما، برنامه را با چند دعا به پایان می بریم.

خدایا!

راه شکرگذاری نعمت های خود را به ما بیاموز !

غذاهای پاک و پاکیزه به ما عنایت بفرما!

ما را قدردان نعمتهای فراوان خودت قرار بده!

رهبر عزیز انقلاب را طول عمر با عزت عنایت بفرما!

چشم ما را به جمال ولی عصر (عج) روشن بفرما.

آمین

درس دهم:امانتداری

اشاره

آواز پرنده وقت پرواز، سلام

پیغام شکوفه ای که شد باز،

آغاز تمام کارها نام تو است

ای نام تو بهترین سرآغاز، سلام⁽¹⁾

بهانه ارتباط

تذکر: در ابتدای جلسه، مبلغ گرامی پس از سلام و احوالپرسی، با استفاده از روش ابهام، بستر تبیین بحث جلسه را فراهم می کند.

سلام به گرمی وجود همه شما دوستان خوبم. امیدوارم سالم و سرحال، آماده اجرای برنامه امروز باشید.

دوستان من! مطمئن هستم که شما بچه های زرنگ و باهوشی هستید، پس حتماً می توانید حدس هم بزنید که من امروز می خواهم در مورد چه موضوعی با شما گفتگو کنم.

تا شما یک صلوات بلند می فرستید من موضوع را برایتان در تابلو می نویسم.

تذکر: بعد از رسم شکل دایره ها، مبلغ گرامی از دانش آموزان می خواهد حدس بزنند که موضوع گفتگو امروز چیست و بعد با راهنمایی کردن در مرحله بعد، حروف کلمه امانت را از بیرون دایره ها به هم متصل کرده و بحث را ادامه می دهد.

امانت

آفرین بچه ها! موضوع گفتگوی امروزمان در مورد امانت است، حتماً می دانید که امانت وظیفه ای ای است که خداوند برای همه ما نسبت به حقوق دیگران قرار داده است.

حالا چه کسی می تواند برای ما امانت را توضیح دهید.⁽¹⁾

کشف راز دایره ها

خب دوستان حتماً کنجکاوید که بفهمید دایره های داخل کلمه امانت برای چیست؟

حالا همراه هم باید دایره ها را کشف کنیم. آماده اید با هم برویم سراغ سؤال ها تا به راز امانت برسیم.

تذکر: اول جواب هر سؤال را داخل دایره مربوط به آن قرار می دهیم و در آخر حروف را به هم وصل می کنیم. (جواب راز را نباید تا آخر پاسخ به سؤالها اعلام شود).

12- پیامبری که بر قوم عاد مبعوث شد ؟ هود

پاسخ: «ع ل ی ک ب ال ا م ا ن ه= علیک بالأمانه» .

امام علی (علیه السّلام) فرمودند: «بر شما باد به امانتداری»

شعر:

مامانم داده یادم

یعنی بَده که آدم

بگیره یه امانت

اما کنه خیانت

مواظبش نباشه

مراقبش نباشه

یه وقت خرابش کنه

یا اینکه آبش کنه

مگر نگفت امامت

علیک بالأمانه

تبیین متن و محتوا

دوستان من! اگر خدای نکرده ما نسبت به نگه داشتن امانت بی توجه باشیم، انگار نسبت به گفتار اماممان بی توجه هستیم.

آیا کسی هست که دوست داشته باشد امامش را ناراحت کند؟ یا خدای ناکرده دل امامش را بشکند؟ پس همه ما نسبت به آنچه که بر عهده ماست مسئول هستیم.

الأن ممکن است که مثلاً آقا محمد که تازه از مسافرت برگشته و از درس ها عقب مانده است، از دوستش آقا جواد دفترش را برای چند روز قرض بگیرد و این خوب نیست که نسبت به دفتر دوستش بی توجه باشد. مثلاً با بی توجهی و سهل انگار رویش آب بریزد، غذا بریزد، با دستان کثیف آن را ورق بزند، یا بدون اجازه با خودکار و مداد در دفتر چیزی بنویسد یا در آن علامت گذاری کند!

همانطوری که با وسایلمان را دوست داریم و برای آن ها ارزش قائل هستیم، باید برای وسایل دیگران هم ارزش قائل باشیم.

مگر معصومین (علیهم السّلام) نفرموده اند. آنچه را برای خود می پسندی برای دیگران هم بپسند و آنچه را برای خود نمی پسندی برای دیگران هم نپسند.

بچه ها! آیا ما نسبت به اموال یکدیگر که گاهی آن ها را به امانت می گیریم مراقب هستیم؟ یا نسبت به مسئولینی که به ما سپرده می شود امانتدار هستیم؟ یا اگر چیزی را پیدا کردیم تا وقتی که

صاحبش پیدا شود آیا مراقب آن هستیم که آسیبی به آن وارد نشود؟ آیا نسبت به آبروی دیگران که حفظ آن امانتی بزرگ بر گردن ما است توجهی داریم یا نه؟

پس دوستان من، لازم است اول با امانت آشنا شویم و بعد وظایف خود را نسبت به آن بدانیم. تا خدای نکرده گول شیطان را نخوریم و ایمان مان را از دست ندهیم.

انواع امانت

اشاره

انواع امانت: نعمت سلامتی، مال و ثروت، امامان و فرزندان آنها، انقلاب.⁽¹⁾

انقلاب

امامان و فرزندان آنها

مال و ثروت

نعمت سلامتی

بچه های، خیلی ها فکر می کنند که امانت فقط در حفظ و نگهداری از مال و اموال دیگران است، که البته این هم درست است، ولی دوستان خوبم، امانت در زمینه های دیگری هم وجود دارد که نمونه هایی از آن را برایتان ذکر می کنم.

الف) نعمت سلامتی

همین چشم و زبان و دل و فکر و دست و پا و ... همه اینها امانت های الهی هستند. خداوند آنها را به ما امانت داده است و روزی از ما پس می گیرد و اگر ما نسبت به این امانت های الهی غافل و بی توجه باشیم، یا در راههای نادرست از آنها استفاده کنیم، همین امانت ها فردای قیامت در پیشگاه خداوند از دست ما شکایت خواهند کرد.

به خاطر همین است که خداوند در سوره بقره آیه 187 می فرمایند: « أَنَّکُمْ کُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَکُمْ »، یعنی خداوند می دانستند که انسان ها به خودشان خیانت می کنند.

خیانت کردن انسان به خودش چه موقعی است؟ اگر ما نسبت به یک مالی که دیگران نزد ما سپرده اند خیانت کنیم، صاحب مال با ما چگونه برخورد می کند ؟

حال اگر نسبت به وجود خودمان که صدها درجه از مال و اموال بالاتر و مهمتر است غافل باشیم، مطمئناً در محضر خداوند باید پاسخگو باشیم.

واجبات الهی مثل نماز و روزه و...

نوع دیگر امانت که جزء وظایف دینی ماست، انجام تکالیفی است که خداوند بر ما واجب کرده است. واجباتی مثل نماز و روزه ...

ب) مال و ثروت سپرده شده

انسان نسبت به اموال دیگران باید همانگونه توجه داشته باشد که نسبت به مال خود توجه دارد. همانطور که امام صادق(علیه السّلام) فرمودند: «اگر قاتل حضرت علی(علیه السّلام) شمشیر خود را به رسم امانت به من بسپارد و من بپذیرم، امانت را به او سالم تحویل خواهم داد».⁽¹⁾

ما هم باید اگر چیزی از کسی امانت گرفتیم، صحیح و سالم آن را برگردانیم. چون بعضی ها هستند که وقتی پول یا جنسی را امانت می گیرند، فوراً برایش نقشه می کشند که چطور از آن استفاده کنند؟

گنده و تپل شده

قلک برادرم

از مال و فکر بد

باز پر شده سرم

می شود از آن کشید

چند دانه اسکناس

کیک و بستنی خرید

ساندویچ و کلاس

توپ می شود خرید

رنگ رنگ و راه راه

وای! خسته ام از این

فکرهای اشتباه

ای خیال های بد

درد می کند سرم

پیش من امانت است

قلک برادرم

ج) امامان و امامزادگان

یکی دیگر از چیزهایی که می توانیم از آنها به عنوان امانت یاد کنیم،⁽¹⁾وجود حرم امامان و امامزادگان و حضور آنان در نقاط مختلف کشور است که وظیفه داریم قدردان آنها باشیم و با حضور همیشگی در حرمها و برسر مزار و زیارت آنان و نیز مراقبت از شأن و کرامت آن بزرگواران و احترام همه جانبه به ایشان، این امانتی که در خاک کشور ما به ایرانیان و شیعیان واگذار شده را به بهترین وجه ممکن مراقبت کنیم.

د) انقلاب

آخرین نوع امانت، امانتی است که از طرف امام خمینی و شهدا به ما رسیده است و آن امانت، انقلاب اسلامی و آرمانهایی است که به خاطر آن این همه شهید، اسیر، جانباز و مجروح دادیم و ما امروزه وظیفه داریم به سهم خودمان، از این امانت مراقبت و دفاع کنیم، مثل شرکت در راهپیماییها، حمایت از رهبر و دعا برای سلامتی ایشان، خوب درس خواندن برای اینکه در ساخت آینده موفق نقش داشته باشیم و...

پیام های کاربردی تربیتی

حالا به جهت اینکه با احکام امانتداری هم آشنا بشویم، هر کاری که من می گویم اگر ممنوع بود شما بگویید: (ای ممنوع آی ممنوع) و هر کار جایز را بگو یید( آی جایزه ای جایزه)

می شود امانت را پاره کرد با کثیف نمود؟ آی ممنوع آی ممنوع

می شود امانت را به دیگری امانت داد؟آی ممنوع آی ممنوع

استفاده از امانت در حضور صاحبش درست است؟ آی ممنوع آی ممنوع

اگر چیزی را پیدا کردیم می توانیم برای خودمان برداریم؟ آی ممنوع آی ممنوع

می توانیم چیزی را که پیدا کردیم باز کنیم تا ببینیم داخل آن چیست تا راحت تر صاحب آن را پیدا کنیم؟

ای جایزه ای جایزه

دعا و نیایش

خدایا! به ما توفیق عطا فرما تا امانتدار راستین برای نعمتهایت باشیم!

ما را قدردان امنیت و سلامتی که به ما روزی فر مودی قرار بده!

ما را قدردان نعمت انقلاب اسلامی قرار یده!

رهبر عزیز انقلاب حفظ و حمایت بفرما!

ما را از سربازان مخلص آقا امام زمان (عج) قرار بده.

آمین

متن مطالعاتی اهمیت و فضیلت امانتداری

اشاره

خداوند در قرآن کریم می فرماید: «إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُکُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَی أَهْلِهَا»؛ خداوند به شما فرمان می دهد که امانت ها را به صاحبان آنها بدهید».⁽¹⁾

و می فرماید: «فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُکُمْ بَعْضًا فَلْیُؤَدِّ الَّذِی اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ وَلْیَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ »؛ اگر کسی از شما به دیگری امانتی سپرد، شخص امین باید آن ودیعه را به صاحبش برگرداند و از خداوندی که پروردگار اوست، پروا کند!»⁽²⁾

روایات نیز بر عظمت و جایگاه امانتداری تأکید دارند و از آن به عنوان معیار دینداری نام برده اند. امام صادق(علیه السّلام) نقل شده که فرمود: «لاَ تَنْظُرُوا إِلَی طُولِ رُکُوعِ اَلرَّجُلِ وَ سُجُودِهِ فَإِنَّ ذَلِکَ شَیْءٌ اِعْتَادَهُ فَلَوْ تَرَکَهُ اِسْتَوْحَشَ لِذَلِکَ وَ لَکِنِ اُنْظُرُوا إِلَی صِدْقِ حَدِیثِهِ وَ أَدَاءِ أَمَانَتِهِ.؛ (تنها) نگاه به رکوع و سجود طولانی افراد نکنید، زیرا ممکن است عادتی برای آنها شده باشد که از ترک آن ناراحت شوند، ولی نگاه به راستگویی در سخن و اداء امانت آنها کنید» .⁽³⁾

این ویژگی و خصلت، در همه پیامبران الهی وجود داشته است، همانگونه که امام صادق (علیه السّلام)

فرمودند: « إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ یَبْعَثْ نَبِیّاً إِلَّا بِصِدْقِ الْحَدِیثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ إِلَی الْبَرِّ وَ الْفَاجِر؛ خداوند هیچ پیامبری را برنینگیخته، جز به راستگویی و ادای امانت به نیکوکار و بدکار ».⁽¹⁾

امیر مومنان (علیه السّلام) فرمود: سوگند می خورم که لحظه ای قبل از وفات پیامبر (صلّی الله علیه و آله وسلّم ) سه بار از او شنیدم که فرمود: «یا ابا الْحَسَنِ ادِّ الْامانَةَ الی البِرِّ وَالْفاجِرِ فیما قَلَّ وَجَلَّ حتَّی فی الخَیطِ وَالْمِخْیطِ؛ ای ابالحسن! امانت را به نیکوکار و بدکار پس بده، کم باشد یا زیاد، حتّی نخ و سوزن».⁽²⁾

حضرت صادق (علیه السّلام) همچنین به یکی از دوستان خود چنین فرمود: إنّ ضارِبَ علیٍّ بالسّیفِ و قاتِلَهُ لوِ ائْتَمَنَنی و اسْتَنْصَحَنی و اسْتَشارَنی ثُمّ قَبِلتُ ذلکَ مِنهُ لَأدَّیتُ إلَیهِ الأمانةَ؛ اگر قاتل علی (علیه السّلام) امانتی پیش من می گذاشت و یا از من نصیحتی می خواست و یا با من مشورتی می کرد و من آمادگی خود را برای این امور اعلام می داشتم، قطعاً حق امانت را ادا می نمودم ».⁽³⁾

و امام باقر (علیه السّلام) می فرماید:« از خداوند اجازه ترک سه چیز را به هیچ کس نداده: یکی رد امانت (به صاحبش) می باشد چه نیکوکار باشد چه بدکار...» ⁽⁴⁾.

آثار امانتداری

خشنودی و رضایت خداوند

اگر می خواهیم نزد خداوند محبوبیت پیدا کنیم، باید نسبت به امانتی که بر عهده ما قرار داده شده است، کوشا باشیم و کوتاهی نکنیم. امیر مؤمنان علی (علیه السّلام) فرمود: :«إذا أحَبَّ اللهُ عَبداً حَبَّبَ إلَیهِ الأَمانَةَ؛ هرگاه خدا بنده ای را دوست داشته باشد، امانت داری را در نظر او دوست داشتنی می کند. »بنابراین هرکس که امین و امانتدار است دوست و محبوب خداست» .⁽⁵⁾

رفاه و گشایش اقتصادی

از دیگر آثار امانت داری، فراوانی رزق وروزی و پر برکت بودن آن است. رسول خدا(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) فرمود: «اَلْأَمَانَةُ تَجْلِبُ اَلرِّزْقَ؛ امانت داری موجب جلب روزی است.»⁽¹⁾و در حدیث دیگری امانت داری را موجب ثروتمند می داند: «اَلأَمَانَةُ تَجْلِبُ الْغِنی؛

: امانت داری بی نیاری را به همراه دارد.»⁽²⁾

در مقابل، خیانت و نادرستی، فقر آور و موجب ذلت است. پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) فرمود: «اَلْخِیَانَةُ تَجْلِبُ اَلْفَقْرَ.؛ خیانت، فقر و فلاکت به همراه دارد.» ⁽³⁾

شخصی به امام صادق (علیه السّلام) عرض کرد: زنی در مدینه در آرایش بانوان و دختران اشتغال دارد و ما کسی را مثل او سراغ نداریم که رزق و روزی از هر سو برایش ریزان باشد. امام صادق (علیه السّلام) فرمود: «اِنَّها صَدَقَتِ الْحَدیثَ وَ اَدَّتِ الاَمانَةَ وَ ذلِک یجْلِبُ الرِّزْقَ؛ و راست می گوید و امانتدار است و این سبب فراوانی روزی است. »⁽⁴⁾

داستان

در شهر مکه جوانی فقیر زندگی می کرد و همسر خیلی خوبی داشت. یک روز هنگام بازگشت از مسجد الحرام، در راه کیسه ای پیدا کرد. وقتی کیسه را باز کرد، دید هزار دینار طلا داخل کیسه است. خوشحال رفت و ماجرا را برای همسرش تعریف کرد.

همسرش به او گفت: این لقمه حرام است، باید آن را به همانجا که پیدا کردی ببری و اعلام کنی، شایاد صاحبش پیدا می شود.

جوان از خانه بیرون آمد وقتی به جایی رسید که کیسه طلا را پیدا کرده بود. شنید مردی صدا می زند: چه کسی کیسه طلایی را پیدا کرده که هزار دینار داخلش است؟