مشخصات کتاب
محتواهای دانش آموزی دوره ابتدایی ویژه مبلغان طرح نشاط معنوی
ناشر، تهیه و تنظیم: مجتمع فرهنگی آموزشی معاونت فرهنگی و اجتماعی سازمان اوقاف و امور خیریه
سرپرست نویسندگان: رضا اخوی
لیتوگرافی،چاپ و صحافی: سازمان چاپ و انتشارات اوقاف
نوبت چاپ: اول/ بهار 1397
شمارگان: 2000 نسخه
قیمت: 15000 تومان
آدرس مجتمع: قم، بلوار 15 خرداد، جنب امامزاده شاه سیدعلی
مجتمع فرهنگی آموزشی معاونت فرهنگی اجتماعی سازمان اوقاف و امورخیریه
امورخیریه، معاونت فرهنگی و اجتماعی و لوشاتو، سازمان اوقاف آدرس: تهران، خیابان نوفل
025-38187156:تلفن
سایت سازمان www. oghaf . ir
سایت معاونت: www. mfso . ir
سایت مجتمع:www. mfpo . ir
اشاره
فهرست
مقدمه ............................................................. 13
چند نکته مهم درباره درسنامه ها ............................... 14
درس اول: اوقات خوش ....................................... 17
بهانه ارتباط ...................................................... 17
تبیین متن و محتوا ............................................... 19
پیامهای کاربردی تربیتی ..................................... 23
دعا و نیایش....................................................... 26
متن مطالعاتی .................................................. 27
درس دوم: مسابقه ........................................... 31
بهانه ارتباط ...................................................... 31
تبیین متن و محتوا ............................................... 32
پیامهای کاربردی تربیتی ...................................... 39
دعا و نیایش...................................................... 40
متن مطالعاتی ................................................... 41
درس سوم: صورتهای نورانی ................................. 45
بهانه ارتباط ....................................................... 45
تبیین متن و محتوا ............................................... 45
پیامهای کاربردی تربیتی .......................................50
دعا و نیایش...................................................... 52
متن مطالعاتی .................................................. 54
درس چهارم: صاحب الزمان ................................ 57
بهانه ارتباط .................................................... 57
تبیین متن و محتوا ...............................................58
پیامهای کاربردی تربیتی .................................... 65
دعا و نیایش.................................................... 67
متن مطالعاتی ...................................................68
درس پنجم: یار و بار........................................... 71
بهانه ارتباط .................................................... 71
تبیین متن و محتوا .............................................. 73
پیامهای کاربردی تربیتی ......................................77
دعا و نیایش......................................................78
متن مطالعاتی ................................................ 79
درس ششم: آینه ...........................................83
بهانه ارتباط ................................................. 83
تبیین متن و محتوا .......................................... 85
پیامهای کاربردی تربیتی ................................ 86
دعا و نیایش....................................................91
متن مطالعاتی ............................................... 92
درس هفتم: فیض حضور...................................... 97
بهانه ارتباط .................................................... 97
تبیین متن و محتوا .............................................. 98
آداب زیارت...................................................... 100
پیام های کاربردی تربیتی..................................... 105
دعا و نیایش.................................................. 110
درس هشتم: آزادی و آزادگی ........................ 111
بهانه ارتباط ................................................ 111
تبیین متن و محتوا ............................................ 112
پیام های کاربردی تربیتی.................................... 114
دعا و نیایش..................................................... 118
درس نهم: دومینو........................................... 121
بهانه ارتباط ................................................... 121
تبیین متن و محتوا ............................................. 122
چند داستان ...................................................124
پیامهای کاربردی تربیتی .................................... 127
دعا و نیایش......................................................129
متن مطالعاتی ................................................. 130
درس دهم: لطیفه ها ....................................... 135
بهانه ارتباط ....................................................135
تبیین متن و محتوا ............................................ 137
پیامهای کاربردی تربیتی ................................... 140
دعا و نیایش.................................................... 144
متن مطالعاتی ............................................... 145
درس یازدهم: حریم......................................... 149
بهانه ارتباط .................................................... 149
تبیین متن و محتوا ............................................... 150
پیامهای کاربردی تربیتی ...................................... 155
دعا و نیایش...................................................... 159
متن مطالعاتی ................................................. 160
درس دوازدهم: شهر فرنگ ............................... 171
بهانه ارتباط .................................................. 171
تبیین متن و محتوا ........................................... 172
پیامهای کاربردی تربیتی ................................... 174
دعا و نیایش................................................... 177
متن مطالعاتی ............................................. 178
درس سیزدهم: پازل دینداری........................... 185
بهانه ارتباط ................................................ 185
تبیین متن و محتوا ......................................... 185
پیامهای کاربردی تربیتی ................................ 190
دعا و نیایش.............................................. 192
متن مطالعاتی ........................................... 193
درس چهاردهم: نیرو..................................... 197
بهانه ارتباط ............................................... 197
تبیین متن و محتوا .......................................... 199
پیام های کاربردی تربیتی................................... 204
دعا و نیایش .................................................. 206
متن مطالعاتی ............................................... 207
درس پانزدهم: گنج همراه ................................ 213
بهانه ارتباط ................................................... 213
تبیین متن و محتوا ............................................. 214
پیامهای کاربردی تربیتی .................................... 221
دعا و نیایش.................................................... 223
متن مطالعاتی .............................................. 224
درس شانزدهم: حجاب ...................................... 229
بهانه ارتباط ....................................................... 229
تبیین متن و محتوا ............................................... 230
پیامهای کاربردی تربیتی ....................................... 233
دعا و نیایش........................................................235
متن مطالعاتی ............................................... 237
درس هفدهم: حرکت آهسته ............................. 241
بهانه ارتباط .................................................... 241
تبیین متن و محتوا ............................................ 242
پیامهای کاربردی ........................................... 247
دعا و نیایش.................................................... 249
متن مطالعاتی ................................................ 250
درس هجدهم: درب همیشه باز. ........................ 253
بهانه ارتباط .................................................... 253
تبیین متن و محتوا ..............................................254
پیام های کاربردی ............................................. 259
دعا و نیایش..................................................... 260
متن مطالعاتی ................................................. 262
درس نوزدهم: عیب جویی ................................ 267
بهانه ارتباط .................................................. 267
تبیین متن و محتوا ........................................... 269
پیام های کاربردی .......................................... 273
دعا و نیایش ................................................ 276
متن مطالعاتی .............................................. 277
درس بیستم: قهرمانان واقعی ............................. 283
بهانه ارتباط ......................................................283
تبیین متن و محتوا .............................................. 284
پیام های کاربردی .............................................. 286
دعا و نیایش..................................................... 292
متن مطالعاتی ................................................. 293
درس بیست و یکم: دید و بازدید ........................... 295
بهانه ارتباط .................................................... 295
تبیین متن و محتوا ............................................ 297
پیام های کاربردی ......................................... 300
دعا و نیایش................................................. 302
متن مطالعاتی ......................................... 303
درس بیست و دوم: آسانسور ........................... 307
بهانه ارتباط .................................................. 307
تبیین متن و محتوا ............................................ 308
پیام های کاربردی ............................................ 310
دعا و نیایش................................................... 312
درس بیست و سوم: سه انقلاب ........................ 313
بهانه ارتباط .................................................... 313
تبیین متن و محتوا ............................................ 314
پیام های کاربردی تربیتی................................... 316
دعا و نیایش.................................................. 320
درس بیست و چهارم: نائب.................................. 321
بهانه ارتباط ....................................................321
تبیین متن و محتوا .............................................. 322
پیام های کاربردی .............................................. 329
دعا و نیایش.................................................... 330
متن مطالعاتی ................................................ 331
درس بیست و پنجم: شتر دیدی ندیدی ................ 335
بهانه ارتباط .................................................... 335
تبیین متن و محتوا ............................................. 336
پیام های کاربردی .......................................... 340
دعا و نیایش.................................................. 341
متن مطالعاتی ..............................................342
درس بیست و ششم: زیارت ............................... 349
بهانه ارتباط ..................................................... 349
جدول قرآنی................................................... 350
تبیین متن و محتوا .......................................... 352
پیام های کاربردی .......................................... 355
دعا و نیایش.................................................. 359
متن مطالعاتی ............................................ 360
درس بیست و هفتم: تقلید................................ 363
بهانه ارتباط ................................................... 363
تبیین متن و محتوا .............................................365
پیام های کاربردی ............................................ 367
دعا و نیایش..................................................... 368
متن مطالعاتی .................................................370
درس بیست و هشتم: پیشوای صادق ................. 373
بهانه ارتباط .................................................... 373
تبیین متن و محتوا ............................................. 375
پیامهای کاربردی ............................................. 379
دعا و نیایش................................................... 380
متن مطالعاتی ............................................... 381
درس بیست و نهم: پشتوانه بی نظیر.................... 387
بهانه ارتباط .................................................... 387
تبیین متن و محتوا ............................................. 388
پیام های کاربردی ........................................... 395
دعا و نیایش................................................... 397
درس سی ام: امام رئوف .................................. 399
بهانه ارتباط .................................................... 399
تبیین متن و محتوا .............................................. 400
پیام های کاربردی ............................................ 401
دعا و نیایش................................................... 409
متن مطالعاتی ................................................ 410
مقدمه
از ارزشمندترین دوران زندگی انسان، سنین نوجوانی و جوانی است. دوران پرباری که با قدرت و تحرّک، سازندگی و بالندگی، شور و نشاط و مهربانی و اثرپذیری همراه است. در این میان، نوجوانی دوره ای از زندگی است که بین کودکی و بزرگسالی قرار دارد. نوجوانی را می توان
دروازه ورود به بزرگسالی دانست. این دوره، یکی از بحرانی ترین، حساس ترین و پرتلاطم ترین دوران زندگی هر فرد به شمار می آید به شکلی که روان شناسان آن را دوره عاطفه پرستی، احساس گرایی و دوران فشار نامیده اند.
یکی از ویژگی های ممتاز دوران نوجوانی و جوانی، گرایش های مذهبی و روحیه دین پذیری است
که اگر با اقناع، منطق و بیان صحیح همراه شود، جوان را مشتاق و استوار در این مسیر می سازد.
در روایات، حضرات معصومین(علیهم السّلام) ، دوره نوجوانی را فرصتی استثنایی و زمینه ای مناسب
برای برداشتن گام های بلند و حرکت به سوی کمال مطلوب می دانند و از وجود انگیزه های مذهبی و زمینه های پذیرش سخن گفته شده است. پیامبر اعظم(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) ضمن آنکه خودشان در عمل و رفتار توجه ویژه ای به نوجوانان داشتند، در بیان نیز اصحاب را به نیکی و توجه شایان به نوجوان ترغیب می کردند. در حدیثی نورانی از ایشان نقل شده است که فرمودند: «من به شما سفارش
می کنم که به نوجوانان و جوانان نیکی کنید، زیرا آنان دلی رقیق تر و قلبی فضیلت پذیرتر دارند».(1)
امام علی (علیه السّلام)نیز می فرمود:«إنَّما قَلبُ الحَدَثِ کَالأرضِ الخالِیَةِ مَهما أُلقِیَ فیها مِن کُلِّ شَیءٍ قَبِلَتهُ ؛
همانا دل جوان، مانند زمین آماده ای است که هر آنچه در آن کاشته شود، می پذیرد». (2)
بنابراین، آنچه اهمیت و ضرورت دارد، استحکام پایه های ایمان و دینداری در این قشر از طریق برخورد و بیان صحیح و همراه با چاشنی منطق و عاطفه است تا بتوان آنها را با زیبایی های آموزه های دینی آشنا نمود و زمینه زندگی به سبک اسلامی و معنوی را بنیان نهاد.
بر این باور، بنیان و خط فکری اصلی درسنامه های نوجوان، تولید ایمان، تعمیق و تقویت باورها، اصلاح نگرش ها و رفتارها، زدودن شبهات و غبارهای ذهنی، واقع گرایی در محتوا، توجه به دوستان و همسالان به عنوان ایفاگران نقش های مهم، و نیز توجه به نیازمندیهایی نظیر مباحث تقلید، دوستی با جنس مخالف، توجه به پاکی و عفیف بودن، شادابی و نشاط، کنترل و مدیریت نگاه، نماز و عبادت، انقلابی گری و دفاع از انقلاب اسلامی، ورزش و تفریح، زیارت و ایجاد علقه های معنوی، معرفی
الگوهای مناسب و... در راستای ارتقای سبک زندگی، تعریف شده است.
چند نکته مهم درباره درسنامه ها
یک: محتواها بر اساس زمان 45 دقیقه تا یک ساعت چینش شده است؛ اگرچه ممکن است برخی محتواها بیشتر از این زمان نیاز داشته باشند، در این صورت مبلغ گرامی باید به گونه ای مدیریت زمان داشته باشد که در انتقال پیامهای اصلی، خللی وارد نشود.
دو: در هر درسنامه، ابتدا بهانه و جذابیتی برای ارتباط گیری با مخاطب جهت پویایی جلسه و همراه کردن آنان تعریف و پس از آن محتوای اصلی تبیین و نکات کاربردی، تربیتی و نیز مصادیق عینی و ملموس برای ارتقای سبک زندگی و اصلاح رفتارها ارائه می گردد.
سه: تلاش شده است مناسبت های دینی در تدوین درسنامه ها لحاظ گردد، از این رو شایسته است مبلغ گرامی متن درسنامه ها را تا انتها مطالعه و موضوع مورد نظر را متناسب با جلسه مناسبتی، انتخاب نماید.
چهار: در پایان بسیاری از درسنامه ها، متن مطالعاتی که در واقع پشتیبان علمی مبلغان گرامی برای افزایش اطلاعات درباره موضوع جلسه است، تدوین شده است. ضمن اینکه همین اطلاعات فراتر از متن اصلی، می تواند دستمایه منبر و سخنرانی مبلغان گرانقدر گردد.
پنج: در بسیاری از درسنامه ها قابلیت امتیازدهی و گروه بندی لحاظ شده است تا در صورت وجود مخاطبان ثابت و همیشگی، از این طریق بتوان آنان را در ادامه مسیر، با برنامه های طرح، همراه و همگام نمود.
شش: نکته ای که نباید از آن غفلت کرد اینکه، مصالح یک ساختمان اگر بالاترین کیفیت و زیباترین ظاهر را داشته باشند، باز این معمار و بنای کاربلد و خلاق است که با چینش درست و استفاده درست از آن، بنای زیبایی خواهد ساخت؛ همانگونه که توپ زیبا و زمین با کیفیت ورزش را
توانایی ها و خلاقیت های بازیکنان است که زیبا و همراه با موفقیت و سربلندی می سازد.
به عبارت دیگر، نقش اساسی مبلغان گرامی در ارائه بهینه محتواها و جذاب سازی متن کلاس، غیرقابل انکار و بی بدیل است. این مبلغ محترم است که با توانایی و اخلاص مثال زدنی خود، نوشتار را به نطق وامی دارد و برکارآیی و تأثیرگذاری آن، مُهر تأیید می زند.
بر خود لازم می دانم از نویسندگان ارجمندی که در این مسیر یاریگر ما بودند، به ویژه حجج اسلام والمسلمین آقایان سیدمحمدباقر ابطحی، علیرضا نجفی، حامد تقی راد، مهدی حقگو، حامد حبیبی، و نیز خانم ها قضایی و صادق پور، تشکر و قدردانی نمایم.
با احترام؛ رضا اخوی
درس اول: اوقات خوش
بهانه ارتباط
اشاره
تذکر: مبلغ گرامی در ابتدای جلسه و پس از سلام و احوالپرسی گرم و صمیمی با دانش آموزان، آنان را برای شرکت در یک مسابقه ترغیب می کند.
دوستان من! قبل از اینکه برنامه امروز را شروع کنیم، یک سؤال و یک مسابقه داریم تا متوجه شویم حواسها جمع هست یا نه؟
سؤال ما خیلی ساده است. آماده اید بپرسم؟
آن چیست هم اتمی است هم شنی؛ هم آفتابی است و هم آبی؛ هم مکانیکی است و هم الکترونیکی؟
یادآوری: مبلغ محترم می تواند همزمان با شنیدن پاسخها، به تدریج مراحل کشیدن ساعت را روی تابلو انجام دهد.
آفرین! ساعت
مسابقه یک خط و دو خط
چه کسی می تواند با یک خط راست، ساعت را به گونه ای به دو قسمت کند که مجموع عددهای هر دو قسمت با یکدیگر برابر باشد؟
تذکر: مبلغ در هر قسمت از مسابقه چند نفر را برای حضور و پاسخ دادن پای تخته فرا می خواند، البته نباید این روند زیاد به طول انجامد و زمان مباحث اصلی را تحت الشعاع قرار دهد.
نکته دیگر آنکه در صورت پاسخ صحیح دانش آموز، او با صلوات و طیب طیب الله یا جایزه مادی و مانند آن، تشویق می شود.
تصویرساعت
پاسخ: اگر مابین اعداد 10 و 9 و 3 و 4 یک خط راست کشیده شود، عددهای هر دو قسمت، 39 می شود.
حالا کدام یک از شما می تواند با دو خط راست، ساعت را به گونه ای به سه قسمت مساوی تقسیم کند که مجموع عددهای هر سه قسمت با هم برابر باشند.
پاسخ: اگر مابین اعداد 10 و 11 و 2 و3 و نیز بین اعداد 9 و 8 و 4 و 5 خط راست کشیده شود، مجموع عددهای سه قسمت، 26 می شود.
تصویر ساعت
تبیین متن و محتوا
اشاره
رمز موفقیت زندگی، استفاده مفید از زمان و بهره برداری صحیح و دقیق از فرصت هایی است که در اختیار انسان قرار دارد. آنهایی که در زندگی موفق شده و نامور شده اند، کسانی بودند که از لحظه لحظه ی عمر خود، به بهترین وجه استفاده کرده اند. آنان با مدیریت زمان، اوقات خود را بیهوده تلف نمی کردند.
الگوهای موفق
این شخصیتها را چقدر می شناسید؟
«بوعلی سینا»، برخی از حدود 238 کتاب، رساله، نامه و دیگر آثار و تألیفاتش را در سفر،زندان و وزارت تألیف نمود؛ مثلاً قسمت طبیعیات کتاب شفا را در هنگام وزارت، و کتاب
الهدایه، القولنج و رساله حی بن یقظان را، در مدت چهار ماهی که در زندان بود، نوشته است.(1)
«دکتر بورنی»(2)، زبان فرانسوی و ایتالیایی را در طی رفتن به اداره و بازگشت از آن یاد گرفت.
«الیاهو بوربت»، که به آهنگر دانشمند معروف است، هجده زبان قدیم و جدید و بیست لهجه مختلف اروپایی را در ضمن آهنگری که وسیله ی معیشت او بود، فرا گرفت.(3)
«ادیسون» مخترع رادیو، روزی شانزده ساعت کار می کرد و غالباً در محل کارش روی صندلی می خوابید.
او شب در حالی که همه اهل خانه خواب بودند، تا نزدیکی های سحر کار می کرد و گاهی ازفرط خستگی به خواب می رفت، ولی دوباره با نیروی اراده ی خویش بر می خاست و تا صبح کار می کرد.
درباره ی «علامه حلّی» که یکی از پرکارترین و پر اثرترین فقهای شیعه است، طبق محاسبه ای که از تعداد تألیفات و مدت عمر او کردند، می توان گفت که به طور نسبی ایشان روزی هزار سطر می نوشت. (4)
«آیت الله سید حسین طباطبایی بروجردی(رحمه الله)«(5)می گوید: «در وقت خوردن غذا، در دست چپم کتاب بود و با دست راست لقمه ای بر می داشتم و تا این یک لقمه غذا را می خوردم، دو سطر
از کتاب را مطالعه می کردم و تا غذا را به پایان می بردم، دو صفحه از کتاب را مطالعه کرده بودم.
من در تمام عمرم یک دقیقه را به بطالت صرف نکردم».»(6)
«علّامه میرزا محمدعلی مدرّس تبریزی»، مؤلف «ریحانة الأدب و دیوان المعصومین» و...
از چهره های درخشنده ی علم و ادب معاصر، یکی از آثار گران بهای خود را درباره ی مترادفات
زبان فارسی، هنگام صرف صبحانه نوشت.(1)
یاقوت حَمَوی (متوفای 626ق) صاحب کتاب «معجم البلدان»، بَرده ای بیش نبود. ارباب او عسکر حموی، وی را برای تجارت به شهرهای مختلف می فرستاد.
یاقوت، چون مردی فعّال و باهوش بود، فرصت را غنیمت شمرده، وضعیت شهرهایی را که می دید، به دقّت مطالعه می کرد و یادداشت بر می داشت و آن یادداشت ها را به صورت کتابی درآورد و تحت عنوان «معجم البلدان»، منتشر ساخت و بدین وسیله، نام خود را در ردیف مشاهیر جهان ثبت کرد. (2)
تنها یکی از آثار علامه مجلسی، به نام بحار الانوار، صد و ده جلد شده است، آن هم با امکانات حدود 350 سال قبل که خبری از این همه امکانات نشر کتاب نبود! (3)
یادآوری: مبلغ گرامی به تناسب مخاطب و زمان جلسه، تعدادی از این افراد را نام می برد.
یک سؤال مهم
شاید الان خیلی از شماها بگویید ما نیاز به تفریح و شادی و بازی داریم و اصلاً حوصله این کارها را نداریم!
پاسخ این است که هیچ کسی نمی گوید فقط باید مطالعه کرد و روز و شب دست به کتاب بود و قید ورزش و تفریح و خوشی ها را زد؛ اصلاً بزرگان و پیشوایان دین ما، خودشان هم اهل تفریح و شادی بودند هم اهل کار و عبادت و رسیدگی به مردم و مانند آن.
آنها خودشان می فرمودند: انسان با ایمان و عاقل، باید زمان زندگی اش را به سه قسمت تنظیم
کند. امام علی(علیه السّلام) فرمودند: «لِلْمُؤْمِنِ ثَلَاثُ سَاعَاتٍ فَسَاعَةٌ یُنَاجِی فِیهَا رَبَّهُ وَ سَاعَةٌ یَرُمُّ مَعَاشَهُ وَ سَاعَةٌ یُخَلِّی بَیْنَ نَفْسِهِ وَ بَیْنَ لَذَّتِهَا فِیمَا یَحِلُّ وَ یَجْمُلُ ».(1)
پاسخ را می توانید از این جدول بیابید. آماده اید؟
ع د ل
ت ی ب
ت ا ف
ح ا ت
ش ر
شیوه تکمیل جدول
حرف اول را نوشته (ع) از خانه دوم به صورت افقی شروع به شمردن می کنیم. به خانه ی پنجم (که در واقع خانه شماره ششم و حرف «ب» است) که رسیدیم، حرف آن را کنار حرف دیگر قرار می دهیم و به همین صورت ادامه می دهیم تا 14 حرف کامل شود.
در این هنگام دانش آموزان باید با این حروف، سه کلمه مورد نظر را تکمیل نموده و در اختیار مبلغ قرار دهند.
توجه: خانه ی آخر که با شکلک مشخص شده است، در شمارش محاسبه نمی شود.
رمز جدول: عدد 5 جمله ی مورد نظر: عبادت، تلاش، تفریح
1) نهج البلاغه ، حکمت 390.سپس حضرت علی علیه السلام در ادامه فرمودند:«وَ لَیْسَ لِلْعَاقِلِ أَنْ یَکُونَ شَاخِصاً إِلَّا فِی ثَلَاثٍ: مَرَمَّةٍ لِمَعَاشٍ، أَوْ خُطْوَةٍ فِی مَعَادٍ، أَوْ لَذَّةٍ فِی غَیْرِ مُحَرَّمٍ؛خردمند راسزاوار نیست که جزدرپی سه چیز باشد: بهبود معیشت ، توشه گرفتن برای آخرت ، یاخوشی حلال».
حضرت فرمودند: مؤمن باید شبانه روز خود را به سه قسمت تقسیم نماید، زمانی برای نیایش و عبادت پروردگار مثل: نماز و عبادات، احسان ونیکی به دیگران، خوشرفتاری با پدر و مادر و هر کاری که رضایت الهی را در پی دارد.
زمانی هم برای کار و تلاش و تأمین لوازم زندگی مثل درس خواندن برای شما که آینده را روشن و افق های پیشرفت و خوشبختی و سعادت را نمایان می سازد. و نیز مانند کمک به والدین در کارهای منزل و ....
قسمت سوم زمان زندگی هم برای خوشی ها و تفریحات سالم و حلال است.
پیامهای کاربردی تربیتی
اشاره
دوستان من! امروزه بهانه برای وقت تلف کردن و از بین بردن ساعتهای زیاد شبانه روز زیاد است؛ از انواع و اقسام برنامه های ورزشی و تفریحی و فیلم و سریالهای تلویزیون گرفته، تا بازیهای رایانه ای، پلی استیشن، گیم نت ها، بازیهای موبایلی، شبکه های اجتماعی و فضاهای
مجازی و مانند آن که نوجوان و جوان گاه چنان جذب آنها می شوند که غذا خوردن و استراحت را هم فراموش می کنند و ساعتها وقت صرف آن می کنند.
این تفریحات به خودی خود بد نیست، ولی باید اندازه نگه داشت و ساعتهای مشخصی را برای این مسئله قرار داد؛ وگرنه پشیمانی و حسرت دامنگیر او خواهد شد. یعنی باید خط کش و معیاری برای این بازیها قرار داد.
چه معیاری؟
اشاره
یادآوری: مبلغ محترم با استفاده از کارت یا نوشتن روی تابلو این دو معیار را تبیین می کند.
حضرت علی(علیه السّلام) دو معیار مشخص می کنند:
یک: مفید بودن
اشاره
اولین معیاری که حضرت ذکر می کنند، این است که این مسائل به درد انسان بخورد و ارزش آن را داشته باشد که عمر گرانبها و وقت ارزشمند نوجوان و جوان صرف آن شود.
امیرمؤمنان علی(علیه السّلام) می فرماید: «إنَّ أوقاتَکَ أجزاءُ عُمرِکَ ، فَلا تُنفِدْ لَکَ وَقتا إلاّ فیما یُنجیکَ؛همانا وقتهای تو اجزای عمر تو هستند، پس وقتی را برای خود سپری مکن؛ مگر در آنچه که تو را نجات می دهد.» (1)
وقت گذاشتن برای مطالعه مطالب بیهوده سایتها و کانالها و چیزهایی که هیچ دردی از انسان درمان نمی کند، هیچ؛ گرفتاری های ذهنی و پرسشهای بی جواب، بی حالی و خستگی و ناراحتی پدر و مادر را هم به دنبال می آورد...
به دست آوردن جزئیات زندگی ورزشکاران، هنرمندان و مانند آن که حداکثر چیزی که نصیب انسان می شود، تبدیل شدن حافظه انسان به چیزی شبیه همان سایتها و کانالها است!! یعنی حداکثر شما هم می شوید شبیه همانها و شاید فقط برخی وقتها بتوانید با به رخ کشیدن اطلاعات پیش دوستان، کم نیاورید؛ ولی باز هم چیزی دست شما را نمی گیرد! یا مثل بازیهای بیهوده و
طولانی مدت با موبایل و تبلت یا در رایانه...
چرا می گوییم فایده چندانی برای ما ندارد؟
تذکر: شنیدن نظرات دانش آموزان می تواند در پویایی جلسه و تکمیل بحث از زبان خودشان، مفید باشد.
احسنت به شما!
اگر ساعتها بازی کنید و با بیشترین امتیازها هم بازی را به پایان برده و موفق شوید، باز هم
1) تصنیف غرر الحکم و دررالکلم، محمد تمیمی آمدی، تحقیق: مصطفی درایتی، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، قم، دوم، 1378 ش، ص 159.
چیزی حقیقی به دست نخواهید آورد، جز اینکه فکر و ذهن خود را خسته کرده و البته لحظاتی هم خوشحالی و هیجان را تجربه کرده اید. در حالی که اگر همین وقت را صرف مطالعه مفید، ورزش، کلاسهای علمی و فرهنگی و مانند آن می کردید، بعد از مدتی هم نتیجه اش شما را شاد و خوشحال می کرد و هم از زندگی، لذت واقعی می بردید.
ناگفته نماند که کسی با هیجان و شادی و نشاط نوجوان مخالف نیست، تمام دغدغه و درد این است که چرا باید وقت نوجوان ایرانی صرف چیزهای کم ارزشی شود که او را از چیزهای مهم تر باز می دارد.
اگر دنبال هیجان و شادی هستید، به جای بازی با موبایل و اینترنت و مانند آن، خود آن بازی و ورزش را انجام دهید و به جای اینکه از بازی دیگران لذت ببرید، خودتان در میدان ورزش حضور پیدا کنید و به ورزش بپردازید.
دو: دوری از گناه(پاک بودن)
معیار دومی حضرت علی(علیه السّلام)، پرهیز از گناهانی است که در این گونه موارد زیاد وجود دارد و خطری جدی برای روح و روان و معنویت انسان به شمار می رود.
به عبارت دیگر، بزرگترین خطری که وقت گذاشتن زیاد در این فضاها برای نوجوان و جوان دارد، این است که وقتی او در دریایی از مطالب متنوع و تصاویر و فیلمها غوطه ور شد، مطمئنا با بسیاری از محتواها و تصاویر نامناسب و فراتر از نیاز و فهم خود مواجه می شود که چشم و دل او
را آلوده به گناه می کنند و ناخشنودی پروردگار را به دنبال می آورند و به جای آنکه انسان را به سمت پیشرفت ببرند، باعث عقب ماندگی معنوی او می شوند.
یعنی آنجا که حضرت علی(علیه السّلام) فرموده بود یکی از قسمتها را به خوشی ها حلال بپردازید، تبدیل به خوشی های آلوده به گناه و ناراحتی خداوند می گردد؛ از این رو باید با مدیریت بازیها و تفریحات، از گناه دوری کرد تا از نعمت عمر بهترین بهره برده شود. همانگونه که امیرمؤمنان(علیه السّلام) می فرماید:«إنَّ عُمرَکَ مَهرُ سَعادَتِکَ إن أنفَدتَهُ فی طاعَةِ رَبِّکَ؛ همانا عمر تو، مهریه سعادت و
خوشبختی توست، به شرط آنکه در طاعت و بندگی پروردگارت صرف کنی.»(1)
همچنین می فرماید: «اِحفَظْ عُمرَکَ مِنَ التَّضییعِ لَهُ فی غَیرِ العِبادَةِ و الطّاعاتِ ؛عمرت را از ضایع کردن در غیر عبادت و طاعتها حفظ کن.»(2)
یعنی همین خوشیها و تفریحات به شرط حلال بودن و دوری از گناه، می توانند کار نیک و پسندیده به شمار آیند و باعث خوشحالی و رضایت خداوند و بستری برای کسب موفقیت و سعادت در زندگی حال و آینده.
به قول حافظ:
اوقات خوش آن بود که با دوست به سر رفت
باقی همه بی حاصلی و بی خبری بود
خوش بود لب آب و گل و سبزه و نسرین
افسوس که آن گنج روان رهگذری بود
خود را بکش ای بلبل از این رشک که گل
با باد صبا وقت سحر جلوه گری بود
هر گنج سعادت که خدا داد به حافظ
از یمن دعای شب و ورد سحری بود(3)
دعا و نیایش
خدایا! عمر ما را در راه بندگی خودت قرار بده!
به ما بینش و درک صحیح زندگی عنایت کن!
ما را از آفتها و گناهان حفظ فرما.
ظهور امام زمان را نزدیک تر بفرما.
رهبر عزیز انقلاب حفظ و حمایت بفرما.
متن مطالعاتی
الف: چه باید کرد؟
نوجوان و جوان هنوز اول راهند و بهترین فرصت برای استفاده بهینه از عمر را دارند.
امیدبخشی و نگاه به آینده، از جمله آموزه هایی است که در روایات به چشم می آیند. در شعر زیبایی که برخی بزرگان به امام علی(علیه السّلام) نسبت داده اند، آمده است که آن حضرت فرمودند: «ما فاتَ مَضی وَ ما سیأتیکَ فَاَیْنَ؟ قُمْ فَاغْتَنِم الفُرصَةَ بَینَ العَدَمَین؛ آنچه گذشت، از دست رفت و آنچه می آید کجاست؟ برخیز و فرصت میان دونیستی را دریاب. (1)
سعدیا دی رفت و فردا همچنان موجود
در میان این و آن فرصت شمار امروز را
امیرمؤمنان(علیه السّلام) در نامه ای به یکی از یارانش می نویسد: «فَتَدَارَکْ مَا بَقِی مِنْ عُمُرِکَ وَ لاَ تَقُلْ
غَدَاً اَوْ بَعْدَ غد فَإِنَّمَا هَلَکَ مَنْ کَانَ قَبْلَکَ بِإقَامَتِهمْ عَلَی الْاَمَانِی وَ التَّسوِیفِ حَتَّی اَتَاهُمْ اَمْرُ اللهِ بَغْتَةً وَ هُمْ غَافِلوُنَ ؛ باقیماندۀ عمرت را تدارک کن و نگو فردا و پس فردا؛ همانا پیش از تو کسانی هلاک شدند که روی آرزوها و تأخیر انداختن کارها ایستادند، تا ناگهان امر خدا فرا رسید، در
حالی که آنان غافل بودند.» (2)
امام باقر(علیه السّلام) می فرماید: «إیّاکَ و التَّفریطَ عِندَ إمکانِ الفُرصَةِ فَإنَّهُ مَیَدانٌ یَجری لأِهلِهِ
بالخُسرانُ ؛ از کم کاری هنگام [به دست آمدن] فرصت بپرهیزید! به راستی که فرصت عرصه ای است که برای اهلش (فرد کم کار) زیان بار خواهد بود.» (1)
امام صادق(علیه السّلام) نیز در این زمینه می فرمود: «الْأَیَّامُ ثَلَاثَةٌ فَیَوْمٌ مَضَی لَا یُدْرَکُ وَ یَوْمٌ النَّاسُ فِیهِ فَیَنْبَغِی أَنْ یَغْتَنِمُوهُ وَ غَداً إِنَّمَا فِی أَیْدِیهِمْ أَمَلُه؛ روزها سه گونه اند: یا روزی است که گذشته و دیگر به دست نمی آید و یا روزی است که مردم در آن به سر می برند و شایسته است که آن را غنیمت شمارند و یا آینده ای است که آرزوی رسیدن امام صادق(علیه السّلام) نیز در سخن زیبای دیگری فرمودند: «مَنِ انتَظَرَ بمُعاجَلَةِ الفُرصَةِ مُؤاجَلةَ الاستِقصاءِ سَلَبَتهُ الأیّامُ فُرصَتَهُ ؛ هرکس که فرصت را به امید فردایی بهتر از دست بدهد، زمانه فرصت را از او برباید». (2)
ب: بایستگی بهینه سازی زمان
بدون شک یکی از عوامل اصلی موفقیت، برنامه ریزی، نظم و تقسیم بندی اوقات و برنامه های روزانه است. در کتاب زندگی انسان های برجسته که قله ی موفقیت ها را فتح و درهای کمالات را گشوده اند، یک واژه تکرارش بیشتر است، و آن واژه ی نظم است که جلوه ی آن در تقسیم اوقات آنهاست.
در حالات امام خمینی(رحمه الله) آمده است: نظم در زندگی ایشان به گونه ای بود که برخی طلاب نجف اشرف، ساعات خود را با رفت و آمد ایشان به درس و تشرف به حرم مطهر تنظیم می کردند.
نظم امام به گونه ای دقیق بود که پلیس های فرانسه از روی رفت و آمد امام برای نماز، ساعت
خود را تنظیم می کردند.(1)
همچنین، امانوئل ْ کانت، فیلسوف آلمانی قرن هجدهم، نمونه کامل نظم و ترتیب و وقت شناسی بود. بیدار شدن، صبحانه خوردن، درس دادن و قدم زدن او، وقت معینی داشت.
هنگامی که او دست به عصا به سوی پارک، قدم می زد و از خانه خارج می شد، همسایگان می دانستند که ساعت، درست سه و نیم است.(2)
امام علی(علیه السّلام) نیز در آخرین لحظه های زندگی خویش، نظم را در کنار یکی از والاترین ارزش های الهی، یعنی تقوا نشانده و فرمودند :«أُوصِیکُمَ بِتَقْوَی اللَّهِ وَ نَظْمِ أَمْرِکُمْ؛ ِشما را به خود نگهداری و تقوای الهی، و نظم داشتن در کارهایتان سفارش می کنم. (3)
ج: اشعاری درباره غنیمت دانستن فرصت
تِک تِک ساعت چه گوید گوش دار
گویدت بیدار باش ای هوشیار
عقربک آهسته پندت می دهد
پند شیرین تر از قندت می دهد
گویدت ماه و شب و ایام رفت
شامگاه و بامداد و سال رفت
فرصت وقت عزیز خویش را
صرف در باطل نکن ارجش بدار
مولوی می گوید:
تا نمرده است این چراغ با گهر
هین فتیلش ساز و روغن زودتر
هین مگو فردا که فرداها گذشت
تا به کلّی نگذرد ایام کشت
نیکو نبود برای عاقل که حضور
پیدا کند الا به سه مورد زامور
یا بهر معاش خود و یا زاد معاد
یا لذت خالی از حرام مأجور
سعدی در این زمینه می گوید:
تا دگر باد صبائی به چمن باز آید
عمر می بینم چون برق یمان می گذرد
ناصر خسرو شب و روز و سال و ماه را نابود کننده عمر می داند و عمر را به راه کوتاهی تشبیه می کند:
عمر مرا بخورد شب و روز و سال و ماه
پنهان و نرم چون موشان و راسوان
بنگر که عمر تو به رهی ماند
کوتاه، اگر تو اهل هُش و رأیی
درس دوم:مسابقه
بهانه ارتباط
اشاره
مبلغ محترم در ابتدای جلسه، پس از سلام و احوالپرسی و صلوات دانش آموزان، از آنها می خواهد که به شعری که می خواند با دقت گوش کنند، چون با اتمام شعر، از خود شعر سؤالهایی طرح و از آنها پرسیده خواهد شد و به نفرات برتر، جوایزی داده خواهد شد.
بگذشت زمان و دست به کاری نزدیم
بر گردن لحظه ها مهاری نزدیم
صد «توپ» زدی تمام را کردی «اوت»
صد «پاس» گرفته «آبشاری» نزدیم
سؤال:
این شعر در مورد چه ورزشی است؟ والیبال
چند بار کلمه توپ آمده بود؟ 1 بار
حالا شعر بعدی:
بر دامن «گل» دست توسل نزدیم
از حرف به «میدان» عمل «پل» نزدیم
افسوس که فرصت به تماشا بگذشت
صد «گیم» تمام گشت ما «گل» نزدیم
سؤال:
در این شعر چند بار کلمه گل آمده بود؟ 2 بار
کلمه نزدیم چند بار تکرار شده بود؟ 3 بار
تبیین متن و محتوا
اشاره
دوستان من! در زندگی هم ما یک میدان مسابقه داریم با حریفی که تمام تلاش خود را به کار بسته تا ما را شکست دهد.
تذکر: مبلغ محترم همزمان با توضیحات، تصویر زمین فوتبال، هندبال، بسکتبال، والیبال، یا حتی تشک کشتی، رینگ بوکس و مانند آن را ترسیم کند، ولی از آنجا که علاقه دانش آموزان به فوتبال بیشتر است، زمین فوتبال جذابیت بیشتری -به ویژه برای پسرها- خواهد داشت.
تابلو
در این میدان مسابقه، در یک سوی آن انسان است و در سوی دیگر آن، شیطان. هر دو گروه هم هواداران و طرفداران خود را دارند با قابلیت های زیاد و روشهای مختلفی که می تواند آنها را به پیروزی برساند. درصد احتمالی برد هر تیم نیز، تقریبا مساوی است و بستگی به توانایی،
واکنش ها و استفاده از موقعیت ها و فرصت های ایجاد شده، هر تیمی می تواند پیروز این میدان باشد.
ابتدا من تیم ها و نام بازیکنان و دیگر مشخصات را برای شما معرفی می کنم. البته بازیکنان این تیم متناسب با شرایط مختلف تغییر می کنند، ولی حریفی که ما امروز به تصویر می کشیم، با این ترکیب پا به میدان مسابقه گذاشته است:
یادآوری: مبلغ گرامی برای پویایی بیشتر کلاس، از دانش آموزان نظرخواهی کرده و آنان را در بحث مشارکت می دهد.
تیم شیطان
سرپرست: ابلیس
سرمربی: شیطان
مربی: دشمنان دین و بدخواهان انسان
بازیکنان اصلی: موسیقی حرام، نگاه به نامحرم مجازی یا حقیقی، دروغ، وسوسه، فحاشی، تهمت، تقلب و دزدی، ظلم و ستم، مال حرام، خشم و غضب، تنبلی و بی حالی
بازیکنان ذخیره: وسواس، اسراف، کینه توزی، بدخواهی، توهین و بدزبانی، قمار، شراب، دعوا و درگیری، و....
تیم انسان
سرپرست: خدا(1)
سرمربی: پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) و ائمه(علیهم السّلام)
مربی: مراجع تقلید و کارشناسان دین
1) «اللَّهُ وَلِیُّ الَّذِینَ آمَنُوا ». سوره بقره، آیه 257.
بازیکنان اصلی: بندگی، توکل، عبادت، نماز، روزه، ولایت، احسان به نیازمندان، دیدار با خویشاوندان، تلاوت قرآن، مهربانی با والدین، ذکر.
بازیکنان ذخیره: اخلاق پسندیده، توسل، عدالت و مهرورزی، حق الناس، شجاعت، حج، معرفت و شناخت، قلب سلیم، و...
کری خوانی های پیش از مسابقه
جالب اینکه حتی در این میدان مسابقه نیز رجزخوانی و به تعبیر امروزی ها «کری خوانی» وجود دارد و شیطان برای خدا شاخ و شانه می کشد و می گوید:« لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَکَ الْمُسْتَقِیمَ ؛ و به یقین در سر راه مستقیم تو، برای گمراه سازی آنان می نشینم». (1)
و با اطمینان از پیروزی خود، قسم خورده که حتماً تیم انسان را شکست دهد و نابود کند: «قَالَ فَبِعِزَّتِکَ لَأُغْوِیَنَّهُمْ أَجْمَعِینَ ؛ به عزتت سوگند، همه آنها را فریب خواهم کرد و به گمراهی خواهم کشانید». (2)
البته تیم انسان هم بیکار ننشسته و با تحقیر شیطان، او را ناچیز، ضعیف، بی اهمیت و ... خوانده است:
« إِنَّ کَیْدَ الشَّیْطَانِ کَانَ ضَعِیفًا ؛ همانا کید و حیله ی شیطان ضعیف است». (3)
«إِنَّ عِبَادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطَانٌ ؛ همانا بندگان من، تو را بر آنها تسلطی نیست». (4)
سفارش های مهم قبل از مسابقه
همواره روحیه بالا و شناخت توانایی ها، نقش خیلی مهمی در پیروزی دارد؛ از این رو
سرمربی و مربی تیم همواره در رختکن و قبل از مسابقه، آنان را تشویق و تمجید می کنند تا با آمادگی بالاتری وارد مسابقه شوند. خداوند متعال نیز در قرآن کریم، انسان را برای این مسابقه مهم آماده کرده است و ویژگی ها و امتیازات او را ذکر کرده است، تا با روحیه ای قوی، به مصاف شیطان برود که به پنج مورد آن اشاره می کنیم:
ارزش و جایگاه خودتان را بدانید؛ شما نماینده ی خدا هستید: «ثُمَّ جَعَلْنَاکُمْ خَلَائِفَ فِی الْأَرْضِ ؛ خداوند شما را خلیفه و جانشین خود در روی زمین قرار داده است».(1)
شما بهترین و با کیفیت ترین مخلوق خدا هستید: «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِی أَحْسَنِ تَقْوِیمٍ ؛ خداوند انسان را در مقام احسن تقویم و نیکوترین مراتب صورت وجود آفریده است». (2)
مطمئنا شما برتر از دیگران هستید:«وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ ؛
خداوند انسان را بر بسیاری از مخلوقات خود برتری بخشیده و گرامی داشته است».(3)
عجله نکنید:«وَکَانَ الْإِنْسَانُ عَجُولًا ؛ انسان موجودی عجول و شتابگر است».(4)
مراقب جوسازی شیطان باشید: «الشَّیْطَانُ یَعِدُکُمُ الْفَقْرَ وَیَأْمُرُکُمْ بِالْفَحْشَاءِ ؛ شیطان به شما وعده ی فقر می دهد و شما را به فحشاء و زشتی ها امر می کند».(5)«یَعِدُهُمْ وَیُمَنِّیهِمْ وَمَا یَعِدُهُمُ الشَّیْطَانُ إِلَّا غُرُورًا ؛ به آن ها وعده ی می دهد و آنها را به آرزو وادار می کند و شیطان به آنها جز غرور و فریب وعده نمی دهد». (6)
تاکتیک های شیطان برای نفوذ
حالا سراغ تیم شیطان می رویم تا تاکتیک ها و ترفندهای آنان را شناسایی و تحلیل کنیم؛ وقتی
شیطان در حال رجزخوانی بود، شیوه های حمله و راه های نفوذ خودش را اعلام کرده و گفته که در میدان مسابقه دنیا، از چهار جهت به انسان حمله ور می شود.(1)
کدام جهت ها؟
اشاره
تذکر: مبلغ محترم جملات راه های نفوذ شیطان را در در قالب کارت (روبرو، راست، چپ، پشت سر) به ترتیب و با توضیح کوتاه ارائه می کند.
کارت اول: روبرو
البته دوستان من به خوبی می دانند که منظور از چهار طرفی که شیطان گفته، جهت های جسمی نیست، بلکه منظور حمله از چهار طرف به فکر، ذهن و قلب انسان است تا بتواند هدفهایش را پیاده کند.
مثلا اینکه گفته از روبرو حمله می کنم، یعنی آینده و زمان پیش رو که مسئله مرگ و آخرت است را برای آنها بی ارزش و آسان جلوه می دهم تا به فکر خوش گذرانی و لذت بردن از امروزشان باشند و با فراموشی قیامت، هر گناهی که خواستند را انجام دهند.
کارت دوم: پشت سر
اینکه گفت: از پشت سرشان حمله می کنم؛ یعنی آنها را به جمع کردن مال و ثروت امر می کنم و با وسوسه ی اینکه به فکر آینده ی فرزندان خود باشید، فقط به فکر پول جمع کردن باشند و از ثروتشان در راه های خیر و پرداخت واجبات مالی، استفاده نکنند.
1) «ثُمَّ لَآتِیَنَّهُمْ مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَیْمَانِهِمْ وَعَنْ شَمَائِلِهِمْ ؛ انسانها را از جلو می رانم و از پشت تعقیب می کنم و از طرف راست و چپ گرفتارشان می سازم» . سوره اعراف، آیات 16و 17.
کارت سوم: راست
حملات از طرف راست، تلاش شیطان برای منحرف کردن انسان از مسیر درست و خارج کردن او از زمین بازی است که این هدف را با تلقین شبهه و به شک انداختن آنها انجام می دهد.
همان کاری که شیطان و طرفداران آنها امروزه در شبکه های اجتماعی، فضاهای مجازی، ماهواره ها، سایتها و کانال های مجازی مشغول هستند تا درباره همه چیز- به ویژه دین و مقدسات-، شبهات به انسان منتقل کنند تا به همه چیز با چشم تردید و شک نگاه کنند.
کارت چهارم: چپ
حمله ور شدن شیطان از سمت چپ یعنی چی؟
اینکه از چپ حمله می کند، یعنی اینکه لذت ها و خواسته های دلشان را چپه و برعکس می کنم و چنان با خوشی ها و سرگرمی های بیهوده سرگرم شان می کنم، که خودشان هم نفهمند. (1)
یعنی شیطان تمام تلاشش را به کار بسته است تا فکر و ذهن ما را به سوی ثروت و دارایی ها، مدل گوشی و ماشین، تبلت و لپ تاب، آیفون چند و تیم های مختلف با تمام جزئیات بازیکنان، سرمربی و مربی و .... معطوف کند و آن را چنان لذت بخش و مهم جلوه دهد که انسان به تنها
چیزی که اهمیت می دهد، به دست آوردن آنها باشد. پس معلوم می شود شیطان خیلی هم ناموفق نبوده است!!
چرا؟ چون اگر بخواهید واقعی و منصفانه پاسخ دهید، اطلاعات دینی نوجوانان و جوانان امروزی و نیز اطلاعلات پیرامون شهدا، ائمه و مانند آن بیشتر است، یا اطلاعات پیرامون تیم های ورزشی، فوتبالیستها و والیبالیستها، مدل ماشینها، و... این یعنی همان چپه کردن افکار انسان!
1) نکته های گفته شده، برداشت هایی از روایت امام باقر علیه السلام است. به متن مطالعاتی مراجعه کنید.
مسابقه جدول
اگر بخواهیم تمامی هدف های شیطان را در یک جمله خلاصه کنیم، باید این سخن خداوند در قرآن کریم را همیشه به یاد داشته باشیم:
س ن ن ر د
س ا گ ا ف
ی ن ک ا
شیوه تکمیل جدول
حرف اول را نوشته (س) از خانه دوم شروع به شمردن می کنیم. به خانه ی سوم (که در شمارش دور اول، خانه شماره چهار و حرف «ر» است) که رسیدیم، حرف آن را کنار حرف دیگر قرار می دهیم و به همین صورت با رمز 3 ادامه می دهیم تا 14 حرف کامل شود.
در این هنگام دانش آموزان باید با این حروف، جمله مورد نظر را تکمیل نموده و در اختیار مبلغ قرار دهند.
توجه: خانه ی آخر که به رنگ سیاه مشخص شده است، در شمارش محاسبه نمی شود.
رمز جدول: عدد 3 پاسخ جدول: سرافکندگی انسان
خداوند می فرماید: َ «وَکَانَ الشَّیْطَانُ لِلْإِنْسَانِ خَذُولًا ؛
و شیطان همیشه باعث سرافکندگی و خواری انسان است». یعنی برنامه ها و وسوسه هایش را طوری تنظیم کرده است که هر کس پیرو آن شود، نتیجه اش سرافکندگی و شکست و خواری در دنیا و آخرت خواهد بود. پس انسان عاقل کسی است که خود را در تیم انسان، با سرپرستی و ولایت خدا و ائمه(علیهم السّلام) قرار دهد و از شر حملات شیطان به خدا پناه ببرد.
پیامهای کاربردی تربیتی
اشاره
در پایان جلسه به دو راه برای مقابله با نفوذ شیطان اشاره می کنیم تا بدانیم که با کمی دقت و زیرکی، به راحتی می توانیم تیم شیطان را با شکست بدرقه کنیم و جام معنویت و خداخواهی را با افتخار بالای سر ببریم.
یک: نماز و مناجات
شاید بعضی ها ترسیده باشند و بگویند: ای وای بر ما! با این همه حمله و وسوسه شیطان، نمی توانیم خود را از دست شیطان رها کنیم؟ وقتی از چهار طرف حمله کند، چگونه می توانیم خودمان را نجات دهیم؟
جالب است که همین سؤال را فرشتگان از خدا پرسیدند. آن وقتی که شیطان به خداوند گفت: من از چهار طرف (رو به رو، پشت سر، راست و چپ) انسان را گرفتار و گمراه می کنم.
فرشتگان پرسیدند: شیطان از چهار سمت بر انسان
مسلط است،پس چگونه انسان نجات می یابد؟
خداوند فرمود: «راه بالا و پایین باز است، راه بالا نیایش و مناجات با پروردگار، و راه پایین، نماز خواندن و به سجده افتادن است. بنابراین، کسی که دستی به سوی خدا بلند کند یا سری بر آستان او بساید، می تواند شیطان را طرد کند». (1)
دو: بستن راههای نفوذ
اشاره
راه دیگر برای جلوگیری از نفوذ شیطان را به همان سبک شروع این جلسه، با یک شعر برای شما نقل می کنم. پس خوب و با دقت گوش کنید، شاید دوباره سؤالی از آن بپرسیم و جایزه ای تقدیم دوستان حواس جمع و باهوش کنیم. آماده اید؟
1) بحارالانوار، ج60، ص155.
خواهی نخوری ز «تیم» ابلیس شکست
باید به «دفاع» از دل و دیده نشست
چون «شوت» شود به سوی دل «توپ»
«دروازه» دل به روی آن باید بست
سؤال: در این شعر چند نکته فوتبالی ذکر شده بود؟
جواب صحیح: 5 مورد (تیم، دفاع، شوت، توپ، دروازه).
یک پیام انقلابی
دشمنی و بدخواهی شیطان و یارانش همواره ادامه دارد و او با کمک اعوان و انصار خود درصدد فریب انسانها بر می آید... اگر بخواهیم دوستان و همراهان شیطان را بشناسیم و در نقطه مقابل، طرفداران حق و بندگان خدا را بشناسیم و به حمایت از انها بپردازیم، باید به کارهای آنان
دقت کنیم که آیا خوشایند شیطان است یا خدا.
اینکه رهبر عزیز ما امام خامنه ای می فرمایند آمریکا و اسرائیل دشمن ما هستند یعنی همین!
یعنی رفتار و کردار آنان، روش زندگی و انتخابهایشان بر ضد انسان و تنها برای خوشی و راحتی خودشان است؛ قتل این همه کودکان، مردان و و زنان، پیران و جوانان؛ خرابی ها، معلولیتها، و ... همه اینها چیزهایی است که خداوند با آن مخالف است و دوست دارد همه در کنار یکدیگر، بندگی خدای متعال را داشته باشند و در صلح و صفا زندگی کنند. انشاءالله که این آرزوی زیبا، با ظهور امام زمان(علیه السّلام) محقق شود و همگان سعادت و آرامش را با حضور ایشان تجربه نمایند. به این امید دعای سلامتی یا فرج حضرت را زمزمه می کنیم: اللهم کن لولیک ....
دعا و نیایش
ما را در میدان مسابقه با شیطان، پیروز و موفق بدار.
دعا، عبادت، اهمیت دادن به نماز و قرآن را برای ما لذت بخش قرار بده.
خدایا ظهور امام زمان ما را برسان.
رهبر عزیز ما را برای مقابله با شیطان های بزرگ دنیا، موفق و سربلند کن.
متن مطالعاتی
پیرامون روایت امام باقر(علیه السّلام)
ایشان درباره مفهوم حملات چهارگانه شیطان حضرت فرمودند: «اینکه شیطان گفت از رو به رو حمله می کنم؛ یعنی اینکه مسئله مرگ و آخرت را برایشان آسان جلوه می دهم. آنها را با خوشی و لذت های دنیا مشغول می کنم تا آخرت را فراموش کنند، مبادا به خاطر ترس از آخرت،
دست از گناه بکشند. اینکه گفت: از پشت سرشان حمله می کنم؛ یعنی آنها را به جمع کردن مال و ثروت امر می کنم و با وسوسه ی اینکه به فکر آینده ی فرزندان خود باشید، آنان را از پرداخت حقوق و واجبات مالی منع می کنم.
حملات از طرف راست، معنایش این است که با زینت دادن گمراهی و زیبا جلوه دادن شبهات، دین شان را فاسد می کنم و اینکه از چپ حمله می کنم، یعنی اینکه با محبوب قرار دادن لذت ها و غلبه دادن شهوات بر قلب هایشان، به آنان حمله می کنم».
برخی از نقطه ضعف های تیم انسان
عجول و شتاب زده: « وَکَانَ الْإِنْسَانُ عَجُولًا ؛ انسان موجودی عجول و شتابگر است».(1)
1) سوره اسراء، آیه 11.
نادان: « کَانَ ظَلُومًا جَهُولًا ؛ انسان موجودی ستمگر و بسیار نادان است».(1)
ناسپاس :« إِنَّ الْإِنْسَانَ لَکَفُورٌ ؛انسان موجودی بسیار ناسپاس و کافر کیش است».(2)«إِنَّ الْإِنْسَانَ لِرَبِّهِ لَکَنُودٌ؛انسان نسبت به پروردگارش ناسپاس است».(3)
کم صبر(هلوع): «إِنَّ الْإِنْسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا ؛ انسان حریص وناشکیبا آفریده شده است».(4)
تنگ نظر:« وَکَانَ الْإِنْسَانُ قَتُورًا ؛ انسان موجودی ممسک و تنگ نظر است». (5)
کم طاقت: «إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا ؛ اگر شر و زیانی به انسان رسد، جزع و بی قراری می کند».(6)
برخی راههای نفوذ شیطان و راهکارهای مقابله
سخن در این باره بسیار است که در این فرصت، به اشاراتی کوتاه بسنده می کنیم. امام علی النقی(علیه السّلام) می فرماید: «ابلیس نزد حضرت نوح(علیه السّلام) آمد و گفت: تو حقّ بزرگی بر گردن من داری، پس از من نصیحت بپذیر که هرگز به تو خیانت نمی کنم. نوح از گفتار او ناراحت و متأثّر شد. آن وقت خدا به او وحی کرد که با ابلیس همکلام شو و از در مسالمت درآ که هر آینه من او را با حجّتی بر تو به نطق وامی دارم. سپس نوح به ابلیس گفت: سخن بگو! ابلیس گفت: وقتی یکی از بنی آدم را بخیل، حریص، حسود، ستمگر یا عجول می یابیم، او را مانند توپی به سوی یک دیگر می رانیم و وقتی تمام اخلاقهای بد در او جمع شد، او را شیطان می نامیم.»(7)همچنین اسراف،(8)وسواس، اعتقاد به برتریهای موهوم،(9)و ... از دیگر راههای نفوذ شیطان بر انسانها هستند.
راهکارهای دوری از شیطان
خداوند متعال در آیه 22 سورۀ لقمان راه نجات از وسوسه های شیطان را تسلیم خدا شدن و
انجام کار نیک می داند. همچنین یاد خدا؛(1)ایمان به آخرت؛(2)اطاعت از پیامبر اکرم(3)و
جانشینان حضرت؛(4)ازدواج(5)و... از جمله راه های رهایی از مکر شیطان هستند.
رسول خدا (صلّی الله علیه و آله وسلّم )می فرماید: «ثلاثةٌ مَعصومونَ مِن إبلیسَ و جنودِهِ : الذاکرونَ للّه ، و الباکُونَ مِن خَشیَةِ اللّه ، و المُستَغفِرونَ بِالأسحارِ ؛ سه گروه از شرّ شیطان و لشکر او مصون اند: ذاکران الهی، گریه کنندگان از خوف خدا و استغفار کنندگان در سحرها.» (6)
همچنین فرمود: «اَلا اُخْبِرُکُمْ بِشَیْءٍ اِنْ اَنـْتُمْ فَعَلْتُموهُ تَباعَدَ الشَّیْطانُ مِنْـکُمْ کَما تَباعَدَ الْمَشْرِقُ مِنَ الْمَغْرِبِ؟ قالوا: بَلی، یا رسول اللّه قالَ: اَلصَّوْمُ یُسَوِّدُ وَجْهَهُ وَ الصَّدَقَةُ تَـکْسِرُ ظَهْرَهُ وَ الْحُبُّ فِی اللّهِ وَ الْمُوازَرَةُ عَلَی الْعَمَلِ الصّالِحِ یَقْطَع دابِرَهُ وَ الاْسْتِغْفارُ یَقْطَعُ وَ تینَهُ و لکلّ شیء زکاة و زکاة لأبدان الصّیام.؛ آیا شما را از کاری با خبر کنم که اگر انجام دهید شیطان به فاصله شرق و غرب از شما دور می شود؟ گفتند: آری ای رسول خدا(صلّی الله علیه و آله وسلّم ).
حضرت فرمود: روزه، چهره اش را سیاه می کند. صدقه کمرش را می شکند. محبت در راه خدای عزوجل و همیاری در کار نیک دنباله اش را قطع می کند (او را نومید می سازد) و استغفار، رگ گردنش را می برد و هر چیز زکاتی دارد و زکات بدنها، روزه داری است.» (7)
پایان
1) سوره زخرف، آیه 36.
2) سوره انعام، آیه 113.
3) وسائل الشیعه، ج27، ص200.
4) الغیبة، شیخ طوسی، مؤسسه معارف اسلامی، قم، چاپ اول، 1411 ق، ص290.
5) حکمت نامه پیامبر اعظم (عربی)، ری شهری، دارالحدیث، قم، 1389 ش، ج12، ص342.
6) مستدرک الوسائل، محدث نوری، ج12، ص146.
7) من لا یحضره الفقیه، ابن بابویه، ج2، ص75.
درس سوم: صورت های نورانی
بهانه ارتباط
در ابتدای جلسه، مبلغ گرامی از چند نفر از دانش آموزان برای شرکت در مسابقه جمله سازی دعوت می کند و اعلام می کند که به بهترین جمله ای که ساخته شود، به انتخاب دانش آموزان، جایزه ای اهدا خواهد شد.
یادآوری: بهتر است به همه شرکت کنندگان مسابقه جایزه داده شود، ولی جایزه نفر برگزیده باید متفاوت باشد.
کلمات برای جمله سازی:
زشت، مانکن، لامپ، عروسک، زیبا، تعجب، نور
تذکر: مبلغ گرامی کلمات را روی تابلو بنویسد، زیرا هنگام تبیین بحث به آنها نیاز دارد.
تبیین متن و محتوا
اشاره
خیلی چیزها مثل لامپ، عروسک، مانکن و... شاید زیبا باشند، ولی نور ندارند!
چون ما یک نور داریم و یک زیبایی. بین این دو خیلی فرق است. یک زیبایی چهره و
خوشگلی ظاهر داریم و یک نورانیت معنوی.
خیلی ها ممکن است زیبا باشند و دارای چهره ای مانکن و دلنشین، ولی اگر نور معنویت و نور ایمان نداشته باشند، ارزشمند و گرانقیمت نیستند، چهره شان غبارگرفته و تاریک است. اما وقتی نور ایمان در آنها به وجود بیاید و روشن شود، زیبا می شوند، مثل لامپی که به منبع انرژی
متصل می شود و نورانی و زیباتر می گردد.
عروسک و مانکن هم شاید خیلی زیبا باشند، ولی چون روح در آنها وجود ندارد، ارزش ندارند، چون روح از طرف خداست و اگر کسی این روح ارزشمند و معنوی را بپذیرد، محترم و گرانقدر می گردد.
منطق خدا در قرآن این است که می فرماید: « وَلَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَیْرٌ مِنْ مُشْرِکَةٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْکُمْ؛ و یک کنیز با ایمان، بهتر است از یک زن مشرک، اگرچه زیبایی او شما را به شگفتی وادار کند».(1)
یعنی هر چقدر هم کسی زیبا باشد، ولی اگر نور ایمان در دلش نیابیده باشد، او از نگاه دین زیبا و ارزشمند نیست.
ولی گاهی یک سیاه پوست یا حتی یک چهره نازیبا و معمولی از چنان نورانیت و ارزشی برخوردار می شود که در آغوش سیدالشهدا(علیه السّلام) قرار می گیرد.
شخصی به نام «جون» که در گذشته غلام اباذر بود، همراه امام حسین(علیه السّلام) به کربلا آمد.
لحظه ای که آمد از امام حسین(علیه السّلام) اجازه میدان بگیرد، حضرت به او فرمود: «ای جون! من بیعت را از تو برداشتم؛ زیرا تو به امید عافیت و آسایش تا اینجا به همراه ما آمده ای، در راه ما خود را به مصیبت مبتلا مگردان!» (2)
جون در جواب امام گفت: نه هرگز، من در سلامت و امنیت با شما بودم، و از سفره شما بهره
مند شدم. حال که لحظه های خطر است، شما را رها کنم! هرگز دست از شما برنمی دارم. اگر چه رنگ پوست من سیاه است، عرقم بدبو، و نسبم غیر معروف، اما شما را رها نمی کنم تا خون ما با خون شما به هم آمیزد. بنابراین، حضرت اجازه داد و بعد از شهادت او، در کنار جنازه اش چنین دعا فرمود:«أَللّهُمَّ بَیِّضْ وَجْهَهُ، وطَیِّبْ ریحَهُ، وَاحْشُرْهُ مَعَ الاْبْرارِ، وَعَرِّفْ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد(صلّی الله علیه و آله وسلّم )؛خدایا! چهره اش را سفید، و بدنش را خوشبو کن و با نیکان محشورش گردان! و میان او و محمد و آلش آشنایی برقرار فرما!» (1)
در نمونه ای دیگر، انس بن مالک می گوید: شخصی بابیان نشین(و روستایی) به نام «زاهر بن حرام» گاهی نزد رسول خدا(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) می آمد و حضرت نسبت به او احترام فراوانی می کردند و به او علاقه مند بودند. روزی رسول خدا(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) زاهر بن حرام را در بازار مدینه دیدند که مشغول فروش
کالای خود است، حضرت جهت مزاح چشمان او را از پشت سر گرفتند.
زاهرگفت: رهایم کن! این دیگر کیست که مرا از پشت گرفته است؟!
در همین حالت رسول خدا(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) فرمودند: «چه کسی این عبد را می خرد؟»
زاهر وقتی متوجه شد که رسول خدا(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) چشمان او را گرفته و در واقع او در آغوش پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) قرار گرفته است، دیگر دوست نداشت از آن حال بیرون بیاید.
بعد خطاب به رسول خدا(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) گفت: ای رسول خدا(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) من شخص بی ارزشی هستم که مشتری و رونقی ندارد. پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) به او فرمود: «ولی تو در نزد خدا بی مشتری و ارزان نیستی، بلکه به عکس، ارجمند و گرانقیمت هستی». (2)
یعنی در پیشگاه الهی، یک فرد ساده و روستایی نیز وقتی نور ایمان معنویت در وجودش باشد، از هزاران فرد به ظاهر با کلاس ثروتمند، ولی بی ایمان، ارزشمندتر است.
یک فرد نورانی
تصویر
تذکر: مبلغ محترم می تواند عکس را بزرگ کرده و روی تابلو بچسباند و از آنان سؤال کند که آیا او را می شناسند؟
کربلایی کاظم
داستان زندگی کربلایی کاظم، خیلی مشهور است. وی حدود سال 1300 ه.ق. در روستای سارق از توابع فراهان اراک متولد شد. او کسی بود که سواد نداشت و «الف» را از «ب» تشخیص نمی داد؛ اما در اثر اجتناب از مال حرام و گناه و بها دادن به دستورات دینی، مشمول لطف و
عنایت خداوند و اولیای او قرار گرفت و تا پایان عمر، تمام قرآن را حفظ بود و هر آیه ای از او پرسیده می شد، با آیه قبل و بعد آن می خواند و اگر از او می خواستند که آیه ای از قرآن را نشان دهد، فوراً صفحه مورد نظر را می گشود و بی درنگ دست بر روی همان آیه می گذاشت. او حتی
به خواص سوره های قرآن آگاه بود. اگر از او پرسیده می شد که مثلا حرف «واو» یا «ک» چند بار در سورۀ بقره به کار رفته است، بی درنگ جواب می داد. او حتی می توانست قرآن را از آخر به اول بخواند.
اگر یک کلمه عربی یا غیرعربی از او پرسیده می شد، فوراً می گفت که در قرآن هست یا خیر.
وقتی روزنامه یا کتابی را مقابل او می گشودند، او که کلمات را تشخیص نمی داد و درکی از آنها نداشت، فوراً دست روی آیه قرآن می نهاد و می گفت: آیات قرآن نور دارند و من از نوری که از آن ها ساطع می شود، آن ها را تشخیص می دهم. (1)
این همان نور است که گفتیم اگر انسان پاک باشد، نورانیت را تشخیص می دهد. قرآن هم نور است، لذا این پیرمرد ساده و بی آلایش، آن نور را دید، بلکه مهم تر از آن، این نور در قلبش تابیدن گرفت و همه وجودش را نورانی کرد.
صورتهای تاریک
انسان برخی چهره ها را که می بینید، جذب او می شود، انگار نورانیت و کششی دارند که انسان خواه ناخواه آنها را دوست دارد. ولی بعضی چهره ها تاریک هستند. چه بسا از لحاظ ظاهری هیچ ایرادی نداشته باشند، ولی دل انسان به او گرایش ندارد.
به عبارت دیگر، اگر انسان معنویت را در سبک زندگی خود جاری نسازد، اگر زیباترین چهره و بالاترین و گرانقیمت ترین لباسها را هم پوشیده باشد، چون نور ایمان و معنویت ندارد، چهره اش دارای تاریکی و غبارگرفتگی است.
قرآن کریم درباره چهره تاریک گناهکاران می فرماید: «وَالَّذِینَ کَسَبُوا السَّیِّئَاتِ جَزَاءُ سَیِّئَةٍ بِمِثْلِهَا وَتَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ مَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ عَاصِمٍ کَأَنَّمَا أُغْشِیَتْ وُجُوهُهُمْ قِطَعًا مِنَ اللَّیْلِ مُظْلِمًا أُولَئِکَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ ؛ و کسانی که مرتکب گناهان شدند، جزای بدی بمقدار آن دارند و ذلت و خواری چهرۀ آنها را می پوشاند و هیچ چیز نمی تواند آنها را از [مجازات] خدا نگهدارد، [چهره هایشان آنچنان سیاه و تاریک است که] گویی پاره هایی از شب تاریک، صورت آنها را پوشانده است. آنها یاران آتش اند و جاودانه در آن خواهند ماند.» (2)
امام صادق(علیه السّلام) این آیه را این گونه معنا فرمودند: «اَمَا تَرَی الْبَیتَ إِذَا کانَ اللَیلَ کانَ أَشَدَّ سَواداً فکذلِک هُمْ یزْدادُون سَوَداً؛ آیا خانه را دیده اید وقتی شب هنگام شود [و چراغی روشن نباشد ] به شدّت سیاه است. پس این گناهکاران نیز این گونه بر سیاهی [چهره های] شان افزوده می شود.» (1)
پیامهای کاربردی تربیتی
اشاره
تذکر: این بخش می تواند در قالب بازی با کارت اجرا شود.
حال چه کنیم که ما هم نورانی شویم. راههای نورانی شدن و لذت بردن از معنویات چیست؟
یک: ترک گناه
اولین و مهم ترین قدم برای کسی که می خواهد نورانیت را احساس کند، این است که باید گناه را ترک کند؛ چون گناه از جنس تاریکی و معنویات از جنس نور هستند، لذا کسی که می خواهد به نور برسد، باید تاریکی ها را کنار بزند. (2)
به همین جهت است که کسانی که اهل گناه هستند، به تدریج از مسجد، نماز، هیئت، و دوستان خوب و ... فاصله می گیرند و راهشان جدا می شود؛ چون همانطور که کار نیک عبادت باعث روشنی در چهره و نور در قلب و محبوب شدن در قلوب دیگران می شود، گناه نیز باعث تاریکی چهره و قلب و سستی در بدن و ایجاد نفرت در قلوب دیگران می شود. از آن بدتر، این افراد چون خودشان نور ندارند، نور دیگران هم برایشان تحمل پذیر نیست و چشمانشان تحمل دیدن آنها را ندارد، لذا رفته رفته با خوبان هم بد می شوند و حس بدی نسبت به آنها پیدا می کند، ولی با افراد هم جنس و هم فکر خودش که اهل گناه و معصیت هسستند، حس خوشایندی دارد و به طرف آنها شتابان می شود و اگر دعوت به گناه کنند، فوراً می پذیرد.
دو: حضور در مکانهای نورانی
حضور در اماکن مقدسی همانند حرم امامان و امامزادگان، باعث جلای قلب و روح و نورانیت انسان می شود. انسان با حضور در این مکانها، احساس خوبی به او دست می دهد، یک احساس آشنا و دلنشین. هر قدر که انسان پاک و معنوی باشد، این حس زیبا و شیرین را بیشتر احساس می کند.
بنابراین، حضور در مکانهای نورانی، انسان را نورانی می کند، مثل مسجد، زیارتگاه، خانه عالم دینی، هیئت و مجلس عزا و شادی ائمه(علیهم السّلام) و....
سه: دوستی با دوستان نورانی
دوست خوب نعمتی است که در دنیا و آخرت به درد انسان می خورد، همانگونه که دوست بد، دردی است که در دنیا و آخرت، انسان را گرفتار و دردمند می کند.
دوستی با دوستان معنوی و اهل عبادت، نماز، قرآن(1)و .... باعث می شود انسان هم در همان مسیرها گام بردارد و خودش هم نورانی شود.
چهار: عبادت و ذکر
عبادت و ذکر خداوند هم یکی از راههایی است که انسان را نورانی و معنوی می کند. در این میان با وضو بودن و اینکه انسان سعی کند همیشه با وضو باشد، باعث نورانیت می شود، به فرموده معصوم (علیه السّلام)
«الْوُضُوءُ نُورٌ؛ وضو نور است.»(2)
همچنین اقامه نماز و به ویژه نماز شب، چهره انسان را نورانی، زیبا و جذاب می کند. به طور کلی، نماز، چه واجب و چه مستحب، خود نور است و نمازگزار را نورانی می کند؛ چنان که پیامبر
1) « قَدْ جَاءَکُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَکِتَابٌ مُبِینٌ ؛ از طرف خداوند نور و کتاب روشن کننده آمده است. » سوره مائده، آیه15.
2) وسائل الشیعه، ج1، ص377 و در روایت دیگر آمده است که تجدید وضو نیز نورانیت می آورد: «الْوُضُوءُ عَلَی الْوُضُوءِ نُورٌ عَلَی نُورِ ؛ وضو گرفتن بعد از وضو داشتن، نوری است بر نور» (همان مدرک).
اکرم (صلّی الله علیه و آله وسلّم ) فرمود: «الصَّلَاةُ نُورُ الْمُؤْمِنِ وَ الصَلَاةُ نُورٌ مِنَ اللهِ ؛ نماز نور مؤمن است و نماز نوری است از جانب خدا.»(1)مخصوصاً نمازهایی چون عشا، صبح، نافله شب که در تاریکی اقامه می شوند، در قیامت و مراحل مختلف آن و حتی در همین دنیا ایجاد نورانیت می کند.
از امام سجاد (علیه السّلام) سؤال شد: چرا چهرۀ کسانی که تهجد و شب بیداری (با حال عبادت) دارند، نیکو و نورانی است؟ حضرت فرمود:«لِأَنَّهُمْ خَلَوْا بِاللَّهِ فَکَسَاهُمُ اَللَّهُ مِنْ نُورِهِ؛ زیرا آنها با خدا خلوت کرده اند و خدا نیز با نور خود آنها را پوشانده است.» (2)
پنج: حب امیر المؤمنین(علیه السّلام)
یکی دیگر از چیزهایی که نور است و نورانیت می آورد، دوست داشتن امیر المؤمنین(علیه السّلام) است. پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله وسلّم ) فرمود: «أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ وَجْهُهُ کَالْقَمَرِ لَیْلَةَ الْبَدْرِ؛ ِبدانید! هر کس علی را دوست داشته باشد، روز قیامت در حالی خواهد آمد که صورتش مانند ماه شب چهاردهم می درخشد.» (3)
لذا یکی از القاب حضرت علی(علیه السّلام): «قائدُ الغُرِّ المُحَجَّلین ؛است، یعنی رهبر و پیشوای سپیدرویان عالَم.
تذکر: مبلغ گرامی این لقب را روی تابلو نوشته و سپس معنا می کند.
دعا و نیایش
خداوندا!
محبت امیرالمؤمنین(علیه السّلام) را در قلب ما روز افزون بگردان!
ما را جزء شیعیان و دوستداران واقعی حضرت قرار بده!
چشم ما را به دیدن نور جمال امام زمان(علیه السّلام) روشن و منور بفرما!
لذت نورانیت و عبادت خودت را به ما بچشان!
ما را در دنیا و آخرت از روسیاهی نجات بده.
آمین
متن مطالعاتی
اشاره
امام حسین(علیه السّلام) در روز عاشورا به یکایک سپاهیان خود ارزش بخشید و بین آنها تفاوتی قائل
نشد؛ حتی بین آنها و خانواده خود که برترین انسانها بودند، تفاوتی نگذاشت. امام بر بالین همه شهیدان سپاه خود حاضر شد و از آنان تفقد و دلجویی نمود؛ از علی اکبر(علیه السّلام) فرزند رشیدش و اباالفضل العباس (علیه السّلام) برادر باوفایش گرفته، تا غلام سیاه پوست خویش «جَون بن حُوَی» که غلامی سیاه و اهل «نوبه» بود. (1)
جون به میدان شتافت و پس از کشتن 25 نفر به شهادت رسید.(2)هنگامی که بدنش بر زمین افتاد، امام بر بالین سر او رفت و با دیدگانی اشکبار عرضه داشت: «خدایا ! صورتش را سفید گردان و بدنش را خوشبو ساز و او را با محمد و آل محمد(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) محشور گردان!» امام باقر(علیه السّلام) فرمود: «روزها پس از شهادت جون، بدن او بوی مشک می داد.»(3)
هدایت جوان مسیحی در پرتو نور قرآن
زکریا بن ابراهیم، یکی از محدثین شیعی و از یاران امام صادق(علیه السّلام) است. او در شرح حال خود می گوید: من اوایل، مسیحی بودم و سپس به اسلام گرویدم. به خانه خدا مشرف شده و در
همان سفر معنوی، به محضر امام صادق(علیه السّلام) شرفیاب گشتم.
به آن پیشوای بزرگ عرض کردم: «آقا! من مسیحی بودم و الآن به دین شما گرویده ام. » امام صادق(علیه السّلام) پرسید: «در اسلام چه امتیازی احساس کردی که آن را داوطلبانه پذیرفتی؟ » گفتم: «این آیه از قرآن به دلم نشست: « مَا کُنْتَ تَدْرِی مَا الْکِتَابُ وَلَا الْإِیمَانُ وَلَکِنْ جَعَلْنَاهُ نُورًا نَهْدِی بِهِ مَنْ نَشَاءُ ؛ تو نمی دانستی کتاب و ایمان یعنی چه؛ ولی ما آنرا نوری قرار دادیم که هر کسی را
که بخواهیم بدان هدایت کنیم.» (1)
امام(علیه السّلام) فرمود: «خداوند تو را به اسلام هدایت فرموده و قلبت را به نورانیت آن روشن ساخته است. » آنگاه برایم دعا کرد و هدایت بیشتری را از خداوند برایم مسئلت نمود. در ادامه گفتم:
«پدر و مادرم و سایر بستگانم همچنان به آئین مسیحیت باقی مانده اند و مادرم هم نابینا است. آیا با این حال بر من جایز است که با آنها زندگی کنم و ارتباط نزدیک خانوادگی داشته باشم؟»
امام صادق(علیه السّلام) پرسید: «آیا آنها گوشت خوک می خورند؟»
گفتم: «نه!»
فرمود: «معاشرت تو با آنان مانعی ندارد. » پس سفارش کرد که: «درباره مادرت بیشتر مراقبت کن! به او نیکی و احسان نما! و هرگاه زندگی اش به پایان رسید و از دنیا رفت، خودت عهده دار کفن و دفنش باش!»
چون از سفر مکّه و مدینه به زادگاهم کوفه برگشتم، طبق فرمان امام ششم(علیه السّلام) به مادرم بیش از
گذشته و زیادتر از دیگران رسیدگی و مهربانی نمودم. خودم به او غذا می دادم، لباسش را مرتب می کردم، سرش را شانه می زدم و عهده دار تمامی خدمات لازم برای مادرم بودم. زمانی که مادرم این تغییرات را در روش من احساس کرد، به من گفت: «زکریا! تو در آن روزگاری که به دین ما بودی، چنین به من خدمت نمی کردی! چه دلیلی موجب شده که بعد از مسلمان شدن این قدر به
من محبت می کنی؟»
1) سوره شوری، آیه52.
گفتم: «یکی از فرزندان پیامبر اسلام(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) به من دستور داده که اینگ ونه رفتار کنم. » گفت: «آیا او همان پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) شما است؟ » گفتم: «نه؛ بعد از پیامبر ما دیگر پیامبری مبعوث نخواهد شد. او فرزند پیغمبر ما است. » گفت: «این دستورات از آموزه های پیامبران است و دین تو از دین من
بهتر است؛ مرا راهنمایی کن تا مسلمان شوم. » من طریقه اسلام را به او آموختم و او مسلمان شد.
نماز ظهر و عصر و مغرب و عشاء را خواند و در نیمه شب حالش منقلب شد. من در کنار بسترش ایستاده و به پرستاری او مشغول بودم. به من گفت: «پسر جان! اعتقادات اسلام را دوباره برایم تکرار کن. » من آنها را برای او بازگو کردم و او به همه آنها اقرار کرد و در همان شب چشم از جهان فرو بست. بامداد روز بعد جنازه اش به وسیله گروهی از مسلمانان و طبق مراسم اسلامی
تشییع شد و من بر جنازه مادرم نماز خواندم و با دست خود او را به خاک سپردم.» (1)
پایان
1) اصول کافی، کتاب الایمان والکفر، باب البّر بالوالدین، حدیث 11.
درس چهارم:صاحب الزمان
بهانه ارتباط
تذکر: در ابتدای جلسه، چند سؤال از دانش آموزان پرسیده می شود، تا با کنار هم نهادن حروف اول و آخر آنها، به جمله مورد نظر دست یابند.
کسانی که آماده پاسخگویی سریع و هوشمندانه هستند، یک صلوات بلند بفرستند. اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم
شدت زیبایی را به آن تشبیه می کنند؟ ماه
برادر مادرِ؟ دایی
با عشق می آید: عشق و .... صفا
لقب پیامبر اعظم(صلّی الله علیه و آله وسلّم )؟ حبیب
نامه ای که در قیامت به انسان می دهند؟ نامه ... اعمال
مزمز وارونه؟ زمزم
نام دیگر آدم؟ انسان
حالا شما یک دقیقه فرصت دارید تا حروف اول و آخر این کلمات را کنار هم بگذارید تا
جمله مورد نظر به دست بیاید. شروع شد.....
جمله مورد نظر: مهدی صاحب الزمان
آفرین به دوستان زیرکی که قبل از دیگران، جمله را تکمیل کردند. حضرت مهدی(علیه السّلام)، آخرین یادگار خاندان عترت که همه منتظر ظهور ایشان هستند تا همگان، آرامش و خوشی و عدالت و مهرورزی را تجربه کنند و غمها و ظلمها، تبعیضها و بی عدالتی ها پایان یابد و مردم جهان،
شیرینی دینداری و لذت با خدابودن را بچشند. از این رو در وصف حضرت گفته اند:
مثل آبی، نه مثل خورشیدی
نه،از آن بهتری، تو امیدی
آب هستی برای تشنه لبان
نور هستی برای شب زدگان
نور امید خسته ها هستی
داروی دل شکسته ها هستی
روزی از راه کعبه می آیی
تا که درهای بسته بگشایی
بهتر از حرف این و آن هستی
مهدی صاحب الزمان هستی(1)
تبیین متن و محتوا
اشاره
بله! حضرت همان نور امیدی است که سالیان سال است منتظران چشم به راه حضرت مانده اند تا روزی که بشارت و مژده ظهور برسد. البته متاسفانه بسیاری از افراد که خود را منتظر حضرت می نامند، آن قدر مشغول روزمرگی ها و کار و زندگی خود شده اند که منتظر بودن، بیشتر
از آنکه حقیقت داشته باشد، تنها لقلقه زبان آنان است. حالا به یک داستان واقعی و بسیار جالب گوش کنید، تا با این نکته ای که گفتم، بیشتر آشنا شوید.
حکایت آن عصر جمعه....
باد ملایمی می وزید. پرچم سبز رنگی که بر بام خانه بود، موج برداشت. حیات خانه بزرگ
1) شاعر: مصطفی رحماندوست. نک: آیه های آفتاب، دفتر تبلیغات قم، 1375، ص 134.
بود. همه جای آن را آب و جارو زده بودند. قسمتی از حیات، با بوریا و حصیر فرش شده بود.
جمع زیادی، لباس سفید به تن داشتند. آنها رو به قبله ایستاده بودند و دسته جمعی به دعا گوش می دادند.
دعای سمات عصر جمعه تمام شد. شیخ علی کتابش را بست و به سوی حوض آب راه افتاد.
همه نگاهها به یکدیگر بود. تا غروب زمان زیادی نمانده بود، اما هنوز خبری نبود. شخصی به بغل دستی اش تلنگری زد و ابرو بالا انداخت و چشمش را به سوی شیخ علی چرخاند. شیخ علی را به او نشان داد و گفت: «حتماً شیخ خیالاتی شده است، آن طور که او می گوید باید تا
حالا پیدایش می شد. » بلند شد و رو به شیخ ایستاد. صدایش را بلند کرد و گفت: «پس چرا نیامد؟ دیر زمانی است که چشم به راه هستم و خبری نیست؟ باید به خانه هایمان باز گردیم».
شیخ علی دانه های تسبیحش را آرام می چرخاند و لبانش پیوسته به هم می خورد. او در جواب
مرد گفت: «دیر نشده، کو تا غروب؟»
شیخ علی آبی به صورتش زد. چشمان روشن و نافذی داشت. شانه چوبی کوچکی را از جیب جلیقه اش درآورد. ریش جو گندمی اش را مرتب کرد. صورتش خنک شد. سرش را بالا گرفت. نگاهش در راه پله ای که به پشت بام می رفت، ایستاد. کسی را دید. او را شناخت. قلبش
هری ریخت. اشکهایش جاری شد. در همان حال که اشک می ریخت، لبخندی روی لبش بود.
رو به جمعیت کرد و گفت: «آقا آمد. » و با دست پشت بام را نشان داد. سرها بالا رفت. سر و صدا شد. میان جمعیت رفت. از آنان خواست آرام باشند.
مرد قصاب کنار شیخ بود و اشک می ریخت. سر و صدای جمعیت کم شد. صدایی از پشت بام آمد. همه ساکت شدند. صدا را همه شنیدند. مرد قصاب را به اسم خواند و از او خواست، به پشت بام برود. مرد قصاب حرکت کرد و رفت. طولی نکشید خون از ناودان بام جاری شد.
نگاهها در هم گره خورد. نفسها در سینه حبس شد. همه هاج و واج به هم نگاه می کردند. ترس در چشم همه خانه کرده بود.
دوباره همان صدا آمد. هنوز خون از ناودان می چکید. این بار شیخ را خواست. نوبت شیخ
علی بود. چشمان شیخ علی درخشید. دستش را روی سرش گذاشت. دندانهایش آشکار شد. از میان جمعیت گذشت. در چند لحظه خودش را به پشت بام خانه رساند.
گویا زمان ایستاده بود. چشمها دوباره به سوی ناودان رفت. این بار نیز در برابر نگاه ناباورانه آنان، ناودان پر از خون شد. خون گرم از ناودان خانه می آمد. سنگفرش حیاط رنگین شده بود.
هول و هراس به تن همه راه یافته بود.
آیا شیخ علی به دست امام زمان(علیه السّلام) کشته شد؟ هیچکس از جمعیت نمی دانست روی پشت
بام چه خبر است. هر کس فکر می کرد الان است که اسم او خوانده شود. شخصی که رنگش پریده بود، خودش را جابه جا کرد و بلند گفت: «نکند او امام نباشد. » و به سوی در حیاط دوید.
قیل و قال جمعیت فضا را پر کرد. همه به سوی در حیاط هجوم بردند. همه زور می زدند و تقلا می کردند تا از در و دیوار بالا روند و فرار کنند.
شیخ علی تا نزدیک امام شد، خودش را روی پاهای امام انداخت. با اشاره امام بلند شد. ابوصالح قصاب لاشه گوسفندی را که سر بریده بود، از کنار ناودان می
کشید. شیخ علی به کمک او رفت. لاشه را پیش لاشه گوسفند اول گذاشتند. امام به شیخ علی گفت: «برو نزد مهمانهایت و از آنان بخواه تا نزد من آیند».
شیخ علی خوشحال شد. به حیاط برگشت. هنوز به حیاط خانه نرسیده بود که بلند بلند گفت: «بشارت. » و سرش را بالا گرفت. حرفش ناتمام ماند. چشمان او گشاد و پاهایش سست شد. چه می دید؟ حیاط خانه خالی و ساکت بود. هیچکس را ندید.
در حیاط باز بود. گرد و خاک زیادی در حیاط و کوچه به هوا برخاسته بود. باورش نمی شد.
صورتش گر گرفت. به یاد آن روز و حرفهایش افتاد. در آن روز امام به شکل عربی رهگذر از او پرسیده بود: شیخ علی! چرا این قدر ناراحتی؟ می بینم مدتهاست به اینجا می ایی و در این گوشه خلوت می کنی و ناله و گریه سر می دهی.
مشکلت چیست؟
شیخ علی در جواب امام که فکر کرده بود از عربهای چادرنشین اطراف است، گفته بود: گناه
همه جا را گرفته است، ظلم بیداد می کند، چرا امام زمان(علیه السّلام) ظهور نمی کند؟ در حدیث خوانده ام
وقتی یاران واقعی امام به تعداد جنگجویان و یاران رسول خدا(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) در جنگ بدر برسد، امام
زمان(علیه السّلام) ظهور خواهد کرد. در صورتی که فقط در شهر حله، امام زمان(علیه السّلام) بیش از هزار نفر
جنگجو دارد. آنان همه پا به رکاب و آماده جانفشانی اند!
آن گاه امام خودش را معرفی کرده و به او گفته بود من امام زمان(علیه السّلام) تو هستم. در شهر حله،
من دو یار واقعی بیشتر ندارم که یکی تو و دیگری ابوصالح قصاب است و امام از شیخ علی خواسته بود برای آنکه حقیقت برایش آشکار شود، به شهر حله برود و با مشورت و کمک ابوصالح قصاب از میان آن هزار نفر، چهل نفر که فکر می کنند از بهترینها هستند، برگزینند و از آنها دعوت کنند تا عصر جمعه در منزل او جمع شوند تا با آنان ملاقات کند.
امام دستور داده بود قبل از آمدنش دو گوسفند به دور از چشم دیگران به پشت بام خانه اش ببرد و آنها را آنجا ببندد. ،شیخ علی حالا به حقیقت حرف های امام پی
برده بود. از آن چهل نفر حتی یک نفر نمانده بود. (1)
پاسخ به شبهه طول عمر حضرت
اشاره
بله دوستان من! در طول این سالهای طولانی یعنی 1182 سال که از عمر حضرت می گذرد، خیلی ها ادعای دوستی و محبت و منتظر بودن داشتند، ولی وقتی پای عمل رسید، خبری از آن همه ادعا نبود و دروغها آشکار شد.
راستی گفتم عمر حضرت چقدر است؟ آفرین! 1182 سال.
چون امسال 1437 هجری قمری است و سال تولد حضرت هم 255 هجری قمری است؛
یعنی اگر 255 را از 1437 کم کنیم، طول عمر حضرت بدست می آید.
حتما برای شما هم جای سؤال است که چطور ممکن است یک انسان این همه عمر طولانی
1) نک: انتظار نوجوان، دی 1386، شماره 30.
داشته باشد.
در این جلسه، با چند دلیل واضح و روشن، خواهیم فهمید که داشتن چنین طول عمری نه تنها عجیب نیست، بلکه به راحتی امکان پذیر است.
تذکر: در این مرحله، مبلغ محترم با استفاده از کارت هایی که از قبل آماده کرده است، پاسخها را برای دانش آموزان تبیین می کند.
شما به این چند کارتی که در دست من است با دقت توجه کنید تا پاسخها را با هم مرور کنیم.
کارت اول: پاسخ قرآنی
تذکر: مبلغ محترم از یکی از دانش آموزان که توانایی قرائت قرآن دارد، دعوت می کند تا متن و ترجمه آیه چهاردهم سوره عنکبوت را بخواند.
«وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَی قَوْمِهِ فَلَبِثَ فِیهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِینَ عَامًا فَأَخَذَهُمُ الطُّوفَانُ وَهُمْ ظَالِمُونَ ؛ و ما نوح را به سوی قومش فرستادیم، و او در میان آنان نُه صد و پنجاه سال، درنگ کرد، اما سرانجام طوفان و سیلاب آنان را فرا گرفت، در حالی که ظالم بودند».
کارت دوم: پاسخ روایی
حتماً نام حضرت خضر(علیه السّلام) را شنیده اید. ایشان یکی از پیامبران الهی است که داستانهایی در قرآن از جمله داستان ایشان با حضرت موسی(علیه السّلام) مشهور است.(1)حضرت خضر(علیه السّلام) از آب حیات نوشید و عمری جاودان پیدا کرد.(2)
هم اکنون بیش از شش هزار سال از عمر شریف حضرت خضر(علیه السّلام) می گذرد و ایشان همچنان
زنده هستند. (1)
امام صادق(علیه السّلام) درباره دلیل و فلسفه زنده بودن حضرت خضر(علیه السّلام) می فرماید: «چون خداوند
می خواست به قائم ما(حضرت مهدی - عج-) عمر طولانی بدهد و می دانست که بندگانش بر طول عمر او اشکال خواهند کرد، به همین دلیل عمر حضرت خضر را طولانی نمود، تا عمر امام زمان(علیه السّلام) به او تشبیه شود».(2)
در واقع، خداوند یک نمونه عینی آفرید تا کسی نتواند به عمر امام زمان(علیه السّلام) اشکال بگیرد و شک و شبهه ای به دل خود راه دهد.
کارت سوم: پاسخ تاریخی
تاریخ، نام بسیاری از افراد را ذکر کرده است که عمر طولانی داشته اند؛ اگرچه ممکن است شنیدن این اعداد و ارقام برای مردم امروز که میانگین عمرها کمتر از 70- 8- سال است، کمی عجیب و غیرقابل باور باشد، ولی اینها نکات و واقعیاتی است که در کتابهای تاریخی ذکر شده
است.
حالا من چند نمونه از افرادی که عمر طولانی داشته اند را برای شما نقل می کنم.
یادآوری: مبلغ محترم اعداد را روی تابلو بنویسد، ضمن آنکه برای ایجاد تنوع می تواند از اعلان نظر دانش آموزان در تخمین عمرها نیز استفاده نماید.
حضرت نوح(علیه السّلام): 2500سال(3)
1) فرهنگ الفبای مهدویت، موعودنامه، مجتبی تونه ای، ص 300، به نقل از یوم الخلاص، ص157.
2) شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، ج 2، ص 357؛ امام مهدی(علیه السّلام) از ولادت تا ظهور، سیدمحمد کاظم قزوینی، نشر الهادی، قم، ص 445.
3) به تصریح قرآن کریم، فقط مدت زمان ایام تبلیغ حضرت، 950 سال بوده است. امام صادق علیه السلام درباره طول عمر آن حضرت فرمود: حضرت نوح علیه السلام 2500 سال عمر کرد. به ترتیب که 850 سال قبل از پیامبری و 950 سال پیامبری کرد و مردم را به سوی خدا دعوت نمود و 200 سال به ساختن کشتی اشتغال داشت و 500 سال پس از فرو نشستن طوفان، زندگی نمود که مجموعا 2500سال خواهد شد. بحارالانوار، ج11، ص 285؛ امالی صدوق، ص 306.
حضرت آدم و حضرت سلیمان(علیه السّلام): 930سال
عزیز مصر که در سوره یوسف از او نام برده شده است: 700 سال(1)
عمرمعمولی مردم زمان نوح(علیه السّلام): 300 سال
شیث پسر آدم: 912 سال
انوش پسر شیث: 905سال(2)
کارت چهارم: پاسخ عقیدتی
قرآن کریم قصه ای را در آیه 259 سوره بقره نقل می کند و می فرماید: پیغمبری سوار الاغ بودو از کنار روستایی می گذشت، دید که آنجا سالها کهنه شده است و از بین رفته است. از خدا پرسید: خدایا! چگونه این مرده ها را زنده می کنی؟
خداوند در همان لحظه جان او را گرفت و بعد از 100 سال او را زنده کرد و از او پرسید: چند وقت است که اینجایی؟ پیغمبر جواب داد: ساعاتی یا لحظه ای... خداوند فرمود: که 100 سال است که اینجایی و حالا الاغ را در پیش نظر تو زنده می کنم. سپس سفره طعام او را به او نشان داد
که هیچ فاسد نشده است.
5200 هفته غذای این پیامبر خراب نشده است و این نشان عظمت خداست که اگر خدا بخواهد این اتفاق می افتد. خداوند می خواهد و این گونه می شود که غذا بعد از 5200 هفته خراب و فاسد نمی شود. این آیه به ما می گوید که قدرت خدا محدودیت ندارد و هر آنچه بخواهد
اتفاق میافتد. خداوند اگر بخواهد آدمی را ثابت و سالم نگه می دارد و دیگری را متغیر و این نشان عظمت خداوند است.
حال این خدا با این عظمت اگر بخواهد، می تواند امام زمان را هزاران سال حی و زنده نگه
دارد. پس اگر کسی در طول عمر امام شک کرد، یعنی قدرت خداوند را نشناخته است؛ زیرا خداوند بر همه قادر و تواناست و هر کاری که بخواهد، می تواند انجام دهد.
باید باور کنیم که خداوندی که این جهان را از کران تا کران با قدرت بی کرانش آفریده و بیش از 200 میلیارد کهکشان را با دست توانایش از میلیونها سال پیش نگه داشته است، هرگز از نگهداری ولی و حجت خود ناتوان نخواهد بود.
خدایی کاین جهان پاینده دارد
تواند حجتی را زنده دارد
پیامهای کاربردی تربیتی
وظایف منتظران
اکنون که می دانیم امام و ولی خدایی هست که منتظر صدور فرمان الهی برای ظهور و ایجاد جامعه ای طلایی و سرشار از خوبی ها و شایستگی هاست، ما نیز باید به وظیفه خود عمل کنیم و ضمن شناخت صحیح از زوایای مختلف زندگی و نقش حضرت در بقای زمین و زمان، باید
تلاش کنیم تا در حد توان و بضاعت خودمان، مسیر ظهور را آماده کنیم و خودمان نیز بیش از گذشته، با حضرت ارتباط معنوی و سازنده برقرار کنیم.
در پایان جلسه، من چند تا از کارهایی که می توانیم انجام دهیم، که در واقع فرمولهای دوستی با امام زمان(علیه السّلام) است را برای شما می نویسم.
انجام وظایف بندگی که همان اطاعت از خدا و انجام واجبات و ترک گناهان است و این مسئله، مهم ترین چیزی است که حضرت از ما انتظار دارد.
مطالعه بیشتر پیرامون حضرت و خواندن تشرفات و حکایات کسانی که به دیدار حضرت توفیق یافته اند.
سعی کنید بهانه هایی جور کنید که شما را به یاد حضرت بیندازد؛ مانند تابلو، برچسب، نذر صلوات روزانه برای حضرت، و...
بعد از هر نماز رو به قبله بایستید و با گفتن «السلام علیک یا بقیة الله» به او سلام کنید. بهتر است در این حالت دست را بر سر بگذارید.
برای شناساندن حضرت به دیگران از طریق سایت، شبکه های اجتماعی و ... تلاش کنید.
در مکانهای منسوب به حضرت مانند جمکران حضور یابید.
در حد امکان برخی دعاهای مربوط به ایشان مانند دعای فرج، دعای ندبه، دعای آل یس و...را بخوانید و برای سلامتی حضرت، صدقه بدهید.
دوستان من! آخرین نکته اینکه، با توجه مهیا بودن گناهان رنگارنگ و متنوع و آلودگی محیطهای مختلف مجازی و حقیقی، برای ثابت ماندن در دین و منحرف نشدن از مسیر امام زمان(علیه السّلام) ، دعای غریق را زیاد بخوانید. (1)
«عبدالله بن سنان» یکی از یاران امام صادق(علیه السّلام) نقل می کند که روزی آن حضرت خطاب به ما فرمود:سُتصِیبَکُمْ شُبْهَةٌ فَتَبْقُونَ بِلاَ عَلَمٍ یُرَی وَلا اِمَامٍ هُدَی، لایَنْجُو مِنْها اِلَّا مَنْ دَعا بدُعاءَالْغَریقِ؛ ؛ به زودی شبهه ای به شما روی خواهد آورد و شما نه پرچمی خواهید داشت که دیده شود و نه امامی که هدایت کند. تنها کسانی از این شبهه نجات خواهند یافت که «دعای غریق» را
بخوانند.
گفتم: دعای غریق چگونه است؟
حضرت فرمود: می گویی:«یا اَللَّهُ یا رَحْمنُ یا رَحِیمُ یا مُقَلِّبَ القُلُوبِ ثَبِّتْ قَلْبِی عَلی دِینِکَ!؛ ِ ای خدا، ای بخشنده، ای بخشایشگر، ای کسی که قلبها را دگرگون می سازی! قلب مرا بر دینت پایدار فرما». (2)
دعا و نیایش
خدایا! معرفت و شناخت ما را نسبت به امام زمان(علیه السّلام) افزون بفرما!
خداوندا! ما در انجام واجبات و ترک گناه موفق بدار!
خداوندا! ما را در زمره سربازان خوب حضرت حجت(علیه السّلام) قرار بده!
خدایا! نائب امام زمان، رهبر معظم انقلاب، خامنه ای عزیز را حفظ و حمایت بفرما!
خدایا! ما را مطیع و گوش به فرمان امام زمان و نائب امام زمانت قرار بده!
خدایا! قلبهای ما را خطرات و آسیبهای رنگارنگ آخرالزمان، محفوظ بدار!
خدایا! دل امام زمان را از ما راضی و خشنود قرار بده!
خدایا! به ما توفیق انجام کارهای امام زمان پسند عنایت بفرما!
پایان
متن مطالعاتی
طول عمر در قرآن کریم
آیاتی از قرآن کریم از عمر طولانی در امت های پیشین خبر می دهد، مانند:
2.«فَلَوْلَا أَنَّهُ کَانَ مِنَ الْمُسَبِّحِینَ لَلَبِثَ فِی بَطْنِهِ إِلَی یَوْمِ یُبْعَثُونَ ؛اگ او(یونس) از زمره تسبیح کنندگان نبود، تا روز رستاخیز در شکم ماهی می ماند.» (2)
این آیه تصریح دارد در این که عمر بسیار طولانی (از زمان حضرت یونس تا روز قیامت) که در اصطلاح زیست شناسان عمر جاویدان نامیده می شود، برای انسان و ماهی از نظر قرآن کریم، امکان پذیر است.
3.قرآن کریم در مورد حضرت نوح(علیه السّلام) می فرماید: «وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَی قَوْمِهِ فَلَبِثَ فِیهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِینَ عَامًا ؛ به راستی ما نوح را به سوی قومش فرستادیم، پس 950 سال در میان آنها درنگ نمود». (3)
نکته هایی پیرامون حضرت خضر(علیه السّلام)
خضر(علیه السّلام) از اُمرای ارتش ذی القرنین و از ابنای ملوک و شاهزاده بود و در پیش قراولان ارتش او
قرار داشت که به کنار چشمه ای رسید و ماهی مرده ای داشت، خواست بشوید و بپزد و بخورد، ماهی که به آب اصابت کرد، بلافاصله زنده شد و به آب چشمه فرورفت و خضر که با لشکر ذی القرنین در طلب این آب بود، مسأله را فهمید و از آن آب سیر نوشید و برگشت.
ذی القرنین علّت تأخیر را جویا شد، او قضیه را بازگو کرد. ذی القرنین با سرعت تمام به آنجا آمدند که آن آب را بخورند، امّا هرچه جستند و این سو و آن سو دویدند، اثری ندیدند. ذی القرنین برگشت و به خضر گفت: آن آب در تقدیر تو بوده است. (1)
قرآن کریم هرچند آشکارا نام او را نبرده است، اما از او به عنوان عالم یاد کرده است. در سوره کهف در جریان ملاقات حضرت موسی (علیه السّلام)با حضرت خضر(علیه السّلام) چنین آمده است: «فَوَجَدَا عَبْدًا مِنْ عِبَادِنَا آتَیْنَاهُ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنَا وَعَلَّمْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْمًا ؛ (در آنجا) بنده ای از بندگان ما را یافتند که رحمت عظیمی از سوی خود به او داده، و علم فراوانی از نزد خود به او آموخته بودیم». (2)
امام رضا(علیه السّلام) درباره حضرت خضر(علیه السّلام) می فرماید: «إنّ الخضرَ شَرِبَ مِن ماءِ الحَیاةِ فهُو حَیٌّ لا یَموتُ حتّی یُنفَخَ فی الصُّورِ ، و إنّهُ لَیَحضُرُ المَوسِمَ کُلَّ سَنةٍ یَقِفُ بعَرَفَةَ فیُؤمِّنُ علی دُعاءِ المؤمِنینَ ،؛ حضرت خضر(علیه السّلام) از آب حیات نوشید. پس او زنده است تا نفخ صور دمیده شود. او همه ساله در مراسم حج حضور می یابد و تمام مناسک حج را نیز انجام می دهد و در عرفات، در کنار سایر حجاج خانه خدا می ایستد و به دعای مؤمنان آمین می گوید». (3)
نقش حضرت خضر(علیه السّلام) در زمان غیبت
افزون بر تشبیه به عمر طولانی ایشان که در درسنامه به آن اشاره شد، حضرت خضر(علیه السّلام) جزء
سی نفری است که همواره در محضر حضرت بقیة الله(علیه السّلام) هستند و رتق وفتق امور به فرمان آن
حضرت در دست آنهاست.(1)
و از همه مهمتر آن است که خداوند به وسیله خضر، امام زمان را در ایام غیبت از تنهایی بیرون آورده، مونس آن حضرت خواهد بود. امام رضا می فرماید: «وَ سَیُونِسُ اَللَّهُ بِهِ وَحْشَةَ قَائِمِنَا فِی غَیْبَتِهِ وَ یَصِلُ بِهِ وَحْدَتَهُ؛ و در آینده خداوند به وسیله او وحشت قائم ما را در ایام غیبتش به انس مبدل خواهد کرد و یار آن حضرت در تنهایی خواهد بود».(2)
درس پنجم: یار و بار
بهانه ارتباط
اشاره
تذکر: در ابتدای جلسه مبلغ گرامی پس از سلام و احوالپرسی، آنان را به مسابقه گروهی دعوت و مراحل اجرای آن را تبیین می کند.
مراحل اجرا
یک: پرسیدن چند جمله و تکرار آنها توسط چند نفر از دانش آموزان که در نهایت منجر به انتخاب سه نفر خواهد شد.
دو: برگزیدن دوست و همکار توسط دانش آموزان منتخب برای ادامه مسابقه
سه: اجرای مسابقه با همکاری و مشورت گروه های دو نفره
شرح اجرا
سه نفر از طریق معما یا تکرار جملات مشخص و تپق نزدن انتخاب می شوند و هر کدام از آنها برای مرحله بعدی مسابقه، باید دوست و رفیق قابل اعتماد و صمیمی خود را انتخاب کنند تا
بتواند در ادامه مسابقه او را یاری دهد و با مشورت، راهنمایی و همکاری یکدیگر، برنده باشند.
جملات انتخابی برای گزینش سه نفر اول
یادآوری: لازم است که دانش آموز جمله را حداقل 3 یا 5 بار با سرعت و بدون تپق زدن، تکرار کند.
1 . چه ژست زشتی.
2 . برزیل گلر نداشت، لودر داشت.
پس از انتخاب سه نفر و همراه شدن دوست آنان، در مرحله دوم مسابقه، مبلغ به نفر اول هر گروه کاغذی می دهد که او باید بدون سخن گفتن و با حرکات دست و مانند آن، تلاش کند بازیکن خودی را برای حدس مورد منتخب و درج شده در کاغذ، در مدت زمان مشخص یا تعداد جواب مشخص (مثلاً 5 پاسخ)، یاری کند که در صورت تشخیص صحیح، برنده شده و جایزه دریافت خواهند کرد.
گروه اول: پرتگاه کوه بلند و خطر افتادن
گروه دوم: گرمای هوای تابستان و لذت شنا
گروه سوم: تماشای فوتبال و خوشحالی از گل زدن و ناراحتی از گل خوردن
تذکر:
مبلغ محترم می تواند به تناسب مخاطب و فضای اجرای برنامه از دیگر مثالها برای اجرا استفاده نماید و از مواردی مثل پرنده یا حیوانات یا حتی خوردنی های متناسب با تابستان مثل بستنی یا ورزشهایی مثل شنا نیز بهره ببرد.
تبیین متن و محتوا
اشاره
دوران نوجوانی دوران دوستی ها و هیجان هاست. دورانی است که قلب آدمی به انس گرفتن، محبت ورزی و محبت دیدن نیازمند و مشتاق است. به همین دلیل است که نوجوانها تمام تلاش خود را به کار می بندند و با صرف ساعتها وقت جلوی آینه و با هزینه های زیاد در آرایشگاه، یا خرید انواع و اقسام لباس و تزیینات مختلف، بهترین ترفنده ای گفتاری و رفتاری را به کار می بندند تا با خوشایندترین و جذاب ترین ظاهر، در مقابل دیگران حاضر شوند و میل و رغبت آنان را برای دوستی و هم نشینی با خود، برانگیزانند.
تذکر: در این قسمت مبلغ با استفاده از «بازی با کلمات» در تابلو یا از طریق «بازی با کارتها» این مرحله را اجرا و محتوای جلسه را برای مخاطبان تبیین می کند.
(کارت اول: یار)
نکته مهم آن است که توجه داشته باشیم چه کسانی را به عنوان یار، رفیق و همنشین خود انتخاب می کنیم.
هرکسی یاری انتخاب می کند از جنس مخالف گرفته تا شغل، رفتار و گفتار و عادتها، دوستان مرد و نامرد و....
بعضی دوستان هم واقعا یار انسان هستند و در سختی ها و مشکلات، در درس، در اصلاح رفتارهای نادرست و مانند آن دوست خود را یاری می دهند و باعث رضایت خداوند و خوشحالی پدر و مادر می شوند.
نکته مهم آن است که بدانیم همانگونه که زغالهای خاموش را، کنار زغالهای روشن می گذارند تا روشن شود، همنشینی با دیگران هم اثر دارد. اگر انسان کنار کسانی بنشیند که روشنند و نورانیت و حرارت معنوی دارند، او هم نورانیت و حرارتی می گیرد، وگرنه همچنان خاموش و سیاه و بی خاصیت باقی می ماند.
بدتر آنکه برخی مانند زغال، روی انسان را سیاه و زشت می کنند و...
(کارت دوم: بار)
اشاره
باری بر دوش انسان می شوند. یعنی برخی یارها، بارند و روی دوش انسان سنگینی خواهند کرد و باعث کندی حرکت انسان به سوی خدا و معنویات می شوند. مانند یارهایی که برخی جوانان از جنس مخالف می گیرند و باری بر دوش آنها شده، آلودگی به گناه و دوری از خدا و
معنویات را برای شان ایجاد می کند. یا دوستانی که اهل خوش گذرانی و ولنگاری هستند و سر همه چیز پایه هستند، جز معنویات و کارهای خداپسندانه ای مانند نماز و عبادت.
داستان دو دوست جهنمی
عقبة بن أبی معیط و أبی بن خلف از دوستان قدیمی همدیگر بودند. یکی از عادات عقبه این بود که هرگاه از مسافرت باز می گشت، غذایی فراهم می ساخت و بزرگان قومش را دعوت می کرد و با پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) نیز زیاد مجالست و همنشینی می نمود.
روزی از مسافرت باز گشت، غذایی فراهم نمود و میهمانی بزرگی ترتیب داد. پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله وسلّم )
نیز به میهمانی دعوت شد. هنگامی که موقع خوردن غذا فرا رسید، پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) از این فرصت برای هدایت عقبه استفاده کرد.
او که از عادات اعراب در زشتی نخوردن غذا توسط میهمان با خبر بود، به عقبه فرمود: تا شهادت به وحدانیت خداوند متعال و رسالت من ندهی، از غذای تو نمی خورم.
عقبه گفت: « اَشهدُ انْ لا اِلٰهَ الا الله و اَشهدُ انَّ محمّداً رسولُ الله.»
خبر شهادتین عقبه به گوش ابی بن خلف که در آن مجلس حضور نداشت، رسید. نزد او آمد و گفت: آیا تو نیز شیفته محمد(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) شده ای؟
عقبه گفت: نه، به خدا سوگند! مردی بر سر سفره من حاضر شده بود و حاضر نبود از غذای من بخورد، مگر آنکه شهادتین را بر زبان جاری کنم. من شرم کردم که او غذا نخورده از منزل من
برود. به همین سبب، شهادتین را گفتم. او نیز غذا خورد.
أبی بن خلف گفت: من هرگز از تو راضی نمی شوم، مگر اینکه نزد او بروی و [نعوذ بالله] بر صورت او آب دهان بی فکنی. عقبه نیز چنین کرد و با تحریک دوست و رفیق بی ایمان خود، مرتد گردید و از اسلام خارج شد. او علاوه بر این کار زشت خود، زِهدان چهار پایی را گرفت و بر
کتف آن حضرت افکند.
البته هنگامی که عقبه به صورت پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) آب دهان انداخت، آب دهان او [به اعجاز
الهی] بر چهره خودش برگشت و گونه هایش را سوزانید؛ به گونه ای که جای سوختگی گونه هایش تا هنگام مرگ بر صورت او بود.»
پس از این ماجرا، آیات 27و 28 و 29 سوره فرقان نازل شد: «وَیَوْمَ یَعَضُّ الظَّالِمُ عَلَی یَدَیْهِ یَقُولُ یَا لَیْتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلًا » ،«یَا وَیْلَتَی لَیْتَنِی لَمْ أَتَّخِذْ فُلَانًا خَلِیلًا »
،«لَقَدْ أَضَلَّنِی عَنِ الذِّکْرِ بَعْدَ إِذْ جَاءَنِی وَکَانَ الشَّیْطَانُ لِلْإِنْسَانِ خَذُولًا ؛ روزی که ستمکار دو دست خود را [از
روی حسرت] به دندان می گزد و می گوید: ای کاش با رسول [خدا]، راهی پیش می گرفتم (با پیامبر همراه می شدم)»، «ای وای بر من، کاش فلانی را دوست خود نمی گرفتم»، «به راستی او مرا از یاد خدا گمراه ساخت، بعد از آنکه برای من آمده بود و شیطان همیشه باعث سر افکندگی انسان است». (1)
یادآوری: بهتر است این آیات را یکی از دانش آموزان به همراه ترجمه آن قرائت کند.
1) مجمع البیان، ابو علی طبرسی، بیروت، دارالمعرفة، دوم، 1408 ه. ق، ج 7، صص 261 – 260؛ داستان دوستان، ص 727 ، محمد محمدی اشتهاردی، دفتر تبلیغات اسلامی قم.
تصویر
«یَا وَیْلَتَی لَیْتَنِی لَمْ أَتَّخِذْ فُلَانًا خَلِیلًا [فرقان 28]
(ای وای ! کاش فلانی رابه دوستی نمی گرفتم)
گناهان: دوست بد رااز زندگیت حذف کن
بنابراین باید خیلی مراقب دوست و رفیق خود بود؛ چون اگر معتقد به دین و اهل نماز و دوری از گناه نباشند، همان پیشنهادهایی را می دهد که شیطان می خواهد؛ (1)
او را به گناه دعوت می کند؛
با چرب زبانی و تحریک حس غرور، او را به کشیدن سیگار؛
دیدن فیلمها و تصاویر آلوده یا شرکت در مهمانی ها و جشن های مختلط و مانند آن دعوت و وسوسه می کند تا سرانجام او را فریب داده، شبیه خودشان می کنند.
بارزترین جلوه این گونه بارها این است که جلوی دید انسان، جلوی فهم و درک انسان و جلوی گرایش های معنوی انسان را می گیرند. و دید او را...
(کارت سوم: تار)
می کنند و باعث می شوند از دیدن حقایق و زشتی ها ناکام بمانند و دانسته یا نادانسته، برای اینکه محبت او را از دست ندهد، با او همراه می شود(حب الشیئ یعمی و یصم)،(2)تا آنجا که بر
1) مبلغ محترم می تواند موارد را روی تابلو یادداشت نماید تا با استفاده از جلوه بصری، محتوا، ماندگاری بیشتری در ذهن ذهن مخاطب پیدا کند.
2) امام علی علیه السلام فرمودند: لاَ یَنْبَغِی لِلْمَرْءِ اَلْمُسْلِمِ أَنْ یُوَاخِیَ اَلْفَاجِرَ فَإِنَّهُ یُزَیِّنُ لَهُ فِعْلَهُ وَ یُحِبُّ أَنْ یَکُونَ مِثْلَهُ وَ لاَ یُعِینُهُ عَلَی أَمْرِ دُنْیَاهُ وَ لاَ أَمْرِ مَعَادِهِ وَ مَدْخَلُهُ إِلَیْهِ وَ مَخْرَجُهُ مِنْ عِنْدِهِ شَیْنٌ عَلَیْهِ .؛ شایسته نیست که یک انسان مسلمان با فرد فاجر [و تبهکار] رابطه برادرانه برقرار کند، زیرا او عمل و رفتار خود را برایش زینت می دهد و دوست دارد که او هم به مانند خودش شود و او را نه در امر دنیا و نه در امر آخرتش یاری نمی کند و رفت و آمدش برای او ننگ است. » کافی، ج 2 ،ص 460، ح2.
اثر تارهای زیادی که دور او را فراگرفته، به سقوط و نابودی، شرمندگی و بی آبرویی و در نتیجه به سوی سقوط در...
(کارت چهارم: نار)
یعنی آتش دوزخ و آتش خشم و غضب الهی کشانده، از سعادت باز بمانند، مانند بسیاری از دعواها و درگیریهایی که در آنها چند نوجوان یا جوان به خاطر دفاع از دوست خود وارد معرکه شده و به جراحت یا حتی قتل و مانند آن رسیده، دنیا و آخرت خود را تباه کردند.
پیامهای کاربردی تربیتی
برای اینکه یاری که انتخاب می کنیم، تبدیل به بار نشود و ما را به نار نکشاند، باید کسانی را به عنوان رفیق، همراه و همنشین خود انتخاب کنیم که طول عمر دوستی مان را تا قیامت امتداد ببخشد؛ چون همانطور که در داستان عقبه هم دیدیم، دوستی ها تا قیامت ادامه پیدا می کند و
آنجا هم کمک کار یا گریبانگیر انسان خواهد شد.
بنابراین؛ باید کسانی را به عنوان رفیق انتخاب کنیم که نه تنها باری بر دوش ما نیستند، بلکه در خورجین و کوله پشتی خودشان، خوردنی های خوشمزه و غذاهای لذتبخش معنوی دارند؛
اهل نماز و مسجد، عبادت و ذکر خدا، رفتن به هیئت و کلاسهای مفید و دارای خانواده ای خوب و با ایمان هستند، این دوستان همان کسانی هستند که انسان را برای رسیدن به خدا و هدفهای اصلی زندگی، یاری می کنند و در روز قیامت هم دست در دست یکدیگر، به سوی بهشت و نعمتهای چشم نواز خداوند خوشحال و شادمان خواهند بود؛ مانند خیلی از این شهدا که به تازگی بسیاری از آنها را در صف مدافعان حرم حضرت زینب سلام علیها می بینیم.
دعا و نیایش
خدایا! دوستان خوب و معنوی را روزی ما بفرما!
ما را از آفتهای دوستان بد، رها کن!
خداوندا! قاطعیت «نه گفتن» و ایستادگی در مقابل وسوسه های شیطانی دوستان بد را به ما عنایت کن!
خدایا! سرانجام دوستی های ما را به سلامت و سعادت و رضایت خودت ختم کن!
پروردگارا! ما را با خوبان و دوستان واقعی انسان یعنی اهل بیت(علیهم السّلام) محشور و همنشین کن!
خدایا! در ظهور امام زمان(علیه السّلام) تعجیل بفرما!
خداوندا! به رهبر معظم انقلاب، طول عمر و سلامتی عنایت بفرما!
پایان.
متن مطالعاتی
دوستان خوب و معنوی
پیامبر اعظم(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) فرمود: «قَالَتِ اَلْحَوَارِیُّونَ لِعِیسَی یَا رُوحَ اَللَّهِ مَنْ نُجَالِسُ قَالَ مَنْ یُذَکِّرُکُمُ اَللَّهَ رُؤْیَتُهُ وَ یَزِیدُ فِی عِلْمِکُمْ مَنْطِقُهُ وَ یُرَغِّبُکُمْ فِی اَلْآخِرَةِ عَمَلُهُ ؛ از حضرت عیسی(علیه السّلام) سؤال شد: َ
با چه کس همنشین باشیم؟ فرمود: با کسی همنشین باشید که دیدن او شما را به یاد خدا بیندازد، و سخن او بر علم و دانش شما بی فزاید، و عمل او شما را به آخرت ترغیب نموده و مایل سازد».(1)
حضرت امام صادق(علیه السّلام) نیز در باره مفهوم دوست خوب و بد چنین می فرماید: «اُنْظُرْ إِلَی کُلِّ
مَنْ لَا یِفیدُکَ مَنْفَعَةً فِی دِینِکَ فَلَا تَعْتَدَّنَّ بِهِ وَ لَا تَرْغَبَنَّ فِی صُحْبَتِهِ فَإِنَّ کُلَّ مَا سِوَی اللهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی مُضْمَحِلُّ وَخِیمُ عَاقِبتُهُ ؛ هر کس که منفعت دینی به تو نرساند، بشناس! به او توجهی مکن و رغبتی به همراهی با او نداشته باش؛ زیرا آنچه غیر از خداوند تبارک و تعالی است، نابود شدنی و عاقبت آن ناگوار است.» (2)
امیر مؤمنان(علیه السّلام) نیز در سخنی زیبا، 11 ویژگی برای برادر محبوب و مقبول خودشان ذکر کردند و فرمودند:
«کَانَ لِی فِیمَا مَضَی أَخٌ فِی اللَّهِ وَکَانَ یُعْظِمُهُ فِی عَیْنِی صِغَرُ الدُّنْیَا فِی عَیْنِهِ وَکَانَ خَارِجاً مِنْ سُلْطَانِ بَطْنِهِ فَلا یَشْتَهِی مَا لا یَجِدُ وَلا یُکْثِرُ إِذَا وَجَدَ وَکَانَ أَکْثَرَ دَهْرِهِ صَامِتاً فَإِنْ قَالَ
بَذَّ الْقَائِلِینَ وَنَقَعَ غَلِیلَ السَّائِلِینَ وَکَانَ ضَعِیفاً مُسْتَضْعَفاً فَإِنْ جَاءَ الْجِدُّ فَهُوَ لَیْثُ غَابٍ وَصِلُّ وَادٍ لا یُدْلِی بِحُجَّةٍ حَتَّی یَأْتِیَ قَاضِیاً وَکَانَ لا یَلُومُ أَحَداً عَلَی مَا یَجِدُ الْعُذْرَ فِی مِثْلِهِ حَتَّی یَسْمَعَ اعْتِذَارَهُ وَکَانَ لا یَشْکُو وَجَعاً إِلاَّ عِنْدَ بُرْئِهِ وَکَانَ یَقُولُ مَا یَفْعَلُ وَلا یَقُولُ مَا لا یَفْعَلُ وَکَانَ إِذَا غُلِبَ عَلَی الْکَلامِ لَمْ یُغْلَبْ عَلَی السُّکُوتِ وَکَانَ عَلَی مَا یَسْمَعُ أَحْرَصَ مِنْهُ عَلَی أَنْ یَتَکَلَّمَ وَکَانَ إِذَا بَدَهَهُ أَمْرَانِ یَنْظُرُ أَیُّهُمَا أَقْرَبُ إِلَی الْهَوَی فَیُخَالِفُهُ فَعَلَیْکُمْ بِهَذِهِ الْخَلائِقِ فَالْزَمُوهَا وَتَنَافَسُوا فِیهَا فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِیعُوهَا فَاعْلَمُوا أَنَّ أَخْذَ الْقَلِیلِ خَیْرٌ مِنْ تَرْکِ الْکَثِیرِ؛ در گذشته برادری الهی ودینی داشتم (که وصفش چنین بود): آنچه او را در نظرم بزرگ جلوه می داد کوچکی دنیا در نظر او بود. او از تحت حکومت شکم خارج بود، ازاینرو آنچه نمی یافت اشتهایش را نداشت (و به دنبال آن نمی رفت) و آنچه را می یافت زیاد مصرف نمی کرد. بیشتر اوقات زندگانی اش ساکت بود و (در عین حال) اگر سخنی می گفت بر گویندگان چیره می شد و عطش سؤال کنندگان را فرو می نشاند. (به دلیل نهایت تواضع بر حسب ظاهر) انسان ضعیفی بود و مردم نیز او را ضعیف می شمردند؛ ولی هرگاه کار مهم و جدی به میان می آمد همچون شیر بیشه می خروشید و مانند
مار بیابانی به حرکت درمی آمد. پیش از حضور در مجلس داوری، دلیلی اقامه نمی کرد.
هیچکس را نسبت به کاری که انجام داده، در آنجا که امکان داشت عذری داشته باشد ملامت نمی کرد تا عذر او را بشنود. او هرگز از درد خود جز هنگام بهبودی شکایت نمی کرد.
همواره سخنی می گفت که خود انجام می داد و چیزی را که انجام نمی داد نمی گفت.
اگر در سخن گفتن مغلوب می شد، هرگز در سکوت، کسی بر او غلبه نمی یافت. او بر شنیدن حریص تر بود تا گفتن. او چنان بود که هرگاه دو کار برایش پیش می آمد اندیشه می کرد که کدام به هوا و هوس نزدیکتر است، با آن مخالفت می ورزید. (و آن را که خلاف هوای نفس
بود مقدم می شمرد، اگر می خواهید راه سعادت و نجات را پیدا کنید:)
بر شما باد که این صفات را تحصیل کنید، پیوسته با آن باشید و از یکدیگر در داشتن آنها سبقت بگیرید واگر نمی توانید همه آنها را انجام دهید (به مقدار توان انجام دهید) و بدانید انجام
دادن مقدار کم بهتر از ترک بسیار است».(1)
آفتهای دوست بد
امام علی(علیه السّلام) بدی دوست ناباب را این چنین توصیف می فرماید: «اِحْذَرْ مُجَالَسَةَ قَرِینِ اَلسَّوْءِ فَإِنَّهُ یُهْلِکُ مُقَارِبَهُ وَ یُرْدِی مُصَاحِبَهُ ؛ از نشست و برخاست کردن با همنشین بد بپرهیز؛ زیرا او همدم [و دوستش ] را به هلاکت و همراهش را به پستی می کشاند». (2)
در جای دیگر می فرماید:« فَسادُ الأخلاقِ بِمُعاشَرَةِ السُّفَهاء ...؛ فساد اخلاق به خاطر همنشینی با انسانهای کم عقل است». (3)
و فرمود: «اعْلَمُوا...مُجَالَسَةَ أَهْلِ الْهَوَی مَنْسَاةٌ لِلْإِیمَانِ وَ مَحْضَرَةٌ لِلشَّیْطَانِ؛بدانید که ارتباط با اهل هوا و هوس، باعث فراموشی ایمان و حضور شیطان می گردد».(4)
امام صادق (علیه السّلام) می فرمایند: «مَن یَصحَب صاحِبَ السُّوءِ لایَسلَم ؛ هر کس با شخص بدی همنشین شود، سالم نمی ماند».(5) و فرمود: «مَنْ جَالَسَ أَهْلَ اَلرَّیْبِ فَهُوَ مُرِیبٌ ؛ کسی که با مردم متهم همنشینی کند، خودش نیز متهم می گردد».(6)
رسول خدا َ(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) نیز می فرمایند: « أَوْلَی اَلنَّاسِ بِالتُّهَمَةِ مَنْ جَالَسَ أَهْلَ اَلتُّهَمَةِ ؛سزاوارترین مردم برای بدنامی، کسانی هستند که با مردم بدنام رفاقت و همنشینی می کنند». (7)
درس ششم: آینه
بهانه ارتباط
مسابقه پاسخ معکوس
در ابتدای جلسه، مبلغ محترم پس از خوش و بش اولیه با دانش آموزان، چند نفر را برای مسابقه انتخاب می کند و به ترتیب، سؤالاتی از آنان پرسیده می شود که باید جواب ها را به صورت معکوس پاسخ دهند؛ یعنی اگر جواب «بله» است، بگوید «خیر» و اگر جواب «خیر» است، بگوید «بله».
با اولین پاسخ اشتباه یا مکث زیاد در پاسخ گویی، دانش آموز از دور مسابقه خارج می شود.
برای اجرای مسابقه، می توان تعداد سؤال مشخص یا زمان معینی را مشخص کرد.
برخی از سؤالات
فوتبال همون پینگ پونگه؟
انگشت ناخن داره؟
کرم می دوه؟
آیا روز روشنه؟
وزن خرس همون مورچه گندس؟
موش گوش داره؟
خودکار همون مداده؟
مداد از وسایل نقاشیه؟
انار خوردنیه؟
خر شاخ داره؟
تابستون هوا گرمه؟
پدر «ر» داره؟
پارک تاب داره؟
الان لباس عروس تنته؟
شما با ادبی؟
نمک همون قنده؟
چایی رو با مسواک هم میزنن؟
مریم اسم گُله؟
گاو نیش می زنه؟
دروغ گفتن گناهه؟
تابستون برف میاد؟
موبایل پوشیدنیه؟
هر کس چشم داره آدمه؟
دروازه بان همون گلره؟
پشه به بچه ش شیر میده؟
یادآوری: مبلغ محترم به نفرات برگزیده جوایزی اهدا می کند.
تبیین متن و محتوا
اشاره
آفرین به دوستانی که خیلی خوب پاسخ دادند و هنرمندانه در مسابقه شرکت کردند. البته این فقط یک مسابقه بود که تمرکز و هوش را نشان می داد. چون اگر آدمها بخواهند همیشه پاسخ معکوس و به ظاهر اشتباه بدهند، همه چیز به هم خواهد ریخت و راست و دروغ معلوم نخواهد
شد. بنابراین، در زندگی واقعی، پاسخها هم باید حقیقی و صادقانه باشد؛ درست مثل «ی ن ه
آ»
مثل چی؟
آفرین! آینه
ویژگی آینه چیست؟
تذکر: مبلغ محترم همزمان با شنیدن نظرات دانش آموزان، تعدای از آنها را روی تابلو می نویسد و گویندگان نظرات زیبا را مورد تشویق قرار می دهد.
برخی از ویژگی های آینه عبارت است از:
آینه عیب را از روی صفا می گوید نه انتقام و غرض؛
آینه عیب را از آنچه بزرگتر باشد، نشان نمی دهد مگر اینکه خراب باشد یا ...؛
آینه نقاط مثبت و قوت را هر دو را نشان می دهد؛
آینه عیب را روبرو می گوید، نه پشت سر؛
آینه عیب را بی سر و صدا می گوید؛
آینه عیب را در دل خود نگه می دارد و همین که از کنارش رد شدی، عیب از صفحه او پاک می شود؛
آینه عیب را صادقانه می گوید لذا نباید ناراحت شویم و به جای اصلاح خود، آن را بشکنیم؛
گریز به دوستیها
به خاطر همین است که بزرگان دین و امامان معصوم(علیهم السّلام) که خواستار خوشبختی و سعادت ما هستند، همیشه سفارش کرده اند که دوستان آینه ای انتخاب کنید؛ یعنی کسانی که با صداقت با شما رفتار می کنند و اگر عیب و ایرادی در شما بود، خیلی دوستانه و مهربانانه تذکر می دهند.
وگرنه دوستی که فقط به به و چه چه کند و انسان را بخواند و در خوشی ها فقط همراه انسان باشد،
دوست کامل و قابل اعتمادی نخواهد بود.
پیامبر دلسوز و مهربان ما (صلّی الله علیه و آله وسلّم ) فرمودند: ««اَلمؤمِنُ مِرآتُ الْمُؤمِنْ ؛ مؤمن آیینه مؤمن است.»(1)
پیامهای کاربردی تربیتی
اشاره
یکی از شرایط اصلی کارآیی و زیبایی آینه آن است که «آینه باید غبارزده و کثیف نباشد»
وگرنه نمی تواند واقعیات را منعکس کند و همانند پاسخهای معکوس و اشتباهی، جوابهای ناقص
و نادرست تحویل داده، زشتی ها و زیبایی ها را نشان نمی دهد.
دوستان خوب من! دل و قلب آدمی هم مثل آینه است که اگر نرم و صاف و زلال باشد، خوبی ها و نور خدا در آن منعکس شده، واقعیات را همانطور که هست، نشان خواهد داد. چنین قلبی به سمت کارهای خوب، نماز و عبادت، زیارت و دعا و دیگر خوبی ها و اعمال شایسته
گرایش دارد، ولی اگر معکوس شد و به جای نور خدا، تاریکی های شیطانی گناه، خطا و اشتباه و رفتار و گفتار ناپسند در آن جا گرفت، آن وقت است که همه چیز برعکس می شود و به جای پاسخ های واقعی، جوابهای معکوس از آن شنیده می شود و گاهی برخی افراد تا آنجا پیش می روند که هرچه خدا پیام می دهد، آنها برعکس پاسخ می دهند؛
مثل چی؟
نکته: مبلغ محترم همزمان با شنیدن نظرات دانش آموزان، نکته هایی را روی تابلو یادداشت
1) بحار الانوار، ج 71، ص 268.
می کند.
نماز بخوان - ترک یا بی اعتنایی می کنند
گناه نکن- توجهی ندارند و گناه می کنند
دروغ نگو- به راحتی دروغ می گویند
صبور باش- همیشه عجول و عصبی هستند
با ادب باش- اهل فحش و بدزبانی و بی احترامی هستند
و .....
نتیجه چنین جوابهایی این می شود که آینه دل مکدر و تاریک شده، نور خدا و نور معنویت در آن منعکس نمی شود. وقتی نور خدا در آن نتابید، کم کم مثل آینه شکسته و تاریک شده از غبار، خاصیت و فایده خود را از دست می دهد و به پالس های معنوی، پاسخی نمی دهد.
خداوند در مورد این گونه قلبها تعبیری جالب و البته هشدار دهنده دارد که شما باید در این جدول، آن پیام را در مدت زمان 4 دقیقه کشف کنید و به نفرات برتری که بتوانند صحیح و کامل پاسخ دهند، جوایزی اهدا خواهد شد.
تذکر: در این قسمت مبلغ محترم جدول را ترسیم و توضیحات لازم برای چگونگی تکمیل و یافتن پیام جدول را برای دانش اموزان تبیین می کند.
جدول
شیوه تکمیل جدول
حرف اول را نوشته (د) و به صورت افقی از خانه دوم شروع به شمردن می کنیم. به خانه ی پنجم (که در شمارش دور اول، خانه شماره شش و حرف «ل» است) که رسیدیم، حرف آن را کنار حرف دیگر قرار می دهیم و به همین صورت با رمز 5 ادامه می دهیم تا 19 حرف کامل شود.
در این هنگام دانش آموزان باید با این حروف، جمله مورد نظر را تکمیل نموده و در اختیار مبلغ قرار دهند.
توجه: خانه ی آخر که به رنگ سیاه مشخص شده است، در شمارش محاسبه نمی شود.
رمز جدول: عدد 5 پاسخ جدول: دل آنها زنگار گرفته است.
خداوند در قرآن کریم برای اینکه نشان بدهد اعمال گذشته انسان موجب شده به این حالت بیفتند، می فرماید:«کَلَّا بَلْ رَانَ عَلَی قُلُوبِهِمْ مَا کَانُوا یَکْسِبُونَ ؛هرگز چنین نیست بلکه اعمالی که انجام داده اند، موجب زنگار دلشان شده است.»(1)
درست مثل زنگ زدگی فلزات که حالت طبیعی و اولیه خود را از دست می دهد، اعمال بد انسانها نیز موجب زنگار دلشان شده و روی دلشان را پوشانده است.
فرمولهای غبارزدایی از دل
سؤال این است که از کجا می توان فهمید که به این بیماری مبتلا شده است. یعنی نشانه های دل زنگار گرفته از گناه چیست؟ در این حالت، چه اتفاقی برای قلب می افتد؟
بی حالی نسبت به عبادت؛(2)
بدبینی نسبت به خوبان؛ (3)
1) سوره مطففین، آیه14.
2) امام علی علیه السلام: « کَیفَ یَجِدُ لَذَّةَ العِبادَةِ مَن لا یَصومُ عنِ الهَوی؟!؛ چگونه لذّت عبادت را بچشد کسی که از هوی هوی و هوس باز نمی ایستد؟ ». مستدرک الوسائل، ج12، ص 115.
3) امام صادق علیه السلام به جابر فرمود: ِ« إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَعْلَمَ أَنَّ فِیکَ خَیْراً فَانْظُرْ إِلَی قَلْبِکَ فَإِنْ کَانَ یُحِبُّ أَهْلَ طَاعَةِ اَللَّهِ وَ یُبْغِضُ أَهْلَ مَعْصِیَتِهِ فَفِیکَ خَیْرٌ وَ اَللَّهُ یُحِبُّکَ وَ إِنْ کَانَ یُبْغِضُ أَهْلَ طَاعَةِ اَللَّهِ وَ یُحِبُّ أَهْلَ مَعْصِیَتِهِ فَلَیْسَ فِیکَ خَیْرٌ وَ اَللَّهُ یُبْغِضُکَ ؛ هر گاه بخواهی بدانی در تو خیر و نیکی وجود دارد یا نه، نگاهی به قلبت کن، اگر اهل اطاعت الهی را دوست و اهل معصیت خدا را دشمن می شمرد، در تو خوبی وجود دارد و خدا تو را دوست دارد و اگر قلبت، اهل اطاعت الهی را دشمن و اهل معصیتش را دوست می دارد، نیکی در تو نیست و خدا تو را دشمن می دارد. اصول کافی، ج 2، ص126.
شوخی گرفتن همه چیز؛
بی ادبی نسبت به پدر و مادر؛
بی حیایی و بدحجابی؛
تلف کردن بیش از اندازه و افراطی وقت با بازیهای بیهوده و نامفید؛
و ..... از نشانه های این وضعیت خطرناک است که باید خیلی زود دست به کار شد و با زدودن غبارها از آینه جان، آن را به حالت اولیه و اصلی خود برگرداند.
چگونه؟
تذکر: مبلغ محترم این فرمولها را روی تابلو نوشته و از دانش آموزان بخواهد در دفتر خود یادداشت کنند.
پاک کردن آینه دل از گناهان با استغفار و توبه
اهمیت دادن به عبادت به ویژه نماز و علی الخصوص نماز جماعت (1)
انس با قرآن (2)
همنشینی با دوستان خوب و اهل معنویت
همراهی با دوستان معنوی و شرکت در هیئت، مسجد، بارگاه امامزادگان، اردوهای زیارتی، کلاسهای مفید و ....
1) امیر مؤمنان (علیه السّلام): «اَلصَلاةُ صَابُونُ الخَطایا؛ نماز، صابون[پاک کننده] گناهان است». شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج20، ص314.
2) پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله وسلّم ) در ضمن سؤالی به این موضوع اشاره فرمودند: «إِنَّ هَذِهِ الْقُلُوبَ تَصْدَأُ ، کَمَا یَصْدَأُ الْحَدِیدُ ، قِیلَ : یَا رَسُولَ اللَّهِ ، وَمَا جِلاؤُهَا ؟ قَالَ : " قِرَاءَةُ الْقُرْآنِ ذِکْرِ الْمَوْتِ ؛ همچنان که آهن زنگ می زند، این دلها نیز زنگار می بندد. عرض شد: ای رسول خدا! صیقل دادن آنها به چیست؟ فرمود: تلاوت قرآن و به یاد مرگ بودن». مستدرک الوسائل، ج 2، ص 104.
هدیه ای برای خدا
اگر چنین شدیم و این فرمولها را در زندگی به کار بستیم، می توانیم هدیه ای زیبا به خدا بدهیم.
چه هدیه ای؟
مشهور است که وقتی دوست حضرت یوسف پیامبر(علیه السّلام) نزد وی آمد، یوسف(علیه السّلام) پرسید که از
سفر چه هدیه و سوغاتی آورده ای؟
آمد از آفاق یاری مهربان
یوسف صدیق را شد میهمان
بعد قصه گفتنش گفت ای فلان
هین چه آوردی تو ما را ارمغان
رفیق او گفت: هر چه گشتم، هدیه ای که لایق تو باشد پیدا نکردم، از این رو آیینه ای آورده ام که جمال زیبای خود را در آن ببینی که بهترین هدیه است.
گفت من چند ارمغان جستم تو را
ارمغانی در نظر نامد مرا
لائق آن دیدم که من آیینه ای
پیش تو آرم چو نور سینه ای
تا ببینی روی خوب خود در آن
ای تو چون خورشید شمع
نتیجه گیری نهایی
ما هم بهترین هدیه ای که می توانیم به خداوند بدهیم، قلب پاک و زلال و پیراسته از گناه و ناپاکی است؛ همان قلب زلالی که روز اول خداوند به ما عنایت کرده است تا جمال خدا و نور معنویت در آن تابانده شود و زیبایی های دنیا و آفریده های خدا را در آن مشاهده کنیم. (1)
1) نک: گنجینه سخنوران، ص343 به نقل از گفتار وعاظ، ج 2، ص 350، محمد مهدی تاج لنگرودی واعظ، نشر دفتر نشر ممتاز، چ دوازدهم 1378.
دعا و نیایش
خداوندا! ما را دوستدار معنویت قرار بده!
خدایا! ما را در دوری از گناه یاری کن!
خداوندا! کمک کن با دوری از گناه، قلب امام زمان(علیه السّلام) را شاد کنیم.
خدایا! رهبر عزیز انقلاب را حفظ کن!
پایان.
متن مطالعاتی
زنگار دلها
امروزه اعتیاد به شبکه های اجتماعی و فضاهای مجازی، چشم چرانی و هرزه گردی در سایتها، بازیهای هدف دار دشمنان برای اغوای نوجوانان و جوانان با بزرگنمایی و تحریک مسائل جنسی و شهوانی، جمع های غیرضروری و آلوده با دوستان یا فامیل بی اعتنا به مسائل دینی،
ولنگاری در رابطه با محرم و نامحرم، پرسه های بی هدف خیابانی و... همه اینها، بسترهایی است
که به راحتی جوان را در دام آلودگی ها و گناهان می اندازد و قلب و روح بی آلایش جوان را مسموم
و تیره می سازد و به همین سادگی، او را از مشاهده زیبایی های معنوی و حقایق دینی محروم می سازد؛ به گونه ای که در مرور زمان، زیغ و گمراهی قلب او را فراگرفته، معنویات و خداخواهی به حاشیه رانده می شود؛ همانگونه که رسول خدا (صلّی الله علیه و آله وسلّم ) درباره مردم آخرالزمان فرمودند: یَأْتِی عَلَی اَلنَّاسِ زَمَانٌ بُطُونُهُمْ آلِهَتُهُمْ وَ نِسَاؤُهُمْ قِبْلَتُهُمْ وَ دَنَانِیرُهُمْ دِینُهُمْ وَ شَرَفُهُمْ مَتَاعُهُمْ لاَ یَبْقَی مِنَ اَلْإِیمَانِ إِلاَّ اِسْمُهُ وَ مِنَ اَلْإِسْلاَمِ إِلاَّ رَسْمُهُ وَ لاَ مِنَ اَلْقُرْآنِ إِلاَّ دَرْسُهُ مَسَاجِدُهُمْ مَعْمُورَةٌ وَ قُلُوبُهُمْ خَرَابٌ عَنِ اَلْهُدَی ...فَتَعَجَّبَ اَلصَّحَابَةُ وَ قَالُوا یَا رَسُولَ اَللَّهِ أَ یَعْبُدُونَ اَلْأَصْنَامَ قَالَ نَعَمْ کُلُّ دِرْهَمٍ عِنْدَهُمْ صَنَمٌ ؛ زمانی برای مردم فرا رسد که شکمهاشان خدایانشان است و زنانشان، قبله آنان و دینارهایشان، دینشان و شرف و افتخارشان، کالاهایشان است. از ایمان فقط نامی و از اسلام تنها نشانی و از قرآن فقط درسی باقی می ماند. ساختمان مساجدشان آباد و قلبهایشان از هدایت
خراب و ویران است...صحابه تعجّب کردند و گفتند: ای رسول خدا صلی الله علیه و آله! آیا آنان بتها را می پرستند فرمود: آری، هر درهمی نزد آنان بتی است». (1)
نقش گناه در زنگار قلب
آیات متعددی از قرآن با صراحت از تأثیر گناه در تاریک ساختن دل، سخن به میان آورده و بر آن تأکید کرده است؛ چنان که در سوره مؤمن می فرماید: « کَذَلِکَ یَطْبَعُ اللَّهُ عَلَی کُلِّ قَلْبِ مُتَکَبِّرٍ جَبَّارٍ ؛ خداوند، اینگونه بر قلب هر متکبر طغیانگری مهر می نهد.»(2)
نیز می فرماید: «کَلَّا بَلْ رَانَ عَلَی قُلُوبِهِمْ مَا کَانُوا یَکْسِبُونَ ؛ چنین نیست که آنها می پندارند؛ بلکه اعمالشان چون زنگاری بر دلهایشان نشسته است.» (3)
همچنین در جای دیگر درباره گروهی از گنهکاران لجوج و عنود می فرماید: «خَتَمَ اللَّهُ عَلَی قُلُوبِهِمْ وَعَلَی سَمْعِهِمْ وَعَلَی أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِیمٌ؛ خداوند بر دلهای آنها مهر نهاده، و همچنین بر گوشها و بر چشمهایشان پرده ای فرو افتاده است و برای آنها عذاب بزرگی
است.» (4)
در آیه دیگری می خوانیم:« فَإِنَّهَا لَا تَعْمَی الْأَبْصَارُ وَلَکِنْ تَعْمَی الْقُلُوبُ الَّتِی فِی الصُّدُورِ؛ چشمهای ظاهر، نابینا نمی شود؛ بلکه دلهایی که در سینه ها جای دارد، نابینا می شود.» (5)
آری، بدترین اثر گناه و ادامه آن، تاریک ساختن قلب، و از میان بردن نور علم و حس تشخیص است. گناهان از اعضا و جوارح به سوی قلب سرازیر می شود، و قلب را به یک باتلاق متعفن و گندیده مبدل می سازد. اینجاست که آدمی، راه و چاه را تشخیص نمی دهد، و مرتکب
اشتباهات عجیبی می شود که همه را حیران می کند؛ یعنی با دست خود تیشه به ریشه سعادت خویش می زند و سرمایه خوشبختی خویش را به باد فنا می دهد.
رسول خدا (صلّی الله علیه و آله وسلّم ) نیز درباره گناه و گسترش و فراگیری آن در وجود انسان می فرمایند: «إِنَّ اَلْمُؤْمِنَ إِذَا أَذْنَبَ کَانَتْ نُکْتَةٌ سَوْدَاءُ فِی قَلْبِهِ فَإِنْ تَابَ وَ نَزَعَ وَ اِسْتَغْفَرَ صُقِلَ قَلْبُهُ مِنْهُ وَ إِنْ زَادَ زَادَتْ فَذَلِکَ اَلرَّیْنُ اَلَّذِی ذَکَرَهُ اَللَّهُ فِی کِتَابِهِ «کَلاّٰ بَلْ رٰانَ عَلیٰ قُلُوبِهِمْ مٰا کٰانُوا یَکْسِبُونَ ؛ هنگامی که بنده گناه کند، نقطه سیاهی در قلب او پیدا می شود، اگر توبه کند و از گناه دست بردارد و استغفار کند، قلبش را از گناه صیقل داده است و اگر گناه را زیاد کند، سیاهی افزون می شود [تا تمام قلبش را فرا
می گیرد.] این، همان زنگاری است که خداوند در قرآن ذکر کرده است: «چنین نیست که آنها می پندارند؛ بلکه اعمالشان چون زنگاری بر دلهایشان نشسته است.»(1)
پیامد زنگار قلب
بدترین بلایی که زنگارهای گناه و معصیت به تدریج انسان را بدان مبتلا می کنند، گرفتن قدرت تشخیص خیر و شر و خوب و بد است که نتیجه تداوم گمراهی و زیبا دیدن عملکرد خویش است تا جایی که از عطوفت و مغفرت الهی بدور مانده، قلب او در زمره قلبهای سنگی قرار می گیرد(2)و رویگردانی خدا از خویش را نمی فهمد و به بدترین عذاب مبتلا می گردد.
همانگونه که وقتی مردی به شعیب پیغمبر ص گفت: چرا من این همه گناه می کنم، خداوند مرا عقوبت نمی کند؟ جواب آمد که تو گرفتار بدترین عقوبتها (قساوت و سنگدلی) هستی و خود
1) روضة الواعظین، محمد بن حسن فتال نیشابوری، قم، انتشارات رضی، ج 2، ص 414.
2) «ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُکُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِکَ فَهِیَ کَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً وَإِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا یَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْأَنْهَارُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا یَشَّقَّقُ فَیَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاءُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا یَهْبِطُ مِنْ خَشْیَةِ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ ؛ سپس دلهای شما بعد از این واقعه سخت شد همچون سنگ، یا سخت تر! چرا که پارهای از سنگها می شکافد، و از آن نهرها جاری می شود و پاره ای از آنها شکاف برمی دارد، و آب از آن تراوش می کند و پاره ای از خوف خدا [از فراز کوه] به زیر می افتد [اما دلهای شما، نه از خوف خدا می تپد، و نهرچشمه علم و دانش و عواطف انسانی است!] و خداوند از اعمال شما غافل نیست».سوره بقره، آیه 74.
نمی دانی.
مولوی به همین داستان اشاره دارد، آنجا که می گوید:
آن یکی می گفت در عهد شعیب
که خدا از من بسی دیده است عیب
چند دید از من گناه و جرمها
وز کرم یزدان نمی گیرد مرا
حق تعالی گفت در گوش شعیب
در جواب او فصیح از راه غیب
که بگفتی چند کردم من گناه
وز کرم نگرفت در جرمم اله
عکس می گویی و مقلوب ای سفیه
ای رها کرده ره و بگرفته تیه
چند چندت گیرم و تو بی خبر
در سلاسل مانده ای پا تا بسر
زنگ تو بر توست ای دیگ سیاه
کرد سیمای درونت را تباه
بر دلت زنگار بر زنگارها
جمع شد تا کور شد ز اسرارها (1)
1) مثنوی مولوی، به نقل از عدل الهی، مرتضی مطهری، قم، انتشارات صدرا، چاپ دهم،1357، صص 187-186.
درس هفتم: فیض حضور
بهانه ارتباط
به نام خداوند مردان مرد خداوند شیران وقت نبرد
همان ها که در بندگی اولاند و در آفرینش زیک گوهرند
تذکر: مبلغ گرامی در ابتدای جلسه و پس از سلام و احوالپرسی گرم و صمیمی با دانش آموزان، آنان را برای پاسخ به سؤالها ترغیب و زمینه تبیین بحث را فراهم می کند.
بچه ها، برنامه امروز را با یک بازی شروع کنیم بازی با کلمات، تا موضوع بحث امروز مشخص شود.
آماده هستید؟ من سؤال می کنم، شما پاسخ دهید:
دهمین حرف الفبای فارسی د
باد بدون سر اد
قوم حضرت هود(علیه السّلام) عاد
جمع بنده به عربی عباد
بندگی کردن را گویند عبادت
دیدار مریض عیادت
افزونی زیادت
دیدار با ائمه (علیهم السّلام) زیارت
احسنت! بحث امروز ما چیست؟ زیارت
همان طور که می دانید، به دیدار ائمه(علیهم السّلام) رفتن را زیارت می گویند. مگر آنها زنده اند که ما به
دیدار آنها برویم؟
امامان زنده و مرده ندارند. روحشان بر تمام احوال و کارهای ما نظارت دارد. تمام برکات عالم از وجود آنها سرچشمه می گیرد. همانطور که در زیارت نامه آنان می خوانیم: «أشْهَدُ اَنَّکَ تَشْهَدُ مَقامی وَ تَسْمَعُ کَلامی وَترُدُّ سَلامی وَاَنْتَ حَی عِنْدَ رَبِّکَ مَرْزوْقٌ ؛ شهادت می دهم که تو جایگاه مرا می دانی، کلام مرا می شنوی و جواب سلام مرا می دهی و تو زنده ای و نزد پروردگارت روزی
می خوری».
به خاطر همین ما در حضور آنان دعا می کنیم و خواسته هایمان را از آنها می خواهیم؛ برای اینکه آنها واسطه بین ما و خدا هستند و می توانند دعاهای ما را به اجابت برسانند و ما را به سمت سعادت و کمال رهنمون گردند.
تبیین متن و محتوا
اشاره
دوستان من! زنده ترین و مؤثرترین راه برای شناخت و ایجاد ارتباط قلبی و فکری با ائمه اطهار(علیهم السّلام) ، زیارت است. ما با توجهاتی که در حرم داریم و خواندن زیارت نامه آنان و تفکر در متن آن و زندگینامه آنها، با امامانمان بیشتر آشنا شده و از آنان بهره های مهم معنوی برده و روش
زندگی کردن را از آنان می آموزیم.
اما اول از همه ببینیم زیارت پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) و امامان(علیهم السّلام) چه ثوابی دارد؟
رسول اکرم(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) می فرمایند: «هرکس من یا یکی از فرزندانم را زیارت کند، روز قیامت او را
زیارت خواهیم کرد و پس از وحشت و اضطراب، نجاتش می دهم».(1)
خوب حالا کسی که به زیارت امامان می رود باید بداند که چگونه حرم امامان را باید زیارت کرد؛ یعنی آداب زیارت را بلد باشد.
چون مراعات این آداب هم ثواب بیشتر دارد، هم زائر را در دستاوردهای معنوی زیارت موفق تر می سازد.
بچه ها! اگر می خواهید با آداب زیارت آشنا شوید به جدول زیر توجه کنید و آنها را پیدا کنید:
خ م ا ذ ن د خ و ل ا
ض ق ج ت ف غ س ل ه
و ل ب ا س ت م ی ز
ع ز و ق ا ر ب ذ ا
ک م ع ط ک ر ع ل س ک د
ح ص ل ر غ گ ب ر ب
تذکر: مبلغ گرامی می تواند قبل از برنامه، جدول را بر روی کاغذ بزرگ و یا روی تخته آماده کند و سپس با پرسش از بچه ها و مشخص شدن هر کدام، دور آن حروف را خط بکشد و به آن دانش آموز امتیاز بدهد.
1) کامل الزیارات، ص 11.
خوب دوستان من! کلماتی که مشخص شده را می نویسم و توضیح می دهم: «غسل، لباس تمیز، معطر، وقار، خضوع ، ذکر، اذن دخول، ادب».
آداب زیارت
یک: غسل زیارت
برای حضور در حرم ها، زائر باید پاک باشد، هم پاکی ظاهری، هم درونی. غسل زیارت از آنجا که به عنوان یک عمل عبادی انجام می گیرد، علاوه بر تمیزی جسم و لباس، طهارت روح و روان را هم در پی دارد.
غسل زیارت هم قبل از آغاز سفر زیارتی و هنگام بیرون رفتن از خانه و شهر و پیش از شروع مسافرت، مستحب است و هم قبل از تشرف به حرم های مطهر معصومان(علیهم السّلام) .
غسل، یک طهارت جسمی است، ولی صفای روحی و معنوی هم دارد؛ چون همراه با نیت، ذکر خدا و دعاست و تنها دوش گرفتن و شستن بدن نیست؛ مثل وضو که صرف شستن صورت و دست ها نیست. نورانیت و آثار معنوی و روحی آن در سایه توجه و قصد قربت و عبادت فراهم می شود. وضو به عنوان مقدمه نماز و غسل به عنوان مقدم
زیارت است.
یک داستان
چند نفر در مدینه قصد تشرّف به حضور امام صادق(علیه السّلام) را داشتند. در راه، یکی از اصحاب از کوچه ای بیرون آمد و به این جمع پیوست؛ در حالی که نیاز به غسل داشت و اینان نمی دانستند.
وقتی خدمت امام رسیدند و سلام دادند، حضرت خطاب به آن شخص فرمود: «آیا نمی دانی که شخص نیازمند غسل، سزاوار نیست به خانه انبیا وارد شود؟» او برگشت و بقیه به خدمت امام
شرفیاب شدند.(1)
همچنین وقتی از امام صادق(علیه السّلام) درباره معنای آیه « خُذُوا زِینَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ ؛ پرسیدند، آن حضرت غسل هنگام دیدار هر امام را مصداقی از آراستگی هنگام عبادت یا حضور در عبادتگاه به شمار می آورده است و این برای زائران درس تمیزی و خوش بویی و ادب ظاهری
است. (2)
دو: لباس تمیز
پوشیدن لباس تمیز از آداب دیگر تشرف به حرم های مطّهر است. از آنجا که حالت روحی و جسمی و ظاهر و باطن در یکدیگر تأثیر متقابل دارند، نوع لباس و وضع ظاهری زائر در پدید آمدن حال مناسب روحی و ایجاد نشاط معنوی مؤثر است. لباس تمیز و نو هم همین اثر روحی را دارد. به علاوه، احترام به شخصیتی که به دیدارش می رویم، بخشی هم در آراستگی ظاهر و مرتب بودن لباس و سر و وضع جلوه می کند.
سه: معطر بودن
«صفوان جمال» یکی از یاران حضرت صادق(علیه السّلام) از حضرت پرسید: امیرالمؤمنین را چگونه زیارت کنم؟
امام می فرماید: «هرگاه اراده زیارت کردی، غسل کن و جامه تمیز و شسته شده ات را بپوش، عطر بزن و با بوی خوش به زیارت برو».(3)
بنابراین، خوش بویی و تمیزی از اخلاق انبیاست و برای زیارت اولیای الهی تأکید بیشتری بر آن شده است.
چهار: وقار
آرامش و وقار ظاهری، نشانه آرامش درونی است. رفتار شتاب زده، برای باطن آشفته و نابسامان است. در توصیه های مربوط به زیارت آمده است که: با وقار و آرامش راه بروید، قدم ها را کوچک بردارید». اینها آداب ظاهری است که در باطن و درون زائر هم اثر می گذارد.
دوستان عزیز! پیاده رفتن بعضی از ائمه(علیهم السّلام) به سفر حج را شاید شنیده اید؛ مثل امام حسن مجتبی(علیه السّلام) و امام کاظم(علیه السّلام). پیاده روی هم اثرگذار بر روح و درون است. «صفوان جمال» نقل می کند که با حضرت صادق(علیه السّلام) همسفر بود، به کوفه که رسیدند، امام دستور داد تا شتر را بخواباند و
فرمود: اینجا قبر جدم امیرمؤمنان(علیه السّلام) است. سپس حضرت غسل کرد، لباس دیگری پوشید، به
طرف تپه ای که مرقد امام علی(علیه السّلام) آنجا بود، راه افتاد و به صفوان فرمود: «تو هم مثل من کن، گام هایت را کوچک بردار، نگاهت را به طرف پایین بگیر، متواضعانه راه برو...» . سپس خودش با صفوان به طرف قبر حرکت کردند؛ در حالی که با وقار بودند و تسبیح می گفتند، تا به قبر شریف رسیدند. (1)
پنج: خضوع و خشوع
از جمله آداب زیارت، داشتن خضوع و خشوع هنگام زیارت است. خشوع ، حالتی قلبی و درونی است که از معرفت و محبت به یک مقام و شخصیت در دل ایجاد می شود.
تأثیر عظمت او در قلب، حالتی پدید می آورد که رعایت احترام در ظاهر را در پی دارد؛ حتی نوع ایستادن، نشستن، نگاه کردن، سخن گفتن، وارد و خارج شدن، همه تحت تأثیر آن حالت درونی است. پس خشوع قلبی، خضوع اعضا و جوارح را پدید می آورد.
هر چه معرفت به مقام امام زیادتر باشد، خشوع دل هم عمیق تر و بیشتر و رعایت ادب و خضوع ظاهری هم بیشتر خواهد شد.
1) وسائل الشیعه، ج10، ص305.
بچه ها! اینکه بعضی هنگام خروج از حرم، عقب عقب می روند و حاضر نیستند پشت به ضریح کنند و بیرون روند، نشانه خضوع و ادب ظاهری است.
در زیارتگاه ها تنها با جسم و بدن به یک امام معصوم نزدیک نمی شویم، بلکه نزدیکی روحی هم باید پیدا کنیم. زائر باید خود را در محضر امام حس کند و امام را ناظر و مراقب رفتارش ببیند و چنین تصور کند که از راه دور آمده و اجازه یافته به حضور معصوم برسد. در این حال، چه
حالتی خواهد داشت؟
خداوند به حضرت موسی فرمان می دهد که: «ای موسی! تو در وادی مقدس طور، کفشهایت را درآور».(1)همین نکته سبب شده که بزرگان در توصیه های خود بر بیرون آوردن کفش در حریم قدسی زیارت گاه ها، تأکید کنند و خودشان هم در عمل، پابرهنه به حرمها مشرّف شوند.
و نکته دیگر، توجه به اینکه با کوله باری از اشتباهات و گناهان و با حالتی بیمارگونه برای شفا و درمان خدمت این بزرگواران آمده ایم.
شش: ذکر
از آدابی که برای زیارت مرقدهای مطهر بیان شده، ذکر گفتن است. یاد خدا و حمد و ستایش او هم توجّه دادن به عظمت خداوند است، هم برای این است که درباره این پیشویان الهی، دچار غلّو نشویم. اما چه اذکاری؟
دوستان عزیز! من ذکرهایی که قبل از زیارت مستحب است بخوانیم را روی تخته می نویسم و شما باید نام آنها را حدس بزنید آماده اید؟
1) سوره طه، آیه11.
تسبیح -سبحان الله
تحمید -الحمدلله
تھلیل- الاله االالله
تکبیر - الله اکبر
اما بچه ها! اسم دیگر این چهار ذکر چیست؟ بله! تسبیحات اربعه. ذکر دیگری که فبل از زیارت مستحب است، ذکر صلوات است.
هفت: اذن دخول
خواندن «اذن دخول» هنگام زیارت، یکی دیگر از آداب است. این کار از روی ادب است که بی اجازه وارد حریم حرم نشویم و با خواندن اذن ورود، هم ادای احترام کنیم، هم دل را آماده تر سازیم. دقت در متن «اذن دخول»های روایت شده، آموزنده نکاتی است که در افزایش ایمان و
معرفت و توجّه زائر به موقعیتی که در آن قرار دارد و کسی که به زیارتش آمده، مؤثر است.
هشت: ادب
زائری که توفیق تشرّف به حرم ها را می یابد، باید خود را در حریم خانه امام یا امامزاده احساس کند و همه نوع ادب لازم را به جا آورد. زائر در حال زیارت، رو به مزار بایستد، با حالت دعا، تضرع کند و سمت چپ صورت را بر ضریح بگذارد، دعا کند و از خدا حاجت بطلبد و به صاحب قبر توسل جوید تا خدا حاجتش را برآورد و او را مشمول شفاعت گرداند و در دعا اصرار و مبالغه کند، آن گاه به طرف بالای سر برود و رو به قبله دعا بخواند. کیفیت ایستادن کنار قبر و نحوه زیارت، باید گویای ادب زائر باشد.
پیامهای کاربردی تربیتی
اشاره
دوستان خوبم! حال که با آداب زیارت آشنا شدیم می خواهیم با اخلاق زیارت نیز آشنا شویم
تا ببینیم چه کارهایی در حرم امامان(علیهم السّلام) پسندیده است و چه کارهایی را نباید در حرم آن بزرگواران
انجام دهیم.
مسابقه حروف پراکنده
بچه های عزیز! شما باید کلمات زیر که از حروف در هم ریخته تشکیل شده را تشخیص دهید، سپس آنها را در جای خالی قرار دهید.
تذکر: مبلغ محترم می تواند کلمات زیر را قبلا بر روی مقوا نوشته و یا روی تخته بنویسد و سپس با کمک دانش آموزان، کلمات را به دست آورده و در جای خالی جایگزین کند و به دانش آموزانی که حدس صحیح زده اند، امتیاز و جایزه بدهد.
ادص املک افسرمھن
امخدان ازمنانیدن ازارین
یادآوری: کلمات به ترتیب:
ردیف اول: صدا، کلام، همسفران
ردیف دوم: خادمان، نیازمندان، زایرین
اخلاق زیارت
خوش رفتاری با ......
رسیدگی به ...... و اذیت نکردن آن ها
احترام به ......
کمک به ......
بلند نکردن ...... و ترک ...... بیهوده.
جواب مسابقه
خوش رفتاری با همسفران
مهم ترین اخلاق زیارت خوش رفتاری با همسفران است. چرا که این کار باعث نزدیکی به امامان و روش زندگانی آن بزرگواران است.
روزی از روزها یک کاروان به سفر حج می رفت. در این کاروان مردی بود بسیار مهربان که به
همه کمک می کرد، حتی در جمع کردن هیزم، تهیه غذا، کمک به بستن بار شتران و...
آدم های کاروان هم که می دیدند او مردی مهربان و پر تلاش است، کارهای خودشان را به او می گفتند. یک روز که در راه بودند، مردی اسب سوار به کاروان نزدیک شد و از آنها خواست تا رسیدن به شهر مکه با آنها همسفر شود. آنها هم قبول کردند.
هنوز کمی راه نرفته بودند که مرد اسب سوار آن مرد مهربان را شناخت و خودش را به او رساند و سلام کرد و به احترام او از اسبش پیاده شد. مردم تا این کار او را دیدند، پرسیدند: مگر او کیست که این چنین رفتار می کنی؟
مرد اسب سوار گفت: او امام چهارم ما شیعیان امام سجاد(علیه السّلام) است. بعد با ناراحتی گفت:
شما چرا کارهای خودتان را به ایشان می دادید؟
مردم تا این ماجرا را فهمیدند، پیش امام رفتند و از ایشان عذرخواهی کردند و گفتند: شما تا شهر مکه مهمان ما باشید و اجازه دهید ما کارهای شما را انجام دهیم.
امام سجاد(علیه السّلام) با مهربانی فرمود: «من یک بار با گروهی که مرا می شناختند، مسافرت کردم و
آنان مدام مرا از انجام هر کاری به دلیل انتسابم به رسول خدا(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) باز می داشتند. حال تصمیم گرفتم به گونه ناشناس سفر کنم؛ چرا که این برای من پسندیده تر و محبوب تر است». (1)
رسیدگی به زائران و اذیت نکردن آنها
یکی دیگر از اخلاق زیارت، رسیدگی به دیگر زائران است. کمک هایی از قبیل زیارت نامه خواندن برای کسانی که سواد کافی ندارند؛ راهنمایی زائران برای رفتن به نقاط مختلف حرم؛
کمک به ناتوانان جسمی برای حرکت در حرم و یا بالا و پایین رفتن از پله ها؛ آب آوردن برای زائران و یا آوردن زیارت نامه، قرآن و یا مهر برای آنان؛ هم زبانی و یا همدردی و یا هم سخنی با دیگر زائران و ... اموری است که باعث می شود انسان به صاحب آن مرقد نزدیکتر شود.
1) سفینه البحار، ج1 ، ص382 .
در عین حال اذیت کردن زائران باعث دوری از مرام امامان است. اموری همچون اذیت و فشارآوردن برای رسیدن به ضریح و یا بوسیدن ضریح، سوار کردن کودکان بر دوش دیگران برای بوسیدن ضریح، تنه زدن، مزاحمت و...
احترام به خادمان
خادمان حرم ها، با عشق و محبت در حرم اهل بیت و امامزادگان و فرزندان پیامبر(علیهم السّلام) خدمت
می کنند و انتظار می رود که برخوردشان با زوّار، با محبت و دلسوزی و راهنمایی باشد. زائران نیز باید جایگاه آنان را بشناسند و قدر بدانند و مورد احترام قرار دهند.
در مقابل خدمات و حسن خلق آنها، زائران نیز برخورد کرامت آمیز و همراه با احترام و ادب و همکاری با خدمتگزاران حرم اولیای خدا داشته باشند و مسئولان، مأمور نظافت و شستشو و انتظامات، پذیرایی کنندگان، نگهبانان، کفشداری ها، امانتداران، راهنمایی کنندگان و خدّام رسمی و افتخاری و هر کس را که به نوعی افتخار خدمت دارد، مورد تکریم قرار دهند و از احسان و نیکی متناسب با شأن آنان دریغ نورزند.
کمک به نیازمندان
در اماکن و شهرهای زیارتگاهی، نیازمندان آبرومندی هستند که چشم امیدشان به خیر و مساعدت زائران است. زائران، مستمندان را شناسایی و کمک رسانی کنند، با حفظ آبرو و حیثیت آنان، بدون آنکه تحقیری صورت بگیرد و به سادات فقیر و بینوایان غریب رسیدگی کنند و اگر امکان کمک ندارند حداقل از آنان دلجویی کرده و یا معذرت خواهی کنند.
گاهی چنین خرج ها و کمک هایی از روی عشق به صاحب مرقد و مزار انجام می گیرد، گاهی هم بر اساس نذر قبلی، کمک های مالی می کنند. زائر، خوب است که در این گونه سفرهای زیارتی به طور کلی در هر مسافرتی، دست و دل باز باشد و خیرش به دیگران برسد.
بلند نکردن صدا و ترک کلام بیهوده
اخلاق دیگر در تشرّف به حرم های مطهر، پرهیز از هر کاری است که با ادب منافات است؛
از جمله کلمات لغو و حرف های بیهوده و حرکات سبک و ناپسند و دور از شأن زیارتگاه.
هدف از زیارت، بهره بردن از فیض های معنوی است. پرداختن به سخنان و کارهای لغو، مانع استفاده از فیض حضور در این اماکن مقدس می شود و وقت و زمان کسی که در داخل حرم ها به چنین حرف ها و کارهایی سر می شود، از فیض بی بهره بماند.
به علاوه، صحبت های بلند بلند هم، علاوه بر اینکه خلاف اخلاق و ادب در محضر ولیّ خداست، برای دیگران هم مزاحمت و حواس پرتی می آورد.
رعایت این نکته، یک ادب اجتماعی و معاشرتی است؛ حتی نه حرف های عادی، بلکه زیارتنامه را هم بلند بلند خواندن، یا حتی ندای صلوات سر دادن به نحوی که تمرکز روحی و حضور قلبی دیگران را به هم بزند، مناسب نیست.
آنچه در این اماکن رعایتش خوب است، آرامش و فضای آرام است تا برای پیدایش حضور قلب و روح عبادت و زیارت مؤثر باشد. سر و صداهای بسیار یا صلوات و زیارت بلند بلند، این حالت را از بین می برد و رشته پیوند و اتصال زائران دیگر را هم قطع می کند.
خوب دوستان من! با یک شعر زیبا برنامه امروز را به پایان می بریم:
«هوای پرواز»
صحن حرم، از نسیم پر بود
از پرپر یاکریم پر بود
خورشید دوباره بوسه می زد
بر چهره مهربان گنبد
گنبد پراز آفتاب می شد
آهسته غم من آب می شد
رفتم طرف ضریح او باز
تا پرشوم ازهوای پرواز
اطراف ضریح گریه ها بود
دل های شکسته و دعا بود
از چشم همه گلاب می ریخت
باران خدا خدا خدا بود
دعا و نیایش
بارالها!
توفیق زیارت و شناخت معصومین(علیهم السّلام) و امامزادگان بزرگوار را نصیب ما بفرما!
توفیق شفاعت آن بزرگواران را به همه ما عطا بفرما!
ما را زائر خوب و با معرفت ایشان قرار بده!
ما را پیرو واقعی آنان بگردان!
در ظهور امام زمان(علیه السّلام) تعجیل بفرما!
روح امام و شهدا را شاد بگردان!
رهبر معظم انقلاب، طول عمر و سلامتی عنایت بفرما.
آمین یا رب العالمین.
1) شعر از: سید سعیدهاشمی.
درس هشتم: آزادی و آزادگی
بهانه ارتباط
کشف رمز با چند سؤال
در ابتدای جلسه، مبلغ محترم، با چند سؤال، افزون بر ایجاد ارتباط با مخاطبان، فضا را برای تبیین محتوا فراه می کند.
سؤال اول: نام مادر پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله وسلّم )؟ آمنه
سؤال دوم: کدام عمل است که در روز قیامت اگر انسان به آن عمل نکرده باشد، باقی اعمال مورد قبول خداوند قرار نمی گیرد؟ نماز
سؤال سوم: پیامبری که به صفت صبر معروف است؟ ایوب
سؤال چهارم: یکی از سوره های قرآن که جزء اصول دین ما هم هست؟ توحید
سؤال پنجم: پیامبری که در خواب دید یازده ماه و خورشید و ستاره بر او سجده کردند؟ یوسف
حالا رمز جواب های ما رو بگویید؟
اگر حرف اول و آخر کلمات را به صورت ضربدر جمع کنیم، رمز جواب های ما مشخص می شود؟
آفرین بر شما! آزادی
دو تا برادر با هم زندگی می کردند. برادر کوچک یک طوطی داشت که علاقه زیادی به او داشت و هنگام غذا اول به او غذا می داد و همیشه با طوطی صحبت می کرد، اما برادر بزرگتر از علاقه برادرش به طوطی سوء استفاده می کرد و به او می گفت: برو نان بخر!
داداش کوچیک می گفت: الان نمی توانم
نمیری؟ الان طوطی رو آزاد می کنم
خب باشه، الان میرم
و به این بهانه مرتب اذیتش می کرد. گاهی نیمه شب از خواب بیدارش می کرد و می گفت:
برایم آب بیار
-گفت الان تو رختخوابم نمی تونم!
و همیشه این کار رو دنبال می کرد تا اینکه یه روز به برادرش گفت: برو وسایل مرا جمع کن.
گفت: نمی توانم
نمیری؟ باشه، الان میرم طوطی رو آزاد می کنم!
زحمت نکش صبح خودم رفتم آزادش کردم!
آخه چرا؟
آزادش کردم تا خودم آزاد شوم؛ چون تا حالا من زندانی تو بودم و همیشه علاقه من به طوطی باعث می شد تو مرا اذیت کنی.
تبیین متن و محتوا
اشاره
بله دوستان، شیطان هم همین کار را با انسان می کند، گاهی وقتها ما را دعوت به گناه می کند
و زمانی که حرف شیطان را گوش کنیم، به گناه علاقه مند و اسیر شیطان می شویم.
دام های شیطان
ماهیگیرها وقتی می خواهند ماهی صید کنند، گاهی وقتها خمیر استفاده می کنند، اگر ماهی نوک نزد، کرم را به عنوان طعمه استفاده می کنند، اگر باز هم ماهی نوک نزد، انجیر استفاده می کنند و اگر باز هم ماهی نوک نزد، از جگر استفاده می کنند.
شیطان هم برای به دام انداختن انسان از راههای مختلفی استفاده می کند تا انسان را به تور گناه بیندازد و او را طعمه هوس ها و افکار شیطانی کند.
دوستان عزیز! چند تا از این دامها را در این جدول نوشته ام که شما می توانید در مدت پنج دقیقه، آن دامها را پیدا و شناسایی کنید.
مسابقه جدول
چ ب ب ر ش
س ی ا م ت
1 م د گ ح
ی ل ی ت
شیوه تکمیل جدول
حرف اول را نوشته (چ) از خانه دوم شروع به شمردن می کنیم. به خانه ی چهارم (که در شمارش دور اول، خانه شماره پنج و حرف «ش» است) که رسیدیم، حرف آن را کنار حرف دیگر
قرار می دهیم و به همین صورت با رمز 4 ادامه می دهیم تا 19 حرف کامل شود.
در این هنگام دانش آموزان باید با این حروف، سه کلمه مورد نظر را تکمیل نموده و در اختیار مبلغ گرامی قرار دهند.
توجه: خانه ی آخر که به رنگ سیاه مشخص شده است، در شمارش محاسبه نمی شود.
پاسخ جدول: چشم، دلبستگی، بی احترامی
پیامهای کاربردی تربیتی(راه های اسارت شیطان)
یک: چشم و نگاه حرام
یکی از راحت ترین دامهای شیطان که خیلی ها در آن گرفتار می شوند، چشم چرانی و نگاه های آلوده است. این نوع دام امروزه همه جا گسترده شده است؛ از فضاهای مجازی و شبکه های اجتماعی گرفته، تا دید و بازدیها و روابط خانوادگی و فامیلی تا کوچه و بازارها و جشن ها و ... .
بنابراین خیلی باید مراقب چشم و نگاه خود باشیم تا آلوده نشود و در تور شیطان گرفتار نشویم، وگرنه اگر خدای نکرده چشم چرانی برای ما تبدیل به یک عادت شود، بعد باید خیلی تلاش کنیم تا بتوانیم خودمان را رها کنیم.
یکی از راههای خوبی که به ما کمک می کند تا گرفتار نشویم، این است که فضاهایی که می دانیم این تورها و دامها جاسازی شده اند، وارد نشویم. (1)
ضمن اینکه نوجوان و جوانی که به خاطر خدا از این گناه چشم پوشی می کند، نزد خدا خیلی
1) حضرت علی علیه السلام فرمود: « مُحادَثَةُ النِّساءِ تَدعُو إلَی البَلاءِ و تُزیغُ القُلوبَ وَ الرَّمْقَ لَهُنَّ یَخْطَفُ نُورَ أَبْصَارِ الْقُلُوبِ وَ لَمْحَ الْعُیُونِ مَصَائِدُ الشَّیْطَان ؛ ای بندگان خدا! بدانید که... گفت وگو و اختلاط مردان با زنان نامحرم سبب نزول بلا و بدبختی خواهد شد، و دلها را منحرف می سازد و پیوسته به زنان چشم دوختن، نور چشم دل را خاموش می گرداند، و همچنین با گوشه چشم به نامحرم نگاه کردن، از حیله و دام های شیطان است». تحف العقول، ص151.
ارجمند، عزیز و محبوب می شود.
رسول خدا(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) می فرمایند: «هر مسلمانی که نگاهش به زیبایی های زنی بیفتد و چشمان خود را از نگاه فرو بندد، خداوند حلاوت و شیرینی عبادت را به او می چشاند». (1)
دستور خداوند در قرآن کریم هم این است که: «قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَیَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ؛ به مؤمنان بگو چشم های خود را از نگاه (به نامحرم) فرو گیرند و عفت و پاکدامنی خود را حفظ نمایند». (2)
دو: دلبستگی
یکی دیگر از ابزارهایی که باعث می شود انسان اسیر شیطان شود، دلبستگی به دنیاست. این دلبستگی می توانید به زیباییها و لذتهای دنیایی باشد، یا به یکی مثل دنیا خانوم!
یعنی رابطه با جنس مخالف که باعث می شود انسان چشم بر خیلی چیزها ببندد و ناخواسته در دام گناه بیفتد و در تور شیطان، گیر کند. بنابراین، محبت و دلبستگی به دنیا یکی از دامها و ابزارهای شیطان برای صید انسان است.
نقل شده که در خراسان، شخصی در حال جان دادن بود. خویشاوندان و دوستدارانی که دور او جمع شده بودند به او گفتند: بگو «لا اله الا الله سبحان الله...»
دیدند که پیوسته می گوید: «نشکن نمی گویم!»
پس از لحظاتی که به هوش آمد و از مرگ نجات یافت، از او پرسیدند: این چه حرفی بود که می گفتی؟
در پاسخ گفت: ساعت مرا بیاورید، ساعت او را آوردند، ساعت را به دست گرفت و شکست، بعد گفت: من در زندگیم علاقه زیادی به این ساعت داشتم و همیشه آن را در جای ویژه، در میان
قاب زربافتی نگاهداری می کردم.
در حال جان کندن دیدم شیطان همین ساعت را به یک دست گرفته و در دست دیگرش چکشی را روی ساعت نگاه داشته و به من می گوید: اگر «لا اله الا الله یا سبحان الله» را بگویی، ساعتت را می شکنم.
من هم چون بسیار علاقمند به آن ساعت بودم، راضی به شکستن نمی شدم، از این رو می گفتم: «نشکن نمی گویم». (1)
این دشمن سرسخت و نقشه کش همیشه انسان را تحت نظر و مراقبت دارد و هیچ وقت دست از او بر نمی دارد تا اینکه به هدف پلید خود برسد و آدمی را روسیاه بگرداند، اگر پیش از جان کندن توانست او را فریب دهد و ایمانش را از دستش بگیرد، همین کار را انجام می دهد.
پس مراقب دلبستگی ها و علاقه های خودمان باشیم، وگرنه شیطان ما را اسیر و گرفتار خواهد کرد.
سه: بی احترامی
روزی پسر بچه ای یک برگ کاغذ به مادرش داد.
مادر که در حال آشپزی بود، دست هایش را با حوله تمیز کرد و نوشته را با صدای بلند خواند.
پسرش برای او نوشته بود: صورت حساب!
مرتب کردن وسایل خانه: 5000 تومان
مراقبت از برادر کوچکم: 2000 تومان
نمره ی ریاضی خوبی که گرفتم: 3000 تومان
بیرون گذاشتن زباله: 1000 تومان
جمع بدهی شما به من: 12000 تومان!
مادر نگاهی به چشمان منتظر پسرش کرد. چند لحظه خاطراتش را مرور کرد و سپس
1) پندهایی از تاریخ، ج 1، ص 154.
خودکاری برداشت و پشت برگه ی صورتحساب نوشت:
بابت 9 ماه بارداری که در وجودم رشد کردی: هیچ.
بابت تمام شب هایی که به پایت نشستم و برایت دعا کردم: هیچ.
بابت تمام زحماتی که در این چند سال کشیدم تا تو بزرگ شوی: هیچ.
بابت غذا، نظافت تو و خرید اسباب بازی هایت: هیچ.
پسرم! اگر اینها را جمع بزنی خواهی دید که: هزینه ی محبت واقعی من به تو هیچ است.
وقتی پسر نوشته ی مادرش را خواند، چشمانش پر از اشک شد و در حالی که به چشمان مادرش نگاه می کرد، گفت: مامان... دوستت دارم. آنگاه خودکاری برداشت و زیر صورتحساب نوشت: قبلاً به طور کامل پرداخت شده است.
یادآوری: دانش آموزان با شنیدن این داستان که با چاشنی عاطفه همراه است، به یاد فداکاری های مادر می افتند. در این هنگام مبلّغ محترم می پرسد: یک نکته ی انحرافی در این داستان وجود داشت، مثل اینکه کسی متوجه آن نشد؟
نکته ی انحرافی: مادر متوجه نشد که پسرش سرش کلاه گذاشته، چون جمع بدهی می شود
11000 تومان، نه 12000تومان که پسر از مادرش درخواست کرده بود!
بله دوستان نوجوان من!
یکی دیگر از دامهای شیطان برای اسارت انسان، ترغیب و تشویق انسان به بی احترامی نسبت به بزرگترها و به ویژه پدر و مادر است. خدا در قرآن می فرماید:«فَلَا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا ؛ به پدر و مادر حتی اف نگویید. یعنی حق کوچکترین بی احترامی به آنها را ندارید، چه برسد به اینکه بخواهد صدای خود را برای آن دو بالا ببرد یا خدای نکرده توهین کند.
نمونه ای از آزادی و آزادگی در کربلا
دوستان من!
اگر می خواهیم از اسارت شیطان رها شویم و به آزادی و آزادگی برسیم، باید زنجیرهای
شیطانی را از دست و دل خودمان باز کنیم و خودمان را آزاد و رها از هر قید و بند شیطانی کنیم.
مثل جناب حر در حادثه عاشورا.
وقتی حُرّ مقابل امام حسین(علیه السّلام) ایستاد و به امام گفت حق ندارید از این جلوتر حرکت کنید و باید همین جا توقف کنید، در اینجا حُر اسیر شیطان شد و مقابل امام ایستاد، اما روز عاشورا امام دید کسی به سمت خیمه ها می آید که شبیه دشمن نیست، چون سپرش را برعکس کرده و چکمه ها را هم دور گردنش آویزان کرده است، یعنی علامت جنگیدن ندارد.
امام نگاه کردند، دیدند حُر آمده است.
حر با کلی خجالت و شرمندگی، در حالی که بدنش می لرزید آمد خدمت حضرت عرضه داشت: َ «فَهَل تَری لی مِن توَبةٍ ؛ آیا راه بازگشتی برای منم هست؟
حضرت فرمود: قال: نعم، یتوب الله علیک و یغفر لک، ما اسمک؛ بله! خدا تو را ببخشد، اسمت چیست؟
قال: أنا الحرّ.
انزل». ّقال: أنت الحرّ کما سمّتک امّک إن شاء الله فی الدنیا و الآخرة، انزل».(1)
حضرت فرمود: مادرت خوب نامی برایت انتخاب کرده؛ تو آزاده برگشتی، چون حر هم به معنی آزادگی است.
بنابراین، انسان زمانی آزاد خواهد شد که از پیروی و تبعیت شیطان دست بکشد و از گناهانش توبه کند. تفاوت حُرّ روز تاسوعا و حُرّ روز عاشورا این بود که حُرّ روز تاسوعا، زندانی شیطان بود، اما حُرّ روز عاشورا آزاد بود و به واسطه آزادی، تا مرز شهادت پرواز کرد.
دعا و نیایش
خدایا!
1) تسلیة المجالس و زینة المجالس، ج 2، ص 280.
ما را اسارت شیطان رها کن!
ما را گرفتار دامها و فریبهای شیطان قرار نده!
به ما عزم و اراده دوری از وسوسه های شیطانی عنایت بفرما!
دلهای ما را از دلبستگی های شیطانی، آزاد بگردان!
فرج امام زمان(علیه السّلام) را نزدیک تر بگردان!
پرچم اسلام و مسلمین را از با دستان رهبر عزیزمان، به دستان آقا امام زمان(علیه السّلام) برسان.
آمین یا رب العالمین
درس نهم:دومینو
بهانه ارتباط
در ابتدای جلسه، برای حدس عنوان درس امروز، دانش آموزان باید به شش پرسش پاسخ دهند، هر کس بتواند قبل از دیگران آن را تشخیص دهد، برنده محسوب شده و جایزه ای دریافت خواهد کرد.
نکته قابل توجه آنکه، هر کس فقط یک بار می تواند از فرصت حدس استفاده کند. (این یک بار متناسب با تعداد دانش آموزان قابل تغییر است). آماده اید؟
تذکر: مبلغ محترم بر اساس پاسخها، تنها حرف اول کلمات را روی تابلو می نویسد تا کلمه «دومینو» کامل شود. دقت کنید که برای ایجاد دقت و جذابیت بیشتر، حروف از انتها کامل می شوند.
نام یکی از تیمهای فوتبال لالیگای اسپانیا که با «و» شروع می شود؟ والنسیا
یکی از سوره های قرآنی که تک حرفی است و در آن خداوند به قلم سوگند می خورد؟ ن
سرزمین اویس قرنی؟ یمن
رفیق بی کلک؟ مادر
حیوان دریایی بزرگ؟ وال
ورزش دویدنی؟ دو
احسنت به دوستانی که سریع تر از دیگران موفق به حدس کلمه «دومینو» شدند.
دومینو چیست؟
دومینو، ورزش و سرگرمی فکری و جذابی است که با چیدن مهره هایی مستطیلی، اشکال و تصاویر دلخواه و زیبایی از آن ساخته می شود.
تبیین متن و محتوا
اشاره
دوستان من! زندگی انسان هم شبیه دومینو از قطعه های مختلفی تشکیل شده است که کنار هم چیدن آنها، شخصیت انسان را تکمیل می کند و باعث شکل گیری و ترسیم تصاویر مثبت یا منفی از آن خواهد شد.
به فرموده قرآن کریم، قطعه های مثبت و منفی، هر دو در وجود انسان قرار داده شده(1)و این انسان است که با اختیار و انتخاب خود، می تواند از دوراهی خوشبختی و بدبختی، یکی را برگزیند.
اگر انسان قطعات دومینوی وجودش را با باورهای عمیق قلبی، عبادتهای بیرونی و رفتارهای دینی بچیند، تصویری زیبا از بندگی خداوند ساخته خواهد شد؛ ولی آنگاه که دومینوی شخصیت انسان را قطعه های گناه و رفتارهای ناشایست تشکیل دهد، سرگرمی جذابی برای
هوای نفس و تصویری زیبا برای شیطان به نمایش درخواهد آمد.
تذکر:
در این قسمت مبلغ محترم ضمن بهره مندی از نظرات دانش آموزان، می تواند با استفاده از
1) «فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا ؛ سپس شر و خیرش را به او الهام کرد». (شمس: 8). َ
کارت یا نوشتن روی تابلو، تعدادی از این محتواها را ارائه و توضیح کوتاهی پیرامون آن ارائه کند.
قطعات دومینوی خدایی مثل چی؟
همه کارهای خوب و شایسته؛ خوش اخلاقی، مهربانی، احسان و کمک، حفظ حریمها و حرمتها، اهمیت دادن به نماز و عبادت، صدقه دادن، ذکر و یاد خدا، استغفار و توبه، اهل مسجد و هیئت بودن و ....
قطعات دومینوی شیطانی مثل چی؟
هرآنچه انسان را از خدا دور می کند و باعث خرابی و نقص دین و دنیایش می شود؛ مثل رابطه های بی ضابطه و آزاد با نامحرم، چشم چرانی در فضاهای مجازی یا حقیقی، همنشینی با دوستان فاسد و اهل گناه، تماس فیزیکی با نامحرم، غرور و تکبر، ترک نماز، بداخلاقی، توهین و
بدزبانی، دنیاطلبی افراطی، بی غیرتی و بدحجابی، بی تفاوتی و لذت بردن از گناه، و....
دوستان من! انسان بر اساس فطرت پاک خدایی، نسبت به خوبی ها و کارهای مثبت گرایش دارد و با کنار هم چیدن قطعه های مثبت، زندگی خداپسندانه را ترسیم می کند، ولی از سوی دیگر، شیطان تلاش دارد با جایگزینی قطعه های خود، باعث اختلال و خرابی دومینوی شخصیت
و فروریختن مهره های معنوی، باورهای دینی، بی حالی نسبت به نماز و عبادت، بدبینی به خوبان و ... شود.
شیطان می داند که اگر یک قطعه را بتواند در دومینوی وجود انسان جاگذاری کند، گاه همان یک مهره نامناسب ممکن است باعث فروریختن و خرابی دومینوی معنویت و خداخواهی شود.
به خاطر همین مسئله، بزرگان و کسانی که دلشان را به خدا سپرده بودند و اساس و بنای زندگی آنان بر تنها راه سعادت و خوشبختی یعنی ن ه ت ر گ ک ا (1)«ترک گناه» بود، به گناه حساسیت
1) مبلغ محترم حروف پراکنده را روی تابلو و یا برای جلب توجه مخاطبان، روی تابلوی فرضی که در هوا شکل می دهد، می نویسد تا دانش آموزان ضمن شرکت در بحث، آن کلمات را حدس بزنند.
شدیدی داشتند و سنسور گناه آنان فعال بود و به محض احساس خطر، فریاد خداخواهی و خدادوستی دلشان بلند می شد و بلافاصله از گناه فاصله می گرفتند.
چند داستان
شهید بابایی
همسر شهید عباس بابایی می گوید: یک سال بعد از عروسی مان، یکی از دوستان عباس ما را به منزلش دعوت کرد. وقتی رفتیم، دیدیم اوضاع خیلی خراب است و مجلس زننده ای است.
عباس نتوانست تحمل کند و از آنجا زدیم بیرون. داخل خانه که آمدیم، نتوانست تحمل کند و شروع کرد به گریه کردن. خودش را سرزنش می کرد که چرا رفته. بلند شد، رفت وضو گرفت و شروع کرد به خواندن قرآن، بعد هم نماز خواند. خیلی از دوستانش آن شب ماندند و توجهی به
گناه هم نکردند، اما عباس نتوانست تحمل کند. آن شب تا صبح، قرآن و نماز خواند و گریه کرد، تا نفس امّاره را مغلوب کند. (1)
حالا شاید بسیاری از نوجوانها و جوانها روزشماری کنند تا فلان عروسی و جشن برپا شود تا فرصت گناه برای آنان فراهم شود؛ یعنی برخی ها نه تنها از گناه فاصله نمی
گیرند، بلکه خود شان چهار دست و پا دنبال گناه می دوند و هر جا که بوی نافرمانی خدا می آید، بیشتر حضور پیدا
می کنند، اما امثال این شهید بزرگوار با اینکه امکان گناه برایشان فراهم بود، اما خود را نه تنها آلوده نکرد، بلکه از اینکه ناخواسته و ندانسته، حتی لحظاتی در این فضا حضور پیدا کرد، پشیمان شد و توبه کرد. چرا؟
چون بنایش این بود که گناه نکند و دومینوی وجودش را با قطعه های گناه نچیند که خدا
1) صمدی، محمدعلی، علمدار آسمان، ص 37، مشهد، پیام فاطمیون، چاپ اول، 1384.
ناراضی و شیطان شاد گردد. به همین دلیل او وقتی حتی در آمریکا هم بود، از گناه دوری می کرد.
تذکر: مبلغ محترم به تناسب بحث و ظرفیت مخاطبان می تواند از داستان ترک گناه «امیر» که در متن مطالعاتی ذکر شده هم استفاده کنند.
یکی از هم دوره های شهید بابایی در امریکا، می گوید:
روزهایی در امریکا دوره آموزش خلبانی می دیدیم، یک روز دیدم در بولتن خبری پایگاه «ریس»، مطلبی نوشته شده که نظر همه را جلب کرده بود. مطلب به این مضمون بود: «دانشجو بابایی، ساعت دو بعد از نصف شب می دود تا شیطان را از خود دور کند. » تا این مطلب را خواندم، رفتم سراغ عباس و گفتم: «عباس، قضیه چیست؟ » گفت: «چند شب پیش، بدخواب شدم. رفتم میدان چمن تا کمی بدوم. کلنل باکستر و زنش مرا دیدند. از شب نشینی می آمدند، کلنل به من گفت: «این وقت شب برای چی می دوی؟ » گفتم: «دارم ورزش می کنم. » گفت:
دروغ می گویی.» گفتم: «راستش محیط اینجا خیلی آلوده است. برای من «راستش را بگو، داری من
وسوسه انگیز است. شیطان بدجوری اذیتم می کند و می خواهد من را به گناه بیندازد. دین ما توصیه کرده اینطور موقع ها، عمل سخت انجام بدهید. کل داستان همین بود.(1)
یک روز هم برای درس خواندن رفتم به اتاق عباس. دیدم یک نخ وسط اتاق نصب کرده.
گفتم: «این نخ دیگر چیست؟ چرا اتاق را نصف کردید؟ » گفت: «ولش کن بیا این طرف تا به درسمان برسیم. » بعداً، متوجه شدم که هم اتاقی عباس مشروب می خورده و عکس زنان را به دیوار می زده و عباس هم چون نمی توانست اتاقش را عوض کند، آن را نصف کرده بود. با آن
دانشجوی خارجی هم توافق کرده بود که هیچکس طرف دیگری نرود. هر چند وقت که می رفتم به اتاقش، می دیدم نخ را برده بالاتر نصب کرده.(2)
چرا این همه حساسیت؟
چرا این همه حساسیت داشتند؟ چون می دانستند که همین یک گناه ظاهرا کوچک، می تواند آنان را با مشکلات جدی و پیوسته دیگری مواجه سازد... برای شیطان، مهم این است که بتواند اولین بله را از انسان بگیرد.
لذا وقتی مردی خدمت پیامبر رسید و عرض کرد: یا رسول الله! مرا چیزی بیاموز که باعث سعادت و خوشبختی من باشد. حضرت فرمود: «برو و غضب نکن و عصبانی مباش!»
مرد گفت: همین نصیحت برایم کافی است.
سپس نزد خانواده و قبیله اش بازگشت. دید پس از او حادثه ناگواری رخ داده است؛ قبیله او با قبیله دیگر اختلاف پیدا کرده [و] مقدمه جنگ میان آن دو آماده است و کار به جایی رسیده که هر دو قبیله در برابر یکدیگر صف آرایی کرده، اسلحه به دست گرفته اند و آماده یک جنگ خونین
هستند. در این حال، مرد برانگیخته شد و بی درنگ لباس جنگی پوشید و در صف بستگان خود قرار گرفت.
ناگاه اندرز پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) که فرموده بود: غضب نکن، به خاطرش آمد. فوری سلاح جنگ را بر زمین گذاشت و به سوی قبیله ای که با خویشان او آماده به جنگ بودند، شتافت و به آنان گفت:
مردم! هرگونه [ضرر و زیان] مثل زخم و قتل... [که] از جانب ما به شما وارد شده و علامت ندارد (ضارب و قاتلی معلوم نیست)، به عهده من است و من آن را به طور کامل از مال خود می پردازم و هرگونه زخم و قتل که ضارب و قاتلش معلوم است، از آنها بگیرید.
بزرگان قبیله پیشنهاد عاقلانه او را شنیدند، دلشان نرم شد و شعله غضبشان فرو نشست و از او تشکر کردند و گفتند: ما هیچ گونه نیازی به این چیزها نداریم و خودمان به پرداخت جریمه و عفو و گذشت سزاوار هستیم. بدین گونه، با ترک غضب، هر دو قبیله با یکدیگر صلح و آشتی کردند [و] آتش کینه و عداوت در میانشان خاموش گردید. (1)
1) محمود ناصری، داستان های بحارالانوار، قم، دارالثقلین، 1377، ج 3، ص277.
یا مثل اولین بله که قابیل به شیطان گفت و با حسادت نسبت به برادرش، در نهایت او را به قتل رساند و بعد از آن هم پشیمان شد،(1)ولی چه سود!
یادآوری: خوب است که در صورت صلاحدید مبلغ محترم، آیات مرتبط از روی قرآن قرائت شود.
پیامهای کاربردی تربیتی
ریزش دومینوها
بنابراین باید خیلی مراقب باشیم تا دومینوی گناه در وجودمان شکل نگیرد، وگرنه شیطان با کوچکترین لغزشی، ایمان و معنویت ما را به هم می ریزد و شخصیت معنوی ما را از بین می برد.
یعنی وقتی شیطان اولین قطعه را خودش انتخاب کرد و در مسیر زندگی ما چید، برای چیدن بقیه قطعه ها هم مشکلی نخواهد داشت و خیلی ساده و راحت، دومینوی گناه را در وجود انسان طراحی می کند و گناهان مداوم و زیادی را برای انسان رقم می زند و خیلی آسان، معنویت و ایمان ما را فرو می ریزد و به گناه وام یدارد. چون دومینو یعنی پیوستگی و وابستگی؛ یعنی کافی است
اولین قطعه برداشته شود، تا بقیه قطعه ها فرو بریزند.
1) زمانی که قابیل برادرش را به قتل رساند، او را رها ساخت و متحیر ماند و نمی دانست با آن، چه کند. خداوند دو کلاغ را چنین مأموریت داد که یکی از آنها دیگری را بکشد و با منقار و پاهایش چاله ای برای آن بکند و سپس او را در آن چاله افکند. هنگامی که قابیل ملاحظه کرد، آن کلاغ چگونه کلاغ دیگر را مدفون ساخت، دلش به رحم آمد و دوست نداشت عاطفه ای کمتر از آن داشته باشد، از این رو برادرش را در زیر خاک نهان ساخت، حیرت زده و غمگین و از کرده خویش پشیمان شد: «فَبَعَثَ اللَّهُ غُرَابًا یَبْحَثُ فِی الْأَرْضِ لِیُرِیَهُ کَیْفَ یُوَارِی سَوْءَةَ أَخِیهِ ۚ قَالَ یَا وَیْلَتَا أَعَجَزْتُ أَنْ أَکُونَ مِثْلَ هَٰذَا الْغُرَابِ فَأُوَارِیَ سَوْءَةَ أَخِی ۖ فَأَصْبَحَ مِنَ النَّادِمِینَ ؛ پس خدا کلاغی را برانگیخت که زمین را می کاوید تا به او نشان دهدچگونه جسد برادرش را پنهان کند [قابیل] با خود گفت: وای بر من، آیا من از این کلاغ ناتوان ترم؟ پس جسد برادرم را در خاک نهان می کنم. و بدین سان، از کارخویش پشیمان گشت». نک: مائده/ 27 –30.
جدول یک راز مهم
حالا می خواهم یک راز مهم که بارها درباره آن شنیده اید را برای شما نقل کنم. اگر خودتان باید آن را کشف کنید. من با کمک این جدول، شما را به آن راهنمایی خواهم کرد. اگر آماده هستید، یک صلوات بلند بفرستید. اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم
ن ز ن
ی ا ا
م م ع
ز ی ن
ا ا ر
ش م
شیوه تکمیل جدول
حرف اول را نوشته (ن) از خانه دوم شروع به شمردن می کنیم. به خانه ی ششم (که در شمارش دور اول، خانه شماره هفت و حرف «م» است) که رسیدیم، حرف آن را کنار حرف دیگر قرار می دهیم و به همین صورت با رمز 5 ادامه می دهیم تا 17 حرف کامل شود.
در این هنگام دانش آموزان باید با این حروف، جمله مورد نظر را تکمیل نموده و در اختیار مبلغ قرار دهند.
توجه: خانه ی آخر که به رنگ سیاه مشخص شده است، در شمارش محاسبه نمی شود.
رمز جدول: عدد 6 پاسخ جدول: نماز مانع ریزش ایمان
بله عزیزان من! به همین خاطر است که در آموزه های دینی، این همه روی اقامه نماز تأکید
شده است؛ چون نماز خواندن، از شکل گیری دومینوی گناه در وجود انسان جلوگیری می کند؛(1)
چگونه؟
کسی که می خواهد نماز بخواند باید با طهارت باشد، لباس و بدنش پاک باشد، از مال حرام نباشد، در جای غصبی نباشد، و... ضمن اینکه بهتر است حضور قلب داشته باشد، با تمرکز و حواس جمع نماز بخواند، در جماعت و فضای عمومی حضور داشته باشد و...
همه اینها، چیزهایی است که نمازگزار را به خدا نزدیک و از شیطان دور می کند.
پس فراموش نکنیم که برخی گناهان مثل ترک نماز، مانند افتادن اولین قطعه دومینو می ماند که با افتادن آن، بقیه هم سقوط خواهد کرد.
دعا و نیایش
خدایا! قدرت تشخیص گناه و دوری از گناه را به ما عنایت کن!
پروردگارا! قلب ما خانه عشق و محبت خودت قرار بده!
ما را پیامدهای گناه محفوظ بدار!
گناهان گذشته ما همین لحظه ببخش و بیامرز!
آینده ما را مطابق خواست و رضایت خودت قرار بده!
امام زمان ما را برسان.
رهبر معظم انقلاب، امام خامنه ای عزیز را حفظ و حمایت بفرما!
1) «وَأَقِمِ الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَی عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْکَرِ ؛ و نماز را به پادار، که همانا نماز (انسان را ) از فحشا و منکر باز َ می دارد». سوره عنکبوت، آیه45.
متن مطالعاتی
متن روایت فرمول های ترک گناه
« ...."افْعَلْ خَمْسَةَ أَشْیَاءَ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ!فَأَوَّلُ ذَلِکَ: لَا تَأْکُلْ رِزْقَ اللَّهِ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ!وَ الثَّانِی: اخْرُجْ مِنْ وَلَایَةِ اللَّهِ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ!وَ الثَّالِثُ: اطْلُبْ مَوْضِعاً لَا یَرَاکَ اللَّهُ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ!وَ الرَّابِعُ: إِذَا جَاءَ مَلَکُ الْمَوْتِ لِیَقْبِضَ رُوحَکَ فَادْفَعْهُ عَنْ نَفْسِکَ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ!وَ الْخَامِسُ: إِذَا أَدْخَلَکَ مَالِکٌ فِی النَّارِ فَلَا تَدْخُلْ فِی النَّارِ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ ؛ اول: روزی خدا را نخور و هر چه می خواهی گناه کن. دوم: از حکومت خدا خارج شو و هر چه می خواهی گناه کن. سوم: جایی را انتخاب کن که خداوند تو را نبیند و هر چه می خواهی گناه کن. چهارم: وقتی عزرائیل برای گرفتن
جانت آمد، او را از خود دور کن و هر چه می خواهی گناه کن. پنجم: زمانی که مالک دوزخ تو را به سوی آتش می برد، در آتش وارد مشو و هر چه می خواهی گناه کن.» (1)
خشیت الهی
یکی از ویژگی ها و خصلت های پسندیده فرد مسلمان، رعایت حریم الهی و خوف و خشیت
1) بحار الانوار، ج 78، ص 126، ح 7؛ فرهنگ جامع سخنان امام حسین علیهالسلام، گروه حدیث پژوهشکده باقر العلوم علیهالسلام، ترجمه علی مؤیدی، شرکت چاپ و نشر بین الملل وابسته به مؤسسه انتشارات امیر کبیر، چاپ اول، تهران، 1381، ص842.
از پروردگار متعال است. خشیت یعنی وقتی عظمت و بزرگی یک وجود را چنان درک کنیم که احساس حقارت و ناچیزی خود را در جنب آن ببینیم، این حالت درک عجز و ناچیزی خود در برابر عظمت و بلندی یک حقیقت را خشیت می گویند. به تعبیر شهید مطهری(رحمه الله): خشیة الله
یعنی آن چنان هیبت و عظمت الهی در قلبش ورود دارد [و نفوذ کرده است] که تا تصور یک گناه در قلبش پیدا می شود، این خشیت، گناه را عقب می زند. (1)
به بیان دیگر: خشیت، ترسی است که با تعظیم و بزرگداشت چیزی همراه است و بیشتر این حالت از راه علم و آگاهی نسبت به چیزی که از آن خشیت و بیم هست، حاصل می شود؛(2)از این رو در حالات امام کاظم
(علیه السّلام) آمده است: «کَانَ یَبْکِی مِنْ خَشْیَةِ اَللَّهِ حَتَّی تَخْضَلَّ لِحْیَتُهُ بِدُّمُوعِ ؛ همیشه از خشیت خداوند گریه می کرد تا ریش آن حضرت از اشکش تر شود.» (3)
بنابراین، «خشیت» آن حالتی است که از «درک عظمت الهی» و حقارت خویش برای انسان پیدا میشود و با ترس از عقاب و عذاب فرق می کند. چنین خشیتی باعث سعادت ابدی انسان، تأثیرپذیری از انذارهای آسمانی، و عبرت آموزی از حوادث می گردد و انسان را در مسیر رشد و کمال معنوی یاری می رساند.
بی حیایی؛ نقطه مقابل خشیت الهی
نقطه مقابل خاشعان، متضرعان و خائفان از مقام با عظمت و جبروت الهی، کسانی هستند که خوف الهی در دل آنان راه نداشته و بر اثر کثرت گناه، به قساوت قلب و بی پروایی مبتلا شده باشند. چنین افرادی نه تنها در خلوت و تنهایی از گناه شرم نمی نمایند، بلکه در جلوت و اجتماع
نیز بی پروا و جسور بوده، رفتارهای آلوده به معصیت و مخالفت با فرامین الهی از خود بروز
می دهند و واجبات الهی را نادیده می انگارند.
بی شک، یکی از دلایل اصلی و بنیادین این روحیه سرکش، نداشتن خوف و خشیت الهی در دل است که به او جرأت و جسارت زیرپانهادن دستورات الهی را می دهد و شیطان وار، در مقابل فرامین الهی، تکبر می ورزد؛ همانند کسانی که در مقابل نماز کاهلی و بی اعتنایی می نمایند، و یا زنان و دخترانی که پوشش و حجاب را مراعات نمی نمایند. چنین افرادی چون عظمت مقام الهی
را درک نکرده اند، از این رو بی حیایی در مقابل مردم نیز برایشان عادی می گردد؛ این جاست که که در امام حسن عسکری(علیه السّلام) به زیبایی می فرماید: «مَن لَم یَتَّقِ وُجُوهَ النّاسِ لَم یَتَّقِ اللّه َ؛ کسی که درمقابل مردم بی باک باشد و رعایت مسائل اخلاقی و حقوق مردم را نکند، تقوای الهی را نیز رعایت نمی کند». (1)
و امام باقر (علیه السّلام) فرمود: «فَإِذَا دَعَتْکَ نَفْسُکَ إِلَی کَبِیرَةٍ مِنَ اَلْأَمْرِ فَارْمِ بِبَصَرِکَ إِلَی اَلسَّمَاءِ فَإِنْ لَمْ تَخَفْ مَنْ فِیهَا فَانْظُرْ إِلَی مَنْ فِی اَلْأَرْضِ لَعَلَّکَ أَنْ تَسْتَحْیِیَ مِمَّنْ فِیهَا فَإِنْ کُنْتَ لاَ مِمَّنْ فِی اَلسَّمَاءِ تَخَافُ وَ لاَ مِمَّنْ فِی اَلْأَرْضِ تَسْتَحِی فَعُدَّ نَفْسَکَ فِی اَلْبَهَائِمِ.؛ زمانی که نفس تو به گناه کبیره ای دعوتت کرد، به آسمان نگاه کن! پس اگر از کسی که در آسمان است، نترسیدی، به کسی که در زمین است، نگاه کن! شاید از کسانی که در زمین هستند، شرم کنی. پس اگر کسی هستی که از خدا و مردم حیا نمی کنی، خودت را در شمار چهارپایان به حساب آور!» (2)
پیامدهای اصرار بر گناه
قرآن کریم نیز درباره صفات پرهیزکاران می فرماید: وَلَمْ یُصِرُّوا عَلَی مَا فَعَلُوا وَهُمْ یَعْلَمُونَ؛آنان آگاهانه بر گناهانشان، اصرار نمی ورزند».(3)گویا گناه صغیره همچون نخ نازک و باریکی است که اگر تکرار شود، طناب و ریسمان ضخیم و کلفتی می گردد که پاره کردنش مشکل است؛
لذا در روایات اهل بیت(علیهم السّلام) به توبه و استغفار فوری سفارش شده است و اینکه انسان مؤمن نباید
هیچ لغزش و گناهی را کوچک بشمارد و اگر مرتکب لغزش و گناهی شد، فوراً استغفار نماید و با عزم و اراده ای قوی، از مسیر گناه آلود جدا و به جاده دینداری و تقوا بازگردد. امام باقر(علیه السّلام) در شرح آیه فوق فرمود: «اصرار، عبارت از این است که کسی گناهی کند و از خدا آمرزش نخواهد و در فکر توبه نباشد.» (1)
امیرمؤمنان علی (علیه السّلام)نیز می فرمود: «إِیاک وَ الْإِصْرَارَ فَإِنَّهُ مِنْ أَکبَرِ الْکبَائِرِ وَ أَعْظَمِ الْجَرَائِم؛ از اصرار بر گناه بپرهیز، چرا که از بزرگترین جرایم است».(2)
رسول اکرم (صلّی الله علیه و آله وسلّم ) فرمود: «مَن أذنَبَ ذَنباً و هُوَ ضاحِکٌ دَخَلَ النّارَ وهُوَ باکٍ؛کسی که گناه کند و در آن حال خندان باشد وارد آتش دوزخ می شود در حالی که گریان است». (3)
امام حسن عسکری(علیه السّلام) می فرمایند: «مِنَ الذُّنُوبِ الَّتِی لَا یغْفَرُ لَیْتَنِی لَا أُؤَاخَذُ إِلَّا بِهَذَا؛ ازگناهان نابخشودنی این است که انسان بگوید: کاش مرا به غیر از این گناه مجازات نکنند. (یعنی آن گناه مورد اشاره را کوچک بشمارد». (4)
و جد بزرگوارشان امیرمؤمنان علی (علیه السّلام)می فرماید: «أَشَدُّ الذُّنُوبِ مَا اسْتَهَانَ بِهِ صَاحِبُهُ؛ بدترین گناهان، آن است که صاحبش آن را کوچک بشمرد». (5)
راوی می گوید: وقتی امام صادق(علیه السّلام) فرمود: از گناه حقیر و ریز، بپرهیز (سبک مشمار) که آمرزیده نشود»، عرض کردم: گناهان حقیر چیست!؟ فرمود آن است که: « «اَلرَّجُلُ یُذْنِبُ اَلذَّنْبَ فَیَقُولُ طُوبَی لِی إِنْ لَمْ یَکُنْ لِی غَیْرُ ذَلِکَ .؛ کسی گناه کند و بگوید خوشا به حال من اگر غیر از این گناه نداشتم». (6)
بنابراین باید به خدا پناه برد و همانند سید ساجدان
(علیه السّلام) چنین عرضه داشت: اَللَّهُمَّ إِنیِّ أَعُوذُ بِکَ مِنْ...اَلْإِصْرَارِ عَلَی اَلْمَأْثَمِ ، وَ اِسْتِصْغَارِ اَلْمَعْصِیَةِ؛ پروردگارا ! به تو پناه می برم از اصرار بر گناهان، و کوچک شمردن گناه». (1)
1) صحیفه سجادیه، دعای هشتم.
درس دهم: لطیفه ها
بهانه ارتباط
اشاره
در ابتدای جلسه، مبلغ محترم از دانش آموزان می خواهد که دفتر ذهنشان را مرور کنند و یک جوک یا لطیفه خوب را پای تابلو برای دیگران نقل کند، به چند شرط:
یک: جوک یا لطیفه باید جذاب و خنده دار باشد؛
دو: بی ادبی و نکات منفی در آن وجود نداشته باشد، یا توهین به اشخاص و قومیت ها نباشد؛
سه: حداقل یک پیام مفید و مثبت در آن باشد که باید پس از ذکر لطیفه، برای دیگران نقل کنند.
تذکر مهم: مبلغ محترم دقت داشته باشد که همراه با شوخ طبعی، فضای کلاس را در اختیار داشته باشد و مدیریت جلسه، از کنترل او خارج نگردد.
حالا تا شما جوکها را مرور می کنید و پیام آن را آماده می کنید، من یک نمونه همراه با پیام آن را برای شما نقل می کنم تا هم با سبک مورد نظر ما آشنا شوید و هم لطیفه های خودتان را آماده کنید. توجه کنید که در پایان، به دو تا از بهترین جوکها و پیامهای شما، جایزه داده می شود. حتی اگر یکی از شنوندگان بتواند پیام زیباتری ارائه کند، جایزه به او تعلق خواهد گرفت.
پس خوب و با دقت گوش کنید.
لطیفه اول
فرهاد و هوشنگ هر دو بیمار یک آسایشگاه روانی بودند. یک روز همین طور که در کنار استخر قدم می زدند، فرهاد ناگهان خود را به قسمت عمیق استخر انداخت و به زیر آب فرو رفت.
هوشنگ فوراً به داخل استخر پرید و خود را در کف استخر به فرهاد رساند و او را از آب بیرون کشید.
وقتی دکتر آسایشگاه از این اقدام قهرمانانه هوشنگ آگاه شد، تصمیم گرفت که او را از آسایشگاه مرخص کند.
هوشنگ را صدا زد و به او گفت: من یک خبر خوب و یک خبر بد برایت دارم. خبر خوب این است که می توانی از آسایشگاه بیرون بروی، زیرا با پریدن در استخر و نجات دادن جان یک بیمار دیگر، قابلیت عقلانی خود را برای واکنش نشان دادن به بحرانها، نشان دادی و من به این نتیجه
رسیدم که این عمل تو، نشانه وجود اراده و تصمیم در توست.
اما خبر بد این که بیماری که تو از غرق شدن نجاتش دادی، بلافاصله بعد از این که از استخر بیرون آمد، خود را با کمربند حوله حمامش دار زده است و متاسفانه وقتی ما باخبر شدیم که او مرده بود.
هوشنگ که به دقت به صحبت های دکتر گوش می کرد، گفت: او خودش را دار نزد. من آویزونش کردم تا خشک بشه! حالا من کی می تونم برم خونه؟
تذکر: پس از نقل هر لطیفه، ابتدا مبلغ گرامی با فعال نمودن دانش آموزان، از آنها می خواهد پیام یا نکته خود را بگویند، سپس خود مبلغ محترم، پیام مدنظر را بیان می کند.
پیام : آنچه را ما را دیوانه می نامیم، بیمار روانی است، دیوانه واقعی کس دیگری است.
روزی از روزها که پیامبر خدا(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) از کوچه ای عبور می کرد، عده ای از مردم را دید که در آنجا
جمع شده اند. حضرت از آنها پرسید: ِ بر گِرد چه جمع شده اید؟
عرض کردند: دیوانه ای است که اعمال جنون آمیز و خنده آورش مردم را متوجه خود ساخته است.
پیامبر آنها را به سوی خود فراخواند و فرمود: «او مریض است و دیوانه نیست. اما می خواهید دیوانه واقعی را به شما معرفی کنم؟»
همه خاموش بودند و با تمام وجودشان گوش می دادند. عرض کردند: بفرمایید، ای رسول خدا! حضرت فرمود:
« إِنَّ اَلْمَجْنُونَ حَقَّ اَلْمَجْنُونِ اَلْمُتَبَخْتِرُ فِی مِشْیَتِهِ اَلنَّاظِرُ فِی عِطْفَیْهِ اَلْمُحَرِّکُ جَنْبَیْهِ بِمَنْکِبَیْهِ ، یَتَمَنّی علَی اللهِ جَنَتَهُ وَهُو یَعصیهِ ، الذی لایُؤمَنُ شَرُّهُ ولا یُرجی خَیرُهُ فَذَلکَ اَلْمَجْنُونُ وَ هَذَا اَلْمُبْتَلَی؛ دیوانه حقیقی کسی است که با تکبر و غرور راه می رود،متکّبرانه به دو طرف خود نگاه می کند و پهلوهایش را با شانه هایش حرکت می دهد.(1)نافرمانی خدا می کند و با این حال بهشت او را آرزو می کند. کسی از شرّ او ایمن نیست و به خیرش امیدی نمی
رود. پس دیوانه واقعی او است و این را که دیدید، تنها یک بیمار است». (2)
پس پیام این لطیفه چی شد: دیوانه واقعی کسی است که می داند خدا و آخرتی هست، ولی باز گناه می کند.
خب بچه ها! حالا نوبت لطیفه های شماست.
تذکر: مبلغ به تناسب زمان جلسه، به چند لطیفه همراه با پیام آنها فرصت ارائه می دهد.
تبیین متن و محتوا
لطیفه دوم:
فکر کرده بودن یارو مرده، ولی تو غسالخانه دوباره زنده شد...همه فرار کردن...یکی چوب و
چماقی برداشت و افتاد به جان آن بیچاره... بعد دوید سمت اقوام و گفت: نترسید...برگردید..او را کشتم.....
پیام: دشمن می خواهد ما زنده نباشیم، فکر و روحمان، مذهب و ایمانمان، تقوا و مدیریت خواسته هایمان....او هم چماقی از جنس شهوت و لذتهای جسمی و جنسی، با افکاری سراسر انحراف برداشته و دینمان را بر سنگ و تخت ماهواره و شبکه های اجتماعی و فضاهای مجازی
خوابانده و به جان ایمان ما افتاده است...این چماق چون با ذائقه خواهش های غریزی انسان هماهنگ است، درد جسمی ندارد تا انسان فوراً متنبه و متوجه گردد، از این رو فهمیدن و احساس کردن آن، کمی دشوار و باورناپذیر است؛ لذا وقتی به نوجوان و جوان گفته می شود، فورا گارد مبارزه گرفته، با سر و صدا و جیغ و فریاد و گاه و توهین و بی احترامی، آن را انکار می کند.
او فکر می کند پدر و مادر، معلم و مربی و روحانی او را درک نمی کنند و به احساسات و خوشی هایش احترام نمی گذارد، در حالی که آنها چیزهایی می دانند که او از آنها بی خبر است و شاید زمانی متوجه شود، که دیگر دیر شده است.
لطیفه سوم:
اشاره
یک لطیفه تکراری ولی با مفهوم زیبا و قابل تأمل.
می گویند کسی آتش گرفته بود، وقتی رسوندنش بیمارستان مرده بود. تو برگه پزشکی قانونی،
علت فوت رو 2 درصد سوختگی و 98 درصد شکستگی نوشته بودند. بررسی کردند دیدند بنده خدا رو با دسته بیل خاموش کرده بودند.
پیام: هنگام رویارویی با مشکلات و حوادث، اگر کار به کاردان سپرده نشود، به جای درمان، بیماری تشدید خواهد شد.
تذکر: تبیین این بحث توسط مبلغ مرد، برای جلسات دخترانه مناسب نیست.
دوران نوجوانی و جوانی، برخی غرایز مانند غریزه جنسی در نوجوان فعال می شود که متأسفانه برخی از در دوستی و خیرخواهی، برخی با پُز روشنفکری، عده ای با ژست روانشناسانه و برخی