مشخصات کتاب

سرشناسه : درچه ای، فاطمه سادات، 1360-

عنوان و نام پدیدآور : ملیکه حجاز : پیوند آسمانی خدیجه کبری و پیامبر موعود/فاطمه سادات درچه ای.

مشخصات نشر : قم: سمت خدای سبحان، 1400.

مشخصات ظاهری : 184ص.

شابک : 978-622-99489-4-1

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : کتابنامه.

عنوان دیگر : پیوند آسمانی خدیجه کبری و پیامبر موعود.

موضوع : خدیجه (س) بنت خویلد، 68 - 3 قبل از هجرت-- سرگذشتنامه

موضوع : محمد(ص)، پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت - 11ق. -- همسران

موضوع : Muhammad, Prophet-- *Wives

موضوع : محمد (ص)، پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت - 11ق. -- زناشویی

موضوع : Muhammad, Prophet -- Marriage

رده بندی کنگره : BP26/2

رده بندی دیویی : 297/9722

شماره کتابشناسی ملی : 8527261

اطلاعات رکورد کتابشناسی : فیپا

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

فهرست مطالب

صلوات و تحیت بر صدیقه طاهره(علیها السلام) و مادر او خدیجه کبری(علیها السلام). 9

پیشگفتار. 11

سخن مؤلف.... 13

در انتظار پیامبر موعود(صلی الله علیه و آله) و خدیجه طاهره(علیها السلام). 19

مولود پر برکت در خانواده ای بی مانند. 21

تربیت در مهد یکتا پرستی.. 23

زیباترین رخسار. 25

پاک ترین دامن.. 26

سرآمد در دانش و خرد. 27

یگانه در کمالات... 28

ثروتمندترین بانوی روزگار. 30

مصلح بزرگ اجتماعی.. 31

نیمه دیگر محمد(صلی الله علیه و آله). 34

خواستگاری و ازدواج.. 36

پیشنهاد جناب ابوطالب برای سفر تجاری.. 41

وارد شدن خاندان عبدالمطلب به خانه بانوی حجاز. 46

وارد شدن پیامبر(صلی الله علیه و آله) به خانه بانوخدیجه(علیها السلام). 51

به سخن درآمدن شتر در ستایش پیامبر(صلی الله علیه و آله). 53

اندازه شدن لباس به قامت پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله). 55

وداع بانو خدیجه(علیها السلام) با رسول خدا(صلی الله علیه و آله). 58

حرکت با شکوه کاروان با قافله سالاری پیامبر(صلی الله علیه و آله). 59

کمک کردن رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به غلامان و امداد الهی.. 60

تدبیر رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در ابتدای سفر. 62

راه رفتن رسول خدا(صلی الله علیه و آله) چون خضر نبی بر روی آب... 66

جوشیدن آب چو اسماعیل بر زیر پای پیامبر (صلی الله علیه و آله). 70

سخن گفتن با افعی در بیابان. 73

جوشیدن آب از بین انگشتان پیامبر(صلی الله علیه و آله) در بیابان خشک و بی آب... 81

به بار نشستن هسته خرما بعد از کاشت، به دست رسول خدا(صلی الله علیه و آله). 82

رسیدن کاروان به دیر راهب و خبر از رسالت بزرگ پیامبر(صلی الله علیه و آله). 84

پایان یافتن انتظار راهب بر دیدار پیامبر موعود(صلی الله علیه و آله). 85

ظهور معجزاتی که از پیامبر موعود(صلی الله علیه و آله) در انجیل بیان شده است... 87

دعوت راهب از کاروان قریش.... 88

دیدار راهب و پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله). 91

پیغام راهب برای بانو خدیجه(علیها السلام). 94

رسیدن کاروان تجاری به شام. 95

نقشه کاهن یهود برای قتل پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله). 96

هدایای قریشیان به رسول خدا(صلی الله علیه و آله). 99

نزدیک شدن کاروان به مکه و رساندن خبر سلامتی کاروان به بانو خدیجه(علیها السلام) 100

گستراندن گنبد یاقوت بهشتی بر سر پیامبر(صلی الله علیه و آله) و کشف پرده از دیدگان خدیجه(علیها السلام) 101

استقبال اهل مکه از کاروان پرسود بانو خدیجه(علیها السلام). 108

پیشنهاد خواستگاری توسط بانو خدیجه(علیها السلام). 111

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) از عمویش می خواهد تا به خواستگاری بانو خدیجه(علیها السلام) همت گمارد 117

صفیه ماجرا را دنبال می کند. 119

ابوطالب برای خواستگاری خدیجه(علیها السلام) نزد پدرش می رود. 122

همراهی ورقه عموی پیامبر(صلی الله علیه و آله) با بانوی حجاز. 124

درخواست ورقه، در قبال وساطت ازدواج.. 127

دیدار پدر و عموی بانو خدیجه(علیها السلام) با خاندان عبدالمطلب... 129

دعوت بزرگان مکه به خانه بانو خدیجه(علیها السلام) از کنار کعبه. 130

آماده کردن خانه برای میهمانان. 133

ورود میهمان به منزل خدیجه طاهره(علیها السلام). 134

ورود داماد به همراه فرزندان هاشم. 135

تعیین مهریه ملیکه حجاز. 136

خواندن خطبه توسط حضرت ابوطالب... 138

ابراز نارضایتی ابوجهل از ازدواج پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله). 139

دفاع حضرت ابوطالب از پیامبر(صلی الله علیه و آله) و تکریم بانو خدیجه(علیها السلام) از بنی هاشم 141

ولیمه عروسی در سه روز اول منزل حضرت ابوطالب... 142

میهمانی در روز سوم. 143

مراسم شب عروسی بانوی حجاز. 145

شب عروسی فرا رسید. 146

ملیکه حجاز به حجله گاه می رود. 147

درخشش جبین همتای احمد. 149

زیباترین لحظه، استقبال عروس از شاه داماد و بیعت با پیامبر موعود(صلی الله علیه و آله) 151

تکریم نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) از بانو مهربانی ها 155

پرورش مولود کعبه بر دامان پر مهر همتای احمد. 156

فرزندان رسول خدا(صلی الله علیه و آله) و بانو خدیجه(علیها السلام). 158

پیشگامی بانو خدیجه(علیها السلام) در ایمان بر نبوت و امامت... 159

قانته ی امت اسلامی.. 162

یوم الانذار در خانه بانو خدیجه(علیها السلام). 163

سلام ویژه الهی.. 164

اعطا کوثر به پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) و بانو خدیجه(علیها السلام). 166

تحریم اقتصادی و اجتماعی.. 167

شهادت ابوطالب نخستین شهید اسلام. 170

هجرت مسلمانان به حبشه و یثرب... 171

بانو خدیجه(علیها السلام)، نخستین شهیده امت اسلامی.. 173

کتابنامه از مصادر شیعی و غیر شیعی.. 177

صلوات و تحیت بر صدیقه طاهره(علیها السلام) و مادر او خدیجه کبری(علیها السلام)

اللّهُمّ صلِّ علی الصِّدِّیقةِ فاطِمة الزّکِیّةِ حبِیبةِ حبِیبِک و نبِیِّک و أُمِّ أحِبّائِک و أصْفِیائِک الّتِی انْتجبْتها و فضّلْتها و اخْترْتها علی نِساءِ الْعالمِین اللّهُمّ کُنِ الطّالِب لها مِمّنْ ظلمها و اسْتخفّ بِحقِّها و کُنِ الثّائِر اللّهُم بِدمِ أوْلادِها اللّهُمّ و کما جعلْتها أُمّ أئِمّةِ الْهُدی و حلِیلة صاحِبِ اللِّواءِ و الْکرِیمة عِنْد الْملإِ الْأعْلی فصلِّ علیْها و علی أُمِّها خدِیجة الْکُبْری صلاةً تُکْرِمُ بِها وجْه أبِیها مُحمّدٍ صلّی اللّهُ علیْهِ و آلِهِ و تُقِرُّ بِها أعْیُن ذُرِّیّتِها و أبْلِغْهُمْ عنِّی فِی هذِهِ السّاعةِ أفْضل التّحِیّةِ و السّلام.⁽¹⁾

پیشگفتار

از شخصیت های کم نظیری که در جامعه ایمانی ما کمتر از او یاد و در حق ایشان کوتاهی شده درحالی که حق عظیمی بر امت دارند حضرت خدیجه کبری، ام المؤمنین(علیها السلام) است.

بسیار به جاست برای ادای احترام به حق این مادر بزرگوار و تبلیغ نام و یاد و سبک زندگی این اسوه الهی در جامعه ما بیشتر کار شود تا به عنوان یکی از برترین بانوان عالم در جهان معرفی شوند.

در این راستا جا دارد که از زحمات بانوی محترم فاطمه سادات درچه ای که زحمت کشیده و کتاب ملیکه حجاز را به نگارش درآورده اند تشکر شود که هم دفاع از ساحت قدس حضرت و هم جریان زیبای ازدواج حضرت و اشعار زیبا و نغز حضرت را مکتوب کرده اند. امید است دوستداران اهل بیت(علیهم السلام) در ترویج مکتب این بانوی بزرگ که تجسم فداکاری و ایثار مال و جان و آبرو در راه حق می باشند، همت گماشته، مشمول شفاعت ویژه بانوی کرامت قرار گیرند. پیامبر عظیم الشأن(صلی الله علیه و آله) فرمودند

«رزقت حبها و احب حبیبها» محبت این بانو رزق من شده و من هم دوست دارم دوستان حضرت خدیجه(علیها السلام) را.

24 / 6 / 1400

قم مشرفه، حبیب الله فرحزاد

سخن مؤلف

از نشانه های مظلومیت و غربت بانو خدیجه(علیها السلام) ناشناخته ماندن و یا نادرست معرفی شدن ایشان در میان امت اسلامی و در عین حال فضیلت بخشیدن همسرانی از نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) که از روی حسادت او را سالمند و مطلّقه و خود را گل نورس و شکوفه نورسیده به خانه پیامبر(صلی الله علیه و آله) معرفی نمودند، همچنین همگام شدن ایشان با زبیریان و دودمان اموی، سبب شد تا آن طور که خواستند تاریخ را به نگارش درآورده و مشهور عام سازند. اما خدیجه کبری(صلی الله علیه و آله)، همسر فداکار رسول خدا(صلی الله علیه و آله) بود که مقامش شناخته نشد و به واسطه تلاش دشمنانش دربین برگه های تاریخ گمنام باقی ماند.

او بود دختری ژرف اندیش و جلیل القدر که با شناخت پیامبر آخرالزمان(صلی الله علیه و آله) به همه آمال و آرزوهای خود دست رد زد و با انتخاب نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) ، دشمنی کینه توزان را برای خود خرید. همو بود که با فصاحت کلامش اشعار بسیاری در عشق و محبت خود به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) سرود و برایمان به یادگار گذاشت. همو بود که در سالهای سخت زندگی رسول خدا(صلی الله علیه و آله)، همدوش وهمراه او بار رسالت را به دوش کشید و تنها برای هدف والای همسرش از هیچ تلاشی

فروگذاری نکرد. او یگانه بانو و پاکدامن ترین بانویی بود که برای مادری ائمه هدی و مؤمنین برگزیده شد. او بود که با امداد روحی، نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) را تسلی می داد در حالیکه سایرین او را ساحر و مجنون می خواندند. او بود که سه سال تحریم در شعب ابی طالب را به جان خرید و مال و جان خود را در طبق اخلاص گذاشت و به پای شجره نوپای اسلام ریخت. همو بود که بارها خداوند سلام خود را توسط جبرائیل و رسول خود به او رساند. همو بود که با ثروتش، جان برده های مسلمان را خرید و مسلمانان را از شکنجه های بی رحمانه مشرکین نجات داد. او بود که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در موردش فرمود: اسلام جز با شمشیر علی(علیه السلام) و اموال خدیجه(علیها السلام) اقامه نشد. و نیز فرمود: هرگز مال و اموالی مانند اموال خدیجه(علیها السلام) مرا نفع نبخشید.

همو بود که بعد از ازدواج با نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) ، تمامی اسناد و مدارک و سرمایه های خود از طلا و جواهرات را که در صندوقچه ای نگهداری می کرد، تقدیم رسول خدا(صلی الله علیه و آله) کرد و با دل و جان به او بخشید تا در راه اعتلای کلمه توحید، به ثمر رساند.

عظمت

کار بانو خدیجه(علیها السلام) در دوران پس از هجرت چنانمشهور بود که فرزندان او در بین مردم به چنین مادری مباهات می کردند و نام او را به بلندای آسمان رفعت می بخشیدند، هر کس

انتساب به او را فخر دوعالم می دانست و مایه عزت و شرف دوسرا.

فرزند او، ابا عبدالله الحسین(علیه السلام) در روز عاشورا با انتساب خود به خدیجه کبری(علیها السلام) خود را معرفی کرده و جنگ با این خاندان را مغبون دوسرا می داند. حضرت اباعبدالله(علیه السلام) درظهر عاشورا میان لشکریان ایستاد و دشمن را نصیحت کرد و ندا داد:

إِتّقُوا اللّه ربّکُمْ و لا تقْتُلُونی، فإِنّهُ لا یحِلُّ لکُمْ قتْلی و لا انْتِهاکُ حُرْمتی، فإِنّی إِبْنُ بِنْتِ نبِیِّکُمْ و جدّتِی خدیجةُ زوْجةُ نبِیِّکُمْ

از خدا بترسید و دست از کشتن من بردارید؛ زیرا کشتن من و هتک حرمت من، جایز نیست. من فرزند دختر پیامبر شما هستم و جدّه من است خدیجه همسر پیغمبر شما.

و بار دیگر امام حسین(علیه السلام) در مقابل لشکر در حالی که بر شمشیر خود تکیه داده بود با صدای بلند فرمود:

شما را به خدا سوگند! آیا مرا می شناسید؟ وایشان را قسم داد و فرمود:اُنْشِدُکُمُ اللّه! هلْ تعْلمُون أنّ جدّی رسُولُ اللّه ؟

شما را به خدا سوگند! آیا می دانید جدّم رسول خداست؟

گفتند: آری سپس فرمود:

اُنْشِدُکُمُ اللّه! هلْ تعْلمُون أنّ أبی علِیُّ بْنِ أبی طالِب؟

شما را به خدا! آیا می دانید پدرم علی بن ابی طالب است؟

گفتند: آری سپس فرمود:

اُنْشِدُکُمُ اللّه! هلْ تعْلمُون أنّ أُمّی فاطِمةُ الزّهْراءُ بِنْتُ مُحمّد الْمُصْطفی؟

شما را به خدا! آیا می دانید مادرم فاطمه دختر پیامبر است؟

گفتند: آری سپس فرمود:

اُنْشِدُکُمُ اللّه! هلْ تعْلمُون أنّ جدّتی خدیجةُ بِنْتُ خُویْلِد أوّلُ نِساءِ هذِهِ الاُمّةِ إِسْلاماً؟

شما را به خدا سوگند! آیا می دانید جدّه ام، خدیجه دختر خویلد، اوّلین زن مسلمان این امّت است؟

گفتند: آری...

و نیز امام سجاد(علیه السلام) در مجلس یزید در شام با معرفی خود ومباهات به آباء و اجداد طاهرینشان می فرمایند:

أنا ابْنُ علِیٍّ الْمُرْتضی أنا ابْنُ فاطِمه الزّهْراءِ أنا ابْنُ خدیجه الْکُبْری.

نام و یاد بانو در کنار نام بلند نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) از ائمه اطهار شنیده می شد و این شکوه و جلال به سبب روح بلند او، فداکاریها و جانفشانی های بود که با شناخت حقیقت در این راه ثابت ماند.

و دیگر همو بود نخستین بانوی شهیده اسلام که در صفحات تاریخ ناخوانده ماند و قدرش دانسته نشد.

با پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی، کاوشگرانی بیش از پیش، بدون هیچ تعصبی کمر همت بسته و از بین صفحات تاریخ حقیقت را آشکار نمودند؛ ولی تا رفع ظلم از مظلومین تاریخ خصوصا دو مظلوم بزرگ تاریخ، حضرت خدیجه(علیها السلام) همسر احمد مختار و همچنین حامی رسول خدا(صلی الله علیه و آله)، کفیل قریش، جناب ابوطالب قدم بلندی نیاز داریم.

از محققان گرانسنگ و پرتلاش در این عرصه، جناب آیت الله علامه عسگری؟ره؟ بودند که با شکستن بت تحریفات و جعلیات تاریخ پرده ابهام از اوهام گرفته و گام بزرگی در این امر برداشته است. ما نیز بر آن شدیم تا به سهم خود با رهنمود از تالیفاتشان، قدمی در اعتلای مقام عظمای بانوی بزرگ جهان اسلام، خدیجه کبری(علیها السلام)، در قالب داستان پیوند آسمانی بانوی حجاز وپیامبر(صلی الله علیه و آله) موعود برداریم.

از دیگر تألیفات که در این مجموعه نگارش استفاده شده، کتاب (ام المؤمنین خدیجه(علیها السلام) از ولادت تا شهادت) که از

کتابهای برتر برگزیده کمیته علمی همایش ملی «صدف کوثر» و همچنین کتاب (ام المؤمنین خدیجه(علیها السلام) نخستین شهیده امت اسلامی) از محقق عالی قدر جناب آقای سید محمد حسین جلال زاده میبدی می باشد که در این راه گام بزرگی جهت رفع تحریفات و جعلیات از بانوی بزرگ اسلام، ام المؤمنین خدیجه کبری(علیها السلام) برداشته است.

و نیز این داستان مزین به روایات و همچنین روایت مفصل بحارالانوار مجلد شانزدهم می باشد که از ابوالحسن بکری از کتاب الانوار آورده شده است.

امتیاز بزرگ این داستان، مزین بودن به اشعار زیبا و پر مغز و کم نظیر بانو خدیجه(علیها السلام) می باشد که گویا داستان پیوند آسمانی اش را خود برای خواننده بیان می دارد.

اشعار زیبا و دلکش بانوی یگانه حجاز، مادر زهرای مرضیه(علیها السلام) را به یادگار می گذارم و در پایان برگ سبز و تحفه کوچکم را به فرزند خلف بانو خدیجه کبری(علیها السلام)، مقام عظمای ولایت، سکاندار کشتی پرتلاطم و مواج زمان، آیت الله سید علی حسینی خامنه ای (مد ظله العالی) تقدیم می دارم و شفاعت ایشانرا می طلبم.

فاطمه سادات درچه ای

سال 1400 هجری شمسی

در انتظار پیامبر موعود(صلی الله علیه و آله) و خدیجه طاهره(علیها السلام)

به گواه انبیاء و هزاران پیامبر گذشته و کتب آسمانی، دو ستاره درخشنده ملک و ملکوت، خاتم الانبیا، پیامبر موعود و نیمه دیگر محمد(صلی الله علیه و آله)، خدیجه طاهره، از نسل ابراهیم خلیل، پا به کره خاکی نهادند⁽¹⁾

پروردگار جل و اعلی به انبیاء الهی، امر فرمود تا برای نجات از مشکلات و سختی ها، نام آخرین فرستاده و عترت طاهرینش را یاد کنید که این راه اجابت دعای شماست.

دورد و صلوات بر پیامبر موعود و عترت پاکش بود که سفینه نوح نبی را، از امواج طوفان و غضب پروردگار نجات داد.

حضرت ابراهیم با تواضع در مقابل عظمت مقام او و عترت پاکش از آتش نجات یافت.

حضرت موسی به نام او و عترت پاکش، عصا به دریا زد و راه خشک و هموار بر امتش گشوده شد.

کلیم الله، به نام و یاد عترت پاک محمد مصطفی، عصا بر سنگ زده و و دوازده چشمه جاری شد.

با نام و گرامی داشت ایشان، مائده آسمانی نازل شد و..

با نام و گرامی داشت ایشان عیسی، پیامبر اولی العزم حضرت جل و اعلی، مردگان را زنده کرد و دم عیسوی اش اثر نهاد.

تا آن جا که رسول مکرم(صلی الله علیه و آله) فرمودند راه اجابت دعا نزد پروردگار جل و علی، گرامی داشت نام من و ذریه پاک از نسل من می باشد.

ظهور پیامبر خاتم(صلی الله علیه و آله) تحقق وعده صد و بیست و چهار هزار پیامبر الهی بود⁽¹⁾

(وإِذْ أخذ اللّهُ مِیثاق النّبِیِّین لما آتیْتُکُم مِّن کِتابٍ وحِکْمةٍ ثُمّ جاءکُمْ رسُولٌ مُّصدِّقٌ لِّما معکُمْ لتُؤْمِنُنّ بِهِ ولتنصُرُنّهُ قال أأقْررْتُمْ وأخذْتُمْ علی ذلِکُمْ إِصْرِی قالُوا أقْررْنا قال فاشْهدُوا وأنا معکُم مِّن الشّاهِدِین) (81 آل عمران).

هنگامی که خداوند از همه پیامبران و (امت های ایشان) پیمان گرفت که هرگاه کتاب و حکمت به شما دادم، سپس (در آینده) پیامبری برای شما آمد که آن چه را (از کتابهای آسمانی) نزد شماست تصدیق کرد، قطعاً باید به او ایمان آورید و وی را یاری دهید.(آنگاه خداوند) فرمود آیا اقرار کردید و بر این (حقیقت) پیمان محکم را (به صورتی که به آن وفا کنید) دریافت نمودید؟ گفتند: اقرار کردیم فرمود: پس (بر این پیمان) گواه باشید و من هم با شما از گواهانم (نقش عایشه در تاریخ اسلام، ترجمه محمد جواد کرمی، ج 4ص 298).

امت بر راستای قبول نبوتشان، و قبول دعوت الهی، بدون وقفه برای رسول خاتم(صلی الله علیه و آله) و اوصیاء طاهرینش بیعت گرفتند وبشارت ظهور احمد از نسل ابراهیم خلیل را بر همگان اعلان و برای دوازده نور همراه از فرزندانش بیعت گرفتند تا باظهور او، او را مطیع و فرمانبردار باشند و منتظر تحقق وعده الهی به دست دوازدهمین فرزند او و حکومت صالحان بر روی زمین باشند و اینچنین ظهور محمد مصطفی(صلی الله علیه و آله) و ولادت خدیجه غرّاء(علیها السلام)، انتظار را به پایان رساند.

مولود پر برکت در خانواده ای بی مانند

حضرت خدیجه(علیها السلام) در خانه خویلد پسر نوفل اسدی⁽¹⁾

که از موحدین و بهترین خدا پرستان بعد از عبدالمطلب بود، دیده به جهان گشود.

پدر او، خویلد، از متولیان مسجدالحرام⁽²⁾

و داناترین مردم به علم انبیاء پیشین بود.⁽³⁾

مادر خدیجه طاهره(علیها السلام)، از فواطم قریش یعنی بافضیلت ترین و پاک دامن ترین زنان «فاطمه نام» در جاهلیت بود که انتساب به

آنان مایه مباهات پیامبر و اهل بیت(علیهم السلام) بوده است.⁽¹⁾

ورقه بن نوفل عموی⁽²⁾

خدیجه طاهره(علیها السلام)، آشنای به زبان عبری و سریانی بود.⁽³⁾او صحف ابراهیم، تورات موسی و انجیل عیسی و زبور داود را خوانده و ویژگی های پیامبر(صلی الله علیه و آله) را می شناخت.⁽⁴⁾او و بحیرا⁽⁵⁾

از داناترین افراد به ویژگی پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) بودند.⁽⁶⁾ورقه بن نوفل، از ترویج دهندگان و معرفی کنندگان پیامبر موعود(صلی الله علیه و آله) ، پیش از بعثت بود.⁽⁷⁾

عبدالله بن زائده عامری مشهور به ابن ام مکتوم، دایی حضرت خدیجه(علیها السلام) نیز از موحدان پیش از بعثت بود به دلیل آشنایی کامل با معارف و احکام اسلام اولین سفیر اسلام به یثرب و نخستین مهاجر مسلمان به آن شهر⁽¹⁾برای تبلیغ اسلام بود⁽²⁾ایشان پس از هجرت پیامبر(صلی الله علیه و آله) نیز مؤذن حضرت و امام جماعت مسلمین در غیاب پیامبر(صلی الله علیه و آله) بود.⁽³⁾

در سال عام الفیل و همسال با ولادت پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) ، دختری پاک و مطهر با قدومی مبارک در خانه ی خویلد پارسا پا به جهان گذارد و چشم هستی را به شکوه و جلال خود خیره کرد.

تربیت در مهد یکتا پرستی

خدیجه ی طاهره(علیها السلام) در تورات صدیقه و در انجیل مبارکه لقب گرفته است. تولد او موجب شادمانی وصف ناپذیر این خانواده شد. خدیجه(علیها السلام) هم نوردیده خویلد و فاطمه(علیها السلام) بود و هم همسر آخرین پیامبران. او در میان بهترین فرزندان پاک اسماعیل

رشد یافت و مانند دیگر موحدان به آداب اسلامی رفتار می نمود.⁽¹⁾او بعد از آشنایی با نماز و روزه و حج در زمره یکتاپرستان همچون عبدمناف و هاشم، عبدالمطلب و ابوطالب، هرگز لحظه ای به بت ها رو نکرد و مانند ایشان نماز می گزارد.⁽²⁾

آگاهی خدیجه(علیها السلام) از آموزه های پیامبران الهی، او را به یکی از آگاه ترین یکتاپرستان زمان خود تبدیل کرده بود. خدیجه(علیها السلام) ایمان را با عمل آمیخته همواره تلاش می کرد تا در پاکی و قداست سرآمد زنان یکتاپرست و شایسته ی همسری برترین پیامبران گردد. او در عبادت، یگانه دوران بود و راز و نیاز او با خداوند مثال زدنی بود. او پیش از بعثت پیامبر(صلی الله علیه و آله) ، گاه یک ماه اعتکاف می کرد.⁽³⁾

زیباترین رخسار

بانو خدیجه(علیها السلام) در زیبایی بی نظیر و یگانه دوران بود و چون خورشیدی درخشان در حجاز می درخشید.او سفید اندام و درخشان بود⁽¹⁾

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در مورد زیباترین مردان عالم فرمود:، امام حسن مجتبی(علیه السلام) و یوسف صدیق(علیه السلام)، زیباترین مردان عالم هستند⁽²⁾

و امام حسن مجتبی(علیه السلام) خود فرمود که شبیه ترین فرد به خدیجه کبری(علیها السلام) است⁽³⁾

امام حسن مجتبی(علیه السلام)، سیمایی نمکین، رخساری سفید آمیخته به اندکی سرخی، مردمک چشم آن بسیار سیاه، گردنی نقره فام و قامتی میانه داشت.⁽⁴⁾زیبایی بانو خدیجه(علیها السلام) در نسلشان استمرار یافت. به عنوان مثال زیبایی و درخشش دندان های امام صادق(علیه السلام) سبب شگفتی بود. وقتی از عبدالله محض _ نواده امام حسن مجتبی(علیه السلام) در این باره پرسیدند گفت: امام صادق(علیه السلام) این زیبایی را از حضرت خدیجه(علیها السلام) و فاطمه(علیها السلام) به ارث برده است.⁽⁵⁾

بانو خدیجه(علیها السلام)، سرآمدی در زیبایی صورت را با سرآمدی در سیرت آمیخته بود. یگانه بانوی حجاز، پاکدامن ترین دختر جزیره العرب که در حیا و عفت شهره و زبان زد بود،⁽¹⁾تا آنجا که او به نام طاهره شهرت یافت.⁽²⁾هر چند زیبایی شگفت انگیز بانوی حجاز، به دلیل محجوب بودن او، کمتر شهرت یافت.

پاک ترین دامن

در عصر جاهلیت، موحدان از روابط نامشروع مشرکان بیزار بودند و مردم جاهلی را به پاکی و پاکدامنی و یکتا پرستی دعوت می کردند ولی این رفتار با خون جاهلیت آمیخته بود و پاکدامنی برایشان مفهومی نداشت.

در چنین شرایطی و پیش از بعثت نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) و نزول آیه حجاب بانو خدیجه(علیها السلام) پاکدامن ترین بانوی حجاز، چون موحدان، از مردان بیگانه دوری می جست و از پشت پرده سخن می گفت⁽³⁾

و پس از ظهور اسلام و اعلان آیین اسلامی، بانوخدیجه(علیها السلام)، هنگام

نماز گزاردن با پیامبر(صلی الله علیه و آله) در مسجدالحرام زیبایی های خود را می پوشاند.⁽¹⁾

سرآمد در دانش و خرد

یکتاپرستان طبقه با فرهنگ جامعه، آشنا به خواندن و نوشتن،آگاه از جریان های فکری روزگار خود، اهل مطالعه و خرید کتاب و ارتباط با اندیشمندان و دین شناسان بودند.⁽²⁾

بانو خدیجه(علیها السلام) نیز چنین بود و در خرد ،یگانه روزگاران خود بود. خدیجه(علیها السلام) را در تدبیر، تنها با سلمی، همسر هاشم جد پیامبر(صلی الله علیه و آله) که در جایگاه بالای از عقل و تدبیر و حلم بود قابل قیاس دانسته اند.⁽³⁾

نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) که خود عقل کامل بود، در تمام کارها با خدیجه(علیها السلام) مشورت می کرد.⁽⁴⁾

آگاهی بانو خدیجه(علیها السلام) از آموزه های آیین ابراهیمی و سایر

پیامبران الهی و معارف و احکام دین، او را به یکی از آگاه ترین یکتاپرستان زمان خود تبدیل کرده بود.⁽¹⁾

یگانه در کمالات

قران کریم پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) را دارای اخلاقی سترگ معرفی کرده است⁽²⁾بانو خدیجه(علیها السلام) نیز در منش یگانه دوران بود تا آنجا که پیامبر(صلی الله علیه و آله) هرگز او را از یاد نبرد و در برابر دیگر همسرانش بارها از او و سرشت نیکو و اخلاق نمونه اش یاد می گیرد.

بانو خدیجه(علیها السلام) را فردی دوراندیش، ارجمند، خردمند،⁽³⁾استوار و با صلابت⁽⁴⁾دانسته اند. افزون بر آن، بانوی حجاز، سرشار از احساس لطافت و دختری شوخ طبع⁽⁵⁾و دارای طبع شعر لطیفی

بود.⁽¹⁾اندک سروده های دل انگیز و دلکش باقی مانده او، در ستایش پیامبر(صلی الله علیه و آله) ، از نهایت لطافت طبعش حکایت دارد.

بنی اسد اجداد بانو خدیجه(علیها السلام) از سخنوران بزرگ عرب⁽²⁾بودند و بانو خدیجه (علیها السلام) نیز از برترین شاعران حجاز که سروده های او در وصف پیامبر(صلی الله علیه و آله) به خوبی نشان از آن دارد.⁽³⁾بانوی حجاز، شوخ طبع بود⁽⁴⁾و به پیامبر(صلی الله علیه و آله) آرامش می بخشید و اندوه پیامبر(صلی الله علیه و آله) را می کاست.⁽⁵⁾خدیجه(علیها السلام) مهر سرشار خود را نسبت به پیامبر موعود(صلی الله علیه و آله) صادقانه بارها در اشعار خود ابراز می کرد. آنگاه که فرمود:

و لو اننی امسیت فی کل نعمة

و دامت لی الدنیا و ملک الاکاسرة

لما سویت عندی جناح بعوضه

اذا لم تکن عینی لعینک ناظره⁽⁶⁾

اگر تمامی نعمت های دنیا جاودانه از آن من باشد و

ملک سلاطین کسری برای من باشد، اما چشمم به چشمانت نگران نباشد برایم به اندازه بال مگسی ارزش ندارد.

ثروتمندترین بانوی روزگار

بیشترین یکتاپرستان از خانواده های سرشناس و برخوردار تر از سطح متوسط جامعه بودند.⁽¹⁾

پدر و خاندان پیامبر(صلی الله علیه و آله) نیز از بازرگانان و تاجران مکه بودند.⁽²⁾

نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) از نه سالگی به همراه ابوطالب برای تجارت به بصرای شام رفت.⁽³⁾

آن حضرت از بازرگانان مکه بود. بازرگانی قریش در شام، عراق و یمن گسترده بود⁽⁴⁾و خدیجه طاهره(علیها السلام) ثروتمندترین آنان بود.⁽⁵⁾

در کوچ تابستانه و زمستانه بازرگانان قریش کاروان های مستقلی از شتران⁽¹⁾مال التجاره او را حمل می کردند.⁽²⁾

مصلح بزرگ اجتماعی

یکتا پرستان طبقه با فرهنگ جامعه، آشنا به خواندن و نوشتن و آگاه از جریان فکری روزگار خود بودند. ایشان اهل مطالعه و خرید کتاب، ارتباط با دانشمندان و دین شناسان⁽³⁾بودند. سعی بسیاری برای مبارزه با خرافات و رسوم غلط جاهلی و درمان بیماری های اجتماعی مانند بت پرستی و قمار بازی و شرابخواریداشتند.⁽⁴⁾

یگانه پرستی، دانش، خرد و تدبیر بانوی حجاز، او را بر آن

داشت که به یک پیشگام بزرگ در اصلاح جامعه جاهلی تبدیل شود و زمینه ساز تحقق بعثت خاتم پیامبران و به گواه پیامبر(صلی الله علیه و آله) ، صدیقه امت اسلامی پیش و پس از بعثت باشد.⁽¹⁾تلاش حضرت خدیجه(علیها السلام) در راستای این هدف و تعالی معنوی مردم در دو جهت نمود بیشتری دارد.

نخست تلاش برای ارتقای بینش و بصیرت مردم. به گواه کتب تاریخی، بانو خدیجه(علیها السلام) حضور پرشماری در مجالسی که در آن سخن از آخرین پیامبر(صلی الله علیه و آله) و ویژگی های او به میان می آمده داشته است. او بسیاری از اوقات میزبان مجالس پیامبر موعود(صلی الله علیه و آله) و معرفی ایشان به مردم بود و این بیانگر موقعیت والای اجتماعی بانو خدیجه(علیها السلام) که بانی آن مجالس بوده است می باشد. جهاد دیگر او، تلاش برای جلوگیری از کسب درآمدهای نامشروع دوران جاهلی مانند خانه های فساد⁽²⁾و رباخواری بود که در مکه رواج بسیاری داشت⁽³⁾که افزون بر آن غارت اموال دیگران نیز یکی از راه های کسب درآمد در عرب جاهلی بود⁽⁴⁾اما یکتاپرستان به بازرگانی

مشغول بودند. بانو خدیجه(علیها السلام) و خاندانش مانند پیامبر و خاندانش(علیهم السلام)، بازرگان بودند.⁽¹⁾بازرگانی آنان در عراق و یمن⁽²⁾گسترده بود که در این میان بانوی موحد وبا ایمان حجاز، ثروتمندترین فرد قریش بود.⁽³⁾

ثروت او به تنهایی با دارایی تمامی قریش برابری می کرد⁽⁴⁾بانو خدیجه(علیها السلام) پیش از بعثت و ازدواج با نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) به جای اندیشیدن انباشت ثروت، اموال خود را دستمایه ریشه کنی فقر اقتصادی و فرهنگی قرار داد وبا دارایی خود بستر کار شرافتمندانه و مشروع را برای بسیاری از خانواده ها فراهم ساخت.

آن حضرت دارایی خود را در اختیار افرادی دارا و نادار، آزموده وناآزموده قرار می داد تا به بازرگانی بپردازند و در سود وزیان با ایشان شریک می شد.

این رویه بیش از یک فرصت برای ثروت افزایی تهدیدی برای اصل سرمایه به شمار می آمد و خطرپذیری فراوانی داشت که چه

بسیار بازرگانانی ناآزموده که دچار زیان می شدند و زمانی طولانی لازم بود تا این افراد با آزمون و خطا به بازرگانانی زبردست مبدل شوند. این اقدام حضرت از انباشت ثروت، نزد رباخواران و صاحبان درآمد نامشروع جلوگیری می کرد و زمینه برخورداری مردم محروم از فوائد اجتماعی و اقتصادی بازرگانی را فراهم می ساخت و به همین دلیل در جلوگیری از اقدام برخی برای کسب درآمد از راه هایی مانند غارت اموال، بسیار موثر بود و امنیت اجتماعی مردم را نیز افزایش می داد.

افزون بر آن بانوی حجاز برای کنیز و غلامان بی شمارش خانه و وسایل ازدواج را فراهم ساخته بود. آنان از گله های بزرگ اسب شتر و گوسفندان او، در قبایل نگهداری می کردند.⁽¹⁾

نیمه دیگر محمد(صلی الله علیه و آله)

خدیجه طاهره(علیها السلام) گوهری بی مانند در میان فرزندان ابراهیمخلیل بود. او از بهترین ها همه یا بیشترین را داشت. در یکتاپرستی، اصالت خانوادگی، زیبایی، پاکدامنی، سجایای اخلاقی، لطافت روح سرشار از عاطفه و ... سرآمد بود همین ویژگی ها مردان

سرشناس و بزرگ قریش⁽¹⁾را آرزومند ازدواج با او ساخته بود⁽²⁾او همه خواستگاران را رد کرده⁽³⁾و برخلاف ادعای منابع تاریخی وابسته به دودمان بنی امیه پیش از ازدواج با پیامبر(صلی الله علیه و آله) با مرد دیگری ازدواج نکرد.⁽⁴⁾

بزرگان و نامداران زمان همواره در تلاش بودند تا رضایت او را برای ازدواج، جلب کنند اما او همه خواستگاران را رد کرد به انتظار پیغامبری از جنس نور بود همین سبب شد که او برخلاف دوشیزگان دوران خود، ازدواج را تا سن 25 سالگی به تأخیراندازد. او تنها کسی بود که همه ویژگی های آورده شده در کتاب های آسمانی درباره همسر آخرین پیامبر(صلی الله علیه و آله) را دارا بود، ویژگی هایی چون خدیجه(علیها السلام) نام بودن، سرآمدی زنان قریش و سرآمدی در ثروت،

چراکه سیده زنان قریش⁽¹⁾ارجمند ترین و ثروتمندترین⁽²⁾زن جهان بود. عموی خدیجه(علیها السلام) همواره او را به ازدواج با پیامبر(صلی الله علیه و آله) و سرافرازی در دنیا و نعمتهای بهشتی بشارت می داد.⁽³⁾آگاهی خدیجه(علیها السلام) از بشارت های انبیا سبب شده بود تا بداند که شوهر او، آخرین و برترین پیامبر الهی(صلی الله علیه و آله) خواهد بود و به دلیل ازدواج با پیامبر(صلی الله علیه و آله) در انجیل مبارکه لقب گرفته است.⁽⁴⁾

بانو خدیجه(علیها السلام) از این مطلب گاهی داشت و منتظر آخرین پیامبر موعود(صلی الله علیه و آله) بود.

خواستگاری و ازدواج

پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) هنوز دو سال نداشت که پدر و مادرش جناب عبدالله و آمنه را از دست داد و در دامن پر مهر عمویش ابوطالب و زن عمویش فاطمه دخت اسد بزرگ شد ابوطالب مهربان ترین عموی پیامبر(صلی الله علیه و آله) بود⁽⁵⁾

و حضرت را بیش از فرزندان خود دوست داشت بسیار به عموی خود وابسته بود و جز در کنار او

نمی خوابید. هرگاه ابوطالب از خانه خارج می شد به همراهش از خانه خارج می شد⁽¹⁾تا این که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به سن ازدواج رسید. علامه مجلسی به نقل از بکری از کتاب انوار چنین روایت می کند:⁽²⁾

روزی پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) در حالی که 25 سال از عمر شریف خود را می گذرانید از در خانه خدیجه طاهره(علیها السلام) عبورکرد. از وجود معطر پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) عطری خاص در فضا پیچید و خدیجه(علیها السلام) که مشغول گفتگو با عالم یهودی بود از این عطر بسیار خوشبو سوال کرد که گاهی آن را استشمام می کند، حبر گفت: اکنون جوانی از برابر خانه گذر کرد که او آخرین حلقه از پیامبران الهی و پایان بخش نبوت، خاتم الانبیا است. به موسی کلیم سوگند که او رسول خداوند بزرگ در آخرالزمان است خوشا بهحال آن که همسر او می شود چرا که این خاندان شرف دنیا و آخرت را دارا هستند. سیده بطحاء شگفت زده شد و خوشحال و مسرور از پیدا کردن گمشده اش، از عالم یهودی سوال کرد، ای حبر از کجا دانستی او محمد پیامبر(صلی الله علیه و آله) است؟ حبر پاسخ داد، صفاتش را در تورات

دیده ام، او در آخر الزمان برانگیخته می شود، مهر نبوت به شانه دارد، پدر و مادرش را از دست می دهد و جدّ و عمویش سرپرستش می شوند، سرانجام با یکی از زنان قریش ازدواج می کند که بانوی قوم خود و امیر عشیره خود است و در حالی که با دست به خدیجه طاهره(علیها السلام) اشاره می کرد گفت: ای خدیجه! آن چه را به تو می گویم به یاد داشته باش و چنین سرود:

یا خدیجة لا تنسی الآن قولی *** و خذی منه غایة المحصول

یا خدیجة هذا النبی بلا شکّ *** هکذا قد قرأت فی الإنجیل

سوف یأتی من الإله بوحی *** ثم یجبی من الإله بالتنزیل

و یزوجه بالفخار و یحظی *** فی الوری شامخا علی کل جیل⁽¹⁾

«ای خدیجه! سخنی را که اکنون می گویم فراموش نکن و نهایت بهره را از آن بِبر، ای خدیجه! این مرد

بدون شک پیامبر است، من در انجیل این چنین خوانده ام، از سوی خداوند وحی خواهد آورد و خداوند کتابش را به او عطا می کند، او با زنی شرافتمند ازدواج می کند و در همه نسل ها سرآمد مردم می شود.»

خدیجه(علیها السلام) چون سخن حبر را شنید دلش نزد پیامبر(صلی الله علیه و آله) به جا ماند، حبر در حالی که برمی خاست تا برود خطاب به بانو خدیجه(علیها السلام) گفت: بکوش تا محمد را از دست ندهی که او شرافت دنیا و آخرت است.

حبر رفت اما حبّ پیامبر(صلی الله علیه و آله) در دل خدیجه(علیها السلام) نشست ولی آنچه در سینه داشت پنهان کرد.

ورقه بن نوفل نیز، عموی بانو خدیجه(علیها السلام) نیز عالم به کتب آسمانی بود و صفات پیامبر آخرالزمان(صلی الله علیه و آله) را می شناخت و می دانست که او با بانویی از قریش ازدواج می کند که بزرگ قومخویش است و از مال خود برای قومش خرج می کند و آنان را توانا می سازد و در همه امور آنان را یاری می دهد و می دانست که در مکه هیچ کس بیشتر از خدیجه(علیها السلام) صاحب مال نیست.

ورقه، عموی بانو خدیجه، این نشانی ها را در بانو خدیجه(علیها السلام) دیده بود تا این که روزی ورقه، نزد بانو خدیجه(علیها السلام) آمد و آنچه در

سینه داشت به او عرضه داشت و گفت: ای خدیجه! تو به مردی خواهی پیوست که شرافتمندترین اهل زمین و آسمان است. با شنیدن این کلمات دل مشتاق بانوی حجاز، لبریز از شوق و شعف شد ولی نمی دانست چگونه به این وصال دست یابد و چه کند تا همدم و همیار آخرین حلقه نبوت باشد.

روزها سپری شد، اوقات در فراق یار می گذشت و باد سوزان حجاز، آتش دل مشتاق را شعله ورتر می کرد.

در آن روزگار ابوطالب عموی عزیز پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) ، توان گرداندن خاندان و عشیره را نداشت. او به خاطر سرپرستی پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) و سفارش عبدالمطلب پدر بزرگوارش، از زمانی که سرپرست پیامبر(صلی الله علیه و آله) شده بود سفر را کنار گذاشته بود. او دانسته بود که دشمنان پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) ، برای نابودی او کمر بسته اند. ابوطالب برای محافظت از پیامبر خردسال(صلی الله علیه و آله) در مکه کنار او مانده بود و چشم از او بر نمی داشت تا این که او بزرگ و بزرگترشد. او جوان نیرومند و صاحب تدبیر و خرد بود.

در دوران جاهلیت، مأمن ستمدیده ها و پناه ضعفاء بود. امین مردم بود.⁽¹⁾

پیشنهاد جناب ابوطالب برای سفر تجاری

روزی پیامبر(صلی الله علیه و آله) بر بزرگ و حامی خویش، جناب ابوطالب وارد شد و عمو را در فکر فرو رفته و غمگین یافت. فرمود: عمو جان! نبینم که غمگین باشید، چه شده که شما را در فکر می بینم؟

ابوطالب عرضه داشت: ای برادرزاده! می دانی که ما، مال و منالی نداریم و کالایی نداریم تا تجارت کنیم، من نیز پیر شده ام و بدنم ضعیف شده و دستم خالی است و روی به سوی آخرت دارم، اما ای فرزندم! می خواهم تا با دیدن تو در کنار همسرت دلم شاد شود و تو نیز کنار او آرام گیری. پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: چه تدبیری داری عمو جان؟ جناب ابوطالب، حامی رسول خدا(صلی الله علیه و آله) گفت:ای برادرزاده! می دانی که خدیجه دختر خُویلد بیشتر مردم را از مال خود بهره مند ساخته و به کسانی که می خواهند تجارت کنند، دارایی می دهد و آنان با مال و دارایی او سفر می کنند، ای برادرزاده! آیا می خواهی تا از او بخواهیم مالی به تو بدهد که با آن تجارت

کنی؟ فرمود: آری، آنچه صلاح می دانی انجام بده . فرزندان عبدالمطلب، چون حمزه و عباس در خانه ابوطالب، گرد هم آمدند، جناب ابوطالب برای به انجام رساندن کار برادرزاده عزیزش به برادران خود گفت: به سرای بانو خدیجه برویم و از او بخواهیم مالی به محمد بدهد که با آن تجارت کند. همگی برخاستند و به سرای بانوی قریش رفتند. سیده زنان حجاز، سرایی بزرگ و بسیار زیبا داشت که همه اهل مکه را در خود جای می داد.

خانه او معماری بسیار زیبایی داشت. بالای خانه اش قبّه ای از حریر آبی، به رنگ آسمان بود که شهر مکه، از دور آن را چون نگینی فیروزه ای بر گرفته بود. دور تا دور قبه را با علامات خورشید و ستاره و ماه آراسته بود و آن را با ریسمان های ابریشمین و میخ های آهنین استوار کرده بود.

جمال و جلال و شکوه بانوی حجاز و در عین حال عفت و پاکدامنی و کلام شیوا و سخنوری او و سرشناسی او به خاطر تجارت و دستگیری از مردم حجاز، خواستگاران زیادی را روانه منزل او کرده بود.

نه تنها مردان اهل حجاز و مکه و مدینه از او خواستگاری می کردند _ در حالیکه بعضی چهارصد بنده و کنیز داشتند _ بلکه مردانی از مصر و شام و بصره می آمدند و از او خواستگاری

می کردند. اما بانوی زیبای حجاز، خواهان هیچ یک از آنان نبود و دلش با پیامبر موعود(صلی الله علیه و آله) بود، هرچند در این راه مال و جان خود را فدا کند. بانوی حجاز به یاد سخنان عالمان دین از کتب انبیاء بود که پیامبر آخر الزمان(صلی الله علیه و آله) را معرفی کرده است و سعادت بشریت را در گرو همراه بودن با او می دانست. عالمان دین، نشانه های پیامبری را در محمد امین(صلی الله علیه و آله) می دیدند و به گواه قرآن، پیامبر(صلی الله علیه و آله) را بهتر از فرزندانشان می شناختند⁽¹⁾

و می گفتند خوشا به سعادت هر کس همسر محمد امین(صلی الله علیه و آله) شود، چرا که او زینت همسر و تاج عزت و شرافت برای فرزندان و نسلش می باشد. این اخبار بر شادی او می افزود و در دلش شوق وصل می نهاد.در این حال، بانوی حجاز در زیر سایه قبه آبی رنگ نشسته بود و به فکر بود تا برای دل مشتاقش چه چاره کند و همچنان بر لب زمزمه می کرد:

أسیر إلیکم قاصدا لأزورکم *** و قد قصرت بی عند ذاک رواحلی

و ملک الأمانی خدعة غیر أننی *** أعلل حد الحادثات بباطل

أحمل برق الشرق شوقا إلیکم *** و أسأل ریح الغرب رد رسائلی

«سوی شما روانه می شوم به این امید که شما را زیارت کنم، اما در همان دم مرکبم در حقم کوتاهی می کند، سرزمین آرزوها نیرنگ است اما من، رویدادها را با اندیشه های باطل چاره می کنم، با خود برق اشتیاق شما را حمل می کنم و از باد غرب می خواهم نامه هایم را برساند. »

با این همه، شوق خدیجه(علیها السلام) افزون شد و چون تنها می شد اشک می ریخت و آه می کشید و می سرود:

کم أستر الوجد و الأجفان تهتکه *** و أطلق الشوق و الإغضاء

تمسکه جفانی القلب لما أن تملکه *** غیری فوا أسفا لو کنت أملکه

ما ضر من لم یدع منی سوی رمقی *** لو کان یسمح بالباقی فیترکه⁽¹⁾

«تا کِی حال و هوای عشق را پنهان کنم و حال آنکه پلک ها آشکارش می کنند؟ و تا کِی اشتیاق را در بند کنم و شکیبایی به آن چنگ بزند؟ دلم به من جفا کرد چرا که به تصاحب دیگری درآمد، دریغا که ای کاش خودم صاحبش بودم، این زخمِ کیست که فقط تاب و توانی برای من بر جا گذاشته، ای کاش با مابقی کاری نداشته باشد و آن ها را کند.»

خادمه حضرت که کنار او نشسته بود گفت هنوز شعر بانویم خدیجه(علیها السلام) تمام نشده بود که با شگفتی صدای در را شنیدم، در این هنگام بانویم برخاست و همچنان که به طرف اتاق گام برمیداشت با ناامیدی به من فرمود: برو و ببین چه کسی بر پشت در است، شاید خبری از دوست آورده باشد. سپس سرود:

أیا ریح الجنوب لعل علم *** من الأحباب یطفئ بعض حری

و لم لا حملوک إلی منهم *** سلاما أشتریه و لو بعمری

و حق ودادهم إنی کتوم *** و إنی لا أبوح لهم بسری

أرانی الله وصلهم قریبا *** و کم یسر أتی من بعد عسر

فیوم من فراقکم کشهر *** و شهر من وصالکم کدهر

«ای باد جنوب! شاید خبری از دوستان گوشه ای از تب مرا فرو نشاند، چرا هیچ پیغامی از آنان برایم نمی رسد تا حتی مگر به بهای جانم آن را خریدار شوم؟ به حق دوستی ام با آنان سوگند که من رازدار هستم و سرّم را برای آنان فاش نمی کنم، خداوند به زودی وصال آنان را به من نشان دهد، چه بسیار آسودگی که پس از سختی به دست می آید، در فراق شما یک روز همچون یک ماه است و در وصال شما یک ماه همچون یک روزگار است.»

وارد شدن خاندان عبدالمطلب به خانه بانوی حجاز

خادمه حضرت، از جای برخاست و به طرف در رفت، دررا باز کرد که ناگهان با کمال تعجب دید فرزندان با شرافت خاندان عبدالمطلب پشت در هستند.

خادمه شگفت زده و شادمان به ایشان خوش آمد و خیر مقدم گفت و گفت اجازه دهید بانویم را خبر کنم و به سرعت به طرف بانو دوید و با خوشحالی بسیار گفت: ای بانوی من! سروران عرب و

مردان ارجمند و والامقام، فرزندان عبدالمطلب بر در ایستاده اند. خدیجه(علیها السلام) سرکی عاشقانه کشید و در حالیکه حرارت عشق در وجودش زبانه می کشید و گفت:

ایشان را منتظر مگذار و در را به روی ایشان باز کن و با عجله ای توأم با سردرگمی فرمود: به میسره بگو برای آنان تخت و بالش مخصوص بگذارد و بهترین پذیرایی را انجام دهد که امید دارم محبوب من محمد را با خود آورده باشند.

سپس سرود:

ألذّ حیاتی وصلکم و لقاکم *** و لست ألذّ العیش حتی أراکم

و ما استحسنت عینی من الناس غیرکم *** و لا لذّ فی قلبی حبیب سواکم

علی الرأس و العینین جملة سعیکم *** و من ذا الذی فی فعلکم قد عصاکم

فها أنا محسوب علیکم بأجمعی *** و روحی و مالی یا حبیبی فداکم

و ما غیرکم فی الحب یسکن مهجتی *** و إن شئتم تفتیش قلبی فهاکم

«لذت بخش ترین لحظات زندگی من وصال و دیدار

شماست، من از زندگی لذت نمی برم تا این که شما را ببینم، چشم من در میان مردم از کسی جز شما خوشش نمی آید و جز حضور شما هیچ لذتی در قلب من دوست داشتنی نیست، چه کسی می تواند در کار شما از شما نافرمانی کند؟! قدمتان به روی دیده و چشمان ما! آری! من با همه آن چه که دارم به پای شما نوشته شده ام، جان و مالم ای محبوب من فدای شما! کسی جز شما عاشقانه در قلب من ساکن نیست، اگر می خواهید قلبم را بگردید بیایید این قلب من! »

میسره، غلام حضرت، برای آنان مجلس را به انواع فرش و بالشها آراست و هنوز بزرگان و سروران عرب ننشسته بودند که انواع غذاها و میوه ها را که از طائف و شام نزدشان بود برای مهمانان مخصوص بانو آوردند. فرزندان عبدالمطلب با بانوخدیجه(علیها السلام) به سخن نشستند. خدیجه(علیها السلام) از پشت پرده با سخنانی مهمانوازانه گفت: ای بزرگان مکه! این سرا از حضور شما منور شد و همه نورها از وجود شما تابناک شد، اگر چیزی می خواهید برآورده می شود و اگر حادثه ای رخ داده بر طرف می شود، نیازهای شما برآوردنی است و چراغ وجودتان برافروختنی. جناب ابوطالب، سرور عرب گفت: ما

برای حاجتی نزد تو آمده ایم که سودش به خودت برمی گردد و برکتش برای خودت باقی می ماند. بانوی قریش از پشت پرده گفت: ای سرورم! چه مطلبی سبب تشریف فرمایی قدوم مبارک شما به منزل دختر خویلد شده؟ ابوطالب گفت: درباره برادرزاده ام محمد نزد تو آمده ایم. سیده بطحاء، بانو خدیجه، همین که این سخن را شنید از خود بی خود شد و دانست که به مقصودش رسیده و آهسته چنین سرود:

بذکرکم یطفئ الفؤاد من الوقد *** و رؤیتکم فیها شفا أعین الرمد

و من قال إنی أشتفی من هواکم *** فقد کذبوا لو مت فیه من الوجد

و ما لی لا أملأ سرورا بقربکم *** و قد کنت مشتاقا إلیکم علی البعد

تشابه سری فی هواکم و خاطری *** فأبدی الذی أخفی و أخفی الذی أبدی

«با یاد شما سوز دل فرو می نشیند و شفای چشمان بیمار در دیدار شماست، هر که می گوید من از عشق شما شفا می یابم دروغ گفته، چه من در این عشق از شوق جان می دهم، چرا از وصال شما سراپا غرق سرور

نشوم، حال آن که از دور مشتاق شما بودم، راز من و هوش من در عشق شما شباهتی داشتند، آن که پنهان بود آشکار شد و آن که آشکار بود پنهان شد.»

بانو خدیجه(علیها السلام) گفت: برادرزاده شما، خودش کجاست تا بشنویم چه می گوید؟ عباس گفت: من به دنبال او می روم و به او خبر می دهم که منتظر او هستید. او برخاست و در پی حضرت به راه افتاد. از منزل خارج شد و به چپ و راست نگریست. کوچه های اطراف را جستجو کرد ولی او را نیافت. سرای بانو خدیجه(علیها السلام) نزدیک خانه خدا بود.عباس، به جستجو پرداخت و او را کنار کعبه، مشاهده کرد که نشسته و مناجات می کند.

نزدیک آمد و دید که او رو به کعبه نشسته و با خدای خویش نجوا می کند. عباس کنار حضرت آمد. پیامبر(صلی الله علیه و آله) با دیدن او رو به او کرد و لبخندی زد و سلام نمود. عباس گفت: ای محمد! بهراستی که خداوند شرافت دنیا و آخرت را به تو داده است، اکنون برخیز و با من به سرای خدیجه(علیها السلام) دخت خُویلد بیا تا اموال او را به امانت بگیری و برای تجارت به هر کجا خواستی عزم سفر کنی. پیامبر(صلی الله علیه و آله) به همراه عباس راهی خانه بانو خدیجه(علیها السلام) شدند.

وارد شدن پیامبر(صلی الله علیه و آله) به خانه بانوخدیجه(علیها السلام)

چون پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) ، نزدیک خانه سیده قریش رسید، نوری از وجود نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) در فضا پیچید و همواره چنین بود که هرگاه پیامبر(صلی الله علیه و آله) به دیدار قومی می رفت نور ایشان زودتر از خودش به آن منزل می رسید. چون نور حضرت پیشتر به سرای خدیجه(علیها السلام) رسید، خدیجه(علیها السلام) به میسره گفت:ای میسره! چرا از خیمه ها غافل شده ای که نور خورشید به مجلس راه یافته و به داخل نفوذ کرده؟! میسره گفت: من از آن ها غافل نبوده ام و بندهای خیمه را محکم بسته ام. با این حال میسره به بام رفت اما هیچ تغییری در میخ ها و طناب ها ندید. نگاهی به بیرون انداخت و دید عباس همراه برادر زاده اش، که صورتی چون پاره ماه دارد در حال نزدیک شدن به سرای بانوی حجاز است. به داخل خانه برگشت و به بانوی خود گفت: ای بانوی من! این روشنایی که دیدی از نورحضور محمد امین است.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) و عباس به پشت در رسیدند و اجازه ورود خواستند.

میسره در را گشود و با احترام از حضرت استقبال کرد. رسول خدا(صلی الله علیه و آله) اولین قدم را به خانه معشوقه اش نهاد. خدیجه(علیها السلام) بی اختیار از جا برخاست و از پس پرده، خوش آمد گفت و همچنان آتش عشقش را در سینه پنهان می داشت. سرکی کشید و نگاهی به

چهره دلربای معشوق انداخت و دیگر سر از پا نشناخت. مرواریدهای شوق از دیده نثار قدوم یار کرد. وقتی پیامبر(صلی الله علیه و آله) نزد عموهایشان رسیدند همگی از روی احترام و تکریم برخاستند و ایشان را چون نگینی در بر گرفتند و میان خود نشاندند. چون نشستند و آرام گرفتند بانو خدیجه(علیها السلام) به غلامان خود فرمود بهترین غذاها را برایشان آمده کنید که او گرامی ترین مهمان من است. غذا را آوردند و رسول خدا(صلی الله علیه و آله) سپاس گفت و میل نمود. سپس بانوی قریش با قلبی مشتاق خطاب به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) گفت:

انست بک الدیار و اضاءت بک الاقدار و اشرقت من طلعتک الانوار

ای سرورم! این دیار به حضور تو مسرور شد و همهجا از قدوم تو روشن شد و روشنایی ها از تابندگی تو تابان شدند.

و بعد از تأملی بانو خدیجه(علیها السلام) قبل از درخواست رسول خدا(صلی الله علیه و آله) عرضه داشت: سرورم! آیا راضی هستی که اموال مرا به امانت بگیری و به هر کجا که خواستی ببری؟ رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: آری، می خواهم به شام بروم. گفت: صلاح کار با خودت است، من برای هر کسی که اموالم را به تجارت ببرد صد ظرف طلای سرخ و صد ظرف نقره سفید و دو شتر نر و دو شتر ماده تعیین کرده ام، آیا

تو راضی هستی؟ رسول خدا(صلی الله علیه و آله)، سخاوت سیده قریش را سپاس گفت و نگاهی به عمویش ابوطالب انداخت. ابوطالب گفت: هم او راضی است و هم ما، و اما ای خدیجه! تو نیز به چنین فرد با ذکاوت و صاحب تدبیری برای تجارت نیازمندی، زیرا از هنگامی که او زاده شد، کسی از عرب و عجم، از او رفتار ناپسندی ندیده، او بسیار متین و امین، مدیر و مدبر، است.

آری، به راستی بانو خدیجه(علیها السلام) به این حقیقت با تمام وجود گواهی می داد.

به سخن درآمدن شتر در ستایش پیامبر(صلی الله علیه و آله)

بانوی حجاز از پس پرده خطاب به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: ای سرورم! آیا می توانی بر شتر زین ببندی و بر آن محمل بگذاری؟ فرمود: آری می توانم. بانوی قریش برای امتحان او، غلام خود میسره را ندا داد و فرمود: ای میسره! شتری بیاور تا ببینیم سرورم محمد چگونه آن را زین می کند. میسره رفت و با شتری سرکش و تنومند برگشت، شتری بسیار تنومند که از بس غول پیکر بود، هیچ شتربانی جرأت نمی کرد آن را از میان شتران بیرون آورد.

میسره آن را آورد تا حضرت بر آن سوار شود. شتر خرّه می کشید و گردن می کشید و چشمانش سرخ شده بود. عباس به میسره

گفت: آیا شتری رام تر از این شتر نبود که بخواهی برادرزاده ما را با آن امتحان کنی؟! پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: بگذار بیاید عمو جان! در این هنگام شتر با شنیدن صدای پیامبرِ بشیر و نذیر(صلی الله علیه و آله)، آرام شد و به طرف حضرت گام برداشت و چون پیش پای ایشان رسید زانو زد و سرش را بر خاک پای حضرت کشید و به اذن الهی زبان گشود و به کلامی فصیح گفت: چه کسی همچون من است که سرور رسولان دست بر کمرم کشیده؟! زنان همراهی که نزد خدیجه(علیها السلام) نشسته و شاهد ماجرا بودند با تعجب گفتند: این پسر یتیم سحری شگفت انجام داد! خدیجه(علیها السلام) صدیقه گفت: اینسحر نیست، بلکه آیتی آشکار و کرامتی هویداست لکن قلبهای مریض تاب پذیرش آن را ندارد. سپس سرود:

نطق البعیر بفضل أحمد مخبرا *** هذا الذی شرفت به أمّ القری

هذا محمد خیر مبعوث أتی *** فهو الشفیع و خیر من وطأ الثری

یا حاسدیه تمزّقوا من غیظکم *** فهو الحبیب و لا سواه فی الوری⁽¹⁾

«شتر به فضل احمد زبان گشود و خبر داد که این همان مردی است که مکه به قدومش مشرّف شده، این مرد محمد برترین رسولی است که برانگیخته شده، او شفاعت گر است و بهترین کسی است که پا بر زمین گذاشته، ای حاسدان! از خشم پاره پاره شوید، او حبیب خداست و در بین مردم هیچ کس غیر او چنین نیست.»

اندازه شدن لباس به قامت پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله)

بانو خدیجه(علیها السلام) به پیامبر(صلی الله علیه و آله) توجه کرد و گفت: ای سرورم! جز این ها جامه ای نداری؟! این ها برای سفر مناسب نیستند. فرمود: جز این ها جامه ای برای سفر ندارم. خدیجه(علیها السلام) گریست و عرض کرد: من جامه مناسب سفر دارم اما کمی بلند است، بگذار تا کوتاهش کنم. رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: همان را بیاورید. از معجزات و کرامات رسول خدا(صلی الله علیه و آله) این بود که هرگاه جامه ای کوتاه می پوشید آن جامه بلند و اندازه حضرت می شد و اگر جامه بلند می پوشید آن جامه کوتاه می شد و چنان می شد که گویی بر قامت حضرتش دوخته اند. خدیجه(علیها السلام) دو جامه قبطی مصری و یک جبّه عدنانی و یک ردای یمانی و یک عمامه عراقی و پای افزاری از چرم و چوب

خیزران برای حضرت آورد. پیامبر(صلی الله علیه و آله) همه را پوشید و چون بیرون آمد گویی ماه تمام بود.

وقتی خدیجه(علیها السلام) ایشان را دید سرود:

فتنت بها القلوب فتونا *** قد کونت للحسن فیک جواهر

فیها دعیت الجوهر المکنونا *** یا من أعار الظبی فی لفتاته

للحسن جیدا سامیا و جفونا *** انظر إلی جسمی النحیل و کیف قد

أجریت من دمع العیون عیونا *** أسهرت عینی فی هواک صبابة

و ملئت قلبی لوعة و جنونا⁽¹⁾

«از شرافتِ زیبایی هنری نمایان ساختی که همه دل ها را به آن ربودی، از حُسن، جواهری در تو پدید آمده که گوهر در برابرش پوشیده می آید، ای کسی که به آهو برای حرکات دلبرانه اش، گردنی کشیده و پلکی زیبا داده ای، به جسم نزار من بنگر و ببین چگونه از اشک چشمم، چشمه ها به راه افتاده، چشمانم در

هوای تو از دل باختگی خواب به خود نمی بینند و قلبم از شوق و جنون لبریز شده است.»

سپس عرض کرد: ای سرورم! مرکبی برای سوار شدن داری؟ فرمود: هرگاه خسته شوم بر هر شتری بخواهم سوار می شوم. عرض کرد: چگونه من این را تحمل کنم؟ مال بی تو ارزشی ندارد ای محمد! آن گاه به میسره گفت: آن ناقه سرخ مرا بیاور تا سرورم محمد بر آن سوار شود. میسره آن ناقه را آورد در حالی که بهترین ناقه بانو بود. ناقه ای بس رهوار بود که در سیر، نه خسته می شد و نه به زحمت می افتاد، گویا خیمه ای بود برپا شده، یا قبّه ایبرافراشته. خدیجه(علیها السلام) رو به میسره و ناصح دو غلام خویش کرد و به آنان گفت: بدانید که من امانتدار اموالم را به همراه شما می فرستم، او امیر و سرور قریش است و هیچ دستی بالای دست او نیست، اگر کالاها را فروخت منعی بر او نیست و اگر همه را واگذاشت سرزنشی بر او نیست، کلام شما با او همراه مهر و ادب باشد و سخنی فراتر از سخن او نرانید. میسره، غلام حضرت خدیجه(علیها السلام) گفت:

ای بانوی من! من محمد امین را از قدیم بسیار دوست می داشته ام و اکنون به خاطر محبت شما به او، بیش از پیش دوستش دارم.

پس از آن فرزندان عبدالمطلب برخاستند خارج شدند و به تدارک سفر پرداختند.

وداع بانو خدیجه(علیها السلام) با رسول خدا(صلی الله علیه و آله)

روز بعد حمزه و عباس و زبیر و دیگران از بنی هاشم همراه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) راهی سفر تجاری به شام شدند.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نیز با بانو خدیجه(علیها السلام) وداع کرد و بر مرکبش سوار شد و به همراه میسره و ناصح به راه افتاد، در حالی که چشم خداوند به ایشان بود. آن گاه بانوی حجاز در فراق ایشان چنین سرود گفت:

قلب المحب إلی الأحباب مجذوب *** و جسمه بید الأسقام منهوب

و قائل کیف طعم الحب قلت له *** الحب عذب و لکن فیه تعذیب أقذی (أفذی)

الذین علی خدی لبعدهم *** دمی و دمعی مسفوح و مسکوب

ما فی الخیام و قد سارت رکابهم *** إلا محب له فی القلب محبوب

کأنما یوسف فی کل ناحیة *** و الحزن فی کل بیت فیه یعقوب⁽¹⁾

«قلب عاشق، مجذوب محبوب است و جسمش پایمال دردهاست، به آن که گفت: طعم عشق چیست؟ گفتم: عشق گواراست اما با شکنجه همراه است، من آزار از کسی می کشم که فراقش اشک و خون بر گونه هایم جاری کرده، کاروان او رفت و هیچ کس در خیمه ها به جا نمانده، جز عاشقی که معشوقدر قلبش نشسته است، اگر یوسف در سرزمینی دگر باشد، یعقوب در هر خانه ای باشد اندوه آن جاست.»

حرکت با شکوه کاروان با قافله سالاری پیامبر(صلی الله علیه و آله)

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) شکوهمندانه به راه افتاد و مشاهده نمود همه مردم در انتظار قدوم ایشان جمع شده اند. وقتی آن قوم چشمشان به جمال سرور رسولان افتاد که بر همه خلق برتری یافته بود و با شکوه و جلال، سالار کاروان بزرگ تجاری گشته، دوستان به شادی و حسودان به ماتم نشستند، رشک و حسد اندوهباری در منکرانِ نگون بخت هویدا شد و باور پیامبر آخر الزمان(صلی الله علیه و آله) در مؤمنانِ سعادتمند جان گرفت. عباس عموی پیامبر(صلی الله علیه و آله) به آنان نگریست و چون چنین دید که مردم با تعجب بر رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نظاره گر شده اند در مدح پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) چنین سرود:

یا مخجل الشمس و البدر المنیر إذا *** تبسم الثغر لمع البرق منه أضا کم

معجزات رأینا منک قد ظهرت *** یا سیدا ذکره یشفی به المرضی⁽¹⁾

«ای مایه شرمساری خورشید و ای ماه تابناک! وقتی تو می خندی برق دندان هایت نور می افکند، چه معجزه هایی که ما از تو ندیده ایم ای سروری که یادش بیماران را شفا می دهد.»

کمک کردن رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به غلامان و امداد الهی

پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله) آماده سفر شد و به کاروان چشم انداخت و مشاهده نمود که قسمتی از اموال خدیجه(علیها السلام) روی زمین مانده و بر شتران بار نشده، بندگان و غلامان را ندا داد و پرسید: چرا بارهایتان را نبسته اید؟ عرض کردند: ای سرور ما! چون تعداد ما کم است و بارها زیاد. حضرت بدون آن که منتظر کسی ماند، شتر خود را نشاند و پیاده شد و دامان به دور کمر محکم پیچید و شتران را ندا داد و فرمود: به اذن خداوند متعال! باذن الله تعالی! و خود که سالار

کاروان بود، شروع به برداشتن وسایل کرد. مردم از کار پیامبر (صلی الله علیه و آله) متحیّر شدند که سید و آقای قوم، خود کمر به کار بسته و بارها را بر پشت شتر سوار کند. عباس نزدیک شد و به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نگریست با دیدن او تعجب کرد و چون دید گونه های ایشان از شدت آفتاب و کار بسیار سرخ شده گفت: چطور اجازه دهم خورشید این چهره بزرگوار را بیازارد؟! آن گاهسوی چوب ها رفت و گفت: اکنون برای محمد، سایه بانی در برابر گرمای خورشید قرار می دهم. در همان هنگام زمین لرزید و خداوند جبّار، تجلّی کرد و به جبرئیل امین دستور داد که نزد رضوان، دربان بهشت فرود آی و به او بگو ابری را که دو هزار سال پیش از آفرینش آدم برای حبیبم محمد آفریدم بیرون آور و آن را بر سر حبیبم محمد بگستران. ناگاه آن ابر در آسمان، جلوی چشم همگان ظاهر شد و مردم از دیدنش چشمشان خیره شد. عباس گفت: به راستی که محمد نزد پروردگارش ارجمند است، او نیازی به سایه بان من ندارد. سپس عباس سرود:

وقف الهوی بی حیث کنت فلیس لی *** متقدم عنکم و لا متأخر

عشق، مرا همانجا که بودم ایستاند. من نمی توانم جلوتر یا عقب تر از شما باشم.

تدبیر رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در ابتدای سفر

آن قوم رفتند و وقتی به جحفة الوداع رسیدند، بارهایشان را بر زمین گذاشتند تا بقیه نیز برسند. مطعم بن عدی گفت: ای قوم! شما سوی ناحیه ای رهسپار هستید که بیابان است و پر از درنده، پیشوایی هم ندارید که با او مشورت کنید و کار خود را بهاو واگذارید، نظر من این است که کسی را پیشوای خود کنید تا به نظرش استناد جویید و به هنگام اختلاف، کار را به رأی او واگذارید و او پیشاپیش کاروان حرکت کند. گفتند: بسیار خوب، هر چه تو بگویی. بنی مخزوم گفتند:

ما برادرمان ابوجهل عمرو بن هشام مخزومی را به پیشوای خود می گماریم. بنی عدی گفتند: ما امیرمان مطعم بن عدی را به پیشوایی خود می گماریم. بنی نضر گفتند: ما امیرمان نضر بن حارث را به پیشوایی خود می گماریم. بنی زهره گفتند: ما امیرمان احیحة بن جلاح را به پیشوایی خود می گماریم. بنی لوی گفتند: ما ابوسفیان صخر بن حرب را به پیشوایی خود می گماریم و میسره، غلام کاروان بزرگ و با عظمت بانو خدیجه(علیها السلام) گفت: به خداوند سوگند ما کسی جز سرورمان محمد بن عبدالله را به پیشوایی خود نمی گماریم. بنی هاشم نیز گفتند: ما هم محمد بن عبدالله را به پیشوایی خود می گماریم. در این هنگام ابوجهل با خشم بسیار از