مشخصات کتاب

سازمان اوقاف و امور خیریه معاونت فرهنگی

استفتائات (باب وقف) - مساجد و حسینیه ها

رهبر معظم انقلاب حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی)

ناشر: معاونت فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه

چاپ: اسوه

قطع: پالتویی

نوبت چاپ: اول - زمستان 1390

شمارگان: 5000 نسخه

آدرس: تهران، خر نوفل لوشاتو، سازمان اوقاف و امور خیریه، معاونت فرهنگی

تلفن: 64871161 - 021 نمابر: 64872604-021

سایت سازمان: www.awqafir

سایت معاونت: www.mfso.ir

سایت مجتمع: www.mfpoir

آدرس مجتمع: قم، خیابان شهدا (صفاییه)، کوی ممتاز، کوچه 7 (فتحی)، پلاک 32 مجتمع فرهنگی پژوهشی معاونت فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه

تلفن: 7746431-0251

خیراندیش دیجیتالی: کانون فرهنگی اندیشه اصفهان

ویراستار کتاب: نرگس قربانی

اشاره

استفتائات

[باب وقف]

رهبر معظم انقلاب حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی)

مساجد و حسینیه ها

سازمان اوقاف و امور خیریه معاونت فرهنگی

استفتائات (باب وقف) - مساجد و حسینیه ها

رهبر معظم انقلاب حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی)

ناشر: معاونت فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه

چاپ: اسوه

قطع: پالتویی

نوبت چاپ: اول - زمستان 1390

شمارگان: 5000 نسخه

آدرس: تهران، خر نوفل لوشاتو، سازمان اوقاف و امور خیریه، معاونت فرهنگی

تلفن: 64871161 - 021 نمابر: 64872604-021

سایت سازمان: www.awqafir

سایت معاونت: www.mfso.ir

سایت مجتمع: www.mfpoir

تلفن: 7746431-0251

فهرست

مقدمه...7

احکام وقف...9

شرایط وقف...41

عبارت های وقف...49

شرایط متولی وقف...53

شرایط موقوف علیه...63

تغییر و تبدیل در نیات واقفین...67

بسمه تعالی

مقدمه

وقف سنت حسنه ای است که در تمام ادوار تاریخ انسان های نیک اندیش به آن عمل نموده اند و پرونده ی اعمال خویش را تا قیام قیامت باز گذاشته و در حد توان خویش از دوران کوتاه عمر بیش ترین استفاده را نموده اند و این سنت حسنه در تمامی ادیان الهی توسط پیامبران بزرگ خداوند مدیریت گردیده و احکام صحت و ارتقاء کیفی آن و لوازم قبول در درگاه الهی برای بشر تبیین گردیده است در آخرین و کامل ترین دین الهی نیز احکام وقف به بهترین شکل توسط نبی مکرم اسلام حضرت محمد (صل الله علیه و اله) و ائمه ی اطهار (علیهم السلام) توضیح و تشریح گردیده است که ایشان ولایت عامه ای جهت سر پرستی و نظارت بر چگونگی اجرای این احکام به علمای دین و به خصوص ولی فقیه زمان بخشیده اند و از جهت آن که سازمان اوقاف و امور خیریه متولی سامان بخشیدن به امور موقوفات در کشور بوده و سر پرست این سازمان موظف به داشتن اذن از ولی فقیه در امور جاری و احکام مرتبط می باشد نیاز به جمع آوری فتاوی معظم له در این زمینه بی تردید از اولین ابزار این مهم است.

در این زمینه معاونت فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه پس از بررسی دقیق و تحقیق مجدانه در اکثر کتب احکام مجموعه ای کامل تر از استفتائات مقام عظمای ولایت حضرت آیت الله العظمی خامنه ای مدظله العالی در زمینه ی احکام وقف که روز آمد و مورد ابتلای کثیری از جامعه باشد را به دست نیاورده به همین دلیل در نیل به انجام وظیفه ی خود که همانا تحقق منویات معظم له در امور وقف می باشد پس از گرد آوری و تنظیم حدود 128 استفتاء در سال 88 در این زمینه به چاپ رسانید.

با توجه به استقبال فراوان خصوصا علمای اعلام، حدود 820 استفتاء از معظم له در سال 89 گرد آوری و به زیور طبع آراسته شد. مجموعه حاضر که مورد نیاز اقشار خاصی همچون ادارات، حوزه های علمیه، مساجد و حسینیه ها متولیان و احکام مربوط به قبرستان می باشد، به صورت جدا گانه و تخصصی تر منتشر می گردد.

امید که این تحفه مورد قبول درگاه حضرت ولی عصر ارواحنا فداه واقع گردیده و موجبات رضایت حضرت باری تعالی را فراهم نماید.

معاونت فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه

احکام وقف

1. معنای وقف عام و وقف خاص چیست؟ عده ای می گویند: تغییر وقف خاص بر خلاف قصد واقف و تبدیل آن به ملک خاص جایز است، آیا این سخن صحیح است؟

بسمه تعالی

عموم و خصوص در وقف با ملاحظه موقوف علیه است، بنا بر این وقف خاص، وقف بر شخص یا اشخاص معین است مانند وقف بر اولاد و یا وقف بر زید و فرزندان او و وقف عام وقف بر جهات و مصالح عمومی مانند مساجد و مکان های استراحت و مدارس و امور مشابه دیگر و یا وقف بر عناوین کلی مثل فقرا و ایتام و بیماران و کسانی که در راه مانده اند و مانند آن است و این اقسام سه گانه تفاوتی از جهت اصل وقف ندارند، هر چند از حیث احکام و آثار تفاوت دارند مثلا وجود مصداق موقوف علیهم در خارج هنگام اجرای صیغه وقف هم شرط نیست در حالی که در وقف خاص شرط می باشد و همچنین در وقف بر جهات و مصالح عمومی که به صورت وقف انتفاع هستند از قبیل مساجد و مدارس و قبرستان ها و پل ها و مانند آن ها، وقف به هیچ وجه قابل فروش نیست حتی اگر خراب شود، بر خلاف وقف خاص و وقف بر عناوین کلی به صورت وقف منفعت که فروش و تبدیل آن ها در بعضی از حالت های استثنایی جایز است.

2. آیا غصب وقف و تصرف در آن در غیر جهت وقف موجب ضمان اجرت المثل است؟ و آیا تلف کردن وقف مثل این که ساختمان آن تخریب گردد و یا زمین موقوفه تبدیل به خیابان شود، موجب ضمان مثل یا قیمت آن می گردد؟

بسمه تعالی

در وقف خاص مانند وقف بر اولاد و همچنین در وقف عامی که به صورت وقف منفعت است غصب و تصرف در غیر جهت وقف یا بدون اذن موقوف علیهم در اوّلی و بدون اذن متولی شرعی در دوّمی، موجب ضمان عین و منفعت است و ردّ عوض منافع استیفا شده و استیفا نشده هم واجب است و همچنین ردّ عین در صورتی که موجود باشد و ردّ عوض آن در صورتی که در دست او یا بر اثر فعل او تلف شده باشد واجب است و عوض منافع باید در جهت وقف و عوض عین موقوفه در بدل وقفی که تلف شده مصرف شود و در

وقف عامی که به صورت وقف انتفاع است مثل مساجد و مدارس و کاروان سرا ها و پل ها و مقبره ها و مانند آن ها که وقف بر جهات یا عناوین عمومی هستند تا موقوف علیهم از آن ها انتفاع ببرند در صورتی که توسط غاصب غصب شوند و آن ها را در جهتی غیر از منافعی که برای آن ها وقف شده اند به کار ببرد باید اجرت المثل تصرفاتش در چیز هایی از قبیل مدارس و کاروان سرا ها و حمام ها را بپردازد بر خلاف مساجد و مقبره ها و زیارت گاه ها و پل ها که ضامن اجرت المثل تصرفاتش در آن ها نیست و اگر عین این موقوفات را تلف کند باید عوض مثلی یا قیمی آن ها را بدهند که آن هم در بدل وقف تلف شده مصرف می شود.

3. آیا عدول از شروط وقف جایز است؟ و در صورت جواز حدود آن کدام است؟ و آیا طولانی شدن زمان بر عمل به شروط وقف تأثیر می گذارد؟

بسمه تعالی

تخلف از شروط صحیحی که واقف در عقد وقف شرط کرده جایز نیست مگر آن که عمل به آن غیر مقدور یا حرجی باشد و گذشت زمان تأثیری در آن ندارد.

4. شخصی قصد دارد منزل مسکونی یا ملک دیگری از خود را وقف بر مسجد یا عزا داری سید الشهداء و یا امر دیگر وقف نماید و در وقف نامه شرط نماید مادام الحیات از منافع موقوفه استفاده نماید (در منزل سکونت داشته باشد و یا ...) استدعا دارد اعلام فرمائید این نوع وقف صحیح است یا به جهت این که احتمالا وقف بر نفس است صحیح نمی باشد؟

بسمه تعالی

اگر شرط مزبور برگشت به وقف بر نفس کند باطل است و چنانچه استثناء از منافع وقف باشد نسبت با مثاله مذکوره در سؤال مختلف است.

5. طبق وقف نامه یک باب منزل جنب مسجد جهت استفاده مؤذن و امام جماعت وقف گردیده، آیا پای گاه مقاومت بسیج می تواند نسبت به هزینه در آمد منزل جهت مسجد اقدام نماید؟ و یا می توان در آمد حاصله را صرف موارد عمرانی، فرهنگی، نظامی در مسجد یا کانون و پای گاه مقاومت مستقر در مسجد نمود؟ هم اکنون هیأت امناء بدون رضایت متولی شرعی اقدام به بر داشت در آمد منزل و صرف آن در ساخت و ساز یک واحد آپارتمانی چند طبقه مسکونی جدید و مجزا که آن هم قرار است وقف مسجد باشد می نمایند این مورد با توجه به وقف نامه از لحاظ شرعی چه حکمی دارد؟ آیا می توانند از در آمد آن منزل صرف ساخت و ساز منزل جدید کنند؟

بسمه تعالی

با فرض این که موقوفه متولی دارد هر گونه دخل و تصرف در عین موقوفه و صرف منافع وقف باید زیر نظر متولی شرعی موقوفه و به صلاح وقف باشد و خلاف آن جائز نیست و دیگران نباید مزاحم متولی شرعی شوند و در صورتی که متولی شرعی به وظیفه عمل نکند تعیین تولیت با حاکم شرع است.

6. عده ای از افراد بدون اجازه متولی خاص اقدام به تخریب کتاب خانه واقع بین اتاق مدرسه مسجد جامع و آشپز خانه حسینیه که متصل به مسجد است نموده اند و آن را جزء مسجد کرده اند آیا این کار آنان صحیح است؟ و آیا نماز خواندن در آن مکان جایز است؟

بسمه تعالی

اگر ثابت شود که زمین کتاب خانه، فقط برای کتاب خانه وقف شده است کسی حق تغییر و تبدیل آن به مسجد را ندارد و نماز خواندن در آن جایز نیست و هر کسی که ساختمان آن را خراب کرده واجب است آن را به حالت اولیه اش بر گرداند، ولی اگر وقف آن برای خصوص کتاب خانه ثابت نشود نماز خواندن در آن اشکال ندارد.

7. آیا جایز است مکانی برای مدت موقتی مثلا ده سال به

عنوان مسجد وقف شود و بعد از انقضای این مدت دوباره به ملکیت واقف یا ورثه او بر گردد؟

بسمه تعالی

این کار به عنوان وقف موقت صحیح نیست و عنوان مسجدیت هم با آن محقق نمی شود ولی حبس آن مکان برای نماز گزاران به مدت معین اشکال ندارد.

8. فردی مغازه خود را برای ایجاد صندوق قرض الحسنه وابسته به مسجد وقف کرده و از دنیا رفته است و چندین سال است که آن مکان بسته مانده و در حال حاضر در معرض خرابی است، آیا استفاده از آن برای کار های دیگر جایز است؟

بسمه تعالی

اگر وقف مغازه برای ایجاد صندوق قرض الحسنه در آن محقق شده باشد، و فعلا نیازی به ایجاد صندوق قرض الحسنه در آن مسجد نباشد استفاده از آن برای صندوق های قرض الحسنه ای که وابسته به مساجد دیگر باشد، اشکال ندارد و اگر این هم ممکن نباشد استفاده از آن در هر کار خیری جایز است.

9. یک نسخه خطی قرآن مربوط به سنه 1263 ه - ش وقف یک مسجد شده و در حال حاضر در معرض از بین رفتن است. آیا جلد کردن و نگه داری این اثر مقدس و ارزشمند نیاز به اجازه شرعی دارد؟

بسمه تعالی

اقدام به جلد کردن و اصلاح جلد و ورق های قرآن مجید و نگه داری آن در همان مسجد، احتیاج به اجازه خاصی از طرف حاکم شرع ندارد.

10. شخصی ملک خود را برای بر پایی مجالس عزا داری سید الشهداء (علیه السّلام) در روستا وقف کرده است ولی در حال

حاضر متولّی وقف، توانایی اقامه عزا در روستای مذکور در وقف نامه را ندارد آیا جایز است در شهری که در آن اقامت دارد مجالس عزا داری بر گزار کند؟

بسمه تعالی

اگر وقف، مخصوص اقامه مجالس عزا داری در همان روستا باشد، تا زمانی که عمل به وقف هر چند با گرفتن وکیل برای آن، در همان روستا ممکن باشد، حق ندارد آن مجالس را به جای دیگر انتقال دهد بلکه واجب است فردی را نایب بگیرد تا در آن روستا مجالس عزا داری بر پا کند.

11. آیا جایز است همسایگان مسجد از برق آن برای جوشکاری آهن ساختمان های خود استفاده کنند و پول مصرف برق و حتی بیشتر از آن را به مسئولین اداره امور مسجد بپردازند؟ و آیا جایز است مسئولین مسجد اجازه استفاده از برق آن را بدهند؟

بسمه تعالی

استفاده از برق مسجد برای کار های شخصی جایز نیست و مسئولین مسجد هم جایز نیست چنین اجازه ای را بدهند.

12. در نزدیکی یک مسجد خانه ای وجود دارد که صاحبش آن را برای سکونت امام جماعت مسجد وقف کرده است، ولی در حال حاضر به علت کثرت عائله و مراجعه کنندگان و دلائل دیگر مناسب سکونت او نیست و خود امام جماعت هم منزلی دارد که در آن زندگی می کند و احتیاج به تعمیرات دارد و برای ساخت آن مقداری وام گرفته است آیا جایز است خانه موقوفه را اجاره دهد و پول اجاره آن را برای پرداخت بدهی های خانه ای که در آن ساکن است و انجام تعمیرات آن مصرف نماید؟

بسمه تعالی

اگر خانه به صورت وقف انتفاع برای سکونت امام جماعت مسجد وقف شده باشد، شرعا او حق اجاره دادن آن را ندارد هر چند به قصد استفاده

از اجاره آن برای پرداخت دیون و تعمیر منزل مسکونی اش باشد و اگر آن خانه به خاطر کوچکی، نیاز او را برای سکونت خانواده اش و آمدن مهمان و پاسخ گویی به مراجعه کنندگان بر طرف نمی کند، می تواند از آن در بعضی از ساعات روز یا شب مثلا برای پاسخ گویی به مراجعه کنندگان استفاده کند و یا آن که خانه مزبور را به امام جماعت دیگری بدهد تا در آن سکونت کند.

13. ساختمان کاروان سرایی که برای استراحت کاروان ها اجاره داده می شود وقف است و تولیت آن با امام راتب فعلی مسجدی است که در مقابل آن مکان قرار دارد و به علت این که مسئله به طور دقیق نزد مراجع بیان نشده، ساختمان کاروان سرا خراب شده و به جای آن حسینیه ای ساخته شده است، آیا منافع این مکان به همان صورت قبل از تغییر باقی می ماند؟

بسمه تعالی

تبدیل کاروان سرایی که وقف منفعت است به حسینیه که وقف انتفاع است، جایز نیست، بلکه ساختمان کاروان سرا باید به همان صورت قبلی خود برگشت داده شود تا به کاروان ها و مسافران اجاره داده شود و در آمد اجاره آن در همان جهتی که واقف تعیین کرده به مصرف برسد ولی اگر متولی شرعی تشخیص دهد که مصلحت کوتاه مدت و دراز مدت وقف اقتضا می کند که آن مکان به همین صورت فعلی برای بر پایی شعائر دینی اجاره داده شود و اجاره آن در جهت وقف به مصرف برسد، جایز است این کار را انجام دهد.

14. آیا فروش سر قفلی مغازه ای که در زمین صحن مسجد ساخته شده جایز است؟

بسمه تعالی

در صورتی که ایجاد مغازه در صحن مسجد شرعا، مجاز بوده، فروش سر قفلی آن با رعایت مصلحت و نفع وقف با اذن متولی شرعی مانعی ندارد و در غیر این صورت واجب است ساختمان مغازه خراب شود و زمین آن به همان صورت اوّل به حیاط مسجد اضافه شود.

15. پدر این جانب در زمان حیات خود فرموده بودند «فلان زمین را داده ام یا می خواهم بدهم برای مسجد» یا این که گفته می خواهم وقف کنم برای مسجد آیا بنا بر اظهارات فوق وقف منعقد شده یا خیر؟

در فرض مسأله زمین حکم وقف ندارد.

16. از سال های قبل مؤسسه آب رسانی حضرت امام حسین (علیه السّلام) توسط بانیان خیر وقف مسجد جامع گردیده و بر همین اساس از زمان تأسیس تا کنون در آمد آن پس از کسر هزینه های مربوط صرف مخارج مسجد می گردد، البته سندی که گویای وقفیت باشد در دست نیست و تنها شهادت و گواهی شهود مؤید موضوع است.

لذا با عنایت به مراتب فوق اخیرا از جانب مسئولین محلی (بخش داری) در نظر است این مؤسسه به سازمان آب و فاضلاب وا گذار گردد، مستدعی است جهت تبیین مسائل شرعی و قانونی به مسائل زیر پاسخ فرمائید.

مؤسسه آب رسانی مورد اشاره در حال حاضر قریب به هفت میلیون تومان پول در اختیار دارد آیا وجوه مذکور باید به حساب مسجد واریز گردد؟

آیا سازمان آب و فاضلاب اجازه تصرف مؤسسه فوق را دارد یا خیر؟ در صورتی که در اختیار آن ها قرار گیرد حکم شرعی آن چیست؟

بسمه تعالی

در فرض مذکور که سال ها طبق وقف بودن مؤسسه مذکور عمل شده و شهادت و گواهی شهود بر وقفیت مؤسسه ثابت است مبلغ موجود مربوطه به مسجد و باید به حساب آن واریز شود. وقف قابل تغییر نیست و واجب است طبق وقف زیر نظر متولی خاص یا عام عمل شود.

17. این جانب زمینی را خریداری نمودم و شنیدم که این زمین وقف بر مسجد است به فروشنده مراجعه کردم اظهار بی اطلاعی کرد و گفت او هم زمین را از شخص دیگری

خریده است. ضمناً اشخاصی که ادعای وقف بودن زمین را دارند فردی حدود 75 ساله و پسرش حدود 50 ساله و همسر او می باشد که هر سه نفر ادعا می کنند چندین سال پیش وقف نامه را دیده اند و به رؤیت فروشنده اول نیز رسانده اند فروشنده اول این حرف ها را دروغ محض می داند و از هر کدام از معتمدین محل هم سؤال کردم در مورد وقف بودن زمین اظهار بی اطلاعی کردند، و فعلا هیچ گونه نوشته یا وقف نامه ای در دسترس نیست. حال با توجه به شهادت این سه نفر (پدر و پسر و همسر او) مبنی بر وقف بودن زمین و این که وقف نامه را خود دیده اند و به رؤیت فروشنده اول هم رسانده اند ولی فروشنده اول این ادعا را دروغ می داند و با توجه به این که هنوز وجه زمین پرداخت نشده (به صورت چک است)، خواهشمند است حضرت عالی نظر خود را درباره موارد ذیل مرقوم فرمائید:

وقف بودن یا نبودن این زمین با توجه به نبودن وقف نامه و شایع نبودن وقف بودن این زمین در بین معمرین؟

صحیح یا باطل بودن این معامله با توجه به ظن وقف بودن آن؟

بسمه تعالی

اگر دو نفر عادل به وقفیت زمین شهادت دهند زمین حکم وقف را دارد و الا با فرض این که شهرت به وقفیت ندارد و دلیل دیگری هم بر وقفیت نیست حکم وقف را ندارد و در هر صورت موضوع نیاز به رسیدگی دارد و موکول است به محاکم قضائی.

18. فردی به عنوان صاحب ملک که دارای سند مالکیت است مرحوم شده این زمین را قصد داشته که جهت مسجد وقف نماید، باز ماندگان مرحوم نیز زمین را که آن مرحوم قصد داشته مسجد کند جهت مسجد واگذار نموده اند، ولی عده ای می گویند که شنیده ایم زمین فوق وقف است و سندی که دال بر وقفیت باشد در دست نیست، عده ای اظهار می دارند کاروان سرا بوده است عده ای اظهار می دارند که زمین و گل انداز بوده است.

خواهشمند است نظر خود را در مورد این که آیا می توان این زمین را جهت مسجد اختصاص داد یا نه بیان فرمائید.

بسمه تعالی

اگر وقف بودن آن معلوم نیست و بین مردم هم شایع به وقف بودن نیست محکوم به ملکیت برای ذی الید بوده و واگذاری برای مسجد صحیح است.

19. همسر این جانب به موجب وصیت نامه وصیت می کند که خانه مسکونی خود و عیالم را بعد از فوت وقف مسجد شهداء نمودم و پس از تنظیم به من گفت امضاء کن من هم که سواد ندارم و متوجه نشدم که سهم این جانب را که سند مالکیت دارم نیز وقف می کند لذا ذیل وصیت نامه را انگشت زدم. اکنون بفرمائید آیا وقف محقق شده با این که خانه محل سکونت این جانب است و تصرف مسجد نداده ام، دوم این که آیا شوهرم حق داشته است که وصیت کند: سهم خانه عیالم را نیز وقف کردم سوم این که برادر آن مرحوم می گویند این وصیت است و چون زائد بر ثلث است من قبول ندارم و سهم خود را می خواهم و در این بین برادر شوهرم نیز فوت می شود که او دارای زن و بچه است و من و شوهرم بچه نداریم.

تقاضا دارم حکم شرعی را ذیلا بنویسید که وقف صحیح است یا نه؟ مسجد شهداء هم حقی دارد یا این که ثلث را باید به نماز و روزه اختصاص دهم برای خدا حکم شرعی را بیان کنید تا به وظیفه عمل کنم.

در فرض مرقوم تمام خانه مذکور حکم وقف ندارد ولی بر وصی واجب است تمام سهم میت از خانه را با فرض این که کسی با او در این خانه شریک است مطابق وصیت وقف مسجد نماید، مگر این که سهم میت از این خانه از ثلث ترکه او زیاد تر باشد که در این صورت به مقدار ثلث ترکه باید وقف نماید مگر این که همه ورثه اجازه بدهند و مابقی ترکه علی ما فرض الله میان ورثه او تقسیم می شود و در صورتی که یکی از ورثه بعد از مورث فوت کرده باشد سهم الارث او به ورثه می رسد و تا به وصیت عمل نشود تقسیم ترکه جایز نیست و اگر به نماز و روزه قضا وصیت نکرده باشد واجب نیست برای او نماز و روزه قضا انجام دهید.

20. زمینی است که قبلاً جزء حمام عمومی شهر بوده است و

سال هاست که آن حمام خراب شده و بایر افتاده است و کسی از اهالی شهر نمی داند که آیا این زمین وقف حمام بوده است یا نه و متولی مشخص و معین هم نداشته حمام به واسطه عموم مردم اداره می شده است و از طرفی بیت العباس گنجایش جمعیت عزا دار و هیئت های مذهبی را ندارد و نیاز به توسعه دارد. آیا اجازه می فرمائید این زمین در طرح توسعه حسینیه جزء بیت العباس قرار گیرد؟

بسمه تعالی

اگر وقف بودن آن محرز نیست و مشهور به وقف هم نمی باشد اشکال ندارد.

21. شخصی قریب 50 هکتار از مراتع جنگلی را حیازت کرده و مدتی از آن بهره می جست به طوری که عرف و قانون مملکت وقت او را مالک مرتع می دانستند پس از سال 1283 قمری آن را برای حضرت سید الشهداء (علیه السّلام) وقف نمود و از آن سال تا الان عمل به وقف شده است و مال الاجاره را برای عزا داری امام حسین (علیه السّلام) مصرف می نماید از مقام معظم استدعا دارم حکم شرعی آن در صحت و عدم صحت وقف را بیان فرمایند.

بسمه تعالی

حکم کلی مسأله روشن است که اگر کسی مالک ملکی بود می تواند آن را وقف کند ولی موضوع خاص نیاز به رسیدگی دارد می توانید به مسئولین ذی ربط قانونی مراجعه نمائید.

22. این جانب 71 سال از عمرم می گذرد قبلا ساختمانی به نام حسینیه امام حسن مجتبی (علیه السّلام) وقف نمودم و مجتمع فرهنگی و علمی امام حسن مجتبی (علیه السّلام) تشکیل شد که در آن مکان عزا داری و اطعام طعام و امورات مذهبی و تعلیم قرآن در ایام سال بر قرار است قصد دارم خانه مسکونی خود را هم به نام دار الشفاء حضرت امام حسن مجتبی (علیه السّلام) و مغازه را جهت تعمیرات احتمالی آن دو باب ساختمان و هزینه های تدریس و تعلیم قرآن و تعمیر حسینیه امام حسن مجتبی (علیه السّلام) وقف نمایم اما می خواهم تا این جانب و

همسرم در حیات هستیم از آن ها استفاده نمائیم و پس از در گذشت ما تحویل وقف گردد اجازه می فرمائید در دفتر خانه رسمی حاضر و به صورت فوق که سؤال شد به اداره اوقاف وا گذار شود که انشاء الله بعد از مرگ ما به وقف عمل گردد.

بسمه تعالی

اگر تا زنده هستید وقف کنید و تحویل متولی شرعی دهید مانع ندارد و می توانید تصرف مادام العمر خود تان را در ضمن وقف شرط کنید ولی باید وقف منجز فعلی باشد و وقف بعد از فوت صحیح نیست.

23. زمینی است موقوفه مسجد در زمان جنگ برای حفظ و نظم محل مقداری از آن زمین موقوفه در اختیار پای گاه مقاومت بسیج قرار گرفت که یک اتاق احداث شد و بعداً بدون اجازه تولیت موقوفه در دو طبقه درست شد و در حال حاضر همان زمین برای منفعت مسجد احتیاج است از طرف تولیت تقاضای استرداد زمین مذکور به مسجد می شود، اما پای گاه امتناع می کند لطفا حکم شرعی و تصرف در آن را مرقوم فرمائید.

بسمه تعالی

از وقف باید زیر نظر متولی شرعی در جهت وقف استفاده شود و هر گونه تصرف دیگر جایز نیست و حکم غصب را دارد که موجب ضمان نیز هست.

24. زمینی در مجاور مسجد جامع وجود داشته که به حسینیه شهرت داشته با تلاش و هم کاری افراد خیر روستا حصار های آن انجام و طبقه هم کف آن تقریبا در حد سفت کاری بود و به علت این که امام جماعت وقت اقامه نماز و بر گزاری مراسم را در آن اشکال دانستند ادامه ساختمان متوقف شد تا پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی و تشکیل بسیج مستضعفین محل مذکور را به عنوان پای گاه مقاومت بسیج بر گزیدند و با تلاش شبانه روزی و پرداخت وجوه ماهیانه ساختمان را قابل استفاده

و فعالیت خود را در آن شروع نمودند، لذا این ساختمان هم اکنون محل فعالیت بسیج صندوق قرض الحسنه چهارده معصوم، محل بر گزاری کلاس های آموزش قرآن و مراسم سوگواری اهل بیت عصمت و طهارت و در یک کلام مرکز ثقل فعالیت های مذهبی، فرهنگی و آموزشی جوانان مؤمن و متعهد محل بوده و خانواده معظم شهداء و ایثار گران روستا نیز به این مکان وابستگی فراوان داشته و تداعی بخش یاد و خاطره شهدای عزیز شان می باشد. خواهشمند است مرحمت فرموده نظر مبارک تان را در خصوص ادامه فعالیت های مذکور به خصوص اقامه نماز در این مکان را امر به ابلاغ فرمایید.

بسمه تعالی

چنان چه وقف بودن زمین مذکور به عنوان حسینیه شرعا ثابت شود همان طور که به اسم حسینیه شهرت یافته باید از تصرفاتی که منافی و مزاحم حسینیه بودن آن است اجتناب شود.

25. معروض بر این که این جانبان از اهالی قریه هم جوار مسجد جامع بودیم. لیکن مهاجرت نموده و به منظور توسعه مسجد زمین مسکونی خود را وقف مسجد نموده ایم آیا می شود دیگران به آن زمین ها دخل و تصرف کنند یا خیر؟

بسمه تعالی

به همان نحوی که زمین وقف شده است باید عمل شود و اختیار دخل و تصرف در زمین موقوفه با متولی شرعی موقوفه است که باید با مراعات مصلحت وقف و در جهت وقف مورد استفاده قرار گیرد.

26. مغازه ای که وقف و متعلق به مسجد است آیا فروختن آن به عنوان سر قفلی بدون اجازه حاکم شرع و یا متولی جایز است یا خیر؟ و در صورت عدم جواز اگر شخصی آن را اجاره کند حق تصرف و یا اجاره دادن مغازه به دیگران دارد یا خیر؟ و دیگر این که خریدار برای واگذاری مغازه به مسجد شرعا می تواند مبلغی زیاد تر از آن چه که بابت خرید مغازه داده است در خواست نماید خواهشمند است نظر

خود تان را که همان نظر شرع است بفرمائید.

بسم تعالی

اجاره مغازه وقفی بدون نظر متولی شرعی و با نبود متولی خاص حاکم شرع صحیح نیست. و هر گونه تصرف در آن موقوف است به اذن او با مراعات جهت و مصلحت وقف، بلی اگر از طرف متولی سر قفلی حق وا گذاری مغازه به کسی داده شده باشد می تواند آن را به دیگری وا گذار نماید.

27. زمینی وقف مؤبد شده است برای سوگواری حضرت ابا عبد الله الحسین (علیه السّلام) اداره اراضی شهری قطعه ای از آن را جهت احداث بنا برای مسجد در اختیار چند نفر خیر گذاشته و عمل احداث نیز در آن انجام شده، به منظور رفع محظور شرعی و دانستن تکلیف اداره در قبال موقوفه استدعا دارد پاسخ سوالات ذیل را مرقوم و به مهر شریف مزین فرموده و اجازه فرمائید به این اداره ابلاغ فرمایند. آیا در زمین موقوفه موصوف می شود مسجد ساخت یا خیر؟

بسمه تعالی

زمین موقوفه مسجد نمی شود.

28. آبی است که 7/1 آن وقف مسجد و امام زاده می باشد که در آمد و وجه الاجاره آن صرف تعمیرات مسجد و امام زاده بشود آیا جایز است (بدون در نظر گرفتن وجه الاجاره) آن آب را به خانه های روستائی و یا شهری لوله کشی کرد یا خیر؟

بسمه تعالی

بدون مراعات مصلحت و جهت وقف و نظر متولی شرعی جایز نیست.

29. اگر کار و عمل لوله کشی بدون در نظر گرفتن وجه الاجاره انجام پذیرد آیا وضو گرفتن و یا غسل کردن و به طور کلی

تصرف در آن آب جایز است یا خیر؟

بسمه تعالی

اشکال ندارد.

30. اگر مردم و یا متولیان وجه الاجاره را عادلانه در نظر بگیرند و آن را در همان مسجد و یا امام زاده خرج نمایند وضو گرفتن و غسل کردن و تصرف نمودن در آن آب جایز است یا خیر؟

بسمه تعالی

باید به نظر متولی شرعی و مراعات مصلحت و جهت وقف عمل شود.

31. اگر مردم و یا متصدیان لوله کشی به طور عمومی و دسته جمعی به این کار اقدام نکردند ولی عده ای به طور انفرادی بینهم و بین الله وجه الاجاره عادلانه ای نسبت به مصرف خود در نظر بگیرند و آن را به هیئت رسیدگی امور مسجد و یا امام زاده بدهند که در تعمیرات آن ها مصرف شود آیا در این صورت تصرف آن عده در آن آب جایز است یا خیر؟

بسمه تعالی

حکم همان است که در مسئله قبل گفته شد و غیر از آن اشکال دارد، و الله العالم.

32. یک باب آب انبار قدیمی جنب مسجد محل ما وجود دارد که قدیم ها از زیر آن برای آب آشامیدنی و از بالای آن به عنوان حسینیه برای مراسمات و بعضی وقت ها نماز جماعت استفاده می شد، از زمان به وجود آمدن لوله کشی و آب بهداشتی آب انبار کم کم مخروبه و بلا استفاده گردید و حتی مقداری از سقف آن فرو ریخت که همین باعث شد هنگام مراسمات و عزا داری زن ها در کوچه بنشینند که خود موجب مشکلات می شده است از طرفی مسجد محل کوچک است و گنجایش جمعیت امروز را ندارد به همین دلیل خراب شدن قسمتی از سقف آب انبار

ناچار شدیم سقف آب انبار را خراب کنیم تا از نو سقف بزنیم چون همین باعث می شود محل عزا داری بزرگ تر و بیشتر شود و در مواقع ضروری از کوچه و محل عابرین برای جمع شدن خانم ها استفاده نشود و باعث مشکلات دیگری شود لذا خواهشمند است بفرمائید که:

درست کردن سقف آب انبار چه حکمی دارد؟

بسمه تعالی

مانع ندارد.

33. بعد از درست کردن آن به دلیل هم دیوار بودن با مسجد قصد داریم دیوار طرف آب انبار و مسجد را خراب کنیم و فضا را بیشتر کنیم البته طوری که مسجد و حسینیه مشخص باشد لطف بفرمائید چه حکمی دارد؟

بسمه تعالی

با نظر متولی شرعی و با نبود شخص خاص حاکم شرع و مراعات مصلحت وقف مانع ندارد.

34. بالای آب انبار یک باب مغازه درست کرده بودند جهت خدام مسجد که همه کار های مسجد را انجام دهد و هم در مغازه کاسبی کند با توجه به بزرگ تر کردن فضا با مغازه لازم است که تغییر مکان شود بفرمائید چه حکمی دارد؟

بسمه تعالی

تغییر وقف جایز نیست.

35. مسجد کوچکی به ابعاد 12 متر مربع در کنار آب انبار مخروبه ای به ابعاد حدود 30 متر مربع در روستا می باشد که بر اثر زلزله و بارندگی تخریب گردیده است لذا جمعی از مؤمنین قصد دارند که آن را مرمت و باز سازی نمایند لکن مکان برای آن محل نا چیز است و از طرفی آب انبار

به علت لوله کشی آب آشامیدنی آب اندازی نمی شود و مخروبه گردیده و امکان رساندن خسارت جانی به بچه های اهالی محل را نیز دارد لذا در صورت صلاحدید قسمتی از آب انبار به متراژ مسجد اضافه و مابقی به معبر عمومی روستا اضافه گردد خواهشمند است نظر شرعی آن را مرقوم فرمایید، ضمناً آب انبار وقفی بوده است.

بسمه تعالی

آب انبار را اگر قابل استفاده در جهت وقف نیست می توانند با اجازه حاکم شرع ضمیمه مسجد کنند ولی حکم مسجد پیدا نمی کند و الله العالم.

36. اخیراً برخی از افراد خیر به عنوان این که فردی خواب دیده اقدام به جمع آوری پول و نذورات به منظور احداث مهدیه و مسجد و بنا های خیریه در اراضی کشاورزی متعلق به تعدادی از کشاورزان نموده اند تانیت خود را عملی نمایند

حالیه سؤال این جاست

آیا صرف عنوان کردن خواب بر مؤمنین و متدینین صحت شرعی و عقلی برای احداث بنای مسجد را ایجاد می کند؟ آیا با عنوان کردن خواب، اراضی که متعلق به کشاورزان است در حال حاضر در آن به کشت و زرع مشغول اند بدون این که مالکین چنین نیتی را داشته باشند به وقف مبدل می شود آیا رضایت مالکین برای احداث این گونه بنا ها شرط است یا خیر؟

با وجود نیاز نقاط دیگر شهر که فاقد حسینیه و مسجد هستند و نیاز مبرم به چنین اماکنی دارند آیا ساخت مسجد در این محل صحت شرعی و عقلی دارد یا خیر؟

بسمه تعالی

خواب اعتبار شرعی ندارد، ولی اگر مؤمنین بخواهند کمک کنند اشکالی ندارد.

در وقف رضایت مالک معتبر است و تصرف در ملک غیر باید با رضایت مالک باشد.

تشخیص موضوع نیاز به رسیدگی دارد و سزاوار است خود مؤمنین با ملاحظه ضوابط شرعی و عرفی اقدام به این گونه امور نمایند و از

هر گونه اختلاف بپرهیزند و الله العالم.

37. شخصی به موجب وقف نامه رسمی شش دانگ یک قطعه زمین را جهت احداث مسجد وقف و تولیت آن را مادام الحیات با شخص خود و پس از فوت با عالم مسجد قرار داده است.

واقف شخصاً مسجد را احداث و به هنگام احداث مسجد کف آن را تبدیل به زیر زمین نموده و سه باب مغازه نیز در جنب مسجد و از همان زمین احداث و درآمد و اجاره بهاء آن را جهت احسان شب وفات خویش تعیین نموده است و بنا به اظهار عالم محل واقف از اول وقف قصد احداث زیر زمین و مغازه ها را داشته است.

واقف مجددا (سه سال بعد) طی اقرار نامه رسمی فرزند خود را ناظر بر متولی تعیین نموده و در همان تاریخ به موجب اقرار نامه دیگری فرزند مورد نظر را متولی تعیین و از متولی تعیین شده قبلی (عالم مسجد) در خواست می نماید که فرزند خود را در این امر یاری نماید. حال با عرض مراتب فوق خواهشمند است نظر مبارک را در مورد سؤالات مطروحه ذیل که مورد ابتلا است اعلام فرمائید.

الف) آیا واقف در احداث زیر زمین و دکاکین پس از وقف زمین جهت احداث مسجد و وصیت در آمد آن ها به عنوان احسان شب وفات شرعا مجاز بوده یا خی؟ و در صورت دوم تکلیف بنا های احداثی چیست؟

ب) در صورت تأیید جواز احداث ساختمان و تنفیذ وصیت نامه آیا اجاره بهاء عرصه زیر زمین و دکاکین متعلق به مسجد خواهد بود یا خیر؟

ج) نصب ناظر متولی دیگر علاوه بر متولی تعیین شده قبلی در وقف نامه اولیه وجه شرعی داشته یا خیر؟ و در صورت صحت عمل نحوه اقدام و رفتار متولیان نسبت به یک دیگر چگونه خواهد بود؟

بسمه تعالی

در تاریخ وقف زمین برای احداث مسجد اگر قبض و اقباض وقف متحقق نشده و هنگام احداث ساختمان مسجد، زیر زمین و مغازه ها را برای خود منظور نموده فقط مسجد احداثی را به عنوان مسجد ساخته و در اختیار نماز گزاران قرار داده است زیر زمین و مغازه ها در این صورت جزء وقف نیست، و بر این فرض وصیت او راجع به در آمد زیر زمین و

مغازه ها برای خودش بی اشکال است و راجع به تولیت و ناظر اگر بعد از تمامیت وقف و بدون این که قبلا تجدید نظر در ناظر و متولی موقوفه را برای خودش شرط کرده باشد، اقدام بر تغییر تولیت کرده باشد اقدام مذکور باطل و لغو است.

38. منزلی است وقفی که وقف آن متعلق به مسجد می باشد و شرط وقف منزل این که هر آقای روحانی که امام جماعت مسجد می باشد در آن جا سکونت نماید، چند سال پیش مسجد مورد استفاده بود و امام جماعت آن در منزل مذکور سکونت داشت اما مدتی است مسجد مذکور خراب شده و در دست ساختمان جدید است که نیاز شدیدی به مخارج دارد از طرفی امام جماعت مسجد الان در آن جا نیست اما منزل مذکور را در تصرف دارد و یک شخص غیر روحانی از منسوبین خود را در آن جا ساکن کرده است. حال که مسجد در حال نو سازی است اگر منزل مذکور از طرف هیئت امناء مسجد اجاره داده شود و برای مسجد خرج گردد مسجد از چند جهت از غربت پول خارج می شود. استدعا می شود نظر حضرت عالی را پیرامون مسئله بیان فرمائید. آیا جائز است تصرف شخص مذکور و ساکن بودن یک شخص غیر روحانی در منزل مذکور ؟

وظیفه هیئت امناء چیست، آیا لازم است منزل را برای مسجد اجاره دهند یا خیر؟

بسمه تعالی

سؤال اول صور مختلفی دارد اگر در وقف اختیار منزل به امام جماعت سپرده شده باشد تصرفات وی صحیح است.

در صورتی که منزل وقف برای سکونت امام مسجد شده و یا در صیغه وقف اختیار تصرفات آن به او سپرده شده باشد اجاره آن به وسیله دیگران بر خلاف وقف است و جائز نیست.

39. آیا می شود فردی زمینی را وقف مسجدی نماید و یک اطاق برای خودش نگه دارد و شرط نماید که از آب دست شوئی مسجد استفاده نماید؟

بسمه تعالی

این شرط نافذ نیست.

40. آیا برای ساختن مسجد رضایت همسایگان شرط می باشد یا خیر؟

بسم تعالی

اصل احداث و تأسیس مسجد در ملک شخصی و یا در ملک ابتیاعی یا اهدائی برای بناء مسجد مشروط به اجازه و موافقت همسایگان نیست.

41. آیا خادم مسجد می تواند از سوخت مسجد (نفت) با توجه به این که مبلغی هم دریافت می دارد استفاده نماید؟

بسمه تعالی

اگر سوخت مخصوص استفاده در مسجد است باید برای همان مصرف شود و به غیر آن نمی رسد هر چند خادم باشد.

42. آیا می شود اموال مسجد از خارج از مسجد برای برنامه ها و مسائل مذهبی استفاده نمود؟ مثلا فرش مسجد را در ایام عزا داری به مدت یک هفته به حسینیه جهت عزا داری استفاده کرد و مسجد خالی از فرش بماند؟

بسمه تعالی

از اموال و موقوفات مسجد نمی توانند در خارج مسجد استفاده کنند مگر این که در ضمن وقف تصریح شده باشد.

43. شخصی زمینی را به عنوان مسجد وقف نموده و مردم محل این زمین را به صورت آبرومندی ساختند و واقف در وقف نامه متولی برای این مسجد معین نموده و ضمنا شرط نموده که خود و عیالش تا زنده هستند به عنوان سرایدار

مسجد سکونت بنمایند، سال ها قبل بانی فوت نموده ولی عیال او در قید حیات می باشد، این زن نه تنها وظیفه سرایداری خود نسبت به مسجد عمل ننموده بلکه در مقام اذیت و آزار نماز گزاران بر آمده و گاهی درب مسجد را از داخل بسته و می گوید نمی خواهم این جا نماز بخوانید و همه روزه فحش و نا سزا به همه مردم و امام جماعت داده و با جملات مستهجن و نا مربوط مردم را نسبت به این مسجد دل سرد نموده به طوری که بعضی از مؤمنین محل از آمدن به مسجد خود داری می نمایند سؤال این است که آیا این شرط سکونت این زن در مسجد با این اعمال و اقوال نا شایسته ایشان در اعتبار خود باقی است یا ملغی می باشد.

بسمه تعالی

اگر همسر واقف برای نماز گزاران ایجاد مزاحمت می نماید باید از طریق قانونی اقدام مقتضی صورت گیرد.

44. اگر شخصی زمینی را برای ساختن مسجد وقف نماید و ذکر نکرده که این زمین برای لوازم مسجد مثل دست شوئی و حمام و کفش کن هم باشد یعنی این وقف خود را تفضیلا بیان نکرده است اگر قسمتی از این زمین را به عنوان صحن مسجد بنا نماید آیا حکم مسجد دارد؟ آیا دیوار های مسجد نیز حکم مسجد را دارند؟

بسمه تعالی

اگر زمین برای ساختن مسجد وقف شده و واقف خودش یا با اجازه او شخصی در آن زمین به قصد مسجدیت نماز خوانده تمام زمین حکم مسجد دارد.

45. آیا مکان هائی که در دانشگاه ها برای اقامه نماز انفرادی یا جماعت تأسیس می شود و اختصاص به آن دارد ولی عنوان نماز خانه به آن داده می شود احکام مسجد را دارد یا با اتاق معمولی از نظر احکام یکی است؟

بسمه تعالی

در فرض سؤال احکام مسجد ندارد مگر این که به قصد مسجدیت وقف شود.

46. آیا برای امام جماعت می شود از پول سر قفلی مغازه که مربوط به مسجد است و وجه آن خرج مسجد می شود منزل ساخت؟

بسمه تعالی

پول مسجد باید زیر نظر متولی شرعی و در جهت وقف مصرف شود.

47. آیا امام جماعت می تواند نسبت به مسائل داخلی و تمام امورات مسجد اعم از بر گزاری جلسات و مسائل فرهنگی و اموال مسجد دخالت داشته باشد یا نه؟ اگر عضو هیئت امناء باشد چطور؟

بسمه تعالی

از هر کاری که موجب تفرقه و اختلاف بین مسلمین است اجتناب شود و اموال اگر منافع وقف باشد باید زیر نظر متولی موقوفه مطابق نظر واقف در مورد آن صرف شود.

48. آیا از پول سر قفلی مغازه که مربوط به مسجد است می شود امام جماعت منزل رهن کند یا نه؟

بسمه تعالی

حکم آن گذشت.

49. آیا کسی می تواند از آب مسجد به صورت خصوصی مصرف کند یا نه مثلا همسایه مسجد از مسجد آب لوله کشی کند؟

بسمه تعالی

تابع نظر اهداء کنندگان پول آب است و همچنین مقررات سازمان آب.

50. ملکی است شش دانگ وقف عام است در آن ملک ساکنین خواستند مسجد بسازند سؤال کردند از مراجع تقلید جواب داده اند وقف در وقف معنی ندارد شما می توانید از متولی منصوص و یا مراجع تقلید جامع الشرایط اجاره کنید آن ملک فعلا متولی ندارد و بدون اجازه گرفتن از مراجع بنائی به نام مسجد ساخته اند در آن مسجد نماز خواندن چه حکمی دارد؟

بسمه تعالی

در فرض سؤال ساختن مسجد و نماز خواندن در آن جایز نیست مگر آن که متولی و یا مجتهد جامع الشرایط اجازه کند و از او اجاره نمایند.

51. زمینی برای مسجد واگذار شده و ساخت مسجد شروع شد اما چون مردم محل قدرت مالی ندارند که به مسجد کمک کنند لذا تقاضا دارند اضافه زمینی که متعلق به مسجد است ولی صیغه مسجد به آن خوانده نشده و در حقیقت مسجد مالک آن زمین است آیا اجازه می فرمائید از زمین باقی مانده به نفع مسجد استفاده شود، مثلا چند عدد مغازه ساخته شود و منافع آن مغازه ها در مسجد مصرف شود تا انشاء الله بتوانیم بنای مسجد را به اتمام برسانیم.

بسمه تعالی

اگر صیغه وقف به عنوان مسجد نسبت به آن زمین خوانده نشده و یا با اذن واقف نماز در آن زمین خوانده نشده باشد اشکال ندارد.

52. مسجدی در روستا واقع شده که گنجایش جمعیت فعلی محل را مخصوصا در ماه مبارک رمضان و ایام محرم و صفر ندارد آقایی در صدد توسعه مسجد بر آمده، در جوار مسجد زمینی است که متصرف آن می گوید مقداری از زمین وقف روشنائی مسجد دیگری است یعنی در قدیم

عصار خانه بوده و روغن چراغ مسجد را تأمین می کرده است و فعلا اثری از عصار خانه نمی باشد، مستدعی است بیان فرمائید با توجه به ضرورت آیا می توانیم زمین مذکور را ضمیمه مسجد نموده و از مسجد مورد توسعه روشنائی دیگر را تأمین نمائیم تا هم جهت وقفیت حفظ شده و هم از مضیقه مکانی خلاص شویم حکم الله را بیان فرمائید.

بسمه تعالی

اگر با نظر متولی شرعی و مراعات حفظ جهت وقف این کار بشود مانع ندارد ولی زمین وقف را اگر جزء مسجد نمایند حکم مسجد پیدا نمی کند.

53. احتراماً، مستدعی هستم به این چند مسئله شرعی پاسخ فرمایید تا راه گشای مؤمنین شود.

اجناسی را به مسجد می دهند تا در آن مکان مورد استفاده قرار گیرد و نیت وقف هم دارند.

الف: آیا برای وقف آن ها خواندن صیغه وقف نیاز است یا نه ؟

ب: آیا می توان این اجناس را کرایه داد و پول کرایه را صرف مسجد نمود؟

بسمه تعالی

الف: نیاز نیست.

ب: اگر وقف شده که در مسجد از آن استفاده شود جایز نیست.

54. زمین پشت مسجد فعلی جهت احداث ساختمان جدید مسجد خریداری شده است حالیه جهت رفع مشکل شرعی بانوان آیا می توان مقدار زمین خریداری شده را به عنوان حسینیه در داخل ساختمان مسجد قرار داد و مسجد و حسینیه را لحاظ نمود یا این که هر کدام را جدا گانه باید احداث نمود؟

بسمه تعالی

احداث جدا گانه لازم نیست اما مشخص کردن محدوده حسینیه و مسجد لازم است.

55. یک باب مسجد قدیمی وجود دارد که در حریم آن مقداری زمین به صورت بایر و بلا استفاده می باشد حدود 30 سال گذشته چند تا جنازه کودک دفن گردیده و هیچ گونه مدرکی مبنی بر وقفیت آن وجود ندارد، لذا یک هیئت محبان چهارده معصوم (علیهم السلام) با رضایت اهالی محل تصمیم گرفتند که دور این زمین حصار کشی و بنای حسینیه احداث کنند و آن مسجد قدیمی که در حال تخریب است را باز سازی و توسعه نمایند، لذا با توجه به تصمیم گرفته شده خواهشمند است از نظر شرعی نظر مبارک حضرت عالی و راهنمائی لازم را مبذول فرمائید.

بسمه تعالی

زمین مذکور اگر از مرافق عمومی روستا نباشد و وقفیت آن برای جهت به خصوصی محرز نباشد احداث حسینیه در آن جهت استفاده اهالی مانع ندارد.

56. حمامی بوده که حدود 15 سال قبل در مسیر خیابان واقع شده و تخریب شده است عده ای زمینی را تهیه نموده اند که بعدا حمامی بنا کنند ولی نظر به این که حمام در خانه ها احداث کرده اند استقبال ننموده اند سال های سال است که حمام تخریب شده و زمین باقی است آن هائی که زمین را تهیه نموده اند به این فکر هستند که در زمین ذکر شده حسینیه ای بنا کنند (البته زمین را هم صیغه وقف نخوانده اند همین طور خریده اند گفته اند برای حمام). آیا این کار (حسینیه بنا کردن) جایز است یا خیر؟

بسمه تعالی

اگر زمین را وقف نکرده اند صاحبان آن می توانند در آن حسینیه بنا کنند، و الله العالم.

57. در روستایی یک قطعه زمین موجود است که از قدیم به نام حسینیه معروف می باشد ولی احدی از واقف آن اطلاعی

ندارند و از کم و کیف آن همه بی خبر هستند در ضمن در آن زمین تعدادی از قبل دفن شده اند فعلاً آن زمین مخروبه شده و از آن استفاده نا مناسب هم می شود لذا با توجه به این که اولا روستا حسینیه دارد و نیاز به حسینیه ندارد ثانیاً کسی ادعای وقف برای حسینیه بودن آن را نمی کند ثالثا استفاده های مالکانه گاهی اوقات از آن می شود که بر فرض حسینیه بودن آن مکان استفاده ها هتک آن محل است، خواهشمندم جناب عالی در رابطه با آباد کردن آن محل حالا به صورت فضای سبز یا پارک نظر خود را مرقوم فرمائید.

بسمه تعالی

اگر معروف به حسینیه است حکم حسینیه بر آن جاری است و اگر ممکن است باید استفاده حسینیه از آن بشود و الله العالم.

58. هیئت امناء سالن قدیمی حسینیه که یک طبقه بود با مجوز شرعی تخریب و در زیر زمین آن دست شویی و توالت برای حسینیه و عموم ساخته و استفاده می نماید و طبقه هم کف به صورت حسینیه بهره برداری می شود حال هیئت امناء با هزینه شخصی در طبقه فوقانی چند باب اطاق احداث نمودند تا به اجاره وا گذار گردد و درآمد آن هزینه های جاری حسینیه را پرداخت نماید وا گذاری آن جایز است یا خیر؟

بسمه تعالی

تغییر و تبدیل وقف جائز نیست.

68. واقف در وقف نامه قید نموده از درآمد رقبه موقوفه هزینه عزا داری و ساختمان حسینیه شود و مبالغی از درآمد موقوفه هزینه ساختمان شده است حال حسینیه قسمتی از موقوفه می باشد یا خیر ؟

بسمه تعالی

ساختمان احداثی از درآمد رقبه موقوفه نیز حکم وقف را دارد.

59. با استفاده از وجوهات افراد نیکو کار ماکت ضریح مطهر حضرت امام حسین (علیه السّلام) و حضرت ابو الفضل (علیه السّلام) و حضرت رقیه (علیهت السّلام) را به طریق زیبایی تهیه نموده و در حسینیه نصب نموده اند و این حرکت صرفا به نیت یاد بود این بزرگواران و جذب و هدایت مردم در مسیر اهل بیت (علیهم السّلام) و استفاده معنوی از حضور آنان و تبلیغ فرهنگ اصیل اسلام صورت گرفته است آیا این عمل از نظر شرع مقدس اسلام اشکال دارد؟

بسمه تعالی

اگر مزاحمت در جهت استفاده از حسینیه ایجاد نکند اشکال ندارد.

60. مردم بابت نذورات شخصی خود وجوهاتی را در داخل صندوق ضریح های مستقر در این حسینیه واریز می نمایند. آیا استفاده از وجوهات نذری با نظارت هیئت امناء برای مصارف حسینیه اشکال دارد ؟

بسمه تعالی

اگر برای احتیاجات حسینیه اهداء می کنند اشکالی ندارد.

61. از قدیم الایام این مکان به نام حسینیه وقف گردیده و جهت مراسم تعزیه داری اهلبیت (علیهم السّلام) مورد استفاده بوده است. سؤال این است که آیا می شود در این حسینیه مراسم مذهبی غیر تعزیه داری از قبیل جشن میلاد در روز های ولادت چهارده معصومین (علیهم السّلام) و اهل بیت (علیهم السّلام) بر پا کرد؟

بسمه تعالی

اگر قرینه ای دال بر اختصاص موقوفه به مورد خاصی نباشد انجام مراسم مذهبی یاد شده در آن جا بلا مانع است.

62. آیا احکام مسجد صرفاً با خواندن صیغه مسجد لازم الاجراء است؟

بسمه تعالی

احداث مکانی به نام مسجد و وا گذار کردن آن به نماز گزاران و خواندن ولو دو رکعت نماز در تحقق وقفیت آن کفایت می کند.

بسمه تعالی

63. نحوه وا گذاری زمین برای احداث مسجد و حسینیه از طرف مالکان حقوقی چگونه است؟

بسمه تعالی

وقف اموال از سوی مالک حقوقی مثل وقف املاک دولتی به وسیله دولت با لحاظ شرایط لازم جایز است.

64. اگر مهر نماز متعلق به مسجد در جیب کسی بماند تکلیف چیست؟

بسمه تعالی

اگر برای خصوص آن مسجد وقف شده باشد باید به آن جا بر گرداند و در صورت شک نیز حکم همین است.

65. زمینی وجود دارد که مالکش آن را در حضور عالم منطقه دو نفر شاهد عادل برای ساختن مسجد وقف کرده است و بعد از مدتی اشخاصی بر آن تسلط پیدا کرده و خانه های مسکونی در آن بنا نموده اند وظیفه آن اشخاص و متولی چیست؟

بسمه تعالی

اگر بعد از انشاء وقف زمین، قبض عین موقوفه با اذن واقف تحقق پیدا کرده باشد همه احکام وقف بر آن مترتب می شود و ساخت خانه های مسکونی توسط دیگران در آن برای خود شان غصب است و بر آنان واجب است ساختمان خود را از بین ببرند و زمین را تخلیه کنند و به متولی شرعی آن تحویل دهند و در غیر این صورت زمین بر ملک مالک شرعی آن باقی و تصرفات دیگران در آن متوقف بر اجازه مالک است.

66. مردی زمینی را برای ساخت حسینیه سید الشهدا (علیه السّلام) وقف کرده ولی زمین مزبور تبدیل به راه عمومی روستا شده است و در حال حاضر از کل زمین حسینیه تقریبا چهل و دو متر مربع باقی مانده است، این زمین چه حکمی دارد؟ آیا جایز است واقف آن را به ملکیت خود بر گرداند؟

بسمه تعالی

اگر این کار بعد از انشاء وقف بر وجه شرعی و تحویل موقوفه به متولی آن یا جهت وقف صورت گرفته باشد، آن مساحت باقی مانده از وقف بر وقفیت باقی می ماند و جایز نیست واقف نسبت به آن رجوع کند و در غیر این صورت بر ملکیت او باقی است و اختیار آن با اوست.

شرایط وقف

67. احتراماً به استحضار می رساند که شخصی مطابق وقف نامه مورخه 12/04/21339 شمسی در مرض متصل به موت در حالی که به شدت بیمار و در بستر بوده است منزل مسکونی خود را وقف بر گزاری تعزیه داری و روضه خوانی حضرت خامس آل عبا و سایر ائمه هدی (علیهم السّلام) در عمارت اندرونی که جزء رقبات موقوفه است نموده و در تاریخ 26/04/1339 یعنی 14 روز بعد بدرود حیات گفته ضمنا از زمانی که وقف نامه تنظیم شده تا زمان فوت واقف که تولیت را نیز عهده دار بوده عملا تصرف به وقف صورت نپذیرفته است و به لحاظ این دو مطلب علماء محترم محل از همان زمان در صحت وقف مزبور دچار شک و شبهه و تردید بوده اند، لذا خواهشمند است نظر مبارک خود را در خصوص صحت یا اشکال و چگونگی وقف مزبور مرقوم فرمایید.

بسمه تعالی

اگر واقف منزل مسکونی خود را با صیغه مخصوص وقف نموده است و خود را متولی موقوفه قرار داده است با فرض این که در تصرف متولی بوده نیاز به قبض جدید نیست و وقف تمام است و قابل تغییر نیست.

68. چند باب مغازه چند سال پیش وقف مسجدی شده است، آیا اکنون می توان وقف را بر گرداند؟

بسمه تعالی

وقف قابل بر گرداندن نیست.

69. زمان وقف واقف حقی برای خود لحاظ نکرده است آیا اکنونی حقی دارد؟

بسمه تعالی

واقف حقی ندارد.

70. واقف چندین سال است که متولی را مشخص کرده است و برای آینده (تا قیامت) نیز تکلیف را روشن کرده است.

آیا در صورت عدم خلاف می توان متولی را عوض کند؟

بسمه تعالی

اگر متولی در ضمن وقف تعیین شده نمی تواند او را عوض کند و اگر تعیین نشده اختیار با حاکم شرع است و واقف حکم اجنبی را دارد مگر این که در وقف برای خود حقی قرار داده باشد.

71. در صورتی که واقف امروز نیازمند باشد از موقوفات مسجد چیزی به او می رسد یا خیر؟

بسمه تعالی

بعد از وقف واقف اجنبی از وقف می شود و الله العالم.

72. حدود 20 سال قبل شخصی اقدام به وقف زمین جهت حسینیه نموده است، و اهالی هم اقدام به ساخت حسینیه و بر پائی مجالس عزا داری می نمایند. حال بعد از وقف و خواندن صیغه و تصرف وقف واقف می گوید من راضی نیستم و ابراز پشیمانی می کند. آیا شخصی که با آگاهی، صحت و سلامت و بدون اکراه ملکی را وقف می کند، مجددا می تواند پس بگیرد و ابراز نا رضایتی کند؟

نمی تواند پس بگیرد و نا رضایتی بعدی اثری ندارد.

73. آیا می شود در این حسینیه مجلس عزا داری نماز جماعت و سایر مراسم های مذهبی بر گزار کرد؟

بسمه تعالی

در فرض سؤال اشکال ندارد و الله العالم.

74. فرد خیر اندیشی قطعه زمینی را در سنوات گذشته برای احداث یک باب حسینیه وقف کرده است اکنون واقف که در قید حیات است علم و اطمینان پیدا کرده است که اگر عین موقوفه فروخته نشود مخروبه و از حیز انتفاع ساقط می شود، تقاضامند است اجازه فرمائید تا زمین مزبور را با نظر اهل خبره و عدول مؤمنین فروخته و از ثمن آن قطعه زمین با مساحت بیشتر برای احداث حسینیه خریداری نمایند، البته اقامه عزا داری از طرف هیئت محترم محل در زمین مزبور حتی یک بار هم نشده است آیا راست است که موقوفه نسلا بعد نسل عاطل و باطل و بلا استفاده بماند؟

بسمه تعالی

اگر قبض معتبر در وقف حاصل نشده است اختیار با خود واقف است.

75. طبق وقف نامه الحاق شده یک باب کار خانه رزازی جهت احداث مسجد وقف شده همچنین یک قطعه زمین مزروعی را برای مخارج آن وقف کرده است علی رغم مطلبی که ذیل وقف نامه آمده (مبنی بر قبض و اقباض) عملا هیچ گونه قبض و اقباضی صورت نگرفته و از زمان قبل از وقف تاکنون این ملک در تصرف مالک و ورثه بوده است. لذا مستدعی است بفرمائید:

الف) صحت این وقف چگونه است؟

ب) اگر وقف صحیح نیست زمین مزروعی تابعه چه حکمی دارد؟

ج) اگر بخواهند این ملک و زمین مزروعی را بفروشند و خرج

مسجد محل بکنند چه صورتی دارد؟

بسمه تعالی

الف) وقف بدون قبض تمام نیست.

ب) با فرض عدم تحقق قبض باقی بر حال اول است.

ج) اختیار آن ها در فرض عدم صحت وقف و عدم تمامیت آن به تحقق قبض با مالک فعلی آن است و الله العالم.

76. آیا تغییر نام مسجد که احتمالاً از زمان واقف نام گذاری شده است جایز است یا نه؟

بسمه تعالی

اگر به هنگام وقف شرط خاصی نگذاشته اند و مخالفت با نظر واقف نداشته باشد فی نفسه مانعی ندارد.

77. قطعه زمینی وقفی در مجاورت مسجد قرار دارد که سال ها است بلا استفاده مانده است و هیچ گونه دخل و تصرف معقول و منقول و یا حتی عرفی در آن نمی گردد، خواهشمند است نظر خویش را در مورد تبدیل این زمین موقوفه یا حداقل زیر زمین آن را برای استفاده بهتر از قبیل حوزه علمیه، حسینیه، کتاب خانه، محل انجام فعالیت های فرهنگی - ورزشی - و یا منبع در آمد اقتصادی برای مسجد بیان فرمایید.

بسمه تعالی

با فرض این که آن قطعه زمین به عنوان مسجد وقف شده و با نماز خواندن اهالی محل در آن جا به عنوان مسجد به قبض مسجد در آمده و عنوان مسجدیت تحقق پیدا کرده، حکم مسجد بر آن مترتب است، و استفاده های دیگر از آن شرعا جایز نیست ولی وصل کردن آن به مسجد جنب آن جهت توسعه ی مسجد مانع ندارد.

عبارت های وقف

78. آیا شرکت کنندگان در مجالس عزا داری و اهالی منطقه ای که حسینیه برای آنان تأسیس شده حق دخالت در تفسیر فقرات و قف نامه را دارند؟

بسمه تعالی

برای فهم مفاد وقف نامه، در صورتی که اجمال یا ابهام داشته باشد، باید به شواهد و قرائن حالیه و مقالیه و یا به عرف مراجعه کرد و کسی حق ندارد آن ها را از طرف خودش تفسیر به رأی کند.

79. آیا عزا داران و اهالی محل و منطقه که حسینیه برای آن ها تأسیس شده حق دخالت دارند یا خیر؟

بسمه تعالی

بعد از تحقق وقف، هیچ کس حق دخالت در وقف ندارد و در فهم مراد از فقرات و قف نامه مانند دیگران از عرف محسوبند.