مشخصات کتاب

سرشناسه : بابایی، علی، 1342 -

عنوان و نام پدیدآور : نقش اسلام درایجادآرامش در زندگی زناشویی/مولف، سخنران و شاعر علی بابایی ؛ گردآورنده مجتبی بابایی، پریناز سجادیان، زینب بابایی.

مشخصات نشر : اصفهان: نشر دارخوین، 1395.

مشخصات ظاهری : 396 ص.

شابک : :978-600-380-466-1

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : کتابنامه: ص. 374.

موضوع : زناشویی (اسلام)

موضوع : Marriage -- Religious aspects -- Islam

موضوع : آرامش ذهنی -- جنبه های مذهبی -- اسلام

موضوع : Peace of mind -- Religious aspects -- Islam

شناسه افزوده : بابایی، مجتبی، 1365 -، [ دکتر ]، گردآورنده

شناسه افزوده : سجادیان، پریناز، 1367 -، گردآورنده

شناسه افزوده : بابایی، زینب، 1366 -، گردآورنده

رده بندی کنگره : BP253/2/ب23ن7 1395

رده بندی دیویی : 297/642

شماره کتابشناسی ملی : 4614576

نام کتاب: نقش اسلام درایجادآرامش در زندگی زناشویی

مولف، سخنران و شاعر:دکتر علی بابایی خورزوقی

با همکاری: دکتر مجتبی بابایی، دکتر پرینازسجادییان و کارشناس زینب بابایی

ناشر: انتشارات دارخوین

شمارگان: 1000

نوبت چاپ: چاپ سوم 1397

طرّاحی جلد: گروه مینیاتور

فهرست نویسی: بر اساس اطلاعات فیپا

شابک: :978-600-380-466-1

قیمت: 18000 تومان

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

نقش اسلام درایجادآرامش در زندگی زناشویی - جلد دوازدهم: فریاد خاموش درون

مولف وشاعر:دکترعلی بابایی خورزوقی

با همکاری: دکتر مجتبی بابایی، دکتر پریناز سجادیان و کارشناس زینب بابایی

چاپ سوم 1397

همسرانی که طالب زناشویی رضایت بخش و آرامش واقعی در زندگی و سعادت حقیقی در دنیا و آخرت می باشند حتما این کتاب را بخوانند

(کلیه اشعار موجود در کتاب توسط مولف سروده شده است)

فهرست:

مقدمه............ 9

دینداری چه ارتباطی با رضایت از زناشویی و بهبود سلامت روانی همسران دارد؟ 19

زمینه های آرامش و نوزده ایده جهانی برای ایجاد جاذبه در زندگی زناشویی کدام است؟ 33

با شوهرم چه رفتاری داشته باشم که زندگیم سرشار از محبت و عشق شود؟........ 44

شوهر با رعایت چه مسائلی می تواند همسرش را تحت تاثیر خود قرار دهد؟......... 59

شادی و نشاط چیست و چه عواملی در آرامش واقعی همسران در زندگی زناشوئی نقش دارد؟ 73

2)دین باوری:............ 87

3)توجه به قرآن:...... 89

60)منتظر خبرهای خوب :...........228

61)سخت گیری:........ 229

78)پرهیز از آزار همسر:.......... 252

110)همسر را بهترین دانستن:...... 309

.17) برخورد منطقی: .........322

حسن ختام:....... 354

نتیجه گیری:...... 362

منابع و مأخذ:............ 367

اشاره:

در آغاز کتاب جا دارد جهت استحضار حضرتعالی به موارد مهم زیر اشاره شود:

از آنها بیشتر منتشر نشده است؛ که عناوین حدود بیست جلد آنها در انتهای کتاب آمده است. انشاا... مابقی بر اساس فیش برداریها در صورت حیات و توفیق الهی منتشر خواهد شد. همچنین دهها مقاله در مجلات تخصصی دانشگاهی و روزنامه های داخلی و بین المللی در این راستا منتشر کرده است. در ضمن امتیاز همه کتابهای ایشان در این است که به مناسبت موضوع همراه با اشعاری از مولف؛ تدوین شده که در نوع خود کم نظیر است.

3)کلیه اشعار این کتاب توسط مولف با تخلص حقیر در قالبهای مختلف سروده شده است که یک بیت یا قسمتی از قالبهای مزبور به مناسبت موضوع در این مجموعه آورده شده است و بعضا اصل آنها بصورت کامل دریکی ازکتابهای مولف تحت عنوان "دیوان حقیر"موجود می باشد و نیزبرخی از ابیات هم فی البداهه به مناسبت موضوع توسط مولف سروده شده است .

4)عناوین و مطالب این کتاب از بین سوالات مستمعین در جلسات آموزش خانواده، کارگاهای آموزشی، مجامع هم اندیشی و بحث و انتقاد که بصورت پرسش و پاسخ، توسط مولف پاسخ داده، استخراج و به این صورت که ملاحظه می فرمایید، به لطف الهی تدوین گردید. انشاا. . که بتواند مورد رضایت یار قرار گیرد. البته شاید برخی از سوالات چون نزدیک به هم هستند پاسخهای آنها هم از باب ضرورت و اهمیّت در بعضی مواقع با استفاده از منابع مختلف، نزدیک به هم باشد.

ایشان درخرداد 42 در اصفهان متولّد ودر شهریور64 ازدواج و دارای یک پسر و دو دختر می باشد و... سوابق علمی و اجتماعی وی عبارت است از: تلمّذ درس خارج فقه (معادل دکترا) در حوزه و تحصیل در دو رشته متفاوت دانشگاهی و ادامه آن در مقطع دکترای تخصصی phd در رشته فلسفه تعلیم و تربیت. همچنین گذراندن دوره­های متعدد تخصصی وفوق تخصصی مدیریت، برنامه ریزی و تربیتی، کامپیوتر و...در بیش از دو هزار ساعت – سخنرانی در محافل عمومی، دانشگاهی، مدیریتی و...-استاد دوره های ارتقای مدیریت-مدرس آموزش خانواده-داور مسابقات قرآنی-دبیرواستاد دانشگاه- هجرت داوطلبانه به کردستان و داشتن مسئولیتهای مختلف رزمی درجبهه ها- دریافت بیش از ده حکم

قهرمانی در مسابقات ورزشی- داشتن مسئولیتهای متفاوت انقلابی، اجتماعی واداری- کسب عناوین برتر و موفق کشوری و استانی در زمینه های مختلف مدیریتی، فرماندهی و... درضمن دربیش از بیست سال مسئولیت اداری بنابر اعتراف دیگران به همه قولها مخصوصاً مالی و تجهیزاتی که داده؛ بصورت کامل عمل نموده است.

مجتبی بابایی

مقدمه

خانواده چون که اصل است و اساس* بهر حفظش کوش و بی هر نوع هراس

گو که آرامش همی آید ز یار* از برای آن نما صد ها سپاس

خانواده از ابتدای تاریخ تاکنون، به عنون اصلی ترین نهاد اجتماعی، زیربنای جوامع و خاستگاه فرهنگ ها، تمدن ها و تاریخ بشر بوده است. پرداختن به این بنای مقدس و بنیادین و هدایت آن به جایگاه واقعی اش، همواره سبب اصلاح خانواده بزرگ انسانی و غفلت از آن، موجب دور شدن بشر از حیات حقیقی و سقوط به ورطه نابودی بوده است. آن چنان که در نهایت تاسف انسان به ظاهر متمدن ومدرن امروزی در قالب ایسم های مختلف مادّی از جمله سکولاریسم و اومانیسم؛ در طی سده های اخیر، گام های خطرناکی را با ظرافت فریبنده ای در مسیر استفاده ابزاری از عقل و علم برای دین زدایی از خانواده و مادّی کردن تمام ابعاد خدایی همسران و تقدس زدایی از امور مقدس برداشته و با این دید؛

ظلم و ستم جبران ناپذیری را بر فطرت و فریاد خاموش درون بشریت وارد کرد.در حالیکه اسلام به عنوان مکتبی انسان ساز، بیشترین توجه را به والایی خانواده داشته و دارد. از این رو، این نهاد مقدس را بر خلاف نظر ایسم های مزبور؛ کانون تربیت می شمارد. نیک بختی و بدبختی جامعه انسانی را نیز به صلاح و فساد این بنا وابسته می داند و هدف از ازدواج و تشکیل خانواده را تأمین نیازهای عاطفی و معنوی انسان از جمله دست یابی به آرامش واقعی بر می شمارد. در خصوص اهمیت ازدواج و تشکیل خانواده باید گفت:

آنچه باید روز و شب گردد رواج*ازدواج ازدواج است ازدواج است ازدواج

آنچه وفق سنّت است در هر زمان* ازدواج است ازدواج است ازدواج

آنچه نیم دین بود در دو جهان* ازدواج است ازدواج است ازدواج

آنچه تسکن قلوب است بی گمان* ازدواج است ازدواج است ازدواج

آنچه باشد خود نیاز هر روان* ازدواج است ازدواج است ازدواج

آنچه عفّت را کند احیا ز جان* ازدواج است ازدواج است ازدواج

آنچه نسلها را کند بر پا همان* ازدواج است ازدواج است ازدواج

آنچه باشد چون عبادت در بیان* ازدواج است ازدواج است ازدواج

آنچه شیطان را کند مایوس بدان* ازدواج است ازدواج است ازدواج

آنچه دورت می کند از هر خزان* ازدواج است ازدواج است ازدواج

آنچه باشد شیرین و حظّش نهان* ازدواج است ازدواج است ازدواج

آنچه آرد بر زناشوئی امان* ازدواج است ازدواج است ازدواج

آنچه احیا می کند باغ جنان* ازدواج است ازدواج است ازدواج

آنچه باشد خواست هر پیر و جوان* ازدواج است ازدواج است ازدواج

آنچه قرآن گفته باشد ارمغان*ازدواج است ازدواج است ازدواج

آنچه بوده بر حقیر لطف عیان* ازدواج است ازدواج است ازدواج

بدون شک یکی از دغدغه هائی که معمولا در بین جامعه و اعضای خانواده حکم فرماست، عدم امنیت و آرامش می باشد. تا جائی که همانگونه که مستحضر هستی، بسیاری از زندگی ها دارای آسایش و حتی تجملات و رفاهیات بسیاری هستند. اما در بین اعضای آن مخصوصا زن و شوهرآرامش و امنیت خاطر حکم فرما نیست. اساسا همسران باید خدا محور باشند تا بتوانند به آرامش دست یابند. به طور کلی آرامش در پناه یاد خدا به دست می آید یعنی کسانی که از یاد حضرت باری تعالی فاصله گرفته اند معمولا در زندگی خود مضطرب و نگران به نظر می آیند.مع الوصف باید دانست که آرامش در زندگی از بهترین نعمت های الهی است که خدای تعالی به انسان ارزانی نموده است زیرا انسانی که در زندگی آرامش دارد، نگران نیست و افعال روز مره زندگی خویش را به نحو درستی به انجام می رساند.

شاید بتوان آرامش را به صورت احساسی خوشایند و لذت بخش تعریف کرد که هرکسی به دنبال آن است، اما آرامش نیاز اولیه ای است برای این که ذهن شما بیندیشد و مثبت عمل کند.آرامش همسر در خانه موجب آرامش و آسایش خانواده می شود و قوه ی محرکه ی اعضای خانواده در داشتن روحیه ای شاداب و سرزنده و ابراز محبت میان آن هاست. وجود چنین فضایی موجب رشد استعدادها و پیشرفت و ترقی افراد خانواده می گردد.

مع الوصف زندگی مشترک افقی است روشن و جلوه گاهی زیبا برای تولدی دوباره؛ مشروط بر آن که وجوه ضروری این اشتراک، یعنی توانایی ها و مهارت های خاص و سازنده، در تفکر، بینش و عملکرد انسان رؤیت و ملاحظه شود.

زیرا این مهارت ها و توانایی های انسان است که در وقت لزوم، به یاری او می آید تا مشکلات، اختلافات و نقاط ضعف و

کاستی های زندگی مشترکش را برطرف نماید. حال چنانچه زندگی مشترکی که براساس پیوندی مقدس از سوی زن و مرد، صورت پذیرفته، با عدم توانایی ها و مهارت های هر دو نفر و یا حتی یکی از آنها رو به رو شود، به طور مسلم، ادامه این زندگی با تلخکامی، ناراحتی و تنش و رنجش همراه خواهد شد. بنابراین ای عزیز بزرگوار، باید در نظر داشته باشی که بقا، تداوم و شیرینی یک زندگی مشترک، همیشه در گرو توانایی ها و مهارت های خاصی است که در اختیار توست و در حقیقت تضمین کننده ای قابل اطمینان برای خوشبختی تو و همسرت به حساب می آیند.

آری ای عزیز بدون تردید هدف از ازدواج و تشکیل زندگی مشترک، رسیدن به کمال است و زن و مرد باید در تمام لحظه های زندگی خود به سوی کمال گام بردارند. چنین هدفی اقتضا می کند که زوجین مکمل یکدیگر باشند. و در این جهت رعایت اصول و حقوق مشترک بین زن و شوهر از مسائل ضروری زناشوئی به شمار می آید که بهره گیری صحیح و بکارگیری آن در زندگی، سعادت و خوشبختی زن و شوهر را به همراه دارد. پناهگاه یک زن یا مرد همسر اوست و آن دو می توانند در پناه هم با رعایت حقوق شرعی و اخلاقی که نسبت به هم دارند از زندگی لذت ببرند. اما وقتی هیچ کدام پای بند به این حقوق نباشند، تلخی و ناگواری سراسر زندگی شان را فرا می گیرد و به سردرگمی دچار می گردند که درمان آن به راحتی میسر نخواهد بود.

آری بنیان نهادن «زندگی مشترک »، بخاطر تأمین نیازهای روحی و عاطفی و ایجاد روحیه از خود گذشتگی و بستر سازی مناسب برای ایجادآرامش است که با آشنایی با محورهای زندگی به عنوان گام های موفقیت می توان تحکیم خانواده را بیش از پیش مقاوم نمود و زمینه رشد و ترقی را فراهم ساخت و از وزیدن طوفان تلخی ها در درون این نهاد پر ارزش جلوگیری کرد. اگر

همسران، دریابند که «تحول پذیری» در زندگی مشترک زیر سایه «عملکرد صحیح» آنان، امکان پذیر خواهد بود، برای رونق یافتن زندگی خویش و جذاب شدن آن، خود را موظف به رعایت اصول و گام های موفقیت در زندگی می نمایند؛ بطور مثال اگر فردی در خانواده بجای بد خُلقی کردن با همسرش، هزینه بی سرمایه ای به نام اخلاق خوشِ بدون هر تنشی را جایگزین کند، می تواند رضایت بخشی را در زندگی خویش جاری سازد و تلخی ها را به شادابی و ارتباط صمیمانه تبدیل کند.

به همین لحاظ در نوشتاری که پیش رو داری سعی شده است تا به صورت اجمال به راهکارهای مهم و اساسی، پیرامون برخی از توانایی ها و مهارت های لازم برای ایجاد و برقراری یک زندگی مشترک آرام و ایده آل با استفاده از سیره و سنت انبیا و ائمه(ع) پرداخته شود.آری ای عزیز بزرگوار:

بهر همسر کن تو پرسش از رسول و هم امام* تا که گیری تو جوابی کامل و هم تام تام

همسر و هم فطرتت را آن جواب آید به کار* داد خاموش درونت هم همین خواهد به کام

تصویر

دینداری چه ارتباطی با رضایت از زناشویی و بهبود سلامت روانی همسران دارد؟

قدرت دین خدا بر نفس و جان* می کند غوغا درون این جهان

استرس و اضطراب همسران* وفق دین گردد مداوا در روان

آیا آموزه های مذهبی و الگوهای فکری و رفتاری پیامبران و ائمه(ع)می تواند تحمل پذیری صبورانه و آگاهانه همسران را در برابر حوادث تلخ و شیرین زندگی تقویت کند؟ آیا پایبندی های صحیح دینی و رشد معنویت می تواند تضمین کننده آرامش، نشاط و امیدواری بیشتر همسران در زندگی باشد؟ اینکه بسیاری از همسران مدعی دینداری هستند اما به رغم چنین ادعایی، اثربخشی چندانی را از آن در کاهش مشکلات عاطفی، روانی و فکری خود نمی بینند، ناشی از چیست؟

تاریخ نشان داده است که دین ورزی چنان که مطالعات باستان شناسی و انسان شناسی نشان داده اند، جزء لاینفک زندگی بشری در تمام اعصار بوده است. ویل دورانت معتقد است : دین به اندازه ای غنی، فراگیرو پیچیده است که هیچ دوره ای در تاریخ بشر خالی از اعتقادات نبوده است. این که حتی یک انسان بی اعتقاد به خدا هم، در شرایط نامطمئن که منجر می شود به بحران روحی و درماندگی به طور ناخود آگاه به خدا ونیروهای ماوراء الطبیعی می اندیشد و از او استمداد می طلبد، یک پدیده ثابت شده ای است. به گفته فرانکل بنیانگذار مکتب معنا درمانی احساس مذهبی عمیق و واقعی، در اعماق ضمیر ناهشیار هر انسانی وجود دارد. تحقیقات نشان داده است که مذهبی بودن به معنای وسیع کلمه می تواند آثار بحران شدید زندگی را تعدیل کند و همچنین ارتباط مثبتی بین مذهب و سلامت روان وجود دارد. بنابراین، اعتقادات مذهبی یک موضوع مهم در سلامت جسمی و روحی است.⁽¹⁾

واقعیت این است که اهمیت دین و رشد معنوی در انسان در چند دهه اخیر به صورت فزاینده ای مورد توجه روان شناسان و متخصصان بهداشت جسم و روان قرار گرفته است. پیچیدگی جامعه مدرن امروزی و تغییر شیوه ها و الگوهای زندگی در عصر فرامدرن، موجب شده نیازهای معنوی انسان در برابر خواسته ها و نیازهای مادی او قد علم کند. با وجود این و به رغم همه تبلیغات ضددینی در گذشته و حال و ترویج سکولاریسم، واقعیت ها نشان می دهد که مردم دنیا به مذهب و ارزش های معنوی گرایش دارند. متخصصان نیز دریافته اند که

شیوه های موجود علمی و درمانی برای بهبود اختلال های عاطفی، روانی و حتی جسمانی همسران کافی نیست. به عنوان مثال، آنها دریافته اند که گرایش های سالم دینی، فشارخون انسان را تعدیل می کند و با تقویت هیجان های مثبت، هیجان های منفی را کاهش می دهد. اما اینکه دین چگونه می تواند سلامت جسم و روان همسران را تقویت کند تا حدود زیادی به سبک زندگی اخلاقی و حتی تغذیه ای آنها بستگی دارد. به عنوان نمونه، یک مسلمان واقعی مشروب نمی خورد، از مواد مخدر اجتناب می کند، به دنبال رفتارهای مجرمانه و غیرانسانی نمی رود و به آزار دیگران نمی پردازد. چنین انسانی رفتارش با همسرش بدون شک خیلی فرق می کند با کسی که از آموزه های دینی و اخلاقی بی بهره است و پایبندی جدی به فرایض و دستورهای الهی ندارد، زشتی گناه را نمی بیند و از ارتکاب هیچ عملی در جهت تامین منافع شیطانی و خودخواهانه خویش خودداری نمی کند. متاسفانه بسیارند همسران و خانواده هایی که در روزگار ما به دلیل ضعف آموزش های فرهنگی و دینی و غفلت از خدا دچار گرفتگی و آشفتگی جسمی و روانی شده و می شوند. فضای کم عاطفه و پر جاروجنجال خانوادگی و خشونت های خانگی عمدتا محصول چنین کمبودی است. روابط و پیوندهای عاطفی و اجتماعی حاصل از فعالیت های دینی موجب کاهش افسردگی و اضطراب همسران می شود و از تنهایی و انزوای آنها جلوگیری می کند. چرا که:

اضطراب و استرس در هر کجا* می کند روح و روان را بی صفا

پس عزیزم کن رها هر یک ز جان* تا شوی آرام و اندر این سرا

آری ای عزیز بزرگوار، رفتارهای مذهبی، ارزش مثبتی در پرداختن به نکات معنی دار زندگی دارند. رفتارهایی از قبیل توکل به خداوند، زیارت و... می توانند از طریق ایجاد امید و تشویق به نگرش های مثبت، موجب آرامش درونی همسران شوند. باور به این که خدایی هست که موقعیت ها را کنترل می کند و ناظر بر اعمال است، تا حد زیادی اضطراب مرتبط با موقعیت را کاهش می دهد. به طوری که اغلب افراد مؤمن ارتباط خود را با خداوند مانند ارتباط با یک دوست بسیار صمیمی توصیف می کنند و معتقدند که می توان از طریق اتکاء و توسل به خداوند، اثر موقعیت های غیر قابل کنترل را به طریقی کنترل نمود. به همین دلیل گفته می شود که مذهب می تواند به شیوه فعالی در فرآیند مقابله مؤثر باشد. مثلا برگسون می گوید: در رویارویی با خطرات زندگی جدید،ما به تکیه گاه روحی نیازمندیم. و نیز دیل کارنگی اظهار می دارد : امروزه جدید ترین علم یعنی روانپزشکی همان چیزهایی را تعلیم می دهد که پیامبران تعلیم می دادند به علت اینکه روانشناسان دریافته اند که دعا و نماز و داشتن یک ایمان قوی به دین،نگرانی،تشویش،هیجان و ترس را از بین می برد وهمچنین یونگ می گوید: در میان بیمارانی که در نیمه دوم حیاتم با آنها مواجه شدم (یعنی بالای35 سال)،یکی نبود که مشکلش در عدم نگرش دینی به حیات

نباشد.با اطمینان می توان گفت همه آنان به دلیل از دست دادن آنچه ادیان زنده هر عصر به پیروان خود عرضه می دارند،احساس بیماری می کردند هیچ کدام قبل از بازیافتن بینش دینی، شفای واقعی نیافتند.کسی که نگرش دینی به حیات دارد،صاحب گوهری گرانبها است؛ یعنی چیزی دارد که سرچشمه زیبایی و زندگی است و به جهان و بشریت شکوهی تازه می دهد.چنین کسی ایمان و آرامش دارد. حال بر چه اساسی می توان این زندگی را نامشروع خواند، چنین تجربه ای را بی اعتبار دانست و چنین ایمانی را وهم و خیال دانست؟

آری ای انسان با ایمان، یکی از بنیانی ترین و ریشه دارترین مبانی تحکیم خانواده این است که بینش زن و مرد نسبت به خانواده، بینشی توحیدی باشد. پیشینه ی ازدواج، خواستگاری، ملاک های همسرگزینی و...، همه و همه توحیدی باشد و این پیام را باید در سرتا سر تاریخ برای همه همسران، طنین انداز کرد که رکین ترین و استوارترین عماد در استحکام زندگی خانوادگی را می بایست در عرصه ی بینش توحیدی جستجو نمود.

بدون تردید، از مهم ترین عوامل پیوند پایدار و ازدواج موفق و زندگی آرام، همسویی بینش ها و باورهای دینی و پای بندی عملی زوجین به ارزش ها و فرایض شرعی است. بر همین اساس، مردان و زنان خداباور و پاک اندیش در آرزوی داشتن همسری مؤمن و نیک سیرت و عامل به ارزش های قرآنی هستند. چنین گرایشی در امر روابط خانوادگی، برخاسته از نهاد پاک و فطرت کمال جوی ایشان است و از همین روست که خداوند متعال بهترین ازدواج را

وصلت پاکان و متقیان با یکدیگر می داند: «الطَّیباتُ للطَّیبینَ و الطَّیبونَ للطَّیبات»⁽¹⁾زنان پاک از آنِ مردان پاک، و مردان پاک از آنِ زنان پاکند.

به طور کلی بینش توحیدی، متکی بر باورها و فعالیت های مذهبی است و از این طریق در کنترل استرس های هیجانی و ناراحتی های جسمی به همسران کمک می کند. داشتن معنا و هدف در زندگی، احساس تعلق داشتن به منبعی والا، امیدواری به کمک و یاری خداوند در شرایط مشکل زای زندگی، برخورداری از حمایت های اجتماعی، حمایت روحانی و... همگی از جمله منابعی هستند که همسران مذهبی با برخورداری از آنها می توانند در مواجهه با حوادث فشارزای زندگی، آسیب کمتری را متحمل شوند.

در ازدواج آنچه باید همواره مدّ نظر قرار گیرد این است که، سازگاری در زناشویی و رضایت ازآن امر مهمی به شمار می رود. سازگاری زناشویی وضعیتی است که در آن زن و شوهر در بیشتر مواقع احساسی ناشی از خوشبختی و رضایت از همدیگردارند. نکته قابل توجه اینکه اسلام تاکید فراوانی بر استحکام ازدواج دارد، به گونه ای که نزد خدا هیچ بنایی مستحکمتر از ازدواج نیست. و خداوند متعال هدف ازدواج را رسیدن به آرامش می داند و در روایات هم بر آن تاکید شده است. بر این اساس انتظار می رود کسانی که نسبت به ارزش های اسلامی پایبند هستند، دارای سازگاری زناشویی بیشتری نیز باشند. زیرا تدین یکی از ارکان اساسی زندگی سعادتمندانه محسوب می شود.

سوالی که قابل طرح می باشد این است که آیا همسرانی که از نظر ابعاد دینداری تفاوت دارند، از نظر رضایت از زناشویی هم با یکدیگر متفاوت هستند؟ تحقیقات متعدد بیانگر این است که هر چه تقیدات مذهبی بیشتر باشد به همان نسبت رضایت بیشتری از زناشویی خود خواهند داشت؛ که از باب نمونه نظر جنابعالی به برخی از آنها و تحقیقاتی در همان راستا در ادامه معطوف می گردد. البته تحقیقات مورد نظر بیشتر در جوامع غیر مسلمان انجام شده است. حال اگر در جوامع مسلمان مخصوصا شیعه تحقیقات مورد نظر انجام شود؛ بدون تردید با عنایت به آیات قرآن و روایات معصومین(ع) اثبات می شود که دینداری مخصوصا اسلام به طور معناداری با سازگاری و رضایت زناشویی رابطه دارد.

1- احمدی درتحقیقی درسال1379 ثابت کرد افرادی که دارای تقیدات مذهبی خیلی زیاد بودند نسبت به افرادی که تقید مذهبی زیاد داشتند از رضایت زناشویی بالاتری برخوردار بودند و افرادی که دارای تقیدات مذهبی زیاد بودند نسبت به افرادی که تقید مذهبی متوسط داشتند از رضایت زناشویی بالاتری برخوردار بودند و افرادی که دارای تقیدات مذهبی متوسط بودند نسبت به افرادی که دارای تقید مذهبی کم بودند از رضایت زناشویی بالاتری برخوردار بودند. (احمدی 1379)

2- گلین و پوز در تحقیقی در سال 1978 نشان داده اند، افرادی که مدت طولانی با هم زندگی می کنند دین را به عنوان مهم ترین عامل رضایتمندی از ازدواج تلقی می کنند.⁽¹⁾

3- گرانرGruner در تحقیقی در سال 1985 اثر اعمال عبادی شخصی بر سازگاری زناشویی را بررسی کرد. نتایج نشان داد که ارتباط مثبتی بین انجام اعمال دینی بر سازگاری زناشویی در تمام گروههای دینی وجود د ارد.⁽²⁾

4- آنتونیAntuony در تحقیقی در سال1993 ارتباط بین رضایت از زناشویی و بلوغ دینی را را بررسی کرد. یافته ها نشان داد افرادی که بالاترین نمره را در رضایت از زناشویی داشتند، دارای جهت گیری دینی درونی بودند و افرادی که دارای جهت گیری برونی بودند از رضایت زناشویی پایینی برخوردار بودند.⁽³⁾

5- مولینز، بروت، براکت، و هریسونMullins، proeck، Harisson) طی مقاله ای در سال 2001 به بررسی رابطه دین و ازدواج پرداختند. نتایج نشان داد که دیندار بودن به طور معناداری با سازگاری زناشویی رابطه دارد. آنها معتقد بودند که اثر دیندار بودن بر ازدواج در گروهی که مسن تر هستند اساسی تر و بیشتر است.⁽⁴⁾

6- ماهانیMahony ودیگران در تحقیقات خود در سال2002 به این نتیجه رسیدند که دین موجب افزایش مشارکت کلامی و کاهش پرخاشگری کلامی و در نهایت موجب رضایتمندی از زناشویی می شود.⁽¹⁾

7- شرکاتSherkat) در بررسی خو د در سال 2004 نشان داد که اختلاف دینی درخانواده ها، موجب بروز مشکلاتی برای ازدواج می شود که منجر به کاهش رضایتمندی و افزایش تعارضات زناشویی و طلاق می شود.⁽²⁾

8- کونینگ، کلین و همکاران مشاهده کردند افرادی که همیشه از مقابله های مذهبی استفاده می کنند نسبت به افرادی که کمتر و گاهی از این مقابله ها استفاده می کنند در 9 شاخص از 12 شاخص سلامت روانشناختی، نمرات بالاتری کسب کردند.

9- در مطالعه دیگری، مکین توش نقش مذهب را در سازگاری افراد با یک رویداد معنی دار زندگی بررسی کرد. او با 124پدر و مادری که کودک خود را به علت سندرم مرگ ناگهانی از دست داده بودند مصاحبه کرد و دریافت که مذهبی بودن با یافتن معنی در مرگ ارتباط مثبتی دارد. به علاوه مذهبی بودن با افزایش صلاحیت روانی و کاهش ناراحتی در بین والدین در طی 18 ماه بعد از مرگ کودکانشان، ارتباط داشت.

10- در تحقیقی که فیس و تامکو درسال 2001بر روی زوج هایی که به طور متوسط 9 سال از ازدواج آنان می گذشت انجام دادند. ملاحظه گردید،

زوجهایی که به مراسم مذهبی در روزهای تعطیل مقید هستند؛ دارای رضایت زناشویی بیشتری می باشند.⁽¹⁾

11- بر اساس مطالعه دیگری که انجام شده، در یک بررسی که 836 بزرگسال با میانگین 4/ 73 سال شرکت داشتند، معلوم شد که بین سه شاخص مذهبی بودن(فعالیت های مذهبی غیر سازمان یافته و فعالیت های مذهبی سازمان یافته) و روحیه داشتن و دلگرمی به زندگی، همبستگی مثبتی وجود دارد.

12- هانت سازگاری زناشویی 64 زوج را مورد بررسی قرارداد و نشان داد که مذهب به طور مثبت با سازگاری زناشویی، خوشحالی و رضایت زناشویی بالاتر ارتباط دارد و همچنین نتیجه گرفت که مذهب یک عامل مهم در جلوگیری از طلاق است.

13- گارنتر و همکاران در زمینه سلامت روانی و اعتقادات مذهبی شش مقاله را مورد بررسی قرار دادند و دریافتند که در تمام این مطالعات بین اعتقادات مذهبی و سلامت روانی رابطه مثبتی وجود دارد.

14- ویتر و همکاران او نشان دادند که 20 تا 60 درصد متغیرهای سلامت روانی افراد بالغ، توسط باورهای مذهبی تبیین می شود. در مطالعه دیگری، ویلتیز و کریدر نشان دادند که در یک نمونه 1650 نفری با میانگین سنی 50، نگرش های مذهبی با سلامت روانی رابطه مثبتی دارند. به علاوه مذهبی بودن با رضایت زناشویی در مردان و زنان و رضایت شغلی در مردان مرتبط بود.

مطالعات و تحقیقات دیگر، نیز تأثیر مداخلات مذهبی را در کاهش اضطراب و تحمل فشارهای روانی را در زندگی، نشان داده اند. بنابر این مذهب می تواند در تمامی عوامل، نقش مؤثری در استرس زایی در بین همسران داشته باشد. بر این اساس، مدتها است که تصور می شود بین مذهب و سلامت روان ارتباط مثبتی وجود دارد و اخیراً نیز روانشناسی مذهب، حمایت های تجربی زیادی را در راستای این زمینه فراهم آورده است.

شایان ذکر است که اکثر تحقیقات مذکور همانطور که اشاره شد در ادیان دیگر صورت گرفته است و از آنجایی که باور و اعتقاد ما مسلمانان بر این است که دین اسلام ارائه دهنده کامل ترین و سلامت سازترین سبک زندگی بشریت است و احکام و دستورات آن حوزه های وسیع اخلاقی، بین فردی، بهداشتی و اجتماعی را در بر می گیرد، لذا مطالعه علمی اثرات و نقش متغیرهای مذهبی در سلامت روانی افراد مخصوصا همسران یک ضرورت اساسی به نظر می رسد. آری ای اهل حق:

داروی افسردگی و اضطراب* یاد حق باشد درون آن کتاب

پس عزیزم کن رها تو غیر آن* تا شوی راحت ز هر نوعی سراب

در هر حال ای عزیز بزرگوار، علاوه بر آنچه در خصوص تاثیر دین و معنویت بر بهبود سلامت خانوادگی و اجتماعی همسران، مطرح

شد؛ مولف در مقالاتی تحت عنوان" مقابله بابیماریهای روانی بدون استفاده از داروهای شیمیایی" که در مجله علمی، تخصصی بهروان وابسته به دانشکده روانشناسی دانشگاه اصفهان منتشر شده؛ آورده است که دین به افراداحساس قوت قلب و تسلی خاطر می بخشد و باعث می گردد که ترس از امور مجهول واضطراب و افسردگی ناشی از آسیب های فردی و اجتمایی تقلیل پیدا کند. به بیانی دیگراعتقاد به روز جزا و اینکه سر رشته همه امور بدست خداوند بوده و در هربلا و مصیبتی؛ صلاح و حکمتی نهفته است می تواند در ایجاد آرامش وتسلی خاطرمعتقدان تاثیرغیرقابل انکاری بگذارد. بدون تردید افراد مذهبی خیلی راحت می توانند با رویدادهای منفی زندگی و عوامل فشار زای روانی مقابله کنند. زیرا برای مقابله با فشار روانی به خوبی از نیایش، آداب و مناسک مذهبی، جهت تجدید قوای روان شناختی خود استفاده می نمایند. این راهبرد می تواند بر واکنش های عاطفی، شناختی و رفتاری انسان در مقابله با فشارهای روانی تاثیر قابل ملاحظه ای ایجاد نماید. شاعر در دهها جلد کتاب تحت عنوان "فریاد خاموش درون" کمّ و کیف رسیدن به آرمش حقیقی رابه نوعهای مختلف بیان نموده و در مقالات مزبور، نیز برای مقابله با فشارهای

روانی از جمله معضل اضطراب و نگرانی، استرس و دلهره، افسردگی و ناامیدی بدون استفاده از داروهای شیمیایی؛ با بیانی دیگر مطالبی را مطرح کرده است که در صورت توفیق به صورت مستقل با عنوان" نقش مدیریت رحمانی در بهداشت روانی " منتشر خواهد شد. آری ای اهل آرامش:

گر روی در راه مولا هر زمان* می شوی آرامه، اندر دو جهان

روح آرامی که بین این زمین* می برد از یاد تو، درد و فغان

در مجموع ای عزیز دین دار، بنا بر فریاد خاموش درون اکثریت قریب به اتفاق تحقیقات، ارتباط مثبتی را بین دین و رضایتمندی از زناشویی نشان می دهد و حتی برخی تحقیقات دین را عامل ثبات و پایداری در زندگی زناشویی می دانند و این همان خواست فطرت تو و هر انسان متعهددیگر است. البته همانطور که اشاره شد تحقیقات مزبور اگر در جوامع مسلمان مخصوصا شیعه، انجام شود؛ با عنایت به آیات قرآن و روایات معصومین(ع)و اهمیّتی که اسلام برای خانواده مخصوصا روابط زناشوئی قائل است بدون شک اثبات می شود که هر چه انسان دیندارتر و به آیات و احادیث مقیدتر باشد به طور معناداری در زندگی شاداب تر و بویژه از رضایت زناشویی بیشتری بر خوردار خواهد شد. چرا که:

همسران مومن و شیرین زبان* قلب شان باشد همیشه مهربان

از گناه و غیبت و ظن و گمان* دور و باشند در همه دور و زمان

چون نخواهند ذرّه ای را بهر جان* از کران این جهان تا بی کران

دان که با غفلت همی گویند چنان* همسر مومن شدن باشد فغان

چون نمی دانند که خلق مومنان*صاف وپاک است دردرون وهم عیان

بر زن و فرزند خود در هر مکان* می کنند مهر و محبّت همچنان

خانه گردد امن و آرام در جهان* با وجود مومن پیر و جوان

شور و معنایی دهند چون ارمغان* جان و دل را می کنند امن و امان

مومن پر شور همی باشد جوان* چون توان وی بود فوق توان

آنکه باشد خوش مرام و خوش بیان* می کند خنثی سموم شوکران

گر که زوج وی بود نامهربان* وفق ایمان می کند بر او حسان

چون که ایمان مانع است درهرزمان*می کند صدها گذشت بهر جنان

همسرش را نعمتی داند ز جان* زندگی با وی همی شیرین بدان

نقش ایمان در وجود هر روان* می کند آرام درون دلبران

پس عزیزم همسر مومن همان*یار و یاور بوده بر خرد و کلان

این حقیر گوید که ای آرامه جان* همسر مومن بود خواست نهان

تصویر

زمینه های آرامش و نوزده ایده جهانی برای ایجاد جاذبه در زندگی زناشویی کدام است؟

راه آرامش بود راه ولا* غیر از آن آرد هزار و یک بلا

دان که دنیا و تمام ما سوا* دون ذکر و یاد و راه مقتدا

می دهد آسایشی دور از رضا* کی دهد آرامش اندر این فضا

گر که خواهی گردی از غمها رها* راه فطرت را برو در این سرا

داد خاموش درون گوید به ما* راه فطرت بوده راه انبیا

عقل و شرع خواند تو را با صد ندا* سوی محبوبی که هست در ماورا

آن خداوندی که با صدها صدا* خواست روح و جسم توست بهر لقا

با خدا گردی تو شاد و با وفا* می شوی آرام و گیری صد نوا

یک وجب از آسمان و آن بالا* بهر خوبان است و پاکان در فضا

حزن و اندوه و دلی پر ماجرا*می کند غوغا و بلواها به پا

استرس و اضطراب و هر خطا*با خدا گردد مداوا ای هما

پست و مال و گاخ و جنس پربها*کی دهد آرامش و مهر و سخا

دار دنیا با خدا دارد صفا*بی خدا گردد جهان ماتم سرا

هر که از مولا شود روزی جدا*بر خودش کرده هزار و یک جفا

دان که ایمان و خلوص در هر کجا*می دهد امراض روح و جان شفا

چون که لا خوف علیهم با دعا*باب آرامش بود تا منتها

از همان روز نخست و ابتدا*با خدا رو تو به اوج و انتها

پس عزیزم با خدا شو با خدا*چون حقیر کن تو به مولا اقتدا

در نگاه اول ای عزیز بزرگوار باید دانست که آرامش در زندگی از بهترین نعمت های الهی است که خدای تعالی به انسان ارزانی نموده است زیرا انسانی که در زندگی آرامش دارد، نگران نیست و افعال روز مره زندگی خویش را به نحو درستی به انجام می رساند. باید دانست که شاید اکثر خانواده ها از یک نوع آسایش نسبی برخور دارند ولی وقتی به زندگی آن ها مراجعه می شود، می بینیم که زندگی آنان از آرامش خاصی برخور دار نیست و بیشتر افراد آن خانواده مضطرب هستند و دچار استرس و افسردگی روزمرّه هستند. امروز، بشر در بُعد معرفتی دچار تحیّر علمی و نسبیت گرایی و عدم ثبات در آرا و عقاید است و در بُعد روانی، دچار تردید عملی، افسردگی و اضطراب، فقدان آرامش و

اطمینان خاطر و از خود بیگانگی و به تعبیری، بی خویشتنی است و از جهت اخلاقی نیز گرفتار انحرافاتِ خصلتی گسترده و به لحاظ خانوادگی، دچار از هم پاشیدگی داخلی و از نظر اجتماعی و سیاسی، گرفتار مسائلی چون هرج و مرج بین المللی، مشکل اوقات فراغت و تورّم و مانند آن است که مجموع این علل علمی و عوامل روانی و... سبب پیدایش تنش های منطقه ای و بین المللی شده و حتی تهاجم بی رویه فرهنگی گردیده است. بر این اساس است که مرحوم استاد بزرگوار شهید مطهری در این زمینه نگاهی بسیار اندیشمندانه دارند؛ ایشان می فرمایند: انسان فطرتاً جویای سعادت و خوشبختی است؛ از تصور وصول به سعادت غرق در مسرت می گردد و از فکر یک آینده شوم و مقرون به محرومیت لرزه بر اندامش می افتد، لذاست که سخت دچار دلهره و اضطراب می گردد. اگر بخواهیم خوشبختی در سایه آرامش را مثال بزنیم می گوئیم که موفقیت یک دانش آموز، معلول دو چیز است: سعی و تلاش خودش، دیگر مساعدت و آمادگی محیط مدرسه و تشویق و ترغیب و تقدیر اولیای مدرسه. یک دانش آموز ساعی و کوشا اگر به محیطی که در آنجا درس می خواند و معلمی که آخر سال نمره می دهد اعتماد نداشته باشد و نگران یک رفتار غیرعادلانه باشد، در تمام ایام سال دلهره و اضطراب سراپای وجودش را می گیرد. تکلیف انسان با خودش روشن است. از این ناحیه اضطرابی دست نمی دهد، زیرا اساساً یک قاعده کلی است که اضطراب از شک و تردید پدید می آید. انسان درباره آنچه مربوط به خودش است شک و تردید ندارد. آنچه که انسان را به اضطراب و نگرانی می کشاند و آدمی تکلیف خویش را درباره او

روشن نمی بیند جهان است. آیا کار خوب فایده دارد؟ آیا صداقت و امانت بیهوده است؟ آیا با همه تلاش ها و انجام وظیفه ها پایان کار محرومیت است؟ اینجاست که دلهره و اضطراب در مهیب ترین شکل ها رخ می نماید. ایمان مذهبی به حکم اینکه به انسان که یک طرف معامله است، نسبت به جهان که طرف دیگر معامله است، اعتماد و اطمینان می بخشد، دلهره و نگرانی نسبت به رفتار جهان را در برابر انسان زایل می سازد و به جای آن به او آرامش خاطر می دهد.⁽¹⁾

مع الوصف ای عزیز با ایمان، باید در زندگی خدا محور باشی تا بتوانی به آرامش دست یابی. به طور کلی آرامش در پناه یاد خدا به دست می آید یعنی کسانی که از یاد حضرت باری تعالی فاصله گرفته اند. معمولا در زندگی خود مضطرب و نگران به نظر می آیند. بدین جهت است که مؤمن در آغاز راه دارای اضطراب و هراس نفسانی است چنانچه خدای تعالی می فرماید: إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ إِذا ذُکِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ إِذا تُلِیَتْ عَلَیْهِمْ آیاتُهُ زادَتْهُمْ إِیماناً وَ عَلی رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ⁽²⁾یعنی : مؤمنان، تنها کسانی هستند که هر گاه نام خدا برده شود، دلهایشان (از عظمت او) لرزان شود و هر گاه آیات خدا بر آنان تلاوت شود، ایمانشان را می افزاید و تنها بر پروردگارشان توکّل می کنند. در اینجا ذکر خدا برای او که با بازگشتش به خدا مشمول هدایت ویژه الهی می گردد، آرام بخش و سکینت آور است و در جای دیگری می فرماید: الَّذِینَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ به

ذکرِ اللَّهِ أَلا بذکرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب⁽¹⁾یعنی : (هدایت شدگان) کسانی هستند که ایمان آورده و دلهایشان به یاد خدا آرام می گیرد. بدانید که تنها با یاد خدا دل ها آرام می گیرد. سرّش آن است که عامل اصلی نگرانی انسان، وحشت از پوچ شدن، سر از شقاوت درآوردن، گرفتار عذاب و نقمت خدا گشتن است. اگر قلبی با یاد خدا انس بگیرد و به این نکته نیز توجه داشته باشد که زمام امور، فقط به دست خداست، از هر گونه نگرانی و تشویش رها می شود و اطمینان و آرامش می یابد. جالب توجه است که در این آیه، ذکر خدا تنها وسیله آرامش و

اطمینان معرفی شده است؛ و این خود از ویژگی قابل توجهی برخوردار است. در جای دیگری خدای تعالی دعا را نشانه آرامش بر می شمارد که می فرماید: وَ صَلِّ عَلَیهِم إِنَّ صَلاتَکَ سَکَنٌ لَهُم⁽²⁾یعنی : و به آن ها (هنگام گرفتن زکات) دعا کن که دعای تو مایه آرامش آن ها است و خداوند شنوا و دانا است. یعنی دعای انسان مستجاب الدعوة مایه آرامش قلب می شود، چون تصلیه و دعای انسان کامل چندین اثر دارد: 1. تأثیر تکوینی، زیرا مظهر اسم اعظم خداست؛ و باعث می شود تکوینا در درون انسان یک آرامش و امنیت شدیدی حاکم شود. 2. تأثیر روانی و اجتماعی، زیرا جامعه معطوف پذیرای چنین سنّت و ادبی است. 3. تأثیر تشریعی، زیرا اسوهٴ مردم است. در این زمینه استاد بزرگوار آیه الله جوادی آملی در بحث تفسیری خویش؛ بیان لطیفی دارند که می فرمایند: مؤمن موحّد خود را در پناه ذات اقدس علیم، قادر، بصیر و خبیر می بیند و قلبش با یاد او

آرامش می یابد؛ امّا کافر نمی داند کارش را به که وا می گذارد، از این رو به شانس، بخت، اقبال و مانند آن روی می آورد و همواره در اضطراب به سر می برد. کافران چون به مبدأ آفرینش اعتقاد ندارند، نقش قضا و قدر را در کارها نادیده می انگارند و با تکیه به اندیشه بشری به تدبیر امور خویش می پردازند و آن گاه که ناتوان می شوند، به شانس و بخت و تصادفْ رو می آورند و خلأ ناشی از بی اعتقادی به مبدأ را با خرافات و توهمات پر می کنند ⁽¹⁾همچنین در حالات ائمّه اطهار (علیهم السلام) آمده است که هنگام ورود به نماز و گفتن تکبیرة

الاحرام، اعضایشان از شدّت ترس می لرزید؛ امّا در سجده بر اثر ارتباط و انس بیشتر آرامش می یافتند.⁽²⁾توجه به این نکته نیز خالی از لطف نیست که مراد از سکینه در نوع کاربردهای قرآن کریم آرامش و طمأنینه ایمانی است؛ به ویژه در جبهه نبرد که شبهات و شهوات به رزمندگان هجوم می آورند، خداوند آن را بر قلب مؤمنان فرو می فرستد تا اضطراب آنان را به آرامش بدل سازد همان گونه که خدای تبارک و تعالی در این زمینه می فرماید: هُوَ الَّذی أنزَلَ السَّکینَةَ فی قُلوبِ المُؤمِنینَ لِیَزدادوا ایماناً مَعَ إیمانِهِم ولِلّهِ جُنودُ السَّماواتِ والأرضِ وکانَ اللهُ عَلیماً حَکیما ⁽³⁾یعنی: او کسی است که سکینه و آرامش را در دلهای مؤمنان نازل کرد تا ایمانی بر ایمانشان افزوده شود، لشکر آسمان ها و زمین از آن خدا است، و خداوند دانا و حکیم است. به تعبیر مرحوم شهید بزرگوار مطهری که

فرمودند: تمدن در حدود زیادی در عین اینکه نظم ایجاد کرده و کارها را آسان کرده، آزادی و راحتی را گرفته است، به جهت آنکه کار و فکر زیاد بر بشر تحمیل کرده است به طوری که این همه کار و فکر روح را و اعصاب را فشرده و خرد می کند. این همه بیماریهای عصبی، خودکشی ها، جنونها به واسطه عدم آرامش روحی و به اصطلاح حوصله سررفتن هاست. انسان مقدار معینی طاقت [دارد] سر و صدا بشنود، اخبار هیجان آور و محرک بشنود، تیترهای درشت در روزنامه ها ببیند، مناظر غیر مترقبه مشاهده کند. از این نظر در عصر ما احتیاج دارد به موجبات آسایش روحی و فرار از موجبات اضطراب، خصوصاً اگر چیزی باشد که به اعصاب طبعاً آرامش ببخشد نظیر موعظه بلیغی که می شنود و از همین قبیل است توجه و تذکر خدا و خلوت قلبی با او. اعراض از خدا عرصه را بر آدمی تنگ می کند: وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِکْرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَةً ضَنْکاً وَ نَحْشُرُهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ أَعْمی ⁽¹⁾یعنی : و هر کس از یاد من روی گردان شود زندگی تنگ (و سختی) خواهد داشت، و روز قیامت او را نابینا محشور می کنیم.⁽²⁾

بنابرین کسانی که خدا را از زندگی خویش حذف نموده اند، آن ها نیز در یک نوع اضطراب و نگرانی عمیقی به سر می برند. بدون تردید آرامش یکی از نعمت های بزرگ خداوند است. بدین جهت از نعمت هایی که خداوند در قرآن بارها بیان کرده است، مسئله ی امنیّت و آرامش است. خاطر نشان می شویم که این امنیت و آرامش خود نیز دارای زوایای متعددی می باشد که از جمله ی آن ها

می توان به امنیّت و آرامش فیزیکی، روانی، علمی، اقتصادی، اشاره نمود. اساساً انسان هائی که در زندگی خویش آرامش ندارند در زندگی خویش دائماً احساس پوچی می کنند و گمان می کنند که در این دنیا عبث و بیهوده آفریده شده اند همانگونه که خدای تبارک و تعالی می فرماید: أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناکُمْ عَبَثاً وَ أَنَّکُمْ إِلَیْنا لا تُرْجَعُونَ یعنی: پس آیا گمان می کنید که ما شما را بیهوده آفریده ایم، و شما به سوی ما بازگردانده نمی شوید؛ و حال این که هدف و غایت خلقت ما انسان ها بدین جهت بوده که ما بنده شویم و از این بندگی معرفت کسب نمائیم و پیرو آن به امنیت و آرامش هم در این دنیا و هم در سرای آخرت ببریم چنانکه امام حسین (علیه السلام) فرمود: «اِنَّ اللهَ ما خَلَقَ العِباد اِلا لِیَعرِفُوهُ فَاِذا عَرَفُوهُ عَبَدُوهُ فَاِذا عَبَدُوهُ اِستَغنُوا بِعِبَادَتِهِ عَن عِبادَة مَن سِواهُ» یعنی : خداوند متعال بندگانش را نیافریده است مگر برای این که او را بشناسند، آن گاه که او را شناختند، عبادتش کنند و چون خدا را عبادت کردند، با پرستش و عبادت او از پرستش غیر او بی نیاز شوند. به تعبیر رساتر این که علّت نا آرامی افراد عادی آن است که به چیزی تکیه می کنند که خود تکیه گاهی ندارد. به همین جهت به عنوان ضرب المثل می گویند: «الغَریقَ یتَشبَّثُ به کلِّ حَشِیش»؛ یعنی : انسان غرق شده، به هر گیاهی تکیه می کند و دست می اندازد تا نجات پیدا کند؛ زیرا خیال می کند آن گیاه، در دریا ریشه دارد و قوی است. کسانی که در محبّت دنیا غرق شدند، دست و پا می زنند و هر لحظه، احساس خطر می کنند و به این و آن متمسّک می شوند و به زرق و برق ها تکیه می کنند تا از اضطراب برهند، ولی نمی توانند نجات پیدا کنند. قرآن کریم درباره افرادی

که گرفتار آتش دوزخ می شوند، می فرماید: وَرضُوا بِالحَیاةِ الدُّنیَا وَاطمَأَنّوا بِها؛ یعنی : اینها به دنیا بسنده کرده، راضی و مطمئن شدند، در حالی که دنیا متاع فریب است: وَمَا الحَیاةُ الدُّنیَا إلاّ مَتاعُ الغُروُر. یعنی : دنیا متاع فریب است و انسان را می فریبد و اگر غریق به فریبگاه تکیه کند، قطعاً آسایش نخواهد داشت.

آری ای همسر بزرگوار، زندگی همراه با آرامش، سرمایه ای عظیم است که باید به اندازه ی خود، از این سرمایه بزرگ محافظت نمایی و برای موفقیت در آن تدابیر لازم را بیاندیشی تا بیش از پیش نشاط و خوشبختی را در خانه ی خود به همراه آوری. بدون شک با کاربردی نمودن موارد زیر(نوزده ایده جهانی

برای ایجاد جاذبه در زندگی زناشویی ) در بستر خانواده می توانی، زندگی خود را از تلخی ها و نا آرامی ها به سمت تعالی و رشد و آرامش و خوشی بکشانی.

1- همسرت را عوض نکن، خودت را عوض کن.

2 - همیشه درون خود را بازبینی کن و در این بازنگری ها منصف باش.

3 - کنترل زندگی خود را به دست بگیر و هیچگاه نسخه های درمانی دیگران را در زندگی پیاده نکن.

4 - هم به خوبی هایش فکر کن هم به بدی هایش و هنگام بحث هر دو را مد نظر داشته باش.

5 - خود روانپزشک خویشتن باش، با جملات نیرو بخش و درمان گر بعد از هر دلخوری به خود نیرویی تازه ببخش و بدان که این نیز بگذرد.

6 - کمتر صحبت کن و بیشتر عمل. هنگام ناراحتی زیاد سخن نگو، عمل کن

( عمل شما سکوت و آرامش در چهره ی شماست ) چرا که به هنگام ناراحتی تعادل روحی بر هم می خورد و مسائلی گفته می شود که گاه مشکل را پیچیده تر می کند.

7 – عیب های همسرت را دوست داشته باش.

8 – مرد ها همه یکسانند این یک روال جهانی است.

9 - مسائل کوچک را نادیده بگیر.

10 - مقایسه نکن. هیچ گاه همسرت را با دیگری مقایسه نکن چرا که مرد ها در عین یکسان بودن هر کدام دنیایی خاص دارند.

11- سعی کن اختلاف سلیقه هایتان به نزاع نیانجامد. این را بدان که تفاوت ها شکاف بوجود نمی آورد عدم تفاهم است که شکاف ها را بیشتر میکند. تفاوت در اصل بسیار سازنده است اگر از آن برای تعالی استفاده کنید.

12 - وقت آزاد خود را تنظیم کنید. این کار را برای همه اعضاء خانواده انجام دهید و وقتی را هم به پدر بزرگ ها و مادربزرگ ها اختصاص دهید با این کار برای خود و والدین تان ارزش قائل می شوید.

13 - سعی نکن برای همه رفتار های همسرت دلیل بیابی. چرا که خواستگاه و پرورش گاه هر کدام از ما برایمان رفتار هایی را نهادینه می کند. با تلاش و صبر آن دسته از رفتار های نادرست را که نهادینه شده از وجود هم محو کنید.

14 - عشق پایدار نیازمند احترام و بازگشت بعد از هر دلخوری است.

15 – قرار های دو نفره را فراموش نکنید. مانند اوائل ازدواج برای او نامه های عاشقانه و کوتاه بنویسید و یا با او در یک جای خاطره انگیز قرار بگذارید.

16 - با همسرت مثل یک دوست باش و مشکلات خود را همانند یک دوست با او حل کن.

17 - با عشق همسرت را رام خود کن.

18 - جذابیت خود را همیشه حفظ کنید حتی اگر چندین سال از ازدواج تان می گذرد.

19 - بعضی مواقع با قواعد همسرت در زندگی بازی کن. این نوعی احترام به افکار و منش اوست و این را بدان که او قدر این کار را خواهد دانست

تصویر

با شوهرم چه رفتاری داشته باشم که زندگیم سرشار از محبت و عشق شود؟

الا ای خانم خوب چو مهتاب* عمل کن بر وظایف تا شوی ناب

ادا فرما به تکلیف حقّ همسر* رها ساز آنچه آرد صد تب و تاب

ای خانم محترم، لطفاً برای این که زندگی شما سرشار از محبت و عشق شود به موارد زیر با دقّت توجه و حتی المقدور به آنها عمل فرما:⁽¹⁾

حوله، به شوهرش در شستشوی دستش کمک کند و بدون جهت از انجام خواسته های او امتناع ننماید.»⁽¹⁾

برد پرهیز کنی. این رفتار شما، مهم ترین نیاز روحی یک مرد است. زمانی که شما در راستای بر طرف کردن نیازهای روانی او تلاش می کنی، او نیز به صورت خودکار در راستای بر طرف کردن نیازهای شما تلاش خوهد کرد.

هنگامی که مرد در آستانه شکست قرار می گیرد و زمانی که در آتش ناکامی می سوزد و احساس می کند که همه چیز علیه میل و اراده او در جریان است به زنی نیاز دارد که به او اعتماد به نفس بدهد و روحیه اش را تقویت کند. همان گونه که اتومبیل بدون بنزین، روغن و آب به حرکت در نمی آید، مرد نیز بدون داشتن یک مشوق که به او ایمان داشته باشد؛ قادر به پیمودن مدارج موفقیت نیست. تشویق و ترغیب باعث تقویت فکری و روحی مرد می شود. تشویق، شکست یک مرد را به فتح تبدیل می کند. تشویق کردن شوهر یک نمودی از دوست داشتن اوست ؛ از این رو پیامبر (ص) نیز به عنوان حق مرد بر زن بیان فرموده اند: "حق مرد بر زنش این است که پایبند خانه اش باشد، با او مهربانی کند و دوستش بدارد و دلسوزش باشد، و او را ناراحت نکند، و در پی رضایت او باشد، و به عهد او وفا کند. "⁽¹⁾

بنابر این ای بزرگوار، شما باید به نوعی با شوهرت حرف بزنی و رفتار کنی که احساس سر بلندی و افتخار کند و حرف های شما موجب تشویق او شود. خوار و خفیف کردن شوهر، گناه غیر قابل بخشش و غیر قابل جبران است که یک زن مرتکب می شود. جریحه دار کردن غرور یک مرد برای او خیلی گران تمام می

شود و امکان دارد در زندگی زناشویی تأثیر نامطلوب دائمی بگذارد. یک مرد به سختی می تواند خفیف شدن از جانب زنش را فراموش کند. ⁽¹⁾

(ع) می فرمایند:"بدان پسرم به درستی که هرکسی کلامش ملایم باشد،محبت اوبردیگران واجب می شود. "⁽³⁾

وقتی مرد احساس کرد زن او را لایق و با جرأت می داند، به خود می بالد و این شهامت را به دست می آورد که برای مقابله با هر مشکلی سینه سپر کند. او از لیاقت خود اطمینان می یابد و همین امر باعث موفقیتش می شود. امام صادق (ع) فرمودند: "زن برای جذب و موافقت شوهرش از سه چیز بی نیاز نیست که عبارتند از: حفظ کردن خود از هر پلیدی وآلودگی تا دل شوهرش در هر شرایطی خوشایند یا ناخوشایند نسبت به اومطمئن باشد؛ مراقبت از شوهر و پرستاری از وی تا اگر لغزشی از او سر زند، به مهربانی با او برخورد نماید؛ اظهار عشق به او با عشوه و دلبری و خود را آراستن به زیبایی که مورد نظر شوهرش است. "⁽⁴⁾

امنت(روان پزشک) در تحقیقات علمی خود به این نتیجه رسیده که هیچ صفتی به اندازه عیب جویی ونق نق زن در بدبختی خانواده مؤثر نیست ! (با کمی تغیر)⁽¹⁾

دوستی و رفتار دوستانه است. اگر این خصوصیت در ازدواج ها نباشد کیفیت آن ها تا حد زیادی کم می شود. همچنین مصاحبت و هم نشینی مخصوصا در اوایل ازدواج از اهمیت زیادی برخوردار است. مصاحبت و با هم بودن یکی از سرمایه ها ی ازدواج ها ی موفق و عشق ها ی بالغانه است که شما می توانی به سادگی و صرفاً با برنامه ریزی به آن دست یابی. کافی است به فعالیت ها یی که هر دو از آن لذت می برید، مانند: مسافرت با هم، رفتن به تفریح گاه ها و.. . توجه کنید و اوقاتی را برای آن ها در نظر بگیرید. در برنامه ها ی عادی زندگی نیز می توانی از مصاحبت بیشتر با او برخوردار شوی. به اتفاق برنامه تلویزیون را تماشا کن، پیاده روی با هم و.. .

است. نظافت خانه باعث آرامش اعضای خانواده، مخصوصاً مرد خانه است. رسول اکرم صلی الله علیه وآله وسلم می فرمایند: «جلوی خانه های خود را تمیز نگه دارید؛ خود را به یهود شبیه نکنید.»⁽¹⁾نیز در جای دیگر می فرمایند: «هرچه می توانید پاکیزه باشید؛ زیرا خداوند اسلام را بر پاکیزگی بنیان نهاده و جز مردم پاکیزه کسی به بهشت نمی برد.»⁽²⁾و نیزخوراکی های مورد علاقه او را تهیه کن. شکلات یا هر خوراکی دیگری که او دوست دارد را بخر و در کنار ظرف غذای او با یک جمله زیبا بسته بندی کن.

لوط که در اختیار دو بنده شایسته از بندگان ما بودند به شوهران خود خیانت کردند، خیانت آن دو زن غیر از جاسوسی نمودن از خانه و شوهر چیز دیگری نبود.»⁽¹⁾فاش کردن راز همدیگر، روابط مرد و زن و بنیان خانواده را تلخ می کند و اعتماد و اطمینان و احترام آنها از بین می رود. اما با حفظ اسرار و راز شوهر، بر درجات ایمان همسر افزوده شده و اعتماد مردم را به خود جلب کرده و مرد با دیده احترام به همسرش می نگرد.

دادم زن در برابر شوهرش سجده کند.»⁽¹⁾نیز حضرت در جایی دیگر می فرمایند: «زن نمی تواند حق خدا را ادا کند مگر این که حق شوهرش را ادا کند.»⁽²⁾

آرایش نماید و پیوسته خودش را به شوهر عرضه کند.»⁽¹⁾امام صادق علیه السلام می فرمایند: «لذتی در دنیا و آخرت برتر از کام جویی با همسر وجود ندارد حتی برای اهل جنت، در بهشت لذتی فرح بخش تر از نکاح وجود ندارد.»⁽²⁾نیز رسول اکرم صلی الله علیه وآله وسلم می فرمایند: «زن هیچ شبی نباید بخوابد مگر آن که شوهرش از او راضی باشد.»⁽³⁾

دادنی، ثواب آزاد کردن بنده از فرزندان اسماعیل پیغمبرعلیه السلام را به او می دهد.»⁽¹⁾

تصویر

شوهر با رعایت چه مسائلی می تواند همسرش را تحت تاثیر خود قرار دهد؟

تو ای آقا تکالیفی که داری* ادا کن بهر همسر تا توانی

بدون شک بود راه رهایی* برای روح تو در دار فانی

ای آقای بزرگوار، لطفاً برای این که زندگی شما سرشار از محبت و عشق شود و همسرت همواره تحت تاثیر رفتار و اخلاق شما قرار گیرد؛ به موارد زیر⁽²⁾با دقّت توجه و حتی المقدور به آنها عمل فرما:

محبت باعث تحکیم روابط زناشویی می شود و رفتار شوهر در افزایش مهر و محبت از ناحیه همسر، بسیار مهم و قابل توجه است. چون او تشنه محبت است. پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم می فرمایند: «هرکس ایمانش کامل تر باشد بیشتر به همسرش اظهار محبت می کند.»⁽¹⁾نیز امام صادق علیه السلام می فرمایند: «کسی که به خانواده اش نیکی کند، خداوند بر عمرش می افزاید.»⁽²⁾

فرمایند: «بدترین مردم کسی است که معذرت خواهی دیگران را نپذیرد و از خطایشان نگذرد.»⁽³⁾

شوهران، خود را برای آنها نمی آراستند؛ زن هم از مرد همان انتظاری را دارد که مرد از او دارد.»⁽¹⁾

وسیله او شناخته می شوی.»⁽¹⁾امام صادق علیه السلام می فرمایند: «با تبه کاران هم نشین نشو، مبادا عمل بد او در تو تأثیر گذارد.»⁽²⁾

و امّا بصورت خلاصه موارد زیر باید همواره مد نظر باشد:

استفاده نمایی و در دیگر مواقع سعی کنی مسائل را جدی بگیری. گاهی با جوک های مناسب او را وادار به خندیدن نما.

در روایت دیگری از امام صادق علیه السلام چنین آمده است: بهترین زنانتان کسی است که چون با شوهرش خلوت کند برای او زره حیا را از تن درآورد و چون لباس بپوشد زره حیا را با آن به تن کند. ⁽¹⁾در این روایت نیز با توصیف بهترین زنان هم یکی از مسئولیت های مهم زن در زندگی بیان شده است و هم شیوه ای را برای همسرداری بیان می کند. این روایت در درجه نخست تصریح می کند که زن باید به دنبال ارضای نیاز جنسی شوهر خود باشد و در خلوت با شوهر خود، حیا را - که نیرویی قوی در وجود زن و به مثابه زرهی برای حفظ عفاف اوست - به کنار نهد و از بذل هیچ گونه خدمت و لذتی برای شوهر خود دریغ نورزد. همچنین این روایت اشاره به این نکته دارد که ارضای نیاز جنسی باید فقط در چارچوب حریم خانواده

صورت گیرد؛ مخصوصاً این نیاز باید توسط خانم برآورده شود و پس از آن که نیاز زن و شوهر برآورده شد، با پوشیدن لباس هایشان، لباس حیا را دوباره بر تن کنند و در روابطشان با دیگران جز عفت و حیا حاکم نباشد و انتظاری که در زمینه حفظ حیا از زن می رود بیش ا ز مرد است.

در هر حال ای عزیزبزرگوار، خداوند نسبت به نیازهای آدمی، از هر کسی، آگاه تر است. نقاط قوت و ضعف را به خوبی می شناسد و کلید آرامش انسانها در دست اوست. پس نعمتی مثل لذتهای جنسی را به همسران، عطا فرمود، تا در سایه ی آن، آرامش مورد نیاز خود را به دست آورند. و اما، آنچه در این میان مهم است لزوم آگاهی همسران به نکات ریز و درشتی است که در آداب جنسی وجود دارد. و البته مسئولیت زنان در این زمینه، بسیار حساس تر و مهم تر است. پیامبراکرم (ص) فرمودند: آیا شما را از بهترین زنان آگاهتان کنم؟ گفتیم: بله، ای رسول خدا. حضرت فرمودند: بهترین زنان شما، کسانی هستند... که مهربان باشند...و در مقابل شوهرانشان متواضع باشند... ونیاز جنسی همسر خود را برآورده سازند. ⁽¹⁾امام صادق (ع) فرمودند: بهترین زنان شما با محبت ترین نسبت به شوهرانشان و مهربان ترین مادران نسبت به فرزندانشان هستند، آنهایی که در امور جنسی مطیع همسرانشان می باشند و در برابر مردان دیگر، عفیف می باشند. ⁽²⁾پیامبر

اکرم (ص) فرمودند: بهترین زنان شما زن عفیف راغب است که ضمن حفظ ناموس خود، نسبت به شوهرش رغبت و تمایل داشته باشد. ⁽¹⁾

تصویر

شادی و نشاط چیست و چه عواملی در آرامش واقعی همسران در زندگی زناشوئی نقش دارد؟

اشاره

دین اسلام دین شادی ی و نشاط* بهر فطرت در محیط و هم حیاط

می کند آرام همی روح و روان* با حلالی که بود نور بساط

یکی از واژه ها و کلمات جذاب، دلنشین، شادی آفرین، همه پسند و پرطرفدار، واژه شادی و نشاط است. کمتر کسی را می توان یافت که به این مفهوم، رغبت و علاقه ای نشان ندهد. همه افراد سالم و بهنجار به طور فطری و زیستی، علاقه مند به حالات مطلوب، مطبوع، خوشایند و شادی آفرین هستند. این امر به اندازه ای بدیهی و روشن است که نیازمند هیچ دلیل و برهانی نیست.

شادمانی و نشاط از عنصرهای مفید و با ارزش برای زندگی است، به گونه ای که در آموزه های روان شناختی و دینی مورد توجه ویژه قرار گرفته و به آن عنایت خاصی شده است. برخورداری از چهره شاد و بشاش و امیدوارانه از ویژگی های مؤمنان شمرده شده است. در پرتو شادی و نشاط است که زندگی دنیایی، طراوت و پویایی ویژه ای پیدا می کند، و روح امید و پیشرفت در انسان دمیده می شود. وجود شادی و نشاط در تمام عرصه های زندگی و تعاملات لازم و ضروری است؛

ولی در ارتباط همسران با یکدیگر، اهمیتی مضاعف پیدا می کند. بنابر این باید چشم دل از خواب غفلت بیدار شود و با دیدی باز خطاب به نفس گفته شود که:

چشم دل دیده گشا تا نبرد خواب مرا*داد خاموش درون داد بزن تا به خدا

با همان دیده شوم شاد در این صحن و سرا* اضطراب و استرس هر یک شونداز من جدا

به بیانی ای عزیز، در دنیای پراضطراب امروز، آرامش نعمتی است که بسیاری آرزوی آن را دارند اما برای رسیدن به آن تنها آرزو کافی نیست بلکه باید قدم پیش نهاد و کاری کرد. آنچه در پی می آید ابتدا نشاط و شادی از نگاه اسلام و سپس برخی تکنیکهای روان شناختی است که ضمن کمک به رفع تشویش ونگرانی آرامش و نشاط و شادی را در زندگی به ویژه در روابط همسران رونق می بخشد

اسلام، دینی جامع، پویا، سرزنده و هماهنگ با فطرت انسان هاست. در تعالیم آسمانی اسلام و آموزه های حیات بخش آن، به تمام نیازهای طبیعی و فطری انسان ها، عنایت و توجه شده و مسیرهای کمال، سعادت و کامیابی دنیوی و اخروی ترسیم گردیده است. یکی از آموزه ها و دستورات اسلامی که البته مربوط به حوزه(ابعاد) روان شناختی انسان هاست، توصیه به شادی های مثبت، سازنده، نشاط آور و هدفمند است. نیاز به شادی و نشاط در همه عرصه های زندگی به ویژه در زندگی خانوادگی و زناشوئی، ضروری و لازم است. حضرت علی علیه السلام درباره اهمیت شادی و شادکامی در زندگی می فرمایند: "این دل ها و روان ها همانند بدن ها خسته و بی نشاط می شوند و نیاز به استراحت دارند، پس برای آنها نکته های زیبا و نشاط انگیز فراهم کنید. "⁽¹⁾

امام موسی بن جعفر علیه السلام نیز در روایتی فرمودند: "اوقات خود را به چهار قسمت تقسیم کنید:... و ساعتی برای شادی ها و لذت های حلال. از این ساعت(لذت های حلال)، انرژی و نشاط بگیرید برای انجام سه مرحله قبلی." ⁽²⁾در این روایت ضمن توصیه به شادی، نشاط و تفریح در زندگی، به تأثیر آن به دیگر ابعاد زندگی نیز اشاره شده است. شادی، بهجت و انبساط روحی و نیز نشاط و امید به ارمغان می آورد. حضرت علی(ع)در این باره می فرمایند:"شادمانی، مایه انبساط روح و مایه وجد و نشاط می شود." ⁽³⁾

در آموزه های دینی علاوه بر توصیه به داشتن شادی های مطلوب و متعادل، به شاد کردن مؤمنان نیز سفارش شده است. همچنین نشاط و سرحالی از صفات مؤمنان قلمداد گردیده است. پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله فرمودند: "هر کس مؤمنی را شاد کند مرا شاد کرده و هر کس مرا شاد و مسرور کند، خدا را مسرور کرده است. " ⁽¹⁾حضرت علی علیه السلام نیز در خطبه «همام»، یکی از ویژگی های مؤمن را نشاط و فعالیت و زنده دلی می داند و می فرماید: "از علامات متقین... نشاط و سرحالی و شادمانی در هدایت است. " ⁽²⁾همچنین امام باقر علیه السلام در این باره می فرمایند: "نزد خداوند عبادتی محبوب تر از شاد کردن مؤمنان نیست. "⁽³⁾

از طرفی همسران نوعاً در این دنیای پر هیاهو به دنبال گمشده ای می گردند که آنها را به نوعی مناسب و صحیح آرام کند. به عبارت دیگر از سرعت طوفان سهمگین غرائز، هیجانات و عواطف آنها کاسته و با سرعتی ملایم، کشتی وجود آنها را بر ساحل خوشبختی هدایت کند. بلی؛ آرامش، گمشده و جزء لاینفک هر زندگی به شمار می رود. قرآن کریم که کتاب هدایت همه بشریت است به طرز بسیار زیبایی این موضوع را در سوره روم آیه21ترسیم کرده و می فرماید: " او کسی است که شما را از یک ماهیت آفرید و همسرش را از آن قرار داد، تا بدین وسیله، آرامش یابد" و نیز امام سجاد(ع) می فرمایند: «خداوند همسر را

مایه آرامش و انس قرار داده تا انسان در کنار او آسایش یابد» بنابراین همسر مومن و شایسته مایه آرامش است. این آسایش، محدود و یک طرفه نیست بلکه مرد شایسته، مایه آرامش زن و زن شایسته هم، باعث آرامش مرد است.

برای ایجاد آرامش، نشاط و شادابی در محیط خانواده، با عنایت به احادیث و روایات راه کارهایی را می توان مطرح کرد که اگر همسران به این راه کارها و توصیه ها توجه جدی و التزام عملی داشته باشند، علاوه بر رسیدن به آرامش واقعی، فضای خانه مملو از نشاط و شادکامی خواهد شد. در ذیل به مهم ترین این راه کارها اشاره می شود. در هر حال:

در خصوص ازدواج این را بدان* آنچه معصوم گفته در سرّ و عیان

بهر فطرت بوده و راه کمال* غیر از آن باشد تباهی بی گمان

در اینجا یاد آور می شود که در تعالیم اسلامی، روشهایی برای مقابله بامشکلات روحی، روانی و سازگاری با سختی ها ذکرشده که می توان آنها را در سه بخش روشهای شناختی، روشهای رفتاری وروشهای عاطفی – معنوی ارائه کرد. منظورازروشهای شناختی، شیوه هایی است که با شناختها، افکاروعقایدافراد سروکاردارد. دراین روشها، فرد با استفاده ازشناختها درصدد مقابله با مشکلات روحی، روانی برمی آید و به کمک توانایی فکری و ذهنی خود، با مشکل برخورد می کند. اگر چه شناختها و اعتقادات در رفتار جلوه گر می شوند، ولی نحوه اثرگذاری آنها با سازوکار شناختی افراد مربوط می شود.

درروشهای رفتاری، دستورات و توصیه های عملی، از جمله آداب برخورد ورفتار متقابل وتاثیرآنها در مقابله با سختی ها مورد بررسی قرارمی گیرد. در روشهای عاطفی – معنوی (عبادات)، فرد نوعی ارتباط عاطفی با خدا و اولیای دین برقرار می کند. این روابط می تواند انسان را در مواجهه با مشکلات و حل آنها مساعدت کند..

در مجموع زندگی زیباترین هدیه خدای مهربان است و انسان هایی که این هدیه را قدر می دانند آنچنان در صحنه زندگی شادی و نشاط می آفرینند که هر لحظه زندگی شان مملو از خاطره ای زیبا خواهدبود. راز و رمز شیرین زندگی کردن خیلی سخت نیست فقط می بایست بدانیم چگونه زندگی کنیم.

مع الوصف ای عزیز بزرگوار، برای داشتن سعادت و آرامش مطلوب در زندگی زناشویی، ارتباط سالم سازنده میان زن و مرد، نیاز اصلی است و حرف اول را در زندکی زناشویی می زند. لذا با استفاده از منابع مختلف موارد زیر به صورت کلی برای ایجاد شادیّ و نشاط و مقابله با همه مشکلات روحی، روانی همسران موثر وکارآمد خواهد بود. البته برخی از موارد در مطالب قبل مطرح شده و شاید به ظاهر تکراری یا قابل ادغام باشد؛ ولی از باب اهمیّت بصورت مستقل آمده و موارد دیگری هم وجود دارد که قابل طرح بوده ولی در اینجا مطرح نشده است. ولی قبل از آن به غزل زیر در خصوص شادی در اسلام توجّه فرما:

گر که باشی شاد و در دنیای دون* می شوی آرام و گردی چون ستون

با طراوت می شوی همسر ناز*حزن و اندوه می شود در تو زبون

دین اسلام بهر هر روح و روان*شاد و شادی بخش با صدها فنون

از غم و افسردگی و اضطراب* می رهاند جان و دل را از درون

دان که شادی جزء دین است در زمین* محکم و بی خدشه است همچون بتون

شادی ی و هر نوع نشاط خوب و نیک*از صفات مومن است اندر متون

یا کنی گر مومنی را شاد شاد* از ثوابش می بری بهره کنون

واژه جذّاب و پر عشق و سرور* واژه شادی بود در پوست و خون

آنچه بر فطرت بود مطلوب و خوب* جام شادی و نشاط است در عیون

بهر مومن در درون این سرا* کی بود خوفی و لا هم یحزنون

در تمام لحظه های این جهان* آنچه بارد بر وجود مومنون

از همه خوب و بد و هر نوع شرور*نعمت است و لذّتش گردد فزون

چون که هستی مومن و اهل خدا*می شوی شاد و رها از هر جنون

گر که خواهی تو شوی خوشبخت و شاد*راه قرآن را برو در هر شئون

این حقیر گوید به قلب همسران* روح امید می کند غم را برون

تصویر

1) تدبیر، تفکر،خود یابی و خودآگاهی:

باتفکر جان و دل را کن شریف * تا شوی با نفس دون خود حریف

ساعتی گر تو کنی فکر حنیف * دشمنت سالها شود خوار و ضعیف

زندگی با تدبیر وتفکر زیبا می شود. برای هر اقدامی فکر کن و افکارت را بر روی برگه ای سفید بنویس و چندین بار تفکراتت را مرور کن. انسان هایی

می توانند لحظات شیرینی در زندگی شان خلق نمایند که زمانی آن لحظه را تصویر و برای آن تدبیر نموده باشند.

تفکر راه های بی شماری را برای رسیدن به موفقیت در مسیر انسان قرار می دهد و انسان های هوشمند علاوه بر اینکه خود می اندیشند از تجارب و افکار انسان های دیگر نیز استفاده می کنند و میانبرهای رسیدن به موفقیت و زیبایی را کشف می نمایند. اندیشیدن انسان ها را رشد می دهد و آنها را از مسیرهای بحرانی به سلامت عبور می دهد و رازهای آرامش و نشاط را برای آنان به ارمغان می آورد. بنایر این ای اندیشمند خوب هر روز دقایقی را در خلوت برای اندیشیدن قرار ده و آنچه را که پس از تفکر و تدبیر و مشورت با انسان های صادق به دست می آوری با اقتدار در صحنه زندگی جاری نما.

آگاهی از خود و خصوصیات مختلف خود، به انسان کمک می کند تا با توانایی ها و ضعف ها و سایر خصوصیات خود آشنا شود. این خودآگاهی به شخص نشان می دهد که چگونه می تواند احساسات خود را بشناسد، از وجود آنها آگاه شده و به وقت لزوم کنترلشان نماید تا منجر به هیچگونه ناراحتی نگردد. خودآگاهی فرآیند سالم هویت یابی را برای انسان سهل تر می نماید، به زندگی او آرامش می دهد و احساس رضایت مندی اش را رونق می بخشد.

کشف و درک و شناخت مهارت ها و توانایی های خود، به این دلیل مهم است که فرد قبل از ازدواجش بداند چه هدفی دارد تا برای ازدواج خود براساس هدف اصلی زندگی اش، برنامه ریزی نماید. مثلاً فردی که هدفش رسیدن به درجات عالیه کمال و معنویات است، اگر با کسی ازدواج کند که هدفش

رسیدن به یک زندگی تجملی و سراسر مادیات است، به طور قطع پس از ازدواج، دچار مشکلات فراوانی در زندگی مشترک خواهد شد. امتیاز دیگری که می توان برای خودآگاهی منظور نمود آن است که موجبی قدرتمند برای شناخت و تشخیص تفاوت های بین خود و دیگران است. در این میان باید گفت شناخت تفاوت های میان زن و مرد، یکی از مهم ترین بخش های مربوط به مهارت خودآگاهی است.

در ضمن ای عزیز بزرگوار یدان و آگاه باش که ریشه همه آثار معنوی در زندگی همسران در تفکر پیرامون خود یابی مثبت خلاصه می شود. در قرآن مسئله ای به نام «خود فراموشی» آن هم خودفراموشی مذموم مطرح است. در مقابل، خودیادآوری است: ای انسان! خود را یاد بیاور، که «خودیادآوری» هم جز با «خدایادآوری» امکان ندارد، یعنی در منطق قرآن این دو از یکدیگر جدا نیست. خدا را یاد داشتن، خود را یاد داشتن نیز هست. این حقیقتی است که همان بازیافتن و پیدا کردن «خود» است اما نه این خود حیوانی بلکه آن خود حقیقی، خود ملکوتی. در بندگی و تفکر است که انسان، خود را پیدا می کند، خود را واقعا باز می یابد. بنابراین یکی از شرایط باز یافتن خود، شناختن و باز یافتن خالق خود است. یعنی محال است که همسری بتواند خود را جدا از آفریننده خود به درستی درک کند و بشناسد. نکته بسیار جالبی که از تعبیرات قرآن کریم استفاده می شود اینست که انسان آنگاه خود را دارد و از دست نداده که خدا را داشته باشد. آنگاه خود را به یاد دارد و فراموش نکرده که از خدا غافل نباشد و خدا را فراموش نکند. خدا را فراموش کردن ملازم است با

خود فراموشی"و لا تکونوا کالذین نسوا الله فانسیهم" و مانند کسانی نباشید که خدا را فراموش کردند پس خدا هم خودشان را از یادشان برد(سوره حشر آیه 19)

گر کنی، راه خدا را انتخاب* می شوی آرامه، اندر دو جهان

روح آرامی که اندر این زمین * می برد از یاد تو، درد و فغان

همسران مومن وقتی روی به درگاه الهی می کنند و با یاد خدا محشور می شوند، خود واقعی خویش را نیز که پرتوی از عالم ربوبی است؛

باز می یابند و هرچه بیشتر اشتغال به یاد خدا پیدا می کنند به همان اندازه بیشتر با خود آشنا می شوند و زمانی که خدا را فراموش می کنند و ارتباط خود را با خدا که خود واقعی آنها را تشکیل می دهد فراموش می کنند؛ آنچه برجای می ماند همان خود حیوانی آنهاست که به یک معنی خود نیست بلکه ناخود است. مع الوصف:

ای خدا کن تو مرا از خود رها* خود نه این خود آن خود پر مدّعا

آن خودی که می کند بر خود جفا* روز و شب خود را کند دور از وفا

داد خاموش خودت گوید بجا* خود همی خواهد ز خود از خود خدا

دان که خود بوده درون خود دو تا* آن خود خوب و خودی که هست بلا

آن خود لوّامه و دور از خطا* می کند خود را رها در هر کجا

وان خود امّاره با صدها ادا* روح و جان خود کند هر دم فدا

گر خدا خواهی نما خود را جدا*از خود پست و لعین با هر ندا

کن تو قربانی خودت را با دعا* چون که قربانی دهد خود را صفا

پس تو بشکن خود که گردی پر بها *این شکستن می دهد خود را جلا

چون شکستی گو تو با بانگ رسا*اصل و ذات خود کنم من چون طلا

در چنبن حالی بکو خود با خدا* خود منم و من خودم در دو سرا

آنکه پاسخ می دهد روز جزا* آن خود اصل است که هست درجان ما

پس حقیر گوید به خود در این سرا* گر سعادت خواهی شو از خود رها

آری ای عزیز بزرگوار، همسری که خدا وارتباط خود را با خدا به دست فراموشی می سپارد خود حیوانی را به جای خود واقعی می گذارد و در نتیجه به خود فراموشی می افتد. در چنین حالی مشکلات روحی، روانی برایش بوجود می آید و اگر کسی با خود حقیقتی خویش آشنا شود و به حقیقت آن که جزء ارتباط با عالم ربوبی چیز دیگری نیست توجه داشته باشد و معرفت حاصل کند همین معرفت مستقیماً و بلا واسطه او را به معرفت ذات حق می رساند به تعبیر دیگر اگر کسی حقیقت نفس خود را دریابد این دریافت به طور مستقیم او را به دریافت خداوندمتعال نیز می

رساند زیرا حقیقت نفس تعلق به خدا به عنوان یک نفخه ی الهی است و زمانی که حایل های نفسانی کنار رفته و این حقیقت مورد شهود قرار گیرد. از دریچه ی آن، ذات الهی نیز در همان محدوده مورد شهود واقع خواهد شد و چون مراتب و درجات نفس در جریان سیر تکامل روحی متفاوت است. هر چه مرتبه نفس بالاتر رود؛ شهود ذات الهی نیز از طریق معرفت نفس بیشتر و کاملتر می شود. با توجه به این حقیقت است که در تعالیم اسلامی به معرفت نفس به عنوان کاملترین راه معرفت خداوندی نظر شده و در این خصوص روایات فراوانی از پیشوایان اسلام رسیده است که معروفتر از همه عبارتی است که حضرت امیرالمومنین(ع) فرموده اند « مَن عَرَفَ نَفسَهُ فَقَد عَرَفَ رَبَهُ » خداوند در قرآن مومنین را به تفکر و شناخت و معرفت نفس دعوت فرموده است. در چنین حالی مشکلات روحی، روانی از بین می رود و انسان به یک آرامش واقعی می رسد و دیگر اضطراب و افسردگی برایش معنایی نخواهد داشت.

می شود روزی که وقت نازنین* چون طلا گردد عزیز و هم وزین

با تامل کن تو صیدش ای عزیز * تا روی سوی سعادت تا یمین

از اینجا معلوم می شود که چرا یاد خدا مایه حیات قلب است، مایه روشنائی دل است، مایه آرامش روح است، موجب صفا و رقت و خشوع و بهجت ضمیر آدمی است، باعث بیداری و آگاهی و هوشیاری انسان است.

خوش به حال همسری که، تابع فکر خدایی است* بر همه افکار مسموم، چون نسیم نو بهاری است

در صراط حق و انصاف، همچو کوه استواری است* با بصیرت بوده و فارغ ز هر نوع اضطرابی است

این بود افکار نابی، می دهد جان را نوایی

و اما ای عزیز بزرگوار، درخاتمه این بحث باید خطاب به نفس جهت استفاده از زندگی زناشوئی و گذر عمر گفته شود که:

تمام لحظه ها چون ابر و هم آب* شود فانی بدون شک چو گرداب

میان دیروز و صدها چو فردا*فقط یک امروز است آن را تو دریاب

2)دین باوری:

خوش به حال همسری که، با بصیرت در مسیر است* فکر وی روشن بود در راه دین، چون که بصیر است

در ره انجام تکلیف، گوییا هچو سفیر است* فتنه و شیطان نادان، در بصیرت، چون اسیر است

این بود افکار نابی،در صراط جاودانی

متوجه ساختن انسان ها از جمله همسران به مقوله توحید و بندگی او، نخستین و اساسی ترین آموزه پیامبران الهی و معصومان علیهم السلام بوده است. اصلی ترین رکن دین؛ یعنی خدا باوری سبب می شود همسران از نگرانی و تشویش خاطر در امان بمانند. همچنین آنها را به پایداری در برابر رویدادهای ناگوار زندگی رهنمون می شود، به گونه ای که دیگر هیچ حادثه ای نمی تواند در روح و روان همسران تزلزلی به وجود آورد. مع الوصف ای عزیز بصیر:

دیده ات را شستشو و با بصیریت کن نگاه*تا شوی فارغ ز امّا و اگر در هر پگاه

راه حق باشد همان راه رسول و آل او*غیر از آن باشد تباهی و روی در عمق چاه

آری بر اساس بینش اسلامی، هر انسانی از هنگام تولد، با فطرت الهی؛ یعنی با بهداشت روانی، قدم به عرصه زندگی می گذارد و اصلی ترین هدف

دین نیز حفظ یا تأمین این بهداشت روانی است که از آغاز با بشر همراه بوده است. خداوند کریم با تأکید بسیار در آیات نورانی وحی، تنها راه رستگاری و سعادت انسان ها از جمله همسران را در دین داری، «تزکیه» و پالایش روح و روان آنها می داند، آنجا که میفرماید: «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکّیها؛ همانا هر که نفس خود را تزکیه کرد، رستگار شد». در

حقیقت، پالایش روح که قرآن کریم از آن به «تزکیه» تعبیر می فرماید، همان چیزی است که امروزه از آن به سلامت روان یاد می کنند.آری:

درونت زند بهر عقبا صدا*بگوش و بجان گیر و برخیز ز جا

چو فطرت رود راه و رسم خدا*بصیرت دمد روح و معنا به ما

تاریخ نگار معروف، توین بی می نویسد: بحرانی که اروپاییان در قرن حاضر به آن دچار شده اند، اساساً به فقر معنوی آنان بازمی گردد. تنها راه درمان این فروپاشیدگی اخلاقی که غرب از آن رنج می برد، بازگشت به دین است. اصولاً ایمان، تأثیر بسزایی در نفس انسان دارد؛ زیرا اعتماد به نفس و قدرت او را بر صبر و تحمل سختی های زندگی افزایش می دهد و احساس امنیت و آرامش را در نفس او مستقر می سازد و در درونش آسودگی خاطر پدید می آورد. بدین سان، انسان غرق در احساس خوشبختی می شود.بنا بر این:

راه فطرت باشد آن راه خدا*در مسیر همسری بی هر صدا

بهترین راه را برو ای با وفا* تا شوی راحت ز هر نوع ماجرا

شاید بتوان گفت توانایی مذهب، در کاستن غم های وجودی و پیوند دادن همسران با نیروهای قدرتمند معنوی، بزرگ ترین موهبت مذهب به انسان ها از جمله همسران است و برای همسران دین باور، این هدیه عبارت است از احساس امید و آرامش در زندگی، ولی در سطحی گسترده تر و فراگیر. نشانه سلامت روحی و روانی، ایمان به خدا، دین داری و آگاهی داشتن و عمل کردن به آموزه های دین است. به بیانی دیگر دین، با تأمین بهداشت روانی، احساس امنیت، آرامش و خوشبختی را برای انسان ها به ارمغان می آورد. در حقیقت دین، تضمین کننده بهداشت روانی انسان هاست و بهداشت روان نیز ضامن رستگاری آدمی است. آری ای عزیز:

گر که تو خواهی شوی محبوب یار*طبق سنّت کن عمل تو ای نگار

راه دین و داد خاموش نهان*بهترین راه زناشویی شمار

3)توجه به قرآن:

فقه ما دارد پیامی ناب ناب* بهر هر زوج جوان با صد خطاب

گر که خواهی تو شوی آرام و شاد* راه سنّت را برو با آن کتاب

قرآن کریم به منظور مقابله با مشکلات روحی، روانی و از طرفی برای دست یابی به خودشناسی و رشد شخصیت و ارتقای نفس انسان ها از جمله همسران به مدارج کمال انسانی، مناسب ترین و بهترین راهی را که بتواند زمینه خوشبختی دنیاو آخرت آنها را فراهم کند، به ایشان نشان داده است. به بیانی ای عزیز بزرگوار:

بهر همسر کن تو پرسش از کتاب*تا همی گیری جوابی ناب ناب

پس نما بر آن عمل در این سرا* روح و جسم این را همی خواهد چو آب

در قرآن کریم آیات بسیاری وجود دارد که فطرت وجودی انسان و حالات گوناگون روان او را متذکر شده و راههای تهذیب و تربیت و معالجه روان انسان را نشان داده است و سؤالاتی که ریشه در درون ذات آدمی داردو از اعماق وجود انسان سرچشمه گرفته و اختصاص به قشر و گروه خاصی ندارد و درمحدوده زمان و مکان خاص هم قرار نمی گیرد، ازقبیل اینکه: از کجا آمده ام ؟ برای چه آمده ام ؟ به کجا می روم ؟ چرا باید بروم؟ چه باید بکنم ؟ سؤالاتی که معماهای وجود انسان هستند، را پاسخ می دهد. و همچنین برخی از آیات قرآنی حاوی دستورات و سفارش هایی در زمینه های متفاوت است که در آرامش روانی و روحی انسان تأثیر مثبت داشته و موجب رفع اضطراب و

نگرانی های بشری شده و در نهایت او را به تعادل می رساند. که از آیات مختلف به تناسب در راهکارهای متعدد که در ادامه خواهد آمد استفاده شده است.آری:

گر که آسیبی رسد بر زوج ناب* زندگی را می کند هر آن خراب

کن مسلح جان و دل را با کتاب* تا شوی راحت ز آسیب و عقاب

مولف در یکی از جلدهای مجموعه "فریاد خاموش درون" تحت عنوان"تنها کتاب نجات بخش"در خصوص کمّ و کیف آرامش بخشی و سعادت آفرینی قرآن کریم؛ مطالبی را برای فطرتهای بیدار و ضمیرهای حق جو و حق پذیر مطرح کرده است که خواندن آن کتاب، به همه عزیزانی که طالب جامعترین پاسخ به عالیترین نیاز خود هستند، سفارش می شود.

در هر حال ای عزیز قرآنی بطور خلاصه بدان و هوشیار باش که زندگی با قرآن، زیبا و دلنشین و همراه با آرامش می شود. جرا گه قرآن، راهنمای انسان هاست و تمامی برنامه های زندگی بشر در آن بیان شده است و با ورود قرآن به زندگی زوجین و اُنس گرفتن با آن تمامی مشکلات زندگی برطرف خواهد شد. قرآن، به زندگی آرامش می بخشد و برای سعادت و خوشبختی انسان ها برنامه ی جامع دارد. به طوری که علی(علیه السلام) می فرماید: «آگاه باشید! همانا این قرآن پند دهنده ای است که نمی فریبد؛ و هدایت کننده ای است که گمراه نمی سازد؛ و سخنگویی است که هرگز دروغ نمی گوید؛ کسی با

قرآن همنشین نشد مگر آن که بر او افزود یا از او کاست، در هدایت او افزود و از کوردلی و گمراهی اش کاست. پس درمان خود را از قرآن بخواهید، و در سختی ها از قرآن یاری بطلبید که در قرآن درمان بزرگ ترین بیماری ها یعنی، کفر و نفاق و سرکشی و گمراهی است، پس به وسیله قرآن خواسته های خود را از خدا بخواهید، و با دوستی قرآن به خدا روی آورید، و به وسیله قرآن از خلق چیزی نخواهید، زیرا وسیله ای برای تقرّب بندگان به خدا، بهتر از قرآن وجود ندارد. آگاه باشید، که شفاعت قرآن پذیرفته، و سخنش تصدیق می گردد، آن کسی که در قیامت، قرآن شفاعتش کند، بخشوده می شود، و آن کسی که قرآن از او شکایت کند محکوم است،... همانا خداوند سبحان کسی را به چیزی چون قرآن پند نداده است، که قرآن ریسمان استوار خدا، و وسیله ای ایمن بخش است. قرآن بهار دل، و چشمه های دانش است، برای قلب جلایی جز قرآن نتوان یافت، به خصوص در جامعه ای که بیداردلان در گذشته و غافلان و تغافل کنندگان حضور دارند»⁽¹⁾و نیز فرمود: «همانا قرآن دارای ظاهری زیبا و باطنی ژرف و ناپیداست، مطالب شگفت آور آن تمام نمی شود، و اسرار نهفته آن پایان نمی پذیرد و تاریکی ها بدون قرآن برطرف نخواهد شد.»⁽²⁾

همسران عزیز! دستورهای جان بخش قرآن کریم، همه زوایای زندگی شما را در برگرفته و آن چه را که در مسیر تکاملی خویش بدان نیازمند هستید، در اختیار شما می گذارد. با تمسک به کتاب خدا و بهره مندی از آن، که راهنمای

تمامی بشر است، می توانید زندگی شیرینی داشته باشید و با انس به آن، راه سعادت و تکامل را طی کنید.

تا توانی همسرم قرآن بخوان* راه قرآن را مسیر جان بدان

چون که قرآن در قلوب دلبران*بوده برتر از حدیث دیگران

مثل گنجی پر ز درّهای گران* آمده سوی تو چون آتش فشان⁽¹⁾

گر تدبّر تو کنی در بطن آن* می کند غوغا درون جسم و جان

فیض آن را هر که در حدّ توان*می برد در سینه هر پیر و جوان

نافع روح و روان است در جهان*داد خاموش درون است بی گمان

گشته نازل دفعتا در یک زمان*بر وجود خاتم پیغمبران

در شب قدری که تقدیر جهان*می شود روشن برای هر روان

یا که تدریجی شده نازل همان* لحظه لحظه فیض آن گشته روان

گر که می خواهی شوی آرامه جان* روز و شب قرآن بخوان در هر مکان

انس با قرآن کند روح را چنان*شاد و آرام در زمین و آسمان

گنج و در گنج است پیام آن بدان*دور و گرداند تو را از هر فغان

منبع فیض عظیم است و کلان* می برد هر آن تو را تا کهکشان

هر چه تو خواهی چو یار مهربان* می کند آن را مهیّا و عیان

آنچه آری ذرّه ذرّه بر زبان* فیض خالق بوده در لفظ و بیان

رمز و راز آفرینش در جهان* جمع در قرآن احمد چون اذان

راه حق را می کند بر مومنان* راحت و آسان و هم امن و امان

معجزه ی بی بدیل خاوران* بوده قرآن با هزار و یک نشان

آیه آیه بهر تو چون ارمغان*لطف حق باشد بدون هر خزان

می کند هر دم هدایت روح و جان*در مسیر فطرت و خواست روان

آن که بوده خود شفابخش نهان*می رهاند جان و دل از شوکران

عترت احمد(ص) بود همراه آن*تا رسی بر حوض کوثر در جنان

این حقیر گوید که قدر آن بدان*چون تو را بالا برد تا بی کران

4) تفوی و خودسازی:

قرآن مجید پس از یازده سوگند به صراحت می فرماید: سعادت و رستگاری برای کسی است که جان خود را از پلیدی

تطهیر کند و بدبخت کسی است که به ناپاکی بگراید.⁽¹⁾استاد مطهری در کتاب "حکمت ها و اندرزها" ص 40 - 41.می گوید: پیغمبران الهی آمده اند که به ما راه زندگی و درِ ورودی زندگی و خوش بختی را نشان دهند. آمده اند به بشر بفهمانند بدی، بدکاری، هوس بازی، دروغ، خیانت، منفعت پرستی، کینه توزی و خود پرستی،راه ورودی زندگی و طریق رسیدن به سعادت و آرامش و رضایت خاطر نیست. درِوازه ورودی زندگی و خوش بختی،نیکی و نیکوکاری، راستی و درستی و استحکام اخلاقی و خیرخواهی و مهربانی است. تنها ایمان و

اعتقاد به معنویات و سپس نیکوکاری بر اساس آن اعتقادات مقدس است که قلب را آرام و رضایت خاطر را تأمین می کند وسعادت را میسر می سازد.( با تلخیص) بدون تردید تقوا و خودسازی می تواند زمینه آرامش واقعی را در زندگی مشترک برای همسران فراهم نماید.

5) توجه به خدا:

مرکز ذکر خدا است اینجا * یک جهان عشق نهان است اینجا

ترس بیهوده ز معشوق چرا * مظهر عشق و صفا است اینجا

«ذکر الهی» چون نسیم فرح بخش، حیات معنوی را به همسران هدیه می کند؛ قلب خسته و افسرده همسران با «یاد خدا» طراوت می یابد و در کشاکش مشکلات و انبوه گرفتاری ها به یاد معشوق است که اطمینان و آرامش را برای جان ها به ارمغان می آورد. همسری که در هر لحظه به یاد خداوند و فقر و احتیاج خویش به ذات اقدس الهی و عقاب و ثواب باشد، در درون خویش راهی برای رشد و نمو رذائل اخلاقی و ارتکاب معاصی نخواهد گذاشت و همواره درصدد رشد و تعالی خویش می باشد.

خداوند در سوره بقره، آیه 152. می فرماید: «و اذکرونی اذکرکم و اشکروا لی و لاتکفرون» "مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم و کفران نورزید. " ذکر خدا معنای وسیع و مصادیق فراوانی دارد. همسری که در تمامی لحظات زندگی به یاد ذات پاکی است که سرچشمه تمام خوبی ها و نیک ها می باشد و به این

وسیله روح و جان خود را پاک و روشن می سازد، خداوند نیز در تمامی مراحل زندگی و در اوج مشکلات و سختی ها او را تنها نمی گذارد.

همچنین خداوند در سوره انفال آیات 2 تا 4 می فرماید: « مؤمنان تنها کسانی هستند که هر گاه نام خدا برده شود، دلهایشان ترسان می گردد و هنگامی که آیات او بر آنها خوانده می شود، ایمانشان افزونتر می گردد و تنها بر پروردگارشان توکل دارند. آنها که نماز را بر پا می دارند و از آنچه به آنها روزی داده ایم انفاق می کنند. آری مؤمنان حقیقی آنها هستند، برای آنان درجاتی - مهم - نزد پروردگارشان است و برای آنها آمرزش و روزی بی نقص و عیب است». آری ای عزیز بزرگوار، یاد خدا در زندگی همسران جایگاه ویژه ای دارد و در پرتو آن می توانند به آرامش حقیقی دست یابند. و آرامش در پرتو یاد خدا آنگاه نصیب مؤمن می شود که زمینه قلبی و باطنی آن را فراهم کند یعنی آنچنان دلش را از ناپاکی ها و زشتی ها و کدورت های معنوی پاک کند که بتواند حضور خدا را در دل خود احساس کند. اگر همسران به آن مطلوب حقیقی برسند به سعادت حقیقی که همان نشاط و آرامش واقعی در زندگی مشترک می باشد خواهند رسید و بدون تردید از آثار آن تا ابدیّت بهره مند خواهند شد.

خداوند به عنوان یک قاعده کلی و اصل جاویدان و فراگیر می فرماید آگاه باشید با یاد خدا دلها آرامش می گیرد" الا بذکر الله تطمئن القلوب(رعد / 28)" و در آخرین آیه با ذکر سرنوشت و پایان کار افراد با ایمان مضمون آیات قبل را چنین تکمیل می کند: آنهائی که ایمان آوردند و عمل صالح انجام دادند

بهترین زندگی برای آنهاست و سرانجام کارشان بهترین سرانجامها خواهد بود " الذین آمنوا و عملوا الصالحات طوبی لهم و حسن ماب"(رعد 29. )بسیاری از مفسران بزرگ کلمه طوبی را مؤنث اطیب دانسته اند که مفهومش بهتر و پاکیزه تر یا بهترین و پاکیزه ترین است، و با توجه به اینکه متعلق آن محذوف است مفهوم این کلمه از هر نظر وسیع و نامحدود خواهد بود، نتیجه ایکه با ذکر جمله طوبی لهم همه نیکیها و پاکیها برای آنان پیش بینی شده است، از همه چیز بهترینش: بهترین زندگی، بهترین نعمتها، بهترین آرامش و نشاط...، همه اینها در گرو ایمان و عمل صالح است، و پاداشی است برای همسرانی که از نظر عقیده، محکم و از نظر عمل، پاک و درستکارند.

آری ای عزیز مدیریت رحمانی، تنها نسخه شفابخش اضطراب و دلهره همسران را، یاد خدا می داند و تنها پاسخ ندای فطرت را درذکر خدا می بیند.

آنچه کرده انقلابی، در درون ما مدام * آنچه کرده بر من و تو، حجّت یار را تمام

بوده باشد، داد خاموش درون وهم عیان * آن خروشی که، ز هر موجی همی گیرد انام

6) ارتباط با خدا:

ذکر حضرت حق دل را صیقل داده، انسان خاکی را به ملکوت متصل می سازد. او با کمال مطلق ارتباط پیدا می کند و این ارتباط آرامشی بسیار لذت بخش به او عنایت می کند. در پرتو چنین ارتباطی احساس می کند به غیر خدا پناه بردن جز فرومایگی چیزی بر او نمی افزاید.

من چو صیدی بی نشان، در دام تو * مرحم قلب و دلم، در نام تو

شمع جانم می کند، فریاد تو * اشک چشم جان من، در جام تو

توجه به خدا در ایجاد آرامش قلبی همسران در زندگی مشترک و زناشوئی موفق نقش عجیبی دارد؛ چرا که همسری که توجه به خدا ندارد در واقع به غیر او که همان دنیا و مظاهر آن باشد، دل بسته است. این فرد هر مقدار از نعمت ها و بهره های دنیا برخوردار گردد در هراس و دلهره ی بیش تری قرار می گیرد؛ زیرا دایم در حسرت امری است که نصیب او نشده و در اضطراب است که آنچه دارد از دست ندهد. بنابراین گرفتار رنج و اندوه دایمی می شود و با کوچک ترین سختی و مصیبتی تعادل روحی خود را از دست داده، زندگی سخت و محنت باری را خواهد داشت.

ذکر خدا و یاد خدا که همسرداری نیک و زناشوئی الهی جزء آن است، دل را جلا می دهد و جان را صفا می بخشد و آنرا آماده تجلیات معنوی قرار می دهد. امام علی علیه السلام درباره یاد حق که روح عبادت است درخطبه 222 چنین می فرمایند: خداوند یاد خود را صیقل دلها قرار داده است، دلها بدین وسیله از پس کری، شنوا و از پس نابینائی، بینا و از پس سرکشی و عناد، رام می گردند... یاد خدا مایه حیات قلب است، مایه روشنائی دل است، مایه آرامش روح است، موجب صفا و رقت و خشوع و بهجت ضمیر آدمی است، باعث بیداری و آگاهی و هوشیاری انسان است. قرآن مجید مهم ترین عامل و وسیله

برای خوشی و آرامش روح را یاد خدا می داند و می فرماید: دل آرام گیرد به یاد خدا⁽¹⁾و روی گرداندن از یاد خدا را عامل سیه روزی می داند و می فرماید: هر کس از یاد من روی گرداند، زندگی اش تنگ می شود.⁽²⁾ایمان به خدا و راز و نیاز با او به انسان امید و توان می دهد و انسان احساس می کند به پناهگاه مطمئن و باقدرتی متکی است؛ از این رو احساس نشاط و توانمندی می کند. دیل کارنگی می نویسد: هنگامی که کارهای سنگین، قوای ما را از بین می برد و اندوه ها هر نوع اراده ای را از ما سلب می کند و بیشتر اوقات که درهای امید به روی ما بسته می شود، به سوی خدا روی می آوریم؛ ولی اصلاً چرا بگذاریم روح یأس و ناامیدی بر ما چیره شود؟ چرا همه روزه به وسیله دعا و مناجات و به جای آوردن حمد و ثنای خداوند، قوای خود را تجدید نکنیم. امام سجاد(ع) در دعای خمس عشر می فرماید: پروردگارا! شادی و آرامش من در مناجات تو نهفته است و دوای بیماری و شفای قلب سوزانم و فرونشانده شدن حرارت دل و برطرف شدن اندوهم، نزد تو است.

عبادت خیزش است اندر دل خاک * کند جان را رها تا اوج افلاک

درون این را بخواهد از دل و جان * رها سازد تو را از حزن غمناک

بنابراین ای عزیز بزرگوار، یاد خدا همسران را از حضیض مادیت به اوج معنویت می رساند و امید را در آنها زنده می کند و یإس و ناامیدی را که از تنگناهای زندگی مادی و معادلات بشری ناشی می گردد، برطرف می کند.

خوش به حال همسری که،همسرش از متّقین است *در سرای زندگی بی شک، عزیز و برترین است

لحظه لحظه عمر وی، آرام و هم از بهترین است* چون که تقوا در درون زندگی، دادش همین است

این بود خواست الهی، در سپهر زندگانی

7) ایمان و عمل صالح:

بر اساس منطق قرآن کریم، ایمان و عمل صالح، باعث ایجاد الفت و دوستی می گردد؛ زیرا دل ها به دست خداوند است و خداوند محبت افراد باایمان را در دلِ بندگان خدا قرار می دهد، بدون آنکه اسباب عادی محبت وجود داشته باشد. قرآن کریم در این باره می فرماید: کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده اند، به زودی خداوند برای آنها محبتی [در دل ها ]قرار خواهد داد.

پیامبر اکرم(ص)می فرمایند: هرگاه خداوند بنده ای را دوست بدارد، به فرشته خاص خود ندا می دهد: من فلانی را دوست دارم، پس تو هم او را دوست بدار؛ سپس محبت او را در دل زمینیان قرار می دهد. البته معمولاً ایمان و عمل صالح مستلزم صفات پسندیده دیگری مثل وفاداری، محبت، عفو، خوش رویی و... می گردد که موجب استمرار روابط است، ولی آنچه در این روایت و آیه

قرآن مورد تأکید می باشد اصل ایمان به خدا و عمل شایسته است. وقتی همسران التزام عملی به حدود و قوانین الهی داشته باشند، نورانیت درونی پیدا کرده و در سایه این نورانیت می کوشند حقوق و وظایف همسری و اخلاق همسری را به صورت مطلوب رعایت کنند، علاوه بر اینکه اعتماد متقابل در بین آنان نیز مضاعف خواهد شد. همه اینها در تعامل عاطفی و ارتباطی تأثیرگذار است.

چون که می آید، به جان ما، ندای فطرتی* نور ایمان میدهد، هر دم پیام رحمتی

مال و ثروت، جاه و قدرت، در حریم کبریا * می زند آتش، به جان هر مرام و سنتی

دردرمان ناراحتیهای روانی و ایجاد اطمینان وآرامش درونی و افزیش نشاط و شادی، نقش ” ایمان” در زندگی مشترک فوق العاده شگرف وثمربخش است. درمواردی که دشواریهای طاقت فرسا، شخصیت و زندگی همسران را درهم می کوبد واراده وامید را از آنها می گیرد، اتکا به خداوند درروح همسران اثرعمیق وغیرقابل انکاری می بخشد. ناکامیها، گرفتاریها وشکستها هرگز نمی توانند درضمیر همسران الهی طوفان بر پا کند وآنها را دچارزبونی ویاس وخودباختگی سازد.

اریک فرام روانشناس آلمانی معاصر درکتاب روانکاوی و دین می نویسد: ” سرسپردگی به یک هدف یا فکر یا نیرویی برتر ازانسان نظیر خداوند، جلوه ای است از نیاز انسان به کمال. ” وی نیازبه یک نظام اعتقادی را جزء ذاتی انسان

می داند واضافه می نماید، ازآنجا که نیازبه یک نظام جهت گیری واعتقادی جزء ذاتی هستی انسان است، می توان به میزان این نیاز پی برد. به راستی هیچ منبع قدرتی قوی تر ازآن دربشر وجود ندارد. نیاز به دین یعنی نیاز به یک الگوی جهت گیری ومرجعی برای اعتقاد وایمان. هیچ کس را نمی توان یافت که فاقد این نیاز باشد.

کارل گوستاویوگ روانشناس سوئیسی ورهبرمکتب روانشناسی تحلیلی می نویسد: در بیماران روانی که بالاتر از سی و پنج سال سن داشتند در کمتر بیماری مشاهده می شد که مشکل روانی اودرآخرین مرحله تحلیل، به ایمان مذهبی مربوط نگردد. بهتراست بگوییم که هر فرد ازآنان به علت فقدان آنچه که دین به اشخاص می دهد، بیمار شده اند.

ایمان نه تنها ناراحتی وتشویش را از قلب همسران می زداید بلکه می تواند از هجوم هیجان واضطراب به دل جلوگیری کند. قرآن مجید از نقش پیشگیری ایمان در سوره آل عمران آیه 133چنین یاد می کند: " اگر ایمان داشته باشید نباید ترس واندوه به خود راه دهید، زیرا شما با همین سرمایه ایمان بر دیگران برتری دارید." در این آیه خاطر نشان شده است که ایمان در برابرعوامل ناراحتی روانی، زره محکمی برای روح می سازد ومصونیت خاصی درانسان به وجود می آورد. بااتکا به ایمان می توان خاطر را ازغم آزاد ساخت ونقش رنجها را از لوح دل زدود. قرآن ثبات وآرامش را ازآن همسرانی می داند که قلبی سرشار از ایمان داشته باشند: "الذین امنوولم یلبسوا ایمانهم بظلم اولئک

لهم الا من⁽¹⁾امنیت خاطر وآسایش دل اختصاص به کسانی داردکه بر خوردار ازایمانند و پرده ای از ستم وبیداد برآن نکشیده اند"الا ان اولیاءالله لا خوف علیهم ولاهم یحزنون⁽²⁾آگاه باش ترس واندوهی برای دوستان خدا نیست. قرآن مجید در سورهء عصر، افرادی را از خسران مستثنی کرده است و آن افراد مؤمن ونیکوکارند. آن ها به فلاح و رستگار نائل می شوند. خوش بخت کسی است که زندگی خوشایندی داشته باشد و این جز با آرمیدن در بستر خشنودی خداوند، امکان پذیر نیست. آری:

خوش به حال همسری که، اهل ایمان و یقین است*در ره مولا و دین، همچون گروه متقین است

کار او باشد عبادت، چونکه جزء مخلصین است* روح ایثار و شهادت، بی گمان با او عجین است

این بود داد نهانی، همچو یک آتشفشانی

دردنیای امروز به هر نسبتی که بشر از نظر مادیات پیشرفت می کند و بر زیبایی های زندگی اش می افزاید، به همان نسبت حرص ها و آزهایش به جنبش در آمده و آرزو هایش درازتر و خواهش های دلش زیادتر شده است. قهراً در چنین شرایطی اضطراب ها و ناکامی های روحی اش نیز افزایش یافته است. اما همسران خداپرستان بدون هیچ تشویشی با دلی آرام خود را به خداوند تبارک و

تعالی می سپارند و با یاد خدا و ذکر آن مهربان جاوید، دل را محکم و استوار نموده و در برابر هجوم مصیبت ها و حوادث، شخصیت خویش را حفظ می کنند و ضربات کوبنده ناملایمات و مشکلات زندگی، آنها را از پای در نمی آورد.

البته اطمینان دل، حالتی است که نصیب هر کس نمی شود؛

مگر همسرانی که تسلیم امر الهی شده و خود را به او می سپارند. یاد خدا دل را قوی می دارد، تا نفس حیوانی را به تسخیر خود درآورد. اگر در حالات همسران بزرگ می خوانیم که خیلی راحت و آرام از کنار حوادث ناگوار و تلخ و شیرین زندگی می گذشتند و زر و زور و مناظر شهوت انگیز تأثیری روی آنها نداشته، به این دلیل است که آنان به مرتبه والای نفس مطمئنه نائل شده اند و رضامندی و تسلیم خویش را در برابر مقدارت الهی اعلام داشته اند.

آری ای انسان معتقد، بر اساس منطق قرآن کریم، وقتی همسران التزام عملی به حدود و قوانین الهی داشته باشند، نورانیت درونی پیدا کرده و در سایه این نورانیت می کوشند حقوق و وظایف همسری و اخلاق همسری را به صورت مطلوب رعایت کنند. که این امر بدون تردید، باعث ایجاد الفت و دوستی واستمرار روابط حسنه و رضایت بخش بین همسران خواهد شد.

ضعیف النفس وگرباشی به دوران * شوی از حق جدا در خط ایمان

خداوندا بده ایمان کامل * رها کن دیده را از بند شیطان

ایمان به خداوند مایه آرامش خاطر و اطمینان روان همسران است. ایمان، انسان را امیدوار می سازد و دلش به خداوند و رحمت او مطمئن می شود. قانون زندگی، قانون اعتقاد و ایمان است. آرامش زندگی جز در سایه ایمان میسر نمی شود. همسران با ایمان هرگز در برابر مصایب و آلام زندگی متزلزل و گرفتار نمی گردند. کلید نجات از رنج روانی و اضطراب، ایمان است. ایمان باعث آرامش دل و قدرت روح می گردد و

بهترین پناهگاه برای نگهداری زندگی است. بی ایمانی و عدم توکل به خدا، زیر بنای استرس ها و فشارهای روحی و روانی است. بی ایمانی موجب پریشانی روح و پریشانی روح موجب بد رفتاری ها است. روان پزشکان همین مسئله را با تحقیق، بررسی و می گویند که ایمان محکم به دین، نگرانی، تشویش، هیجان، ترس و عواملی را که موجب ناخوشی است از میان می برد. نتیجه اینکه ایمان، آرام بخش دل های ملتهب و برطرف کننده غم، اندوه و ناراحتی است. همسران با ایمان به همه چیز راضی هستند و هیچ نگرانی ندارند.

خوش به حال آنکه درکون ومکان* با بصیرت بوده و دور از گمان

بهر عقبا می کند جان را فدا *راه فطرت را رود با صد توان

8) نشاط دردوستی با خدا:

می شود روزی در این دنیای شاد * شادیهای ما رود روزی به باد

خنده و شادی ی جسم گردد فنا * با همان شادی ی روح آییم به یاد

قرآن آرامش اولیای الهی از جمله همسران مومن را چنین بیان می کند: «أَلا إِنَّ أَوْلِیَاء اللّهِ لاَ خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلاَ هُمْ یَحْزَنُونَ الَّذِینَ آمَنُواْ وَکَانُواْ یَتقون»⁽¹⁾آگاه باشید که بر دوستان خدا نه بیمی است و نه آنان اندوهگین می شوند؛ همانان که ایمان آورده و پرهیزگاری ورزیده اند.

ترس و اندوه، دو حالت روانی و برهم زننده ی آرامشند. نفی آن دو از سوی همسران مومن، مساوی با حصول آرامش و برطرف شدن اضطراب است. همسران مومن، آن قدر به خدا نزدیک شده اند که میان آنان و خدا فاصله ای نیست، آنان از هر گونه وابستگی به جهان ماده آزادند، نه با از دست دادن امکانات مادی فریادشان بلند می شود، و نه ترس از آینده افکارشان را به خود مشغول می سازد. اولیای خدا، همسرانی هستند که حوادث ناگوار روزگار در دیدگاه آنان زشت و ناخوشایند جلوه نمی کند، هر چه از دست بدهند غمی به دل راه نداده و اندوه بر چهره شان نمی نشیند، اینان برخوردار از اطمینان و آرامش نفس هستند. ⁽²⁾بنابر این ای عزیز بزرگوار:

9) فروتنی و تواضع:

فروتنی و تواضع باعث استمرار روابط عاطفی و افزایش محبت بین همسران می گردد؛ زیرا با همسران متواضع می توان به راحتی ارتباط برقرار کرد و این رابطه دلپذیر نیز خواهد بود. تواضع همچنین باعث دوستی و

مودت بیشتر در میان زوجها می گردد و این امر در تعاملات خانوادگی بین همسران بسیار نقش آفرین است. حضرت علی(ع) می فرمایند: "دوستی و محبت ثمره تواضع و فروتنی است" آن حضرت همچنین فرمودند: "سه چیز باعث محبت و دوستی می گردد: خوش خویی، مدارای نیکو و تواضع" از طرفی ای همسر بزرگوار، همه ما کاستی هایی داریم و روابط متقابل این کاستی ها را سریع تر از هر چیز دیگری در دنیا ، آشکار می کنند. یکی از پایه های ساختن یک زندگی سالم ، قبول این اصل است که شما کامل نیستید و ممکن است گاهی اشتباهی کنید و نیازمند بخشش طرف مقابل باشید. حس برتری نسبت به طرف مقابل شما را از پیشرفت در زندگی مشترکتان باز می دارد .به محض اینکه چنین حسی در زندگی به شما دست داد ، فورا یک مداد بردارید و سه چیزی را که همسرتان در آن از شما بهتر است بنویسید . این تمرین ساده به شما کمک می کند که فروتنی داشته باشید و فروتنی زندگی شما را به بهترین شکل پیش می برد.

برای بسیاری از مردم گفتن جمله «معذرت می خواهم» از هر کاری سخت تر است. این وحشتناک است. زمانی می توانید عشق و محبت را وارد زندگی خود کنید که یاد بگیرید متواضع و فروتن باشید. این را مطمئن باشید که همسرتان ازپوزش و اعتراف شما به اشتباهتان سوء استفاده نخواهد کرد. شما با این کار به او نشان می دهید که او را درک می کنید. با این کار، او می فهمند که برایتان ارزشمند است و مطمئن باشید که این بزرگترین هدیه ای است که می توانید به او بدهید.⁽¹⁾

کن تواضع تا توانی بهر یار* تا شوی محبوب همسر ای نگار

چون که دوستی و محبّت در سرا* بوده محصول تواضع بی شعار

10) انتقاد پذیری:

اسلام و تربیت دینی کاملاً روحیه انتقاد پذیری را تأیید می کند امام جواد (ع) می فرمایند : مومن نیاز دارد به توفیقی از طرف خدا و به پندگویی از طرف خودش و به پذیرش از کسی که او را نصیحت کند.خطر انتقاد ناپذیری، این است که محبت میان زن و شوهر را کمرنگ می سازد و حس لجاجت را در آنان تقویت می کند.

تصویر

11) مثبت نگری، مثبت گرایی(مثبت فکر کردن):

همسرانی که فعالیت و امورشان را با نگرش و باورهای بسیار مثبت آغاز می کنند، دستاوردهای مثبتی به دست می آورند. آنها چون اعتقاد دارند که موفق می شوند، پس قطعا به پیروزی می رسند. انسان های برنده ابتدا در ذهن خود برنده می شوند و سپس این پیروزی و موفقیت را در صحنه زندگی نمایان می سازند. بنابر این در چنین فضای فکری باید گفت:

دیدگان را شستشو ده ای نگار * تا که جز زیبا نبینی نزد یار

با نگاهی نیک و زیبا کن نگاه * چون که هر فصلی شود با آن بهار

یا که الوان و نقوش در هر مکان * داد خوش رنگی زند در روزگار

آنچه دیدی در جهان پر سوال* زاده افکار توست بی هر شعار

بحث یوسف در نگاه این و آن* مختلف بوده ز یک تا صد هزار

قدر وی را در زمانی همطراز* زشت و زیبا دیده اند در هر قرار

دان زلیخا و همه اهل و تبار* هر کدام با دید خود کردند نظار

دید هر یک بوده ضدّ و هم نقیض* بهر یوسف از درون و هم کنار

رنگ حق را گر زنی بر هر کجا* می شود خوش رنگ و پر وزن و عیار

سخترین مشکل برای اهل حق* راحت و آسان شود در این مدار

زینب کبرا به عنوان مثال* در مصاف ظالمان در کار و زار

بعد آن پیکار سخت و جان گداز* در جواب دشمنان نا به کار

گفته بودش من ندیدم در مصاف* جز جمال یار در دار و ندار

چون که دیدش بوده آن دید رضا* گشته راضی از برای کردگار

چشم پاک زیبا همی بیند جهان* در مسیری که کند گشت و گذار

گر که می خواهی همه گردد چو ماه*از درون بنگر نه با چشم خمار

سبک خوب زندگی با این نگاه* می شود بی شک الهی دون تار

پس نگاه اصلاح و با دید خدا* کن تمام مشکلاتت را مهار

این حقیر گوید که چشم و جان پاک* جز جمال حق نبیند تا مزار

آری ای عزیز یزرگوار برندگان همیشه مثبت می اندیشند و از ناملایمات مسیر هراسی ندارند و با اعتقادی راسخ نگاهی متعالی به اطراف خود دارند. پس ای عزیز مثبت نگر، برای خلق یک زندگی عالی و مطلوب باید باور داشته باشی که توانایی آفریدن زیباترین زندگی را داری، سپس باید با این باور زیبا، شیرین ترین لحظات را برای خود و اطرافیانت مهیا سازی و نیز باید یاد بگیری که احساساست را از طریق افکار مثبت مهار کنی و به دقت افکارت را زیرنظربگیری و هنگامی که یک فکر منفی هجوم می اورد به جای آن یک فکر مثبت جایگزین کنی.باید بدانی که ذهن مثبت اوضاع مثبت را به خود جلب می کند. به خاطر داشته باش که عالم به نیات ما پاسخ می دهد. افکار وعقاید ما به صورت انرژی از وجودمان ساطع می شود و به جهان بیرون راه می یابد ومحیط سعی می کند آنچه را می خواهیم به ما هدیه کند. راز توفیق آن است که میزان انرژی خود را در جهت مثبت افزایش دهیم و برای خود ودیگران همیشه بهترینها را بخواهیم. چرا که حتی اگر در مورد دیگران نیت بد و منفی

داشته باشیم آثار مخرب آن گریبان گیر خودمان می شود. چه زیباست که بهترین نیات وآرزوها وافکار را ابتدا برای دیگران وسپس برای خود داشته باشیم تا به اوج آرامش وشادی برسیم.

یکی از نشانه های سلامت روان، رویکرد مثبت و سازنده به هستی است. چنین رویکردی زمینه ای برای گرایش و برخورد مثبت با جهان محسوب می شود. به عبارت دیگر، مثبت نگری مقدّمه مثبت گرایی است.⁽¹⁾به اعتقاد آبراهام مزلو، کسانی که از سلامتی کامل [روحی ]برخوردارند، از موضوعات و اشخاص دنیای اطرافشان، شناخت عینی دارند، در حالی که شخصیت های ناسالم، جهان را با قالب ذهنی خویش ادراک می کنند و می خواهند به زور آن را به شکل ترس ها، نیازها، بدبینی ها و ارزش های

خود درآورند. وی می گوید: فرد روان نژند⁽²⁾(روان رنجور) از لحاظ عاطفی بیمار نیست، بلکه شیوه شناخت او نادرست است، از این رو، تفسیر غلط و بدبینانه دارد. بر این اساس، انسان های مثبت نگر و مثبت گرا، از مرز سلامت و تعادل روان، فراتر رفته و به تعالی روان دست می یابند و در مناسبات با دیگران، تمایل دارند که به افکار، عملکردها و رفتارهای آنان از دریچه ای مثبت بنگرند. تحقق این معنا در روابط همسران از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا همسران تمایل دارند: از نظر همسر نسبت به خود، آگاه شوند - این نظر، مثبت، سازنده و ارزشمند باشد - با اطمینان از

رویکرد مثبت همسر، احساس امنیت کنند - شاهد استمرار چنین رویکردی باشند.

چنین تمایلاتی، زمانی ارضا می شود که هر یک از طرفین با اتخاذ شیوه ای مثبت و سازنده با دیگری ارتباط برقرار کند. مثبت گرایی، تنها محدود به توانمندی های موجود انسان نمی شود، بلکه بخشی از آن، ناظر به توانمندی های فرد در آینده است که به گونه ای مثبت، آینده فرد را ارزیابی می کند، همسرانی که در برخی اوقات، شریک زندگی شان را به زندگی، آینده و نیز وجود خودش دلگرم و امیدوار می نمایند، از موفق ترین همسران محسوب می شوند.⁽¹⁾

ایجاد دلگرمی و امیدآفرینی، بعضا می تواند نقطه عطفی در زندگی همسران باشد و آنها را نسبت به آینده امیدوار و خوش بین نماید. در یک پژوهش تجربی، مشخص شد که عامل اصلی بدرفتاری ها و ناسازگاری های همسران، عامل دلسردی است؛ زیرا دلسردی زمینه ساز ناهنجاریهای مختلف در رفتار همسران می شود و از اینکه به زندگی دلگرم نیستند، انگیزه تلاش و فداکاری و رفتارهای خوشایند را ندارند. در مقابل، دلگرمی و امیدواری همسران موجب کنترل رفتار و افزایش خویشتن داری در برابر مشکلات و بدرفتاری دیگران می گردد.

در آموزه های دینی، از مثبت گرایی به خوش بینی تعبیر شده، به گونه ای که خوش بینی

از صفات اخلاقی مؤثر در همسران به حساب آمده است.

خوش بینی و گمان نیکو نسبت به یکدیگر، نسبت به حوادث و مسائل زندگی، و نسبت به خداوند در سلامت خانواده نقشی مهم دارد. در زندگی مشترک خوش بینی در پیش گیری و حل بسیاری از مشکلات مؤثر است. در متون دینی بر خوش بینی نسبت به همسران و تفسیر و تعبیر رفتار آنها به بهترین وجه تأکید و به صراحت از همسران خواسته شده از بدگمانی دوری کنند؛ زیرا برخی گمان ها گناه است و ضمن خارج کردن فرد از محدوده مجاز دینی، زمینه رفتار و گفتارهای نامناسب در حق دیگران را پدید می آورد. بنابر این زن و شوهر باید از بدگمانی نسبت به هم خودداری کنند. یکی از مشکلات روابط بین فردی، عدم درک انگیزه ها و مقاصد طرف مقابل است. در این حالت، گاه افراد تفسیر و برداشتی نادرست از یک رفتار دارند، در حالی که بر اساس اصول اسلامی باید یک رفتار را به بهترین وجه تفسیر کرد. بدیهی است تلاش همسران برای کاهش برداشت های منفی از رفتارهای یکدیگر، زمینه ای برای درک مناسب و روابط بهتر فراهم خواهد نمود. فضای روان شناختی خانواده باید به گونه ای باشد که همسران، بیشتر به جنبه های مثبت یکدیگر توجه کرده و نکات منفی را بیش از حد بزرگ نمایی نکنند. همین امر زمینه خوش بینی همسران نسبت به هم را فراهم می کند.آری:

ز نقص همسرت بی شک گذر کن* دل و دیده ز عیبش بر حذر کن

همی دانم که همسر همچو ماه است* ز نور وی درونت پر اثر کن

خوش بینی نسبت به مسائل زندگی و تبیین های خوش بینانه از حوادث ناخوشایند نیز در توانایی رویارویی با مشکلات تأثیر می گذارد. در مقابل، تبیین های بدبینانه ممکن است همسران را دچار حالت های عاطفی منفی و در نتیجه، بازداری ایمنی کند. در این حالت، احتمال بروز بیماری های جسمی نیز بیشتر می شود. بنابر این از مهم ترین ویژگی های خانواده متعادل و خوشبخت، توانایی برخورد مثبت و سازنده با محیط پیرامون و یا به عبارتی «مثبت گرایی» است. شخصی که دارای سیرتی زیبا شد، پیوسته در گفتار و رفتار همسرش به آنچه که خیر و زیبایی است توجه می کند و حتی برخی معایب احتمالی او را «حسن» می بیند. «مثبت گرایی» را می توان، «هنر خوب دیدن» نیز نامید. هنری که همچون سایر خلقیات و رفتارها با تکرار و تمرین در وجود انسان تثبیت شده و به صورت ملکه در می آید بنابراین، باید برای مثبت گرایی، دل و چشمهایمان را این گونه تربیت کنیم. اگر حقیقتا خواهان پیشرفت و کمال در همسر خود هستید، جنبه های خوب شخصیتی و هنرهای مثبت او را یادآور شوید و با تشویق و قدردانی آنها را در وجود همسرتان مستقر نمایید. آن وقت خواهید دید که او به تدریج و به آسانی می تواند بر رفیع ترین قلل موفقیت و کمال صعود کند. آری ای همسر مثبت نگر:

گر که خواهی تو شوی دور از حصار هر جنون*فکر منفی را نما از جان شیرینت برون

مثبت اندیشی بود داد درونت ای عزیز*چون که شادت می کند با صد روش و صدفنون

12) تمرکز بر آرامش درونی:

در دل توفان هم آرامش نهفته است. مهم نیست که درهرزمانی از روز چه اتفاقی بیفتد. هر چه مسایل به نظر مشکل و پر دردسر بیایند و هر چه قدر که بخواهیم کارهای زیادی را در آن واحد انجام دهیم. باید فقط به خلوتگاه درون خویش برگردیم و آرامش درونی پیدا کنیم. برای دسترسی به خلوتگاه درونی چشمهایت را ببند و روشنایی آرام و ملایمی را درون خود تصور کن. این فضا جایی است که ضربان قلبت به فرمانت آرام می تپد. در آن جا وجدان در گوشت زمزمه می کند: "هر جا می توانی خوبی کنی در هر چه می توانی به هر شکل که می توانی هروقت که می توانی به همه اشخاص مخصوصا به همسرت تا زمانی که می توانی"نور سفیدی فضای دلت را آرام می کند. سپس بر این آرامش حاصل شده تمرکز کن. به بیانی ای عزیز بزرگوار دردرون آن خلوتگاه:

مکن هر گز تو همسر را فراموش* ز عمق روح و جان بهرش همی کوش

درونت این بخواهد با دو صد داد*چو با آن می شوی آرام و پر جوش

13) توافق و سازش با همسر:

یکی دیگر از عواملی که سبب آرامش خانواده می شود، این است که زوجین با یکدیگر توافق و سازش اخلاقی داشته باشند. مسلم است که وقتی زن و شوهر در کنار یکدیگر قرار می گیرند و در جمیع شئون زندگی، در وطن و سفر و در حال بیداری و در بستر با یکدیگر شریک می شوند، گاه اختلاف سلیقه هایی پیدا می کنند. برای آن که این اختلاف ها، اساس زندگی مشترک را خدشه دار نسازد و قلب همسران را از

هم نرنجاند، باید به فرآیندی جهت سازش و توافق توسل کرد. در طی این فرآیند، هر یک از زن و شوهر از بعضی امیال، خواست ها و سلیقه هایشان برای احترام به نظر همسر خود، چشم پوشی می کنند. علی(ع) در این زمینه درباره ی همسرش فاطمه (س) می فرماید: "فاطمه(س) مرا به خشم نیاورد و مخالفتی با من نکرد و هر وقت نگاهش می کردم، تمام غم هایم زایل می شد."⁽¹⁾

14) حفظ چشم، گوش و زبان از گناه:

خوش به حال همسری که، مانع از هر گناه است * از بدی بیزار و هم، هوشیار و بینا در نگاه است

گشته از شهوت جدا و همچو صد مهتاب و ماه است* در ره عشق الهی، دافع هر نوع تباه است

این بود فریاد پاکی، مانع هر نوع تباهی

صداقت جنسی در یک ازدواج فراتر از صرفا جسم ماست . این صداقت شامل چشمان ، فکر ، قلب و روح ماست . وقتی فکر و توجهمان را به نگاه کردن به تصاویر یا فیلم های غیر اخلاقی منحرف می کنیم ، یا وقتی در رویاهایمان به کس دیگری غیر از همسرمان فکر می کنیم ، این صداقت را زیر پا گذاشته ایم . باید مواظب نگاه و فکرمان باشیم و آن را به شریک زندگیمان اختصاص دهیم .

مواظب باشید که از هر چیزی به جز همسرتان ، که سر راه نگاه و فکر و قلب شماست دوری کنید.

هدف اسلام از تعیین حریم در روابط جنسی، تحکیم بنیان مقدس خانواده، و کمک به پاکسازی محیط و کاهش مفاسد اخلاقی است.⁽¹⁾نگاهی به مقررات دقیق و به ظاهر سخت­گیرانه قرآن کریم در خصوص لزوم رعایت اصل حریم در ارتباط با بیگانه، اهمیت این مطلب را آشکار می­نماید. قرآن کریم التذاذهای جنسی را در کمترین حدّ آن برای خانواده و جامعه مضرّ دانسته و آن را نهی کرده است. بیان قرآن در مورد مصادیق آن تأمّل برانگیز است. به پاره­ای از این دستورات اشاره می شود.

الف. کوتاه نمودن نگاه؛ قرآن کریم به زن و مرد در دو آیه جداگانه دستور داده است که نگاه خود را نسبت به بیگانه کوتاه نمایند. آیات 31 و 32 سوره مبارکه نور در این خصوص چنین است: «قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَ یَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذلِکَ أَزْکی لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِما یَصْنَعُونَ * وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ یَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ...»؛ یعنی: به مؤمنان بگو چشم های خود را (از نگاه به نامحرمان) فرو گیرند، و فروج خود را حفظ کنند، این برای آنها پاکیزه تر است، خداوند از آنچه انجام می دهید آگاه است. و به زنان با ایمان بگو چشم های خود را (از نگاه هوس آلود) فرو گیرند، و دامان خویش را حفظ

کنند. واژه «غضّ» در آیه فوق به معنای کاهش دادن یا کوتاه کردن نگاه است؛⁽¹⁾خدای متعال در پایان آیه 31 فرموده است: این برای آنها بهتر و پاکیزه تر است (ذلِکَ أَزْکی لَهُمْ). این تعبیر فلسفه حکم را بیان می نماید و سپس با بیانی اخطارگونه فرموده است: خداوند از آنچه انجام می دهید مسلماً آگاه است (إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِما یَصْنَعُونَ) زن و شوهر باید مواظب باشند که نگاه های خود را آلوده نسازند؛ منظور از نگاه که به عنوان آسیب شناسی از آن بحث می شود و در روایات آمده است، نگاه نامشروع و آمیخته به شهوت است که انسان چه مرد و چه زن می تواند بدان مبتلا شود. انسان باید بکوشد تا نگاه خود را در مهار دل قرار دهد، نه دل را اسیر نگاه. بدون شک هیچ یک از احکام اسلام بدون حکمت نیست و بطور کامل در راستای بهداشت و سلامت روان همسران، بوده و زمینه های آرامش را برای زوجین در دنیا و آخرت فراهم خواهد کرد. از باب مثال فردی که چشم چران است؛ به هیچ وجه به همه آنچه می بیند نخواهد رسید لذا همواره در حسرت و نگرانی به سر خواهد برد. حتی در کشورهای بی بند و بار، شاید از هر هزار موردی که انسان می بیند به حدود یک مورد از آنها برسد و از نهصد و نود و نه مورد دیگر محروم و در حسرت آنها به سر خواهد برد و از نظر روانی بدون تردید بر وی فشار وارد خواهد شد. حضرت علی (علیه السلام)

فرمودند: «عَمیَ البَصَر، خیرٌ مِن کثیرِ النَّظَرِ»؛«کوری چشم بهتر از چشم چرانی است»⁽¹⁾

بنابراین آنچه که از روایات به دست می آید آن است که هر گونه نگاه آلوده به نامحرم باعث می شود که انسان خسران دنیا و آخرت را به همراه خویش آورد و زندگی زناشویی خود را تلخ و طاقت فرسا و مشکل سازد به این علت چشم پوشی از غیر همسر واجب است و هر زن و شوهری که به نامحرم خیره شوند دیگر لذتی را که باید از همسر خویش ببرند، از دست می دهند و کم کم این باعث جدایی از همدیگر خواهد شد. مع الوصف:

الهی جان من را پاک و گردان * ز شهوت های حیوانی ی دوران

کمک کن تا کنم خود را مهیّا* برای حفظ خود از دام شیطان

ب. پوشیدگی بدن؛ در سوره مبارکه احزاب بر لزوم پوشیده بودن بدن زن فرمان داده شد. این آیه در پی آن نازل شده است گروهی از زنان مسلمان به مسجد می رفتند و پشت سر پیامبر (صلی الله علیه و آله) نماز می گذاردند. هنگام شب، موقعی که برای نماز مغرب و عشا می رفتند، بعضی از جوانان بر سر راه آنها می نشستند و با مزاح و سخنان ناروا برای آنان ایجاد مزاحمت می­کردند. در این رابطه آیه 59 سوره مبارکه احزاب نازل شد.⁽²⁾که فرمود: «یا أَیُّهَا

النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْواجِکَ وَ بَناتِکَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلابِیبِهِنَّ ذلِکَ أَدْنی أَنْ یُعْرَفْنَ فَلا یُؤْذَیْنَ وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِیماً»؛ یعنی: ای پیامبر! به همسران و دخترانت و زنان مؤمنان بگو جُلباب­های خود را بر خویش فرو افکنند، این کار برای اینکه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند بهتر است و خداوند همواره غفور و رحیم است. در مورد مفهوم و مقصود از «جلباب» احتمالاتی مطرح شده است. بعضی گفته اند منظور از آن ملحفه، چادر و پارچه بزرگی است که از روسری بلندتر است. گروهی نیز گفته اند جلباب به معنای مقنعه و روسری است. و بعضی نیز احتمال داده اند که مقصود پیراهن گشاد باشد. قدر مشترک همه این احتمالات این است که جلباب چیزی است که بدن به وسیله آن پوشیده می ماند.⁽¹⁾این فرمان در قسمتی از آیه 31 سوره مبارکه نور نیز آمده است: «وَ لْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلی جُیُوبِهِنَّ.جمله «ذلِکَ أَدْنی أَنْ یُعْرَفْنَ فَلا یُؤْذَیْنَ» در آیه 59 سوره احزاب فلسفه حکم را بیان می نماید و آن این است که وقتی زن پوشیده و سنگین از خانه بیرون رود و جانب عفاف و پاکدامنی را رعایت کند، افراد فاسد و مزاحم، کمتر متعرض آنها می شوند.⁽²⁾

ج. آشکار نکردن زینت­ها؛ دستور دیگر قرآن کریم برای صیانت از خانواده و جامعه، پوشیده ماندن زینت و زیور زنان است. در قسمتی از آیه 31 سوره مبارکه نور می­خوانیم: «...وَ لا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلاَّ ما ظَهَرَ مِنْها...»؛ یعنی: به زنان با ایمان بگو زینت خود را جز آن مقدار که ظاهر است آشکار ننمایند.

د. خودداری از گفتار و رفتار تحریک آمیز؛ قرآن کریم، علاوه بر دستوراتی که بیان شد، دستور می دهد که از هر گونه رفتار و گفتار تحریک کننده در روابط با بیگانه پرهیز شود. در این مورد آیات 32 سوره مبارکه احزاب و 31 سوره مبارکه نور قابل توجه است. در آیه 32 سوره مبارکه احزاب چنین آمده است: «یا نِساءَ النَّبِیِّ لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِنَ النِّساءِ إِنِ اتَّقَیْتُنَّ فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلاً مَعْرُوفاً»؛ یعنی: ای همسران پیامبر! شما همچون یکی از زنان معمولی نیستید، اگر تقوی پیشه کنید؛ بنابراین به گونه ای هوس انگیز سخن نگوئید که بیماردلان در شما طمع کنند و سخن شایسته بگوئید.این آیه خطاب به همسران پیامبر نازل شده است ولی حکمی که بیان شده است اختصاص به آنان ندارد و به قرینه جمله «إِنِ اتَّقَیْتُنَّ» تکلیفی است که همه زنان باید مورد توجه قرار دهند. این آیه مبیِّن یک حقیقت است و آن این که در جامعه همواره بیماردلانی هستند که باید مراقب آنان بود. در قسمتی از آیه 31 سوره مبارکه احزاب نیز آمده است: «...وَ لا یَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیُعْلَمَ ما یُخْفِینَ مِنْ زِینَتِهِنَّ وَ تُوبُوا إِلَی اللَّهِ جَمِیعاً أَیُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ»؛ آنها هنگام راه رفتن پای های خود را به زمین نزنند تا زینت پنهانیشان دانسته شود و همگی به سوی خدا بازگردید ای مؤمنان تا رستگار شوید.در عصر نزول قرآن، زنان مانند زنان امروزی که النگو و جواهرات زینتی به دست می نمایند، خلخال و زیورآلاتی به پایشان می­بستند. قرآن کریم به آنان فرمان می­دهد که مواظب باشند در حال راه رفتن، پاهای خود را به زمین نکوبند. این فرمان برای آن است که سر و صدای زیورآلات آنان تحریک کننده خواهد بود.

در مجموع ای همسر بزرگوار از همه گناهان به شدت پرهیز کن. زیرا با انجام دادن این گونه اعمال تراکمی از نیروهای منفی به طرف شما می آید و زمانی که گناهان را ترک می کنی تجمعی از نیروهای مثبت به دور خودت فراهم می اوری و این نیروهای مثبت باعث آرامش و شادی شما می شوند. لذا همسران باید در جهت حفظ چشم، گوش و زبان از گناه با توفیق الهی گام بردارند. تا زندگی توام با آرامش را تجربه کنند و به این وسیله زمینه سعادت را در دنیا و آخرت برای خود فراهم نمایند. در ضمن معروض می دارد که در خصوص برخی از گناهان به خاطر اهمیّت به صورت مستقل در ادامه مطالبی مطرح خواهد شد.. در هر حال:

با گناه و غفلت و صد ها خطا* گشته ام محروم ز لطفت ای خدا

غفلت و عیبم عزیز مخفی نما* چون که محتاجم به آن در دو سرا

من گنه کار و بسی شرمنده ام * با چنین حالی همی خوانی مرا

لطف تو بی حد و حصر است بر بشر* گر چه نادان است و گوید کو خدا

گر حجاب و پرده ها گردد کنار* داد خاموش درون باشد خدا

آن خداوندی که چون حبل الورید* بوده نزدیگتر به قلب و جان ما

از درون جان و تن خواند تو را* سوی خوبیها بدون هر صدا

داد خاموش درون این حقیر *روز و شب خواهد خدا را از خدا

15) رعایت ادب در برخورد با همسر:

ادب، نیکوترین هدیه و بارزترین مصداق احترام و تکریمِ دیگران به ویژه همسر است. حضرت علی(ع)در این باره می فرمایند: "ادب نیکو بهترین کمک کار و برترین همراه است" ⁽¹⁾همچنین آن حضرت فرمودند: "ادب نیکو سبب تزکیه و پاک سازی اخلاق است" ⁽²⁾

نقش ادب در روابط میان زوجین همانند نقش محافظ است که بسیاری از آفت ها را رفع می کند و آنها را از آسیب مصون می دارد. به کارگیری الفاظ نامناسب یا رکیک و رعایت نکردن عفت کلام، افزون بر اینکه از مراتب معنوی انسان می کاهد، موجب از بین رفتن صمیمیت و محبت در میان همسران می گردد. آری ای عزیز بزرگوار یکی از محورهای اساسی زندگی مشترک رعایت ادب است. هر چه بر کمالات درونی انسان افزوده شود، بر میزان ادب و حیا و عفّت او نیز افزوده می شود. بنابراین، اگر روابط زن و شوهر بر اساس

ادب و احترام متقابل باشد، بسیاری از مشکلات پیش نمی آید.

در عین حال، تجربه نشان می دهد که نزدیکی روابط میان بسیاری از زن و شوهرها باعث می شود که حریم ادب را زیر پا بگذارند و شاید مراعات آن را دور از صمیمیّت بدانند؛ حال آن که چنین نیست.

16) تبسم و خنده:

گرمی تبسم و نشاط آوری آن، باعث رفع کینه ها شده و روابط انسانی را تعادل می بخشد. وقتی می خندیم، همه چیز به نفع جسم و روح پیش می رود. حتی زمانی که انسان غمگین است، بهترین کار این است که در برخورد با دیگران، خود را شاد نشان دهد. (مضمون حدیث)" ⁽¹⁾لبخند زدن به همسر، گویای این مطلب است که دوستت دارم و از دیدار تو خرسندم. لبخند، کینه ها را زایل می کند، دل ها را به همدیگر پیوند می دهد، و باعث انبساط و نشاط درونی می گردد و در زندگی، امید و آرامش می آفریند. خنده و گشاده رویی، دام دوستی

و موجب انس با دیگران و الفت با افراد می گردد. (مضمون حدیث)⁽²⁾همچنین خنده باعث سلامتی بدن، رفع فشار روانی و موجب شادابی می گردد. (مضمون حدیث)⁽³⁾پژوهش های علمی نشان می دهد که خندیدن به آرامش و استراحت بدن، آرامش قلب، پایین آمدن فشار خون، کاهش فشار روانی، تقویت دستگاه ایمنی بدن، ایجاد خلّاقیت و کارآیی بیشتر،