مشخصات کتاب

سرشناسه : صافی گلپایگانی، لطف الله، 1298 -

Safi Gulpaygan, Lutfullah

عنوان و نام پدیدآور : با عاشورائیان / صافی گلپایگانی ظله شریف.

وضعیت ویراست : [ویراست 3]

مشخصات نشر : قم: دفتر تنظیم و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی حاج شیخ لطف الله صافی گلپایگانی، 1395.

مشخصات ظاهری : 114ص.: مصور.

شابک : 50000ریال: 978-600-7854-22-8

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : کتابنامه.

یادداشت : نمایه.

موضوع : حسین بن علی (ع)، امام سوم، 4 - 61ق -- سوگواری ها

موضوع : Hosayn ibn 'Ali, Imam III, 625 - 680 -- Laments

موضوع : واقعه کربلا، 61ق.

موضوع : Karbala, Battle of, Karbala, Iraq, 680

موضوع : عاشورا

موضوع : Tenth of Muharram

شناسه افزوده : دفتر تنظیم و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی حاج شیخ لطف الله صافی گلپایگانی

رده بندی کنگره : BP41/5/ص24ب2 1395الف

رده بندی دیویی : 297/9534

شماره کتابشناسی ملی : 4383823

وضعیت رکورد : فیپا

اشاره

عنوان و نام پدیدآور: با عاشوراییان

حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی مدظله العالی، 1395.

فهرست مطالب

همای سعادت 9

سخن ناشر 11

فصل اول: دل نوشته های عاشورایی 15

شب عاشورا 17

ای کاش فردا نمی شد 17

رزم آورد حق و باطل 19

سپاه سعادت و لشکر شقاوت 20

سپاه باطل و عدم بصیرت 21

سپاه حق، سپاه بصیرت 22

شب عاشقان بی دل 23

شب اتمام حجّت ها 24

ستارگان سپاه سیدالشهدا 24

آفتاب کربلا 25

خدا دوستانش را می شناسد 26

فرصتی برای انس بیشتر 26

فرصت تفکّر 27

شوق دیدار 28

قلب های تاریک 29

یاوران حقیقی 30

دژهای محکم ایمان 32

در آرزوی شهادت 33

بزرگ ترین معامله تاریخ 34

نامی به بلندای تاریخ 34

در سودای محبّت دوست 35

برگزیدگان مکتب ایمان 37

صبح عاشورا 40

صبحی سهمگین 40

جلوه گاه ایستادگی 40

صبح مصیبت ها 42

عاشورا جلوه گاه توکّل 42

دعای حسین علیه السلام چه بود؟ 43

در اندیشه شهادت 44

پرواز روح 44

چند نکته از یک دعا 45

و دعای حسین علیه السلام مستجاب شد 46

فصل دوم: پیام های عاشورایی 49

صراط مستقیم حسین علیه السلام 51

شکست ناپذیران عرصه کربلا 51

مقصد تربیتی انبیا 53

پیروزمندان عرصه بندگی 53

راه حسین علیه السلام صراط مستقیم 54

جایگاه عزاداری سیدالشّهدا علیه السلام 56

عاشورا و مسئولیت ها 56

پیام سیدالشّهدا علیه السلام به جوامع انسانی 57

حیات دین، مرهون شهادت حسین علیه السلام 58

هشدار حسین علیه السلام 59

شعار حسین علیه السلام 60

فرصت تبلیغ و وظیفه روحانیت 62

ارزش های حسینی و وظیفه ما 63

عبرت های عاشورا 65

جامعه و عاشورا 65

درس های عاشورا 66

باوفاترین اصحاب 67

عبرت از سپاه سیاه 68

آفتاب نینوا 69

امام علیه السلام و بیداری انسان 70

قهرمانان عرصه بلا 71

پیام آوران عاشورا 72

از عاشورا تا ظهور 74

ابعاد یک حادثه عظیم 74

جلوه های عاشورایی 75

تأثیر عاشورا بر مواضع ائمّه علیهم السلام 75

رابطه عاشورا با حکومت مهدوی 76

از عاشورا تا رجعت 78

ظهور، استمرار عاشورا 80

فصل سوم: رسالت عاشورایی ما 83

پاسداری از شعائر حسینی 85

ارزش حفظ شعائر 85

درس عزّت 86

بایدهای مراسم حسینی 87

مسئولیت های عاشورایی 88

پیام مکتب حسین علیه السلام 89

حوزه علمیه در خدمت مکتب عاشورا 90

نکاتی در باب تبلیغ عاشورا 91

حفظ هویت اسلامی 91

شناخت اقلیم های تبلیغی 93

ارتباط با جوانان 94

تقارن عاشورا و نوروز 94

رسالت ذاکران اهل بیت علیهم السلام 96

دانشگاه عاشورا 96

جایگاه ذاکر اهل بیت علیهم السلام 98

وظایف مدّاحان اهل بیت علیهم السلام 99

مجلس عزای اهل بیت علیهم السلام، دارالرحمه 101

فصل چهارم: عاشورا در عاشورا 103

عاشورای مشهدالرضا 105

عاشورای خونین 108 1425

یزیدیان زمان 108

کتاب نامه 111

آثار حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی مدظله الوارف در یک نگاه 115

همای سعادت

حسین! ای همایون همای سعادت

حسین! ای شه مُلک صبر و شهامت

فروغی ز نور تو خورشید رخشان

ز دریای جود تو کوثر، حکایت

تویی نور چشمان زهرا و حیدر

گل احمر بوستان رسالت

به پا از قیام تو شد پرچم دین

نگون گشت اعلام کفر و ضلالت

رهاندی تو اسلام از چنگ اعدا

فزودیش بر عزّت و بر کرامت

جوانمردی و غیرت و همّت تو

ز ناموس دین کرد الحق حمایت

الا ای ولی خدای یگانه

خداوند اقلیم مجد و جلالت

فدا کردی اندر ره دین و قرآن

جوانان و یاران به کوی شهادت

گذشتی هم از اکبر و هم ز اصغر

ز عباس، آن درّ بحر شجاعت

ز یاران نامی و صحب گرامی

شهیدان شمشیر اهل شقاوت

همه عاشقان وفا و حقیقت

همه رهروان طریق ولایت

همه دشمن ظلم و طغیان و عدوان

همه پیشتازان راه دیانت

شعار همه بود الله اکبر

مرام همه قطع نخل غوایت

بنازم به آن همّت عالی تو

به آن صبر و ایمان و آن استقامت

تو اعلام کردی به آزادمردان

که مرگ است با سربلندی سعادت

به لطف تو دارند چشم شفاعت

عُصاة محبّان به روز قیامت

فدای سر انور بی تن تو

که بر نیزه می کرد قرآن تلاوت

به قربان آن کودک شیرخوارت

که تیر ستم کرد او را سقایت

ایا مالک مُلک حُسن و معالی

ایا معدن جود و فیض و سخاوت

از این وضع دوران و از شدّت دهر

مرا هست بر درگهت بس شکایت

سخن در جناب تو سربسته گویم

که ابلغ بود از صراحت کنایت

به «لطفی» ببخشی اگر هر دو عالم

نباشد شگفت ای محیط کرامت

نباشد مرا بیم از نار دوزخ

ببینی به من گر به چشم عنایت

لطف الله صافی

سخن ناشر

بسم الله الرحمن الرحیم

واقعه جانسوز کربلا، نقطه عطفی در تاریخ بشریت و مدار تأثیرگذاری و الهام بخشی به همه انسان های آزاده و بیدار جهان شد.

آنان که سر مطهّر عزیز خدا و پاره تن رسول را به شادباش زشت کردارترین اهل زمین بردند؛ آرزوی خاموشی نوری را در دل می پروراندند که خداوند قادر متعال، اراده درخشش جاودان او را نموده بود. اکنون قریب به یک هزار و چهار صد سال از آن فاجعه بزرگ که نمود روشنی از ستیز همیشگی حق و باطل است می گذرد امّا خورشید عالم تاب حسین علیه السلام هر روز در افقی وسیع تر و متعالی تر در حال تجلّی است.

از عاشورای سال 61 هجری که ندای استغاثه نور چشمان رسول و ریحانه بتول در میان بغض و عداوت و دنیاپرستی فرزندزادگان ضلالت، پاسخی شایسته نیافت قرن ها گذشته است امّا بدون شکّ حسین بن علی از آن زمان تاکنون، لایزال بر انبوه بی شمار جان های شیفته و دل های بی قراری حکومت کرده است که داغ سرخ کربلا را از گلوی تاریخ، نسل به نسل تا پهنه قیامت، فریاد می کنند.

در حماسه بزرگ عاشورا رازی عظیم و مقدّس نهفته است که مرور زمان و تکرار بی نهایت آن غم جاودان، نه تنها از عمق عظمت آن نکاسته بلکه هر روز، افق های روشن تری را در جلو چشمان حق طلبان عالم، گشوده است و به راستی این چه سرّ عظیمی است که یادها به فراموشی می روند امّا یاد حسین علیه السلام هر روز تازه تر از گذشته در جان ها زنده می شود و چشمه حیاتی می گردد که جان های شیفتگان را به حقیقت حیات طیبه، آشنا می سازد و تأمّل در ابعاد آن حماسه، بر بصیرت و بینش و معرفت آدمی می افزاید.

وسعت تأثیرگذاری و عمق نفوذ حماسه بزرگ عاشورا، که خود از معجزات آن محسوب می شود، به بیان ارزشمند مرجع عالی قدر شیعه حضرت آیت الله العظمی صافیمدظله العالی، آن را تبدیل به یک «دانشگاه حسینی» نموده است: «به راستی چه دانشگاهی مانند این دانشگاه، به این وسعت در طول قرون و مرور اعصار، دانشجو داشته است؟ دانشجویانی مانند شیخ مفیدها و شیخ طوسی ها و ده ها هزار نخبه برجسته و ممتاز و هزاران شهید که به حضور خود در این مکتب، افتخار می نمایند و همه از برکات این دانشگاه بهره مند و از خوان نعمت گسترده امام حسین علیه السلام برخوردارند؟».

آیت الله العظمی صافی گلپایگانی مدظله العالی خود نیز به حضور بر همین خوان عظیم کرامت و ولایت مولایش حضرت اباعبدالله و شرکت در دانشگاه امام حسین علیه السلام افتخار می کند. او که خود از قبیله عاشوراییان و

از تبار کربلاییان زمان است مرجعی بیدار و فقیهی جهادگر است که قریب به یک قرن، در احیای تفکر و بینش عاشورا و مبارزه با اهل بدع و ضلال، از پای ننشسته و در تبلیغ پیام بلند سید و سالار آزادگان جهان، با عمل و قلم و زبان خویش مجاهدت نموده است.

با عاشوراییان، از عاشورا و پیام آن و رسالت های عاشورایی امروز ما، سخن می گوید. این کتاب، مجموعه نوشته های عاشورایی حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی مدظله العالی است که در چهار فصل، تنظیم گردیده است: دل نوشته های عاشورایی، پیام های عاشورایی، رسالت عاشورایی ما و عاشورا در عاشورا.

خواندن این کتاب که با نثری شیوا و روان نگاشته شده فرصتی مناسب برای همه شیفتگان مولایمان حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام است تا جلوه هایی جذّاب و ماندگار از شخصیت آسمانی امام شهیدان و قیام حضرتش را با نگاهی عالمانه مرور نمایند و بر معرفت و بینش عاشورایی خویش بیافزایند.

مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی مدظله العالی

فصل اول: دل نوشته های عاشورایی

اشاره

1: شب عاشورا

اشاره

سَلامُ اللهِ وَسَلامُ جَمیعِ أَنْبِیائِهِ وَمَلائِکَتِهِ عَلَی مَوْلانَا أَبِی عَبْدِ اللهِ الْحُسَینِ وَعَلَی أَوْلادِهِ وَأَهْلِ بَیْتِهِ وَأَصْحَابِهِ وَأَنْصَارِهِ وَعَلَی زُوَّارِهِ وَشِیعَتِهِ. حَشَرَنَا اللهُ فِی زُمْرَتِهِمْ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطَّاهِرِینَ صَلَوَاتُ اللهِ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ.

ای کاش فردا نمی شد

خدایا چه می شد اگر امشب را آن فردا نبود و تا صبح روز قیامت، بامدادش نبود و در فردایش آن جنایات هولناکی که تا آن تاریخ سابقه نداشت و بعد از آن همانند و نظیرش اتفاق نخواهد افتاد، رخ نمی داد و تاریخ بشریت، سیاه و آن چنان پر از ننگ و عار نمی گردید و اوج بی رحمی، بی وجدانی و درنده خویی این بشر، که از هیچ مخلوق دیگری ظهور نمی کند نشان داده نمی شد، و آن

ددمنشانی که در صحرای کربلا برای ارتکاب بزرگ ترین جرایم تاریخ گرد آمده بودند فرصت این همه گستاخی و اظهار خباثت نفس را نمی یافتند.

آنان بدترین جنایت کارانی بودند که خود را به جیفه دنیا و به یزید و ابن زیاد - آن جرثومه ها و تجسّم ستمکاری، بی شرافتی، پستی، پلیدی و همه رذایل اخلاقی و آن دشمنان مردمان مستضعف - فروخته بودند.

خدایا! اگر امشب به پایان نمی رسید، شمر و سنان و ابن سعد و حرمله و دیگر شقاوت پیشگانی که اولیای تو را محاصره کرده بودند نمی توانستند آن همه شقاوتی را که از خود نشان دادند در دفتر سیاه بنی نوع انسان، ثبت نمایند و میلیاردها بشری را که در طول تاریخ آمده و می آیند سرافکنده و شرمنده سازند.

خدایا! چه می شد اگر خورشید و ماهَت از حرکت باز می ایستادند و زمین از گردش باز مانده بود تا در فردای امشب، عزیزترین و بهترین بندگان تو، حسین علیه السلام و یارانش به دست دشمنان تو به شهادت نمی رسیدند و آن همه مصائب جانکاه بر اهل بیت پیغمبر صلی الله علیه و آله تو وارد نمی شد؟

امّا خدایا! تو خود صاحب این جهانی و دنیا را دار امتحان و آزمایش، قرار دادی و فرمودی:

لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً؛1

به قضاوقدر تو ارزش انسان ها ظاهر می شود. تا آنها که بالاترین مراتب کمال انسانیت را دارند در اعلامِ:

إِنَّ اللّٰهَ اشْتَریٰ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوٰالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ؛2

و تو را بهترین مشتری شناخته و خود را به تو فروخته شناخته شوند. و هم آنهایی که در اسفل السّافلین مکان می گیرند و

أُولٰئِکَ کَالْأَنْعٰامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ؛3

توصیفی از خباثتشان است، خود را معرفی کرده و بشناسانند.

لاٰ یُسْئَلُ عَمّٰا یَفْعَلُ وَ هُمْ یُسْئَلُونَ4

أَنْتَ الْعَلِیمُ الْحَکِیمُ.5

رزم آورد حق و باطل

امشب سران دو گروه، که همواره در تاریخ، مواجهه و صف آرایی آنها در برابر یکدیگر را خوانده و می خوانیم، در کربلا به صحنه

می آیند و تمام این عالم را تا پایان این جهان به تماشای مقابله و نبرد دو جبهه حق و باطل و موقف آنها مشغول می سازند.

موقف الهی و رحمانی حسین علیه السلام اهل بیت و اصحابش که با آن عدّه به ظاهر اندک و معدود و به باطن امّت ها و جهان هایی از شخصیت های بی نظیر و بی بدیل، برای بذل جان در راه خدا، عزّت، کرامت، شرف انسانیت، اعلای کلمة الله و احیای معالم دین تصمیم می گیرند و هیچ گونه فشار، تهدید و اوضاع ناگوار - از شهادت جوانان، تشنگی کودکان و اسارت فاضل ترین و باشخصیت ترین بانوان - به قدر ذرّه ای در تصمیم آنها اثر نمی گذارد.

و موضع نحس، ناپاک، پلید، ضدّانسانی و بی شرمانه سپاه کوفه که با خدا اعلان جنگ داده اند، می خواهند با فرزند رسول خدا بجنگند و او و تمام یارانش را تشنه لب از دم شمشیر بگذرانند و محترم ترین و معتبرترین بانوان درگاه خدا را اسیر سازند.

گروه ابن سعد و شمر و سنان و خولی و یزید و ابن زیاد را طمع به جوایز و پست و مقام و یا بیم از یزید و ابن زیاد به کربلا کشانیده بود و گروه حسین علیه السلام و حزب خدا به شوق درک درجات عالیه، دفاع از نوامیس دین و حرم نبوّت و ولایت در آن میدان آزمایش، حاضر شده بودند.

سپاه سعادت و لشکر شقاوت

منظره شب عاشورای کربلای سال 61 هجری قمری منظره ای

عبرت انگیز و آموزنده بود؛ سعادت، مناعت و بلندی همّت از سیمای یاران امام حسین علیه السلام، و شقاوت، دنائت و پستی از چهره پلید پیروان بنی امیه هویدا بود.

سپاه حسین علیه السلام که خود را چون رهبرشان، سعید می دانستند و به موقفی که داشتند افتخار می کردند و در حُسن عاقبت خود هیچ شبهه و شکی به دل راه نمی دادند و فاصله ای بین خود و رستگاری و رسیدن به لقاءالله، جز شهادت در رکاب آقا و مولایشان نمی دیدند، آرام و مطمئن شب را به عبادت، به صبح رساندند.

و سپاه یزید، ابن زیاد و عمر سعد گرچه خود را به ظاهر پیروز می دیدند، امّا هیچ یک خود را با موضعی که داشتند سعادتمند نمی دانستند و جز شمر و تنی چند از هم قماشانش، که شاید از کشتن اولیاءالله و فرزندان پیغمبر و آن مظاهر ایمان، توحید و کمال انسانیت لذّت می بردند و احساس شرم نمی کردند، دیگران همه با وجدان خویش در جنگ و جدال بودند.

سپاه باطل و عدم بصیرت

به هرحال، اگرچه ما نمی توانیم هویت حق ستیزی فوق العاده و دشمنی بی اندازه بنی امیه با خاندان رسالت و میزان عداوتشان با دین را ارزیابی کنیم، امّا می دانیم که بااین وجود در میان همین اشقیا کسی نبود که برای کشته شدن و بذل جان آمده باشد؛ همه آمده

بودند تا بازگردند و جایزه بگیرند یا اینکه مورد خشم ابن زیاد قرار نگیرند. و در میان آنها بسا کسانی بودند که مانند حرّ منتهی شدن این جریان به شهادت امام علیه السلام را پیش بینی نمی کردند و کسانی دیگر هم شاید استقامت و ایستادگی امام علیه السلام و یارانش را در موقفی که داشتند باور ننموده و گمان می کردند پیشنهاد تسلیم یا جنگ و شهادت در آن شرایطی که بزرگ ترین شجاعان دنیا را به تسلیم وادار می نمود، کارساز می شود و امام علیه السلام و یارانش به ذلّت تسلیم تن در می دهند.

خلاصه، جز عده معدودی، احدی از آنها نبود که بتواند خود را با حساب معنویات قانع سازد و از خسارت و صدمه معنوی ای که در این جنگ می بیند استقبال داشته باشد و مرگ در آن مهلکه را برای خود هلاکت حقیقی نداند. آنها نمی توانستند مواقف امام و یارانش را داشته باشند؛ زیرا بر باطل بودند و نمی توانستند در وجدان خود جنگ با پسر پیغمبر را توجیه کنند.

سپاه حق، سپاه بصیرت

امّا اصحاب امام علیه السلام همان طور که خود امام علیه السلام آنها را توصیف کرد و آنها نیز خودشان مکرّر اعلام کردند، به چیزی جز شهادت در راه امام علیه السلام راضی نمی شدند و همه آمده بودند که در آن مهلکه، جان خویش را فدا کرده و به فوز شهادت نایل شوند. هدفشان از اینکه

قرآن، موضع مجاهدین در راه خدا و در رکاب پیغمبر را به آن توصیف کرده و می فرماید:

قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنٰا إِلاّٰ إِحْدَی الْحُسْنَیَیْنِ؛1

بالاتر بود. موقف آنها بین تسلیم و ترک حق و ترک امام یا شهادت در راه خدا خلاصه شده بود و آن رادمردان ایمان و شرف انسانیت، شهادت را اختیار کرده بودند و لحظه ای در آن تردید نکردند و به اینکه بر حق اند و شهادتشان در راه خداست و در این جنگ، زیان نمی کنند و کشته شدنشان در نزد خدا بی عوض نمی ماند، ایمان محکم داشتند؛ از این جهت حتّی یک تن از آنها در روز عاشورا میدان جنگ را خالی نکرد درحالی که دشمنانشان هرکجا خطر مرگ را می دیدند پا به فرار گذارده و می گریختند.

شب عاشقان بی دل

شب عاشورا، خیام طاهره حسین علیه السلام و لشکرگاه آن حضرت پر از صفا و معنویت و شوق لقاءالله بود؛ صدای دلنوازشان به مناجات، بلند بود و تهجّد و عبادتشان به انسانیت بها و ارزش می داد:

لَهُمْ دَوِیٌّ کَدَوِیِّ النَّحْلِ مَا بَیْنَ رَاکِعٍ وَسَاجِدٍ وَقَائِمٍ وَقَاعِدٍ.⁽¹⁾

هیچ یک از آنها از اینکه فرداشب، زنده نیست متأسّف نبود؛ فقط آن غیرتمندان باشهامت از این جهت نگران و متأسّف بودند که می دانستند فرداشب، این باعظمت ترین بانوان بیوت شرف و کرامت، اسیر دشمن می شوند و حمایت کننده ای ندارند.

شب اتمام حجّت ها

منظره شب عاشورای حسین علیه السلام و اصحاب آن حضرت، اتمام حجّت دیگری با سپاه کوفه بود که بدانند می خواهند چه جنایت عظیمی را مرتکب شوند؛ تا بفهمند که با شب زنده داران و قاریان قرآن و بهترین خلق خدا روبه رو هستند؛ اگرچه بیشتر چهره هایی که برای یاری حسین علیه السلام آمده بودند برای آنها ناشناخته نبود.

ستارگان سپاه سیدالشهدا

حبیب بن مظاهرها و مسلم بن عوسجه ها، همه از کسانی بودند که سوابقشان در اسلام بر بیشتر سپاه کوفه به خصوص سران نامردشان پوشیده نبود و همه، آنها را به زهد، پارسایی، حفظ قرآن، عبادت و شخصیت می شناختند.

ابوعمرو نهشلی به تهجّد و کثرت نماز توصیف می شد؛ همچنین سوید بن عمرو به شرافت و کثرت نماز، مشهور بود.

قارب، غلام امام، قاری قرآن بود، شؤذب، مجلس روایت داشت و از

مشایخ حدیث بود، همچنین بریر بن خضیر از قراء قرآن بود. قیس بن مسهر و عمرو بن خالد و ابوثمامه و سوید و عبدالله بن عمیر و سعید بن عبدالله و... همه از شخصیت هایی بودند که حضورشان در رکاب امام علیه السلام و فداکاری هایشان حقانیت خود و گروهشان را ثابت می کرد. علاوه بر اینکه جمعی از صحابه پیغمبر صلی الله علیه و آله مانند: انس بن حارث، حبیب بن مظاهر، مسلم بن عوسجه، ابوسلامه و هانی، عبدالرحمن بن عبد رب انصاری و عبدالله بن یقطر نیز به شرف افتخار جان نثاری حسین علیه السلام مشرّف بودند. اصحاب حسین علیه السلام شامل بزرگان، حاملان حدیث، عبّاد، زهّاد، قرّاء مشهور و صاحبان سوابق در مغازی بودند که کشتن هریک از آنها سندی معتبر برای محکومیت و بطلان طرف مقابل بود.

آفتاب کربلا

بدیهی است که مشروعیت و حقانیت موقف حسین علیه السلام به خود آن حضرت بود و اگر احدی از این بزرگان از اهل بیت علیهم السلام و از آن صحابه هم، ملازم رکابش نبودند حقانیت حسین علیه السلام و برحق بودن قیامش مسلّم بود، امّا شهادت این بزرگان نیز در کنار آن موج وسیعی که شهادت سیدالشهدا علیه السلام در دریای بیکران و پهناور عالم اسلام ایجاد کرد و تا امروز بر وسعت آن افزوده می شود، امواجی بود که هرکدام جلوه خاص و معنا و مفهومی را عرضه می کند و عظمت آن موجی که هرگز پنهان نمی شود را بیشتر نشان می دهد.

چنان که اجتماع سران اراذل و اوباش و اعدای اهل بیت علیهم السلام و افرادی که معلوم بود در شرکتشان هیچ هدف صحیح و مقصدی ندارند و در ارتکاب بدترین جنایت ها و انجام فجیع ترین بی رحمی ها شرکت جسته و نیز برای خوش رقصی و اظهار ذلّت و خودفروشی به بنی امیه، آماده شده اند، موقف عزّت، سربلندی و سرافرازی یاران ابی عبدالله علیه السلام را بیشتر آشکار می ساخت.

خدا دوستانش را می شناسد

آری! فرشتگان الهی که به درگاه خدا عرض کردند:

أَ تَجْعَلُ فِیهٰا مَنْ یُفْسِدُ فِیهٰا وَ یَسْفِکُ الدِّمٰاءَ؛1

به این گروه یزیدیان و شمر و ابن سعد و پیروان خطّ و راه آنها نظر داشتند.

و خداوند متعال که در جواب آنها فرمود:

إِنِّی أَعْلَمُ مٰا لاٰ تَعْلَمُونَ؛2

به گروه حسین علیه السلام و اصحابش و کسانی که در طول تاریخ در این خطّ می باشند و از آنها پیروی می نمایند، عنایت داشت.

فرصتی برای انس بیشتر

چنان که ارباب تواریخ و حدیث نگاشته اند، عصر روز تاسوعا وقتی

عمر سعد برحسب دستور ابن زیاد مبنی بر فوریت شروع جنگ، فرمان یورش به خیام طاهره را صادر کرد، به شرحی که در کتاب ها نوشته اند، امام حسین علیه السلام از آنها برای اجرای یک سلسه برنامه های عبادی و در واقع وداع با نماز، عبادات و تکالیف الهی یک شب مهلت خواست.

مؤمن آماده برای لقای خدا، در عین شدّت شوق برای فوز به لقا، ادامه انس نمازی و عبادی خود با خدا را نیز دوست می دارد و آن را هم ظهور و جلوه ای از لقاءالله می بیند؛ برای ولی اللّهی مانند حسین علیه السلام که همه حالاتش در لقا می گذرد، همه جَلوات جلوه های لقای حق، لذت بخش است.

فرصت تفکّر

این مهلت خواهی، متضمّن معانی عالی و اعلان موضع برحق امام بر آن گروه ستمکار کافر بود، اعلان حقیقت، اعلان توحید و اعلان محکومیت دشمن بود و درعین حال مهلت و فرصتی برای سپاه عمر سعد بود که اگر برخی از آنان تابه حال فکر می کردند که جنگ، با تسلیم سیدالشهدا علیه السلام و اصحابش به پایان می رسد و به شمشیرکشیدن بر روی آن حضرت، که با شمشیرکشیدن بر روی پیغمبر فرقی ندارد، منتهی نمی شود، اکنون که بر سر دو راهی جهنّم و بهشت قرار گرفته اند در این یک شب در کار خود تأمّل کنند.

اگر در همان عصر تاسوعا جنگ بلافاصله شروع می شد، برای آن عدّه ای که شب عاشورا به اصحاب امام علیه السلام می پیوستند دیگر فرصتی برای تصمیم گیری و بازگشت به سوی حق وجود نداشت و چه بسا که برای سعادتمندی مانند حرّ نیز سعادت ندامت و رجوع به حق حاصل نمی گردید.

بنابراین، این مهلت یک شبه اگرچه به حسین علیه السلام و اصحابش برای عبادت داده شده بود، امّا مهلتی برای سپاه عمر سعد هم بود که در این یک شب فکر کرده و با رجوع به وجدان خود تصمیم بگیرند؛ اگرچه ابن سعد و شمر و سنان ها تصمیم خود را گرفته بودند و برای محاربه با خدا به کربلا آمده بودند، امّا بسیاری بودندکه به زور و تهدید و تحت تأثیر عواملی چون ضعف ایمان و نداشتن شجاعت نفسانی، و به امید خاتمه غائله با تسلیم شدن امام علیه السلام بودند؛ ازاین رو برای اینکه بر آنها اتمام حجّت شود، این فرصت یک شبه لازم بودکه همین فرصت در رجوع عدّه ای به حقّ، مؤثّر واقع گردید.

شوق دیدار

شب عاشورا، صدای عبادت و مناجات دلنواز حسین علیه السلام و اصحاب بزرگوارش صحرای کربلا را آکنده از عطر روحانیت، معنویت، شور و شوق و توجّه به خدای متعال کرده بود؛ گروهی

پاکباز، دل از جان شسته و خود را به خدا فروخته و مطلوب و مقصود خود را یافته بودند و دعوت به قرآن، دعوت به حق، دعوت به محکوم کردن ظلم و استکبار و دعوت به نصرت حق و دفاع از نوامیس دین را لبّیک گفته بودند.

دعاهایشان همه مشحون به معرفت و حمد و شکر الهی بود؛ خالصانه ترین ستایش ها و نیایش ها همان بودند که آن عزیزان درگاه خدا، به پیشگاه معبود حقیقی خود تقدیم می کردند.

آنان دلشان فارغ از همه اغیار، و پر از اخلاص و محبّت به او بود. آن حالی را که داشتند مغتنم می دانستند و به آن معراجی که عروج کرده بودند سرافراز و سربلند بودند.

قلب های تاریک

امّا از آن سو، گروه یزیدیان که این منظره روحانی انصارالله در برابرشان قرار داشت، در عمق ظلمات و تاریکی هایی که در آن غوطه ور بودند و «بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ»⁽¹⁾

اشاره به آیه 40 سوره نور.

دعایی می توانستند داشته باشند؟ آیا می توانستند پیروزی بر حق را از حق طلب کنند؟ آیا واقعاً می توانستند از خدا بخواهند که حسین علیه السلام و یارانش به دست آنها کشته شوند؟ به یقین حتّی عمر سعد که با این زبان به لشکرش گفت:

«یَا خَیْلَ اللهِ ارْکَبِی وَبِالْجَنَّةِ أَبْشِرِی»؛⁽¹⁾

مجلسی، بحارالانوار، ج 44، ص 391؛ بحرانی اصفهانی، عوالم العلوم، ص 242. «ای لشکریان خدا سوار شوید و بر حسین یورش برید که به بهشت بشارتتان باد».

نیز نمی توانست میان خود و خدا، به حسین نفرین کند، او خوب می دانست که بهشت و رضای خدا با کاری که او می خواهد انجام دهد حاصل نمی شود. اگر کسی در لشکرگاه عمر سعد دارای ضمیر بیداری بود و دعا می کرد، دعایش غیر از این نبود که: «خدایا! فردا مرا از درگیرشدن با حسین علیه السلام و اصحابش نگهدار! مرا به شقاوت شرکت در خون حسین یا کشته شدن به دست حسین علیه السلام، مبتلا نساز! و همین عدّه معدود بودند که دعایشان مستجاب شد و به حسین و انصار حسین ملحق شدند.

به راستی که شب غریبی بود آن شب، و این دو گروه را حالات غریب متضادّی بود.

یاوران حقیقی

حسین علیه السلام با دلی آرام و مطمئن و سرشار از شوق به لقاءالله خطبه

خواند؛ خدا را به نیکوترین بیان، نیایش و ستایش کرد و بر اینکه آنها را به نبوّت، پیامبری، علم قرآن و فقه دین سرافراز فرموده و چشم و گوش و دل (بصیرت و بینش همه جانبه) بخشیده، حمد نمود و اصحاب خود را مدح و توصیف کرده و فرمود:

«فَإِنِّی لا أَعْلَمُ أَصْحَاباً أَوْفَی وَلا خَیْراً مِنْ أَصْحَابِی وَلا أَهْلَ بَیْتٍ أَبَرَّ وَلا أَوْصَلَ وَلا أَفْضَلَ مِنْ أَهْلِ بَیْتِی فَجَزَاکُمُ اللَّهُ عَنِّی خَیْراً»؛⁽¹⁾

مفید، الارشاد، ج 2، ص 91؛ ابن نما حلی، مثیرالاحزان، ص 38.

«من اصحابی را باوفاتر و بهتر از اصحاب خودم و اهل بیتی را نیکوکارتر، وصله رحم کننده تر و برتر از اهل بیت خویش نمی دانم؛ خدا شما را از جانب من پاداشی نیک دهد».

سپس به آنها فرمود که شرط نیکی و یاری را به جا آوردید و به آنان اذن داد که از آن اقیانوس موّاجِ پر از آزمایش به کنار روند و جان خود را نجات دهند و آنها را از بیعت و تعهّدی که نسبت به آن حضرت داشتند آزاد و برئ الذمّه فرمود که بروند و متفرّق شوند و به منازل و شهرهای خود برگردند.

«فَإِنَّ الْقَوْمَ إِنَّمَا یَطْلُبُونَنِی وَلَوْ قَدْ أَصَابُونِی لَهَوا عَنْ طَلَبِ غَیْرِی»؛⁽²⁾

«این مردم قصد من را دارند و در جستجوی من هستند اگر به من دست بیابند کاری به دیگران ندارند».

آن اهل بیت بزرگوار و آن اصحاب باوفا یک قول و یک سخن، پاسخ دادند که ما هرگز چنین کاری نمی کنیم و امام خود را در میان دشمن، بی یار و تنها نمی گذاریم.

برادران آن حضرت، برادرزادگان و عموزادگانش همه گفتند، ما چنین نکنیم، چرا برویم؟ برای اینکه بعد از تو زنده بمانیم؟!

«لا أَرَانَا اللهُ ذَلِکَ أَبَداً»؛⁽¹⁾

طبری، تاریخ، ج 4، ص 318؛ مفید، الارشاد، ج 2، ص 91؛ مجلسی، بحارالانوار، ج 44، ص 393.

«خدا هرگز آن را برای ما پیش نیاورد».

ما جان خود و کسان خود را فدای تو می کنیم و در راه تو جهاد می کنیم و در هر بلا و مصیبتی که تو وارد شوی ما نیز وارد می شویم.

دژهای محکم ایمان

پس از اینکه بنی هاشم از این مقوله سخن گفتند و تصمیم قاطع خود بر شهادت را اعلام کردند اصحاب به نوبه خود برمی خاستند و با عرض جان فشانی و جان نثاری در آن موقعیتِ به ظاهر پر از رعب و وحشت، که برحسب عرف و عادت باید از آن پیشنهاد امام علیه السلام استقبال نمایند، ایمان محکم خود را به امام علیه السلام و راهی که در پیش گرفته اظهار می نمودند و به مرگ و آن شداید و مصائب جانکاهی که

پیش رو داشتند اهمّیتی نمی دادند و خوشحال و سرافراز بودند که از بوته امتحان چنان بی غلّوغش بیرون می آیند.

در آرزوی شهادت

مسلم بن عوسجه ضمن بیان سخنانی پر از معنا و حقیقت، گفت:

به خدا قسم اگر بدانم کشته می شوم سپس زنده می شوم و باز کشته می شوم و به آتش سوزانده می شوم و خاکسترم بر باد داده می شود و هفتاد بار با من چنین رفتار نمایند، از تو جدا نمی شوم تا جانم را در راه تو فدا نمایم؛ پس چگونه دست از دامن تو بردارم درصورتی که غیر از یک کشته شدن نیست که آن هم موجب کرامت بزرگ تر و جاوید است؟.⁽¹⁾

ابن اثیر جزری، الکامل فی التاریخ، ج 2، ص 559.

زهیر گفت:

دوست دارم هزار بار مرا بکشند و خداوند متعال به کشته شدن من، از تو و از این جوانان اهل بیت کشتن را بگرداند.⁽²⁾

سایر اصحاب نیز آنچه باید در چنین موقعیتی بگویند را به عرض رساندند و دلاوران جهان و قوی دلان را از درجه بلند قوّت، استقامت، بی پروایی از مرگ و وحدت کلمه خود مبهوت و متحیر ساختند.

بزرگ ترین معامله تاریخ

آری! آنچه این رادمردان می خواستند، بهایش همان بذل آن نفوس طیبه و جان های پاک بود.

احیای دین، برانداختن بدعت ها، اعلای کلمة الله، نجات اسلام و معالم انسانیت از خطر اضمحلال، ابطال باطل، تبدیل تفکر اموی به تفکر محمدی و اسلامی و محکوم ساختن حکومت مشرکانه سفیانی بود که به قول شاعر:

لَوْلا صَوَارِمُهُمْ وَوَقْعُ نَبَالِهِمْ لَمْ یَسْمَعِ الآذَانُ صَ - وْتَ مُکَبِّرٍ⁽¹⁾

اگر شمشیر آتشبار و تیراندازی آنان نبود گوش ها هرگز صدای تکبیرگویی را نمی شنیدند.

آنان با بذل جان، رضای خدا و خشنودی رسول خدا و نصرت حق و نصرت قرآن را می خریدند. آنها به رضوان خدا نظر دوخته بودند و الحق در معامله ای که کردند آن چنان سودی بردند که احدی از انبیا و اولیا در معامله با خدا بیشتر از این سود نبرده است.

نامی به بلندای تاریخ

آن شب و آن روز در بستر زمان بسیار کوتاه بود و به سرعت گذشت، امّا آن صبر، پایداری و استقامت بر تصمیم در هر ثانیه ای از آن شب و روز تنها از کسانی مانند آن نخبگان فضیلت و شخصیت، قابل ظهور و صدور است.

گوارا باد بر آنان رضای خدا و رضای رسول خدا صلی الله علیه و آله و رضای امیرالمؤمنین علیه السلام و رضای فاطمه زهرا علیها السلام و رضای امام مجتبی علیه السلام و رضای آقا و مولایشان حسین علیه السلام.

همه جهات مادّی آنها - که عاقبت هم از میان می رود - در آن معرکه از بین رفت، امّا فضیلت، معنویت و نام بلند آنها باقی ماند و اگرچه دشمن بر آن ابدان طیبه چیره شد امّا هرچه کرد نتوانست بر مکارم اخلاق، حرّیت، ایمان، اصطبار و موضع ضد ظلم و استضعاف آنها مسلّط شود.

قَدْ غَیَّرَ الطَّعْنُ مِنْهُمْ کُلَّ جَارِحَةٍ إِلا الْمَ -- کَارِمَ فِی أَمْنٍ مِنَ الْغِیْرِ⁽¹⁾

ازری، دیوان، ص 301. طعن نیزه ها همه جوارح آنها را تغییر داد جز اخلاق پسندیده آنان که از هر تغییری در امان است.

خدایا! ما آنها را دوست می داریم و به کار آنها راضی و خشنودیم و مواضع آنها را می ستاییم؛ ما را در زمره آنان و دوستانشان مقرّر فرما.

در سودای محبّت دوست

اگر شنیده اید که فرموده اند اصحاب سیدالشهدا علیه السلام درد شمشیر را احساس نمی کردند، باور کنید و تعجب نکنید! آنچه آنها می دیدند و به شوق آنچه آنها می رزمیدند و نیل به مقامات و درجاتی که آنها به آن ایمان داشتند، شخص را از احساس رنج و درد تیر و شمشیر باز می دارد.

انسانی که گرم توجّه به حقّتعالی است و در عوالم وصال با او سیر می کند اگر غیر او و خودش را فراموش کرده و خلع بدن شده باشد عجیب نیست چنان که معروف است که پیکان تیر را از بدن امیرالمؤمنین علیه السلام در حال نماز می کشیدند و آن حضرت دردی احساس نمی فرمود:

در نماز آن چنان ز جا رفتی که دعاوار بر سما رفتی

پر به سودای تن نکوشیدی گاه کَندی و گاه پوشیدی

بود غفلت ز سلخ پیکانش که به تن بود آن نه برجانش

وقتی که بانوان مصری با دیدن جمال یوسف چنان از خود بی خود شدند که برحسب آیه کریمه:

فَلَمّٰا رَأَیْنَهُ أَکْبَرْنَهُ وَ قَطَّعْنَ أَیْدِیَهُنَّ وَ قُلْنَ حٰاشَ لِلّٰهِ مٰا هٰذٰا بَشَراً إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ مَلَکٌ کَرِیمٌ؛1

دست های خود را به جای ترنج بریدند و به آن التفات نداشتند، پس اگر اصحاب سیدالشهدا علیه السلام با آن درجه بلند معرفت و بااینکه غرق تماشای جمال الهی بودند و برحسب اخبار، حضرت منازل آنها را به آنان نشان داد، ضرب شمشیر و تیر و نیزه را بر جان خود

خریدند و آن چنان گرم شور و شوق و فوز به لقاءالله و ثواب حق تعالی شدند، جای تعجّب نیست.

برگزیدگان مکتب ایمان

این اصحاب، برگزیدگانی بودند که از پیش برای چنین امتحانی آماده شده بودند و در درک این فضیلت از همه بزرگان و اصحاب پیغمبر صلی الله علیه و آله و یاران امیرالمؤمنین علیه السلام و امام حسن علیه السلام که در آن عصر زنده بودند، پیشی گرفته و بر همه، فضیلت، بلندی و رتبت یافتند.

در کتاب بصائرالدرجات از حذیفة بن اسید غفاری قریب به این مضمون نقل شده است که:

پس از اینکه حضرت مجتبی علیه السلام از کوفه به سمت مدینه عزیمت کرد من در التزام رکاب آن حضرت بودم و شتری را دیدم که باری بر آن است و پیشاپیش حضرت، حرکت می کند. به حضرت عرض کردم: «جُعِلْتُ فِدَاکَ (فدایت شوم)! مگر بار این شتر چیست که شما به آن توجه دارید و آن را زیر نظر قرار داده اید؟. فرمود: «طومار اسامی شیعیان ماست». گفتم: فدایت شوم! می شود آن را به من نشان بدهی تا نام خودم را در آن ببینم؟. فرمود: «آری! فردا صبح نزد من بیا». از آنجا که من خود خواندن نمی دانستم، برادرزاده ام را

به همراه خویش بردم. حضرت مجتبی علیه السلام فرمود: «این جوان کیست؟». عرض کردم: برادرزاده من است؛ او را آورده ام تا نام مرا در آن طومار ببیند. حضرت مرا امر به نشستن فرمود و دستور داد آن دیوان و دفتری را که در میانه است بیاورند. برادرزاده ام در آن نگریست و گفت: عمو! اسم من در این صحیفه است. گفتم: من تو را آورده ام تا نام من را بجویی و تو نام خود را می خوانی؟. جوان چند برگی را ورق زد و سپس نام مرا نیز در آنجا پیدا کرد. من از این در تعجب ماندم که چگونه نام او پیش از نام من ثبت شده بود تا اینکه آن جوان در رکاب حضرت سیدالشّهدا علیه السلام افتخار شهادت یافت و راز آنکه اسم او را در ورق ها پیش از نام عمویش، حذیفه ثبت کرده بودند، معلوم شد.⁽¹⁾

صفار، بصائرالدرجات، ص 192-193.

شاید از این جهت باشد که وقتی ابن عباس حِبر امّت به ترک ملازمتِ رکابِ سیدالشّهدا علیه السلام در سفر به کربلا مورد عتاب و ملامت قرار گرفت، جواب داد: إِنَّ أَصْحَابَ الْحُسَیْنِ لَمْ یَنْقُصُوا رَجُلاً وَلَمْ یَزِیدُوا رَجُلاً نَعْرِفُهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ مِنْ قَبْلِ شُهُودِهِمْ؛⁽²⁾اسامی اصحاب امام حسین علیه السلام را از قبل می دانستیم، نه یک نفر کم و نه یک نفر زیاد.