مشخصات کتاب

فضایل امیرالمومنین علی علیه السلام در قرآن / میثم حیدری دولت آبادی

ناشر دیجیتال: موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان

زبان:فارسی

تعداد صفحات: 61ص

موضوع: امیرالمومنین علی علیه السلام - فضائل - قرآن کریم

سعادتمندی در آخرت

از سلمان فارسی نقل شده که گفت: بیش از ده بار از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که به علی علیه السلام فرمود:

یا علی! تو و اوصیاء از فرزندان تو در قیامت در اعراف بین بهشت و دوزخ قرار خواهید گرفت و کسی به بهشت نخواهد رفت مگر آنکه شما را شناخته باشد و شما نیز او را پذیرفته باشید و کسی به دوزخ نخواهد رفت مگر آن که منکر شما بوده و شما او را نپذیرفته باشید.⁽¹⁾

با نور برهان نجاتم ده

در تفسیر آیه شریفه: «یا أَیُّهَا النّاسُ قَدْ جاءَکُمْ بُرْهانٌ مِنْ رَبِّکُمْ وَ أَنْزَلْنا إِلَیْکُمْ نُوراً مُبِیناً».2

امام صادق علیه السلام فرمود: مقصود از برهان محمد صلی الله علیه و آله است و مقصود از نور و صراط مستقیم در این آیه علی علیه السلام می باشد.⁽²⁾

در تفسیر شریف مجمع البیان نیز امام صادق علیه السلام فرمود: مقصود از نور، ولایت علی علیه السلام است

«النور ولایة علیّ صلوات الله وسلامه علیه».

اخلاص علی علیه السلام

مرحوم مجلسی در بحارالانوار از عمربن خطاب آورده که او گفت: به خدا سوگند من چهل انگشتر در حال رکوع صدقه دادم تا آنچه درباره ی علی بن ابیطالب علیه السلام نازل شد برای من نیز نازل شود ولی چیزی نازل نشد.

«و الله لقد تصدّقت باربعین خاتما و انا راکع لینزل فی مّا نزل فی علی بن ابیطالب فما نزل».⁽¹⁾

در کتاب تفسیری شیعه و سنی ماجرای خاتم بخشی سید الموحدین علی بن ابیطالب علیه السلام آمده است.

ولیکن در شأن امام علی علیه السلام آیه: «إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ» نازل شده است حتی این مطلب در کتب اهل سنت نیز آمده ابن مغازلی شافعی در مناقب آورده این آیه در شأن علی علیه السلام نازل شده است. حضرت امیر علیه السلام می فرماید: من در مسجد در حال رکوع بودم سائلی از من در خواست کرد و من انگشترم را به او دادم و آن گاه خدا این آیه را نازل فرمود.

مثالی بی مثال

در تفسیر صافی از امام حسن عسگری علیه السلام روایت شده که فرمودند: مقصود از قریه در آیه شریفه: «وَ إِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هذِهِ الْقَرْیَةَ».

شهر اریحا (در فلسطین اشغالی) از شهرهای شام است و وقتی که بنی اسرائیل از بیابان خارج شد، به شهر آمدند به آن ها گفته شد: از نعمت های شهر (قریه) استفاده کنید و در آسایش باشید و چون از در قریه وارد می شوید سجده کنید (و علت سجده این بود که) خداوند بر در آن قریه مثال محمّد صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام را تمثیل کرده بود و آن ها را امر نمود که برای تعظیم به آن ها سجده کنند و بیعت و عهد و میثاقی را که از آن ها به عهده داشتند تجدید نمایند و بگویند: سجده ما برای خدا از جهت تعظیم مثال ها می باشد و اعتقاد ما به ولایت آن ها سبب پاک شدن از گناه است.

خداوند به آن ها فرمود: اگر چنین کردید گناهان گذشته شما را می بخشیم و به کسانی که اهل گناه نبوده و بر عهد ولایت محمد صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام باقی مانده اند ثواب افزوده ولی ستمکاران آن ها به جای استفاده از این وسیله و وعده آمرزش خداوند (از روی مسخره) سخن دیگری را گفتند آن ها از پشت وارد شدند و به جای گفتن حطة چیزی گفتند که معنای آن عبارت بود از این که اگر حنطه و گندم سرخ را بخوریم و از خود دفع کنیم نزد ما بهتر از گفتن این سخن و انجام این کار است در قرآن کریم آیات زیادی در شأن والا و پر شمیم مولی الموحدین علی بن ابیطالب و سایر ائمه اطهار علیه السلام نازل شده است.

چنان که مرحوم سید هاشم بحرانی در کتاب اللوامع النورانیة صفحه 1154 با عنوان علی و اهل بیت علیهما السلام او، در قرآن مطالبی ذکر نموده است.

ملاقات آخرین انسانها

در تفسیر عیاشی از امام باقر علیه السلام در تفسیر آیه «وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْکِتابِ إِلاّ لَیُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ...»4 فرمود: احدی از اولین و آخرین نبوده و نخواهد بود جز این که در وقت مرگ خود، رسول خدا صلی الله علیه و آله و امیرالمؤمنین علیه السلام را خواهد دید.

صدیق نبی اکرم صلی الله علیه و آله

انس بن مالک گوید: رسول خدا صلی الله علیه و آله روزی نماز را با ما خواند آن گاه روی مبارک خود را

به ما نمود، من عرض کردم: یا رسول الله ممکن است آیه شریفه: «فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللّهُ...»1 را برای ما تفسیر بفرمایید؟

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: مقصود از النّبیّین، من هستم و مقصود از الصّدّیقین، برادرم علی بن ابیطالب است و مقصود از الشهدا، عمویم حمزه و مقصود از الّصالحین دخترم فاطمه و فرزندان او حسن و حسین علیهما السلام هستند.

انس گوید: وقتی این سخنان را عباس عموی پیامبر صلی الله علیه و آله شنید از جای خود بلند شد و در مقابل آن حضرت نشست و عرض کرد: یا رسول الله آیا ما و شما و علی و فاطمه و حسن و حسین از یک منبع نیستیم؟

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: چطور ای عمو؟

عباس گفت: شما تنها علی و فاطمه و حسن و حسین علیهما السلام را معرفی می کنید و ما را از خودتان نمی دانید؟

پیامبر صلی الله علیه و آله تبّسمی نمود و فرمود: اما اینکه گفتی ما از یک منبع و ریشه هستیم راست می گویی ولیکن خداوند من و علی و فاطمه و حسن و حسین علیهما السلام را قبل از آدم خلق نمود که هنوز آسمان و زمین و نور و ظلمت و بهشت و دوزخ و خورشید و ماه... آفریده نشده بود.⁽¹⁾

حبل الله در قرآن کریم

ابن عباس گوید: خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله بودیم که یک نفر از اعراب بادیه نشین وارد شد و عرض کرد: یا رسول الله از شما شنیدم که فرمودید: «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللّهِ جَمِیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا» پس حبل الله کدام است که ما به آن تمسک جوییم و به آن چنگ زنیم؟

رسول خدا صلی الله علیه و آله دست مبارک خود را بر دست علی علیه السلام زد و فرمود:

«تمسّکو بهذا هو حبل الله المتین؛ به این تمسک جوئید که او حبل الله متین و ریسمان محکم خداوند است».⁽²⁾

قرآن ناطق

وقتی رسول خدا صلی الله علیه و آله خبر شهادت جعفربن ابیطالب را به امیرالمؤمنین علی علیه السلام داد امام علی علیه السلام آیه: «إِنّا لِلّهِ وَ إِنّا إِلَیْهِ راجِعُونَ» را خواند و به دنبال آن آیه 156 بقره نازل شد.⁽¹⁾

مرحوم مجلسی در بحار از ابن عباس روایت کرده که وقتی خبر شهادت حمزه در جنگ احد به امیرالمؤمنین علیه السلام رسید حضرت این آیه فوق را قرائت و به دنبال آن آیه نازل گشت.⁽²⁾

ایثار، سیری سریع

امام صادق علیه السلام فرمود:

علی علیه السلام مصداق عالی و افضل این آیه: «وَ مَثَلُ الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللّهِ وَ تَثْبِیتاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ کَمَثَلِ جَنَّةٍ...» است.⁽¹⁾

و او از کسانی بود که مال خود را برای جلب خشنودی خداوند در راه او می بخشید.⁽²⁾

و در تفسیر عیاشی نیز از امام باقر علیه السلام روایت شده که این آیه در شأن علی علیه السلام نازل شده است.

نشانه ای قرآنی

امام باقر علیه السلام درباره «سلّم» در آیه 208 سوره ی بقره: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِی السِّلْمِ...» ولایت علی بن ابیطالب علیه السلام و ولایت اوصیای بعد از اوست.⁽³⁾

حزب پیروز خدا

محدث و مفسر حسین بن حکم حبری در کتاب «ما نزل من القرآن فی علی علیه السلام» از سلمان فارسی روایت کرده که: سلمان همیشه به مردم می گفت: ای مردم دلهای خود را نسبت به محبت و ولایت علی علیه السلام بررسی کنید زیرا هر وقت من خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله می رسیدم و علی علیه السلام وارد می شد رسول خدا صلی الله علیه و آله دست بر شانه من می زد و می فرمود:

«یا سلمان هذا و حزبه هم المفلحون؛ ای سلمان تنها علی و حزب او رستگارند».

«... الا ان حزب الله هم المفلحون».⁽⁴⁾

خاشعین آن ها هستند

ابن عباس گوید: مقصود از خاشعین در آیه 45 بقره: «وَ اسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ وَ إِنَّها لَکَبِیرَةٌ إِلاّ عَلَی الْخاشِعِینَ».1

همانا آن ها رسول خدا صلی الله علیه و آله و امیرالمؤمنین علیه السلام هستند که در نماز خود اقبال و خشوع و ذلت در پیشگاه خداوند را رعایت می نمودند.

حدیثی جامع

عبدالرزاق بن قیس رحبی می گوید: با علی بن ابیطالب علیه السلام جلوی در دارالامارة کوفه نشسته بودیم تا اینکه نور آفتاب حضرت را وادار کرد تا کنار دیوار زیر سایه نشیند همین که از جا برخاست مردی از همدان دامن حضرت را گرفت و گفت: ای امیرمؤمنان یک حدیث جامعی برایم بازگو تا خداوند به وسیله آن سودی به من رساند.

امام فرمود: مگر این سود در بسیاری از احادیث نهفته نیست؟ عرض کرد: چرا ولیکن حدیث جامعی برایم بازگو.

امام فرمود: دوستم رسول خدا صلی الله علیه و آله برایم باز گفت: «که من و شیعیانم که چهره آن ها از سپیدی می درخشد سیراب بر سر حوض کوثر وارد می شویم و دشمنان ما با روئی سیاه عطشان و لب تشنه بر آن وارد می گردند».

سپس امام فرمود: این را بگیر که نمونه ای از خروار است تو با آن کسی هستی که دوستش داری و برای توست آنچه به دست آورده ای مرا رها کن ای برادر همدانی سپس امام داخل دارالاماره شد.⁽¹⁾

کوثر چیست؟

عبدالله بن عباس گوید: وقتی سوره کوثر نازل شد علی بن ابیطالب علیه السلام عرض کرد: ای رسول خدا کوثر چیست؟

فرمود: نهری است که خداوند به من کرامت نموده است.

علی علیه السلام عرض کرد: این نهر گرانقدر است پس آن را برای ما توصیف کن ای رسول خدا؟

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: آری ای علی! کوثر نهری است که از زیر عرش الهی جاری است آبش از شیر سفیدتر و از عسل شیرین تر و از کره نرم تر است سنگریزه هایش زبرجد و یاقوت و مرجان و گیاهش زعفران و خاکش مشک خوشبو و پایه هایش به زیر عرش خدا استوار است.

آن گاه رسول خدا صلی الله علیه و آله دست به پهلوی امیرالمؤمنین زد و فرمود: «ای علی! این نهر از آن من و تو و دوستان تو پس از من خواهد بود».⁽²⁾

پاکان پاک سیرت

حارث می گوید: علی بن ابیطالب فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله هر روز صبح نزد ما می آمد و می فرمود: نماز - خدا شما را رحمت کند - نماز (به درستی که خداوند اراده کرده که فقط از شما خانواده هر گونه پلیدی را بزداید و شما را پاک و پاکیزه گرداند»).⁽³⁾

پیشروان به سوی بهشت

ابن عباس گوید: از تفسیر قول خداوند: «اَلسّابِقُونَ السّابِقُونَ أُولئِکَ الْمُقَرَّبُونَ فِی جَنّاتِ النَّعِیمِ».

از رسول خدا صلی الله علیه و آله پرسیدم؛ فرمود: جبرئیل به من گفته: ایشان علی و شیعیان او هستند آنانند که به بهشت پیشی گیرند و به جهت کرامتی که خداوند به آنان نمود مقربان درگاه خدای متعال می باشند.⁽⁴⁾

صراطی پر نور

در تفسیر آیه شریفه: وَ أَنَّ هذا صِراطِی مُسْتَقِیماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَنْ سَبِیلِهِ ذلِکُمْ وَصّاکُمْ بِهِ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ.

از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل شده که فرمود:

سالت الله ان یجعلها لعلی علیه السلام ففعل؛ من از خدای خود خواستم که علی را صراط مستقیم قرار دهد و او اجابت فرمود.⁽¹⁾

نهایت آرزوی مؤمنان

خزیمه به امام علی علیه السلام نگاه کرد امام علی علیه السلام به او فرمود: ای خزیمه! آیا نمی بینی مردم نسبت به فضل خداوند بر من و موقعیت من نسبت به رسول خدا صلی الله علیه و آله و آنچه خداوند از علم و دانش به من عطا فرموده چگونه حسد می ورزند؟

خزیمه گفت:

راوا نعمة الله لیست علیهم علیک وفضلاً بارعا لاتنازعه

من الدّین والدّنیا جمیعا لک المنی وفوق المنی اخلاقه وطبایعه

فعضّوا من الغیظ الطویل اکفّهم علیک ومن لم یرض فالله خادعه

اجابت سه درخواست

امام صادق علیه السلام فرمود: وقتی رسول خدا صلی الله علیه و آله درسرزمین قدید جایی در نزدیکی شهر مکه فرود آمد به امام علی علیه السلام فرمود: ای علی! من از خدا خواسته ام که میان من و تو دوستی برقرار سازد و ساخت و از او خواستم که میان من و تو برادری افکند که افکند و از او خواستم که تو را وصی و جانشین من قرار دهد و داد.

مردی از آن قوم گفت: به خدا سوگند یک صاع خرما در مشکی پوسیده بهتر از آن چیزی است که محمد از پروردگار خود خواسته است چرا او مُلک و سلطنتی درخواست نکرده که او را بر دشمنش یاری دهد یا گنجی که به وسیله آن بر فقر و تهیدستی خود چیره گردد پس خدای متعال آیه 12 سوره هود را نازل فرمود: «فَلَعَلَّکَ تارِکٌ بَعْضَ ما یُوحی إِلَیْکَ وَ ضائِقٌ بِهِ صَدْرُکَ أَنْ یَقُولُوا لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ جاءَ مَعَهُ مَلَکٌ إِنَّما أَنْتَ نَذِیرٌ وَ اللّهُ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ وَکِیلٌ».2

یاد علی علیه السلام در قرآن

امام باقر علیه السلام در تفسیر «وَ لَقَدْ صَرَّفْنا فِی هذَا الْقُرْآنِ لِیَذَّکَّرُوا وَ ما یَزِیدُهُمْ إِلاّ نُفُوراً»3 فرمود:

مقصود این است که ما علی علیه السلام را در همه جای قرآن یاد کردیم و او نزد ما ذکر است با وجود این مردم از او فاصله گرفتند.

«و لقد ذکرنا علیا فی کل القرآن و هو الذکر و ما یزیدهم نفورا».⁽¹⁾

کشتی نجات بخش

عبادبن عبدالله گوید: مردی خدمت امیرالمؤمنین علیه السلام آمد و عرض کرد: ای امیرمؤمنان مرا از معنی فرمایش خداوند متعال که فرمود: «أَ فَمَنْ کانَ عَلی بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ یَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ».2 خبر ده؟ امام فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله آن کسی است که بر دلیلی روشن از جانب خدای خود است و من گواه او و از او هستم.

سوگند به آن که جانم در دست اوست احدی از قریش نیست که تیغ سرتراشی بر سرش کشیده شده باشد؛ جز این که خداوند درباره ی او مطلبی در کتاب خود فرو فرستاده است.

و سوگند به آن که جانم در دست اوست اگر بدانند آنچه را که خدای متعال درباره ی ما خانواده بر زبان پیامبر امّی خود جاری ساخته (این دانستن آن ها) نزد من محبوبتر است از این که به اندازه ظرفیت این صحن (صحن مسجد کوفه) برایم طلا باشد به خدا سوگند مَثَلِ ما در میان این امت جز همانند کشتی نوح و باب حِطّه در میان بنی اسرائیل چیز دیگری نیست.⁽²⁾

دست خدا، حزب خدا

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: یا علی! این دین با شما شروع شده و به دست شما پایان پذیرد صبر را پیشه سازید که سرانجام امور از آنِ پرهیزکاران است شما حزب خدائید و دشمنانتان حزب شیطان.

خوشا به حال آنکس که از شما فرمان برد....⁽³⁾

صراط مستقیم چه راهی است؟

امام عسگری علیه السلام در تفسیر «صِراطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ» چنین فرمود: یعنی گویند ما را به راه اشخاصی راهنمایی فرما که آنان را به نعمت دین و فرمانبرداریت کامیاب کرده ای و ایشان همان افرادی هستند که خداوند در حقّشان فرموده است: «وَ مَنْ یُطِعِ اللّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً» (کسانی که خدا و پیغمبرش را اطاعت نمایند همراه با اشخاصی هستند که پروردگار نعمت خود را به آنان مرحمت فرموده است؛ یعنی پیغمبران، درستکاران، شهیدان، و نیکان، آنان چه خوب دوستان و همراهانی هستند).⁽¹⁾

از امیرالمؤمنین علیه السلام این مطلب روایت شده است و سپس امام افزود: این نعمت، ثروت دنیا و یا تندرستی بدن نبوده است.

گرچه تمامی اینها از نعمت های آشکار خداوند است مگر نمی بینی گاهی کافران بی دین دارای این نعمت ها هستند ولی شما را تشویق نفرموده است که دعا کنید تا راه آن ها را به شما نشان دهد، بلکه فقط دستور داده شده که بخواهید راه اشخاصی که نعمت ایمان و تصدیق پیامبر خدا و ولایت خاندان پاکیزه پیامبر صلی الله علیه و آله به آنان عطا گشته، هدایت شوید و تقّیه نیک، شما را راهنمایی کند که بدان وسیله از گزند بندگان خدا ایمن شوید.

تقّیه ای که با آن از افزودن گناهان و کفرورزی دشمنان خدا جلوگیری می شود به این گونه با آن ها مدارا کنید و آن ها را به مرزی نکشانید که تحریک شده و به تو و مؤمنین آزار رسانند، و همچنین مأمور گشته اید تا از خدا بخواهید که شما را به شناختن حقوق برادران مؤمنتان راهنمایی فرماید.

بنابراین هیچ بنده، مرد یا زنی نیست که محمد صلی الله علیه و آله و آل محمد علیهما السلام را دوست بدارد و با دشمنان آنان دشمنی کند مگر آن که خود را جهت جلوگیری از عذاب خداوند در پشت دژی استوار و سپری محکم قرار داده باشد و نیز هرکس از بندگان، مردان و زنان که با مردمان به بهترین وجه سازش و مدارا کند از این کار به باطل مبتلا نگردد و از مرز حق گام بیرون ننهد تا آنجا که پروردگار هر نفس او را تسبیحی قرار داده، و عملش را پاکیزه گرداند و بینشی به او دهد که بتواند راز ما را پوشیده نگه دارد.

و خشم خود را فرو برد و به هرچه از دشمنان می شنود بردباری کند اگر چنین باشد خداوند پاداش کسی را به او می دهد که در راه خدا در خون خود غوطه ور گشته است و هیچ بنده ای نیست که خود را موظف به ادای حقوق برادرانش بداند و با کوشش خویش حقوق آنان را به طور کامل و یا به اندازه ای که برایش مقدور باشد بپردازد و عفو آنان مایه خشنودی او گردد.

و لغزش های ایشان را جستجو و کنجکاوی نکند و آن ها را نادیده بگیرد و درگذرد مگر این که خداوند در روز قیامت به او بگوید: ای بنده من تو حقوق برادرانت را پرداختی و در حق هایی که به سود تو و زیان آن ها بود پی جویی نکردی.

پس من که بخشنده ترم و بزرگواریم بیشتر است شایسته است همان گونه که تو کرم و گذشت کردی با تو مسامحه و بزرگواری نمایم، بنابراین امروز نه تنها آنچه را که به تو نوید داده ام می دهم بلکه از بخشش و فضل بی پایانم بیشتر از آنچه وعده داده بودم خواهم داد و کوتاهیت را در برخی از حقوقم پیگیری نخواهم کرد.

امام علیه السلام فرمود: پس او را به محمد صلی الله علیه و آله و خاندانش ملحق می سازد و از برگزیدگان پیروان ایشان قرارش می دهد.

سپس آن حضرت چنین فرمود: روزی پیامبر صلی الله علیه و آله به یکی از یاران خود گفتند: ای بنده خدا! دوستی و دشمنی و جنگ و آشتی ات را برای رضای خدا و در راه خدا کن زیرا ولایت خدا شامل حال تو نخواهد گردید مگر از این رهگذر، و هیچکس تا به این صورت نگردد مزه ایمان را نخواهد چشید؛ اگرچه نماز و روزه اش زیاد باشد.

مردم بیشتر برادریشان در این دوران به خاطر دنیاست بر پایه آن یکدیگر را دوست می دارند؛ آن شخص عرض کرد: یا رسول الله! چگونه می توانم بدانم که دوستی و دشمنی و کینه ورزیم در راه خداست یا نه؟!

و ولّی خدا کیست تا دوستدار او باشم؟ و دشمن وی کیست تا با او ستیز کنم؟

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام اشاره کرد و فرمود: آیا او را می بینی؟

گفت: بلی! فرمود: دوستدار و مطیع او محّب و فرمانبردار خداوند است پس علی علیه السلام را دوست بدار و دشمن وی را دشمن دار و با هرکس که دوست علی علیه السلام بود دوستی کن

حتی اگر چنین شخصی قاتل پدر و یا قاتل فرزندت باشد؛ و با دشمن او دشمن باش اگرچه پدر یا پسرت باشد.⁽¹⁾

برترین شاهد خدا

شخصی از امام علی علیه السلام پرسید: بهترین فضیلت شما کدام است؟

امام این آیه را تلاوت فرمود: «وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتابِ».4

و فرمود: مقصود از این آیه من هستم.⁽²⁾

سئل امیرالمؤمنین علی علیه السلام «عن افضل منقبة له فتلا هذه الایة (أَ فَمَنْ کانَ عَلی بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ یَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ» ....⁽³⁾

وقال: «انا الشّاهد من رسول الله صلی الله علیه و آله از امام علی علیه السلام سؤال شد: بهترین منقبت و فضیلت شما کدام است؟

امام این آیه را تلاوت نمود و فرمود: مقصود از شاهد در این آیه من هستم.⁽¹⁾

تفسیری جامع

ابن حجر عسقلانی در لسان المیزان از مغیره بن سعید آورده که می گوید: مقصود از «بالعدل» در آیه شریفه: «إِنَّ اللّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ...».5

علی بن ابیطالب است و مقصود از «الاحسان» فاطمه علیها السلام است و مقصود از «وَ إِیتاءِ ذِی الْقُرْبی» حسن و حسین هستند.⁽¹⁾

آرامش قیامت در کنار کوثر

رسول خدا صلی الله علیه و آله به امام علی علیه السلام فرمود:

«یا علی انت و شیعتک علی الحوض تسقون من احببتم و تمنعون من کرهتم و انتم الامنون یوم الفزع الاکبر فی ظّل العرش و یفزع الناس و لا تفزعون و یحزن النّاس و لا تحزنون و فیکم نزلت هذه الآیة: ان الذین سبقت لهم منّا الحسنی...! یا علی! تو و شیعیان تو در کنار کوثر، هرکه را خواهید آب می دهید و هرکه را خواهید منع می کنید و شمایید که در آن روز که روز فزع اکبر است زیر سایه عرش خداوند جای دارید در حالی که مردم در شدت و سختی و هراس هستند و شما در امن و آرامش به سر می برید و این آیه: «إِنَّ الَّذِینَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنی....».1

درباره شما نازل شده است.⁽²⁾

عالم امت محمد صلی الله علیه و آله

امام باقر علیه السلام فرمود: «وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتابِ» درباره ی علی نازل شده و او عالم این امّت است.⁽³⁾

«هذه الایة نزلت فی علّیً علیه السلام انّه عالم هذه الامّة».

یعنی: این آیه نازل شد در شأن والای امام علی علیه السلام چرا که اوست عالم این امت.

تقسیم کننده بهشت و دوزخ

ابوبصیر از امام باقر علیه السلام از پدرانش علیهما السلام روایت کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: ای علی! حال تو چگونه است آن گاه که صراط بر روی دوزخ کشیده شود و تو بر لب پرتگاه دوزخ ایستاده باشی و به مردم گفته شود: «عبور کنید».

آن گاه تو به دوزخ می گویی: این شخص از آن من و این شخص از آن تو. علی علیه السلام عرض کرد: ای رسول خدا اینان (که من برای خود بر می گزینم) چه کسانی هستند؟ فرمود: آن ها شیعیان تو هستند و هرکجا که باشی با تو خواهند بود.

فضلی عظیم

امام باقر علیه السلام درباره ی آیه شریفه: «وَ یُؤْتِ کُلَّ ذِی فَضْلٍ فَضْلَهُ...».2

یعنی: خداوند به هر صاحب فضیلتی فضل او را (به تناسب کمالش) عطا کند. فرمودند: مقصود از این آیه علی بن ابیطالب است.⁽⁴⁾

راه خدا

امام باقر علیه السلام فرمود:

«علی بن ابیطالب یامر بالعدل وهو علی صراط مستقیم».

یعنی: فرمان دهنده به عدل و کسی که در صراط مستقیم است علی بن ابیطالب علیه السلام می باشد.⁽⁵⁾

ولایت راه صعود به آسمان

زیدبن علی بن الحسین علیه السلام گوید: مقصود از آیه شریفه: «وَ یَهْدِی مَنْ یَشاءُ إِلی صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ» ولایت علی بن ابیطالب است.

(جالب این که حاکم حسکانی در شواهدالتنزیل نیز این روایت را آورده و بر آن تصریح و تأکید کرده که «وَ یَهْدِی مَنْ یَشاءُ إِلی صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ» ولایت علی علیه السلام است، ج 1، ص 263).

شأنی شریف

امام صادق علیه السلام درباره ی شأن نزول آیه 64 انفال: «یا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللّهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ».

یعنی: ای پیامبر! خداوند و مؤمنانی که از تو پیروی کرده اند تو را بس است فرمود: این آیه در شأن علی علیه السلام نازل شد.

وترمذی در مناقب ص 54 و علامه مظفر در دلائل الصدق ج 2 ص 185 آورده که این آیه در شأن والای امیرموحدان عالم، حضرت سیدالکونین علی بن ابیطالب علیه السلام نازل شده است.⁽¹⁾

مجاهد اکبر

در تفسیر صافی نقل شده که امام باقر علیه السلام فرمود:

«نزلت هذه الایة فی علی بن ابیطالب».

یعنی: این آیه درباره علی ابن ابیطالب نازل شده است که:

«أَ جَعَلْتُمْ سِقایَةَ الْحاجِّ وَ عِمارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ کَمَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ جاهَدَ فِی سَبِیلِ اللّهِ...».3

یعنی: آیا آب دادن به حاجیان و آباد کردن مسجدالحرام را مانند (کار) کسی قرار داده اید که به خدا و روز قیامت ایمان آورده و در راه خدا جهاد کرده است؟ این دو یکسان نیستند.

امام باقر علیه السلام فرمود: این آیه درباره علی بن ابیطالب علیه السلام نازل شده است.

حق آشکار

امام باقر علیه السلام می فرماید: منظور از آیه شریفه: «وَ یَسْتَنْبِئُونَکَ أَ حَقٌّ هُوَ قُلْ إِی وَ رَبِّی إِنَّهُ لَحَقٌّ وَ ما أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ».4

فضایلی است که رسول خدا صلی الله علیه و آله برای علی علیه السلام بیان فرمود؛ ای رسول من این مردم از تو می پرسند آیا آنچه درباره ی علی علیه السلام می گویی حق است؟ به آن ها بگو: بلی! به پروردگارم که حق است و شما نمی توانید از آن جلوگیری کنید.⁽²⁾

صفتی مخصوص

امیرالمؤمنین امام علی علیه السلام در زمان خلافت عثمان به مهاجرین و انصار فرمود: شما را به خدا سوگند می دهم آیا به یاد دارید که چون این آیه «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللّهَ وَ کُونُوا مَعَ الصّادِقِینَ»1 نازل شد سلمان فارسی از رسول خدا صلی الله علیه و آله پرسید: یا رسول الله این آیه به عموم مردم مربوط است یا به عده ای خاص؟

رسول خدا صلی الله علیه و آله به او فرمود: صادقین در این آیه، مخصوصِ برادرم علی و جانشینان بعد از او تا قیامت است اما کسانی که مؤظف به پیروی از آن ها هستند همه مؤمنین هستند؟ گفتند: آری به یاد داریم.⁽³⁾

عهدی نورانی

امام علی علیه السلام در سخن خود با مردی یهودی فرمود:

«و لقد کنت عاهدت الله ورسوله انا وعّمی حمزة واخی جعفر و...»؛ من و عمویم حمزه و برادرم جعفر و پسر عّمم عبیده از قبل با خدا و رسول او عهد و پیمانی بستیم و به آن وفا نمودیم و خدا خواسته بود که آن ها قبل از من به لقای او برسند و به این جهت خداوند آیه «مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللّهَ عَلَیْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضی نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَنْتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِیلاً»3 را در شأن ما نازل نمود.⁽⁴⁾

دستگیره ای محکم

قال رسول الله صلی الله علیه و آله: «انت العروة الوثقی التّی لاانفصام لها» رسول خدا صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام فرمود: تویی عروه الوثقی و دستگیره محکم رسیدن به خدا که هرگز گسسته نمی شود.⁽¹⁾

سپس فرمود:

«معاشر الناس من احّب ان تمسّک بالعروه الوثقی الّتی لا انفصام لها فلیتمّسک لولایة علی بن ابیطالب علیه السلام فان و لایته و لا یتی و طاعته طاعتی» ای مردم هرکس که دوست دارد به عروة الوثقی ودستگیره محکمی که هرگز گسسته نخواهد شد چنگ بزند باید به ولایت علی بن ابیطالب علیه السلام چنگ بزند که همانا ولایت او ولایت من و پیروی از او پیروی از من است.⁽²⁾

وعده ای بزرگ

از امام صادق علیه السلام نقل شده که فرمود: مقصود از آیه «وَعَدْناهُ وَعْداً حَسَناً».

امیرالمؤمنین علیه السلام است که خداوند به او وعده داده است که در دنیا از دشمنان او انتقام بگیرد و در آخرت او و دوستانش را به بهشت ببرد.

«... وعده الله ان ینتقم له من اعدائه فی الدنیا و وعده الجّنة له و لا ولیائه فی الآخرة».⁽³⁾

صاحب عصر

فی تفسیر نورالثقلین ج 5 ص 666

«عن الاحتجاج باسناده الی الباقر علیه السلام عن النبی صلی الله علیه و آله قال»: «وفی علیٍ والله نزلت سوره العصر «بسم الله الرحمن والرحیم والعصر» الی آخره ورواة فی البحار جلد 24 صفحه 214».

در تفسیر شریف نورالثقلین از کتاب احتجاج و در بحارالانوار علامه مجلسی از امام باقر علیه السلام از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل شده که فرمود: به خدای سوگند این سوره (والعصر) درباره ی علی علیه السلام نازل شد.

حدیث کساء

حاکم حسکانی که از علمای بزرگ اهل سنت است در شواهد التنزیل ج 2 از ص 10 تا 92 را به بیان روایات متعدد در خصوص حدیث کساء به طرق مختلف اختصاص داده و تصریح و تأکید کرده که اصحاب کساء همان کسانی هستند که آیه شریفه: «إِنَّما یُرِیدُ اللّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ....»2 ؛ درباره ی آن ها نازل شده و آن ها عبارتند از علی و فاطمه و حسن و حسین علیهما السلام.

اصحاب نور

«القمی عن الصادق علیه السلام انه سئل عن هذه الایة فقال»: «اَلَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ»؛ امیرالمؤمنین واصحابه و «کَالْمُفْسِدِینَ فِی الْأَرْضِ»؛ حبتر و زریق (کنایة عن الاول والثّانی) واصحابهما و «أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِینَ»؛ امیرالمؤمنین علیه السلام و «کَالْفُجّارِ» حبتر ودلام واصحابهما (وهذه الالفاظ کنایات عن الثلثة).

شیخ بزرگوار قمی در تفسیر خود از امام صادق علیه السلام نقل کرده که آن حضرت فرمود: مقصود از «اَلَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ» امیرالمؤمنین و اصحاب او هستند و مقصود از «کَالْمُفْسِدِینَ فِی الْأَرْضِ» اولی و دومی و یاران آن ها می باشند. چنان که مقصود از «أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِینَ» نیز امیرالمؤمنین علیه السلام و اصحاب او هستند و مقصود از «کَالْفُجّارِ» آن دو نفر و یاران آن ها هستند.⁽⁴⁾

علی در قیامت

حسکانی از بزرگان اهل سنّت در کتاب شواهدالتنزیل آورده؛ که ابن عباس گفت: اول کسی که روز قیامت کفه حسنات او در میزان سنگین می شود علی بن ابیطالب علیه السلام است زیرا در میزان او جز حسنات و اعمال خیر چیزی وجود ندارد و کفه سئیات او خالی از

گناه است چون او به اندازه یک چشم بر هم زدن هم نافرمانی خدا را نکرده است؛ سپس فرمود: و این است معنای آیه شریفه: «فَأَمّا مَنْ ثَقُلَتْ مَوازِینُهُ...»؛ یعنی میزان اعمال علی علیه السلام از عبادات و حسنات او سنگین تر است و او در بهشت زندگی شادمانی خواهد داشت.⁽¹⁾

سلسله ای از نور

ابوسعید خدری از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل کرد که فرمود: به جبرئیل گفتم مقصود از «أَزْواجِنا» (در آیه 74 سوره فرقان) کیست؟ گفت: خدیجه، گفتم: مقصود از «ذُرِّیّاتِنا» کیست؟ گفت: فاطمه.

گفتم: مقصود از «قُرَّةَ أَعْیُنٍ» کیست؟ گفت: حسن و حسین.

گفتم: مقصود از «وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِینَ إِماماً» کیست؟ گفت: علی علیه السلام است.⁽²⁾

صورت های نورانی بر لب کوثر

حسکانی در شواهد التنزیل از شراحیل الانصاری کاتب امام علی علیه السلام نقل کرده که او گفت: از علی علیه السلام شنیدم که می فرمود: وقتی که رسول خدا صلی الله علیه و آله بر من تکیه نموده بود و من او را به سینه گرفته بودم به من فرمود: آیا این آیه را شنیدی؟

«إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ»2 سپس فرمود: مقصود از این آیه تو و شیعیان تو هستند و چون در قیامت امت های دیگر برای حساب جمع شوند شما با صورت های نورانی در کنار حوض کوثر با من خواهید بود.⁽¹⁾

شمس و قمرم آمد

از ابومحمد نقل شده که گوید: از امام صادق علیه السلام درباره ی سوره شمس سؤال کردم

فرمود: مراد از «وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها» رسول خدا صلی الله علیه و آله می باشد که خداوند به واسطه او برای مردم دین خود را روشن نمود و مقصود از «وَ الْقَمَرِ إِذا تَلاها» امیرالمؤمنین علیه السلام است که بعد از رسول خدا صلی الله علیه و آله او هادی و راهنمای مردم بوده و رسول خدا صلی الله علیه و آله علوم خود را به او تعلیم نموده است...⁽¹⁾

یگانه ای شریف

ابن عباس گوید: «جمع الله هذه الخصال کلّها فی کل علی علیه السلام» «إِلاَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ...» «کان و الله اول المؤمنین ایمانا و عملوا الصالحات و کان من صلّی و عبد الله من اهل الارض مع رسول الله صلی الله علیه و آله...» خداوند متعال همه خصلت های یاد شده در این آیه (سوره عصر) را در علی علیه السلام جمع نموده زیرا او نخستین کسی بود که ایمان آورد و با رسول خدا صلی الله علیه و آله عبادت نمود به نماز ایستاد و رسول خدا صلی الله علیه و آله او را سفارش نمود که او را غسل دهد و دیون او را ادا کند و اطراف قبر او دیواری قرار دهد که زن ها با نشستن بر قبر او، او را اذّیت نکنند و او را سفارش نمود به حفظ حسن و حسین و این است معنای «وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ».2

مابین دو پیامبر

سعیدبن جبیر از ابن عباس نقل کند که گوید: نخستین کسی که لباس های زیبای بهشتی را بر تن می کند حضرت ابراهیم خلیل الرحمن علیه السلام و محمد صفی الله صلی الله علیه و آله هستند سپس علی علیه السلام است که بین آن دو پیامبر با عزت به بهشت وارد خواهد شد.

سپس ابن عباس این آیه را تلاوت نمود و گفت: مقصود از آیه شریفه: «وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ» علی علیه السلام و اصحاب او هستند.⁽²⁾

بزرگ ترین نشانه خدا

از امام هشتم علیه السلام درباره ی آیه: «عَمَّ یَتَساءَلُونَ» سؤال شد؟ حضرت فرمود: که امام علی علیه السلام فرموده است:

«مالله بنا اعظم منّی ومالله آیة اکبر منّی وقد عرض فضلی علی الامم الماضیة علی اختلاف السنتها فلم تقّر لفضلی»؛ هیچ خبر و آیه ای نزد خدا بزرگ تر از من نیست و چون ولایت من بر امت های گذشته عرضه شد آن ها به فضل من اعتراف نکردند.⁽³⁾

ابرار در قرآن کریم

امام حسن علیه السلام فرمود:

«و کلّما فی کتاب الله عزّوجل ّ من قوله؛ «إِنَّ الْأَبْرارَ»، «فو الله ما اراد به الاّ علی بن ابیطالب و فاطمة و انا و الحسین لا نا نحن الابرار...».

به خدا سوگند هرچه کلمه ابرار در قرآن کریم آمده جز علی بن ابیطالب و فاطمه و من و حسین علیهما السلام اراده نشده است چرا که ماییم نیکان از فرزندان پدر و مادرهای خود و دل های ما به واسطه طاعت ها و اعمال نیک رشد و آگاهی یافته و از دنیا و محبت به آن بیزار شده است و ماییم که خدای خود را در همه واجبات اطاعت نمودیم و به وحدانیت او ایمان آوردیم و رسول او را تصدیق کردیم.⁽⁴⁾

علی علیه السلام به آن ها می خندد

امام سجاد علیه السلام می فرماید: چون روز قیامت شود دو تخت مزیّن از بهشت خارج و در کنار دوزخ قرار گیرد، سپس امیرالمؤمنین علیه السلام بر آن ها قرار گیرد و وقتی بخندد جهنم زیر و رو شود و آن دو نفر (اولی و دومی) را از دوزخ خارج کنند و مقابل امیرالمؤمنین علیه السلام قرار دهند. و چون مقابل آن حضرت قرار گیرند گویند: ای امیرمؤمنان ای وصّی رسول خدا صلی الله علیه و آله آیا به ما ترحم نمی کنی و برای ما در نزد پروردگار خود شفاعت نمی نمایی؟

امام سجاد علیه السلام می فرماید: سپس علی علیه السلام به آن ها می خندد و آن گاه از جای خود حرکت می کند و داخل بهشت می شود و آن دو تخت بالا می روند و اولی و دومی نیز به دوزخ باز می گرداند سپس فرمود: این است معنای آیه 34 سوره مطففین: «فَالْیَوْمَ الَّذِینَ آمَنُوا مِنَ الْکُفّارِ یَضْحَکُونَ عَلَی الْأَرائِکِ یَنْظُرُونَ هَلْ ثُوِّبَ الْکُفّارُ ما کانُوا یَفْعَلُونَ».2

راهی به آسمان

القمی عن الصادق علیه السلام انه ذکر خطر امیرالمؤمنین علیه السلام وقال: «وانه لعلم للّساعة فلا تمترنّ بها واتبّعون هذا صراط مستقیم» قال: یعنی امیرالمؤمنین علیه السلام، در تفسیر قمی از امام صادق علیه السلام نقل شده که آن حضرت عظمت مقام امیرالمؤمنین علیه السلام را ذکر کرد و سپس این آیه را تلاوت کرد و فرمود: مقصود از صراط مستقیم امیرالمؤمنین علیه السلام است.⁽¹⁾