مشخصات کتاب

نام کتاب: علم مفاهیم شناسی در قرآن سری جدید جلد 106

تحقیق و تالیف : رسول ملکیان اصفهانی - 1400 ش

ناشر دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان

1- نجات

1- نجات

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 194 - 19،20

19 ـ نقش دعا در تحقق وعده های الهی و رهایی از خذلان در آخرت

ربّنا و اتنا ما وعدتنا علی رسلک و لا تخزنا یوم القیمة

اگر دعا در تحقق وعده های الهی تأثیر نداشت، خداوند آن را به عنوان ویژگی مؤمنان خردمند نقل نمی کرد.

20 ـ ایمان ، زمینه تحقق نوید های الهی به خردمندان و رهایی از خواری و خذلان اخروی

فامنّا ربّنا . .. ربّنا و اتنا ما وعدتنا علی رسلک و لا تخزنا یوم القیمة

با توجّه به اینکه «اتنا» عطف است بر «اغفر لنا»، در جمله «فامنّا ربّنا فاغفرلنا»، معلوم می شود که خردمندان انتظار برآورده شدن دعا و خواست خویش را، بر ایمانشان به ربوبیّت خداوند مترتب ساختند.

2- آثار نجات از جهنم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - دخان - 44 - 57 - 4

4- سعادت واقعی ، تنها در پرتو رهایی از دوزخ و ره یابی به بهشت میسّر است .

و وقـهم عذاب الجحیم . .. ذلک هو الفوز العظیم

3- آثار نجات از خطر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 67 - 6،10

6- انسان ها پس از رهایی از خطر های مرگ آفرین ، خدا را فراموش می کنند و از حق روی گردان می شوند .

فلمّا نجـّکم إلی البرّ أعرضتم

10- غفلت از یاد خدا در پی نجات از خطرات ، برخاسته از خصلت حق ناشناسی شدید انسان است .

فلمّا نجـّکم إلی البرّ أعرضتم و کان الإنسـن کفورًا

جمله «و کان الإنسان کفوراً» ـ که بیانگر یک خصلت عام همه انسانهاست ـ به منزله تعلیل برای مطالب قبل است.

4- آثار نجات از سختی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 64 - 5

5 ـ آدمی پس از نجات از شداید، علی رغم پیمان عدم شرک و سپاسگزاری از خداوند، پیمان شکنی می کند و مجدداً شرک میورزد.

لئن أنجنا . .. قل الله ینجیکم ... ثم أنتم تشرکون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 67 - 6

6- انسان ها پس از رهایی از خطر های مرگ آفرین ، خدا را فراموش می کنند و از حق روی گردان می شوند .

فلمّا نجـّکم إلی البرّ أعرضتم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - روم - 30 - 33 - 11،12

11 - گروهی از مردم ، به هنگام برخورداری از رفاه و آسایش و رهیدن از خطرات و سختی ها ، ناسپاسی می کنند و شرک میورزند .

و إذا مسّ الناس ضرّ . .. ثمّ إذا أذاقهم ... إذا فریق منهم بربّهم یشرکون

12 - برخی از مشرکان ، به رغم رویکرد به خدا ، به هنگام ابتلا به ناملایمات و سختی ها ، به محض احساس رهایی از آن و دست یابی به اندک آسایش ، شرک ربوبی پیدا می کنند .

و إذا مسّ الناس ضرّ دعوا ربّهم . .. ثمّ إذا أذاقهم منه رحمة إذا فریق منهم بربّهم

تعبیر «أذاق» ـ که به معنای «چشاند» است و معمولا، برای «خوردن کم» به کار می رود ـ به جای «برخوردار کردن» و «عطا کردن» و امثال آنها و نیز تنوین تنکیر «رحمة» ـ که دلالت بر قِلّت می کند، حکایت از دست یابی به رفاه اندک دارد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 8 - 16

16 - رهایی از گرفتاری و برخورداری از نعمت آسودگی ، زمینه شرکورزی و مؤثر دانستن غیر خدا در وضعیت خویش

إذا خوّله نعمة منه . .. و جعل للّه أندادًا

5- آثار نجات از ظلم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - دخان - 44 - 33 - 8

8- رهایی از ستم و دستیابی امت ها به پیروزی ، مقدمه آزمون آنان از سوی خداوند

و لقد نجّینا بنی إسرءیل . .. ما فیه بلـؤا مبین

از ترتب آزمایش بر آزادی بنی اسرائیل، مطلب بالا استفاده می شود.

6- آثار نجات از هواپرستی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - نازعات - 79 - 40 - 18

18 - رهایی از هوای نفس ، از میان برنده روحیه طغیان گری است .

فأمّا من طغی . .. و أمّا من ... و نهی النفس عن الهوی

7- آثار نجات مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 59 - 2

2 - هلاک شرک پیشگان مفسد و نجات مؤمنان به اراده الهی و در سایه تلاش های پیامبران ، شایان سپاس گزاری به درگاه خدا و فرستادن درود و سلام بر فرستادگان او

قل الحمد للّه و سلـم علی عباده الذین اصطفی

رهنمود الهی به حمد و ستایش برای او و فرستادن درود و سلام بر بندگان برگزیده اش (پیامبران)، در پی یادآوری مکرر نجات مؤمنان و هلاکت کافران، مطلب یاد شده را افاده می کند.

8- آرزوی نجات از جهنم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 107 - 3

3 - دوزخیان ، آرزومند رهایی از دوزخ و متعهد به صلاح و ایمان ، در صورت بازگشت به دنیا

ربّنا أخرجنا منها فإن عدنا فإنّا ظلمون

9- آرزوی نجات از عذاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - زخرف - 43 - 77 - 3،9

3 - دوزخیان ، عاجزانه در تمنای مرگ و نابودی ، برای رهایی یافتن از عذاب

کانوا هم الظـلمین . و نادوا یـملک لیقض علینا ربّک

9 - تمنای دوزخیان برای رهایی از عذاب ، تمنایی بی جا و غیر قابل پذیرش

و نادوا . .. إنّکم مـکثون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 11 - 3

3 - مجرمان در روز محشر ، آرزومند نجات خویش از عذاب الهی با پرداخت فدیه

یودّ المجرم لویفتدی من عذاب یومئذ

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 15 - 1

1 - نجات مجرمان با پرداخت فدیه از عذاب الهی در قیامت ـ هر چند بسیار و نامحدود ـ آرزویی واهی و ناممکن است .

یودّ المجرم لویفتدی من عذاب یومئذ ببنیه . .. کلاّ

10- ابزار نجات از جهنم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 20 - 6

6- امکانات پاکیزه و ارزشمند زندگی دنیا ، وسیله راه یابی به درجات عالی و رهایی از دوزخ

أذهبتم طیّبـتکم فی حیاتکم الدنیا

مفاد آیه این است که پس از عرضه کردن کافران به آتش، به آنان گفته می شود که امکانات ارزنده را نابود ساختید; در حالی که اگر از آن پاکی ها به درستی بهره می جستید، اکنون دوزخی نبودید.

11- ابزار نجات پیروان نوح(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 37 - 8

8ـ نجات نوح ( ع ) و مؤمنان به او ، در گرو ساخت کشتی بود .

واصنع الفلک . .. إنهم مغرقون

12- ابزار نجات نوح(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 37 - 8

8ـ نجات نوح ( ع ) و مؤمنان به او ، در گرو ساخت کشتی بود .

واصنع الفلک . .. إنهم مغرقون

13- اخلاص و نجات از مشکلات اجتماعی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 26 - 25

25- قصد قربت با قصد رهایی از ناملایمات اجتماعی منافاتی ندارد .

إنّی نذرت للرحمـن صومًا فلن أکلّم الیوم إنسیًّا

مریم(س) به منظور عذر آوردن نزد مردم برای سکوت خویش، روزه را نذر کرد، ولی با جمله «انّی نذرت للرحمان» نذر خود را وسیله تقرب به خدا قرار داد.

14- ارزش نجات از زندان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 50 - 10

10ـ ارزش اعاده حیثیت و شرف بیش از ارزش رهایی از زندان و نجات از دشواری ها و مشکلات ، در بینش یوسف ( ع )

فلما جاءه الرسول قال ارجع إلی ربک فسئله ما بال النسوة

15- ارزش نجات انسان ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 105 - 13

13 ـ رهاسازی انسان ها از اسارت نظام های فسادگر و غیر توحیدی ، ارزشی الهی

فأرسل معی بنی إسراءیل

16- استبعاد نجات از جهنم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - همزه - 104 - 8 - 1

1 - راه خروج از آتش جهنم ، بر دوزخیان بسته خواهد بود .

إنّها علیهم مؤصدة

«وصیدة» به اتاقی گفته می شود که برای نگه داری اموال، در کوه ایجاد می کنند. فعل «آصدته»; یعنی، درب آن را بستم و محکم ساختم (مفردات); بنابراین «مؤصدة»، به معنای مکان بسته و غیر قابل خروج است.

17- استحاله نجات محتضر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - واقعه - 56 - 83 - 3

3 - تلاش برای نجات محتضر از مرگ ، هنگامی که جانش به گلو رسیده باشد ، ناموفق و بی ثمر است .

فلولا إذا بلغت الحلقوم

«لولا»ی تحضیضیه در آیه شریفه، برای تعجیز و بیان ناتوانی انسان از نجات دادن شخص محتضر از مرگ است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - واقعه - 56 - 84 - 1

1 - افراد حاضر در کنار محتضر ، تنها نظاره گر جان کندن و ناتوانی از نجات وی از مرگ

فلولا إذا بلغت الحلقوم . و أنتم حینئذ تنظرون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - واقعه - 56 - 87 - 1

1 - نجات دادن محتضر از مرگ ، هنگامی که جانش به گلو رسیده باشد ، امری غیرممکن است .

فلولا إذا بلغت الحلقوم . .. ترجعونها إن کنتم صـدقین

18- امتحان با نجات

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 6 - 18،20

18- آزمایش بندگان ، جلوه ربوبیت الهی نسبت به آنان است .

و فی ذلکم بلاء من ربّکم عظیم

20- آزمایش های خداوند از بندگان دارای مراتب است .

و فی ذلکم بلاء من ربّکم عظیم

19- امکان عذاب نجات یافتگان از خطر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 69 - 3

3- امکان بازگشت دوباره نجات یافتگان از خطر دریا به آن و گرفتار شدن به طوفان دریایی و غرق شدن

أم أمنتم أن یعیدکم فیه تارة أخری

20- انذار نجات یافتگان از خطر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 68 - 1

1- هشدار خداوند به حق ناسپاسان رهیده از خطرات و مشکلات ، به دچار شدن به خطرات و مهلکه های دیگر

فلمّا نجـّکم إلی البرّ أعرضتم . .. أفأمنتم أن یخسف بکم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 69 - 1

1- هشدار خداوند به حق ناسپاسان رهیده از خطر ، به دچار آمدن در همان مهلکه

أم أمنتم أن یعیدکم فیه تارة أخری

21- اهمیت نجات از جهنم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 98 - 6

6ـ برنامه ها و قوانینی رشید و بالنده اند که مایه سعادت اخروی آدمیان و باعث نجات آنان از آتش دوزخ باشند .

و ما أمر فرعون برشید. یقدم قومه یوم القیـمة فأوردهم النار

22- اهمیت نجات از دشمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 101 - 9

9 ـ ر ها شدن از فتنه های دشمن ، دارای مصلحتی بیشتر و مهمتر از انجام کامل نماز

فلیس علیکم جناح ان تقصروا من الصلوة ان خفتم ان یفتنکم الذین کفروا

23- اهمیت نجات از سختی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 42 - 4

4ـ جواز استمداد از کافران برای رهایی از مشکلات و تنگنا ها *

اذکرنی عند ربک

ظاهر این است که هم بند یوسف(ع) هنگام آزاد شدن از زندان موحد نشده و اظهار ایمان نکرده بود، و گرنه قرآن از آن یاد می کرد. بنابراین وی به هنگامی که یوسف(ع) از او تقاضا کرد ، کافر بود.

24- اهمیت نجات از شرک

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 11 - 1

1 ـ جنگ مسلمانان با مشرکان پیمان شکن صدر اسلام ، به منظور نجات آنان از آیین شرک و بازگشت به توحید و اسلام ، بود .

فإن تابوا و اقاموا الصلوة و ءاتوا الزکوة

برداشت فوق از تفریع جمله «إن تابوا . .. » بر الغای صلحنامه و اعلام جنگ با مشرکان پیمان شکن (کیف یکون للمشرکین عهد ... ) استفاده می شود. قابل ذکر است که «توبة» (مصدر تابوا) به معنای بازگشتن است ; یعنی، اگر مشرکان به اسلام و توحید بازگردند و ... .

25- اهمیت نجات از عذاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 61 - 1،2

1 - نجات از عذاب الهی و دستیابی به زندگی جاودانه بهشتی و رستگاری بزرگ ، سزاوار هرگونه عمل و تلاش است .

و ما نحن بمعذّبین . إنّ هـذا لهو الفوز العظیم . لمثل هـذا فلیعمل العـملون

«لام» در «لمثل» برای تعلیل و «هـذا» اشاره به مضامین آیات گذشته است که درباره رهایی از عذاب الهی و نیل به بهشت جاودان بود.

2 - رهایی از عذاب الهی و دستیابی به حیات جاودانه بهشتی ( رستگاری بزرگ ) ، تنها هدف شایسته برای هرگونه سعی و تلاش در زندگی آدمی

لمثل هـذا فلیعمل العـملون

از تقدم جار و مجرور (لمثل) بر عامل خود (فلیعمل) ـ که مفید حصر است ـ برداشت یاد شده به دست می آید.

26- اهمیت نجات از عذاب اخروی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 47 - 4

4 - ناچیز و بی ارزش بودن ثروت ها و خوشی های دنیا ، در مقابل رهایی از عذاب قیامت

و لو أنّ للذین ظلموا ما فی الأرض . .. لاَفتدوا به من سوء العذاب یوم القیـمة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 11 - 43

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 12 - 1،2

1 - مجرمان در قیامت ، برای رهایی خود از عذاب الهی ، آماده فدا کردن همسران خویش اند .

و صـحبته

2 - مجرمان در عرصه محشر ، برای نجات خود از عذاب الهی ، آماده فدا کردن برادران خویش اند .

و أخیه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 13 - 1

1 - مجرمان در قیامت ، برای نجات خود از عذاب الهی ، آماده فدا کردن بستگان نزدیک خویش اند .

و فصیلته الّتی تـویه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 14 - 1،2

1 - مجرمان در قیامت ، برای نجات خود از عذاب الهی ، آماده فدا کردن همه انسان های کره زمین اند .

و من فی الأرض جمیعًا

2 - مجرمان در قیامت ، برای نجات خود از عذاب الهی ، آماده فدا کردن همه محبوب ها و خلایق زمینی اند ( انس ، جن و . . . ) .

و من فی الأرض جمیعًا ثمّ ینجیه

«مَن» برای مطلق موجودات شعورمند وضع شده است و برداشت یاد شده، مبتنی بر همین وضع اصلی است.

27- اهمیت نجات از کفر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 110 - 5

5- هجرت ، حرکتی است در جهت حفظ ایمان و رهایی از محیط جبر و حاکمیت کفر .

هاجروا من بعد ما فتنوا

با توجه به ارتباطی که میان این آیه و آیه «من کفر بالله من بعد إیمانه إلاّ من أُکره . ..» وجود دارد که می نمایاند در شرایط دشوار تقیه امری جایز است، اما انسان نباید برای همیشه به اظهار ظاهری کفر تن در دهد; بلکه در صورت امکان باید محیط کفر را ترک نماید، برداشت فوق به دست می آید.

28- اهمیت نجات اسیر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - بلد - 90 - 13 - 7

7 - پرداخت وجه مورد نیاز اسیران و زندانیان برای آزادسازی آنان ، گامی بلند و انفاق سنگین است .

ما العقبة . فکّ رقبة

آزاد سازی بردگان، مصداق آشکار «فکّ رقبة» است; ولی تنها مصداق آن نیست. بنابراین رها سازی هر شخص در بندی، می تواند مراد آیه باشد.

29- اهمیت نجات انسان ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 41 - 5

5 - نجات و رستگاری مردم ، هدف و محور تمامی تلاش های ارشادی ، سیاسی و اجتماعی مؤمن آل فرعون

و قال رجل مؤمن من ءال فرعون یکتم إیمـنه . .. و یـقوم مالی أدعوکم إلی النجوة

30- اهمیت نجات بخشی خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 43 - 4

4ـ نوح ( ع ) ، فرزندش را از بی ثمربودن صعود بر کوه و منحصر بودن راه نجات در بهره جستن از امداد الهی ، آگاه ساخت .

لاعاصم الیوم من أمر الله إلاّ من رحم

31- اهمیت نجات بنی اسرائیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 17 - 1

1 - رهانیدن بنی اسرائیل از سلطه و ستم فرعونی ، در رأس اهداف موسی ( ع ) و هارون ( ع ) قرار داشت .

أن ائت القوم الظـلمین . .. فأتیا فرعون فقولا... أن أرسل معنا بنی إسرءیل

مقصود از «إرسال» (فرستادن) در این جا آزاد کردن و رها ساختن بنی اسرائیل است. بنابراین از آیه یاد شده استفاده می شود که اساسی ترین مأموریت موسی(ع) این بود که بنی اسرائیل را از سرزمین فرعونیان خارج کند و آنان را از بند اسارت و بردگی مصریان آزاد سازد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 115 - 2

2 - نجات موسی و هارون ( علیهماالسلام ) و قوم شان ، مهم ترین و برجسته ترین نعمت و احسان خداوند به ایشان بود .

و لقد مننّا علی موسی و هـرون . و نجّینـهما و قومهما من الکرب العظیم

برداشت یاد شده به دلیل این نکته است که نجات موسی و هارون(علیهماالسلام) از اندوه بزرگ بخشی از نعمت های الهی به ایشان بود; ولی در عین حال به طور جداگانه ذکر شده است.

32- اهمیت نجات زندانیان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - بلد - 90 - 13 - 7

7 - پرداخت وجه مورد نیاز اسیران و زندانیان برای آزادسازی آنان ، گامی بلند و انفاق سنگین است .

ما العقبة . فکّ رقبة

آزاد سازی بردگان، مصداق آشکار «فکّ رقبة» است; ولی تنها مصداق آن نیست. بنابراین رها سازی هر شخص در بندی، می تواند مراد آیه باشد.

33- اهمیت نجات مظلومان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 13 - 3

3 ـ نجات ستمدیدگان از بیدادگری بیدادگران ، هدف خداوند از بعثت پیامبران در طول تاریخ

لما ظلموا و جاءتهم رسلهم بالبینت

ذکر جمله «جاءتهم رسلهم» بعد از «لما ظلموا» حکایت از این حقیقت دارد که بعثت پیامبران در پی گسترش ظلم و بیدادگری و به منظور رهایی مظلومان از شرّ ظالمان بوده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 39 - 11

11 ـ بعثت پیامبران الهی ، در راستای نجات مظلومان از ستم بیدادگران

کذلک کذب الذین من قبلهم فانظر کیف کان عقبة الظلمین

رویارویی بیدادگران با رسولان الهی در طول تاریخ، بیانگر برداشت فوق است.

34- اهمیت نجات موسی(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 115 - 2

2 - نجات موسی و هارون ( علیهماالسلام ) و قوم شان ، مهم ترین و برجسته ترین نعمت و احسان خداوند به ایشان بود .

و لقد مننّا علی موسی و هـرون . و نجّینـهما و قومهما من الکرب العظیم

برداشت یاد شده به دلیل این نکته است که نجات موسی و هارون(علیهماالسلام) از اندوه بزرگ بخشی از نعمت های الهی به ایشان بود; ولی در عین حال به طور جداگانه ذکر شده است.

35- اهمیت نجات هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 115 - 2

2 - نجات موسی و هارون ( علیهماالسلام ) و قوم شان ، مهم ترین و برجسته ترین نعمت و احسان خداوند به ایشان بود .

و لقد مننّا علی موسی و هـرون . و نجّینـهما و قومهما من الکرب العظیم

برداشت یاد شده به دلیل این نکته است که نجات موسی و هارون(علیهماالسلام) از اندوه بزرگ بخشی از نعمت های الهی به

ایشان بود; ولی در عین حال به طور جداگانه ذکر شده است.

36- ایمان به نجات بخشی خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 67 - 3

3- انسان ها در گرداب های خطرآفرین ، نه تنها متوجه خداوند می شوند ; بلکه او را یگانه قدرتی می دانند که توان نجات آنان را از مرگ حتمی دارد .

و إذا مسّکم الضرّ فی البحر ضلّ من تدعون إلاّ إیّاه

37- بت ها و نجات از عذاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 101 - 8

8ـ بت ها و خدایان پنداری ، هرگز به فریاد پرستشگران خویش نمی رسند و نمی توانند حتی اندکی از عذاب های الهی را از آنان دور سازند .

فما أغنت عنهم ءالهتهم التی یدعون من دون الله من شیء لما جاء أمر ربک

38- برادران یوسف و نجات بنیامین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 78 - 2،3،6،7،11

2ـ فرزندان یعقوب با تحریک عواطف یوسف ( ع ) درصدد جلب رضایت او برای آزادسازی بنیامین برآمدند .

قالوا یـأیها العزیز إن له أبًا شیخًا کبیرًا

3ـ اقتدار یوسف ( ع ) بر انجام خواسته های خویش ، نیکوکار بودن وی و سزاواری یعقوب ( ع ) برای ترحم ، دلیل های ارائه شده از سوی فرزندان یعقوب به یوسف ( ع ) برای آزادسازی بنیامین

قالوا یـأیها العزیز إن له أبًا شیخًا کبیرًا . .. إنا نریـک من المحسنین

هدف برادران یوسف از مخاطب ساختن یوسف(ع) با عنوان «عزیز» بیان اقتدار او بر انجام خواسته هایش است، و توصیف یعقوب به «پیرمردی سالخورده» بیان سزاواری او برای ترحم است و مدح یوسف(ع) به نیکوکاری به منظور ترغیب او به احسان و گذشت می باشد.

6ـ بازداشت یکی از برادران بنیامین در مقابل آزاد کردن او ، پیشنهاد برادران به یوسف

فخذ أحدنا مکانه

7ـ فداکاری و گذشت برادران بنیامین ، برای باز گرداندن او به پدرشان یعقوب

فخذ أحدنا مکانه

11ـ مشاهده نیکوکار بودن یوسف ، مایه تشجیع فرزندان یعقوب به تقاضای آزادی بنیامین و بازداشت یکی از آنان به جای

وی

فخذ أحدنا مکانه إنا نریـک من المحسنین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 79 - 1

1ـ یوسف ( ع ) پیشنهاد فرزندان یعقوب ( بازداشت یکی از آنان به جای بنیامین ) را نپذیرفت .

فخذ أحدنا مکانه . .. قال معاذ الله أن نأخذ إلاّ من وجدنا

«معاذ» مصدر میمی و مفعول مطلق برای فعل محذوف است (نعوذ بالله معاذاً). عبارت «أن نأخذ» به تقدیر «من» و متعلق به «معاذ الله» می باشد. بنابراین جمله «معاذ الله أن نأخذ ...» ; یعنی، به خدا پناه می بریم پناه آوردنی از اینکه بگیریم (بازداشت کنیم) مگر کسی را که متاع خویش را نزد او یافتیم.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 80 - 1،2

1ـ فرزندان یعقوب به جلب رضایت یوسف موفق نشدند و از آزاد شدن بنیامین کاملاً ناامید گشتند .

فلما استیئسوا منه

«یأس» «و «استیئاس» به معنای ناامید شدن است، با این تفاوت که «استیئاس» حاکی از مبالغه و شدت ناامیدی می باشد. مراد از ضمیر در «منه» یوسف و یا بنیامین است. بنابراین «فلما استیئسوا منه ...» ; یعنی، پس آن گاه که فرزندان یعقوب از [جلب رضایت ]یوسف و یا [آزادی] بنیامین کاملاً ناامید شدند ... .

2ـ فرزندان یعقوب پس از ناامید شدن از آزادی بنیامین ، در کناری به دور از یوسف و کارگزارانش برای چاره اندیشی درباره مشکل پیش آمده به مشورت و گفت و گوی محرمانه پرداختند .

فلما استیئسوا منه خلصوا نجیًّا

از معانی «خلوص» اعتزال و کناره گیری کردن است. «نجیّ» به فرد و یا افرادی اطلاق می گردد که در نهان با او گفت و گو شود. این کلمه در آیه شریفه حال برای فاعل «خلصوا» می باشد. بنابراین «خلصوا نجیّاً» ; یعنی، برادران یوسف از دیگران جدا شدند و با یکدیگر به نجوا و گفت و گوی سرّی پرداختند.

39- بشارت نجات از ظلم فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 87 - 10

10 ـ خداوند به موسی ( ع ) فرمان داد تا رهایی بنی اسرائیل از چنگال فرعون را به آنان بشارت دهد .

و نجنا برحمتک من القوم الکفرین . .. و بشّر المؤمنین

40- بشارت نجات از عذاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 31 - 5

5- مبلغان مؤمن جن ، نوید دهنده قوم خویش به غفران الهی و رهایی از عذاب ، در پرتو ایمان

یـقومنا . .. و ءامنوا به یغفر لکم من ذنوبکم و یجرکم من عذاب ألیم

41- بشارت نجات به یوسف(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 15 - 8

8ـ خداوند یوسف ( ع ) را از طریق وحی به نجات یافتن از چاه کنعان و دیداری مجدد با برادرانش ، نوید داد .

و أوحینا إلیه لتنبئنّهم بأمرهم هذا

جمله «لتنبئنّهم» (همانا این واقعه را در آینده به برادرانت یادآوری خواهی کرد) دلالت بر نجات یوسف از چاه دارد و نیز حاکی از این است که او برادرانش را در آینده ملاقات خواهد کرد.

42- بشارت نجات خانواده نوح(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 45 - 3

3ـ خداوند ، نوح ( ع ) را به نجات افراد خانواده اش نوید داده بود .

إن ابنی من أهلی و إن وعدک الحق

مصداق مورد نظر برای «وعدک» نجات خانواده نوح از حادثه طوفان است که جمله «قلنا احمل . .. و أهلک» بیانگر نوید به آن بود.

43- بنی اسرائیل و نجات از کافران

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 86 - 1

1 ـ درخواست مؤمنان قوم موسی از خداوند ، برای نجات از گروه کفرپیشه

ربنا لا تجعلنا فتنة . .. و نجنا برحمتک من القوم الکفرین

44- پیشگویی نجات محمد(صلی الله علیه و آله)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - ضحی - 93 - 4 - 5

5 - قرآنْ پیشاپیش ، رهایی پیامبر (صلی الله علیه و آله) را از روی گردانی و خشم خداوند تا پایان عمر آن حضرت ، خبر داده است .

و للأخرة خیر لک من الأُولی

مراد از «آخرت» و «اُولی» چه دنیا و آخرت باشد و چه آغاز و فرجام زندگانی دنیوی پیامبر(صلی الله علیه و آله) ـ چنانچه برخی از مفسران احتمال داده اند ـ آیه شریفه سلامت کامل پیامبر(صلی الله علیه و آله) را، از هرگونه انحراف که به خشم خداوند بینجامد، پیشگویی کرده است.

45- تلاش برای نجات از عذاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 61 - 1،2

1 - نجات از عذاب الهی و دستیابی به زندگی جاودانه بهشتی و رستگاری بزرگ ، سزاوار هرگونه عمل و تلاش است .

و ما نحن بمعذّبین . إنّ هـذا لهو الفوز العظیم . لمثل هـذا فلیعمل العـملون

«لام» در «لمثل» برای تعلیل و «هـذا» اشاره به مضامین آیات گذشته است که درباره رهایی از عذاب الهی و نیل به بهشت جاودان بود.

2 - رهایی از عذاب الهی و دستیابی به حیات جاودانه بهشتی ( رستگاری بزرگ ) ، تنها هدف شایسته برای هرگونه سعی و تلاش در زندگی آدمی

لمثل هـذا فلیعمل العـملون

از تقدم جار و مجرور (لمثل) بر عامل خود (فلیعمل) ـ که مفید حصر است ـ برداشت یاد شده به دست می آید.

46- حتمیت نجات متقین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - لیل - 92 - 17 - 3

3 - وعده رهایی تقواپیشگان از آتش دوزخ ، حتمی و تخلّف ناپذیر است .

سیجنّبها الأتقی

حرف «سین» برای تأکید بر وعده است.

47- درخواست نجات

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 194 - 13

13 ـ دور ماندن از خواری و خذلان در روز قیامت ، خواسته و دعای خردمندان به پیشگاه خداوند

و لا تخزنا یوم القیمة

48- درخواست نجات از اذیتهای قوم نوح

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 76 - 5

5 - نوح ( ع ) ، نجات خود و خاندانش را از دست ستم و اذیت و آزار قوم خود ، از خداوند خواستار شده بود .

و لقد نادینا نوح . .. و نجّینـه و أهله من الکرب العظیم

49- درخواست نجات از جهنم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 14 - 1

1 ـ استغاثه و درخواست تکذیب کنندگان قیامت برای رهایی از آتش جهنم نتیجه بخش نبوده و عذابشان ادامه خواهد یافت .

لاتدعوا الیوم ثبورًا وحدًا و ادعوا ثبورًا کثیرًا

برداشت یاد شده مبتنی بر این نکته است که مقصود از درخواست هلاکت، در حقیقت کنایه از نجات از وضع بسیار سخت دوزخ است; نه مرگ و نابودی واقعی.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 65 - 1،3

1 ـ بندگان خالص خدا ، پیوسته از پروردگارشان خواستار رهایی از عذاب دوزخ اند .

و عباد الرحمـن . .. و الذین یقولون ربّنا اصرف عنّا عذاب جهنّم

فعل مضارع «یقولون» مفید استمرار است.

3 ـ پیوستگی و گریزناپذیری عذاب جهنم ، سبب دست به دعا برداشتن و تضرع بندگان خالص خدا برای رهایی از آن عذاب

و الذین یقولون ربّنا اصرف عنّا عذاب جهنّم إنّ عذابهاکان غرمًا

جمله «إنّ عذابها. ..» در مقام تعلیل برای جمله قبل است; یعنی، به این سبب بندگان خدا از پروردگار خواستار رهایی از عذاب دوزخ اند که چون آن عذاب دائمی و گریزناپذیر است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 66 - 2،4

2 ـ بد و ناگوار بودن جهنم برای انسان ، موجب هراسناکی و دست به دعا برداشتن بندگان خالص خدا به درگاه الهی برای رهایی از آن

ربّنا اصرف عنّا عذاب جهنّم . .. إنّها ساءت مستقرًّا و مقامًا

برداشت فوق، با توجه به این نکته است که جمله «إنّها ساءت. ..» تعلیل برای جمله «و الذین یقولون ربّنا اصرف...» است; یعنی، چون جهنم جایگاه بدی است، بندگان خدا برای نجات خود از آن، دست به دعا برمی دارند.

4 ـ جمله « ربّنا اصرف عنّا عذاب جهنّم إنّ عذابهاکان غراماً . إنّ ها ساءت مستقرّاً و مقاماً » ، متن دعا و تضرع بندگان خالص خدا به درگاه الهی

و الذین یقولون ربّنا اصرف عنّا عذاب جهنّم . ..إنّها ساءت مستقرًّا و مقامًا

برداشت یاد شده مبتنی بر این نکته است که جمله «إنّ عذابها تا مستقراًو مقاماً» نیز مانند جمله «ربّنا اصرف عنّا عذاب

جهنّم» جزء دعا و تضرع عبادالرحمان باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 37 - 1

1 - فریاد و استغاثه کافران ، برای خروج از دوزخ به منظور تصحیح رفتار خود و انجام اعمال نیک

و هم یصطرخون فیها ربّنا أخرجنا نعمل صـلحًا غیر الذی کنّا نعمل

«استراخ» (مصدر «یسترخون») به معنای فریاد شدید است که غالباً در مورد کمک طلبی به کار می رود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 38 - 7

7 - درخواست نجات از سوی دوزخیان ، به منظور انجام اعمال صالح ، صادقانه نبوده و آنان باز به رفتار زشت خود ادامه خواهند داد .

فما للظـلمین من نصیر . إنّ اللّه عـلم غیب السمـوت و الأرض إنّه علیم بذات الصدور

یادآوری علم همه جانبه خداوند ـ پس از نفی وجود یاور برای کافران ـ می تواند پاسخی به این سؤال باشد که چرا و کجا آنان بی ناصراند؟ پاسخ این است که: چون خداوند به راز دل ها آشنا است، می داند که آنان هرگز ایمان نمی آورند و در نتیجه از نصرت و یاری کسی بهره مند نخواهند شد.

50- درخواست نجات از سختی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 83 - 3

3- ایوب ( ع ) با صدای بلند و رسا ، برای خود دعا کرد و از خداوند خواستار نجات و بهبود خود از انواع ناگواری ها ، ناراحتی های جسمانی و فقر شد .

و أیّوب إذ نادی ربّه أنّی مسّنی الضرّ

«ندا» به معنای صدای بلند و روشن است (مفردات راغب).

51- درخواست نجات از ظلم قوم نوح

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 76 - 5

5 - نوح ( ع ) ، نجات خود و خاندانش را از دست ستم و اذیت و آزار قوم خود ، از خداوند خواستار شده بود .

و لقد نادینا نوح . .. و نجّینـه و أهله من الکرب العظیم

52- درخواست نجات از عذاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 21 - 8

8- کافرانِ پیرو از رهبران مستکبر خویش ، در قیامت درخواست می کنند که در صورت امکان ، اندکی از عذاب خدا را از آنان بکاهند .

فقال الضعفـؤا للذین استکبروا إنّا کنّا لکم تبعًا فهل أنتم مغنون عنّا من عذاب الل

تنوین «شیء» تنوین تنکیر و برای کم بودن است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 11 - 8

8 - درخواست عاجزانه کافران و مشرکان ، از خداوند برای رهایی خود از عذاب

فهل إلی خروج من سبیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 12 - 1

1 - کفر و گرایش به شرک ، سبب پذیرفته نشدن عذرخواهی و درخواست کافران و مشرکان برای رهایی خویش از عذاب الهی

ذلکم بأنّه إذا دعی اللّه وحده کفرتم و إن یشرک به تؤمنوا

«ذلکم» اشاره به مطلب گذشته (عذاب شدن) دارد; یعنی، «ذلکم الذی أنتم فیه من العذاب». گفتنی است که «باء» در «بأنّه» برای سببیت می باشد.

53- درخواست نجات از عذاب اخروی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 65 - 9

9 ـ تشویق خداوند به دعا و تضرع به درگاه الهی و درخواست رهایی از عذاب اخروی

و الذین یقولون ربّنا اصرف عنّا . .. إنّ عذابهاکان غرامًا

54- درخواست نجات از فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - تحریم - 66 - 11 - 7،8

7 - درخواست همسر فرعون از خداوند ، به نجات خویش از شرّ فرعون

و نجّنی من فرعون

8 - درخواست همسر فرعون از خداوند ، به رهایی خویش از رفتار و برخورد فرعون

و نجّنی من فرعون و عمله

55- درخواست نجات از فرعونیان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 16 - 2

2 - اعتراف صریح موسی ( ع ) در پیشگاه پروردگار ، به اشتباه خویش در قتل مرد قبطی و درخواست آمرزش از ساحت او و نجات از شرّ فرعونیان

قال ربّ إنّی ظلمت نفسی فاغفرلی

مقصود موسی(ع) از آمرزش در «اغفرلی» زدوده شدن پی آمد کار وی و رهایی از انتقام فرعونیان است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 21 - 5

5 - نیایش موسی ( ع ) به درگاه پروردگار ، برای نجات خویش از شر فرعونیان

قال ربّ نجّنی من القوم الظـلمین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - تحریم - 66 - 11 - 10

10 - همسر فرعون ، از خداوند خواستار نجات خود از شرّ مردم ستمگر ( قبطیان و کارگزاران فرعون )

و نجّنی من القوم الظـلمین

56- درخواست نجات از فقر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 83 - 3

3- ایوب ( ع ) با صدای بلند و رسا ، برای خود دعا کرد و از خداوند خواستار نجات و بهبود خود از انواع ناگواری ها ، ناراحتی های جسمانی و فقر شد .

و أیّوب إذ نادی ربّه أنّی مسّنی الضرّ

«ندا» به معنای صدای بلند و روشن است (مفردات راغب).

57- درخواست نجات از کارگزاران فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - تحریم - 66 - 11 - 10

10 - همسر فرعون ، از خداوند خواستار نجات خود از شرّ مردم ستمگر ( قبطیان و کارگزاران فرعون )

و نجّنی من القوم الظـلمین

58- درخواست نجات بنی اسرائیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 47 - 3

3 - آزادی بنی اسرائیل و گسیل داشتن آنان با موسی و هارون ( ع ) ، نخستین خواسته آن دو از فرعون بود .

فقولا . .. فأرسل معنا بنی إسرءیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 18 - 5

5 - ادعای رسالت الهی و درخواست آزاد گذاشتن بنی اسرائیل برای خروج از سرزمین مصر از سوی موسی ( ع ) ، دور از انتظار فرعون و عملی جسورانه در نظر وی بود .

فقولا إنّا رسول ربّ العـلمین . أن أرسل معنا بنی إسرءیل . قال ألم نربّک ... و لبث

برداشت یاد شده از به رخ کشیدن دوران کودکی و بخشی از عمر موسی(ع) پس از اظهاراتش درباره رسالت الهی و آزاد سازی بنی اسرائیل، به دست می آید.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - دخان - 44 - 18 - 1،5،6

1- رهایی بنی اسرائیل از نظام فرعونی ، یکی از مهم ترین خواسته های موسی ( ع ) از فرعونیان

أن أدّوا إلیّ عباد اللّه

چنانچه مراد از «عباداللّه» بنی اسرائیل باشد از این که خداوند در رأس همه سخنان موسی درخواست آزادی بنی اسرائیل را مطرح ساخته اهمیت آن استفاده می شود.

5- تذکر موسی ( ع ) به فرعونیان ، نسبت به خیراندیشی خود در پیشنهاد رهایی بنی اسرائیل

أن أدّوا . .. إنّی لکم رسول أمین

لام در «لکم» برای منفعت و «رسول أمین» تأکیدی بر رعایت امانت در نصیحت است; یعنی، بنی اسرائیل را رها کنید و بدانید که در این پیشنهاد، منفعت واقعی شما نهفته است و من در این سخن صداقت دارم.

6- درخواست رهایی بنی اسرائیل از سوی موسی ( ع ) ، نشأت یافته از رسالت آن حضرت و نه انگیزه های قومی و طبقاتی

أن أدّوا . .. إنّی لکم رسول أمین

از تأکید موسی(ع) بر «إنّی لکم رسول أمین» استفاده می شود که آنچه آن حضرت به فرعونیان پیشنهاد کرده، نه از آن جهت است که با بنی اسرائیل پیوند نژادی و طبقاتی دارد; بلکه صرفاً در این سخن، پیامداری امین از جانب خداوند است.

59- درخواست نجات خانواده لوط(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 169 - 2،7

2 - التجای لوط ( ع ) به درگاه پروردگار ، برای نجات خود و نزدیکانش از شر کردار منحرفان

ربّ نجّنی و أهلی ممّا یعملون

7 - دعا والتجای حضرت لوط ( ع ) به درگاه پروردگار ، برای نجات خود و کسانش از پی آمد های سوء کردار قوم خود ( عذاب )

ربّ نجّنی و أهلی ممّا یعملون

برداشت یاد شده مبتنی بر این احتمال است که مضافی در تقدیر باشد (من وبال ما یعملون); یعنی، پروردگارا! من و کسانم را از وزر و وبال عمل آنان نجات بخش. گفتنی است آیه بعد ـ که نجات لوط و اهلش رااز عذاب مطرح می کند ـ تأیید کننده همین برداشت است.

60- درخواست نجات لوط(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 169 - 2،7

2 - التجای لوط ( ع ) به درگاه پروردگار ، برای نجات خود و نزدیکانش از شر کردار منحرفان

ربّ نجّنی و أهلی ممّا یعملون

7 - دعا والتجای حضرت لوط ( ع ) به درگاه پروردگار ، برای نجات خود و کسانش از پی آمد های سوء کردار قوم خود ( عذاب )

ربّ نجّنی و أهلی ممّا یعملون

برداشت یاد شده مبتنی بر این احتمال است که مضافی در تقدیر باشد (من وبال ما یعملون); یعنی، پروردگارا! من و کسانم را از وزر و وبال عمل آنان نجات بخش. گفتنی است آیه بعد ـ که نجات لوط و اهلش رااز عذاب مطرح می کند ـ تأیید کننده همین برداشت است.

61- درخواست نجات مؤمنان قوم نوح

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 118 - 5

5 - نوح ( ع ) ، خواستار نزول عذاب بر کافران و نجات خود و مؤمنان از آن عذاب

فافتح بینی . .. و نجّنی و من معی من المؤمنین

62- دعا برای نجات

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - سجده - 32 - 12 - 10

10 - درخواست از خدا برای نجات از گرفتاری ، مقتضای ربوبیت او است .

ناکسوا رءوسهم عند ربّهم ربّنا أبصرنا

63- دعا برای نجات مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 118 - 2

2 - دعای نوح به درگاه خدا ، برای نجات خود و مؤمنان همراهش از شرّ قوم کفرپیشه خویش

ربّ إنّ قومی کذّبون . .. نجّنی و من معی من المؤمنین

متعلق «نجّنی» حذف شده است و تقدیر آن «نجّنی و. .. من شرّهم» می باشد.

64- دعای نجات از ظالمان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 85 - 7

7 ـ از امام باقر و امام صادق ـ علیهما السلام ـ روایت شده است که درباره سخن خداوند : « ربنا لا تجعلنا فتنة للقوم الظالمین » فرمود : لا تسلطهم علینا فتفتنهم بنا ;

پروردگارا! گروه ستمگران را بر ما مسلط مکن که ما را وسیله آزمایش آنان قرار دهی».

65- دعای نجات از ظلم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 75 - 10،15

10 ـ دعای مسلمانان مظلوم و مستضعف مکّه به درگاه پروردگار برای رهایی از ستم حاکم بر آنان

و المستضعفین . .. الّذین یقولون ربّنا اخرجنا من هذه القریة الظّالم اهلها

15 ـ مسلمانان مستضعف صدر اسلام ، خواستار فرمانده و نیروی انسانی از جانب خداوند برای رهایی از ستم کفرپیشگان مکّه

و اجعل لنا من لدنک ولیّاً و اجعل لنا من لدنک نصیراً

66- دعای نجات از کافران

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 86 - 1

1 ـ درخواست مؤمنان قوم موسی از خداوند ، برای نجات از گروه کفرپیشه

ربنا لا تجعلنا فتنة . .. و نجنا برحمتک من القوم الکفرین

67- دعوت به نجات

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 41 - 6

6 - مؤمنان ، وظیفه دار فراخواندن مردم به نجات و رستگاری

و یـقوم مالی أدعوکم إلی النجوة

68- ذکر نجات بنی اسرائیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 49 - 3

3 - نجات از چنگال فرعونیان و عذاب های ایشان ، خاطره ای برای بنی اسرائیل ، که شایسته به خاطر سپردن و همواره به یاد داشتن است . *

و إذ نجینکم من ءال فرعون یسومونکم سوءالعذاب

«إذ نجیناکم» عطف بر «نعمتی» در آیه 47 است و در حقیقت مفعول برای «اذکروا» می باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 6 - 6

6- نجات بنی اسرائیل از شکنجه و کشتار فرعونیان ، نعمت چشمگیر و به یاد ماندنی خداوند بر آنان بود .

إذ قال موسی لقومه اذکروا نعمة الله علیکم إذ أنجـکم من ءال فرعون

69- راههای نجات از وسوسه های شیطان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - یس - 36 - 62 - 7

7 - تعقل و خرد ورزی ، راه نجات از وسوسه ها و دام های شیطان

و لقد أضلّ منکم جبلاًّ کثیرًا أفلم تکونوا تعقلون

70- روش نجات از انحراف جنسی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 33 - 15

15ـ دعا و نیایش به درگاه خدا و استمداد از او ، راه مصون ماندن از گناه و انحرافات جنسی است .

رب . .. و إلاّ تصرف عنی کیدهنّ أصب إلیهنّ

71- روش نجات از غضب خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 118 - 7

7 ـ برای گریز از خشم خدا ، چاره ای نیست جز پناهنده شدن به درگاه خود او .

لا ملجأ من اللّه إلا إلیه

72- روش نجات از گمراهی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 9 - 21

21- بیان تاریخ انبیا و سرگذشت اقوامشان ، از روش های هدایتی تربیتی قرآن برای نجات مردم از ظلمت ها و بردن آنان به سوی نور

أخرج قومک من الظلمـت إلی النور . .. ألم یأتکم نبؤا الذین من قبلکم قوم نوح و عاد

73- روش نجات از گناه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 23 - 12

12ـ برای نجات از ورطه های گناه و لغزش ، باید به خداوند پناه آورد .

قال معاذ الله

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 33 - 15

15ـ دعا و نیایش به درگاه خدا و استمداد از او ، راه مصون ماندن از گناه و انحرافات جنسی است .

رب . .. و إلاّ تصرف عنی کیدهنّ أصب إلیهنّ

74- زمینه نجات

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 144 - 3

3 - دعا و تسبیح مستمر خداوند ، مایه نجات از گرفتاری و غم و اندوه

فلولا أنّه کان من المسبّحین . للبث فی بطنه إلی یوم یبعثون

75- زمینه نجات از تحیر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 71 - 17

17 ـ توحید، زمینه ساز رهایی از تحیر و سرگردانی و معنی دهنده و جهت بخش به زندگی است.

کالذی استهوته الشیطین فی الأرض حیران

چون حالت مرتدان و مشرکان به دیوانگانی متحیر تشبیه شده، طبیعتاً نقطه مقابل شرک (توحید) اثراتی متضاد با آن خواهد داشت.

76- زمینه نجات از توطئه دشمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 79 - 9

9 - توکل بر خداوند ، رهاننده انسان از تنگنای توطئه های دشمنان

و لاتکن فی ضیق ممّا یمکرون . .. فتوکّل علی اللّه

سیاق آیات، نشانگر ارتباط معنوی این آیه با «و لاتکن فی ضیق ممّا یمکرون» می باشد.

77- زمینه نجات از جهنم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 31 - 6

6- ایمان به خدا و اجابت دعوت او ، باعث غفران خطا ها و لغزش ها و رهایی از عذاب دوزخ

و ءامنوا به یغفر لکم من ذنوبکم و یجرکم من عذاب ألیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - طور - 52 - 28 - 1

1 - دعا و نیایش به درگاه خداوند ، زمینه ساز راهیابی انسان به بهشت و رهایی از دوزخ

فمنّ اللّه علینا و وقینا عذاب السموم . إنّا کنّا من قبل ندعوه

78- زمینه نجات از سختی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 83 - 18

18ـ لزوم اتکا به خداوند و امید داشتن به او ، برای دستیابی به خواسته ها و رهایی از دشواریها

عسی الله أن یأتینی بهم جمیعًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 79 - 9

9 - توکل بر خداوند ، رهاننده انسان از تنگنای توطئه های دشمنان

و لاتکن فی ضیق ممّا یمکرون . .. فتوکّل علی اللّه

سیاق آیات، نشانگر ارتباط معنوی این آیه با «و لاتکن فی ضیق ممّا یمکرون» می باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - روم - 30 - 33 - 9

9 - دعا به پیشگاه خداوند ، زمینه نجات از ناملایمات و سختی ها است .

و إذا مسّ الناس ضرّ دعوا ربّهم . .. ثمّ إذا أذاقهم منه رحمة

اِعطای رحمت به بندگان گرفتار در ناملایمات، در پی دعای آنان برای نجات از آن وضعیّت، احتمال دارد به خاطر دعا و تأثیر آن باشد.

79- زمینه نجات از سختی مرگ

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - طلاق - 65 - 2 - 17

17 - « عن ابن عباس قال : قال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) فی قوله « و من یتّق اللّه یجعل له مخرجاً » قال : من شبهات الدنیا و من غمرات الموت و من شدائد یوم القیامة ;

از ابن عباس نقل شده که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) درباره سخن خداوند «و من یتّق اللّه یجعل له مخرجاً» فرمود:[خدا برای کسی که تقوای الهی داشته باشد] راه نجاتی از شبهات دنیا، دشواری های مرگ و سختی های قیامت قرار می دهد».

80- زمینه نجات از سختیهای قیامت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - طلاق - 65 - 2 - 17

17 - « عن ابن عباس قال : قال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) فی قوله « و من یتّق اللّه یجعل له مخرجاً » قال : من شبهات الدنیا و من غمرات الموت و من شدائد یوم القیامة ;

از ابن عباس نقل شده که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) درباره سخن خداوند «و من یتّق اللّه یجعل له مخرجاً» فرمود:[خدا برای کسی که تقوای الهی داشته باشد] راه نجاتی از شبهات دنیا، دشواری های مرگ و سختی های قیامت قرار می دهد».

81- زمینه نجات از شبهات

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - طلاق - 65 - 2 - 17

17 - « عن ابن عباس قال : قال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) فی قوله « و من یتّق اللّه یجعل له مخرجاً » قال : من شبهات الدنیا و من غمرات الموت و من شدائد یوم القیامة ;

از ابن عباس نقل شده که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) درباره سخن خداوند «و من یتّق اللّه یجعل له مخرجاً» فرمود:[خدا برای کسی که تقوای الهی داشته باشد] راه نجاتی از شبهات دنیا، دشواری های مرگ و سختی های قیامت قرار می دهد».

82- زمینه نجات از ظلم فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 87 - 9

9 ـ ایمان و اقامه نماز ، زمینه ساز نجات بنی اسرائیل از سلطه فرعون بود .

ربنا لا تجعلنا فتنة للقوم الظلمین. و نجنا برحمتک ... و أقیموا الصلوة و بشّر المؤ

83- زمینه نجات از عذاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 171 - 4

4 - نجات لوط ( ع ) و اهلش از عذاب الهی ، در گرو خروج آنان از شهر

فنجّینـه و أهله أجمعین . إلاّ عجوزًا فی الغـبرین

از واژه «الغابرین» استفاده می شود که بر جای ماندگان در شهر، گرفتار عذاب شدند و بیرون روندگان از شهر نجات یافتند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - صف - 61 - 10 - 4

4 - نجات از عذاب ، در گرو تلاش و کوشش در پرتو ارشاد های الهی است .

هل أدلّکم علی تجـرة تنجیکم من عذاب

84- زمینه نجات از عذاب های اخروی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - فجر - 89 - 27 - 4

4 - آزمون دانستن فقر و غنا ، گرامی داشت یتیمان ، سیر کردن گرسنگان ، تصرف نکردن ارث دیگران و پرهیز از مال دوستی ، زمینه ساز اعتماد به رهایی از صحنه های وحشت بار قیامت

فأمّا الإنسـن إذا ما ابتلیه . .. یـأیّتها النّفس المطمئنّة

«نفس مطمئن» ـ به قرینه آیات پیشین ـ انسانی است که از اوصاف ذکر شده در آن آیات، مبرّا باشد.

85- زمینه نجات از فقر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - قریش - 106 - 4 - 4

4 - شکست اصحاب فیل ، زمینه ساز گرفتار نشدن قریش ، به فقر اقتصادی و گرسنگی فراگیر و جان فرسا

ألم تر کیف فعل ربّک بأصحـب الفیل . .. لإیلـف قریش ... الذی أطعمهم من جوع

نکره بودن «جوع»، بر شدّت آن دلالت دارد.

86- زمینه نجات از کفر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 1 - 15

15- ربوبیت الهی ، مقتضی بیرون آوردن بندگان خویش از گمراهی کفر ، و هدایت آنان به نور ایمان

لتخرج الناس من الظلمـت إلی النور بإذن ربّهم

87- زمینه نجات از کیفرهای خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 57 - 5

5 - نجات از کیفر دامنگیر الهی ، در گرو ایمان به پیامبران است ، نه پیوند خانوادگی و خویشاوندی با آنان

فأنجینـه و أهله إلاّامرأته

همسر لوط با او پیوند نزدیک خانوادگی داشت; ولی این پیوند، ثمری برای او نداشت; چه این که او با خط فکری و عقیدتی لوط(ع) هماهنگ نبود.

88- زمینه نجات از گمراهی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 1 - 15

15- ربوبیت الهی ، مقتضی بیرون آوردن بندگان خویش از گمراهی کفر ، و هدایت آنان به نور ایمان

لتخرج الناس من الظلمـت إلی النور بإذن ربّهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 9 - 7

7- استفاده از رخداد های مهم تاریخی ، روشی برای تربیت مردم و ابزاری جهت نجات آنان از ظلمتها

أخرج قومک من الظلمـت إلی النور . .. ألم یأتکم نبؤا الذین من قبلکم قوم نوح و عاد

89- زمینه نجات بنی اسرائیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 87 - 9

9 ـ ایمان و اقامه نماز ، زمینه ساز نجات بنی اسرائیل از سلطه فرعون بود .

ربنا لا تجعلنا فتنة للقوم الظلمین. و نجنا برحمتک ... و أقیموا الصلوة و بشّر المؤ

90- زمینه نجات فرعونیان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 64 - 6

6 - فرعونیان نجات و بقای خود را در گرو غلبه ساحران بر موسی ( ع ) در صحنه مقابله می دانستند .

و قد أفلح الیوم من استعلی

91- زمینه نجات قریش

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - قریش - 106 - 4 - 4

4 - شکست اصحاب فیل ، زمینه ساز گرفتار نشدن قریش ، به فقر اقتصادی و گرسنگی فراگیر و جان فرسا

ألم تر کیف فعل ربّک بأصحـب الفیل . .. لإیلـف قریش ... الذی أطعمهم من جوع

نکره بودن «جوع»، بر شدّت آن دلالت دارد.

92- زمینه نجات قوم ثمود

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 46 - 8

8 - تلاش دلسوزانه صالح ( ع ) برای رفع گرفتاری ها از قوم خویش و جلب رحمت الهی برای آنان

قال یقوم لم تستعجلون . .. لولا تستغفرون اللّه لعلّکم ترحمون

93- زمینه نجات متقین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - لیل - 92 - 17 - 2

2 - امداد های ویژه الهی ، مایه دور ماندن اهل تقوا از آتش دوزخ است .

و سیجنّبها

فعل «یُجنّب» گرچه مجهول است، ولی به قرینه «إلاّ ابتغاء وجه ربّه» در آیات بعد، این موهبت را خداوند در اختیار آنان می گذارد.

94- زمینه نجات یونس(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 144 - 2

2 - تسبیح مستمر یونس ( ع ) ، تنها وسیله نجات او از دل ماهی شد .

فلولا أنّه کان من المسبّحین . للبث فی بطنه إلی یوم یبعثون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 147 - 4

4 - « عن أبی عبداللّه ( ع ) الأنبیاء و المرسلون علی أربع طبقات . . . و نبیّ یری فی منامه و یسمع الصوت و یعاین الملک و قد أرسل إلی طائفة قلّوا أو کثروا کیونس . قال اللّه لیونس « و أرسلناه إلی مائة ألف أو یزیدون » . . . ;

از امام صادق(ع) روایت شده که: پیامبران و رسولان بر چهار طبقه اند . .. و پیامبری است که در خواب می بیند و صدا را می شنود و فرشته را می بیند و به سوی گروهی از مردم ـ خواه کم یا زیاد ـ فرستاده می شود، مانند یونس که خدا درباره اش می فرماید: «و أرسلناه إلی مائة ألف أو یزیدون»...».

95- سنت نجات بخشی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 103 - 2

2 ـ نجات مؤمنان و آسیب ندیدن از عذاب استیصال ، سنتی است الهی و تخلف ناپذیر .

ثم ننجی رسلنا و الذین ءامنوا کذلک حقاً علینا ننج المؤمنین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 88 - 6،8

6- نجات و رهایی بخشیدن مؤمنان از غم و اندوه ، سنت خداوند است .

فاستجبنا له و نجّینـه من الغمّ و کذلک نـنجی المؤمنین

جمله «کذلک ننجی المؤمنین» پس از ذکر نجات یونس(ع) ـ می تواند بیانگر یک قانون و سنت الهی باشد.

8- رهایی یونس ( ع ) از غم و اندوه ، جلوه ای از سنت الهی در نجات مؤمنان

و نجّینـه من الغمّ و کذلک نـنجی المؤمنین

اسم اشاره «کذلک»، اشاره به نجات یونس(ع) از غم و اندوه است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - قمر - 54 - 35 - 4

4 - سنت الهی بر اعطای پاداش عالی ، به شکرگزاران و نجات ایشان از عذاب های فراگیر

کذلک نجزی من شکر

96- شرایط نجات از اغواگری ابلیس

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - حجر - 15 - 40 - 2

2- بندگی خداوند و نداشتن هیچ گونه ناخالصی ، شرط رهایی از اغواگری ابلیس

إلاّ عبادک منهم المخلصین

97- شرایط نجات از اغواگری شیطان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - ص - 38 - 83 - 3

3 - عبودیت خالصانه خدا ، موجب رهایی و مصونیت از وسوسه ها و اغواگری های شیطان

لأغوینّهم . .. إلاّ عبادک منهم المخلصین

98- شرایط نجات از جهنم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - بروج - 85 - 10 - 17،18

17 - اصحاب اخدود ، چنانچه از گناه سوزاندن مؤمنان توبه می کردند ، از عذاب جهنم رهایی می یافتند .

ثمّ لم یتوبوا فلهم عذاب جهنّم

18 - رهایی اصحاب اخدود از آتش جهنم ، تنها در صورتی امکان پذیر است که از کفر خویش توبه کرده باشند .

ثمّ لم یتوبوا

سیاق آیه شریفه، گرچه قرینه است بر این که متعلق «لم یتوبوا» فتنه گری و سوزاندن مؤمنان است; ولی آیه بعد، می تواند قرینه باشد که مراد از توبه، روی آوردن به ایمان و عمل صالح است و نیز توبه از شکنجه مؤمنان، زمانی توبه به درگاه خداوند است که شخص منکر او نباشد.

99- شرایط نجات از عذاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 115 - 7

7 ـ پذیرش احکام قضایی پیامبر (صلی الله علیه و آله) و همسویی با مؤمنان ، شرط نجات از عذاب دوزخ

و من یشاقق الرسول من بعد ما تبیّن له الهدی و یتبع غیر سبیل المؤمنین

با توجه به آیات قبل، مخالفت و موافقت با احکام قضایی پیامبر(صلی الله علیه و آله)، از مصادیق مورد نظر در آیه شریفه است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 54 - 11

11 - توبه ، تنها پیش از آمدن عذاب الهی پذیرفتنی است و رهایی از عذاب پس از نزول آن ـ حتی با توبه و تسلیم ـ ممکن نیست .

و أنیبوا إلی ربّکم و أسلموا له من قبل أن یأتیکم العذاب ثمّ لاتنصرون

100- شرایط نجات از کفر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 1 - 14

14- خارج ساختن مردم از ظلمت کفر و گمراهی و رهنمونی آنان به نور ایمان ، حتی از سوی پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، منوط به اذن و مشیت خداوند است .

لتخرج الناس من الظلمـت إلی النور بإذن ربّهم

101- شرایط نجات از گمراهی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 1 - 14

14- خارج ساختن مردم از ظلمت کفر و گمراهی و رهنمونی آنان به نور ایمان ، حتی از سوی پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، منوط به اذن و مشیت خداوند است .

لتخرج الناس من الظلمـت إلی النور بإذن ربّهم

102- شرایط نجات اصحاب اخدود

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - بروج - 85 - 10 - 17،18

17 - اصحاب اخدود ، چنانچه از گناه سوزاندن مؤمنان توبه می کردند ، از عذاب جهنم رهایی می یافتند .

ثمّ لم یتوبوا فلهم عذاب جهنّم

18 - رهایی اصحاب اخدود از آتش جهنم ، تنها در صورتی امکان پذیر است که از کفر خویش توبه کرده باشند .

ثمّ لم یتوبوا

سیاق آیه شریفه، گرچه قرینه است بر این که متعلق «لم یتوبوا» فتنه گری و سوزاندن مؤمنان است; ولی آیه بعد، می تواند قرینه باشد که مراد از توبه، روی آوردن به ایمان و عمل صالح است و نیز توبه از شکنجه مؤمنان، زمانی توبه به درگاه خداوند است که شخص منکر او نباشد.

103- شرک نجات یافتگان از خطر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 65 - 10

10 - مردم گرفتار در خطر دریا ، پس از رهایی از آن و رسیدن به خشکی ، به رغم دعای مخلصانه شان در هنگام خطر ، به خدا شرک میورزند !

فإذا رکبوا فی الفلک دعوا اللّه . .. فلمّا نجّیـهم إلی البرّ إذا هم یشرکون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 66 - 5

5 - بازگشت رهیدگان از ناملایمات ، به شرک ، کفران نعمت های خدا است .

فلمّا نجّیـهم إلی البرّ إذا هم یشرکون . لیکفروا بما ءاتینـهم

104- شرک نجات یافتگان از سختی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - روم - 30 - 34 - 2

2 - بازگشت رهیدگان از ناملایمات به شرک ربوبی ، کفران نعمت های خداوند است .

بربّهم یشرکون . لیکفروا بما ءاتینـهم

به قرینه «ما آتیناهم» مراد از «لیکفروا» کفران نعمت است.

105- شگفتی شرک نجات یافتگان از خطر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - روم - 30 - 33 - 14

14 - رویکرد افراد رهیده از سختی ها و ناملایمات به شرک ، به رغم توجّه شان به خداوند ، به هنگام ابتلا ، امری غیر منتظره و ناشایست است .

ثمّ إذا أذاقهم منه رحمة إذا فریق منهم بربّهم یشرکون

«إذا» در عبارت «إذا فریق. ..» فجاییه است. کاربرد آن، در جایی است که حادثه ای به صورت غیرمنتظره رخ بدهد. تکرار «ربّهم» با این بیان که ذکر «ربّهم» اِشعار به این نکته دارد که آنان به رغم این که خداوند، پروردگارشان است، چنان کردند، مؤید این مطلب است.

106- شناخت راههای نجات از پلیدی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - شمس - 91 - 8 - 3

3 - تعادل قوا در ساختار روح انسان ، آماده سازنده آن برای آگاهی فطری به پلیدی ها و شناخت راه گریز از آنها است .

و ما سوّیها. فألهمها فجورها و تقویها

حرف «فاء» در «فألهمها» آن را بر تسویه (در آیه قبل) تفریع کرده است، تا بیانگر این باشد که خداوند، در ابتدا روح انسان را از قدرت های هماهنگ برخوردار کرده; آن گاه بدی ها و راه محفوظ ماندن از آنها را به او الهام می کند. «تقوی» اسم مصدر است. فعل «اتّقیت»; یعنی، برحذر ماندم و خود را دور نگه داشتم (قاموس). بنابراین «تقواها»; یعنی، دور ماندن روح از فجور.

107- شیطان و نجات یوسف(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 42 - 12

12ـ خروج یوسف ( ع ) از زندان و رفع اتهام از او ، ناسازگار با اهداف شیطان

فأنسیـه الشیطـن ذکر ربه فلبث فی السجن بضع سنین

108- عجز از نجات محمد(صلی الله علیه و آله)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - حاقه - 69 - 47 - 1

1 - ناتوانی همگان از نجات پیامبر (صلی الله علیه و آله) از کیفر الهی ، در صورت دروغ بستن آن حضرت بر خداوند

فما منکم من أحد عنه حـجزین

109- عوامل نجات

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 119 - 4

4 - ایمان به خدا و همراهی با پیامبران ، مایه نجات و بهره مندی از لطف و رحمت الهی

و نجّنی و من معی من المؤمنین . فأنجینـه و من معه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 42 - 3

3 - ایمان به خدای یکتا ، عزیز و غفار ، عامل نجات انسان

مالی أدعوکم إلی النجوة و تدعوننی إلی النار . .. وأنا أدعوکم إلی العزیز الغفّـر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - قمر - 54 - 35 - 3

3 - صرف انتساب به خداوند و یا پیوند خویشاوندی با پیامبران ، موجب نجات و سعادت انسان نمی شود .

ءال لوط نجّینـهم . .. کذلک نجزی من شکر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - اعلی - 87 - 14 - 4

4 - خودسازی و پاک سازی خویش از وابستگی به دنیا ، مایه نجات و صلاح است .

قد أفلح من تزکّی

تزکیه در آیه ـ به قرینه «بل تؤثرون الحیاة الدنیا» در آیه بعد ـ شامل پاکی از علاقه به دنیا نیز می باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - اعلی - 87 - 15 - 1

1 - به زبان آوردن نام خداوند ، درست کاری و مایه نجات است .

قد أفلح من . .. و ذکر اسم ربّه

ذکر دو نوع است: ذکر با قلب و ذکر با زبان (مفردات راغب) و مراد از آن در آیه شریفه ـ به قرینه کلمه «اسم» ـ ذکر با زبان است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - شمس - 91 - 9 - 2

2 - خودسازی و پاک ساختن روح خویش از گناه و پلیدی و سوق دادن آن به تقوا ، مایه نجات و کامیابی است .

فألهمها فجورها و تقویـها. قد أفلح من زکّیها

مراد از «تزکیه نفس» ـ به قرینه آیه قبل ـ پاک سازی آن از «فجور» (گناه، فسق، دروغ و. ..) و رشد دادن آن به وسیله تقوا است.

110- عوامل نجات اخروی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 134 - 10

10 - خویشاوندی با پیامبران و از نسل ایشان بودن ، در قیامت کارساز نبوده و موجب رهایی از پیامد های اعمال نخواهد شد .

تلک أمة قد خلت لها ما کسبت و لکم ما کسبتم

بیان این معنا که پاداش عمل پیامبران برای دیگران سودمند نخواهد بود، در خطاب کسانی که از نسل پیامبرانی چون ابراهیم، اسحاق و یعقوب هستند، گویای برداشت فوق است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 141 - 10

10 - خویشاوندی با پیامبران و از نسل ایشان بودن ، در قیامت کارساز نبوده و موجب رهایی از پیامد های اعمال نخواهد شد .

تلک أمة قد خلت لها ما کسبت و لکم ما کسبتم

بیان این معنا - که پاداش عمل پیامبران برای دیگران سودمند نخواهد بود - در خطاب به کسانی که از نسل پیامبرانی چون: ابراهیم، اسحاق و یعقوب هستند، گویای برداشت فوق است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 158 - 9

9 ـ نجات انسانها در قیامت در گرو ایمان توأم با عمل صالح است.

لا ینفع نفساً إیمنها لم تکن ءامنت من قبل أو کسبت فی إیمنها خیراً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 100 - 5

5 - توجه به قرآن و تذکار های آن ، موجب سبک باری و نجات در روز قیامت است .

من أعرض عنه فإنّه یحمل یوم القیـمة وزرًا

همان گونه که روی گردانی از قرآن موجب گران باری و گرفتاری در قیامت است، روی آوردن به قرآن و التزام به آن، نیز زمینه ساز سبک باری و نجات انسان در قیامت می باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - سبأ - 34 - 31 - 22

22 - ایمان ، عامل نجات در قیامت است .

و لو تری إذ الظـلمون موقوفون عند ربّهم . .. لولا أنتم لکنّا مؤمنین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 61 - 7

7 - تقوا ، موجب نجات انسان از هرگونه بدی و اندوه در قیامت

الذین اتّقوا . .. لایمسّهم السوء و لا هم یحزنون

111- عوامل نجات از ابلیس

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - حجر - 15 - 42 - 4

4- عبودیت و بندگی ، عامل تقرب به خداوند و موجب رهایی از سلطه ابلیس

إن عبادی لیس لک علیهم سلطـن

اضافه شدن «عباد» به یای متکلم ممکن است به منظور ذکر بندگان خاص باشد. بنابراین، ذکر «عباد» (بندگان) به جای هر واژه دیگری که مقصود را برساند می تواند اشاره به حقیقت یاد شده بکند.

112- عوامل نجات از اضطراب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 11 - 6

6ـ انجام کار های شایسته و پیشه ساختن صبر ، آدمی را از روحیه ای مقاوم بهره مند خواهد ساخت و از تزلزل روحی و روانی نجات خواهد داد .

إنّه لیئوس کفور . .. إنّه لفرح فخور. إلاّ الذین صبروا و عملوا الصـلحـت

آیه نهم و دهم ، بیانگر این بود که: انسانها تحت تأثیر کمترین رفاه و محنت متزلزل شده و خود باخته می شوند و آیه مورد بحث ، صابرانی را که اعمال شایسته انجام می دهند ، از این خصلت استثنا کرده است.

113- عوامل نجات از اندوه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 64 - 1

1 ـ خداوند تنها نجاتبخش آدمیان از مهلکه ها و از هرگونه اندوه و سختی است.

قل من ینجیکم . .. قل الله ینجیکم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 61 - 7

7 - تقوا ، موجب نجات انسان از هرگونه بدی و اندوه در قیامت

الذین اتّقوا . .. لایمسّهم السوء و لا هم یحزنون

114- عوامل نجات از جهنم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 72 - 2،11

2- تقوا ، مایه نجات یافتن آدمی ، از دوزخ

ثمّ ننجّی الذین اتقوا

11- تقوا ، موجب نجات از جهنم و پایداری بر ظلم ، موجب بقای در آن

ثمّ ننجّی الذین اتقوا و نذر الظـلمین فیها

«اتقوا» فعل و نشان دهنده حدوث است; ولی «ظالمین» اسم و دال کننده بر ثبوت است بنابرگفته برخی از مفسران، این تفاوت به جهت بیان رحمت گسترده الهی است که اگر کسی فعل تقوا به او منتسب گردد، نجات می یابد; ولی تا کسی به وصف ظلم متصف نگردد و عنوان «ظالم» بر او صدق نکند، در دوزخ ماندگار نخواهد بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 37 - 6

6 - انجام اعمال صالح ، شرط نجات از دوزخ و آسودگی در آخرت است .

ربّنا أخرجنا نعمل صـلحًا غیر الذی کنّا نعمل أوَلم نعمّرکم ما یتذکّر فیه من تذکّر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - فصلت - 41 - 24 - 2

2 - تحمل صبورانه عذاب و یا پشیمانی و عذرخواهی دشمنان خدا در قیامت ، بی تأثیر در رهایی آنان از دوزخ

فإن یصبروا فالنار مثوًی لهم و إن یستعتبوا فما هم من المعتبین

«إستعتاب» (مصدر «یستعتبوا») به معنای درخواست رضایت است که لازمه عذرخواهی می باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - زخرف - 43 - 78 - 6

6 - پذیرش پیام حق رسولان الهی ، مایه سعادت انسان و رهایی از عذاب دوزخ است ; نه التجا به فرشتگان در قیامت .

و نادوا یـملک لیقض علینا ربّک قال إنّکم مـکثون . لقد جئنـکم بالحقّ

این آیه شریفه در حقیقت مکمل آیه قبل و بیانگر فلسفه عدم پذیرش التجای مجرمان به فرشتگان خازن دوزخ است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - طور - 52 - 18 - 10

10 - تقواپیشگان ، مورد حفاظت خداوند از گرفتاری به جهنم ، در قبال تلاش آنان برای حفظ ارزش های الهی در دنیا

إنّ المتّقین . .. و وقیهم ربّهم عذاب الجحیم

با توجه به این که ریشه «متقین» و «وقاهم» از یک ماده می باشد، ممکن است تعبیر «وقاهم» اشاره به مطلب بالا داشته باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - لیل - 92 - 17 - 1

1 - کسانی که از همه باتقواتر و دارای مراقبت بیشتراند ، از آتش دوزخ دور گردانده خواهند شد .

و سیجنّبها الأتقی

«جَنَبْتُ»; یعنی، دور ساختم (مفردات) و باب تفعیل آن، برای مبالغه است. بنابراین «یُجنّب»; یعنی، به طور کامل دور نگه داشته می شود.

115- عوامل نجات از خطر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 63 - 1

1 ـ خداوند، نجاتبخش گرفتاران در تاریکیها و تنگناهای هول انگیز خشکی و دریاست.

قل من ینجیکم من ظلمت البر و البحر تدعونه

116- عوامل نجات از دشمنی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 123 - 14

14 - پیروی از رهنمود های خداوند ، نجات دهنده انسان ها ، از عواقب دشمنی ها و کشمکش های زمینیان است .

بعضکم لبعض عدوّ فإمّا یأتینّکم منّی هدًی

117- عوامل نجات از ذلت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 62 - 13

13 - رهایی یافتن یهود از خواری و درماندگی و برطرف شدن غضب الهی از آنان ، در گرو ایمان واقعی ایشان به خدا و قیامت و انجام اعمال صالح است .

ضربت علیهم الذلة و المسکنة . .. من ءامن باللّه و الیوم الأخر و عمل صلحاً فلهم أج

در آیه قبل بیان شد که یهود بر اثر کفر و گناه به خواری، ذلت و غضب گرفتار شدند. آیه مورد بحث خصوصاً با توجه به اینکه از یهودیان نام برده (والذین هادوا) می تواند اشاره به این باشد که: راه نجات یهود از آن سرنوشت شوم ایمان و عمل صالح است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 194 - 19،20

19 ـ نقش دعا در تحقق وعده های الهی و رهایی از خذلان در آخرت

ربّنا و اتنا ما وعدتنا علی رسلک و لا تخزنا یوم القیمة

اگر دعا در تحقق وعده های الهی تأثیر نداشت، خداوند آن را به عنوان ویژگی مؤمنان خردمند نقل نمی کرد.

20 ـ ایمان ، زمینه تحقق نوید های الهی به خردمندان و رهایی از خواری و خذلان اخروی

فامنّا ربّنا . .. ربّنا و اتنا ما وعدتنا علی رسلک و لا تخزنا یوم القیمة

با توجّه به اینکه «اتنا» عطف است بر «اغفر لنا»، در جمله «فامنّا ربّنا فاغفرلنا»، معلوم می شود که خردمندان انتظار برآورده شدن دعا و خواست خویش را، بر ایمانشان به ربوبیّت خداوند مترتب ساختند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 167 - 9

9 ـ توبه و بازگشت به خدا ، راه نجات یهودیان از ذلت و بیرون آمدن از سلطه عذاب کنندگان ایشان است .

و إذ تأذن ربک لیبعثن . .. و إنه لغفور رحیم

هدف از تذکر بخشایشگری و مهربانی خداوند پس از بیان گرفتاری یهودیان به شکنجه و سلطه دیگران، این است که آنچه بر یهود از جانب خداوند مقدّر شده است، تا زمانی است که از فرمانهای الهی سرپیچی کنند.

118- عوامل نجات از زیان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - اعراف - 7 - 23 - 9،10

9 ـ آدم و حوا آمرزش خدا و رحمت وی را تنها عامل نجات خویش از زیانکاری دانستند.

و إن لم تغفر لنا و ترحمنا لنکونن من الخسرین

10 ـ مغفرت و رحمت الهی تنها امید و وسیله رهایی گنهکاران از خسران گناه است.

و إن لم تغفر لنا و ترحمنا لنکونن من الخسرین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 47 - 8

8ـ نوح ( ع ) ، رهایی خویش از زیان کاری را در گرو مغفرت و رحمت الهی می دانست .

إلاّ تغفر لی و ترحمنی أکن من الخـسرین

119- عوامل نجات از سختی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 185 - 23

23 - روزه ، موجب نیل انسان ها به معیشتی سهل و راحت و رهایی یافتن از تنگنا های دنیا و آخرت *

یرید اللّه بکم الیسر و لایرید بکم العسر

برداشت فوق بر این اساس است که «یرید اللّه» ناظر به وجوب روزه باشد. بر این اساس جمله «یریداللّه» اشاره به این دارد که: خداوند روزه را بر شما واجب کرد تا بر اثر آن به معیشتی سهل نایل شوید و به مشکلات گرفتار نگردید.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 64 - 1

1 ـ خداوند تنها نجاتبخش آدمیان از مهلکه ها و از هرگونه اندوه و سختی است.

قل من ینجیکم . .. قل الله ینجیکم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 12 - 7،8

7 ـ نیایش خالصانه به درگاه خدا ، عامل جلب رحمت او و مایه رفع گرفتاریهاست .

و إذا مسّ الإنسن الضرّ دعانا . .. فلما کشفنا عنه ضرّه

تفریع جمله «لما کشفنا» بر «دعانا» بیانگر برداشت فوق است.

8 ـ رهایی انسان از گرفتاری ها و مصایب ، در گرو مشیت خدا و بسته به لطف و رحمت اوست .

و إذا مسّ الإنسن الضرّ دعانا . .. فلما کشفنا عنه ضرّه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 8 - 8

8 - رهایی انسان از گرفتاری ها و مصیبت ها ، در گرو مشیت خداوند و بسته به لطف و رحمت او است .

و إذا مسّ الإنسـن ضرّ دعا ربّه منیبًا إلیه ثمّ إذا خوّله نعمة منه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - زخرف - 43 - 50 - 8

8 - دعا به درگاه خداوند ، دارای تأثیر در رهایی انسان از مشکلات و سختی ها

ادع لنا ربّک . .. فلمّا کشفنا عنهم العذاب

120- عوامل نجات از سرگردانی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 227 - 4

4 - ایمان و اعتقاد به پروردگار یگانه ، مایه رهایی انسان از وادی حیرت و سرگردانی در عقیده و عمل

ألم تر أنّهم فی کلّ واد یهیمون . .. إلاّ الذین ءامنوا

121- عوامل نجات از شرور

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 61 - 7

7 - تقوا ، موجب نجات انسان از هرگونه بدی و اندوه در قیامت

الذین اتّقوا . .. لایمسّهم السوء و لا هم یحزنون

122- عوامل نجات از شیطان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 201 - 2،3،4،6

2 ـ تقواپیشگان به هنگام مواجه شدن با شیطان و وسوسه های او ، فرمان های خدا را به یاد آورده و به راهی که مسیر تقواست ، واقف می شوند .

إن الذین اتقوا إذ امسهم طئف من الشیطن تذکروا فإذا هم مبصرون

تذکر در اینجا به معنای توجه کردن و به خاطر آوردن دانسته هاست و مراد از دانسته ها، به قرینه آیه 199، اوامر الهی است. «ابصار» (مصدر مبصرون) به معنای بینا شدن و آگاهی یافتن است و مراد از آن به دلیل «الذین اتقوا» قرار گرفتن در مسیر تقواپیشگی و در نتیجه رهیدن از دام شیطان است.

3 ـ تقواپیشگان به هنگام احساس وسوسه گری های شیطان با یادآوری فرمان خدا ( استعاذه ) به وی پناه می برند و با بصیرت و آگاهی از دام شیطان می رهند .

إذ امسهم طئف من الشیطن تذکروا فإذا هم مبصرون

در برداشت فوق، به قرینه «فاستعذ باللّه» در آیه قبل، متعلق «تذکروا» لزوم استعاذه گرفته شده است.

4 ـ باور به شنوایی و آگاهی خدا ، زمینه ساز دور ماندن از وسوسه های شیطان و رهیدن از دام اوست .

تذکروا فإذا هم مبصرون

برداشت فوق مبتنی بر این است که متعلق «تذکروا»، به قرینه فراز قبل (إنه سمیع علیم)، شنوایی و آگاهی خداوند باشد.

6 ـ تقوا عامل توجه آدمی به خداوند و فرمان های او به هنگام وسوسه انگیزی های شیطان

إن الذین اتقوا إذ امسهم طئف من الشیطن تذکروا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 31 - 8

8 - پرستش خدای یگانه و روی برتافتن از عبادت غیر او ، رهایی از دام شیطان و دستیابی به اوج کمال است .

حنفاء للّه غیر مشرکین به . .. فتخطفه الطیر

123- عوامل نجات از طوفان نوح(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 46 - 13

13ـ اعمال صالح خانواده نوح ( پرستش خدا و . . . ) مایه نجات آنان از حادثه طوفان بود نه انتسابشان به حضرت نوح ( ع ) .

إنه لیس من أهلک إنه عمل غیر صـلح

تصریح خداوند به این که «هلاکت فرزند نوح به خاطر اعمال ناصالحش بوده است» ، اشاره به این معنا دارد که: نجات دیگر اعضای خانواده نوح ، به خاطر انتسابشان به آن حضرت نبوده; بلکه منزه بودنشان از اعمال ناشایست ، مایه نجاتشان بوده است.

124- عوامل نجات از ظالمان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 87 - 12

12 ـ ایمان و اقامه نماز ، در رهایی از فتنه گری ستمگران ، نقشی بسزا دارد .

و نجنا برحمتک من القوم الکفرین . .. و أقیموا الصلوة و بشّر المؤمنین

125- عوامل نجات از عذاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 174 - 16

16 - رهایی از عذاب دردناک قیامت در گرو لطف خدا و پاک شدن از گناهان و آلودگیهاست .

و لایکلمهم اللّه یوم القیمة و لایزکیهم و لهم عذاب الیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 16 - 4،8

4 ـ ایمان ، زمینه ساز غفران الهی و مصونیّت از عذاب دوزخ

امنّا فاغفرلنا ذنوبنا و قنا عذاب النار

برداشت فوق، از ترتّب «غفران» به وسیله «فاء» بر ایمان، استفاده شده است.

8 ـ بخشایش گناهان انسان از سوی خداوند ، زمینه مصونیّت او از عذاب

فاغفرلنا ذنوبنا و قنا عذاب النار

تقواپیشگان، نخست بخشایش گناهان را می طلبند و پس از آن، طالب دوری از عذاب هستند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 57 - 7

7 ـ ایمان و عمل صالح ، عامل نجات انسان از عذاب الهی در دنیا و آخرت

فامّا الذین کفروا فاعذّبهم عذاباً شدیداً فی الدنیا و الاخرة . .. و اما الذین امن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 91 - 2

2 ـ هیچ فدیه ای در قیامت برای رهایی کافران از عذاب ، پذیرفته نخواهد شد .

انّ الذین کفروا . .. و لو افتدی به

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 103 - 33

33 ـ پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، نجات بخش مسلمین ، از پرتگاه آتش

و کنتم علی شفا حفرة من النار فانقذکم منها

امام صادق (ع) درباره آیه فوق فرمود: فبرسول اللّه (صلی الله علیه و آله) و اللّه انقذوا.

---

تفسیر عیاشی، ج 1، ص 194، ح 126 ; تفسیر برهان، ج 1، ص 307، ح 4.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 164 - 3

3 ـ رسیدن به مقام رضای الهی ، رهایی از دوزخ و نیل به درجات عالی ، در پرتو بعثت پیامبر (صلی الله علیه و آله) و ایمان به اوست .

افمن اتّبع رضوان اللّه . .. هم درجات عند اللّه ... لقد منّ اللّه علی المؤمنین اذ

با توجّه به آیه قبل که سخن از نیل به درجات و رضای الهی بود، گویا در این آیه راه وصول به آن را بیان می کند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 185 - 12

12 ـ سعادتمندی رهایی یافتگان از آتش و ره یافتگان به بهشت

فمن زحزح عن النّار و ادخل الجنّة فقد فاز

«زحزح»، از مصدر «زحزحة»، به معنی دور شدن و کنایه از نجات یافتن است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 191 - 28،30،31،34

28 ـ دعای خردمندان برای رهایی از عذاب دوزخ

لاولی الالباب . .. فقنا عذاب النّار

30 ـ خداوند تنها بازدارنده انسان از گرفتار شدن به عذاب دوزخ

فقنا عذاب النّار

با توجّه به این که خردمندان پس از پی بردن به هدفداری آفرینش تنها از جانب خداوند درخواست نجات از عذاب دارند.

31 ـ اعتقاد به معاد و درخواست رهایی از آتش دوزخ ، نشانه خردمندی

لایات لاولی الالباب . .. فقنا عذاب النّار

34 ـ دعا برای نجات یافتن از عذاب دوزخ ، وسیله ای برای رهایی یافتن از آن

فقنا عذاب النّار

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 16 - 2،4

2 ـ آدمی، در هر مرتبه و با هر گونه عمل، برای رهایی از عذاب قیامت نیازمند رحمت خداوند است.

من یصرف عنه یومئذ فقد رحمه

«من» اسم موصول و از ادات عموم است، یعنی (هر کس) بنابراین مفاد صله آن «یصرف . .. » عمومیت داشته و شامل همه مردم می شود.

4 ـ پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) هم نیازمند رحمت الهی برای نجات از عذاب قیامت است.

قل إنی أخاف . .. من یصرف عنه یومئذ فقد رحمه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 157 - 15

15 ـ ایمان به آیات الهی، علی رغم سابقه اعراض و تکذیب، موجب رهایی از عذاب الهی خواهد شد.

سنجزی الذین یصدفون . .. بما کانوا یصدفون

«با» در «بما کانوا . .. » سببیه و «ما» مصدریه است. آمدن «کان» و مانند آن قبل از فعل مضارع دلالت بر استمرار معنای آن فعل دارد. لذا «سنجزی ... بما کانوا یصدفون» یعنی «آنان را به سبب اعراض مستمرشان به عذاب سوء کیفر می دهیم». بنابراین اگر کسانی پس از مدتی سرپیچی، آیات الهی را تصدیق کردند به عذاب گرفتار نخواهند شد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 40 - 15

15ـ روابط خانوادگی ( نسبی یا سببی ) با پیامبران ، تأثیری در نجات آنان از عذاب های الهی ندارد .

و أهلک إلاّ من سبق علیه القول

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 116 - 10

10ـ نهی از منکر و بازداری مردمان از فساد ، مایه نجات و رهایی از عذاب های الهی است .

إلاّ قلیلاً ممن أنجینا منهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - حجر - 15 - 59 - 3،5

3- پاکی خاندان لوط ( ع ) و دوری از هرگونه جرم و تبه کاری ، عامل نجات همه آنان از عذاب الهی

إنا أُرسلنا إلی قوم مجرمین . إلاّ ءال لوط إنا لمنجّوهم أجمعین

5- پاکی و دوری از جرم و تبه کاری ، موجب نجات از عذاب الهی در دنیا ( عذاب استیصال )

إنا أُرسلنا إلی قوم مجرمین . إلاّ ءال لوط إنا لمنجّوهم أجمعین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 59 - 10

10- اهتمام به نماز و پشت پازدن به هوا های نفسانی ، موجب هدایت و نجات از عذاب است .

أضاعوا الصلوة واتبعوا الشهوت فسوف یلقون غیًّا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 60 - 1

1- توبه ، ایمان واقعی و عمل صالح ، تنها راه رهایی ضایع کنندگان نماز و پیروان شهو ها از عذاب الهی است .

فسوف یلقون غیًّا . إلاّ من تاب و ءامن و عمل صلحًا

استثنا در «إلاّ من تاب. ..» متصل است و مراد از توبه، پشیمانی از ضایع کردن نماز و پیروی از تمایلات نفسانی است. در مورد ایمان بدان جهت قید «واقعی» ذکر شده است که بر حسب ظاهر افراد یاد شده در آیه قبل، در زمره مؤمنان بودند; ولی نماز را ضایع می کردند; یعنی، ایمان ظاهری و اسمی را دارا بودند، ولی ایمان واقعی را نداشتند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 53 - 2

2 - پایبندی مستمر مؤمنان ثمود به تقوا و پرهیز از گناه ، عامل نجات آنان از عذاب الهی

و أنجینا الذین ءامنوا و کانوا یتّقون

جمله «کانوا یتّقون» ماضی استمراری است; یعنی، راز نجات مؤمنان در تقوای مستمر آنان نهفته است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 57 - 3

3 - طهارت و پاکدامنی و تلاش در راه اصلاح جامعه ، مایه نجات از امواج بلا و کیفر الهی

أخرجوا ءال لوط . .. إنّهم أُناس یتطهّرون . فأنجینـه و أهله إلاّامرأته

قوم لوط، وی و خاندانش را به جرم پاکی و پارسایی محکوم به تبعید و اخراج کردند; اما خداوند ایشان را به همین دلیل از کیفر دامنگیر آن قوم نجات داد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - روم - 30 - 17 - 2

2 - تسبیح خداوند و تنزیه او از هر عیب و نقصی ، نجات دهنده انسان از عذاب الهی است .

و أمّا الذین کفروا . .. فی العذاب ... فسبحـن اللّه

«فاء» در «فسبحان اللّه» فصیحه و یا تفریع است. بنابراین، معنای عبارت، با توجه به دو آیه پیش، چنین می شود: «حال که مشخص شد فرجام مؤمنان و کافران چیست، پس تسبیح کنید که جزء گروه نخست بشوید و از عذاب رهایی یابید.».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - سجده - 32 - 21 - 9

9 - بازگشت انسان خطاکار به درگاه خدا ، مایه مصونیت وی از عذاب اخروی است .

و لنذیقنّهم من العذاب الأدنی دون العذاب الأکبر لعلّهم یرجعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 16 - 11

11 - تقواپیشگی و پروای الهی ، موجب رهایی از آتش دوزخ

لهم من فوقهم ظلل من النار . .. یـعباد فاتّقون

برداشت یاد شده از تفریع جمله «فاتّقون» بر جمله «ذلک یخوّف اللّه به عباده» به دست می آید.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 58 - 10

10 - تقوا و احسان ، دو عنصر سعادت آفرین و رهایی بخش از عذاب الهی

من قبل أن یأتیکم العذاب . .. لکنت من المتّقین ... فأکون من المحسنین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 61 - 3

3 - تقوا ، عامل رستگاری و کامیابی و نجات بخش انسان ها از عذاب الهی

و ینجّی اللّه الذین اتّقوا بمفازتهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - فصلت - 41 - 18 - 3

3 - همراهی ایمان و تقوا ، عامل نجات انسان از عذاب و انتقام الهی

و نجّینا الذین ءامنوا و کانوا یتّقون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - ق - 50 - 36 - 11

11 - قدرت و امکانات مادی کافران و سلطه طلبان ، مایه نجات آنان از هلاکت و قهر الهی نخواهد بود .

و کم أهلکنا قبلهم من قرن هم أشدّ منهم بطشًا . .. هل من محیص

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - صف - 61 - 10 - 3

3 - ایمان به تنهایی ، موجب نجات از عذاب نمی شود .

یـأیّها الذین ءامنوا هل أدلّکم علی تجـرة تنجیکم من عذاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - صف - 61 - 11 - 7

7 - ایمان استوار به خدا و رسول او و جهاد در راه خدا ، رهایی بخش انسان از عذاب دردناک الهی

تنجیکم من عذاب ألیم . تؤمنون باللّه و رسوله و تجـهدون فی سبیل اللّه

126- عوامل نجات از عذاب اخروی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 48 - 3،4

3 - ایمان به قرآن ، پیروی از دستورات خدا و پرهیز از محرمات ، وسیله محافظت آدمی در برابر مخاطرات و عذاب های روز قیامت است .

ءامنوا بما أنزلت . .. واتقوا یوماً

فرمان به گرفتن وقایه (وسیله محافظت) - پس از دعوت به ایمان (آمنوا بما أنزلت) و دیگر تکلیفهای یاد شده در آیه - می رساند که: وقایه آدمی در روز قیامت، همان ایمان به قرآن و . .. خواهد بود.

4 - برپایی نماز ، پرداخت زکات و شرکت در نماز جماعت از جمله سبب های کارساز برای دور ماندن از عذاب ها و مخاطرات روز قیامت

و أقیموا الصلوة . .. واتقوا یوماً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 21 - 20

20- نجات از عذاب اخروی خداوند منوط به هدایت و امداد اوست .

فهل أنتم مغنون عنّا من عذاب الله من شیء قالوا لو هدیـنا الله لهدینـکم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 22 - 25

25- اعتراف به حق در قیامت ، رهایی بخش از عذاب نیست .

إنی کفرت بما أشرکتمون من قبل إن الظـلمین لهم عذاب ألیم

برداشت فوق بر این اساس است که «إن الظالمین لهم عذاب ألیم» کلام خداوند باشد. از اینکه خداوند ماجرای برخورد مستکبران و پیروانشان و نیز برخورد آنها با شیطان و اعتراف شیطان به خطای خود در قیامت را بیان می کند و آن گاه می فرماید که برای ستمگران عذابی دردناک در نظر گرفته شده است، نکته فوق به دست می آید.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - سبأ - 34 - 52 - 9

9 - ایمان ، نجات بخش آدمی از گرفتاری های قیامت است .

و لو تری إذ فزعوا فلافوت . .. و قالوا ءامنّا به

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 33 - 9

9 - رهایی از عذاب و کیفر الهی در روز قیامت ، جز با در دست داشتن دلیل و حجت شرعی برای هیچ کس میسر نیست .

فانفذوا لاتنفذون إلاّ بسلطـن

یکی از کاربردهای «سلطان»، حجت و برهان است (لسان العرب ). برداشت یاد شده مبتنی بر این کار برد و نیز مرتبط بودن آیه شریفه با مسأله قیامت است.

127- عوامل نجات از عذاب استیصال

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 103 - 3

3 ـ ایمان ، وسیله نجات از عذاب استیصال است .

ثم ننجی رسلنا و الذین ءامنوا کذلک حقاً علینا ننج المؤمنین

128- عوامل نجات از عذاب دنیوی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - نوح - 71 - 4 - 3

3 - عبادت خداوند ، رعایت تقوای الهی و اطاعت از پیامبران ، از موجبات آمرزش گناهان و نجات از عذاب الهی در دنیا

أن اعبدوا اللّه . .. یغفر لکم من ذنوبکم و یؤخّرکم إلی أجل مسمًّی

129- عوامل نجات از غضب خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 62 - 13

13 - رهایی یافتن یهود از خواری و درماندگی و برطرف شدن غضب الهی از آنان ، در گرو ایمان واقعی ایشان به خدا و قیامت و انجام اعمال صالح است .

ضربت علیهم الذلة و المسکنة . .. من ءامن باللّه و الیوم الأخر و عمل صلحاً فلهم أج

در آیه قبل بیان شد که یهود بر اثر کفر و گناه به خواری، ذلت و غضب گرفتار شدند. آیه مورد بحث خصوصاً با توجه به اینکه از یهودیان نام برده (والذین هادوا) می تواند اشاره به این باشد که: راه نجات یهود از آن سرنوشت شوم ایمان و عمل صالح است.

130- عوامل نجات از فرجام شوم اخروی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - زخرف - 43 - 78 - 4

4 - حق پذیری ، تنها رمز سعادت و رهایی انسان از فرجام شوم اخروی

لقد جئنـکم بالحقّ و لـکنّ أکثرکم للحقّ کـرهون

تکرار لفظ «حقّ» و اکتفا نکردن به ضمیر، می تواند اشاره به این نکته داشته باشد که تنها حق پذیری، می تواند تعیین کننده سر نوشت انسان باشد.

131- عوامل نجات از فقر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 100 - 2

2 ـ رهایی از تنگنا ها و دستیابی به توسعه در ابعاد مختلف زندگی ، ثمره ای برای هجرت در راه خدا

و من یهاجر فی سبیل اللّه یجد فی الارض مراغماً کثیراً وسعة

132- عوامل نجات از کیفر اخروی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 33 - 9

9 - رهایی از عذاب و کیفر الهی در روز قیامت ، جز با در دست داشتن دلیل و حجت شرعی برای هیچ کس میسر نیست .

فانفذوا لاتنفذون إلاّ بسلطـن

یکی از کاربردهای «سلطان»، حجت و برهان است (لسان العرب ). برداشت یاد شده مبتنی بر این کار برد و نیز مرتبط بودن آیه شریفه با مسأله قیامت است.

133- عوامل نجات از مرگ

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - همزه - 104 - 4 - 1

1 - مؤثر دانستن ثروت ، در جاودانگی و رهایی از نابودی و مرگ ، پنداری نادرست و ناروا است .

أخلده . کلاّ

حرف «کلاّ»، مخاطب را از پذیرش گفتارهای بیان شده در جملات پیش، بازمی دارد.

134- عوامل نجات از مشکلات

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 15 - 6

6 - نقش دین داری و خوشبینی به تأییدات الهی ، در دلگرمی به ادامه حیات و رهایی از پوچی و بن بست در زندگی

من کان یظنّ أن لن ینصره اللّه. .. فلیمدد... هل یذهبنّ کیده ما یغیظ

135- عوامل نجات از مصیبت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 8 - 8

8 - رهایی انسان از گرفتاری ها و مصیبت ها ، در گرو مشیت خداوند و بسته به لطف و رحمت او است .

و إذا مسّ الإنسـن ضرّ دعا ربّه منیبًا إلیه ثمّ إذا خوّله نعمة منه

136- عوامل نجات از هلاکت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 65 - 7

7 ـ خداوند در عین قدرت بر عذاب و نابودی مشرکان، آنان را از مهلکه ها نجات می دهد.

قل الله ینجیکم ممنها و من کل کرب . .. قل هو القادر علی أن یبعث علیکم عذابا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 74 - 12

12- پیشرفت های اقتصادی و قدرت های چشم گیر ـ حتی در عالی ترین شکل آن ـ تضمین کننده نجات جامعه از نابودی نیست .

و کم أهلکنا قبلهم من قرن هم أحسن أثـثًا ورءیًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 54 - 6

6 - راه توبه و بازگشت برای رهایی از پیامد های هلاکت بار برای همه گنه کاران باز است .

و أنیبوا إلی ربّکم و أسلموا له من قبل أن یأتیکم العذاب

137- عوامل نجات انسان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 123 - 14

14 - پیروی از رهنمود های خداوند ، نجات دهنده انسان ها ، از عواقب دشمنی ها و کشمکش های زمینیان است .

بعضکم لبعض عدوّ فإمّا یأتینّکم منّی هدًی

138- عوامل نجات بنی اسرائیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 50 - 8

8 - پیروزی بنی اسرائیل در آزمون الهی با تحمل رنج ها و سختی ها ، موجب تحقق نصرت الهی و نجاتشان شد .

یسومونکم سوء العذاب . .. و فی ذلکم بلاء من ربکم عظیم. و إذ فرقنا بکم البحر

آیه قبل که بیانگر آزمون الهی از بنی اسرائیل و تحمل رنجها و سختیها از سوی آنان بود، توضیح دهنده سببیت بنی اسرائیل در شکافته شدن دریاست; یعنی، چون بنی اسرائیل آن گونه عمل کردند شایستگی آن را پیدا کردند که خداوند با شکافتن دریا، آنان را نجات دهد و دشمنانشان را هلاک سازد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 64 - 7

7 - فضل و رحمت الهی بر بنی اسرائیل ، نجات دهنده آنان از زیان و خسران شد .

فلولا فضل اللّه علیکم و رحمته لکنتم من الخسرین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 90 - 9

9 ـ نجات بنی اسرائیل از شر فرعون و اطرافیانش ، ثمره استقامت و پایداری آنان بود .

فاستقیما . .. و جـوزنا ببنی إسرءیل البحر ... حتی إذا أدرکه الغرق

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 6 - 6

6- نجات بنی اسرائیل از شکنجه و کشتار فرعونیان ، نعمت چشمگیر و به یاد ماندنی خداوند بر آنان بود .

إذ قال موسی لقومه اذکروا نعمة الله علیکم إذ أنجـکم من ءال فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 47 - 6

6 - نجات بنی اسرائیل از ستم فرعونیان ، بدون کوچ دادن آنان از مصر و بیرون آوردنشان از جامعه فرعونی ممکن نبود .

فأرسل معنا بنی إسرءیل و لاتعذّبهم

عطف «لاتعذّبهم» بر «أرسل» گویای این نکته است که درخواست «ارسال» به منظور نجات از عذاب و شکنجه است بنابراین، بدون هجرت، امکان رهایی در کار نبوده است.

139- عوامل نجات پیروان صالح(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 53 - 2

2 - پایبندی مستمر مؤمنان ثمود به تقوا و پرهیز از گناه ، عامل نجات آنان از عذاب الهی

و أنجینا الذین ءامنوا و کانوا یتّقون

جمله «کانوا یتّقون» ماضی استمراری است; یعنی، راز نجات مؤمنان در تقوای مستمر آنان نهفته است.

140- عوامل نجات تضییع کنندگان نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 60 - 1

1- توبه ، ایمان واقعی و عمل صالح ، تنها راه رهایی ضایع کنندگان نماز و پیروان شهو ها از عذاب الهی است .

فسوف یلقون غیًّا . إلاّ من تاب و ءامن و عمل صلحًا

استثنا در «إلاّ من تاب. ..» متصل است و مراد از توبه، پشیمانی از ضایع کردن نماز و پیروی از تمایلات نفسانی است. در مورد ایمان بدان جهت قید «واقعی» ذکر شده است که بر حسب ظاهر افراد یاد شده در آیه قبل، در زمره مؤمنان بودند; ولی نماز را ضایع می کردند; یعنی، ایمان ظاهری و اسمی را دارا بودند، ولی ایمان واقعی را نداشتند.

141- عوامل نجات خانواده لوط(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - حجر - 15 - 59 - 3

3- پاکی خاندان لوط ( ع ) و دوری از هرگونه جرم و تبه کاری ، عامل نجات همه آنان از عذاب الهی

إنا أُرسلنا إلی قوم مجرمین . إلاّ ءال لوط إنا لمنجّوهم أجمعین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - قمر - 54 - 35 - 2

2 - شکرگزاری لوط ( ع ) و خاندان مؤمن ایشان ، عامل برخوردار شدن آنان از نعمت و لطف ویژه خداوند و نجات یافتن از مهلکه عذاب

نجّینـهم . .. نعمة من عندنا

142- عوامل نجات در قیامت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - مجادله - 58 - 9 - 7

7 - رعایت تقوای الهی ، مایه نجات انسان در روز حشر

و اتّقوا اللّه الذی إلیه تحشرون

143- عوامل نجات گناهکاران

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - اعراف - 7 - 23 - 10

10 ـ مغفرت و رحمت الهی تنها امید و وسیله رهایی گنهکاران از خسران گناه است.

و إن لم تغفر لنا و ترحمنا لنکونن من الخسرین

144- عوامل نجات لوط(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - قمر - 54 - 35 - 2

2 - شکرگزاری لوط ( ع ) و خاندان مؤمن ایشان ، عامل برخوردار شدن آنان از نعمت و لطف ویژه خداوند و نجات یافتن از مهلکه عذاب

نجّینـهم . .. نعمة من عندنا

145- عوامل نجات موسی(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 9 - 9

9 - زنده گذاشتن موسی ( ع ) و چشم پوشی از قتل وی ، درخواست آسیه از فرعون

و قالت امرأت فرعون . .. لاتقتلوه

146- عوامل نجات نوح(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 3 - 9

9- نجات نوح ( ع ) و همراهان او ، پاداش عبودیت و شکرگزاری مداوم وی بود .

ذرّیة من حملنا مع نوح إنه کان عبدًا شکورًا

«ذرّیة . ..» اشاره به نجات همراهان نوح(ع) از غرق شدن دارد و جمله «إنه کان عبداً شکوراً» می تواند تعلیل برای آن نجات باشد; یعنی، چون حضرت نوح(ع) عبدی شاکر بود، او و همراهانش را نجات بخشیدیم.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - قمر - 54 - 14 - 3

3 - نجات نوح ( ع ) و حمایت خداوند از ایشان ، پاداش صبر آن حضرت در قبال ناسپاسی های قومش

تجری بأعیننا جزاء لمن کان کفر

مراد از «لمن کان کفر» نوح است که مورد کفران مستمر قومش قرار گرفته بود و الطاف الهی در حق ایشان پاداش شکیبایی های آن حضرت می باشد.

147- عوامل نجات همسفران نوح(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 3 - 9

9- نجات نوح ( ع ) و همراهان او ، پاداش عبودیت و شکرگزاری مداوم وی بود .

ذرّیة من حملنا مع نوح إنه کان عبدًا شکورًا

«ذرّیة . ..» اشاره به نجات همراهان نوح(ع) از غرق شدن دارد و جمله «إنه کان عبداً شکوراً» می تواند تعلیل برای آن نجات باشد; یعنی، چون حضرت نوح(ع) عبدی شاکر بود، او و همراهانش را نجات بخشیدیم.

148- عوامل نجات هواپرستان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 60 - 1

1- توبه ، ایمان واقعی و عمل صالح ، تنها راه رهایی ضایع کنندگان نماز و پیروان شهو ها از عذاب الهی است .

فسوف یلقون غیًّا . إلاّ من تاب و ءامن و عمل صلحًا

استثنا در «إلاّ من تاب. ..» متصل است و مراد از توبه، پشیمانی از ضایع کردن نماز و پیروی از تمایلات نفسانی است. در مورد ایمان بدان جهت قید «واقعی» ذکر شده است که بر حسب ظاهر افراد یاد شده در آیه قبل، در زمره مؤمنان بودند; ولی نماز را ضایع می کردند; یعنی، ایمان ظاهری و اسمی را دارا بودند، ولی ایمان واقعی را نداشتند.

149- عوامل نجات یوسف(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 34 - 2

2ـ امداد خداوند ، مایه رهایی یوسف ( ع ) از گناه و مکر و افسون زلیخا و زنان اشراف شد .

فاستجاب له ربه فصرف عنه کیدهنّ

150- عوامل نجات یهود

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 62 - 13

13 - رهایی یافتن یهود از خواری و درماندگی و برطرف شدن غضب الهی از آنان ، در گرو ایمان واقعی ایشان به خدا و قیامت و انجام اعمال صالح است .

ضربت علیهم الذلة و المسکنة . .. من ءامن باللّه و الیوم الأخر و عمل صلحاً فلهم أج

در آیه قبل بیان شد که یهود بر اثر کفر و گناه به خواری، ذلت و غضب گرفتار شدند. آیه مورد بحث خصوصاً با توجه به اینکه از یهودیان نام برده (والذین هادوا) می تواند اشاره به این باشد که: راه نجات یهود از آن سرنوشت شوم ایمان و عمل صالح است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 167 - 9

9 ـ توبه و بازگشت به خدا ، راه نجات یهودیان از ذلت و بیرون آمدن از سلطه عذاب کنندگان ایشان است .

و إذ تأذن ربک لیبعثن . .. و إنه لغفور رحیم

هدف از تذکر بخشایشگری و مهربانی خداوند پس از بیان گرفتاری یهودیان به شکنجه و سلطه دیگران، این است که آنچه بر یهود از جانب خداوند مقدّر شده است، تا زمانی است که از فرمانهای الهی سرپیچی کنند.

151- غرق نجات یافتگان از خطر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 69 - 3

3- امکان بازگشت دوباره نجات یافتگان از خطر دریا به آن و گرفتار شدن به طوفان دریایی و غرق شدن

أم أمنتم أن یعیدکم فیه تارة أخری

152- فضیلت نجات مظلوم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 47 - 10

10 - نجات مظلومان از یوغ ستم و بردگی و رهایی آنان از سلطه نظام های غیر توحیدی ، مطلوب خداوند و همسو با اهداف رسولان الهی است .

اذهبا . .. فأرسل معنا بنی إسرءیل

153- فلسفه شرک نجات یافتگان از سختی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - روم - 30 - 34 - 5

5 - هدف رهیدگان از ناگواری ها ، از گرایش به شرک ، انکار خدایی بودن نجات شان است .

إذا مسّ الناس ضرّ . .. ثمّ إذا أذاقهم منه رحمة ... یشرکون . لیکفروا

«لام» در «لیکفروا» لامِ عاقبت است و مفید این نکته است که آنان، مشرک شدند تا سرانجام کفران نعمت کنند.

154- کیفر اسناد نجات بخشی به غیرخدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 56 - 11

11- نسبت دادن نجات از گرفتاری ـ که کار خداست ـ به غیر او ، مورد مؤاخذه شدید قرار خواهد گرفت .

ثمّ إذا کشف الضرّ عنکم إذا فریق منکم بربّهم یشرکون . .. و یجعلون لما لایعلمون نص

155- لاوی و نجات بنیامین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 80 - 6

6ـ ناراحتی و شرمساری فرزند ارشد یعقوب از توفیق نیافتن در عمل به عهد و پیمان خویش ( بازگرداندن بنیامین )

قال کبیرهم . .. قد أخذ علیکم موثقًا ... فلن أبرح الأرض

156- لاوی و نجات یوسف(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 10 - 4،6

4ـ لاوی با پیشنهاد خود ( انداختن یوسف به چاه ) درصدد حفظ جان یوسف ( ع ) و پیشگیری از کشته شدن او بود .

لاتقتلوا یوسف . .. و ألقوه فی غیـبت الجب یلتقطه بعض السیّارة

پیشنهاد لاوی مبنی بر اینکه یوسف را در چاهی بر سر راه کاروانها بیفکنید، در مقابل این نظر که او را در بیابانی رها سازید (أو اطرحوه أرضاً) و نیز، تصریح به اینکه کاروانی او را بیابد (یلتقطه بعض السیّارة) دلالت می کند که وی درصدد پیشگیری از تلف شدن یوسف(ع) و از میان رفتن او بوده است.

6ـ لاوی قرار دادن یوسف ( ع ) را در چاه ، مقدمه دستیابی کاروان ها به یوسف ( ع ) و مایه نجات او از مرگ می دید .

یلتقطه بعض السیّارة

التقاط (مصدر یلتقطه) به معنای یافتن و برگرفتن است.

157- محدوده نجات از هلاکت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 68 - 2

2- رهایی انسان از مهلکه ای ، ایمنی بخش همیشگی وی از قهر الهی نخواهد بود .

نجـّکم إلی البرّ . .. أفأمنتم أن یخسف بکم جانب البرّ

158- مظاهر نجات بخشی خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 64 - 1

1 ـ خداوند تنها نجاتبخش آدمیان از مهلکه ها و از هرگونه اندوه و سختی است.

قل من ینجیکم . .. قل الله ینجیکم

159- معبودان باطل و نجات از عذاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 101 - 8

8ـ بت ها و خدایان پنداری ، هرگز به فریاد پرستشگران خویش نمی رسند و نمی توانند حتی اندکی از عذاب های الهی را از آنان دور سازند .

فما أغنت عنهم ءالهتهم التی یدعون من دون الله من شیء لما جاء أمر ربک

160- مکذبان نجات بخشی خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 55 - 2

2- هدف رهیدگان از ناگواری ها از گرایش به شرک ، انکار خدایی بودن نجاتشان است .

ثمّ إذا مسّکم الضرّ . .. لیکفروا بما ءاتینـهم

لام «لیکفروا» احتمال دارد به معنای «کی» باشد. بنابراین معنای آیه چنین می شود: آنان شرک ورزیدند تا اثبات کنند که نجاتشان از جانب خداوند نبوده است. در این برداشت مراد از «ما ءاتیناهم» رفع ناگواری و معنای «یکفروا» همان پوشاندن و انکار کردن است.

161- منشأ نجات

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - روم - 30 - 33 - 2

2 - انسان های گرفتار در سختی ها و تنگنا ها ، مرجع خود را ، خداوند می دانند و برای نجات خویش ، به او روی می آورند .

و إذا مسّ الناس ضرّ دعوا ربّهم منیبین إلیه

«إنابة» مصدر «منیب» به معنای «رجوع مکرّر در مکرّر» است (مفردات راغب).

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - روم - 30 - 34 - 5

5 - هدف رهیدگان از ناگواری ها ، از گرایش به شرک ، انکار خدایی بودن نجات شان است .

إذا مسّ الناس ضرّ . .. ثمّ إذا أذاقهم منه رحمة ... یشرکون . لیکفروا

«لام» در «لیکفروا» لامِ عاقبت است و مفید این نکته است که آنان، مشرک شدند تا سرانجام کفران نعمت کنند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - لقمان - 31 - 32 - 10

10 - نجات دهنده انسان ها از شداید و گرفتاری های سخت ، خداوند است .

و إذا غشیهم موج . .. فلمّا نجّیهم إلی البرّ

منشأ نجات ابراهیم(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 98 - 4

4 - لطف و عنایت خدا ، موجب شکست توطئه مشرکان علیه ابراهیم ( ع ) و پیروزی آن حضرت در برابر آنان

فأرادوا به کیدًا فجعلنـهم الأسفلین

«أسفل» (مفرد «أسفلین») در اصل به معنای فروتر است; ولی در آیه شریفه کنایه از شکست و به معنای مغلوب می باشد; زیرا انسانِ غالب، احساس برتری و انسان مغلوب، احساس فروتری می کند.

162- منشأ نجات از بلایای طبیعی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 68 - 8

8- هیچ کس و هیچ ملجأیی جز خداوند ، توان نجات انسان ها را از مرگ حتمی در برابر حوادث طبیعی ندارد .

و إذا مسّکم الضرّ فی البحر ضلّ من تدعون إلاّ إیّاه فلمّا نجـّکم إلی البرّ أعرضتم

از اینکه خداوند در آیه قبل فرمود: «انسان به هنگام گرفتار شدن به خطر حتمی، تنها به یاد خدا و قدرت نجات بخش او می افتد و پس از رهایی فراموش می کند» و نیز از اینکه در آیه بعدی هشدار داد که هیچ گاه نباید احساس ایمنی کنند، نشان می دهد که تنها اوست که می تواند انسان را از مرگ حتمی نجات بخشد.

163- منشأ نجات از جهل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 5 - 3،4

3 - خروج انسان از نادانی ، در گرو خواست خداوند و به دست او است .

علّم الإنسـن ما لم یعلم

4 - ر ها ساختن انسان از جهل ، جلوه کرم والای خداوند است .

و ربّک الأکرم. الّذی ... علّم الإنسـن ما لم یعلم

164- منشأ نجات از جهنم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - طور - 52 - 18 - 11

11 - اعتراف متقین به نقش اصلی ربوبیت خداوند ، در هدایت آنان به بهشت و نجات از دروخ

فـکهین بما ءاتیهم ربّهم و وقیهم ربّهم عذاب الجحیم

قید «بماآتاهم. ..» می رساند که پارسایان بهشتی، در عین برخورداری از نعمت ها، گرفتار غفلت نشده و مغرور به تقوای خود نمی باشند; بلکه توجه دارند که به هر نعمتی رسیده اند و از هر بلایی که رهیده اند جز در پرتو امداد و رهنمودهای رشد آفرین خداوند و الطاف او نبوده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - طور - 52 - 27 - 1

1 - اذعان متقین در بهشت ، به نقش لطف الهی در رهایی آنان از عذاب دوزخ و ورود ایشان به بهشت

فمنّ اللّه علینا و وقیـنا عذاب السموم

165- منشأ نجات از حوادث

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 67 - 7

7- نجات از خطراتی که مرگ قطعی برای انسان می آورد ، تنها به عنایت خداوند امکان پذیر است .

و إذا مسّکم الضرّ فی البحر ضلّ من تدعون إلاّ إیّاه فلمّا نجـّکم إلی البرّ

166- منشأ نجات از خطر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 65 - 9

9 - نجات دهنده گرفتاران ، از خطر ، خداوند است .

فلمّا نجّیـهم

167- منشأ نجات از دشمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 9 - 4

4- نجات و رهایی مردم از دست دشمنان ، در گرو مشیت الهی است .

فأنجینـهم و من نشاء

168- منشأ نجات از ظلم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 6 - 11

11- تحمیل بدترین شکنجه ها و آزار بر قوم موسی ( بنی اسرائیل ) ، شیوه مستمر فرعونیان

یسومونکم سوء العذاب

«یسومون» از «سوم»، به معنای تحمیل شکنجه و عذاب، است و فعل مضارع آوردن آن، می تواند اشاره به تداوم آن باشد.

169- منشأ نجات از عذاب اخروی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 61 - 1

1 - خداوند ، نجات بخش تقواپیشگان از عذاب قیامت

ألیس فی جهنّم مثوًی للمتکبّرین . و ینجّی اللّه الذین اتّقوا

170- منشأ نجات از عذاب برزخی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - نوح - 71 - 25 - 9

9 - رهایی از عذاب الهی در دنیا و آخرت ، جز با جلب رضای خداوند و با اراده او ممکن نیست .

فلم یجدوا لهم من دون اللّه أنصارًا

برداشت یاد شده، از تعبیر «من دون اللّه» (بدون خداوند) استفاده می شود.

171- منشأ نجات از عذاب دنیوی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - نوح - 71 - 25 - 9

9 - رهایی از عذاب الهی در دنیا و آخرت ، جز با جلب رضای خداوند و با اراده او ممکن نیست .

فلم یجدوا لهم من دون اللّه أنصارًا

برداشت یاد شده، از تعبیر «من دون اللّه» (بدون خداوند) استفاده می شود.

172- منشأ نجات از گمراهی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 57 - 2

2 - توفیق نجات از پیامد های هلاکت بار معاشرت با افراد فاسد و منحرف ، نعمت و لطف الهی است .

و لولا نعمة ربّی لکنت من المحضرین

173- منشأ نجات از مرگ

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 67 - 7

7- نجات از خطراتی که مرگ قطعی برای انسان می آورد ، تنها به عنایت خداوند امکان پذیر است .

و إذا مسّکم الضرّ فی البحر ضلّ من تدعون إلاّ إیّاه فلمّا نجـّکم إلی البرّ

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 68 - 8

8- هیچ کس و هیچ ملجأیی جز خداوند ، توان نجات انسان ها را از مرگ حتمی در برابر حوادث طبیعی ندارد .

و إذا مسّکم الضرّ فی البحر ضلّ من تدعون إلاّ إیّاه فلمّا نجـّکم إلی البرّ أعرضتم

از اینکه خداوند در آیه قبل فرمود: «انسان به هنگام گرفتار شدن به خطر حتمی، تنها به یاد خدا و قدرت نجات بخش او می افتد و پس از رهایی فراموش می کند» و نیز از اینکه در آیه بعدی هشدار داد که هیچ گاه نباید احساس ایمنی کنند، نشان می دهد که تنها اوست که می تواند انسان را از مرگ حتمی نجات بخشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - یس - 36 - 44 - 2

2 - رحمت خدا و تقدیر زندگی محدود و موقت دنیا ، فلسفه استمرار حیات بشر و نجات او از عوامل مرگ و نابودی است .

و لا هم ینقذون . إلاّ رحمة منّا و متـعًا إلی حین

174- منشأ نجات انبیا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 16 - 4

4 - رهایی پیامبران از فریب ها و وسوسه های کافران ، در پرتو تذکرات و رهنمود های خداوند است .

فلایصدّنک عنها من لایؤمن بها

175- منشأ نجات انسان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - فلق - 113 - 1 - 10

10 - برطرف شدن تاریکی شب و شکافتن آن با طلوع صبحدم به تدبیر خداوند ، دلیل توانمندی او بر نجات انسان ها از حوادث خطرناک

قل أعوذ بربّ الفلق

176- منشأ نجات بخشی خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 53 - 14

14ـ ترحم خدا بر برخی انسان ها و نجات آنان از سیطره نفس امّاره ، برخاسته از رحمت و غفران اوست .

إن النفس . .. إلاّ ما رحم ربی إن ربی غفور رحیم

177- منشأ نجات بنی اسرائیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 141 - 2

2 ـ خداوند با بعثت موسی ، بنی اسرائیل را از سیطره فرعونیان و شکنجه های سهمگین آنان ر ها ساخت .

و إذ أنجینکم من ءال فرعون یسومونکم سوء العذاب

در جمله «هو فضلکم» (او شما را برتری بخشید)، برتری دادن تنها به خداوند نسبت داده شده است، ولی در جمله دوم «أنجیناکم» (ما شما را نجات دادیم) نسبت نجات بخشی به ضمیر «نا» (یعنی ما) داده شده است. از این مقابله می توان فهمید که خداوند در نجات بخشی نظر به اسباب نیز دارد که به مناسبت، سبب آن بعثت حضرت موسی است. بنابراین «أنجیناکم» یعنی ما با بعثت موسی شما را نجات دادیم.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 65 - 1

1 - نجات یافتن موسی ( ع ) و همراهان وی ( بنی اسرائیل ) از شرّ فرعونیان ، با عبور از دریا به اراده الهی بود .

و أنجینا موسی و من معه أجمعین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 5 - 2،3

2 - تعلق اراده الهی بر تغییر تحولات مصر به نفع بنی اسرائیل و رهانیدن آنان از استضعاف فرعون

و نرید أن نمنّ علی الذین استضعفوا فی الأرض

3 - نجات از حکومت بسیار خشن و بی رحم فرعون ، امتنانی بزرگ و نعمتی گران سنگ از سوی خدا به بنی اسرائیل بود .

و نرید أن نمنّ علی الذین استضعفوا فی الأرض

«نمنّ» از ریشه «منّة» مشتق شده است و «منّة» به نعمت سنگین گفته می شود (مفردات راغب).

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 6 - 1

1 - تعلق اراده الهی بر اختصاص دادن نقطه ای از زمین ( ارض مقدس ) به بنی اسرائیل [ زمان موسی و فرعون ] در خارج از کشور مصر

و نمکّن لهم فی الأرض

«تمکین» از ریشه «مکان» و به معنای اسکان دادن است. بنابراین «نمکّن لهم فی الأرض»; یعنی، «نجعل لهم مکاناًیستقرون فیه». گفتنی است «ارض مقدس» مکان و سرزمینی بود که خداوند برای بنی اسرائیل مقرر فرموده بود (ادخلوا الأرض المقدسة التی کتب اللّه لکم)، (مائده، آیه 21).

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - دخان - 44 - 30 - 1

1- نجات بنی اسرائیل از زندگی سخت و خفّت بار به اراده الهی

و لقد نجّینا بنی إسرءیل من العذاب المهین

178- منشأ نجات بهشتیان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 57 - 1

1 - بهشتیان ، رهایی خود از پیامد های هلاکت بار هم نشینی با کافران دوزخی را ، مدیون لطف خدا و به توفیق او می دانند .

و لولا نعمة ربّی لکنت من المحضرین

179- منشأ نجات پیروان صالح(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 53 - 1

1 - نجات یافتن مؤمنان پیرو صالح ، از عذاب نازل شده بر ثمودیان به اراده الهی

و أنجینا الذین ءامنوا

180- منشأ نجات پیروان نوح(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - قمر - 54 - 14 - 2

2 - حمایت و لطف الهی ، عامل اصلی نجات نوح ( ع ) و مؤمنان به آن حضرت از مهلکه طوفان ; و نه صرفاً ابزار مادی ( کشتی ) *

تجری بأعیننا

در صورتی که «بأعیننا» کنایه از نظارت، حمایت و لطف الهی باشد، ذکر «تجری بأعیننا» ـ پس از «حملناه علی ذات. ..» ـ بیانگر این معنا است که هر چند کشتی نوح از ابزار بایسته ای ساخته شده بود; اما این حمایت و نظارت لحظه به لحظه ما بود که در نهایت کارساز و نجات آفرین بود.

181- منشأ نجات خانواده لوط(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 170 - 2

2 - نجات لوط ( ع ) و همه کسانش ، به اراده خداوند و در پی استمداد وی برای رهایی از مکافات عمل قومش

ربّ نجّنی و أهلی ممّا یعملون . فنجّینـه و أهله أجمعین

182- منشأ نجات خانواده نوح(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 28 - 4

4 - نجات نوح ( ع ) و خاندان و همراهان او از شر ستمگران ، به اراده خداوند

فقل الحمد للّه الذی نجّـنا من القوم الظـلمین

183- منشأ نجات غرق شدگان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - یس - 36 - 44 - 1

1 - جز رحمت خدا ، هیچ چیز موجب نجات کسانی نمی شود که به مشیت خدا در آستانه غرق شدن قرار دارند .

و إن نشأ نغرقهم . .. إلاّ رحمة منّا

استثنا در «إلاّ رحمة. ..» استثنای مفرغ (به حذف مستثنامنه) و به تقدیر «لاینقذون لأیّ شیء من الأشیاء إلاّ لرحمة...» می باشد.

184- منشأ نجات قریش

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - قریش - 106 - 1 - 5

5 - خداوند ، با خنثی کردن توطئه اصحاب فیل ، قریش را از خطر از هم گسیختگی رهانید .

لإیلـف قریش

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - قریش - 106 - 4 - 1

1 - خداوند ، قریش را از گرسنگی رهانید و مواد غذایی آنان را تأمین کرد .

الذی أطعمهم من جوع

حرف «من» یا تعلیلی است و یا بدلی; یعنی، به دلیل گرسنگی یا به جای آن. در هر دو صورت، بیانگر وجود زمینه گرسنگی در قریش است; به گونه ای که اگر خداوند آنان را اطعام نمی کرد، راهی دیگر نداشتند.

185- منشأ نجات لوط(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 170 - 2

2 - نجات لوط ( ع ) و همه کسانش ، به اراده خداوند و در پی استمداد وی برای رهایی از مکافات عمل قومش

ربّ نجّنی و أهلی ممّا یعملون . فنجّینـه و أهله أجمعین

186- منشأ نجات متقین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 53 - 5

5 - خداوند ، نجات دهنده مؤمنان تقواپیشه از گرداب های سخت و بلا های فراگیر

أنّا دمّرنـهم و قومهم أجمعین . .. و أنجینا الذین ءامنوا و کانوا یتّقون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - طور - 52 - 18 - 11

11 - اعتراف متقین به نقش اصلی ربوبیت خداوند ، در هدایت آنان به بهشت و نجات از دروخ

فـکهین بما ءاتیهم ربّهم و وقیهم ربّهم عذاب الجحیم

قید «بماآتاهم. ..» می رساند که پارسایان بهشتی، در عین برخورداری از نعمت ها، گرفتار غفلت نشده و مغرور به تقوای خود نمی باشند; بلکه توجه دارند که به هر نعمتی رسیده اند و از هر بلایی که رهیده اند جز در پرتو امداد و رهنمودهای رشد آفرین خداوند و الطاف او نبوده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - طور - 52 - 27 - 1

1 - اذعان متقین در بهشت ، به نقش لطف الهی در رهایی آنان از عذاب دوزخ و ورود ایشان به بهشت

فمنّ اللّه علینا و وقیـنا عذاب السموم

187- منشأ نجات متقین قوم ثمود

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - فصلت - 41 - 18 - 2

2 - خداوند ، مؤمنان تقواپیشه قوم عاد و ثمود را از عذاب نازل شده نجات داد .

و نجّینا الذین ءامنوا و کانوا یتّقون

مراد از «الذین آمنوا» ـ به قرینه سیاق ـ مؤمنان هر دو قوم عاد و ثمود است.

188- منشأ نجات متقین قوم عاد

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - فصلت - 41 - 18 - 2

2 - خداوند ، مؤمنان تقواپیشه قوم عاد و ثمود را از عذاب نازل شده نجات داد .

و نجّینا الذین ءامنوا و کانوا یتّقون

مراد از «الذین آمنوا» ـ به قرینه سیاق ـ مؤمنان هر دو قوم عاد و ثمود است.

189- منشأ نجات محمد(صلی الله علیه و آله)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - شرح - 94 - 2 - 7

7 - خداوند ، پیامبر (صلی الله علیه و آله) را از گرفتاری به سنت های دوران جاهلیت رهانید .

و وضعنا عنک وزرک

190- منشأ نجات مردم صدر اسلام

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 20 - 6

6 - فضل و رحمت خدا ، مردم صدراسلام را که ندانسته در گسترش توطئه « افک » دخالت داشتند ، از گرفتار شدن به عذاب دنیوی و اخروی نجات بخشید .

و لولا فضل اللّه علیکم و رحمته

به قرینه آیه پیش و نیز آیه 14، جمله «و لولا فضل اللّه»، به تقدیر «و لولا فضل اللّه علیکم و رحمته مسکم عذاب فی الدنیا و الآخرة» می باشد.

191- منشأ نجات موسی(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 68 - 4

4 - خداوند ، راهنمای موسی ( ع ) در لحظات حساس و سرنوشت ساز و رهاننده او از بحران های روحی و اضطراب های درونی

قلنا لاتخف

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 65 - 1

1 - نجات یافتن موسی ( ع ) و همراهان وی ( بنی اسرائیل ) از شرّ فرعونیان ، با عبور از دریا به اراده الهی بود .

و أنجینا موسی و من معه أجمعین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 13 - 3،4

3 - غلبه اراده الهی بر خواست و تصمیم فرعون در نابود کردن موسی ( ع )

یذبّح أبناءهم . .. فرددنـه إلی أُمّه

موسی(ع) زمانی به دنیا آمد که فرعون به بهانه از بین بردن او، هر کودک پسر بنی اسرائیلی را سر می برید; اما خداوند حوادث را طوری ترتیب داد که شخص فرعون به حمایت از موسی(ع) برخیزد و او را تحت سرپرستی خود قرار دهد.

4 - تعلق اراده الهی بر بازگرداندن سریع موسی ( ع ) و دیر نپاییدن زمان جدایی میان او و مادرش

فرددنـه إلی أُمّه

به کارگیری «فاء» عاطفه ـ که برای بیان عدم تراخی استـ نشان می دهد که زمان جدایی میان موسی(ع) و مادرش به قدری کوتاه بود که می توان آن را نادیده گرفت.

192- منشأ نجات مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 65 - 4

4 - اقدام خداوند بر نجات دادن رهروان راه خود در سخت ترین شرایط

و أنجینا موسی و من معه أجمعین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 53 - 5

5 - خداوند ، نجات دهنده مؤمنان تقواپیشه از گرداب های سخت و بلا های فراگیر

أنّا دمّرنـهم و قومهم أجمعین . .. و أنجینا الذین ءامنوا و کانوا یتّقون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 57 - 2

2 - تقدیر عذاب برای کافران و نیز نجات مؤمنان ، متکی به اراده الهی است .

فأنجینـه و أهله إلاّ امرأته قدّرنـها من الغـبرین

برداشت یاد شده با توجه به انتساب فعل «أنجینا» و «قدّرنا» به خداوند است.

193- منشأ نجات مؤمنان قوم ثمود

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - فصلت - 41 - 18 - 2

2 - خداوند ، مؤمنان تقواپیشه قوم عاد و ثمود را از عذاب نازل شده نجات داد .

و نجّینا الذین ءامنوا و کانوا یتّقون

مراد از «الذین آمنوا» ـ به قرینه سیاق ـ مؤمنان هر دو قوم عاد و ثمود است.

194- منشأ نجات مؤمنان قوم عاد

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - فصلت - 41 - 18 - 2

2 - خداوند ، مؤمنان تقواپیشه قوم عاد و ثمود را از عذاب نازل شده نجات داد .

و نجّینا الذین ءامنوا و کانوا یتّقون

مراد از «الذین آمنوا» ـ به قرینه سیاق ـ مؤمنان هر دو قوم عاد و ثمود است.

195- منشأ نجات نوح(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 28 - 4

4 - نجات نوح ( ع ) و خاندان و همراهان او از شر ستمگران ، به اراده خداوند

فقل الحمد للّه الذی نجّـنا من القوم الظـلمین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 119 - 2

2 - نجات نوح ( ع ) و همراهانش ، به اراده خدا و در پی استمداد وی برای رهایی از شرّ کافران

و نجّنی و من معی . .. فأنجینـه و من معه فی الفلک

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - قمر - 54 - 13 - 1،2

1 - نجات یافتن نوح ( ع ) از طوفان ، به اراده الهی بود .

و حملنـه علی ذات ألوح و دسر

2 - نقش عوامل و اسباب طبیعی ، در تحقق اراده الهی برای نجات نوح ( ع )

و حملنـه علی ذات ألوح و دسر

تعبیر «و حملناه علی ذات ألواح . ..» بیانگر این معنا است که: «خداوند برای تحقق اراده خویش، عوامل طبیعی (کشتی) را به کار می گیرد».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - قمر - 54 - 14 - 2

2 - حمایت و لطف الهی ، عامل اصلی نجات نوح ( ع ) و مؤمنان به آن حضرت از مهلکه طوفان ; و نه صرفاً ابزار مادی ( کشتی ) *

تجری بأعیننا

در صورتی که «بأعیننا» کنایه از نظارت، حمایت و لطف الهی باشد، ذکر «تجری بأعیننا» ـ پس از «حملناه علی ذات. ..» ـ بیانگر این معنا است که هر چند کشتی نوح از ابزار بایسته ای ساخته شده بود; اما این حمایت و نظارت لحظه به لحظه ما بود که در نهایت کارساز و نجات آفرین بود.

196- منشأ نجات همسفران نوح(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 28 - 4

4 - نجات نوح ( ع ) و خاندان و همراهان او از شر ستمگران ، به اراده خداوند

فقل الحمد للّه الذی نجّـنا من القوم الظـلمین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 119 - 2

2 - نجات نوح ( ع ) و همراهانش ، به اراده خدا و در پی استمداد وی برای رهایی از شرّ کافران

و نجّنی و من معی . .. فأنجینـه و من معه فی الفلک

197- منشأ نجات یوسف(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 56 - 5

5ـ سرگذشت یوسف ( ع ) ( نجات از چاه کنعان تا رسیدن به وزارت و نیل به قدرت ) به اراده خداوند و بر اساس تدبیر او بود .

و کذلک مکّنّا لیوسف فی الأرض

198- منشأ نجات یونس(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 145 - 1

1 - یونس ( ع ) با اراده الهی ، از شکم ماهی در زمینی خالی از درخت و پوشش گیاهی بیرون افکنده شد .

فنبذنـه بالعراء

«نبذ» (مصدر «نبذنا») به معنای افکندن است و «عراء» به سرزمینی خالی از درخت و پوشش گیاهی گفته می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - قلم - 68 - 49 - 2

2 - نعمت و لطف ویژه خداوند به یونس ( ع ) ، مانع گرفتار شدن او به بیابان خشک و بی آب و گیاه شد .

لولا أن تدرکه نعمة من ربّه لنبذ بالعراء

199- موانع نجات اخروی ظالمان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 46 - 5

5 - راه نجات از عذاب جهنم ، بر روی ستمکاران و گمراه شدگان از سوی خدا ، مسدود است .

و من یضلل اللّه فما له من سبیل

برداشت یاد شده بر این اساس است که آیه شریفه، ناظر به وضعیت گمراه شدگان در قیامت باشد.

200- موانع نجات اخروی گمراهان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 46 - 5

5 - راه نجات از عذاب جهنم ، بر روی ستمکاران و گمراه شدگان از سوی خدا ، مسدود است .

و من یضلل اللّه فما له من سبیل

برداشت یاد شده بر این اساس است که آیه شریفه، ناظر به وضعیت گمراه شدگان در قیامت باشد.

201- موانع نجات از تحیر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 186 - 8

8 ـ کفرپیشگان منکر قرآن راهی برای نجات از تحیر و سرگردانی ندارند .

و یذرهم فی طغینهم یعمهون

معنای جمله «یذرهم . .. » بنابراینکه «فی طغیانهم» متعلق به «یعمهون»باشد، چنین می شود: خداوند منکران قرآن را رها نمی سازد تا همچنان در وادی طغیان، سرگردان بمانند.

202- موانع نجات از جهنم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 72 - 22

22 ـ ستمکاران هیچ یاوری برای نجات از آتش دوزخ ندارند .

و ما للظلمین من انصار

203- موانع نجات از عذاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 70 - 19

19 ـ هیچ فدیه ای از بازیچه قرار دهندگان دین، برای رهایی آنان از عذاب پذیرفته نمی شود.

اتخذوا دینهم لعبا . .. و إن تعدل کل عدل لا یؤخذ منها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 83 - 6

6 ـ جدایی دیرینه زن لوط از آیین و روش همسرش ، عامل جدا ماندن وی از خانواده لوط و نجات نیافتن از عذاب الهی

إلا امرأته کانت من الغبرین

204- موجبات نجات از اندوه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 69 - 1

1 ـ ایمان به خدا و قیامت و انجام عمل صالح ، شرط رهایی مسلمانان ، یهودیان ، صائبی ها و نصارا از هرگونه ترس و اندوه

إنّ الذین ءامنوا و الذین هادوا و الصبئون و النصری . .. و لا هم یحزنون

«صابئی» که مفرد «صابئون» است به کسی گفته می شود که آیین خویش را رها کرده و به آیینی دیگر گرویده باشد ; با توجه به این معنا می توان گفت مصداق مورد نظر از «الصبئون» در این آیه ـ به قرینه وقوع آن بین «الذین ءامنوا و الذین هادوا» «و النصری»، کسانی هستند که با ترک اسلام و یا یهودیت پذیرای آیین نصارا شده باشند.

205- موجبات نجات از ترس

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 69 - 1

1 ـ ایمان به خدا و قیامت و انجام عمل صالح ، شرط رهایی مسلمانان ، یهودیان ، صائبی ها و نصارا از هرگونه ترس و اندوه

إنّ الذین ءامنوا و الذین هادوا و الصبئون و النصری . .. و لا هم یحزنون

«صابئی» که مفرد «صابئون» است به کسی گفته می شود که آیین خویش را رها کرده و به آیینی دیگر گرویده باشد ; با توجه به این معنا می توان گفت مصداق مورد نظر از «الصبئون» در این آیه ـ به قرینه وقوع آن بین «الذین ءامنوا و الذین هادوا» «و النصری»، کسانی هستند که با ترک اسلام و یا یهودیت پذیرای آیین نصارا شده باشند.

206- موجبات نجات از جهنم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 66 - 7

7 - اطاعت از خداوند و رسول او ، نجات بخش آدمی از آتش جهنم است .

یوم تقلّب وجوههم فی النار یقولون یـلیتنا أطعنا اللّه و أطعنا الرسولا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - اعلی - 87 - 12 - 4

4 - پذیرش تذکرات قرآن و خشیت و هراس در برابر خداوند ، مایه رهایی از آتش دوزخ

سیذّکّر من یخشی . و یتجنّبها الأشقی . الذی یصلی النار الکبری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - لیل - 92 - 19 - 2

2 - بذل مال بدون چشمداشت ، از عوامل دور ماندن از آتش جهنم است .

سیجنّبها . .. یؤتی ماله ... و ما لأحد عنده من نعمة تجزی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - لیل - 92 - 20 - 2

2 - بذل مال در صورتی نشانه برترین تقوا و مایه تزکیه نفس و نجات از آتش است که تنها به نیت دستیابی به لطف خداوند باشد .

الأتقی . الذی یؤتی ماله ... إلاّ ابتغاء وجه ربّه

207- موجبات نجات از خرافات

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 104 - 4

4 ـ پیروی از قرآن و رسول خدا عامل رهایی از افکار و اندیشه های خرافی

ما جعل اللّه من بحیرة . .. تعالوا إلی ما أنزل اللّه و إلی الرسول

208- موجبات نجات از سختیهای قیامت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - جاثیه - 45 - 10 - 7

7 - رهایی انسان از گرفتاری های روز قیامت ، تنها در پرتو ولایت خداوند و اطاعت از او است .

و لایغنی عنهم . .. و لا ما اتّخذوا من دون اللّه أولیاء

209- موجبات نجات از عذاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 147 - 2

2 ـ ایمان به خدا و شکر نعمت های او ، موجب گرفتار نشدن انسان به عذاب دوزخ است .

ما یفعل اللّه بعذابکم إن شکرتم و ءامنتم

مراد از عذاب به قرینه آیه 145 (فی الدرک الاسفل من النار)، آتش جهنم است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 36 - 5

5 ـ ایمان و تقوا و تقرب به خداوند و جهاد در راه او ، راه نجات از عذاب قیامت

یأیها الذین ءامنوا اتقوا اللّه . .. لهم عذاب الیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 41 - 34،41

34 ـ رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ، دارای حق شفاعت در هدایت انسان ها و نجات آنان از عذاب

و من یرد اللّه فتنته فلن تملک له من اللّه شیئاً

کلمه «من اللّه» می رساند که پیامبر(صلی الله علیه و آله) نسبت به گروه یاد شده از جانب خداوند، توانی بر نجات آنان از عذاب و ضلالت ندارد. و مفهوم آن این است که نسبت به دیگران ماذون به هدایت و نجات می باشد. و این هدایتگری و نجات بخشی از جانب خدا به وی داده شده است. یعنی پیامبر(صلی الله علیه و آله) واسطه و شفیعی برای هدایت و نجات کسانی است که شایسته آن باشند.

41 ـ ناپاکی جان ودل منافقان و یهودیان ، موجب محرومیت آنان از شفاعت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) برای هدایت و نجاتشان از عذاب *

و من یرداللّه فتنته فلن تملک له . .. أولئک الذین لم یرد اللّه ان یطهر قلوبهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 74 - 4

4 ـ بازگشت به توحید و طلب آمرزش از خداوند ، راه نجات مشرکان ، از عذاب دردناک

لیمسن الذین کفروا منهم عذاب الیم . .. افلا یتوبون إلی اللّه و یستغفرونه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 98 - 6

6 ـ نجات از عقاب شدید الهی تنها در پرتو مغفرت و رحمت الهی میسر است .

اعلموا إنّ اللّه شدید العقاب و إنّ اللّه غفور رحیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 53 - 7

7 ـ منکران قرآن پس از برپایی قیامت در آرزوی یافتن شفیعان نجات دهنده از عذاب و یا بازگشت به دنیا برای انجام اعمالی سعادت آفرین

یقول الذین نسوه . .. فیشفعوا لنا او نرد فنعمل غیر الذین کنا نعمل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 65 - 13

13 ـ هود برحذردارنده قوم خویش از گرفتار شدن به عذاب های الهی به سبب پرستش نکردن خدای یکتا و پرهیز نکردن از گرایش های شرک آلود

أفلاتتقون

«اتقاء» مصدر «تتقون» به معنای گرفتن حفاظ برای دوری از مکروه و مانع شدن از رسیدن مکروه است. در اینجا به مناسبت مورد و تأیید آیات بعد (همانند آیه 70)، مراد از مکروه، عذابهای الهی است، یعنی: أفلا تتقون عذاب اللّه.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 96 - 12

12 ـ ایمان و تقوای جوامع انسانی موجب رهایی آنان از عذاب های الهی است .

و لو أن أهل القری ءامنوا و اتقوا . .. و لکن کذبوا فأخذنهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 156 - 17

17 ـ موحدان ، پرداخت کنندگان زکات و مؤمنان به آیات الهی ، مصون از عذاب های الهی هستند .

عذابی أصیب به من أشاء و رحمتی . .. فسأکتبها للذین ... بایتنا یؤمنون

جمله «سأکتبها» به منزله تفسیری است برای «من أشاء». یعنی بیان می کند که چه کسانی مصون از عذاب الهی هستند و مشیت الهی بر عذاب نکردن آنان تعلق نمی گیرد و چه کسانی در خطر گرفتار شدن به عذاب الهی هستند. منطوق جمله «سأکتبها» بیانگر طایفه اول و مفهوم آن بیانگر طایفه دوم است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 165 - 12

12 ـ نهی از منکر مایه رهایی یافتن از عذاب های تعیین شده برای جوامع گنهکار است .

أنجینا الذین ینهون عن السوء و أخذنا الذین ظلموا بعذاب بئیس

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 167 - 15،16

15 ـ راه نجات از عذاب برزخ ، توبه به درگاه خدا و جلب رحمت اوست .

من یسومهم سوء العذاب . .. إنه لغفور رحیم

16 ـ خداوند با گسترش رحمت خویش بر گنهکاران تائب ، آنان را می بخشاید و به عذاب برزخی گرفتار نمی سازد .

و إنه لغفور رحیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 40 - 3

3 - عبودیت خالص برای خدا ، موجب رهایی از عذاب الهی است .

إنّکم لذائقوا العذاب الألیم . .. إلاّ عباد اللّه المخلصین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 25 - 24

24- حضور مؤمنان در محیط زندگی کافران مکه ، باعث نجات موقت کفّار از عذاب الهی

لو تزیّلوا لعذّبنا الذین کفروا منهم

210- موجبات نجات از کیفر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 49 - 18

18 ـ رهایی از کیفر گناهان ، در گرو پذیرش احکام الهی و قضاوت های پیامبر (صلی الله علیه و آله)

فان تولوا فاعلم انما یریداللّه ان یصیبهم ببعض ذنوبهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 93 - 10

10 ـ ایمان ، عمل صالح ، تقوا و ایمان عامل رهایی از مؤاخذه بر کردار های ناروای گذشته

لیس علی الذین ءامنوا و عملوا الصلحت . .. و ءامنوا ثم اتقوا و احسنوا

211- ناپسندی شرک نجات یافتگان از خطر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - روم - 30 - 33 - 14

14 - رویکرد افراد رهیده از سختی ها و ناملایمات به شرک ، به رغم توجّه شان به خداوند ، به هنگام ابتلا ، امری غیر منتظره و ناشایست است .

ثمّ إذا أذاقهم منه رحمة إذا فریق منهم بربّهم یشرکون

«إذا» در عبارت «إذا فریق. ..» فجاییه است. کاربرد آن، در جایی است که حادثه ای به صورت غیرمنتظره رخ بدهد. تکرار «ربّهم» با این بیان که ذکر «ربّهم» اِشعار به این نکته دارد که آنان به رغم این که خداوند، پروردگارشان است، چنان کردند، مؤید این مطلب است.

212- نجات آزر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 45 - 2

2- حضرت ابراهیم ( ع ) برای هدایت آزر به توحید و نجات وی از عذاب الهی ، تلاشی دلسوزانه داشت .

یـأبت إنّی أخاف أن یمسّک عذاب من الرحمن

213- نجات ابراهیم(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 71 - 1

1- حضرت ابراهیم و لوط ( ع ) ، از نیرنگ ها و دسیسه های قوم خود ، به اراده الهی نجات یافتند .

و أرادوا به کیدًا . .. و نجّینـه و لوطًا إلی الأرض التی بـرکنا فیها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 24 - 10،12

10 - خداوند ، ابراهیم ( ع ) را از آتش نجات داد .

أو حرّقوه فأنجـیه اللّه من النار

12 - نجات حضرت ابراهیم ( ع ) از مجازات قوم اش ( آتش ، گستردگی آتش ، پرتاب کردن ، . . . ) ، نشانه های چندی از خدا ، برای اهل ایمان است .

فأنجـیه اللّه من النار إنّ فی ذلک لأیـت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 25 - 1

1 - حضرت ابراهیم ( ع ) پس از نجات از آتش ، قوم خود را ر ها نکرد و به ارشاد آنان پرداخت .

فأنجـیه اللّه من النار . .. و قال إنّما اتّخذتم من دون اللّه أوثـنًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 26 - 3

3 - حضرت ابراهیم ( ع ) از سرزمین خویش ، پس از واقعه دعوت به توحید و انداخته شدن در آتش و نجات اش از آن ، هجرت کرد .

و إبرهیم إذ قال . .. اعبدوا اللّه ... فما کان جواب قومه إلاّ أن قالوا ... أو حرّ

به قرینه سیاق، مرجع ضمیر فاعلی «قال» حضرت ابراهیم(ع) است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 98 - 3

3 - نجات ابراهیم ( ع ) ، از میان تلی از آتش پرشعله مشرکان

فألقوه فی الجحیم . .. فجعلنـهم الأسفلین

214- نجات اخروی صالحان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 96 - 5

5- خداوند ، مؤمنان نیک کردار را در صحنه قیامت از رنج تنهایی نجات خواهد داد .

و کلّهم ءاتیه یوم القیـمة فردًا . إنّ الذین ءامنوا و عملوا الصـلحـت سیجعل

چنان که برخی از مفسران گفته اند، این آیه می تواند در ارتباط با مضمون آیه قبل و مربوط به صحنه قیامت باشد; زیرا همگان در صحنه قیامت تنها و بی یاورند (و کلّهم ءاتیه یوم القیامة فرداً). این آیه بشارتی است برای مؤمنان که خداوند آنان را در آن روز، تنها نخواهد گذاشت و به زودی آنان را از انس و محبت دیگران برخوردار خواهد ساخت.

215- نجات اخروی متقین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - نبأ - 78 - 31 - 1

1 - تقواپیشگان در آخرت ، اهل بهشت ، سعادتمند و رهیده از عذاب اند .

إنّ للمتّقین مفازًا

«مفاز» (مانند «فوز» و «مفازة») مصدر و به معنای دستیابی به خیر و رهایی از شرّ است (لسان العرب). هم چنین ممکن است اسم مکان و کنایه از بهشت نیز باشد که مکان رستگاری و سعادت است. آیات بعد ـ که بیان «مفازاً» است و از بوستان ها و دیگر لذت های بهشتی سخن می گوید - این احتمال را تقویت می کند.

216- نجات اخروی مسلمانان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - حجر - 15 - 2 - 8

8- « عن جابربن عبدالله قال : قال رسول الله (صلی الله علیه و آله) : إن ناساً من أمتی یعذبون بذنوبهم فیکونون فی النار ما شاء الله أن یکونوا ، ثم یعیرهم أهل الشرک فیقولون : ما نری ما کنتم فیه من تصدیقکم نفعکم . فلایبقی موحّد إلاّ أخرجه الله تعالی من النار ثم قرأرسول الله (صلی الله علیه و آله) : « ربما یودّ الذین کفروا لو کانوا مسلیمین » ;

جابربن عبدالله روایت کرده است که رسول خدا(صلی الله علیه و آله)فرمود: هماناگروهی از امت من به سبب گناهانشان عذاب می شوند. پس مدتی که خدا می خواهد در آتش هستند; سپس اهل شرک آنان را سرزنش می کنند و می گویند: نمی بینیم که ایمان شما برایتان سودی داشته است. پس هیچ موحدی نمی ماند مگر اینکه خدا او را از آتش بیرون می آورد; سپس رسول خدا(صلی الله علیه و آله) این آیه را قراءت فرمود: «ربما یود الذین کفروا لو کانوا مسلمین».

217- نجات اخروی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 96 - 5

5- خداوند ، مؤمنان نیک کردار را در صحنه قیامت از رنج تنهایی نجات خواهد داد .

و کلّهم ءاتیه یوم القیـمة فردًا . إنّ الذین ءامنوا و عملوا الصـلحـت سیجعل

چنان که برخی از مفسران گفته اند، این آیه می تواند در ارتباط با مضمون آیه قبل و مربوط به صحنه قیامت باشد; زیرا

همگان در صحنه قیامت تنها و بی یاورند (و کلّهم ءاتیه یوم القیامة فرداً). این آیه بشارتی است برای مؤمنان که خداوند آنان را در آن روز، تنها نخواهد گذاشت و به زودی آنان را از انس و محبت دیگران برخوردار خواهد ساخت.

218- نجات از آتش

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 24 - 10

10 - خداوند ، ابراهیم ( ع ) را از آتش نجات داد .

أو حرّقوه فأنجـیه اللّه من النار

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 25 - 1

1 - حضرت ابراهیم ( ع ) پس از نجات از آتش ، قوم خود را ر ها نکرد و به ارشاد آنان پرداخت .

فأنجـیه اللّه من النار . .. و قال إنّما اتّخذتم من دون اللّه أوثـنًا

219- نجات از اسارت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 248 - 11

11 ـ صندوق معهود ، یادآور و موجب برانگیختن بنی اسرائیل به پیروی از آیین موسی ( پیکار در راه خدا و رهایی از اسارت متجاوزان ) *

و بقیة ممّا ترک ال موسی و ال هرون

ذکر جمله «بقیّة ممّا ترک . .. » شاید از این جهت باشد که به بنی اسرائیل خاطرنشان سازد که پیوند مذهبی خود را با موسی (ع) قطع ننمایند.

220- نجات از استضعاف

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 97 - 11

11 ـ مؤمنان تحت ستم ، موظّف به هجرت برای رهایی از استضعاف

قالوا کنّا مستضعفین فی الارض قالوا الم تکن ارض اللّه واسعة فتهاجروا فیها

221- نجات از اندوه در قیامت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 112 - 8

8 - نجات آدمی از ترس و اندوه صحنه قیامت ، در گرو تسلیم شدن در برابر خدا و انجام دادن اعمال نیک در دنیاست .

من أسلم . .. ولا خوف علیهم و لا هم یحزنون

222- نجات از اهوال قیامت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 10 - 3

3 - کارساز نبودن استمداد از دیگران ، حتی از خویشان و صمیمی ترین دوستان ، برای رهایی از مشکلات و حوادث تلخ روز محشر

و لایسئل حمیم حمیمًا

درخواست و سؤال نکردن از یکدیگر در قیامت، ممکن است به سبب بی فایده بودن آن باشد.

223- نجات از تحیر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 70 - 6

6 - هدایت انسان ها و رهایی آنان از تحیر و سرگردانی ، در اختیار خدا و به مشیت اوست .

و إنا إن شاء اللّه لمهتدون

224- نجات از ترس در قیامت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 112 - 8

8 - نجات آدمی از ترس و اندوه صحنه قیامت ، در گرو تسلیم شدن در برابر خدا و انجام دادن اعمال نیک در دنیاست .

من أسلم . .. ولا خوف علیهم و لا هم یحزنون

225- نجات از تکبر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 46 - 2،3

2 - کسانی که به لقای خدا باور دارند ، از خود بزرگ بینی رهیده و به خصلت نیکوی خشوع آراسته می شوند .

إلا علی الخشعین. الذین یظنون أنهم ملقوا ربهم

3 - کسانی که « بازگشت به خدا » را قبول دارند ، مردمی فروتن و منزه از خود بزرگ بینی هستند .

إلا علی الخشعین. الذین یظنون ... أنّهم إلیه رجعون

226- نجات از تنهایی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 89 - 3

3- رهایی از تنهایی و حفظ دستاورد های خود پس از مرگ ، انگیزه زکریا ( ع ) در فرزند خواهی از خداوند

و زکریّا إذ نادی ربّه ربّ لاتذرنی فردًا و أنت خیر الورثین

زکریا(ع) به جای تصریح به فرزند خواهی خود، تنهایی خویش را مطرح کرد و در پایان درخواست خود مسأله بهترین وارث بودن خدا را یاد نمود. ذکر این دو مطلب، در حقیقت بیانگر انگیزه زکریا(ع) و شرح حال او در دعا و خواسته خویش است.

227- نجات از تنهایی صالحان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 96 - 5

5- خداوند ، مؤمنان نیک کردار را در صحنه قیامت از رنج تنهایی نجات خواهد داد .

و کلّهم ءاتیه یوم القیـمة فردًا . إنّ الذین ءامنوا و عملوا الصـلحـت سیجعل

چنان که برخی از مفسران گفته اند، این آیه می تواند در ارتباط با مضمون آیه قبل و مربوط به صحنه قیامت باشد; زیرا همگان در صحنه قیامت تنها و بی یاورند (و کلّهم ءاتیه یوم القیامة فرداً). این آیه بشارتی است برای مؤمنان که خداوند آنان را در آن روز، تنها نخواهد گذاشت و به زودی آنان را از انس و محبت دیگران برخوردار خواهد ساخت.

228- نجات از تنهایی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 96 - 5

5- خداوند ، مؤمنان نیک کردار را در صحنه قیامت از رنج تنهایی نجات خواهد داد .

و کلّهم ءاتیه یوم القیـمة فردًا . إنّ الذین ءامنوا و عملوا الصـلحـت سیجعل

چنان که برخی از مفسران گفته اند، این آیه می تواند در ارتباط با مضمون آیه قبل و مربوط به صحنه قیامت باشد; زیرا همگان در صحنه قیامت تنها و بی یاورند (و کلّهم ءاتیه یوم القیامة فرداً). این آیه بشارتی است برای مؤمنان که خداوند آنان را در آن روز، تنها نخواهد گذاشت و به زودی آنان را از انس و محبت دیگران برخوردار خواهد ساخت.

229- نجات از توطئه کافران مکه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 40 - 10

10 ـ اعتماد و اطمینان پیامبر (صلی الله علیه و آله) به نصرت الهی نسبت به او و فرد همراهش ( ابوبکر ) در خلاصی از توطئه کافران مکه

لاتحزن إن اللّه معنا

230- نجات از جامعه فاسد

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 75 - 6

6- نجات از جامعه فاسد و آلوده ، نشانگر رحمت خاص الهی است . *

و نجّینـه . .. و أدخلنـه فی رحمتنا

برداشت یاد شده مبتنی براین است که عطف جمله «أدخلناه. ..» بر جمله «آتیناه»، از نوع عطف تفسیری باشد.

231- نجات از جاهلیت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 94 - 21،22

21 ـ رهایی مردم از جاهلیّت و گرایش آنان به اسلام ، از نعمت های بزرگ الهی

کذلک کنتم من قبل فمنّ اللّه علیکم

«منّت» به معنای نعمت بزرگ است.

22 ـ رهایی آدمی از گرایش های جاهلی در اختیار خدا و به مشیت اوست .

کذلک کنتم من قبل فمنّ اللّه علیکم

232- نجات از جبر محیط اجتماعی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 57 - 3

3 - رهایی انسان از جبر محیط اجتماعی و نیز از پیامد های سوء معاشرت با افراد فاسد و منحرف جامعه ، در سایه ایمان به خدا و لطف و عنایت او ، امری ممکن است .

و لولا نعمة ربّی لکنت من المحضرین

233- نجات از جهنم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 123 - 1

1 ـ پندار باطل گروهی از اهل کتاب و برخی از مسلمانان در مورد نجات از جهنم و ورود به بهشت ، به صرف انتساب به ادیان الهی

لیس بامانیکم و لا امانی أهل الکتب

مراد از اسم «لیس» با توجه به آیات گذشته، رهایی از جهنم و ورود به بهشت است یعنی لیس الجنة و المحیص عن النار . .. .

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 146 - 1

1 ـ منافقان در صورت توبه ، اصلاح گذشته ، تمسک به خدا و اطاعت خالصانه ، به آتش دوزخ گرفتار نخواهند شد .

إنّ المنفقین . .. الا الذین تابوا و أصلحوا و اعتصموا باللّه و أخلصوا دینهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 36 - 6

6 ـ نجات از عذاب دردناک دوزخ ، فلاح و رستگاری است .

لعلکم تفلحون. إنّ الذین کفروا ... لهم عذاب الیم

بیان عذاب دردناک کافران در قیامت پس از راهنمایی مؤمنان به فلاح و رستگاری، حاکی از این است که رها شدن از عذاب، رستگاری است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 128 - 22

22 ـ سزاواران خلود در جهنم ممکن است با مشیت خداوند از آن رهایی یابند.

خلدین فیها إلا ما شاء الله

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 107 - 7

7ـ رهایی جهنمیان از آتش دوزخ ، امری ممکن و محتمل است و به مشیت خداوند بستگی دارد .

خـلدین فیها . .. إلاّ ما شاء ربک

منظور از «ما» ی موصوله در «إلاّ ما شاء ربک» می تواند زمان و مدت باشد. در این صورت «مستثنی منه» مدت زمانی است که به خلود و دوام توصیف شد. بر این اساس حاصل معنای «خالدین فیها ...» چنین می شود: دوزخیان در آتش برای همیشه ماندگارند، مگر آنکه خداوند همیشه بودن را ملغی کند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 29 - 14

14- آتش قیامت ، همانند سراپرده ای فراگیر ، راه گریز را بر کافران خواهد بست .

نارًا أحاط بهم سرادقها

«سرادق» معرب «سراطاق» و به معنای خیمه و پرده سرا است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 53 - 3،5،6

3- مجرمان ، در قیامت ، به دوزخی بودن خود و نداشتن راه گریزی از آن ، پی خواهند برد .

فظنّوا انّهم مواقعوها و لم یجدوا عنها مصرفًا

بیان دیدگاه مشرکان در مورد ورود به جهنم با فعل «ظنّ»، حکایت از آن دارد که آنان، در آن شرایط، خود را دوزخی می بینند، ولی هنوز امیدهایی ـ هر چند واهی ـ به نجات دارند. ولی به زودی درمی یابند که گریزگاهی برای آنان نیست. «مصرفاً» اسم مکان به معنای مکانی است که به آن روی آورند. جمله «لم یجدوا...» یعنی جایی را که بتوانند با پناه بردن به آن، از آتش رها شوند، نمی یابند.

5- مشرکان ، در قیامت ، در پی یافتن راهی برای نجات خویش از آتش دوزخ اند .

فدعوهم فلم یستجیبوا لهم . .. و لم یجدوا عنها مصرفًا

در آیه قبل، بیان شد که مشرکان، با خواندن معبودان پنداری شان، در صدد نجات خود برخواهند آمد و این آیه، خبر از نافرجامی تلاش آنان داده است.

6- مشرکان ، در قیامت ، راهی برای نجات خود از آتش نخواهند یافت .

فظنّوا أنّهم مواقعوها و لم یجدوا عنها مصرفًا

«مواقعة» در مورد جنگ به کار می رود (مفردات راغب) و مفاد آیه، این است که مشرکان، برای دور ساختن آتش از خود و چیره شدن بر آن، تلاش می کنند ولی راه گریزی نخواهند یافت.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 72 - 1،13

1- خداوند ، درپی ورود همگان به دوزخ ، تقواپیشگان را از آن نجات می دهد .

و إن منکم إلاّ واردها . .. ثمّ ننجّی الذین اتقوا

13- « عن رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) قال : یردّ الناس النار ثمّ یصدرون بأعمالهم فأولهم کلمع البرق ، ثمّ کمرّ الریح ، ثمّ کحضر الفرس ، ثمّ کالراکب ، ثمّ کشد الرجل ، ثمّ کمشیة ;

از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روایت شده که فرمود: مردم وارد آتش می شوند، آن گاه به میزان اعمالشان از آن خارج می گردند، پس اولین گروه به سرعت تابش برق و گروه بعدی به سرعت وزش باد و گروه بعد مانند دویدن اسب و گروه دیگر مانند سواره و گروهی مانند دویدن مرد و دسته ای مانند راه رفتن مرد [از آتش خارج می شوند]».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 40 - 3

3- کافران دوزخی ، از دفع و برگردانیدن عذاب الهی ، کاملاً ناتوان اند .

فلایستطیعون ردّها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 22 - 7

7 - « عن أبی بصیر عن أبی عبدالله ( ع ) . . . و ان أهل جهنّم إذا دخلوها هووا فیما مسیرة سبعین عاماً فإذا بلغوا أعلاها قمعوا بمقامع الحدید و اُعیدوا فی درکها هـذه حالهم و هو قول اللّه عزّوجلّ « کلما أرادوا أن یخرجوا منها . . . ;

ابی بصیر از امام صادق(ع) روایت کرده است: . ..اهل جهنم وقتی که داخل آن می شوند، به اندازه سیر هفتاد ساله در آن سقوط می کنند ـ پس زمانی که به بالای آن بیایند، با گزرهای آتشین بر سر آنها کوبیده می شود و به ته جهنم برگردانده می شوند و این حال و وضعیت آنها است و این همان سخن خدا است که فرمود: «کلّما أرادوا أن یخرجوا منها...»».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 77 - 2

2 - یأس کافران از نجات و رهایی ، پس از قرار گرفتن در تنگنای عذاب جهنم

عذاب شدید إذا هم فیه مبلسون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 15 - 11

11 ـ تلاش برای سوق دادن انسان ها به بهشت و نجات آنان از ابتلای به آتش جهنم ، از هدف های پیامبران الهی

قل أذلک خیر أم جنّة الخلد التی وعد المتّقون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 50 - 9

9 - راه نجات از عذاب جهنم ، به روی تمامی کافران ستیزه جو بسته است .

و ما دعـؤا الکـفرین إلاّ فی ضلـل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 77 - 6

6 - مشرکان و کافران حق ستیز ، چون از بازگشت به سوی خدا و گرفتار شدن به عذاب جهنم راه فراری ندارند ، مهلت دادن خداوند به آنان نگران کننده نیست .

فإمّا نرینّک بعض الذی نعدهم أو نتوفّینّک فإلینا یرجعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 46 - 5

5 - راه نجات از عذاب جهنم ، بر روی ستمکاران و گمراه شدگان از سوی خدا ، مسدود است .

و من یضلل اللّه فما له من سبیل

برداشت یاد شده بر این اساس است که آیه شریفه، ناظر به وضعیت گمراه شدگان در قیامت باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - طور - 52 - 27 - 7

7 - سپاس گزاری متقین از خداوند ، به خاطر رهایی شان از عذاب باد های سوزان و کشنده دوزخ

فمنّ اللّه علینا و وقینا عذاب السموم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - نبأ - 78 - 22 - 3

3 - پرهیزکنندگان از طغیان ، گرچه بر جهنم و کمین کنندگان در آن عبور خواهند کرد ; ولی گرفتار آن نخواهند شد . *

إنّ جهنّم کانت مرصادًا . للطّـغین مـابًا

چنانچه «للطاغین» متعلق به «مآباً» باشد، «مرصاداً» مطلق خواهد بود; در این صورت مفاد دو آیه این است که جهنم برای همگان «مرصاد» است; ولی «مآب» و بازگشتگاه همه نبوده و تنها طغیان گران گرفتار آن خواهند شد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - نبأ - 78 - 23 - 4

4 - « قال رسول اللّه : لایخرج من النار من دخل ها حتّی یَمْکُثَ فیها أحقاباً و الحقب بضع و ستون سنة و السنة ثلاثمائه و ستون یوماً کل یوم کألف سنة ممّا تعدون فلایتکّلنّ أحد أن یخرج من النار ;

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: کسی که داخل آتش جهنم شود از آن خارج نمی گردد; مگر این که چند «حُقب» در آن توقف کند. مراد از «حُقب» شصت و اندی سال می باشد. و سال 360 روز است. هر روزی مثل هزار سالی است که شما آن را می شمارید. بنابراین کسی دل خوش نکند که [در نهایت] از آتش خارج خواهد شد».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - لیل - 92 - 17 - 2

2 - امداد های ویژه الهی ، مایه دور ماندن اهل تقوا از آتش دوزخ است .

و سیجنّبها

فعل «یُجنّب» گرچه مجهول است، ولی به قرینه «إلاّ ابتغاء وجه ربّه» در آیات بعد، این موهبت را خداوند در اختیار آنان می گذارد.

234- نجات از حکومت ظالم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 115 - 6

6 - آزادی از ستم نظام ستمگر و نجات از مشکلات اندوه بار آن ، از نعمت های بزرگ الهی

و لقد مننّا علی موسی و هـرون . و نجّینـهما و قومهما من الکرب العظیم

235- نجات از حکومت فاسد

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 105 - 13

13 ـ رهاسازی انسان ها از اسارت نظام های فسادگر و غیر توحیدی ، ارزشی الهی

فأرسل معی بنی إسراءیل

236- نجات از حکومت فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 104 - 2

2- زندگی بدون آرامش بنی اسرائیل تا قبل از رهایی از حکومت فرعون *

فأراد أن یستفزّهم من الأرض . .. و قلنا من بعده لبنی إسرءیل اسکنوا الأرض

احتمال دارد که «اسکنوا الأرض» به معنای آرام گرفتن در زمین و بیرون آمدن از اضطرابی باشد که قبلاً گریبانگیر آنان بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 5 - 2،3

2 - تعلق اراده الهی بر تغییر تحولات مصر به نفع بنی اسرائیل و رهانیدن آنان از استضعاف فرعون

و نرید أن نمنّ علی الذین استضعفوا فی الأرض

3 - نجات از حکومت بسیار خشن و بی رحم فرعون ، امتنانی بزرگ و نعمتی گران سنگ از سوی خدا به بنی اسرائیل بود .

و نرید أن نمنّ علی الذین استضعفوا فی الأرض

«نمنّ» از ریشه «منّة» مشتق شده است و «منّة» به نعمت سنگین گفته می شود (مفردات راغب).

237- نجات از دار الکفر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 75 - 6

6 ـ نجات کودکان از محیط کفر و شرک ، از وظایف مؤمنان

و الولدان . .. الظالم اهلها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 28 - 6

6 - حضور مؤمنان در بین کافران و ظالمان ، بلایی سخت و رهایی از آن لطفی بزرگ و الهی

فقل الحمد للّه الذی نجّـنا من القوم الظـلمین

238- نجات از دشمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 9 - 1

1- نجات پیامبران و مؤمنان از دست دشمنان و پیروزی بر آنان ، وعده خداوند به ایشان است .

و ما أرسلنا قبلک رجالاً. .. ثمّ صدقنـهم الوعد فأنجینـهم و من نشاء

239- نجات از دشمنی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 123 - 13

13 - خداوند دشمنی افراد بشر را با یکدیگر را به آدم و حوا ( ع ) گوشزد کرد و راه رهایی از پی آمد های آن را به آنان آموخت .

بعضکم لبعض عدوّ . .. فمن اتبع هدای فلایضلّ و لایشقی

240- نجات از دنیاطلبی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 36 - 9

9 - رهایی از جلوه های فانی دنیا و تلاش در راه نعمت های پایدار اخروی ، تنها در سایه ایمان و توکّل بر خدا ممکن است .

فما أُوتیتم من شیء . .. و ما عند اللّه ... للذین ءامنوا و علی ربّهم یتوکّلون

241- نجات از ذلت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 192 - 5

5 ـ خردمندان ، خواستار کرامت انسانی و گریزان از خذلان و خواری

لاولی الالباب . .. ربّنا انّک من تدخل النّار فقد اخزیته

خردمندان از آن جهت خواهان دوری از آتشند که ورود در آتش را حاکی از خواری و خفّت خویش در پیشگاه خداوند می دانند و این معنا کاشف از کرامتخواهی آنان می باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 195 - 6

6 ـ تضمین تحقق وعده های الهی به خردمندان مؤمن و تضمین رهایی آنان از خواری در قیامت

ربّنا اتنا ما وعدتنا علی رسلک و لا تخزنا یوم القیمة . .. فاستجاب لهم ربّهم

242- نجات از زندگی ذلت بار

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - دخان - 44 - 30 - 1

1- نجات بنی اسرائیل از زندگی سخت و خفّت بار به اراده الهی

و لقد نجّینا بنی إسرءیل من العذاب المهین

243- نجات از زندگی سخت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - دخان - 44 - 30 - 1

1- نجات بنی اسرائیل از زندگی سخت و خفّت بار به اراده الهی

و لقد نجّینا بنی إسرءیل من العذاب المهین

244- نجات از زیان شرک

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 149 - 10

10 ـ شمول رحمت خدا و آمرزش او تنها راه نجات از زیان گناه و گرایش های شرک آلود است .

لئن لم یرحمنا ربنا و یغفر لنا لنکونن من الخسرین

245- نجات از زیان گناه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 149 - 10

10 ـ شمول رحمت خدا و آمرزش او تنها راه نجات از زیان گناه و گرایش های شرک آلود است .

لئن لم یرحمنا ربنا و یغفر لنا لنکونن من الخسرین

246- نجات از سختی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 28 - 5

5 - لزوم حمد و ستایش خدا و سپاس گزاری به درگاه او ، پس از رهایی از مشکلات

فإذا استویت . .. فقل الحمد للّه الذی نجّـنا من القوم الظـلمین

با توجه به این که ستایش خدا، پس از رهایی از مشکلات، به منظور سپاس گزاری به درگاه او انجام می گیرد، گفتن «الحمد للّه» (ستایش از آن خدا است) دربردارنده شکر و سپاس گزاری نیز می باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - روم - 30 - 33 - 4،19

4 - مشرکان نیز ، برای نجات خود از سختی ها و ناملایمات ، به خداوند روی می آورند و به درگاه او دعا می کنند .

المشرکین . .. و إذا مسّ الناس ضرّ دعوا ربّهم

«ال» در «الناس» می تواند عهد باشد و مراد از آن، مشرکانی باشد که در آیات قبل از آنها سخن گفته شده است.

19 - توجّه به عوامل غیر الهی ، در نجات از ناملایمات ، عامل روی آوردن به شرک است .

إذا فریق منهم بربّهم یشرکون

احتمال دارد مراد از «یشرکون» این باشد که آنان، عامل نجات خویش را از سختی ها، عوامل مادی تلقی می کنند و به جای این که سر منشأ همه امور را، خداوند بدانند، عوامل ظاهری را نجات بخش می دانند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - روم - 30 - 34 - 8

8 - نجات انسان ها از تنگنا ها و ناملایمات ، از نعمت های الهی است .

ثمّ إذا أذاقهم منه رحمة . .. لیکفروا بما ءاتینـهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - لقمان - 31 - 32 - 10،12،17

10 - نجات دهنده انسان ها از شداید و گرفتاری های سخت ، خداوند است .

و إذا غشیهم موج . .. فلمّا نجّیهم إلی البرّ

12 - گروهی از مردم ، در برابر نعمت نجات از بلا ها و خطر های مرگ آفرین ، ناسپاس اند .

فلمّا نجّیهم إلی البرّ فمنهم مقتصد و ما یجحد بأیـتنا إلاّ . ..کفور

17 - نجات از بلا های خطرناک و مرگ آفرین در پی دعا ، از آیه های توحید خداوند است .

دعوا اللّه مخلصین . .. فلمّا نجّیهم ... و ما یجحد بأیـتنا إلاّ کلّ ختّار کفور

247- نجات از سلطه شیطان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 65 - 11

11- تنها خداوند می تواند انسان ها را از سلطه و نفوذ شیطان نجات بخشد .

لیس لک علیهم سلطـن و کفی بربّک وکیلاً

248- نجات از شرک

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 89 - 4،5

4 ـ خداوند نجاتبخش شعیب ( ع ) و همگامانش از گرایش به شرک

بعد إذ نجنا اللّه منها

5 ـ مشرکان در اسارت اوهام شرک آلود ، و موحدان رهیده از آن

بعد إذ نجنا اللّه منها

به کارگیری واژه «نجات» (نجینا اللّه)، برای دست کشیدن از آیینی و روی آوری به آیینی دیگر، اشاره به این دارد که آیین نخست مایه اسارت و گرفتاری بوده و آیین جدید فرحبخش و باعث آزادی است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 20 - 11

11- اصحاب کهف ، تمامی راه های گریز از شرک را ـ در صورت پذیرش اجباری آیین مشرکان ـ برخویش بسته می دیدند .

او یعیدوکم فی ملّتهم و لن تفلحوا إذًا أبدًا

مراد از «فلاح» ـ به مناسبت مورد ـ رستن و رهایی از شرک است.

249- نجات از شکم ماهی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - قلم - 68 - 49 - 1

1 - یونس ( ع ) پس از رهایی از شکم ماهی ، از نعمت و لطف ویژه الهی برخوردار گشت .

لولا أن تدرکه نعمة من ربّه

250- نجات از شکنجه های فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 77 - 7

7 - بنی اسرائیل ، دارای آمادگی لازم برای هجرت از مصر و رهایی از عذاب فرعون

أسر بعبادی

حرکت شبانه، گریختن از چنگ کسانی است که برای آن حرکت، مانع ایجاد می کنند. بنابراین ماندن بنی اسرائیل نزد فرعونیان، برخلاف میل آنان بوده است.

251- نجات از شکنجه های فرعونیان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 6 - 6،7

6- نجات بنی اسرائیل از شکنجه و کشتار فرعونیان ، نعمت چشمگیر و به یاد ماندنی خداوند بر آنان بود .

إذ قال موسی لقومه اذکروا نعمة الله علیکم إذ أنجـکم من ءال فرعون

7- نجات از نظام اجتماعی ظالمانه ، نعمتی الهی و شایسته به خاطر سپردن است .

اذکروا نمعة الله علیکم إذ أنجـکم من ءال فرعون یسومونکم

252- نجات از طوفان نوح(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 41 - 4،6

4ـ اتکا به مغفرت و رحمت خدا برای نجات از حادثه طوفان ، توصیه نوح ( ع ) به پیروان خویش

قال ارکبوا فیها . .. إن ربی لغفور رحیم

نوح(ع) با یادآوری مغفرت و رحمت الهی ، پس از فرمانش مبنی بر سوار شدن به کشتی ، درصدد بیان این حقیقت بود که کشتی تنها یک وسیله است و آنچه تأمین کننده نجات می باشد شمول مغفرت و رحمت الهی است.

6ـ نجات پیروان نوح از حادثه طوفان ، پرتوی از مغفرت و رحمت الهی بود .

قال ارکبوا فیها . .. إن ربی لغفور رحیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 43 - 2،5،8

2ـ فرزند نوح ، مأوا گرفتن در کوه را مایه نجات از حادثه طوفان می پنداشت .

قال سأوی إلی جبل یعصمنی من الماء

«اُویّ» (مصدر آوی) به معنای رجوع کردن و منضم شدن و جای گرفتن است و «عصمة» (مصدر یعصم) به معنای منع کردن و بازداشتن است. بنابراین «سأوی ...»; یعنی ، به زودی به کوهی می روم که مرا از [خطر] این آب باز دارد.

5ـ هیچ چیز و هیچ کس ، جز خداوند رحمان ، توانا بر نجات افراد از حادثه طوفان نوح نبود .

قال لاعاصم الیوم من أمر الله إلاّ من رحم

ظاهر جمله «لاعاصم . ..» این است که «من رحم» استثنا از «لاعاصم» باشد. در این صورت باید گفت: مراد از «من رحم» رحم کننده ، یعنی خداوند است نه کسی که مورد رحمت قرار می گیرد; یعنی: لاعاصم ... الا الراحم و هو الله.

8ـ نجات یافتن از حوادثی چون طوفان نوح ( عذاب های الهی ) ، جز در سایه رحمت الهی ، امکان پذیر نیست .

لا عاصم الیوم من أمر الله إلاّ من رحم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 46 - 10

10ـ نجات فرزند فسادپیشه نوح از حادثه طوفان ، امری خلاف حکمت و مصلحت در نزد خداوند

فلاتسئلن ما لیس لک به علم

«به» متعلق به «علم» است و مراد از آن «بمصلحته و حکمته و صوابه» می باشد. بنابراین «فلاتسئلن ما لیس ...»; یعنی ، درخواستی را که نمی دانی درست است و یا مطابق مصلحت و حکمت است ، از من مخواه.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 76 - 2

2 - نوح ( ع ) و خاندانش ، به لطف الهی از عذاب طوفان نجات یافتند .

و نجّینـه و أهله من الکرب العظیم

مقصود از «اندوه بزرگ» یا طوفان است و یا اذیت و آزار مردم کافر. برداشت یاد شده مبتنی بر دیدگاه نخست است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 77 - 2

2 - نسل نوح ( ع ) ، تنها نسل باقی مانده از میان نجات یافتگان از عذاب طوفان برای همیشه تاریخ

و جعلنا ذرّیّته هم الباقین

برداشت یاد شده مبتنی بر این نکته است که حصر مستفاد از ضمیر فصل «هم»، حصر اضافی باشد و در مقایسه با افراد موجود در کشتی سنجیده شود که برخی از خاندان نوح(ع) و برخی از دیگر مردمان بودند که به آن حضرت ایمان آورده بودند; یعنی، نسل مردم کافر طوفان زده و نیز نسل مردم مؤمن نجات یافته بر عرشه کشتی، همگی قطع شده و تنها نسل نوح(ع) باقی ماند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - قمر - 54 - 13 - 1،3

1 - نجات یافتن نوح ( ع ) از طوفان ، به اراده الهی بود .

و حملنـه علی ذات ألوح و دسر

3 - نجات نوح ( ع ) از طوفان سهمگین عذاب ، به وسیله مشتی تخته و میخ ، نمودی از قدرت خداوند *

و حملنـه علی ذات ألوح و دسر

«لوح» (مفرد «ألواح») به معنای تخته و «دسار» (مفرد «دسر») به معنای میخ است. از این که خداوند، از کشتی نوح با عنوان «ذات ألواح و دسر» یاد کرده است (به جای «سفینه»)، استفاده می شود که مشتی تخته و میخ ـ که به شکل ابتدایی کنار هم قرار گرفته اند ـ در صورتی که خداوند بخواهد، وسیله نجات بندگان او از بحرانی ترین شرایط می شود.

253- نجات از ظالمان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 14 - 5

5- رهایی از چنگال ظالمان با هلاک شدنشان و سکونت در جای آنان ، تنها برای کسانی میسّر است که از مقام و وعید خداوند بترسند .

لنهلکنّ الظـلمین . و لنسکننّکم الأرض من بعدهم ذلک لمن خاف مقامی و خاف وعید

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 85 - 6

6 ـ مقام ربوبیت خداوند ، سزاوار درخواست یاری از او ، برای رهایی از چنگال ستمگران است .

ربنا لا تجعلنا فتنة للقوم الظلمین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 28 - 4

4 - نجات نوح ( ع ) و خاندان و همراهان او از شر ستمگران ، به اراده خداوند

فقل الحمد للّه الذی نجّـنا من القوم الظـلمین

254- نجات از ظلم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 28 - 6

6 - حضور مؤمنان در بین کافران و ظالمان ، بلایی سخت و رهایی از آن لطفی بزرگ و الهی

فقل الحمد للّه الذی نجّـنا من القوم الظـلمین

255- نجات از ظلم فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 17 - 1

1 - رهانیدن بنی اسرائیل از سلطه و ستم فرعونی ، در رأس اهداف موسی ( ع ) و هارون ( ع ) قرار داشت .

أن ائت القوم الظـلمین . .. فأتیا فرعون فقولا... أن أرسل معنا بنی إسرءیل

مقصود از «إرسال» (فرستادن) در این جا آزاد کردن و رها ساختن بنی اسرائیل است. بنابراین از آیه یاد شده استفاده می شود که اساسی ترین مأموریت موسی(ع) این بود که بنی اسرائیل را از سرزمین فرعونیان خارج کند و آنان را از بند اسارت و بردگی مصریان آزاد سازد.

256- نجات از ظلمت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 63 - 1

1 ـ خداوند، نجاتبخش گرفتاران در تاریکیها و تنگناهای هول انگیز خشکی و دریاست.

قل من ینجیکم من ظلمت البر و البحر تدعونه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 1 - 5،6

5- هدف از نزول قرآن ، خارج ساختن مردم از ظلمت ها و رهنمونی آنان به نور است .

کتـب أنزلنـه إلیک لتخرج الناس من الظلمـت إلی النور

6- پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، وظیفه دار هدایت مردم به سوی نور و خارج کردن آنان از ظلمت ها ( گمراهی ها ) ، با تعالیم قرآن کریم

أنزلنـه إلیک لتخرج الناس من الظلمـت إلی النور

257- نجات از عذاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 86 - 9

9 - کسانی که به انگیزه دستیابی به دنیا ، آخرت خویش را تباه می کنند ، برای رهایی از عذاب ، یاوری نخواهند داشت .

فلا یخفف عنهم العذاب و لاهم ینصرون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 120 - 19

19 - هیچ پشتیبان و یاوری نیست که بتواند مستحقان عذاب الهی را از گرفتار شدن به عقوبت رهایی بخشد .

مالک من اللّه من ولیّ و لانصیر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 188 - 12

12 ـ کتمان حقایق و دیگر ترفند های عالمان اهل کتاب ، آنان را از عذاب دنیا ( ذلّت ، شکست و . . . ) نجات نخواهد داد .

لا تحسبنّ الّذین . .. بمفازة من العذاب

در برداشت فوق، عذاب اوّل، به قرینه تکرار آن، عذاب دنیوی گرفته شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 123 - 12،13

12 ـ بدکاران و گناهکاران ، محروم از هرگونه مدافع و یاور ، برای گریز از کیفر الهی

و لایجد له من دون اللّه ولیاً و لانصیراً

«ولیّ» به کسی گفته می شود که آدمی را سرپرستی کند و دفاع و حمایت او را بر عهده گیرد، ضمیر فاعلی در «لایجد» و نیز ضمیر «له» به «من یعمل» بر می گردد.

13 ـ نجات آدمیان از عذاب و کیفر گناهانشان ، تنها به دست خداوند و منوط به اراده اوست .

و لایجد له من دون اللّه ولیاً و لانصیراً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 33 - 17

17 ـ اجرای حدود و مجازات های دنیوی ، مستلزم رهایی از عذاب اخروی نیست .

لهم خزی فی الدنیا و لهم فی الاخرة عذاب عظیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 36 - 2،3

2 ـ کفرپیشگان ، راهی برای نجات از عذاب دوزخ ندارند .

إنّ الذین کفروا . .. و لهم عذاب الیم

جمله «لو ان . ..» کنایه از نبود راه نجات از عذاب دوزخ است.

3 ـ ثروت های دنیا ، هر چند دو برابر شود ، و کافران آن را در قبال رهایی از دوزخ بپردازند ، پذیرفتنی نیست .

إنّ الذین کفروا لو أنَّ لهم ما فی الارض جمیعاً . .. ما تقبل منهم و لهم عذاب الیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 37 - 2،4،5

2 ـ دوزخیان ، همواره در پی خروج از آتش و در آرزوی رهایی از آن

یریدون ان یخرجوا من النار

4 ـ نافرجامی تلاش کافران برای رهانیدن خویش از آتش دوزخ

و ما هم بخرجین منها

5 ـ احاطه آتش دوزخ بر تار و پود کافران ، دلیل بی ثمر ماندن تلاش آنان برای رهایی از آن

یریدون ان یخرجوا من النار و ما هم بخرجین منها

جمله «و ما هم بخرجین منها» به این معناست که کافران با آتش عجین شده اند و هیچگاه از آتش خارج نیستند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 71 - 7

7 ـ پندار رهایی از مجازات نقض میثاق و تکذیب و کشتن انبیا ، از باور های بی اساس بنی اسرائیل

لقد اخذنا میثق بنی اسرءیل . .. و حسبوا الا تکون فتنة

دربرداشت فوق «فتنة» به معنای عذاب گرفته شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 73 - 11

11 ـ گفتار هر کس ، گواه افکار و عقاید او و کافی در اثبات ایمان و کفر وی

لقد کفر الذین قالوا . .. و إن لم ینتهوا عما یقولون

به کارگیری کلمه «قالوا» و «یقولون» به جای مثلا «زعموا و اعتقدوا» راهنمای برداشت فوق است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 16 - 1،6

1 ـ رهایی آدمی از عذاب قیامت، نشانه برخورداری او از رحمت الهی است.

من یصرف عنه یومئذ فقد رحمه

6 ـ رهایی از عذااب قیامت و دریافت رحمت الهی، رستگاری و سعادت آشکار است.

من یصرف عنه یومئذ فقد رحمه و ذلک الفوز المبین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 72 - 3،5

3 ـ خداوند ، هود و مؤمنان به وی را از عذاب نازل شده بر قوم عاد ، نجات بخشید .

فأنجینه و الذین معه برحمة منا

5 ـ به هنگام نزول عذاب الهی ، تنها همگامان پیامبران اهل نجاتند .

فأنجینه و الذین معه برحمة منا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 83 - 7

7 ـ داشتن روابط خویشاوندی با پیامبران در رهایی از مجازات های الهی بی تأثیر است .

إلا امرأته کانت من الغبرین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 85 - 17

17 ـ هلاکت اقوام مشرک و فسادگر پیشین و رهایی موحدان آن اقوام از عذاب های دنیوی ، دلیلی روشنگر فراسوی قوم شعیب

قد جاءتکم بینة من ربکم

برخی به قرینه آیات گذشته، برآنند که مراد از «بینة» در آیه مورد بحث سرگذشت اقوامی است که مشرکانشان بر اثر شرکورزی، تکذیب انبیا و ابتلا به فسادهای اجتماعی، به عذاب گرفتار آمدند و موحدان صلاح پیشه از آن عذابها رهایی یافتند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 165 - 3

3 ـ خداوند از میان یهودیان ایله تنها مصلحانِ نهی کننده از منکر را از گرفتار شدن به عذاب رهایی بخشید .

أنجینا الذین ینهون عن السوء

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 103 - 1،2

1 ـ خداوند ، به هنگام نزول عذاب استیصال بر کافران ، رسولان خود و مؤمنان را از مهلکه دور کرده و از آسیب پذیری نجات می داد .

فهل ینتظرون إلا مثل أیام الذین خلوا من قبلهم . .. ثم ننجی رسلنا و الذین ءامنوا

2 ـ نجات مؤمنان و آسیب ندیدن از عذاب استیصال ، سنتی است الهی و تخلف ناپذیر .

ثم ننجی رسلنا و الذین ءامنوا کذلک حقاً علینا ننج المؤمنین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 58 - 5،8

5ـ خداوند ، هود ( ع ) و پیروانش را ، از عذاب نازل شده بر قوم عاد نجات داد .

و لما جاء أمرنا نجّینا هودًا والذین ءامنوا معه

8ـ خداوند ، پیش از نازل کردن عذاب استیصال ، مؤمنان و صالحان را از مهلکه خارج می سازد تا عذاب دامنگیر آنان نشود . *

و لما جاءنا أمرنا نجّینا هودًا والذین ءامنوا معه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 63 - 12

12ـ همگان از دفع کیفر های خداوند و یاری گرفتاران به عذاب های او ناتوانند .

فمن ینصرنی من الله إن عصیته

فعل «ینصر» به دلیل آنکه با «من» متعدی شده ، متضمن معنای «ینجی» (نجات می دهد) است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 66 - 6،7

6ـ خداوند ، صالح ( ع ) و پیروانش را از عذاب نازل شده بر قوم ثمود رهانید و آنان را از ننگ آن عقوبت دور ساخت .

نجّینا صـلحًا و الذین ءامنوا معه . .. و من خزی یومئذ

7ـ نجات صالح ( ع ) و پیروانش از عذاب استیصال ، جلوه ای از رحمت خداوند بر آنان بود .

نجّینا صـلحًا و الذین ءامنوا معه برحمة منا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 81 - 20

20ـ رابطه خویشاوندی با پیامبران ، بی تأثیر در نجات از عذاب های الهی است .

إلاّ امرأتک إنه مصیبها ما أصابهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 94 - 4

4ـ خداوند ، شعیب ( ع ) و پیروانش را از عذاب نازل شده بر مردم مدین رهایی بخشید .

و لما جاء أمرنا نجینا شعیبًا والذین ءامنوا معه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 101 - 9

9ـ تنها خداوند بر نجات آدمیان از خطر ها و عذاب ها تواناست .

فما أغنت عنهم . .. من دون الله

توصیف «ءالهتهم» به «التی یدعون من دون الله» گویای این است که: نباید غیر خدا را به یاری طلبید; زیرا هر معبودی غیر از خدای یکتا ، از دفع عذاب ناتوان است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 107 - 8

8ـ خداوند ، برخی از دوزخیان را از آتش دوزخ رهایی می بخشد و از عذاب نجات می دهد .

خـلدین فیها . .. إلاّ ما شاء ربک

برداشت فوق، بر این اساس است که مراد از «ما» در «إلاّ ما شاء ربک» افراد و اشخاص باشد. بر این مبنا «مستثنی منه» ضمیر مستتر در «خالدین» می باشد و حاصل معنای «خالدین فیها ...» چنین خواهد بود: دوزخیان در آتش مخلد هستند، مگر افرادی را که خداوند بخواهد که در آن جا خالد نباشند. وصف «فعال لما یرید» به این نکته اشاره دارد که خداوند با اعمال مشیت خویش، برخی دوزخیان را رهایی خواهد بخشید.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 110 - 13

13ـ گنه کاران مجرم ، پس از نزول عذاب الهی ، راهی برای نجات خویش نخواهند یافت .

و لایردّ بأسنا عن القوم المجرمین

«بأس» به معنای عذاب است. «ردّْ» (مصدر لایردّ) به معنای بازگرداندن می باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - حجر - 15 - 59 - 2

2- مأموران الهی ، خاندان لوط ( ع ) را از عذاب نازل شده بر قوم وی نجات دادند .

إنا أُرسلنا إلی قوم مجرمین . إلاّ ءال لوط إنا لمنجّوهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - حجر - 15 - 65 - 1،2،3

1- فرشتگان ، از حضرت لوط ( ع ) خواستار خارج ساختن خاندانش از شهر در پاسی از شب ، جهت نجات از عذاب الهی شدند .

فأسر بأهلک بقطع من الّیل

2- حضرت لوط ( ع ) به نظارت و مراقبت بر خروج خاندانش از شهر برای در امان ماندن از عذاب الهی ، مأمور گردید .

فأسر بأهلک . .. و اتّبع أدبـرهم

مقصود از به دنبال خاندان رفتن (و اتّبع أدبارهم) می تواند کنایه از مراقبت و نظارت از خروج آنان باشد که مبادا کسی به شهر برگردد و از رفتن منصرف شود. جمله بعدی (و لایلتفت منکم ...) مؤید همین مطلب است.

3- لوط ( ع ) ، مأموریت یافت که هم زمان با خارج ساختن خاندانش از شهر ، خود نیز در پی آنان حرکت کند .

فأسر بأهلک . .. و اتّبع أدبـرهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 46 - 8

8- توانایی های انسان در برابر عذاب الهی ، فاقد کارآیی است .

أو یأخذهم فی تقلّبهم فما هم بمعجزین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 75 - 9

9- انسان ها ، حتی پیامبران در صورت ابتلا به عذاب الهی ، هیچ یار و مددکاری برای نجات خویش نخواهند یافت .

ثمّ لاتجد لک علینا نصیرًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 43 - 2

2- اموال و نفرات ، هیچ قدرت و تأثیری در جلوگیری از عذاب و کیفر الهی ندارند .

و هی خاویه علی عروشها . .. و لم تکن له فئه ینصرونه من دون اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 102 - 12

12- اولیای پنداری کافران ( معبودان باطل ) از دفع عذاب الهی از آنان ناتوانند .

أن یتّخذوا عبادی من دونی أولیاء إنّا أعتدنا جهنّم للکـفرین نزلاً

همزه استفهام در «أفحسب» گویای آن است که گمان ولایت برای معبودان، گمانی خطا است; زیرا، عذاب جهنم مهیا است (إنّا أعتدنا. ..) و از معبودان برای دفع آن کاری ساخته نیست.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 45 - 2

2- حضرت ابراهیم ( ع ) برای هدایت آزر به توحید و نجات وی از عذاب الهی ، تلاشی دلسوزانه داشت .

یـأبت إنّی أخاف أن یمسّک عذاب من الرحمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 135 - 10

10- تنها پیروان راه اعتدال و هدایت یافتگان به حقیقت ، از عذاب رهایی خواهند یافت .

و لو أنّا أهلکنـهم بعذاب . .. فستعلمون من أصحـب الصرط السویّ و من اهتدی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 14 - 3

3 - فضل و رحمت الهی و افشای چهره توطئه گران « افک » از سوی خدا ، مسلمانان صدراسلام را از خطر عذابی بزرگ نجات بخشید .

و لولا فضل اللّه علیکم و رحمته . .. لمسّکم فی ما أفضتم فیه عذاب عظیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 53 - 1

1 - نجات یافتن مؤمنان پیرو صالح ، از عذاب نازل شده بر ثمودیان به اراده الهی

و أنجینا الذین ءامنوا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 57 - 1

1 - نجات لوط ( ع ) و خانواده اش ـ به جز همسر وی ـ از عذاب نازل شده بر قوم لوط

فأنجینـه و أهله إلاّ امرأته

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 32 - 8

8 - داشتن رابطه خانوادگی با پیامبری از پیامبران الهی ، انسان را از عذاب نجات نمی دهد .

لننجّینّه و أهله إلاّ امرأته کانت من الغـبرین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 33 - 18

18 - رابطه خویشاوندی با پیامبری از پیامبران الهی ، تأثیری در نجات از عذاب ندارد .

إنّا منجّوک . .. إلاّ امرأتک

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - سجده - 32 - 4 - 9

9 - هیچ قدرتی ، توان نجات انسان را ، از عذاب خدا ندارد .

ما لکم من دونه من ولیّ و لاشفیع

به قرینه آیه ـ پیش که در آن از انذار سخن به میان آمده ـ و نیز «شفیع» در همین آیه و آیه بعد که درباره قیامت است، مراد از «ولیّ» ـ با توجه به ریشه لغوی آن (قرب) ـ می تواند کسی باشد که خویش و نزدیک انسان است و انسان را یاری می دهد. با توجه به سیاق آیات و این که نکره در سیاق نفی، دلالت بر عموم می کند، نفی هرگونه مددکننده ای، می تواند مربوط به عذاب باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - سجده - 32 - 13 - 7

7 - رهیدن از دوزخ ، تنها در پرتو هدایت پذیری اختیاری در دنیا ممکن است .

و لو شئنا لأتینا کلّ نفس هدیها و لـکن حقّ القول منّی لأملأنّ جهنّم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 60 - 1

1 - رهایی از عذاب الهی و دستیابی به حیات جاودانه بهشتی ، فوز عظیم و رستگاری بزرگ برای انسان ها است .

فی جنّـت النعیم . .. و ما نحن بمعذّبین . إنّ هـذا لهو الفوز العظیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 74 - 1

1 - بندگان مخلَص خدا ( بندگان خالص و برگزیده خدا ) ، تنها گروه نجات یافته از میان اقوام عذاب شده پیشین

فانظر کیف کان عـقبة المنذرین . إلاّ عباد اللّه المخلصین

طبق نظر بیشتر مفسران، مقصود و معنای «مخلَصین» (خالص شدگان) این است: «الذین أخلصهم اللّه لنفسه و ولایته; کسانی که خداوند آنان را برگزیده و در اختیار خود گرفته و مطیع فرمان خویش ساخته است».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 134 - 1

1 - لوط ( ع ) و خاندان او ، از عذاب نازل شده بر قوم شان نجات یافتند .

إذ نجّینـه و أهله أجمعین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 31 - 11

11- غفران الهی ، پناهگاه مؤمنان از آثار سخت گناهان و عذاب دردناک

یغفر لکم . .. و یجرکم من عذاب ألیم

در برداشت یاد شده عطف «یجرکم. ..» بر «یغفرلکم...» تفسیری دانسته شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - قمر - 54 - 34 - 3،4

3 - هلاکت تمامی قوم لوط با عذاب الهی ; به جز شخص لوط ( ع ) و خاندان او

إنّا أرسلنا علیهم حاصبًا إلاّءال لوط

4 - نجات یافتن خاندان لوط ، از سرنوشت هلاکت بار قومشان به هنگام سحر

نجّینـهم بسحر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - قمر - 54 - 35 - 4

4 - سنت الهی بر اعطای پاداش عالی ، به شکرگزاران و نجات ایشان از عذاب های فراگیر

کذلک نجزی من شکر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - صف - 61 - 10 - 1

1 - ترغیب مسلمانان از سوی خداوند ، به تجارتی سودمند و نجات بخش از عذاب

یـأیّها الذین ءامنوا هل أدلّکم علی تجـرة تنجیکم من عذاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - نبأ - 78 - 31 - 1

1 - تقواپیشگان در آخرت ، اهل بهشت ، سعادتمند و رهیده از عذاب اند .

إنّ للمتّقین مفازًا

«مفاز» (مانند «فوز» و «مفازة») مصدر و به معنای دستیابی به خیر و رهایی از شرّ است (لسان العرب). هم چنین ممکن است اسم مکان و کنایه از بهشت نیز باشد که مکان رستگاری و سعادت است. آیات بعد ـ که بیان «مفازاً» است و از بوستان ها و دیگر لذت های بهشتی سخن می گوید - این احتمال را تقویت می کند.

258- نجات از عذاب اخروی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 48 - 11،12

11 - توهم وجود یارانی که آدمی را از عذاب قیامت نجات دهند و یا گناه او را بر عهده بگیرند ، از پندار های باطل بنی اسرائیل

واتقوا یوماً لاتجزی نفس عن نفس شیئاً . .. و لاهم ینصرون

12 - گناه کردن به خیال پذیرش شفاعت و یا پذیرفته شدن عوض و بدل برای رهایی از عذاب قیامت ، از پندار های باطل بنی اسرائیل

واتقوا یوماً . .. ولا یقبل منها شفعة و لایؤخذ منها عدل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 123 - 3،9،10

3 - ایمان به قرآن و پیامبر (صلی الله علیه و آله) و پرهیز از کفر ورزی به آنها ، وسیله محافظت در برابر مخاطرات و عذاب های روز قیامت است .

أولئک یؤمنون به و من یکفر به . .. و اتقوا یوماً

فرمان به گرفتن وقایه (وسیله محافظت)، پس از ترغیب به ایمان (أولئک یؤمنون به) و هشدار از کفرورزی (و من یکفر . ..) می رساند که: وقایه انسان در روز قیامت، ایمان به قرآن و پیامبر(صلی الله علیه و آله) و پرهیز از کفرورزی به آن دو است.

9 - توهم سودبخشی شفاعت از گنهکاران و یا پذیرفته شدن عوض و بدل برای رهایی از عذاب قیامت ، از پندار های بنی اسرائیل است .

یبنی إسرءیل . .. و لایقبل منها عدل و لاتنفعها شفعة

فعل «اتقوا» به قرینه آیات پیشین، خطاب به بنی اسرئیل است. این خطاب خود قرینه وجود چنین افکاری در بین آنان است.

10 - توهم وجود مدافعانی در قیامت که آدمی را از عذاب نجات دهند یا گناه او را بر عهده بگیرند ، از پندار های بنی اسرائیل است .

یبنی إسرءیل . .. و اتقوا یوماً لاتجزی نفس عن نفس شیئاً ... و لاهم ینصرون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 166 - 4

4 - هیچ وسیله نجاتی از عذاب قیامت برای مشرکان ( سران شرک و پیروانشان ) وجود ندارد .

تقطعت بهم الأسباب

«بهم» قید برای «الأسباب» است و «باء» در آن به معنای ملابست می باشد. بنابراین جمله «تقطعت ...»; یعنی، ]در حالی که [ تمام سببها و وسیله هایی که داشتند از هم گسیخته شود و از میان برود. مقصود از «الأسباب» می تواند سببهای نجات از عذاب باشد و نیز می تواند سببهایی باشد که سران و پیروان را با یکدیگر پیوند می دهد. برداشت فوق ناظر به احتمال اول است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 70 - 8

8 ـ رهایی از عذاب سخت اخروی ، فلاح و رستگاری است .

لا یفلحون. متع فی الدنیا ثم إلینا مرجعهم ثم نذیقهم العذاب الشدید

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 44 - 7

7ـ گرفتار شدن کفرپیشگان و ستمکاران به عذاب دنیوی ، موجب رهایی آنان از عذاب اخروی نیست .

فکان من المغرقین . .. و قیل بعدًا للقوم الظـلمین

بیان عذاب اخروی کفرپیشگان ، پس از بیان گرفتاری آنان به عذاب دنیوی ، اشاره به این نکته دارد که: نباید گمان شود اگر کافران به کیفر دنیوی و عذاب استیصال گرفتار شدند ، از عذابهای اخروی رهایی خواهند یافت.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 58 - 10

10ـ خداوند ، هود ( ع ) و پیروان او را ، از گرفتار شدن به عذاب آخرت نجات داد .

و نجّینـهم من عذاب غلیظ

بر این اساس که مقصود از «عذاب غلیظ» عذاب اخروی باشد ، ماضی آوردن فعل «نجّینا» اشاره به این نکته دارد که: مؤمنان به هود(ع) پس از نزول عذاب استیصال بر قوم عاد ، همچنان به ایمان خویش پایبند بودند و مستحق عذاب اخروی نشدند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - رعد - 13 - 18 - 7

7ـ مشرکان و کافران ، در روز قیامت حاضرند در صورت دارا بودن حتی دو برابر ثروت زمین ، آن را برای رهیدن از عذاب فدیه دهند .

والذین لم یستجیبوا له لو أن لهم ما فی الأرض جمیعًا و مثله معه لافتدوا به

«إفتداء» (مصدر افتدوا) به معنای بخشیدن چیزی است برای رها شدن و خلاصی یافتن از اسارت.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 59 - 2

2 - سرور و شادمانی بهشتیان ، از نمردن و جاودانه زیستنن و نیز رهایی از عذاب الهی در آخرت

إلاّ موتتنا الأُولی و ما نحن بمعذّبین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 47 - 1

1 - ستمگران در قیامت ، برای رهایی خود از عذاب سخت الهی ، حاضراند دو چندان ثروت ها و دارایی های زمین را فدا کنند .

و لو أنّ للذین ظلموا ما فی الأرض جمیعًا و مثله معه لاَفتدوا به من سوء العذاب یوم

259- نجات از عذاب استیصال

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 50 - 1

1 ـ راه نجات به هنگام وقوع عذاب استیصال بسته است و هیچ کس را توانایی دفع آن نیست .

قل أرءیتم إن أتیکم عذابه بیتاً أو نهاراً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 54 - 1،3،6

1 ـ مستحقان عذاب استیصال ، به هنگام وقوع آن ، مایلند تمام مایملک خود را برای نجات جان خویش ، نثار کنند .

و لو أن لکل نفس ظلمت ما فی الأرض لافتدت به

با توجه به اینکه آیات فراز پیش، برخی مربوط به عذاب استیصال: (قل أرأیتم إن اتیکم عذابه بیاتاً أو نهاراً . .. ) و برخی مربوط به عذاب قیامت است: (ثم قیل للذین ظلموا ذوقوا عذاب الخلد)، آیه فوق می تواند بیانگر حال ستمگران به هنگام مشاهده عذاب استیصال باشد و می تواند مربوط به عذاب قیامت باشد، برداشت فوق بر پایه احتمال اول است.

3 ـ ترس و وحشت ستمگران ، به هنگام نزول عذاب قیامت ، تا درجه ای است که اگر از هر یک از آنان به اندازه تمام آنچه در زمین است برای رهاییشان درخواست شود ، اگر می داشتند ، بی درنگ نثار می کردند .

و لو أن لکل نفس ظلمت ما فی الأرض لافتدت به

6 ـ تمامی عوامل و امکانات نجات آدمی از خطر مرگ ، در برابر عذاب استیصال ، بی اثر بوده و کارساز نیست .

و لو أن لکل نفس ظلمت ما فی الأرض لافتدت به

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 94 - 5

5ـ نجات شعیب ( ع ) و پیروان او از عذاب استیصال ، جلوه ای از رحمت خداوند بر آنان بود .

نجینا شعیبًا والذین ءامنوا معه برحمة منا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 110 - 11،12

11ـ خداوند ، پیامبران و پیروان ایشان را از عذاب های استیصال نجات می بخشید .

جاءهم نصرنا فنجی من نشاء

«نجی» ماضی مجهول و «من» نایب فاعل آن است. مفعول «نشاء» کلمه ای مانند «نجاته» است که از «نجی» استفاده می شود. بنابراین «فنجی من نشاء» ; یعنی، پس نجات داده شد آنکه ما نجات یافتنش را می خواستیم. از مصداقهای مورد نظر برای «من نشاء» پیامبران و پیروان ایشان است.

12ـ خداوند ، تقواپیشگان و درستکاران را از عذاب های استیصال نجات می بخشد .

فنجی من نشاء

از مصادیق مورد نظر برای «من نشاء» علاوه بر پیامبران ، تقواپیشگان و درستکاران است. آیه قبل (أفلم یسیروا ... و لدار الأخرة خیر للذین اتقوا) و ذیل آیه مورد بحث (و لایردّ بأسنا عن القوم المجرمین) قرینه بر این معناست.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 46 - 5

5- ستمگران پیشین برای نجات خویش از عذاب استیصال به انواع گوناگون مکر و چاره اندیشی متوسل شدند ; ولی از آنها هیچ نتیجه ای نگرفتند .

و سکنتم فی مسـکن الذین ظلموا أنفسهم و تبیّن لکم کیف فعلنا بهم . .. و قد مکروا مک

برداشت فوق مبتنی بر این است که جمله «و قد مکروا مکرهم . ..» حال برای ضمیر «بهم» باشد; یعنی، با اینکه آنان به انواع حیله ها و چاره اندیشیها برای نجات از عذاب متوسل می شدند گرفتار آن شدند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - حجر - 15 - 59 - 5

5- پاکی و دوری از جرم و تبه کاری ، موجب نجات از عذاب الهی در دنیا ( عذاب استیصال )

إنا أُرسلنا إلی قوم مجرمین . إلاّ ءال لوط إنا لمنجّوهم أجمعین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 46 - 7

7- توطئه کنندگان علیه پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، هیچ راهی برای گریز از عذاب استیصال الهی ندارند .

أفأمن الذین مکروا السیّئات . .. أو یأخذهم فی تقلّبهم فما هم بمعجزین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 55 - 6

6 - روز وقوع عذاب استیصال ، آخرین روز حیات کافران بوده و رهایی آنان از آن ناممکن است .

أو یأتیهم عذاب یوم عقیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - فصلت - 41 - 18 - 4

4 - نجات مؤمنان تقواپیشه از عذاب استیصال ، سنت الهی است .

و نجّینا الذین ءامنوا و کانوا یتّقون

بنابر این که آیه مربوط به هر دو گروه (عاد و ثمود) باشد، می توان به نوعی سنت بودن نجات مؤمنان را استفاده کرد.

260- نجات از عذاب برزخی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 167 - 15،16

15 ـ راه نجات از عذاب برزخ ، توبه به درگاه خدا و جلب رحمت اوست .

من یسومهم سوء العذاب . .. إنه لغفور رحیم

16 ـ خداوند با گسترش رحمت خویش بر گنهکاران تائب ، آنان را می بخشاید و به عذاب برزخی گرفتار نمی سازد .

و إنه لغفور رحیم

261- نجات از عذاب دنیوی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 103 - 4

4 ـ از حقوق مؤمنان بر خداوند ، نجات آنان از عذاب های دنیوی است .

کذلک حقاً علینا ننج المؤمنین

262- نجات از عذابهای خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 33 - 8

8ـ کفرپیشگان نه می توانند از نزول عذاب الهی جلوگیری کنند و نه قادرند از گرفتارشدن به آن ، خود را رهایی بخشند .

إنما یأتیکم به الله . .. و ما أنتم بمعجزین

إعجاز (مصدر معجزین) به معنای فرار کردن و از دسترس خارج شدن است. بنابراین «ما أنتم بمعجزین»; یعنی ، [پس از نزول عـذاب] نمی توانید فرار کنید و خود را از عذاب برهانـید.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 43 - 8

8ـ نجات یافتن از حوادثی چون طوفان نوح ( عذاب های الهی ) ، جز در سایه رحمت الهی ، امکان پذیر نیست .

لا عاصم الیوم من أمر الله إلاّ من رحم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - رعد - 13 - 34 - 4

4ـ معبود های اهل شرک ، ناتوان از رهانیدن آنان از عذاب های الهی

و ما لهم من الله من واق

چون روی سخن با مشرکان است ، مصداق مورد نظر برای «واق» معبودهای اهل شرک می باشد.

263- نجات از غضب خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 6 - 8

8 ـ نجاتبخش نبودن قدرت و تمکن مادی از هلاکت و قهر الهی

ألم یروا کم أهلکنا من قبلهم من قرن مکنهم فی الأرض

264- نجات از فرجام شوم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 149 - 3

3 ـ بنی اسرائیل پس از اذعان به گمراهی خویش ، به این حقیقت رسیدند که نجاتشان از فرجام شوم گوساله پرستی در گرو شمول رحمت خدا و مغفرت اوست .

قالوا لئن لم یرحمنا ربنا و یغفر لنا لنکونن من الخسرین

265- نجات از فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 90 - 1،9

1 ـ خداوند ، بنی اسرائیل را در حالی که در معرض هجوم فرعون و سپاهیانش قرار داشتند ، از دریا عبور داد .

و جوزنا ببنی إسرءیل البحر فأتبعهم فرعون و جنوده بغیاً و عدواً

9 ـ نجات بنی اسرائیل از شر فرعون و اطرافیانش ، ثمره استقامت و پایداری آنان بود .

فاستقیما . .. و جـوزنا ببنی إسرءیل البحر ... حتی إذا أدرکه الغرق

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 80 - 2،7

2 - خداوند ، بنی اسرائیل را از خطر فرعون رهانید و آنان را از اسارت او نجات داد .

فأتبعهم فرعون . .. یـبنی اسرءیل قد أنجینـکم من عدوّکم

7 - نزول « منّ و سلوی » بر بنی اسرائیل ، پس از نجات آنان از چنگال فرعون و استقرار آنها در بیابان بوده است .

قد أنجینـکم . .. وعدنـکم ... و نزّلنا علیکم المنّ والسلوی

نزول «منّ و سلوی»، نشان عاری بودن منطقه از مواد غذایی متداول و بیابانی بودن محیط استقرار آنها است.

266- نجات از فرعونیان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 90 - 1،9

1 ـ خداوند ، بنی اسرائیل را در حالی که در معرض هجوم فرعون و سپاهیانش قرار داشتند ، از دریا عبور داد .

و جوزنا ببنی إسرءیل البحر فأتبعهم فرعون و جنوده بغیاً و عدواً

9 ـ نجات بنی اسرائیل از شر فرعون و اطرافیانش ، ثمره استقامت و پایداری آنان بود .

فاستقیما . .. و جـوزنا ببنی إسرءیل البحر ... حتی إذا أدرکه الغرق

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 6 - 9،18

9- اطرافیان و خاندان فرعون ، مردمی ظالم و شکنجه گر بودند .

إذ أنجـکم من ءال فرعون یسومونکم سوء العذاب

18- آزمایش بندگان ، جلوه ربوبیت الهی نسبت به آنان است .

و فی ذلکم بلاء من ربّکم عظیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 7 - 7

7- رهایی بنی اسرائیل از ظلم و ستم فرعونیان ، نعمتی بزرگ برای آنان و شایسته شکرگزاری

إذ أنجـکم من ءال فرعون . .. و إذ تأذّن ربّکم لئن شکرتم لأزیدنّکم

عبارت «إذ تأذّن ربکم» ادامه کلام موسی(ع) است که نجات بنی اسرائیل از چنگال فرعونیان را به آنان یادآوری کرد. با این کلام، موسی(ع) به طور تلویحی به بنی اسرائیل متذکر شده که نجات آنان، نعمت خدادادی و مستلزم شکرگزاری است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 80 - 9

9 - نجات بنی اسرائیل از فرعونیان و دعوت آنان به کوه طور برای مناجات و فرو فرستادن منّ و سلوی بر آنان ، از نعمت های خداوند بر بنی اسرائیل در زمان موسی ( ع )

یـبنی اسرءیل قد أنجینـکم . .. و نزّلنا علیکم المنّ والسلوی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 25 - 9

9 - اقدام شعیب به دلداری موسی ( ع ) رفع نگرانی و ترس از وی و اعلام نجات یافتنش از شر فرعونیان

قال لاتخف نجوت من القوم الظـلمین

267- نجات از قوم لوط

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 74 - 5

5- خداوند ، حضرت لوط ( ع ) را از شرّ قوم پلید ، ناپاک و زشتکارش نجات داد .

و نجّینـه من القریة التی کانت تعمل الخبئث

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 170 - 1

1 - استجابت دعای لوط ( ع ) مبنی بر نجات خود و کسان خود ، از شر قوم زشتکارش از سوی پروردگار

ربّ نجّنی و أهلی ممّا یعملون . فنجّینـه و أهله

268- نجات از قوم نوح

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 76 - 4،5

4- حضرت نوح ( ع ) ، با صدای بلند و روشن از خداوند ، خواستار نجات از دست قومش گردید .

و نوحًا إذ نادی من قبل

«ندا» به معنای صدای بلند و روشن است (مفردات راغب) و مقصود از آن در این آیه ـ به قرینه آیه 26 سوره «نوح» (و قال نوح ربّ لاتذر علی الأرض من الکافرین دیّاراً) و نیز ذیل آیه شریفه (فنجیناه و أهله . ..) ـ نجات نوح از دست قومش می باشد.

5- دعای حضرت نوح ( ع ) برای نجات از دست قومش ، مستجاب شد .

و نوحًا إذ نادی من قبل فاستجبنا له

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 118 - 2

2 - دعای نوح به درگاه خدا ، برای نجات خود و مؤمنان همراهش از شرّ قوم کفرپیشه خویش

ربّ إنّ قومی کذّبون . .. نجّنی و من معی من المؤمنین

متعلق «نجّنی» حذف شده است و تقدیر آن «نجّنی و. .. من شرّهم» می باشد.

269- نجات از کفر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 50 - 8

8 ـ اعتقاد به وجود خداوند برای خروج آدمی از زمره کافران کافی نیست .

أقسمتم لاینالهم اللّه برحمة . .. إن اللّه حرمهما علی الکفرین

سیاق آیات این بخش نشان می دهد که گویندگان جمله «أقسمتم . .. » از دوزخیانند. بنابراین عنوان «الکافرین» در این آیه شامل آنان نیز می شود ; در حالی که به شهادت جمله نقل شده از آنها (أقسمتم لا ینالهم اللّه برحمة)، این گروه به خداوند اعتقاد داشته اند.

270- نجات از کمبود آب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 60 - 2،4،14

2 - موسی ( ع ) از خداوند خواست ، تا قومش را از کمبود آب رهایی بخشد .

و إذاستسقی موسی لقومه

«استسقاء» در لغت به معنای طلب کردن آب است و در اصطلاح شرعی دعا به درگاه خداوند است به نحوی خاص برای نزول باران.

4 - خداوند ، دعا و درخواست موسی ( ع ) ( دستیابی به آب ) را سریعاً اجابت کرد .

فقلنا اضرب بعصاک الحجر

حرف «فاء» در «فقلنا» اشاره به این دارد که میان دعای موسی و اجابت آن فاصله زمانی نبوده است.

14 - دعا و مناجات به درگاه خدا برای رفع کمبود آب ( استسقا ) امری نیکو و شایسته ، و وظیفه ای بر عهده رهبران دین

و إذاستسقی موسی لقومه

271- نجات از کیفر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 123 - 3

3 ـ پندار رهایی از کیفر ، به صرف انتساب به دین و آیین الهی ، تلقینی شیطانی است .

یعدهم و یمنیّهم . .. لیس بامانیکم و لا امانی أهل الکتب من یعمل سوءاً

با توجه به آیات گذشته (لامنّینّهم . .. یعدهم و یمنّیهم )، می توان نتیجه گرفت که پندار رهایی از کیفر اعمال بد، از همان خیالپردازیهای موهومی است که شیطان برای فریب مردم به آنان تلقین می کند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 4 - 1

1 - پندار بدکاران در گریز از مجازات الهی ، پنداری باطل است .

أم حسب الذین یعملون السیّئات أن یسبقونا

«أم» در «أم حسب» منقطعه و به معنای «بل اضراب» است و معنای انتقال را می هد. انتقال، از «انکار پندار آزموده نشدن، به مجرد ایمان» به «انکار عدم مجازات»، است. مراد از «سبقت از خدا» یا کنایه از «مغلوب ساختن دین خدا» است و یا «گریز از خدا». به قرینه این که در آیه، سخن از گناه است، «گریز از عذاب خدا» مراد است و برداشت بالا، مبتنی بر همین احتمال است.

272- نجات از کیفر گناه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 31 - 6

6 - خداوند ، تنها یار و یاور انسان در حفاظت وی از عواقب ناگوار گناهان

و ما أصـبکم . .. و ما لکم من دون اللّه من ولیّ و لا نصیر

273- نجات از گرسنگی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - قریش - 106 - 4 - 1

1 - خداوند ، قریش را از گرسنگی رهانید و مواد غذایی آنان را تأمین کرد .

الذی أطعمهم من جوع

حرف «من» یا تعلیلی است و یا بدلی; یعنی، به دلیل گرسنگی یا به جای آن. در هر دو صورت، بیانگر وجود زمینه گرسنگی در قریش است; به گونه ای که اگر خداوند آنان را اطعام نمی کرد، راهی دیگر نداشتند.

274- نجات از گرفتاری در بیابان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - قلم - 68 - 49 - 2

2 - نعمت و لطف ویژه خداوند به یونس ( ع ) ، مانع گرفتار شدن او به بیابان خشک و بی آب و گیاه شد .

لولا أن تدرکه نعمة من ربّه لنبذ بالعراء

275- نجات از گمراهی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 16 - 19

19 ـ دستیابی اهل کتاب به راه های سلامت و رهایی آنان از گمراهی ها و قرار گرفتن آنان در صراط مستقیم ، در گرو ایمان به قرآن و پیامبر (صلی الله علیه و آله)

یاهل الکتب قد جاءکم رسولنا . .. یهدیهم إلی صرط مستقیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 1 - 5،6

5- هدف از نزول قرآن ، خارج ساختن مردم از ظلمت ها و رهنمونی آنان به نور است .

کتـب أنزلنـه إلیک لتخرج الناس من الظلمـت إلی النور

6- پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، وظیفه دار هدایت مردم به سوی نور و خارج کردن آنان از ظلمت ها ( گمراهی ها ) ، با تعالیم قرآن کریم

أنزلنـه إلیک لتخرج الناس من الظلمـت إلی النور

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 5 - 3،8،9

3- موسی ( ع ) ، وظیفه دار هدایت مردم خویش به سوی نور و خارج کردن آنان از ظلمت ها ، با آیات و معجزات الهی .

و لقد أرسلنا موسی بأیـتنا أن أخرج قومک من الظلمـت إلی النور

8- حضرت موسی ( ع ) ، دارای هدفی مشترک با پیامبراسلام (صلی الله علیه و آله) در نجات مردم از ظلمت ها و هدایت آنان به سوی نور

کتـب أنزلنـه إلیک لتخرج الناس من الظلمـت . .. لقد أرسلنا موسی بأیـتنا أن أخرج قو

9- تورات ، حاوی تعالیمی برای نجات مردم از ظلمت ها و رهنمونی آنان به سوی نور بود .

و لقد أرسلنا موسی بأیـتنا أن أخرج قومک من الظلمـت إلی النور

مصداق بارز «آیاتنا»، که در آیه آمده است، همان تورات است که کتاب آسمانی حضرت موسی(ع) بود. از اینکه خداوند رسالت موسی(ع) را در بیرون بردن مردم از ظلمتها با اعطای تورات به او بیان می کند برداشت می شود که تورات حاوی چنین تعالیمی است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - روم - 30 - 52 - 12

12 - پیامبر (صلی الله علیه و آله) نیز ، توانِ بیرون آوردن افراد حق گریز را از گمراهی ، ندارد .

فإنّک لاتسمع الموتی و لاتسمع الصمّ الدعاء

276- نجات از لعن خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 160 - 1

1 - کتمان کنندگان حقایق دینی در صورت توبه ، از لعنت خدا نجات یافته و از رحمت او برخوردار خواهند شد .

أولئک یلعنهم اللّه . .. إلا الذین تابوا

277- نجات از مشکلات

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 15 - 7

7 - خودکشی ، تلاش بی ثمر در جهت رهایی از سرخوردگی و بن بست در زندگی

من کان یظنّ أن لن ینصره اللّه. .. فلیمدد بسبب الی السماء... هل یذهبنّ کیده ما یغ

278- نجات از مفسدان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 105 - 13

13 ـ رهاسازی انسان ها از اسارت نظام های فسادگر و غیر توحیدی ، ارزشی الهی

فأرسل معی بنی إسراءیل

279- نجات از مکر ابلیس

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - اعراف - 7 - 17 - 9

9 ـ تنها گروهی از انسانها سپاسگزار خداوند بوده و از تزویر و فریب ابلیس رهایی می یابند.

و لاتجد أکثرهم شکرین

280- نجات از مکر زلیخا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 34 - 1،2،6

1ـ خداوند ، دعای یوسف ( ع ) ( درخواست رهایی از کید زلیخا و همپالگی های وی ) را اجابت کرد و او را از مکر آنان مصون داشت .

فاستجاب له ربه فصرف عنه کیدهنّ

«استجابة» (مصدر استجاب) به معنای پذیرفتن درخواست است.

2ـ امداد خداوند ، مایه رهایی یوسف ( ع ) از گناه و مکر و افسون زلیخا و زنان اشراف شد .

فاستجاب له ربه فصرف عنه کیدهنّ

6ـ نجات یوسف ( ع ) از کید زلیخا و دیگر زنان ، جلوه ای از ربوبیت الهی بر آن حضرت

فاستجاب له ربه فصرف عنه کیدهنّ

281- نجات از مکر زنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 33 - 13

13ـ رهایی از دام تمایلات جنسی و مکر زنان ، بدون امداد الهی حتی برای پیامبران و بندگان خالص خدا نیز میسور نیست .

و إلاّ تصرف عنی کیدهنّ أصب إلیهنّ

282- نجات از مکر زنان اشراف مصر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 34 - 2،6

2ـ امداد خداوند ، مایه رهایی یوسف ( ع ) از گناه و مکر و افسون زلیخا و زنان اشراف شد .

فاستجاب له ربه فصرف عنه کیدهنّ

6ـ نجات یوسف ( ع ) از کید زلیخا و دیگر زنان ، جلوه ای از ربوبیت الهی بر آن حضرت

فاستجاب له ربه فصرف عنه کیدهنّ

283- نجات از مکر کافران

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 16 - 4

4 - رهایی پیامبران از فریب ها و وسوسه های کافران ، در پرتو تذکرات و رهنمود های خداوند است .

فلایصدّنک عنها من لایؤمن بها

284- نجات از نفس امّاره

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 53 - 14

14ـ ترحم خدا بر برخی انسان ها و نجات آنان از سیطره نفس امّاره ، برخاسته از رحمت و غفران اوست .

إن النفس . .. إلاّ ما رحم ربی إن ربی غفور رحیم

285- نجات از وسوسه های شیطان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - یس - 36 - 61 - 5

5 - پرهیز از شرک و رهایی از وسوسه های شیطان ، مقدمه و پیش شرط ورود به آستان بندگی خدا و گام نهادن در صراط مستقیم الهی است .

ألم أعهد إلیکم یـبنی ءادم أن لاتعبدوا الشیطـن . .. و أن اعبدونی هـذا صرط مستقیم

از تقدم توصیه خداوند به پرهیز از اطاعت شیطان، بر فرمان به عبادت خالص خدا و دعوت به صراط مستقیم، می توان برداشت یاد شده را به دست آورد.

286- نجات از هلاکت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 6 - 8

8 ـ نجاتبخش نبودن قدرت و تمکن مادی از هلاکت و قهر الهی

ألم یروا کم أهلکنا من قبلهم من قرن مکنهم فی الأرض

287- نجات اسرافیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 68 - 12

12 - « قال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) : « و نفخ فی الصور فصعق من فی السماوات و من فی الأرض إلاّ من شاء اللّه » قالوا : یا رسول اللّه من هـؤلاء الذین استثنی اللّه ، قال : جبرئیل و میکائیل و ملک الموت و اسرائیل و حملة العرش . . . ;

از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روایت شده که فرمود: «و نفخ فی الصور. .. إلاّ من شاء اللّه». [اصحاب] گفتند: ای رسول خدا! این کسانی که استثنا شده اند چه کسانی هستند؟ فرمود: جبرئیل، میکائیل، ملک الموت، اسرائیل و حاملان عرش هستند...».

288- نجات انبیا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 103 - 1

1 ـ خداوند ، به هنگام نزول عذاب استیصال بر کافران ، رسولان خود و مؤمنان را از مهلکه دور کرده و از آسیب پذیری نجات می داد .

فهل ینتظرون إلا مثل أیام الذین خلوا من قبلهم . .. ثم ننجی رسلنا و الذین ءامنوا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 110 - 11

11ـ خداوند ، پیامبران و پیروان ایشان را از عذاب های استیصال نجات می بخشید .

جاءهم نصرنا فنجی من نشاء

«نجی» ماضی مجهول و «من» نایب فاعل آن است. مفعول «نشاء» کلمه ای مانند «نجاته» است که از «نجی» استفاده می شود. بنابراین «فنجی من نشاء» ; یعنی، پس نجات داده شد آنکه ما نجات یافتنش را می خواستیم. از مصداقهای مورد نظر برای «من نشاء» پیامبران و پیروان ایشان است.

289- نجات انفاقگران

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - اعلی - 87 - 14 - 3

3 - کسانی که انفاق کرده و زکات مال خود را ادا کنند ، انسان هایی صالح و نجات یافته اند .

قد أفلح من تزکّی

برخی از لغت دانان، فعل «تزکّی» را به معنای «تصدق» می دانند. (لسان العرب)

290- نجات اهل عذاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - رعد - 13 - 37 - 14

14ـ هیچ یاور و نگه دارنده ای نیست که بتواند مستحقان عذاب الهی را از گرفتار شدن به عقوبت رهایی بخشد .

مالک من الله من ولیّ و لا واق

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 82 - 12

12 - محکومان به عذاب استیصال الهی ، هیچ راه گریزی از آن نداشته وتلاش های آنان ، بی ثمر می باشد .

فما أغنی عنهم ما کانوا یکسبون

291- نجات بخشی انبیا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 22 - 8

8 - مردان الهی ( همچون پیامبران ) در اندیشه آزادی ملت های مظلوم اند ، نه در فکر رفاه خویش .

و تلک نعمة تمنّها علیّ أن عبّدتّ بنی إسرءیل

از آیه یاد شده به دست می آید که آنچه فکر موسی(ع) را شدیداً به خود مشغول می داشت، گرفتاری بنی اسرائیل بود و این نگرانی آسایش زندگی وی را در دستگاه فرعون به کلی تحت الشعاع قرار داده بود.

292- نجات بخشی اولیاء الله

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 22 - 8

8 - مردان الهی ( همچون پیامبران ) در اندیشه آزادی ملت های مظلوم اند ، نه در فکر رفاه خویش .

و تلک نعمة تمنّها علیّ أن عبّدتّ بنی إسرءیل

از آیه یاد شده به دست می آید که آنچه فکر موسی(ع) را شدیداً به خود مشغول می داشت، گرفتاری بنی اسرائیل بود و این نگرانی آسایش زندگی وی را در دستگاه فرعون به کلی تحت الشعاع قرار داده بود.

293- نجات بخشی خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 50 - 4

4 - خداوند ، نجات بخش بنی اسرائیل و هلاک کننده فرعونیان

فأنجینکم و أغرقنا ءال فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 63 - 1

1 ـ خداوند، نجاتبخش گرفتاران در تاریکیها و تنگناهای هول انگیز خشکی و دریاست.

قل من ینجیکم من ظلمت البر و البحر تدعونه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 64 - 1

1 ـ خداوند تنها نجاتبخش آدمیان از مهلکه ها و از هرگونه اندوه و سختی است.

قل من ینجیکم . .. قل الله ینجیکم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 65 - 7

7 ـ خداوند در عین قدرت بر عذاب و نابودی مشرکان، آنان را از مهلکه ها نجات می دهد.

قل الله ینجیکم ممنها و من کل کرب . .. قل هو القادر علی أن یبعث علیکم عذابا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 103 - 1

1 ـ خداوند ، به هنگام نزول عذاب استیصال بر کافران ، رسولان خود و مؤمنان را از مهلکه دور کرده و از آسیب پذیری نجات می داد .

فهل ینتظرون إلا مثل أیام الذین خلوا من قبلهم . .. ثم ننجی رسلنا و الذین ءامنوا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 43 - 5،8

5ـ هیچ چیز و هیچ کس ، جز خداوند رحمان ، توانا بر نجات افراد از حادثه طوفان نوح نبود .

قال لاعاصم الیوم من أمر الله إلاّ من رحم

ظاهر جمله «لاعاصم . ..» این است که «من رحم» استثنا از «لاعاصم» باشد. در این صورت باید گفت: مراد از «من رحم» رحم کننده ، یعنی خداوند است نه کسی که مورد رحمت قرار می گیرد; یعنی: لاعاصم ... الا الراحم و هو الله.

8ـ نجات یافتن از حوادثی چون طوفان نوح ( عذاب های الهی ) ، جز در سایه رحمت الهی ، امکان پذیر نیست .

لا عاصم الیوم من أمر الله إلاّ من رحم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 58 - 5،8،10

5ـ خداوند ، هود ( ع ) و پیروانش را ، از عذاب نازل شده بر قوم عاد نجات داد .

و لما جاء أمرنا نجّینا هودًا والذین ءامنوا معه

8ـ خداوند ، پیش از نازل کردن عذاب استیصال ، مؤمنان و صالحان را از مهلکه خارج می سازد تا عذاب دامنگیر آنان نشود . *

و لما جاءنا أمرنا نجّینا هودًا والذین ءامنوا معه

10ـ خداوند ، هود ( ع ) و پیروان او را ، از گرفتار شدن به عذاب آخرت نجات داد .

و نجّینـهم من عذاب غلیظ

بر این اساس که مقصود از «عذاب غلیظ» عذاب اخروی باشد ، ماضی آوردن فعل «نجّینا» اشاره به این نکته دارد که: مؤمنان به هود(ع) پس از نزول عذاب استیصال بر قوم عاد ، همچنان به ایمان خویش پایبند بودند و مستحق عذاب اخروی نشدند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 94 - 4

4ـ خداوند ، شعیب ( ع ) و پیروانش را از عذاب نازل شده بر مردم مدین رهایی بخشید .

و لما جاء أمرنا نجینا شعیبًا والذین ءامنوا معه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 101 - 9

9ـ تنها خداوند بر نجات آدمیان از خطر ها و عذاب ها تواناست .

فما أغنت عنهم . .. من دون الله

توصیف «ءالهتهم» به «التی یدعون من دون الله» گویای این است که: نباید غیر خدا را به یاری طلبید; زیرا هر معبودی غیر از خدای یکتا ، از دفع عذاب ناتوان است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 107 - 8

8ـ خداوند ، برخی از دوزخیان را از آتش دوزخ رهایی می بخشد و از عذاب نجات می دهد .

خـلدین فیها . .. إلاّ ما شاء ربک

برداشت فوق، بر این اساس است که مراد از «ما» در «إلاّ ما شاء ربک» افراد و اشخاص باشد. بر این مبنا «مستثنی منه» ضمیر مستتر در «خالدین» می باشد و حاصل معنای «خالدین فیها ...» چنین خواهد بود: دوزخیان در آتش مخلد هستند، مگر افرادی را که خداوند بخواهد که در آن جا خالد نباشند. وصف «فعال لما یرید» به این نکته اشاره دارد که خداوند با اعمال مشیت خویش، برخی دوزخیان را رهایی خواهد بخشید.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 116 - 9

9ـ خداوند ، تنها صالحان ناهی از منکر را از عذاب های نازل شده بر امت های پیشین ، نجات داد .

إلاّ قلیلاً ممن أنجینا منهم

«منهم» قید برای «قلیلاً» است و ضمیر در آن به «القرون» باز می گردد و «من» در «ممن = مِن مَن» بیانیه است بنابراین «إلاّ قلیلاً . ..»; یعنی، مگر اندکی از جوامع گذشته که در آنها صاحب خردانی ناهی از فساد بودند همانها که نجاتشان دادیم.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 52 - 11

11ـ خداوند ، خنثی کننده مکر و حیله زنان اشراف و نجات بخش یوسف ( ع ) از زندان

أن الله لایهدی کید الخائنین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 110 - 11،12

11ـ خداوند ، پیامبران و پیروان ایشان را از عذاب های استیصال نجات می بخشید .

جاءهم نصرنا فنجی من نشاء

«نجی» ماضی مجهول و «من» نایب فاعل آن است. مفعول «نشاء» کلمه ای مانند «نجاته» است که از «نجی» استفاده

می شود. بنابراین «فنجی من نشاء» ; یعنی، پس نجات داده شد آنکه ما نجات یافتنش را می خواستیم. از مصداقهای مورد نظر برای «من نشاء» پیامبران و پیروان ایشان است.

12ـ خداوند ، تقواپیشگان و درستکاران را از عذاب های استیصال نجات می بخشد .

فنجی من نشاء

از مصادیق مورد نظر برای «من نشاء» علاوه بر پیامبران ، تقواپیشگان و درستکاران است. آیه قبل (أفلم یسیروا ... و لدار الأخرة خیر للذین اتقوا) و ذیل آیه مورد بحث (و لایردّ بأسنا عن القوم المجرمین) قرینه بر این معناست.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 6 - 11

11- تحمیل بدترین شکنجه ها و آزار بر قوم موسی ( بنی اسرائیل ) ، شیوه مستمر فرعونیان

یسومونکم سوء العذاب

«یسومون» از «سوم»، به معنای تحمیل شکنجه و عذاب، است و فعل مضارع آوردن آن، می تواند اشاره به تداوم آن باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 65 - 11

11- تنها خداوند می تواند انسان ها را از سلطه و نفوذ شیطان نجات بخشد .

لیس لک علیهم سلطـن و کفی بربّک وکیلاً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 67 - 7

7- نجات از خطراتی که مرگ قطعی برای انسان می آورد ، تنها به عنایت خداوند امکان پذیر است .

و إذا مسّکم الضرّ فی البحر ضلّ من تدعون إلاّ إیّاه فلمّا نجـّکم إلی البرّ

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 68 - 8،9

8- هیچ کس و هیچ ملجأیی جز خداوند ، توان نجات انسان ها را از مرگ حتمی در برابر حوادث طبیعی ندارد .

و إذا مسّکم الضرّ فی البحر ضلّ من تدعون إلاّ إیّاه فلمّا نجـّکم إلی البرّ أعرضتم

از اینکه خداوند در آیه قبل فرمود: «انسان به هنگام گرفتار شدن به خطر حتمی، تنها به یاد خدا و قدرت نجات بخش او می افتد و پس از رهایی فراموش می کند» و نیز از اینکه در آیه بعدی هشدار داد که هیچ گاه نباید احساس ایمنی کنند، نشان می دهد که تنها اوست که می تواند انسان را از مرگ حتمی نجات بخشد.

9- انسان ها به هنگام گرفتار آمدن به گرداب حوادث مرگ آفرین ، هیچ کارساز و پشتیبانی جز خداوند برای نجات خویش نمی یابند .

ثمّ لاتجدوا لکم وکیلاً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 72 - 1

1- خداوند ، درپی ورود همگان به دوزخ ، تقواپیشگان را از آن نجات می دهد .

و إن منکم إلاّ واردها . .. ثمّ ننجّی الذین اتقوا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 40 - 22

22 - خداوند موسی ( ع ) را از اندوه و نگرانی بر ارتکاب قتل نفس ، نجات بخشید .

و قتلت نفسًا فنجّینـک من الغم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 68 - 4

4 - خداوند ، راهنمای موسی ( ع ) در لحظات حساس و سرنوشت ساز و رهاننده او از بحران های روحی و اضطراب های درونی

قلنا لاتخف

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 80 - 2

2 - خداوند ، بنی اسرائیل را از خطر فرعون رهانید و آنان را از اسارت او نجات داد .

فأتبعهم فرعون . .. یـبنی اسرءیل قد أنجینـکم من عدوّکم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 71 - 1

1- حضرت ابراهیم و لوط ( ع ) ، از نیرنگ ها و دسیسه های قوم خود ، به اراده الهی نجات یافتند .

و أرادوا به کیدًا . .. و نجّینـه و لوطًا إلی الأرض التی بـرکنا فیها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 74 - 5

5- خداوند ، حضرت لوط ( ع ) را از شرّ قوم پلید ، ناپاک و زشتکارش نجات داد .

و نجّینـه من القریة التی کانت تعمل الخبئث

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 76 - 7

7- خداوند ، نوح ( ع ) و خاندانش را از غم شدید و اندوه بزرگ ناشی از انجام رسالت خویش نجات داد .

فنجّینـه و أهله من الکرب العظیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 77 - 1

1- خداوند ، حضرت نوح ( ع ) را از گزند تکذیب کنندگان آیات الهی نجات داد و از او کاملاً حمایت کرد .

و نصرنـه من القوم الذین کذّبوا بـایـتنا

واژه «نصر» هرگاه با «من» متعدی شود، متضمن معنای نجات و خلاصی است (برگرفته از «قاموس المحیط»).

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 88 - 2

2- خداوند ، یونس ( ع ) را از غم و اندوه نجات و رهایی بخشید .

و نجّینـه من الغمّ

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 15 - 3

3 - خدا ، تنها دستگیر و یاور مردمان در دنیا و سرای آخرت

من کان یظنّ أن لن ینصره اللّه فی الدنیا و الأخرة. .. هل یذهبنّ کیده ما یغیظ

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 14 - 7

7 - خداوند ، دستگیر امت اسلامی در مواقع بروز خطر

و لولا فضل اللّه علیکم . .. لمسّکم فی ما أفضتم فیه عذاب عظیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 20 - 6

6 - فضل و رحمت خدا ، مردم صدراسلام را که ندانسته در گسترش توطئه « افک » دخالت داشتند ، از گرفتار شدن به عذاب دنیوی و اخروی نجات بخشید .

و لولا فضل اللّه علیکم و رحمته

به قرینه آیه پیش و نیز آیه 14، جمله «و لولا فضل اللّه»، به تقدیر «و لولا فضل اللّه علیکم و رحمته مسکم عذاب فی الدنیا و الآخرة» می باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 65 - 4

4 - اقدام خداوند بر نجات دادن رهروان راه خود در سخت ترین شرایط

و أنجینا موسی و من معه أجمعین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 119 - 2

2 - نجات نوح ( ع ) و همراهانش ، به اراده خدا و در پی استمداد وی برای رهایی از شرّ کافران

و نجّنی و من معی . .. فأنجینـه و من معه فی الفلک

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 170 - 2