مشخصات مقاله

دهم مهرماه 1394

حجت الاسلام کاشانی در هیئت دانشگاه شریف به مناسبت عید غدیر خم به سخنرانی پرداخته اند که مشروح آن در ذیل آمده است.

خیراندیش دیجیتالی : جناب آقای سید علی بحرینی به نیابت از مرحومه حاجیه خانم کسایی _گروه هم پیمانان موعود غدیر.

اشاره

صوت

به علّت این که واقعه ی غدیر، بحث بسیار مهم، حادثه ی بسیار مهمّی است، جفا است که فقط در ذکر فضائل امیر المؤمنین علیه الصّلاه و السّلام بمانیم. لذا سعی می کنم عرائض خود را به سه قسمت تقسیم کنم: قسمت اوّل را به صورت بسیار مختصر به فضائل اختصاص می دهم که این فرصت مهم از دست ما نرود و فوت نشود و دو موضوع مهمّ دیگری هم که تصور می کنم در مسئله ی غدیر مهم است به آن عنایت و توجّه بشود هم می پردازم.

از اثرات ذکر فضائل حضرت امیر المؤمنین، علی علیه السّلام

در بین شیعه و غیر شیعه، روایتی وجود دارد که جز سلفی ها، هم شیعیان آن را قبول دارند و هم اهل سنّت، روایت مهمّی است. برای کسانی که دغدغه دارند که در راه امیر المؤمنین علیه السّلام قدم بردارند، تذکّر خوبی است. از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم نقل شده است: «مَنْ ذَکَرَ فَضِیلَهً مِنْ فَضَائِلِهِ»،⁽¹⁾کسی که یک فضیلت از فضائل امیر المؤمنین علیه السّلام را بیان کند… نگفته است تکراری نگو، نگفته است کجا و برای چه گروهی، مطلق است. «مَنْ ذَکَرَ فَضِیلَهً مِنْ فَضَائِلِهِ»، شرط این است که «مُقِرّاً بِهَا»، یک فضیلت از او بگو در حالی که به آن اقرار داری، خدای نکرده بازیگری نکرده است و خود او قبول دارد. «غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ»، خدا تمام گناهان گذشته ی او را می آمرزد، «وَ مَا تَأَخَّرَ»، یعنی گناهانی که قبلاً انجام داده است ولی پیامد آن هنوز ادامه دارد،

از این گناهان هم می گذرد. ممکن است سؤال بشود، یعنی چقدر، تا چقدر می گذرد؟ می فرماید: «وَ لَوْ وَافَی الْقِیَامَهَ بِذُنُوبِ الثَّقَلَیْنِ»، حتّی اگر وقتی وارد محشر شد، به اندازه ی همه ی جن و انس در مجلس گناه به قیامت بیاورد؛ یعنی ذکر فضائل امیر المؤمنین علیه السّلام بالقوّه این طور است.

البتّه معلوم است که ما عملی انجام می دهیم که مستحقّ یک ثواب عظیم هستیم و خدای نکرده این عمل حبط می شود، اگر این عمل حفظ بشود، این قدر قیمت دارد. معنی این جمله این است که اگر امشب به منزل رفتیم، اگر یک جمله ی «لَا فَتَی إِلَّا عَلِیٌّ لَا سَیْفَ إِلَّا ذُو الْفَقَارِ»،⁽¹⁾را بگوییم شامل این قضیه می شویم. چون نه گفته است که فضیلت و تکرار نباشد و نه گفته است به کسی بگویید که جاهل باشد. گفته ذکر کند. اصلاً ذکر علی عبادت است، همین کافی است!

در بین فضائل امیر المؤمنین علیه السّلام یک فضیلت وجود دارد که قابل اعتنا است که به آن توجّه بشود. من مقدّمه ای عرض می کنم تا آن را خدمت شما بگویم. بعضی رابطه ها هستند که دو طرفه نیستند، یک طرفه هستند. قضیه ی یک شرطی است نه دو شرطی. اگر و تنها اگر نیست که بشود دو طرفه آن را بیان کرد. مثل رابطه ی پدر و پسری است. رابطه ی من با پدرم از یک جهت، او پدر من است و از یک طرف من پسر او هستم. دو طرف آن یکسان نیست امّا گاهی اوقات دو طرف رابطه ها یکسان هستند، مثل همراهی. مثلاً می گوید: این چند روز پیش کنار دریا رفتید؟ می گویم: بله. می گوید: با چه کسی؟ می گویم: با سعید. سعید

با چه کسی رفته است؟ با من! و اگر من بگویم: من با سعید رفتم و سعید هم با من رفت. مخاطب می گوید: او چرا تکرار کرد؟ غرض او چه بود؟ همه می فهمند، نیازی نیست تکرار کند. یا بگویم: این انگشتر را می بینی؟ از نقره است. بعد بگویم: نقره هم این شکلی است. می گوید: بسیار خوب، این از جنس نقره است معلوم است که نقره از این شکل است. چرا تکرار کرد؟

علی علیه السّلام، ملاک حق و باطل

حکیم، مطلبی را تکراری بیان نمی کند مگر این غرض داشته باشد. در بین فضائل امیر المؤمنین علیه السّلام، سه فضیلت وجود دارد که حتّی تندروهای سلفی هم دو مورد آن را قبول دارند. دومی و سومی را حتّی تندروهای سلفی قبول دارند و به این شکل است: 1- «عَلِیٌّ مَعَ الْحَقِّ»،⁽¹⁾علی با حق است؛ یعنی علی، خلاف حق، عمل نمی کند. وقتی علی با حق است یعنی علی در یک مسئله با حق است.

می گویند: حق در این مسئله با چه کسی بود؟ می گویند: با علی علیه السّلام. پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم یک غرضی داشته اند، فرموده اند: «وَ الْحَقُّ مَعَ عَلِیٍّ»، دو طرف این معیّت که یکسان است، چرا تکرار شده است؟ فرموده است: «عَلِیٌّ مَعَ الْقُرْآنِ»،⁽²⁾علی با قرآن است. قرآن با چه کسی است؟ با «مَعَ» یعنی دو چیز که با هم هستند، اطلاق معیّت می کنند. وقتی علی با قرآن است معلوم است که قرآن با علی است. ولی فرموده است: «وَ الْقُرْآنُ مَعَ عَلِیٍّ»، تندروهای سلفی «عَلِیٌّ مَعَ الْقُرْآنِ» را صحیح می دانند. سومین مورد هم که در بخاری آمده است. پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمود:

یا علی «أَنْتَ مِنِّی»،⁽¹⁾تو از من هستی، جنس تو از من است، تو بخشی از حقیقت من هستی. مثل مثالی که بیان کردم: این از نقره است و بعد بگویم: نقره به این شکل است. تکراری می شود. فرمود: «أَنْتَ مِنِّی وَ أنَا مِنْکَ»، چرا تکرار کرد؟ افصح عرب، خاتم انبیاء چرا تکرار کرده است؟ شاید غرض از تکرار این بود که اگر فقط بیان می کرد: «عَلِیٌّ مَعَ الْقُرْآنِ»، مردم فکر می کردند امیر المؤمنین علیه السّلام شخصیتی در حدّ عمّار است، همیشه حق گرا است. برای این که شبهه نشود که علی علیه السّلام و حق همیشه با هم هستند امّا این نیست که علی دنباله رو حق باشد، حق، فوق علی باشد، لذا رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم عکس این حالت را هم فرمود. فرمود: اتّفاقاً حق هم با علی است.

جالب است که در ادامه فرمود: «یَدُورُ حَیْثُمَا دَارَ»،⁽²⁾و اتّفاقاً علی علیه السّلام نیست که حق مدار است بلکه حق است که علی مدار است! یعنی وقتی شما می خواهید حق را بررسی کنید، باید ببینید علی کجا است؟ اصلاً آبروی حق از امیر المؤمنین علیه السّلام است. این رابطه ی امیر المؤمنین و حق است. فهم من هم نیست، وقتی فخر رازی می خواهد مسئله ی جهر به بسم الله را بیان کند. کسانی که به کشورهای غیر شیعه رفته اند، مثلاً برای عمره به حج رفته اند، می بینند وقتی که نماز می خوانند، بعد از این که می گویند: «وَ لَا الضَّالِّینَ»، چند ثانیه سکوت می کند، چون دارد بسم الله می گوید و شما نمی شنوید. نوارهای ترتیل هم که الآن وجود دارد به همین شکل است، اگر دقّت کنید بسم الله را خودمان

گذاشته ایم، صدا در آن فرق دارد، چون آرام گفته است. بعد سوره را شروع کرده است.

فخر رازی می گوید: من برخلاف عموم غیر شیعه، این جا به حکم شیعه مراجعه می کنم چون پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمود: «عَلِیٌّ مَعَ الْحَقِّ وَ الْحَقُّ مَعَ عَلِیٍّ یَدُورُ حَیْثُمَا دَارَ»، اگر می خواهید حق را پیدا کنید، دور علی علیه السّلام پیدا کنید. این رابطه ی امیر المؤمنین علیه السّلام با حق است. وقت نیست و ادامه نمی دهم.

علی و قرآن هم همین طور است. اگر کسی تصوّر کند اعتبار امیر المؤمنین علیه السّلام به قرآن است دچار خطا شده است. اگر قرآن و علی علیه السّلام از هم جدا بشوند از قرآن هم چیزی نمی ماند. نه این که فقط از علی چیزی نمی ماند. لذا «عَلِیٌّ مَعَ الْقُرْآنِ وَ الْقُرْآنُ مَعَ عَلِی لَنْ یَفْتَرِقَاً»، این طور نیست که قرآن، فوق علی علیه السّلام باشد. اگر امیر المؤمنین علیه السّلام نباشد، وقتی قرآن را بر سر نیزه کنند، می گوید به آن تیر بزنید، این دیگر حرمت ندارد.

در قسمت سوم هم می گوید: «أَنْتَ مِنِّی وَ أنَا مِنْکَ»،⁽¹⁾این طور نیست که فقط امیر المؤمنین علیه السّلام اعتبار خود را از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم گرفته باشد. هویت پیامبر سلام الله علیه هم وابسته به امیر المؤمنین علیه السّلام است. یک آیه و یک روایت بیان می کنم تا ببینید؛ یعنی اگر امیر المؤمنین علیه السّلام نبود، قطعاً از پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم چیزی نبود. لذا «أَنْتَ مِنِّی»، قطعاً درست است ولی «وَ أنَا مِنْکَ». شخصیت امیر المؤمنین علیه السّلام این نیست که یک شاگرد خوب

است. امیر المؤمنین صلوات الله علیه، معجزه ی فعلی پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم است، معجزه است، کارت شناسایی نبوّت است.

حضرت علی علیه السّلام، اعجاز پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم

یک روایت در منابع حنفی های صوفی آمده است و من عرض می کنم ولی مؤیّد قرآنی دارد. از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم نقل کرده اند: «إنَّ الله أعطی ابراهیم برد النّار»،⁽¹⁾خدا وقتی می خواست به مردم بفهماند ابراهیم علی نبیّنا و آله و علیه السّلام پیغمبر است، وقتی او را به سمت آتش پرت کردند، آتش سرد شد. این اعجاز بود، فهمیدند پیامبر است. «أعطی موسی العَصا»، به موسی علیه السّلام عصا داد. او به دریا می زد، لذا فهمیدند او پیغمبر است، «و عیسی الکلمات یحیی بها الموتی»، به عیسی کلماتی یاد داد که وقتی می خواند، مرده را زنده می کرد، می گفتند: او پیغمبر است. و «أعطانی هذا علیّاً»، علی به من داده است، «و لکل نبیٍّ آیه»، هر پیغمبری آیتی دارد، هویتی دارد، کارت شناسایی دارد، علامتی دارد، «و آیه النّبوّتی علیّ بن ابی طالب» این همان است که شما در زیارات امیر المؤمنین علیه السّلام به طور مکرّر می بینید: «وَ آیَهً لِرِسَالَتِهِ»،⁽²⁾این جایگاه حضرت است و این همان تفسیر آیه ی مبارکه است که آمدند پیش پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم عرض کردند: از کجا بفهمیم شما راست می گویید؟! کفّار می گویند: هویت شما را از کجا احراز کنیم؟ شاهد هم داری؟ قرآن کریم می فرماید: «قُلْ کَفی بِاللَّهِ شَهیداً بَیْنی وَ بَیْنَکُمْ»،⁽³⁾یکی از شاهدان، خدا است. شهادت خدا را از کجا پیدا کنیم؟ ظاهراً به قرآن رجوع کنید، مسابقه ی تحدّی آن پیدا نشده است. در اشخاص چطور؟ «وَ

مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتابِ»، آن کسی که علم این کتاب نزد او است. هنگامی که این آیه نازل شده است، امیر المؤمنین علیه السّلام، 20 سال هم نداشت. تاریخی که این همه جزئیات را نوشته نگفته است که یک نفر اعتراض کند که چرا به او رجوع کنیم؟ ما از وجود او، حقّانیت تو را متوجّه نمی شویم؛ کسی چنین چیزی نگفته است.

شخصیت امیر المؤمنین علیه السّلام شخصیتی است که با حذف او اسلام از بین می رود و این شوخی نیست. یک ضربت آن حضرت «یَوْمَ الْخَنْدَقِ أَفْضَلُ مِنْ عِبَادَهِ الثَّقَلَیْنِ»،⁽¹⁾است. بزرگان ما هم گفته اند: علّت این بوده است. چرا علّت آن این بوده است که «أَفْضَلُ مِنْ عِبَادَهِ الثَّقَلَیْنِ»؟ چون ما هر عملی انجام بدهیم ضرب در ضریب توحید ما می کنند، مثل اخلاص ما. یک نفر یک میلیون تومان امروز برای غدیر کمک کرده است، یک نفر ده هزار تومان کمک کرده است. چه کسی اجر بیشتری می برد؟ گاهی انسان یک نمره ی 19 می گیرد و یک نمره ی 18 می گرد ولی چون ضریب دارد، معدل او را آن نمره ی 18 بیشتر تکان می دهد تا آن نمره ی 19، ضرب در یک عدد می شود. حال اگر یک درس، صد هزار واحد داشته باشد، بقیه ی درس ها، 20 واحد دیگر اهمّیّت چندانی ندارند. وقتی ضریب توحید خیلی بزرگ بشود، «لَضَرْبَهُ عَلِیٍّ یَوْمَ الْخَنْدَقِ» ضرب در توحید امیر المؤمنین، «أَفْضَلُ مِنْ عِبَادَهِ الثَّقَلَیْنِ» است. آن جا چون در آن واقعه بوده است، رسول خدا چنین نکته ای را بیان فرموده است؛ یعنی «سَجْدَهٌ وَاحِدَهٌ لأمیرَ المُؤمِنین أَفْضَلُ مِنْ عِبَادَهِ الثَّقَلَیْنِ»، چون ضرب در آن عدد بزرگ توحید او می شود و با هیچ

کسی قابل قیاس نیست. یک رکوع او می شود: «أَفْضَلُ مِنْ عِبَادَهِ الثَّقَلَیْنِ»، نفس کشیدن او هم می شود: «أَفْضَلُ مِنْ عِبَادَهِ الثَّقَلَیْنِ».

اقرار دشمنان حضرت علی علیه السّلام به فضائل آن حضرت

همان بهتر است که من هم مثل ابن ابی الحدید راجع به این شخصیت بگویم: «وَ مَا أَقُولُ فِی رَجُلٍ أَقَرَّ لَهُ أَعْدَاؤُهُ وَ خُصُومُهُ بِالْفَضْلِ»،⁽¹⁾من چه بگویم راجع به آن کسی که دشمنان او راجع به فضیلت او اقرار کرده اند؟! فقط دوستان او نیستند. امروز دور ضریح امیر المؤمنین علیه السّلام اشعار یک اهل تسنّن که در مدح ایشان سروده است را نوشته اند. راجع به علیّ بن ابی طالب علیه السّلام مثل من چه بگوید که دشمنان او به فضیلت او اقرار کرده اند. ابن ابی الحدید حرف بسیار خوبی گفته است. او می گوید: شما خبر دارید، صدها سال تلاش کردند که اسم او نیاید. چقدر اسم ها عوض شد، بچّه های خود را از حسن و حسین و علی برداشتند و نام دیگری برای آن ها گذاشتند، چقدر گردن به جرم محبّت امیر المؤمنین علیه السّلام زده شد.

نجاشی در قرن چهار می گوید: از دوستان ما بود، در شهرش زندگی می کرد، حتّی همسر و فرزند او خبر نداشتند که او شیعه است!! باید اسم او نابود می شد. می گوید: ولی می دانی در مورد این امیر المؤمنین چه اتّفاقی رخ داد؟ «کَانَ کَالْمِسْکِ»،⁽²⁾علی مثل مشک بود. بر خلاف عطر که شما می زنید، مشک –اگر دیده باشید- را می پوشانند: «کُلَّمَا سُتِرَ انْتَشَرَ عَرْفُهُ»، هر چقدر هم آن را بپوشانی، بوی عطر او فضا را پر می کند. «وَ کَضَوْءِ النَّهَارِ»، علی علیه السّلام، مثل آفتاب وسط روز بود، «إِنْ حُجِبَتْ عَنْهُ عَیْنٌ وَاحِدَهٌ»، یک کور وسط امروز یا فردایی ساعت 12