مشخصات کتاب

نام کتاب: علم مفاهیم شناسی در قرآن سری جدید جلد 108

تحقیق و تالیف : رسول ملکیان اصفهانی - 1400 ش

ناشر دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان

1- نماز

1- آثار اجتماعی نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 41 - 4

4 - برخورداری جامعه اسلامی از حمایت و نصرت خدا ، در گرو اقامه نماز ، پرداخت زکات ، امر به معروف و نهی از منکر است .

الذین ان مکّنّـهم فی الأرض . .. و نهوا عن المنکر

2- آثار اقامه نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 91 - 14

14 ـ یاد خدا ، برپایی نماز ، الفت و مهربانی بین افراد جامعه ، از نشانه های جامعه رستگار

لعلکم تفلحون. انما یرید الشیطن ان یوقع بینکم العدوة و ... و عن الصلوة

3- آثار اهتمام به نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 59 - 9،10

9- اهتمام به نماز و ضایع نساختن آن ، زمینه ساز مبارزه با هوا های نفسانی و شهوت پرستی

أضاعوا الصلوة واتبعوا الشهوت

تقدیم عبارت «أضاعوا الصلاة» بر «اتبعوا الشهوات» گویای نقش تضییع نماز، در بازشدن راه شهوات است.

10- اهتمام به نماز و پشت پازدن به هوا های نفسانی ، موجب هدایت و نجات از عذاب است .

أضاعوا الصلوة واتبعوا الشهوت فسوف یلقون غیًّا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 9 - 1

1 - اهمیت دادن به نماز ، مواظبت بر انجام به موقع آن و پرهیز از سهل انگاری در ادای آن ، از عوامل فلاح و رستگاری

اخروی است .

قد أفلح المؤمنون . .. و الذین هم علی صلوتهم یحافظون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 10 - 3

3 ـ خشوع در نماز ، اجتناب از لغو ( گفتاربیهوده و کردار عبث ) ، پرداخت زکات ، عفت و پاک دامنی ، امانت داری ، پایبندی به عهد و پیمان و اهمیت دادن به نماز و انجام به موقع آن ، تضمین کننده رستگاری اخروی و دستیابی مؤمنان به بهشت

قد أفلح المؤمنون . الذین هم ... أُولـئک هم الورثون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 3 - 2

2 - پایبندی به نماز و زکات و باور به آخرت ، شرط بهرهوری از هدایت و بشارت قرآن

هدًی و بشری للمؤمنین . الذین یقیمون الصلوة... و هم بالأخرة هم یوقنون

فعل های «یقیمون» و «یؤتون» مضارع و مفید استمرار است; یعنی، «هدًی و بشری للذین یستمرون علی اقامة الصلاة و إیتاء الزکاة».

4- آثار برپایی نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 45 - 3،4،5،9

3 - پیشه ساختن صبر و اقامه نماز ، طریق های موفقیت و پیروزی بر مشکلات و ناملایمات

و استعینوا بالصبر و الصلوة

4 - صبر و نماز وسایلی کارساز برای موفقیت در انجام دستور های خدا ( ایمان به قرآن ، وفا به عهد های الهی و . . . )

أوفوا بعهدی . .. و استعینوا بالصبر و الصلوة

با توجه به آیه های قبل می توان گفت: متعلق «استعینوا» فرامینی است که در آن آیه ها بیان شد; یعنی: واستعینوا علی ما امرتکم به و نهیتکم عنه بالصبر و الصلاة.

5 - صبر و نماز عوامل کارآمد برای موفق شدن در پرهیز از محرمات الهی ( کفر به قرآن ، دین فروشی ، کتمان حق و . . . )

و لاتکونوا أول کافر به . .. و استعینوا بالصبر و الصلوة

9 - باور به آسان شدن مشکلات در پرتو نماز ، حقیقتی که تنها خاشعان بدان ایمان دارند .

و استعینوا بالصبر و الصلوة و إنها لکبیرة إلا علی الخشعین

دشواری استعانت از نماز - که مقتضای برگشت ضمیر «إنها» به «استعانت» است - به معنای ناباوری به کارساز بودن نماز است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 48 - 4

4 - برپایی نماز ، پرداخت زکات و شرکت در نماز جماعت از جمله سبب های کارساز برای دور ماندن از عذاب ها و مخاطرات

روز قیامت

و أقیموا الصلوة . .. واتقوا یوماً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 110 - 2،3،4

2 - برپاداشتن نماز و پرداخت زکات ، دارای نقشی بسزا در آماده سازی مسلمانان برای برخورد با دشمنان

فاعفوا و اصفحوا حتی یأتی اللّه بأمره . .. و أقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة

چون وجوب نماز و زکات، پیش از نزول این آیه برای مسلمانان بیان شده بود; معلوم می شود: تأکید بر آن در این آیه، ارائه رهنمودی است برای تحقق امر یاد شده در آیه (فاعفوا و اصفحوا) و نیز فراهم آمدن زمینه جهاد و مبارزه که فراز «حتی یأتی اللّه بأمره» بدان اشاره دارد. در برداشت فوق «أقیموا الصلاة ...» در ارتباط با «حتی یأتی ...» معنا شده است.

3 - اقامه نماز و ادای زکات ، عامل شکیبایی بر آزار های دشمنان و زمینه ساز مدارا کردن با ایشان است .

فاعفوا و اصفحوا . .. و أقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة

در برداشت فوق، جمله «أقیموا الصلاة . ..» در ارتباط با «فاعفوا واصفحوا» ملاحظه شده است. در این لحاظ هدف از تأکید بر اقامه نماز و پرداخت زکات، ایجاد توان برای اطاعت امر خداوند (لزوم عفو و گذشت و مدارا کردن با دشمنان) است.

4 - مسلمانان صدر اسلام ، موظف به تقویت بنیه اعتقادی و اقتصادی خویش با برپا کردن نماز و پرداخت زکات ( برای مهیّا شدن زمینه های جهاد و مبارزه )

حتی یأتی اللّه بأمره . .. و أقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 155 - 6

6 - پیشه ساختن صبر و برپایی نماز ، دو وسیله کارساز برای تحمل ترس ها ، گرسنگی ها ، زیان های مالی و جانی و کمبود های به وجود آمده برای سالکان راه ایمان

یأیها الذین ءامنوا استعینوا بالصبر والصلوة . .. و لنبلونکم بشیء من الخوف ... و ا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 72 - 4

4 ـ تسلیم شدن در برابر پروردگار و اقامه نماز و پروا از او، نشانه برخورداری از هدایت الهی است.

إن هدی الله هو الهدی و أمرنا لنسلم . .. و أن أقیموا الصلوة و اتقوه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 170 - 1،5،8

1 ـ یهودیانی که به تورات چنگ زنند و به محتوای آن پایبند باشند و نماز را برپا دارند ، مردمی صلاح پیشه اند .

و الذین یمسکون بالکتب . .. إنا لانضیع أجر المصلحین

تمسیک (مصدر «یمسکون») به معنای حفظ کردن و رها ساختن است. محافظت کتاب آسمانی به این است که انسان معارف آن را باور داشته و به احکان آن پایبند باشد.

5 ـ اقامه نماز ، زمینه ساز توانایی انسان بر تمسک به کتاب های آسمانی و پایبندی به محتوای آنهاست .

و الذین یمسکون بالکتب و أقاموا الصلوة

در بیان تمسک به کتاب از فعل مضارع استفاده شده و در بیان اقامه نماز فعل ماضی به کار رفته است که این تفاوت تعبیر می تواند اشاره به برداشت فوق داشته باشد.

8 ـ محور قرار گرفتن کتاب های آسمانی در جامعه و گرایش به نماز ، زمینه ساز صلاح پیشگی ملتهاست .

و الذین یمسکون بالکتب و أقاموا الصلوة إنا لانضیع أجر المصلحین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 5 - 9

9 ـ اقامه نماز و پرداخت زکات ، شرط پذیرش اسلام مشرکان و کافران

فإن تابوا و أقاموا الصلوة و ءاتوا الزکوة فخلّوا سبیلهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 18 - 9

9 ـ ایمان به خدا و روز رستاخیز ، اقامه نماز و پرداخت زکات و نترسیدن از غیر خدا ، زمینه ساز ره یابی به صراط مستقیم و قرار گرفتن در زمره ره یافتگان

من ءامن باللّه و الیوم الأخر . .. فعسی أولئک أن یکونوا من المهتدین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 71 - 21

21 ـ امر به معروف ، نهی از منکر ، اقامه نماز ، پرداخت زکات و اطاعت از خدا و رسولش ، عامل جلب رحمت ویژه الهی

یأمرون بالمعروف . .. أولئک سیرحمهم اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 87 - 9،12

9 ـ ایمان و اقامه نماز ، زمینه ساز نجات بنی اسرائیل از سلطه فرعون بود .

ربنا لا تجعلنا فتنة للقوم الظلمین. و نجنا برحمتک ... و أقیموا الصلوة و بشّر المؤ

12 ـ ایمان و اقامه نماز ، در رهایی از فتنه گری ستمگران ، نقشی بسزا دارد .

و نجنا برحمتک من القوم الکفرین . .. و أقیموا الصلوة و بشّر المؤمنین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 114 - 4

4ـ اقامه نماز ، تکیه گاهی برای استقامت در راه دین و ابلاغ آن

فاستقم کما أُمرت . .. و أقم الصلوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 132 - 20

20 - اقامه نماز ، موجب فراهم آمدن زمینه های تقوا است .

والعـقبة للتّقوی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 77 - 10

10 - اقامه نماز ، طاعت و بندگی خدا و انجام کار نیک ، مایه فلاح و رستگاری انسان ها است .

ارکعوا . .. لعلّکم تفلحون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 78 - 29

29 - اقامه نماز ، پرداخت زکات و اعتصام به خداوند ، زمینه ساز برخورداری از ولایت و جلب یاری و نصرت او

فاقیموا الصلوة . .. فنعم المولی و نعم النصیر

برداشت فوق، بدان احتمال است که «فنعم المولی. ..» مترتب بر تکالیف پیشین باشد که انجام آن، موجب بهره مندی از ولایت ویژه و نصرت خداوند است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 2 - 1

1 - دستیابی به رستگاری اخروی ، در گرو اقامه نماز است0

قد أفلح المؤمنون . الذین هم فی صلاتهم خـشعون

«الذین» در محل رفع و نعت است برای «المؤمنون». «خشوع» نیز به معنای تذلل و فروتنی است;یعنی: «آنان که در نمازشان فروتن اند».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - لقمان - 31 - 4 - 9

9 - برپایی کامل نماز و پرداخت مدام زکات و یقین به عالَم آخرت ، زمینه دستیابی به هدایت ویژه قرآن است .

هدًی . .. للمحسنین . الذین یقیمون الصلوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - لقمان - 31 - 5 - 3،10

3 - یقین به آخرت و برپایی نماز و پرداخت زکات ، زمینه ساز بهره مندی از هدایت های افزون الهی است .

الذین یقیمون . .. و هم بالأخرة هم یوقنون . أُولـئک علی هدًی من ربّهم

10 - رستگاری ، تنها در پرتوِ اقامه نماز و پرداخت زکات و یقین به آخرت است .

الذین یقیمون الصلوة و . .. و أُولـئک هم المفلحون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 29 - 14

14 - خداترسی ، تلاوت قرآن کریم ، برپاداشتن نماز و انفاق در نهان و آشکار ، از عوامل امیدواری به لطف و پاداش الهی

إنّما یخشی اللّه من عباده العلمـؤا . .. إنّ الذین یتلون کتـب اللّه و أقاموا الصل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 30 - 11

11 - خداترسی ، تلاوت قرآن ، برپاداشتن نماز و انفاق در نهان و آشکار ، از اسباب آمرزش گناهان و دریافت افتخار سپاس گزاری خداوند

إنّما یخشی اللّه من عباده العلمـؤا . .. إنّ الذین یتلون کتـب اللّه ... و یزیدهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - اعلی - 87 - 15 - 5،8

5 - به جا آوردن نماز پس از ذکر نام خداوند ، مایه رستگاری است .

قد أفلح من . .. ذکر اسم ربّه فصلّی

8 - ذکر نام خدا و روی آوردن به نماز ، نشانه پندپذیری از قرآن ، ترس از خداوند و مایه دوری از آتش دوزخ است .

سیذّکّر من یخشی . و یتجنّبها الأشقی . الذی یصلی النار ... قد أفلح من ... فصلّی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - اعلی - 87 - 18 - 3

3 - کتاب های آسمانی امت های گذشته ، رستگاری را در گرو تزکیه ، یادِ نام خدا و ادای نماز دانسته ، از ترجیح زندگانی دنیا بر آخرت نکوهش کرده اند .

قد أفلح . .. إنّ هـذا لفی الصحف الأُولی

مشارالیه «هـذا» می تواند آیه قبل (و الآخرة خیر و أبقی) باشد و ممکن است آن را اشاره به مفاد آیات «قد أفلح. ..» به بعد بدانیم. برداشت یاد شده، ناظر به احتمال دوم است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - اعلی - 87 - 19 - 3

3 - برتری آخرت بر زندگانی دنیا و توقف رستگاری بر تزکیه ، یاد نام خدا و ادای نماز ، از معارف یاد شده در کتاب های آسمانی ابراهیم و موسی ( ع )

قد أفلح . .. بل تؤثرون ... صحف إبرهیم و موسی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - بینه - 98 - 5 - 10

10 - عبادت خداوند ، عقاید توحیدی ، ادای نماز و پرداخت زکات ، سامان دهنده امور انسان ها است .

لیعبدوا اللّه مخلصین له الدین حنفاء و یقیموا الصلوة و یؤتوا الزکوة و ذلک دین الق

5- آثار تداوم نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 3 - 10

10 ـ نماز اگر برنامه زندگی نباشد و بدان اهتمام نشود ، آدمی را به مرحله تقوا نخواهد رساند .

هدًی للمتقین. الذین ... یقیمون الصلوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 23 - 2،3

2 - پایبندی به نماز و انجام دائمی آن ، شرط تأثیرگذاری این فریضه بر روح و خُلق و خوی نمازگزاران

الذین هم علی صلاتهم دائمون

3 - تأثیرگذاری یاد خدا در روح و اخلاق بشر ، در گرو استمرار آن است .

الذین هم علی صلاتهم دائمون

«دائمون» (به معنای «ثابتون») ممکن است نشانگر دوام یاد خدا ـ که فلسفه و روح نماز است ـ باشد، نه صورت ظاهری نماز; زیرا یاد دائمی خدا، می تواند در روح و خلق و خوی انسان ها تأثیر سازنده داشته باشد; نه یاد موقتی خدا در اوقات مخصوص نماز. شاید به همین سبب در آیه 10 از سوره «جمعه» بر یاد همواره خدا ـ پس از ادای نماز جمعه ـ تأکید شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 35 - 4

4 - انجام دادن دائم نماز ، ادای حق سائلان و محرومان جامعه ، تصدیق روز جزا و هراس از عذاب الهی ، از موجبات ورود به بهشت

إلاّ المصلّین . .. و الذین فی أمولهم حقّ ... و الذین یصدّقون بیوم الدین ... أُول

6- آثار ترک نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 277 - 12

12 ـ کفر ، اعمال ناشایست ، ترک نماز و نداشتن ارتباط با خدا ، امتناع از پرداخت زکات و حقوق مالی ، موجب اضطراب و سلب آرامش درونی

انّ الّذین امنوا . .. و لا هم یحزنون

از مفهوم آیه برداشت شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 12 - 30

30 ـ کفر ( شکستن پیمان خدا ، ترک نماز و . . . ) پس از دریافت وعده بهشت و آمرزش گناهان ، ضلالت و انحراف است .

لاکفرن عنکم سیاتکم . .. فمن کفر بعد ذلک منکم فقد ضل سواء السبیل

بنابر اینکه مشارالیه «ذلک»، جمله «لاکفرن . .. و لادخلنکم» باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مدثر - 74 - 43 - 1،3،4

1 - ترک نماز ، از عوامل دوزخی شدن است .

ما سلککم فی سقر . قالوا لم نک من المصلّین

3 - ترک نماز ، جرمی بزرگ و نابخشودنی

عن المجرمین . .. قالوا لم نک من المصلّین

4 - « عن عقیل الخُزاعیّ ، أنّ أمیرالمؤمنین ( ع ) . . . یقول : تعاهَدوا الصّلاةَ و حافظوا علیها و استکثروا منها و تقرَّبوا بها فإنّها کانت علی المؤمنین کتاباً موقوتاً و قد علم ذلک الکفّارُ حین سُئِلوا ما سلککم فی سقر ؟ قالوا : لم نک من المصلّین ;

از عقیل خزاعی روایت شده که امیرالمؤمنین(ع) فرمود: . ..مواظب نماز باشید و بر آن محافظت نمایید و انجام آن را افزون کنید و با نماز به [خدا] تقرّب جویید. چون نماز، وظیفه ثابت و معینی برای مؤمنان است; این را کافران نیز می دانند; آن زمان که از آنان سؤال شود: «چه چیز شما را به دوزخ وارد ساخت»؟ گویند: ما از نمازگزاران نبودیم...».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مدثر - 74 - 48 - 1

1 - ترک فریضه نماز ، اطعام مساکین ، گذراندن عمر به بطالت و تکذیب روز جزا ، از عوامل محرومیت انسان از شفاعت در قیامت

قالوا لم نک من المصلّین . .. و کنّا نکذّب بیوم الدین ... فما تنفعهم شفاعة الشـفع

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - قیامه - 75 - 31 - 1

1 - تصدیق نکردن حقایق دین و ترک نماز ، از نشانه های کفر و از اوصاف کافران است .

فلاصدّق و لاصلّی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - قیامه - 75 - 32 - 2

2 - ترک نماز ، به منزله روی گردانی از پذیرش دین و پشت کردن به تعالیم آن است .

و لاصلّی . و لـکن کذّب و تولّی

برداشت یاد شده، با توجه به این نکته است که «تولّی» در برابر «لاصلّی» قرار گرفته است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مرسلات - 77 - 48 - 3

3 - ترک نماز ( رکوع و فروتنی در برابر خداوند ) ، نشانه کفر و تکذیب روز جزا

و إذا قیل لهم ارکعوا لایرکعون

برداشت یاد شده، با توجه به این نکته است که این آیه، درصدد بیان ویژگی های تکذیب گران است و در این راستا، نماز نگزاردن آنان را مطرح کرده است.

7- آثار تضییع نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 59 - 3،6

3- ضایع کردن نماز و پیروی از شهوات ، موجب گمراهی و گرفتاری به عذاب است .

أضاعوا الصلوة واتبعوا الشهوت فسوف یلقون غیًّا

«غیّ» به معنای گمراهی است. گفتنی است که در جمله «یلقون غیّاً» ـ به قرینه آیه بعد ( ... یدخلون الجنّة) ـ مضافی در تقدیر است; یعنی، «یلقون جزاء غیّهم; آنان سزای گمراهی خود را ـ که جهنم و عذاب آن است ـ خواهند چشید».

6- ضایع کردن نماز و پیروی از شهوات ، ریشه اصلی انحرافات پس از رحلت پیامبران

فخلف من بعدهم خلف أضاعوا الصلوة واتبعوا الشهوت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 60 - 6

6- ضایع کردن نماز و پیروی از شهوات ، کفر عملی است .

أضاعوا الصلوة واتبعوا الشهوت . .. إلاّ من تاب و ءامن

8- آثار تکذیب پاداشهای نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - ماعون - 107 - 5 - 3

3 - باور نداشتن کیفر و پاداش الهی ، مایه سبک شمردن نماز

أرءیت الذی یکذّب بالدین . .. الذین هم عن صلاتهم ساهون

9- آثار تلاش برای نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 15 - 14

14 - سعی و تلاش آدمی در عبادت و نماز ، درپی دارنده پاداش حتمی درقیامت است .

فاعبدنی و أقم الصلوة . .. لتجزی کلّ نفس بما تسعی

10- آثار خشوع در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 10 - 3

3 ـ خشوع در نماز ، اجتناب از لغو ( گفتاربیهوده و کردار عبث ) ، پرداخت زکات ، عفت و پاک دامنی ، امانت داری ، پایبندی به عهد و پیمان و اهمیت دادن به نماز و انجام به موقع آن ، تضمین کننده رستگاری اخروی و دستیابی مؤمنان به بهشت

قد أفلح المؤمنون . الذین هم ... أُولـئک هم الورثون

11- آثار سجده در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 19 - 10

10 - سجده های نماز ، محرک اصلی مخالفان به جلوگیری از اقامه آن

ینهی . عبدًا إذا صلّی ... لاتطعه و اسجد

12- آثار سستی در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 9 - 5

5 - اهمیت ندادن به نماز و عدم مراقبت بر انجام به موقع آن ، نشانه ضعف ایمان

قد أفلح المؤمنون . .. و الذین هم علی صلوتهم یحافظون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 34 - 4

4 - سهل انگاری در نماز ، نشانه ضعف ایمان

الذین هم علی صلاتهم دائمون . .. و الذین هم علی صلاتهم یحافظون

13- آثار غفلت از نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - ماعون - 107 - 5 - 1

1 - بی اعتنایی به نماز و بی توجّهی هنگام ادای آن ، زمینه ساز گرفتاری به نفرین و عذاب خداوند

فویل للمصلّین . الذین هم عن صلاتهم ساهون

«سهوة» (مصدر «ساهون»)، به معنای غفلت است (مصباح). غفلت از نماز، به ترک کلی یا مقطعی آن و یا تأخیر در ادای آن است. شخص غافل گرچه معذور است; اما در مواردی که اهتمام نورزیدن او سبب غفلت شده باشد، سزاوار نکوهش است. اضافه «صلاة» به ضمیر «هم»، نشان می دهد که سخن درباره کسانی است که نماز می خوانند; ولی آن را همراه با بی توجهی و غفلت ادا می کنند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - ماعون - 107 - 6 - 3

3 - بی اعتنایی به نماز ، زمینه ریاکاری در آن است .

الذین هم عن صلاتهم ساهون . الذین هم یراءون

تفاوت کلمه «ساهون» ـ که وصف است ـ به «یراءون» ـ که فعل مضارع است ـ نشانگر آن است که وجود «سهو»، زمینه ساز به وجود آمدن «ریا» است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - ماعون - 107 - 7 - 5

5 - بی اعتنایی به نماز ، زمینه ساز بازماندن انسان از کمک به مردم

عن صلاتهم ساهون . .. و یمنعون الماعون

14- آثار مراقبت از نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 35 - 5

5 - پاکدامنی ، رعایت امانت ، وفای به عهد ، ادای شهادت و مراقبت از نماز ، از موجبات ورود به بهشت

و الذین هم لفروجهم حـفظون . .. و الذین هم لأمـنـتهم و عهدهم رعون . و الذین هم بش

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - ماعون - 107 - 5 - 6

6 - مراقبت از نماز ، زمینه ساز یتیم نوازی و رسیدگی به درماندگان

یدعّ الیتیم . و لایحضّ ... فویل للمصلّین . الذین هم عن صلاتهم ساهون

حرف «فاء» در «فویل»، نکوهش غافلان از نماز را بر نکوهش دو دسته قبل (آزار دهندگان یتیمان و بی تفاوتان در برابر فقر دیگران)، تفریع کرده است; یعنی، چون آن دو حالت نکوهیده است، پس وای به حال این نمازگزاران! کنایه از این که اگر آنان نمازگزار حقیقی بودند، چنین رفتاری نمی داشتند.

15- آثار ممانعت از نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 11 - 4

4 - فراخواندن مردم به ترک نماز ، بازداشتن آنان از طریق هدایت است .

ینهی . عبدًا إذا صلّی . أرءیت إن کان علی الهدی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 12 - 4

4 - بازداشتن مردم از نماز ، مایه رکود امر به تقوا است .

ینهی . عبدًا إذا صلّی ... أو أمر بالتّقوی

تلاش برای تبلیغ تقوا در این آیه، از آثار محتمل نماز شمرده شده است. بنابراین نماز، محرّک انسان به تبلیغ تقوا است.

16- آثار نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 153 - 3،4،6،7

3 - پیشه ساختن صبر و اقامه نماز ، دو طریق کارساز برای موفقیت و پیروزی بر مشکلات و ناملایمات راه ایمان

یأیها الذین ءامنوا استعینوا بالصبر و الصلوة

4 - صبر و نماز ، عامل جلب حمایت های الهی است .

یأیها الذین ءامنوا استعینوا بالصبر و الصلوة

6 - صبر و نماز ، مددکار مؤمنان برای به یاد خدا بودن و زدودن غفلت ایشان از یاد خداوند است . *

فاذکرونی أذکرکم . .. یأیها الذین ءامنوا استعینوا بالصبر و الصلوة

برداشت فوق و نیز برداشت بعدی، بیانگر وجه ارتباط میان آیه مورد بحث و آیه پیشین است; یعنی، آیه مورد بحث در حقیقت رهنمودی است برای اینکه، چگونه می توان غفلت از یاد خدا را، از دلها زدود و روحیه سپاسگزاری در برابر خداوند را، در قلبها گنجانید.

7 - صبر و نماز دو عامل کارساز برای ایجاد روحیه سپاسگزاری به درگاه خدا و دوری از کفرورزی به او *

و اشکروا لی و لاتکفرون. یأیها الذین ءامنوا استعینوا بالصبر و الصلوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 238 - 1

1 ـ تأثیر اقامه نماز ، در عمل به احکام الهی

حافظوا علی الصلوات

توصیه به نماز پس از بیان احکام، می تواند اشاره به راهی برای تسهیل عمل به احکام الهی باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 277 - 9،11،13

9 ـ آرامش درونی ، دستاورد ایمان و عمل صالح به ویژه نماز و زکات

انّ الّذین امنوا و عملوا الصّالحات . .. و لا خوف علیهم و لا هم یحزنون

بنابراینکه نداشتن «خوف» و «حزن» (آرامش درونی) علاوه بر آخرت، مربوط به دنیا نیز باشد.

11 ـ ایمان ، عمل صالح ، نماز و زکات ، موجب آرامش خاطر

انّ الّذین امنوا . .. و لا هم یحزنون

13 ـ ایمان و عمل صالح به ویژه نماز و زکات زمینه نفی ربا در جامعه

یمحق اللّه الرّبوا . .. امنوا و عملوا الصّالحات

ذکر این آیه پس از آیات قبل (در مورد ربا) رهنمودی است برای از بین بردن ربا در جامعه.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 39 - 7

7 ـ نماز و حالات معنوی انسان ، زمینه دریافت الطاف خداوند

فنادته . .. و هو قائم یصلّی فی المحراب

مؤید برداشت فوق فرمایش امام صادق (ع) است که فرمود: انّ طاعة اللّه عزّ و جلّ خدمته فی الارض و لیس شیء من خدمته یعدل الصّلوة فمن ثمّ نادت الملائکة زکریّا و قو قائم یصلّی فی المحراب.

---

من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 133، ح 2، ب 30 ; تفسیر عیاشی، ج 1، ص 173، ح 46.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 77 - 8

8 ـ نقش اقامه نماز و پرداخت زکات ، در خودسازی و آمادگی برای جهاد و فداکاری

الم تر الی الّذین قیل لهم کفّوا ایدیکم و اقیموا الصلوة و اتوا الزکوة فلمّا کتب ع

فرمان خداوند به برپایی نماز و ادای زکات، پس از نهی از مبارزه مسلحانه، دلالت بر این دارد که تا اقامه نماز و ادای زکات جایگاه خویش را در جامعه نیابد، شرایط برای مبارزه و جهاد آماده نمی شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 142 - 16

16 ـ نماز ، بهترین وسیله برای یاد خدا و توجه به اوست .

إذا قاموا إلی الصّلوة . .. و لایذکرون اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 12 - 20،21

20 ـ اقامه نماز ، پرداخت زکات ، ایمان به پیامبران و یاری آنان و انفاق در راه خدا ، موجب تکفیر ( نادیده گرفتن ) قطعی گناهان و دخول حتمی در بهشت

لئن اقمتم . .. لاکفرن عنکم سیاتکم و لادخلنکم جنت

21 ـ تکفیر ( نادیده گرفتن ) گناهان بنی اسرائیل و دخول آنان به بهشت در گرو اقامه نماز ، پرداخت زکات ، ایمان به پیامبران و یاری آنان و انفاق در راه خدا

لئن اقمتم الصلوة . .. و لادخلنکم جنت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 106 - 12

12 ـ نماز دارای نقشی بسزا در پاکسازی روحیات آدمی برای پرهیز از سوگند های دروغ و خیانت در شهادت

تحبسونهما من بعد الصلوة فیقسمان باللّه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 72 - 3

3 ـ اقامه نماز و تقوا، نشانه تسلیم شدن در برابر پروردگار است.

و أمرنا لنسلم لرب العلمین. و أن أقیموا الصلوة و اتقوه

چون «تسلیم» مذکور در آیه قبل حالتی درونی و تمکینی نفسانی است، امر به تقوا و اقامه نماز در پی آن می تواند اشاره به جلوه های عملی آن حالت درونی باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 54 - 6

6 ـ اهمیت نماز در میان سایر عبادت ها و نقش آن در پذیرش سایر اعمال

و ما منعهم أن تقبل منهم نفقتهم إلا . .. لایأتون الصلوة إلا و هم کسالی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 108 - 13

13 ـ نماز و ذکر خدا ، عامل خودسازی و پاکی روح و اندیشه

لمسجد . .. فیه رجال یحبون أن یتطهروا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 114 - 8،16

8ـ نماز های یومیه ، مایه ترک کار های ناروا و نیز موجب آمرزش گناهان است .

و أقم الصلوة . .. إن الحسنـت یذهبن السیئات

16ـ « عن علی ( ع ) انه قال : الصلوات الخمس کفّارة لما بینهنّ ما اجتنبت الکبائر و هی التی قال الله عزوجل : « إن الحسنات یذهبن السیئات » ;

از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده است که فرمود: نمازهای پنجگانه کفاره گناهانی است که در فاصله بین آنها انجام گرفته مادامی که از گناهان کبیره اجتناب شود و این است معنای سخن خداوند عز و جل: إن الحسنات یذهبن السیئات».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - حجر - 15 - 98 - 7

7- ذکر خدا و عبادت پروردگار چون نماز ، زداینده نگرانی ها و اندوه ها و تقویت کننده روحیه پایداری و موجب آرامش خاطر است .

و لقد نعلم أنک یضیق صدرک . .. فسبّح بحمد ربّک و کن من السـجدین

نوع مفسّران بر آنند که مقصود از سجده در این آیه، نماز است و مؤید آن روایتی است که می گوید: «پیامبر(صلی الله علیه و آله) هر گاه محزون و دلتنگ می شد، نماز می خواند» (مجمع البیان، ذیل آیه فوق).

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 132 - 10

10 - اقامه نماز و مداومت بر آن ، سدّی در برابر تمایلات دنیاطلبانه و مانع چشم دوختن به دنیای دیگران است .

و لاتمدّنّ عینیک . .. وأمر أهلک بالصلوة واصطبر علیها

فرمان به اقامه پی گیر نماز، پس از نهی از چشم دوختن به دارایی های دنیاداران، این نکته را گوشزد می کند که با اقامه نماز و گسترش دامنه آن، می توان زمینه را برای دل بریدن از ثروت های کافران فراهم آورد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 2 - 4

4 - خدا ، از نماز نمازگزاران بی نیاز است و فواید آن تنها به خود نمازگزاران بازمی گردد .

الذین هم فی صلاتهم خـشعون

اضافه «صلاة» به ضمیر «هم»، اضافه لامیه و به تقدیر «صلاة لهم» می باشد; یعنی، نمازی که از آنِ مؤمنان است و نفع آن به خود آنان بازمی گردد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 9 - 4

4 - خدا از نمازگزاران ، بی نیاز است و فایده های آن ، تنها به خود آنان بازمی گردد .

و الذین هم علی صلوتهم یحافظون

اضافه «صلوات» به ضمیر «هم»،اضافه لامیه و به تقدیر «صلوات لهم» می باشد; یعنی، نمازهایی که از آن مؤمنان است و سود آن، به خود آنان باز می گردد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 38 - 16

16 - مردمانی که همواره به یاد خدا هستند ، نماز به پا می دارند ، زکات می پردازند و از قیامت می ترسند ، از روزی فراوان و بی شمار برخورداراند .

رجال لاتلهیهم تجـرة و لابیع عن ذکر اللّه . .. لیجزیهم اللّه أحسن ما عملوا و یزید

«حساب» به معنای شمارش است و «بغیر حساب» (بی شمارش) می تواند کنایه از کثرت و فراوانی باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 56 - 6،7،8

6 - مؤمنان نیکوکار در سایه برپایی نماز ، پرداخت زکات و اطاعت از پیامبر (صلی الله علیه و آله) مشمول رحمت خدا هستند .

وعد اللّه الذین ءامنوا منکم و عملوا الصـلحـت. .. و أقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة

7 - برپایی نماز ، پرداخت زکات و اطاعت از پیامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبران الهی ، مایه جلب رحمت خدا است .

و أقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة و أطیعوا الرسول لعلّکم ترحمون

8 - امید به برخورداری از رحمت خدا در پرتو اقامه نماز ، پرداخت زکات و اطاعت از پیامبر (صلی الله علیه و آله) امیدی به جا و شایسته

و أقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة و أطیعوا الرسول لعلّکم ترحمون

از این که خداوند پس از توصیه مؤمنان به اقامه نماز، پرداخت زکات و فرمان بری از پیامبر(صلی الله علیه و آله)، آنان را به رحمت خویش امیدوار ساخته است به دست می آید که امید داشتن به رحمت خدا، پس از عمل به توصیه های الهی، امیدی به جا و شایسته است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 219 - 1،5

1 - قرب بیشتر انسان به خدا ، در حال نماز و راز و نیاز شبانه

الذی یریک حین تقوم . و تقلّبک فی السـجدین

با این که خدا در همه حالات انسان را می بیند، یاد کرد قیام در شب و سجده در جمع نمازگزاران و بیان اختصاص این دو، نشانگر توجه فزون تر خدا به انسان و تقرب بیشتر انسان به او در این دو حالت است.

5 - نقش نماز و راز و نیاز شبانه با خدا ، در فائق آمدن بر دشواریها

و توکّل علی العزیز . .. حین تقوم ... فی السـجدین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 3 - 4

4 - اقامه نماز و پرداخت زکات ، دارای پیوندی عمیق با یقین به آخرت

الذین یقیمون الصلوة و یؤتون الزکوة و هم بالأخرة هم یوقنون

جمله «و هم بالأخرة. ..» حال معلله است; یعنی، یقین داشتن آنان به آخرت و کیفر و پاداش الهی، آنها را پایبند به اقامه نماز و پرداخت زکات می کند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 45 - 6،12

6 - نماز ، قطعاً ، انسان را از افتادن در ورطه گناهان آشکار و منکرات ، باز می دارد .

إنّ الصلوة تنهی عن الفحشاء و المنکر

12 - نماز ، یادآور ذکر خدا است .

و أقم الصلوة . .. و لذکر اللّه أکبر

«ذکر اللّه» احتمال دارد اثر نماز باشد و احتمال دارد خود آن باشد. برداشت، بنابر احتمال اول است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 18 - 8،12

8 - خداترسی و نماز ، از زمینه های لازم برای تأثیرپذیری از انذار ها و اخطار های پیامبران

إنّما تنذر الذین یخشون ربّهم بالغیب و أقاموا الصلوة

12 - نماز ، مظهر ایمان راستین و خداترسی است .

الذین یخشون ربّهم بالغیب و أقاموا الصلوة

یاد کردن از برپایی نماز پس از خداترسی، می تواند به عنوان یکی از مصادیق و مظاهر این خداترسی باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 29 - 16،19

16- رکوع و سجود ( نماز ) ، عالی ترین جلوه نیایش و عبودیت خلق در برابر خدا

تریهم رکّعًا سجّدًا

از این که رکوع و سجود به عنوان ارکان نماز، از میان همه عبادات، اختصاص به ذکر یافته است; ویژگی و اهمیّت آن استفاده می شود.

19- نقش اساسی رکوع و سجود ( نماز ) ، در جلب فضل و خشنودی خداوند

تریهم رکّعًا سجّدًا یبتغون فضلاً من اللّه و رضونًا

«یبتغون. ..» مترتب بر «رکعّاً سجداً» است; یعنی، مؤمنان با رکوع و سجود خویش، جویای فضل و خشنودی خدایند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 22 - 4،6

4 - نماز و یاد خدا ، تعدیل کننده غرایز و مانع خُلق و خوی ناپسند است .

إنّ الإنسـن خلق هلوعًا . .. إلاّ المصلّین

6 - تأثیر نماز در جلوگیری از خصلت حرص و آزمندی ، بیش از هر فریضه دیگر است .

إنّ الإنسـن خلق هلوعًا . .. إلاّ المصلّین

مطلب یاد شده، از ذکر نماز در آغاز و تقدیم آن بر فریضه انفاق، پاک دامنی، امانت داری و. .. به دست می آید.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - انسان - 76 - 25 - 7

7 - نماز و ارتباط با خدا ، موجب تقویت روح صبر و شکیبایی انسان در برابر مشکلات و سختی ها

فاصبر . .. و اذکر اسم ربّک بکرة و أصیلاً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مرسلات - 77 - 48 - 4

4 - نماز ، نشانه ایمان و از اوصاف مؤمنان است .

و إذا قیل لهم ارکعوا لایرکعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - اعلی - 87 - 15 - 9

9 - نماز ، یاد خداوند و ذکر نام او است .

و ذکر اسم ربّه فصلّی

حرف «فاء» ممکن است بر ترتیب بین یاد خدا و نماز دلالت کند و نیز می تواند تفصیل پس از اجمال باشد. در صورت دوم، نماز مصداق بارز یاد خدا خواهد بود. برداشت یاد شده، ناظر به این احتمال است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 11 - 3

3 - بندگی خداوند و برگزاری نماز ، زمینه ساز دست یابی به هدایت است .

عبدًا إذا صلّی . أرءیت إن کان علی الهدی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 19 - 15

15 - نماز ، مایه تقرب انسان به درگاه خداوند

ینهی . عبدًا إذا صلّی ... و اقترب

17- آثار نماز جماعت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 48 - 4

4 - برپایی نماز ، پرداخت زکات و شرکت در نماز جماعت از جمله سبب های کارساز برای دور ماندن از عذاب ها و مخاطرات روز قیامت

و أقیموا الصلوة . .. واتقوا یوماً

18- آثار نماز شب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 125 - 15

15 ـ اطعام مردم و نماز شب ، موجب برگزیده شدن ابراهیم ( ع ) به عنوان خلیل ، از سوی خداوند

و اتخذ اللّه إبرهیم خلیلا

رسول خدا(صلی الله علیه و آله): ما اتخذ اللّه ابراهیم خلیلا الا لاطعامه الطعام و صلوته باللیل و الناس نیام.

---

علل الشرایع، ص 35، ح 4، ب 32; نورالثقلین، ج 1، ص 555، ح 586.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 114 - 15

15ـ « عن أبی عبدالله ( ع ) فی قول الله عزوجل : « إن الحسنات یذهبن السیئات » قال : صلاة المؤمن باللیل تذهب بما عمل من ذنب بالنهار ;

از امام صادق(ع) در باره سخن خدا که فرموده: «إن الحسنات یذهبن السیئات» روایت شده است که فرمود: نماز مؤمن در شب هر گناهی را که در روز انجام داده از بین می برد».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 79 - 13

13- مقام ارجمند حاصل آمده از نماز شب ، جایگاهی مورد ستایش و تمجید همگان

عسی أن یبعثک ربّک مقامًا محمودًا

به صورت مطلق آورده شدن «مقاماً محموداً» می تواند مشعر به این باشد که: مقام محمود، جایگاهی است مورد تمجید همه خلایق.

19- آحکام نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 103 - 5،6،8

5 ـ وجوب برپایی نماز با تمام شرایط و آداب آن ، پس از رفع ترس از ناحیه دشمن

فاذا اطماننتم فاقیموا الصلوة

اقامه نماز به معنای انجام نماز است با تمام شرایط و آداب آن. و از اینکه در نماز خوف تعبیر به اقامه نماز نشده و فرموده: «فلیصلوا»، این معنا تأیید می شود.

6 ـ وجوب برپایی نماز با تمام شرایط ، پس از سفر و بازگشت به وطن *

فاذا اطماننتم فاقیموا الصلوة

برخی بر آنند که مراد از «اطماننتم» بازگشت به وطن است.

8 ـ نماز را باید در اوقاتی خاص و معین برپا کرد .

ان الصلوة کانت علی المؤمنین کتباً موقوتاً

«موقوتاً» از ماده «وقت»، به معنای زمان مشخص و محدود است.

20- آحکام نماز جماعت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 102 - 8

8 ـ هر دو دسته از مجاهدان برگزار کننده نماز خوف ، باید به یک امام اقتدا کنند .

فلتقم طائفة منهم معک . .. و لتأت طائفة اخری لم یصلوا فلیصلوا معک

21- آداب نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 238 - 2

2 ـ لزوم محافظت و مراقبت بر نماز ها ( مراعات آداب ظاهری و باطنی آن )

حافظوا علی الصّلوات

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 43 - 9،35

9 ـ برپایی نماز با حالت حضور قلب امری بایسته و سزاوار

حتی تعلموا ما تقولون

ملاک حرمت نماز در حال مستی توجه نداشتن و آگاه نبودن به اذکار نماز است. و این معنا به هنگام غفلت و فقدان حضور قلب نیز وجود دارد.

35 ـ لزوم پرهیز از ورود به نماز ، در حال خواب آلودگی

لا تقربوا الصلوة و انتم سکاری

امام صادق (ع) در مورد آیه فوق فرمود: سکر النوم.

---

کافی، ج 3، ص 371، ح 15 ; نورالثقلین، ج 1، ص 483، ح 260، 261، 262، 263، 264 ; تفسیر عیاشی، ج 1، ص 242، ح 134، 137.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 142 - 10

10 ـ ضرورت برپایی نماز ، با میل و نشاط و پرهیز از کسالت و خمودی در انجام آن

و إذا قاموا إلی الصّلوة قاموا کسالی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 80 - 3

3- فرمان خداوند به پیامبر (صلی الله علیه و آله) برای دعا و نیایش همراه با نماز و نوافل

أقم الصلوة . .. فتهجّد به نافلة لک ... و قل ربّ أدخلنی مدخل صدق

برداشت فوق، مبتنی بر این نکته است که عبارت «و قل رب» عطف به «فتهجّد. ..» بوده و ذکر خاص بعد از عام بیانگر یکی از اعمال باشد که شایسته است در تهجّد و نماز شب انجام گردد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 2 - 6

6 - « عن جعفر بن محمد (صلی الله علیه و آله) إنّه قال فی قول اللّه عزّوجلّ : « الذین هم فی صلاتهم خاشعون » قال : الخشوع غضّ البصر فی الصلاة . . . ;

از امام صادق(ع) رایت شده است که در باره سخن خدای ــ عزّوجلّ ـ «الذین هم فی صلاتهم خاشعون» فرمود: مراد از خشوع، فرو نهادن چشم در نماز است»

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - روم - 30 - 30 - 21

21 - « عن أبی عبداللّه ( ع ) فی قول اللّه تعالی « فأقم وجهک للدین حنیفاً » قال : قم فی الصلاة و لاتلتفت یمیناً و لا شمالاً ;

از امام صادق(ع) درباره این سخن خداوند متعال «فأقم وجهک للدین حنیفاً» روایت شده است که فرمود: در حال نماز، ایستاده باش و به راست و چپ توجه نکن».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حدید - 57 - 16 - 6

6 - نماز ، باید همراه با خشوع و تذلل باشد .

ألم یأن . ..أن تخشع قلوبهم لذکر اللّه

برخی از مفسران، «ذکر اللّه» را در آیه شریفه، کنایه از نماز دانسته اند. برداشت یاد شده براساس این احتمال است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مزمل - 73 - 8 - 10

10 - « عن أبی جعفر و أبی عبداللّه ( علیهماالسلام ) أنّ التبتّل هنا رفعُ الیدین فی الصلاة ;

از امام باقر و امام صادق(علیهماالسلام) روایت شده که «تبتّل» در این جا (در آیه «و تبتّل إلیه تبتیلاً») بالا بردن دست ها

در نماز است».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - شرح - 94 - 7 - 8

8 - [ « فی فقه الرّضا ( ع ) ] قال : لا صلاة إلاّ باسباغ الوضوء و احضار النیّة و خلوص الیقین و إفراغ القلب و ترک الأشغال و هو قوله « فإذا فرغت فانصب . و إلی ربّک فارغب » ;

[در کتاب «فقه الرضا(ع)» آمده که] آن حضرت فرمود: نماز نیست; مگر با شاداب ساختن وضو و حاضر داشتن نیت و یقین خالص و خالی کردن قلب [از یاد غیر خدا ]و ترک سرگرمی ها و این است [معنای] سخن خدا [که فرمود:] «فإذا فرغت فانصب . و إلی ربّک فارغب».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - کوثر - 108 - 2 - 3،21،22

3 - توجّه به ربوبیت خداوند ، از آداب نماز

فصلّ لربّک

21 - « عن أمیرالمؤمنین ( ع ) قال : لما نزلت هـذه السورة قال النبیّ (صلی الله علیه و آله) لجبرئیل : ما هـذه النَّحیرَةُ التی أمرنی بها ربّی قال : لیست بنَحیرة و لـکنّه یأمرک إذا تحرّمت للصلاة أن ترفع یدیک إذا کبّرت و إذا رکعت و إذارفعت رأسک من الرکوع و إذا سجدت . . . و إنّ زینة الصلاة رفع الأیدی عند کلّ تکبیرة ;

از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده که فرمود: چون این سوره (کوثر) نازل شد، پیامبر(صلی الله علیه و آله) به جبرئیل فرمود: این «نحیرة» (شتر قربانی شده یا شب اول هر ماه) که پروردگارم مرا بدان امر فرموده، چیست؟ جبرئیل گفت: این، «نحیرة» نیست، بلکه خداوند تو را امر می کند هر گاه نماز را با «تکبیرة الاحرام» شروع کردی، هنگام تکبیر و رکوع و زمانی که از رکوع سر برداشتی و هنگام سجده [که تکبیر گفتی]، دست های خود را بالا ببری . .. زینت نماز بالا بردن دست ها هنگام هر تکبیر است».

22 - « عن حریز عن رجل عن أبی جعفر ( ع ) قال : قلت له « فصلّ لربّک و انحر » قال : النحر الإعتدال فی القیام أن یقیم صلبه و نحره ;

حَریز از مردی نقل کرده که گفت: به امام باقر(ع) گفتم: [معنای]«فصلّ لربّک و انحر»[چیست؟]فرمود: «نحر» اعتدال در حال قیام است;[به این که]ستون فقرات و سینه خود را راست نگه دارد».

22- آداب نماز جماعت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 43 - 5

5 - تقارن و همراهی نمازگزاران در افعال نماز ، از احکام و آداب نماز جماعت است .

و ارکعوا مع الرکعین

از اینکه در بیان فرمان به برپایی نماز جماعت گفته نشده «ارکعوا جماعة» بلکه با کلمه «مع» همراهی را عنوان کرده، برداشت فوق به دست می آید.

23- آداب نماز جمعه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 9 - 15،17

15 - « عن علیّ انّه سئل عن قول اللّه [ تعالی ] « یا أیّها الذین آمنوا إذا نودی للصلاة من یوم الجمعة فاسعوا إلی ذکر اللّه » قال : لیس السعی الإشتداد ;

از امام علی(ع) درباره سخن خداوند تعالی «یا أیّها الذین آمنوا إذا نودی للصلاة من یوم الجمعة فاسعوا إلی ذکر اللّه» سؤال شد، آن حضرت فرمود: مراد از «سعی» شدت در راه رفتن (دویدن) نیست».

17 - « عن أبی جعفر ( ع ) فی قوله « یا أیّها الذین آمنوا . . . فاسعوا إلی ذکر اللّه . . . » قال : اسعوا أی امضوا و یقال : اسعوا اعملوا لها و هو قصّ الشارب و نتف الإبط و تقلیم الأظفار و الغسل و لبس أفضل ثیابک و تطیب للجمعة فهو السعی ;

از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند، «فاسعوا إلی ذکراللّه. ..» روایت شده که «اسعوا» به معنای «امضوا» است; یعنی، بروید و گفته می شود «اسعوا اعملوا لها»; یعنی، بکوشید تا برای آنها اعمالی انجام دهید و آن اعمال کوتاه کردن موی شارب و ازاله مو از زیر بغل، گرفتن ناخن، غسل، پوشیدن بهترین پیراهن ها و خوشبو کردن برای نماز جمعه است. پس این اعمال سعی است».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 10 - 11

11 - « روی عن أنس عن النبیّ (صلی الله علیه و آله) قال : فی قوله : « فإذا قضیت الصلاة فانتشروا . . . » لیس لطلب دنیا و لـکن عیادة مریض و حضور جنازة و زیارة أخ فی اللّه . . . ;

اَنَس از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روایت نموده که آن حضرت درباره سخن خداوند «فإذا قضیت الصلاة فانتشروا. ..» فرموده: [این انتشار و پراکنده شدن در زمین] برای به دست آوردن دنیا نیست; بلکه برای عیادت بیماری یا حضور بر جنازه ای و یا زیارت برادری برای خداوند است...».

24- آداب نماز شب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 80 - 9

9- لزوم درخواست توفیق و خلوص و صداقت کامل از خداوند در نوافل شب

و من الّیل فتهجّد به . .. و قل ربّ أدخلنی مدخل صدق و أخرجنی مخرج صدق

از اینکه خداوند، در پی توصیه پیامبر(صلی الله علیه و آله) به تهجّد، از او خواسته است که برای اخلاص در هر کاری به درگاه او دعا کند، می تواند مشعر به معنای فوق باشد.

25- آمرزش برپاکنندگان نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 30 - 8

8 - عالمان خداترس ، تلاوت گران قرآن ، برپادارندگان نماز و انفاق کنندگان ، برخوردار از آمرزش و دارنده نشان سپاس

گزاری خداوند

إنّما یخشی اللّه من عباده العلمـؤا . .. إنّ الذین یتلون کتـب اللّه ... إنّه غفور

26- آهسته گویی در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 110 - 10

10- خواندن نماز با آواز بلند یا با صدای بسیار آهسته ، جایز نیست .

و لاتجهر بصلاتک و لاتخافت بها

برداشت فوق بر این اساس است که مراد از «صلاة» هر نمازی باشد که نمازگزار آن را اَدا می کند.

27- اجزاء نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - انسان - 76 - 26 - 8

8 - تسبیح و تنزیه خداوند ، از ارکان و اجزای مهم نماز

و سبّحه لیلاً طویلاً

28- احکام نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 43 - 3

3 - نماز و زکات ، از واجبات دینی اسلام و از ارکان عملی آن است .

و أقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة

دعوت به اقامه نماز و پرداخت زکات، پس از فراخواندن اهل کتاب به ایمان، بیانگر اهمیت خاص نماز و زکات در میان سایر تکالیف عملی اسلام است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 144 - 24

24 - « ان الفرایض لاتصلیها إلا إلی القبلة و هو المروی عن أئمتنا ( ع ) ;

از ائمه اهل بیت (ع) روایت شده که نمازهای واجب را نمی شود به جا آورد، مگر اینکه به سوی قبله باشد».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 239 - 1،2،3،4،6،9

1 ـ جواز بجاآوردن نماز در حال حرکت ، پیاده یا سواره در هنگام ترس

فان خفتم فرجالا او رکباناً

جمله «فان خفتم . .. » حکایت از شرطی محذوف دارد که حکم آیه قبل را مشروط می کند ; یعنی مراقبت کامل شرایط در نماز در صورت امنیّت است ; ولی آنگاه که خوفی عارض شود، به مقدار ممکن حفظ شرایط و آداب لازم است نه همه آنها. همچنین «رجالا» جمع راجلا به معنی پیاده و «رکباناً» جمع راکباً به معنای سواره است و در هر دو، حرکت لحاظ می شود.

2 ـ عدم جواز ترک نماز ، حتی در سخت ترین شرایط

فان خفتم فرجالا او رکباناً

3 ـ سقوط برخی از شرایط نماز در هنگام ترس

فان خفتم فرجالا او رکباناً

4 ـ لزوم انجام نماز به حالت عادی با تمام شرایط ، پس از بازگشت امنیّت و آرامش

فاذا امنتم فاذکروا اللّه کما علّمکم ما لم تکونوا تعلمون

6 ـ نماز ، تکلیفی است که از سوی خداوند آموخته شده و باید بر طبق این آموخته انجام شود .

فاذکروا اللّه کما علّمکم

9 ـ حرکت نداشتن به هنگام اقامه نماز ، از شرایط آن

فان خفتم فرجالا او رکباناً

جواز نماز در حال حرکت به هنگام ترس، حکایت از مشروط بودن آن به حرکت نداشتن در مواقع عادی است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 43 - 20

20 ـ جواز حضور زن در نماز جماعت همراه مردان

و ارکعی مع الرّاکعین

در آیه فوق، به حضرت مریم امر نشده است که رکوع کن با زنان رکوع کننده ; بلکه فرموده: رکوع کن با رکوع کنندگان. (اعم از زن و مرد).

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 191 - 37

37 ـ انسان سالم نماز را ایستاده و مریض آن را نشسته و ناتوانتر از او آن را به پهلو می خواند .

یذکرون اللّه قیاماً و قعوداً و علی جنوبهم

امام باقر (ع) درباره آیه فوق فرمود: . .. «قیاماً» الاصحاء و «قعوداً» یعنی المرضی «و علی جنوبهم» قال: اعلّ ممّن یصلّی جالساً و اوجع.

---

تفسیر عیاشی، ج 1، ص 211، ح 173 ; تفسیر برهان، ج 1، ص 333، ح 7.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 43 - 1،2،6،7،8،10،14،22

1 ـ بطلان نماز در حال مستی

لا تقربوا الصلوة و انتم سکاری

ظاهراً نهی در «لا تقربوا»، ارشاد به بطلان است، نه تنها بیانگر حرمت تکلیفی.

2 ـ اقامه نماز در حال مستی جایز نیست . *

لا تقربوا الصلوة و انتم سکاری

بنابر اینکه نهی در «لا تقربوا»، نهی مولوی باشد ; یعنی دلالت بر حرمت تکلیفی کند.

6 ـ جواز و صحت اقامه نماز برای انسان مست پس از پایان زمان مستی ( آگاهی کامل به اذکار نماز )

لا تقربوا الصلوة و انتم سکاری حتی تعلموا ما تقولون

به مناسبت حکم و موضوع مراد از «ما تقولون» می تواند خصوص اذکار نماز باشد.

7 ـ لزوم خواندن نماز با قرائت صحیح و توجّه به معانی و مفاهیم اذکار آن

لا تقربوا الصلوة . .. حتی تعلموا ما تقولون

جمله «حتی تعلموا . .. »، بیانگر فلسفه حرمت نماز در حال مستی است. بنابراین ادای صحیح کلمات و نیز توجه به معانی آن، ضرورت دارد و به همین خاطر نماز در حال مستی حرام شده است.

8 ـ بی توجهی به اذکار نماز و مفاهیم آن ، فلسفه بطلان آن در حال مستی

لا تقربوا الصلوة . .. حتی تعلموا ما تقولون

جمله «حتی تعلموا . .. » بیانگر علت تحریم بطلان نماز در حال مستی است.

10 ـ بطلان نماز در حال جنابت

لا تقربوا الصلوة . .. و لا جنباً

14 ـ جنب ، برای برپایی نماز باید غسل کند .

لا تقربوا الصلوة . .. حتی تغتسلوا

22 ـ وظیفه محدث و جُنُب در صورت نیافتن آب برای برپایی نماز ، تیمم است .

او جاء احد منکم من الغائط او لمستم النساء فلم تجدوا ماءً فتیمّموا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 101 - 13

13 ـ وجوب شکسته خواندن نماز در سفر به هنگام ترس از فتنه دشمن

و إذا ضربتم فی الارض فلیس علیکم جناح . .. ان یفتنکم الذین کفروا

امام باقر(ع) در پاسخ سؤال از چگونگی نماز مسافر فرمودند: ان اللّه عز و جل یقول: و اذا ضربتم فی الارض . .. فصار التقصیر فی السفر واجباً کوجوب التمام فی الحضر ... .

---

من لایحضره الفقیه، ج 1، ص 278، ح 1، باب 59; نورالثقلین، ج 1، ص 542، ح 527

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 6 - 10

10 ـ با غسل جنابت ، بدون گرفتن وضو ، می توان نماز خواند .

إذا قمتم إلی الصّلوة . .. و إن کنتم جنباً فاطهروا

با توجه به تقدیر آیه (فاغسلوا . .. ان لم تکونوا جنباً و ان کنتم جنباً فاطهروا)، معلوم می شود که ضرورت وضو و تشریع آن در صورتی است که شخص جنب نباشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 114 - 1،2

1ـ لزوم برپا داشتن نماز های یومیه در اوقات مقررشده آنها

و أقم الصلوة طرفی النهار و زلفًا من الّیل

2ـ دو طرف روز ( صبح و عصر یا صبح و مغرب ) و اوایل شب ، از اوقات مقرر شده برای نماز است .

و أقم الصلوة طرفی النهار و زلفًا من الّیل

«طرف» به معنای جانب و ناحیه است. دو جانب روز منطبق است بر صبح و عصر و یا صبح و مغرب. «زُلَف» (جمع زلفة) به معنای ساعات اولیه شب است که وقت نماز مغرب و عشا می باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 78 - 2،3،4،7،8،11

2- نماز ، از تکالیفی است که دارای وقت و ساعات تعیین شده و مخصوص می باشد .

أقم الصلوة لدلوک الشمس إلی غسق الّیل و قرءان الفجر

3- نماز ظهر ، اولین نماز از نماز های واجب است .

أقم الصلوة لدلوک الشمس

از اینکه در بیان اوقات نمازهای پنجگانه، ابتدا زوال خورشید مطرح شد، می تواند گویای این حقیقت باشد که اولین نماز واجب، نماز ظهر است.

4- آخرین وقت نماز عشا ، نیمه شب است .

إلی غسق الّیل

برداشت فوق، مبتنی بر این نکته است که مراد از «غسق اللیل» ـ چنان که مفسّران نیز گفته اند ـ نصف شب باشد.

7- وقت نماز های پنجگانه ، موسّع ( وسعت داده شده ) است .

أقم الصلوة لدلوک الشمس إلی غسق الّیل و قرءان الفجر

8- مطلوبیت و فضیلت اقامه نماز صبح در اول وقت ( طلوع فجر )

و قرءان الفجر

با اینکه وقت نماز صبح نیز موسع است و از طلوع فجر تا طلوع آفتاب مجال دارد، اضافه شدن نماز به «فجر» اهمیت و فضیلت اول وقت را می رساند.

11- « عن زرارة قال : سألت أباعبدالله ( ع ) عن هـده الأیة « أقم الصلاة لدلوک الشمس إلی غسق اللیل » قال : دلوک الشمس زوالها عند کبد السماء « إلی غسق اللیل » إلی انتصاف اللیل فرض الله فیما بینهما أربع صلوات الظهر و العصر و المغرب و العشاء . . . و « قرآن الفجر » قال : رکعتا الفجر . . . ;

زراره گوید از امام صادق(ع) از این آیه «أقم الصلاة لدلوک الشمس إلی غسق اللیل» سؤال کردم، حضرت فرمود: «دلوک الشمس»[یعنی]میل پیدا کردن خورشید از میان آسمان و «إلی غسق اللیل»[یعنی]تا نصف شب که خدا میان این دو (ظهر و نصف شب) چهار نماز را واجب کرده است: ظهر، عصر، مغرب و عشا و درباره «قرآن الفجر» [حضرت ]فرمود: [آن] دو رکعت نماز صبح است. ..».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 110 - 8،10

8- به آواز بلند خواندن همه نماز ها و یا با صدای آهسته خواندن تمامی آنها ، مورد نهی خداوند

و لاتجهر بصلاتک و لاتخافت بها

این برداشت مبتنی بر این است که مراد از «صلاة» همه نمازها باشد و نه یک نماز.

10- خواندن نماز با آواز بلند یا با صدای بسیار آهسته ، جایز نیست .

و لاتجهر بصلاتک و لاتخافت بها

برداشت فوق بر این اساس است که مراد از «صلاة» هر نمازی باشد که نمازگزار آن را اَدا می کند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 31 - 12

12- نماز و زکات ، در هیچ شرایطی نباید ترک شود .

و أوصـنی بالصلوة والزکوة مادمت حیًّا

گرچه «مادمت حیّاً» مربوط به عیسی(ع) است، ولی به دلیل اشتراک تکالیف، دیگر مسیحیان نیز به تکالیف او موظف اند و هر گاه قرآن از ادیان پیشین حکمی را نقل کرده و نسخ آن را گوشزد نکند، مسلمانان نیز باید آن را تکلیف خود بشمارند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 59 - 4

4- ضایع کردن نماز و سهل انگاری در آن ، حرام و از گناهان بزرگ است .

أضاعوا الصلوة . .. فسوف یلقون غیًّا

چنان که گفته شد معنای «یلقون غیّاً» ـ به قرینه «یدخلون الجنّة» (در آیه بعد) ـ «یلقون جزاء غیّهم» است; که وعده عذاب به شمار می آید. وعده عذاب نیز نوعاً در برابر گناهان بزرگ است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 14 - 19

19 - « عن أبی جعفر ( ع ) قال : إذا فاتتک صلاة فذکرتها فی وقت أخری فإن کنت تعلم أنّک إذا صلیت التی فاتتک کنت من الأخری فی وقت فابدأ بالتی فاتتک فإنّ اللّه عزّوجلّ یقول : « أقم الصلاة لذکری » ;

از امام باقر(ع) روایت شده که فرمود: هر وقت نمازی از تو فوت شد و در وقت نماز دیگر آن را به یاد آوردی، اگر می دانی با انجام نماز قضا برای به جا آوردن نماز واجب در وقت خود فرصت باقی می ماند، پس ابتدا نماز قضا را به جا آور، چون خدای عزّوجلّ می فرماید: «أقم الصلاة لذکری». (این استفاده فقهی ناظر به این نکته است که لام در «لذکری» برای توقیت است، در نتیجه معنای آیه این می شود: که «أقم الصلاة وقت تذکیری إیّاک»».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 64 - 3

3 ـ سجده و قیام ، دو رکن اساسی نماز است .

و الذین یبیتون لربّهم سجّدًا و قیـمًا

برداشت یاد شده، از اختصاص به ذکر یافتن سجده و قیام از میان دیگر ارکان و اجزای نماز، استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 45 - 5

5 - ادای نماز ، واجب است .

و أقم الصلوة إنّ الصـلوة تنهی عن الفحشاء

ذکر حکمت فرمان به نماز، نشان می دهد که امر «أقم» اگرچه مفرد و خطاب به پیامبر است; اما به قرینه این که پیامبر(صلی الله علیه و آله) معصوم بوده است ـ عام است و شامل همه مکلفان می شود. گفتنی است، فراز «و اللّه یعلم بما تصنعون» مؤید نکته برداشت شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - انسان - 76 - 26 - 3،8

3 - سجده ، رکن مهم نماز

و من الّیل فاسجد له

اطلاق «سجده» بر «نماز» ، از باب اطلاق جز بر کل است و این می رساند که این جزء، از اجزای مهم نماز است.

8 - تسبیح و تنزیه خداوند ، از ارکان و اجزای مهم نماز

و سبّحه لیلاً طویلاً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 19 - 7

7 - حرمت اطاعت ، از فرمان ترک نماز

ینهی . عبدًا إذا صلّی ... کلاّ لاتطعه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - کوثر - 108 - 2 - 18

18 - لزوم تأخیر قربانی از نماز عید ، در عید قربان *

فصلّ لربّک وانحر

تطبیق نماز و قربانی در آیه، بر نماز عید قربان و قربانی در آن، یکی از احتمالات موجود در این آیه است. عطف به «واو» گر چه بر ترتیب تصریح ندارد; ولی ترتیب ذکری می تواند بیانگر ترتیب واقعی باشد.

29- احکام نماز جماعت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 43 - 5،6

5 - تقارن و همراهی نمازگزاران در افعال نماز ، از احکام و آداب نماز جماعت است .

و ارکعوا مع الرکعین

از اینکه در بیان فرمان به برپایی نماز جماعت گفته نشده «ارکعوا جماعة» بلکه با کلمه «مع» همراهی را عنوان کرده، برداشت فوق به دست می آید.

6 - رکوع ، از ارکان اساسی نماز در نماز جماعت

و ارکعوا مع الرکعین

از اینکه خواندن نماز جماعت به رکوع کردن تعبیر شده و برگزار کنندگان جماعت، «راکعین» نامیده شده اند، اهمیت بسزای

رکوع در نماز جماعت معلوم می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 110 - 21

21- « عبدالله بن سنان قال : قلت لأبی عبدالله ( ع ) : علی الإمام أن یسمع من خلفه و إن کثروا ؟ فقال : لیقرأ قراءة وسطاً یقول الله تبارک و تعالی : « و لاتجهر بصلوتک و لاتخافت بها » ;

عبدالله بن سنان گوید: به امام صادق(ع) عرض کردم: آیا بر امام جماعت لازم است که صدایش را به گوش همه مأمومین ـ گرچه زیاد باشند ـ برساند؟ حضرت فرمود: باید قرائت را با صدای متوسط بخواند. خداوند ـ تبارک و تعالی ـ می فرماید: و لاتجهر بصلاتک و لاتخافت بها».

30- احکام نماز جمعه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 11 - 4،5،6

4 - ایراد خطبه در نماز جمعه بهوسیله امام جمعه ، از شرایط آن است .

و ترکوک قائمًا

5 - ایستادن در حال ایراد خطبه های نماز جمعه ، از آداب آن است .

و ترکوک قائمًا

6 - لزوم استماع خطبه های نماز جمعه و پرهیز از پرداختن به کار های دیگر

و إذا رأوا . .. و ترکوک قائمًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 9 - 2،7،13

2 - اذان ، از آداب برپایی نماز جمعه

إذا نودی للصلوة من یوم الجمعة

ندا برای نماز، همان اذان است.

7 - تعطیل کردن خرید و فروش و هر عملی که مانع شرکت در نماز جمعه می شود ، فرمان الهی به مؤمنان

یـأیّها الذین ءامنوا . .. و ذروا البیع

مراد از «ذروا البیع» ـ با توجه به دعوت مردم به شرکت در نماز جمعه ـ تنها رها کردن خرید و فروش نیست; بلکه ذکر خرید و فروش، از باب ذکر بارزترین مصداقی است که مانع شرکت در نماز جمعه می شود. بر این اساس هر عملی که مانع شرکت در نماز جمعه شود، باید ترک گردد.

13 - خرید و فروش و کسب و کار ، پیش از اعلام نماز جمعه جایز است .

إذا نودی للصلوة من یوم الجمعة فاسعوا إلی ذکر اللّه و ذروا البیع

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 10 - 1

1 - جواز خرید و فروش ، پس از تمام شدن نماز جمعه

فإذا قضیت الصلوة فانتشروا فی الأرض و ابتغوا من فضل اللّه

31- احکام نماز خوف

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 101 - 1،2،4

1 ـ کاستن از نماز در سفر ، به هنگام ترس از دشمن ، هیچ گناهی ندارد .

و إذا ضربتم . .. فلیس علیکم جناح ان تقصروا من الصلوة ان خفتم ان یفتنکم

جمله «فلیس . ..»، در حقیقت جواب برای «اذا ضربتم» و «ان خفتم» است. یعنی مسافرت و ترس از فتنه گری دشمن دو شرط لازم برای کاستن از نماز است.

2 ـ کفایت نماز قصر در سفر ، به هنگام ترس از فتنه های کافران

و إذا ضربتم فی الارض . .. من الصلوة ان خفتم ان یفتنکم الذین کفروا

«ضرب فی الارض» به معنای مسافرت کردن است.

4 ـ احتمال کمین و فتنه گری دشمن ، مجوز نماز قصر ( شکسته )

ان تقصروا من الصلوة ان خفتم ان یفتنکم الذین کفروا

جمله «ان خفتم» به این معناست که در جواز نماز شکسته، حمله یقینی دشمن لازم نیست; بلکه ترس از حمله و یا احتمال آن نیز کافی است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 102 - 5،6،7،8،9،21،22،24

5 ـ حراست مجاهدان نمازگزار توسط رزمندگان دیگر ، شرط برگزاری نماز خوف به جماعت

فلتقم طائفة . .. سجدوا فلیکونوا من ورائکم

جمله «فلیکونوا من وارئکم»، علاوه بر بیان وجوب حراست از گروه نمازگزار، دلالت بر شرطیت حراست برای نماز خوف دارد.

6 ـ گروه اول از نمازگزاران نماز خوف ، تا پایان دو سجده رکعت اول ، باید نماز را به جماعت و بقیه را فرادا به جای آورند .

فلتقم طائفة . .. و لتأت طائفة اخری لم یصلوا فلیصلوا معک

تفریع جمله «فاذا سجدوا» بر «فلتقم»، دلالت می کند که گروه اول باید تا پایان دو سجده، نماز را به جماعت بخوانند و چون نماز خوف با دو سجده پایان نمی پذیرد، باید بقیه به صورت فرادا به جا آورده شود.

7 ـ گروه نخست از نمازگزاران پس از اتمام نماز خوف ، باید به پاسدارای بپردازند تا گروه دیگر برای اقامه نماز جماعت حاضر شوند .

فاذا سجدوا فلیکونوا من ورائکم و لتأت طائفة اخری لم یصلوا فلیصلوا

8 ـ هر دو دسته از مجاهدان برگزار کننده نماز خوف ، باید به یک امام اقتدا کنند .

فلتقم طائفة منهم معک . .. و لتأت طائفة اخری لم یصلوا فلیصلوا معک

9 ـ وجوب همراه داشتن سلاح و حفظ هوشیاری و احتی اط ، به هنگام ادای نماز خوف

و لیأخذوا اسلحتهم . .. و لیأخذوا حذرهم و اسلحتهم

ظاهراً مراد از ضمیر در «لیأخذوا» همان کسانی هستند که به نماز ایستاده اند، نه آن گروهی که مشغول پاسداری هستند.

21 ـ معافیت مسلمانان از حمل سلاح ، به هنگام نماز خوف در صورت بیماری و یا در آزار بودن به واسطه بارش باران

و لاجناح علیکم ان کان بکم اذیً من مطر او کنتم مرضی ان تضعوا اسلحتکم

22 ـ حمل سلاح به هنگام نماز خوف ، در صورت مشقت ، واجب نیست .

و لاجناح علیکم ان کان بکم اذیً من مطر او کنتم مرضی ان تضعوا اسلحتکم

به نظر می رسد باران به عنوان مصداقی برای «اذی» ذکر شده باشد، نه اینکه حکم، مخصوص اذیت ناشی از باران باشد.

24 ـ کسانی که در نماز خوف مجاز به زمین گذاشتن سلاح خویش هستند ، باید همچنان هوشیار و مراقب باشند .

و لاجناح علیکم . .. ان تضعوا اسلحتکم و خذوا حذرکم

32- احکام نماز شب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 79 - 2

2- نماز شب ، تکلیفی واجب بر پیامبر (صلی الله علیه و آله) علاوه بر سایر واجبات

و من الّیل فتهجّد به نافلة لک

با توجه به معنای لغوی «نافلة» که به معنای زیادت بر واجب است; (مفردات راغب) و نیز لام اختصاص «لک» نکته یاد شده قابل استفاده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مزمل - 73 - 6 - 6

6 - برگزاری نماز شب ، اختصاص به ساعتی مشخص ندارد .

إنّ ناشئة الّیل

«ناشئة اللیل»، به معنای هر ساعتی از شب نیز آمده است (قاموس المحیط).

33- احکام نماز مسافر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 101 - 2،13،14،15

2 ـ کفایت نماز قصر در سفر ، به هنگام ترس از فتنه های کافران

و إذا ضربتم فی الارض . .. من الصلوة ان خفتم ان یفتنکم الذین کفروا

«ضرب فی الارض» به معنای مسافرت کردن است.

13 ـ وجوب شکسته خواندن نماز در سفر به هنگام ترس از فتنه دشمن

و إذا ضربتم فی الارض فلیس علیکم جناح . .. ان یفتنکم الذین کفروا

امام باقر(ع) در پاسخ سؤال از چگونگی نماز مسافر فرمودند: ان اللّه عز و جل یقول: و اذا ضربتم فی الارض . .. فصار التقصیر فی السفر واجباً کوجوب التمام فی الحضر ... .

---

من لایحضره الفقیه، ج 1، ص 278، ح 1، باب 59; نورالثقلین، ج 1، ص 542، ح 527

14 ـ شکسته خواندن نماز در سفر ، دو رکعت خواندن نماز چهار رکعتی است .

و إذا ضربتم فی الارض فلیس علیکم جناح ان تقصروا من الصلوة

امام باقر(ع) در مورد عدد رکعات نماز در سفر فرمود: . .. والصلوة کلها فی السفر الفریضة رکعتان کل صلوة الا المغرب فانها ثلاث لیس فیها تقصیر ... .

---

من لایحضره الفقیه، ج 1، ص 279، ح 1، باب 59; تفسیر عیاشی، ج 1، ص 271، ح 254.

15 ـ حداقل مسافتی که موجب شکسته شدن نماز در سفر می شود ، هشت فرسخ است .

و إذا ضربتم فی الارض . .. ان تقصروا من الصلوة

امام صادق(ع) در پاسخ سؤال از مسافتی که موجب شکسته شدن نماز می شود فرمود: فی مسیرة یوم و ذلک بریدان و هما ثمانیة فراسخ . .. .

---

تهذیب، ج 3، ص 207، ح 1، باب 23; تفسیر برهان، ج 1، ص 410، ح 7.

34- احکام نماز میت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 84 - 9

9 ـ نماز گزاردن بر جنازه منافقان و حضور یافتن بر قبر آنان ، حرام است .

و لاتصل علی أحد منهم

35- اخفات در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 110 - 8،13،17،18

8- به آواز بلند خواندن همه نماز ها و یا با صدای آهسته خواندن تمامی آنها ، مورد نهی خداوند

و لاتجهر بصلاتک و لاتخافت بها

این برداشت مبتنی بر این است که مراد از «صلاة» همه نمازها باشد و نه یک نماز.

13- پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به رعایت جهر در برخی نماز ها و اخفات در بعضی دیگر

و لاتجهر بصلاتک و لاتخافت بها و ابتغ بین ذلک سبیلاً

بنابر اینکه مراد آیه این باشد که همه نمازهایت را به جهر و یا همه را به اخفات نخوان و مراد از «و ابتغ. ..» این باشد که برخی را به جهر و بعضی را به اخفات بخوان، برداشت فوق به دست می آید.

17- « عن سماعة قال : سألته عن قول الله عزّوجلّ : « و لاتجهر بصلاتک و لاتخافت بها » قال : المخافتة مادون سمعک و الجهر أن ترفع صوتک شدیداً ;

سماعه گوید: از امام(ع) درباره سخن خدای عزژوجلّ «و لاتجهر بصلاتک و لاتخافت بها» سؤال کردم، حضرت فرمود: آهسته خواندن، آن است که خودت نشنوی و بلند خواندن، آن است که صدایت به شدت بلند باشد».

18- « عن أبی جعفرالباقر ( ع ) فی قوله : « و لاتجهر بصلاتک و لاتخافت بها » قال : الاجهار أن ترفع صوتک تسمعه من

بعد عنک و الإخفات أن لاتسمع من معک إلاّ یسیراً ;

از امام باقر(ع) روایت شده است که در باره سخن خداوند «و لاتجهر بصلاتک و لاتخافت بها» فرمود: «اجهار» آن است که صدایت را به اندازه ای بالا بری که فردی که از تو دور است، آن را بشنود و «اخفات» آن است که صدایت به حدّی آهسته باشد که شخصی که همراه تو است چیزی به جز صدایی خفیف نشنود».

36- اخلاص در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 14 - 16

16 - نماز و عبادات دیگر ، باید خالصانه و فقط برای یاد خدا باشد .

فاعبدنی و أقم الصلوة لذکری

اختصاص یافتن «ذکر» در «لذکری» ـ به یاء متکلم، گویای نکته یاد شده است; یعنی «لذکری لالذکر غیری»

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - کوثر - 108 - 2 - 2،4،5

2 - اخلاص در نماز و انجام دادن آن تنها به جهت فرمان خدا ، وظیفه ای برعهده پیامبر (صلی الله علیه و آله)

فصلّ لربّک

4 - خداوند ، به دلیل مدبّر و مالک بودن بر امور انسان ها ، سزاوار پرستش و نماز خالصانه بندگان به درگاه او است .

فصلّ لربّک

5 - سپاسگزاری از خداوند در برابر نعمت کوثر ، وادارسازنده پیامبر (صلی الله علیه و آله) به نماز و اخلاص در آن

إنّا أعطینـک الکوثر . فصلّ لربّک

حرف «فاء» در «فصلّ»، لزوم نماز را بر آیه قبل تفریع کرده است.

37- اخلاص در نماز شب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مزمل - 73 - 6 - 2

2 - ایستادن در پیشگاه خدا با گامی استوارتر و گفتوگو در محضر او با سخنانی راست تر و ریشه دارتر ، دو امتیاز برجسته نماز و عبادت شبانه

هی أشدّ وطـًا و أقوم قیلاً

ضمیر «هی» به «ناشئة» بازمی گردد. «أشدّ» معادل «أثبت» (با ثبات تر، استوارتر) و «وطیء» مرادف «قیام» (ایستادن) است (لسان العرب). «أقوم» نیز به معنای «أسدّ» (محکم تر) و «قیلاً» همتای «مقال» (سخن گفتن) است; یعنی، آن (پدیده شب) از حیث ایستادن (ایستادن در پیشگاه خدا) استوارتر و از حیث سخن (سخن گفتن در محضر خدا) محکم تر است.

38- ادعای ناهیان از نماز محمد(صلی الله علیه و آله)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 17 - 1

1 - نهی کننده پیامبر (صلی الله علیه و آله) از نماز ، مدعی نفوذ کلام در بین هم نشینان خویش

فلیدع نادیه

کلمه «نداء» تعبیری دیگر از مجالست است و مجلس را «نادی» و «مُنتدی» می گویند (مفردات راغب). و همانگونه که گاه مراد از «قریة»، اهل قریه است، در آیه شریفه نیز مراد، اهل مجلس است.

39- اذان نماز جمعه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 9 - 2

2 - اذان ، از آداب برپایی نماز جمعه

إذا نودی للصلوة من یوم الجمعة

ندا برای نماز، همان اذان است.

40- اذکار نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 130 - 18

18 - نماز های یومیه ، مشتمل بر تسبیح و تحمید پروردگار و تشریع شده در مکه ، پیش از هجرت

و سبّح . .. قبل طلوع ... ءانآیِ الّیل فسبّح و أطراف النهار

این آیه، با اوقاتِ چهار نماز تناسب دارد: صبح (قبل طلوع الشمس)، عصر (قبل غروب ها)، صبح و مغرب (اطراف النهار) و عشا (من آناء اللیل). برخی با توجیه (أطراف النهار) به این که وسط روز نیز طرف آن است، نماز ظهر را نیز مشمول آیه دانسته اند; ولی چون سوره «طه» در مکه و پیش از سوره «اسرا» ـ که حکم نماز ظهر در آن آمده ـ نازل شده است، می توان گفت که نماز ظهر را مطرح نکرده است.

41- ارزش برپایی نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 40 - 6

6- احیای فریضه نماز در جامعه ، کاری بس مهم و ارزشمند است .

ربّ اجعلنی مقیم الصلوة و من ذرّیتی

از آن جا که حضرت ابراهیم(ع)، که از انبیای بزرگ الهی است، خواستار توفیق احیای نماز در جامعه شد، برداشت فوق استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 41 - 3

3 - اقامه نماز ، پرداخت زکات ، امر به معروف و نهی از منکر ، ارزش های محوری در جامعه اسلامی

من ینصره . .. الذین إن مکّنّـهم فی الأرض ... و نهوا عن المنکر

42- ارزش نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 6 - 30

30 ـ اهمیت و ارزش والای نماز و طهارت

یأیها الذین ءامنوا إذا قمتم إلی الصّلوة فاغسلوا . .. و لکن یرید لیطهرکم

ساقط نشدن نماز در صورت نیافتن آب، دلیل اهمیت نماز و تکرار و تأکید بر طهارت، نشانه اهمیت طهارت است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 64 - 7،8

7 ـ نماز ، بهترین عبادت در سحرگاهان و ارزشمندترین عمل در شب زنده داری

و الذین یبیتون لربّهم سجّدًا و قیـمًا

برداشت فوق، از اختصاص به ذکر یافتن نماز از میان دیگر اعمال عبادی به دست می آید.

8 ـ نماز ، بهترین و ارزشمندترین عبادت ها و عمل های صالح

و الذین یبیتون لربّهم سجّدًا و قیـمًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - لقمان - 31 - 17 - 12

12 - نماز و امر به معروف و نهی از منکر و صبر ، از زیربنایی ترین ارزش ها است .

إنّ ذلک من عزم الأُمور

بنابراین که «ذلک» اشاره به کلّ محتوای سخن لقمان در این آیه باشد، مشارالیه «ذلک»، جملات «أقم . .. و أمُر ... و انْهَ...» است و «عَزْم» مصدر و به معنای مفعولی، و «عزم الأُمور» اضافه صفت به موصوف است; یعنی، «الأُمور المعزوم». امر معزوم به هدف شایسته ای گویند که لازم است بر آن دست یافت.

43- ارزش نماز جمعه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 9 - 8

8 - شرکت در نماز جمعه و پرداختن به ذکر خدا ، بسی ارزشمندتر از کسب مال و سایر منافع دنیوی

فاسعوا إلی ذکر اللّه و ذروا البیع ذلکم خیر لکم

44- ارزش نماز شب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 64 - 7

7 ـ نماز ، بهترین عبادت در سحرگاهان و ارزشمندترین عمل در شب زنده داری

و الذین یبیتون لربّهم سجّدًا و قیـمًا

برداشت فوق، از اختصاص به ذکر یافتن نماز از میان دیگر اعمال عبادی به دست می آید.

45- ارزش نماز مسلمانان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 132 - 9

9 - وجود نماز در خانواده مسلمان ، بهترین جایگزین برای مال و رفاه درخانواده کافران

متّعنا به أزوجًا منهم . .. وأمر أهلک بالصلوة

کلمات «أزواج» و «أهل» در این آیات، خانواده ها را مدّ نظر قرار داده است و بدین صورت لزوم تمایز خانواده مسلمان از خانواده کافر را بیان می کند.

46- ارکان نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 43 - 6

6 - رکوع ، از ارکان اساسی نماز در نماز جماعت

و ارکعوا مع الرکعین

از اینکه خواندن نماز جماعت به رکوع کردن تعبیر شده و برگزار کنندگان جماعت، «راکعین» نامیده شده اند، اهمیت بسزای رکوع در نماز جماعت معلوم می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 43 - 11

11 ـ رکوع و سجود ، از اجزای مهم نماز *

و اسجدی و ارکعی

بنابراینکه مراد از رکوع و سجود، نماز باشد; و تعبیر از نماز به رکوع و سجود، دلالت بر اهمیّت این دو جزء دارد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 112 - 9

9 ـ رکوع و سجود ، از ارکان مهم نماز

الرکعون السجدون

نوع مفسران برآنند که مقصود از رکوع کنندگان و سجده کنندگان، نمازگزاران هستند ; بنابراین ذکر رکوع و سجده از میان دیگر واجبات نماز می تواند به خاطر اهمیت ویژه این دو فریضه باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - حجر - 15 - 98 - 8

8- سجده و خضوع ، رکن اصلی و روح نماز و دارای جایگاه ویژه در میان سایر عبادات

فسبّح بحمد ربّک و کن من السـجدین

مقصود از «سجده» می تواند نماز باشد و علت اینکه به جای نماز به سجده امر شده، می تواند گویای این حقیقت باشد که سجده رکن مهم و روح نماز است. گفتنی است دستور خداوند به سجده، پس از توصیه به تسبیح و حمد ـ که هر دو نوعی عبادت به شمار می آیند ـ نشان دهنده اهمیت و جایگاه ویژه آن است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 26 - 16

16 - قیام ، رکوع و سجود ، از ارکان نماز

و القائمین و الرکّع السجود

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 64 - 3،4

3 ـ سجده و قیام ، دو رکن اساسی نماز است .

و الذین یبیتون لربّهم سجّدًا و قیـمًا

برداشت یاد شده، از اختصاص به ذکر یافتن سجده و قیام از میان دیگر ارکان و اجزای نماز، استفاده می شود.

4 ـ سجده ، رکن اصلی و روح نماز است .

و الذین یبیتون لربّهم سجّدًا و قیـمًا

تقدیم سجده بر قیام ـ در حالی که در نماز قیام بر سجده مقدم است ـ می تواند برای بیان اهمیت سجده باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 219 - 4

4 - سجده و خضوع در برابر خداوند ، مهم ترین رکن نماز و روح عبادت

و تقلّبک فی السـجدین

از اختصاص به ذکر یافتن موضوع سجده، در میان مجموعه ارکان نماز و مصادیق عبادت، برداشت یاد شده به دست می آید.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - قلم - 68 - 43 - 5

5 - سجده و خضوع ، رکن اصلی و روح نماز است .

یدعون إلی السجود

از این که به جای نماز، سجود و خضوع مطرح شده است، می توان مطلب یاد شده را به دست آورد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مزمل - 73 - 6 - 4

4 - قیام و قرائت ، اساسی ترین ارکان عبادت و نماز

هی أشدّ وطـًا و أقوم قیلاً

اختصاص به ذکر یافتن دو رکن قیام (أشدّ وطئًا) و قرائت (أقوم قیلاً) از میان ارکان پنجگانه نماز، بیانگر مطلب یاد شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - انسان - 76 - 26 - 3

3 - سجده ، رکن مهم نماز

و من الّیل فاسجد له

اطلاق «سجده» بر «نماز» ، از باب اطلاق جز بر کل است و این می رساند که این جزء، از اجزای مهم نماز است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مرسلات - 77 - 48 - 2

2 - رکوع ، از ارکان مهم نماز است .

و إذا قیل لهم ارکعوا لایرکعون

«رکوع» در این آیه، کنایه از نماز است. بر این اساس ذکر رکوع به جای نماز، بیانگر اهمیت و جایگاه ویژه آن، در فریضه نماز است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 19 - 16

16 - قصد قربت ، نشانه عبودیت و از اجزای نماز

ینهی . عبدًا إذا صلّی ... لاتطعه ... و اقترب

47- استغفار در نماز وتر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ذاریات - 51 - 18 - 6

6 - « قال أبوعبداللّه ( ع ) کانوا یستغفرون اللّه فی الوتر سبعین مرّة فی السحر ;

امام صادق(ع) درباره «و بالأسحار هم یستغفرون» فرمودند: آنان در نماز وتر به هنگام سحر، هفتاد بار استغفار می کنند.

48- استماع خطبه نماز جمعه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 11 - 6

6 - لزوم استماع خطبه های نماز جمعه و پرهیز از پرداختن به کار های دیگر

و إذا رأوا . .. و ترکوک قائمًا

49- استمداد از نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 45 - 8

8 - استعانت از صبر و نماز برای موفقیت و پیروزی ، امری دشوار جز برای خاشعان

و استعینوا بالصبر و الصلوة و إنها لکبیرة إلا علی الخشعین

برداشت فوق مبتنی بر این است که ضمیر در «إنها» به «استعانت» بر گردد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 154 - 8

8 - پیکار در راه خدا و مصیبت های آن ، از مشکلات راه ایمان ، که باید با استعانت از صبر و نماز آن را تحمل کرده و بر ایمان خود ، راسخ قدم ماند .

استعینوا بالصبر والصلوة . .. و لاتقولوا لمن یقتل فی سبیل اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - حجر - 15 - 98 - 2

2- توصیه خداوند به پیامبر (صلی الله علیه و آله) به استمداد از یاد پروردگار و عبادت و نماز در مشکلات و ناراحتی های برخاسته از رسالت خویش و مخالفت های دشمنان

و لقد نعلم أنک یضیق صدرک بما یقولون . فسبّح بحمد ربّک و کن من السـجدین

برداشت فوق از «فاء» در «فسبّح» ـ که برای تفریع این جمله به آیه قبل است ـ استفاده گردیده است; بدین معنا که توصیه خداوند به تسبیح و تحمید. .. پس از اعلام آگاهی او از دلتنگی و اندوه پیامبر(صلی الله علیه و آله) بیانگر تأثیر این عبادات در رفع اندوه و نگرانی است.

50- استهزای نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 58 - 1،3،4،5

1 ـ استهزای نماز و بازیچه دانستن آن ، از سوی برخی اهل کتاب و کافران صدر اسلام

و إذا نادیتم إلی الصّلوة اتخذوها هزواً و لعباً

در برداشت فوق ضمیر فاعلی «اتخذوها» به «الذین اوتوا الکتب» و «الکفار» ـ در آیه قبل ـ برگردانده شده است.

3 ـ مبارزه تبلیغاتی کافران و اهل کتاب علیه اسلام ، با استهزای نماز و اذان و بازیچه خواندن آن

و إذا نادیتم إلی الصّلوة اتخذوها هزواً و لعباً

4 ـ حرمت ایجاد روابط دوستی با کسانی که نماز و اذان را بازیچه می پندارند و آن را به تمسخر می گیرند .

لاتتخذوا الذین اتخذوا دینکم هزواً و لعباً . .. و إذا نادیتم إلی الصّلوة

5 ـ تمسخر برخی اهل کتاب نسبت به نماز و اذان ، دلیل تحریم روابط دوستی با آنان

لاتتخذوا الذین . .. و إذا نادیتم إلی الصّلوة اتخذوها هزواً و لعباً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 59 - 3

3 ـ ایمان مسلمانان به خدا ، قرآن و تمامی کتب آسمانی ، برانگیزنده اهل کتاب بر تمسخر نماز و دیگر شعایر اسلام

قل یأهل الکتب هل تنقمون منا الا ان ءامنا باللّه . .. و ما أنزل من قبل

برداشت فوق بر این مبناست که «ان ءامنا» به تقدیر «لام»، بیانگر کراهت و ناخرسندی اهل کتاب نسبت به مسلمانان باشد، یعنی «ما تنقمون منا دیننا و صلاتنا لشیء الا ایماننا باللّه . .. ».

51- استهزای نماز شعیب(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 87 - 3

3ـ مردم مدین ، نماز ها و عبادت های شعیب ( ع ) را مورد تمسخر و استهزای خویش قرار می دادند .

أصلوتک تأمرک أن نترک ما یعبد ءاباؤُنا

استفهام در جمله «أصلوتک . ..» به داعی استهزا و تمسخر ایراد شده است.

52- استیذان بعد از نماز عشا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 58 - 2

2 - بردگان ، باید برای ورود به اتاق و محل استراحت صاحبان خود ، در سه وقت اذن بطلبند : 1ـ پیش از نماز بامداد ، 2ـ به وقت استراحت نیمروزی ( ظهر ) ، 3ـ پس از نماز عشا ( هنگام خواب شب ) .

لیستئذنکم الذین ملکت أیمـنکم . .. ثلث مرّت من قبل صلوة الفجر و حین تضعون ثیابکم

53- استیذان قبل از نماز صبح

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 58 - 2

2 - بردگان ، باید برای ورود به اتاق و محل استراحت صاحبان خود ، در سه وقت اذن بطلبند : 1ـ پیش از نماز بامداد ، 2ـ به وقت استراحت نیمروزی ( ظهر ) ، 3ـ پس از نماز عشا ( هنگام خواب شب ) .

لیستئذنکم الذین ملکت أیمـنکم . .. ثلث مرّت من قبل صلوة الفجر و حین تضعون ثیابکم

54- اعتدال در قیام نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - کوثر - 108 - 2 - 22

22 - « عن حریز عن رجل عن أبی جعفر ( ع ) قال : قلت له « فصلّ لربّک و انحر » قال : النحر الإعتدال فی القیام أن یقیم صلبه و نحره ;

حَریز از مردی نقل کرده که گفت: به امام باقر(ع) گفتم: [معنای]«فصلّ لربّک و انحر»[چیست؟]فرمود: «نحر» اعتدال در حال قیام است;[به این که]ستون فقرات و سینه خود را راست نگه دارد».

55- اعتدال صدا در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 110 - 10،12

10- خواندن نماز با آواز بلند یا با صدای بسیار آهسته ، جایز نیست .

و لاتجهر بصلاتک و لاتخافت بها

برداشت فوق بر این اساس است که مراد از «صلاة» هر نمازی باشد که نمازگزار آن را اَدا می کند.

12- پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به رعایت اعتدال در قراءت نماز و پرهیز از آواز بلند یا با صدای بسیار آهسته

و لاتجهر بصلاتک و لاتخافت بها

56- اعراض از مخالفت با نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 14 - 4

4 - مخالفان نماز ، باید خدا را ناظر بر کردار خویش دیده و از مخالفت دست بردارند .

أرءیت الذی ینهی . .. ألم یعلم بأنّ اللّه یری

57- اعراض از ممانعت با نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 15 - 1،4

1 - لزوم پرهیز از مخالفت با نماز و اجتناب از تکذیب دین

کلاّ

حرف «کلاّ» برای ردع و بازداشتن از گفتار یا کرداری است که پیش از آن آمده و در آیه شریفه ناظر به اموری است که

کلمات «کذّب»، «تولّی»، «ألم یعلم» و «ینهی» در آیات پیشین بر آن دلالت داشت.

4 - خاتمه دادن به موضع گیری در برابر نماز ، فرمان خداوند به نهی کننده پیامبر (صلی الله علیه و آله) از ادای آن

أرءیت الذی ینهی . عبدًا إذا صلّی ... لئن لم ینته

58- اقامه نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 238 - 6،7

6 ـ لزوم بجا آوردن نماز برای خدا ، همراه خضوع و توجه کامل به پروردگار

حافظوا علی الصّلوات . .. و قوموا للّه قانتین

«قنوت» به معنای خضوع در اطاعت و خضوع مستلزم توجه کامل می باشد و مراد از قیام در «قومواللّه»، یا خصوص نماز است و یا نماز مصداقی بارز برای آن.

7 ـ لزوم بجا آوردن نماز برای خداوند ، از روی اطاعت و بندگی او

حافظوا علی الصّلوات . .. و قوموا للّه قانتین

«قنوت»، علاوه بر خضوع، بر اطاعت و بندگی نیز دلالت دارد; زیرا «قنوت» به معنای خضوع در اطاعت است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 277 - 1،3،8

1 ـ مؤمنان دارای عمل صالح ، برپادارندگان نماز و پرداخت کنندگان زکات ، بهره مندان از پاداش ویژه الهی

ان الذین امنوا و عملوا الصالحات و اقاموا الصلوة و اتوا الزکوة لهم اجرهم عند ربّه

کلمه «عند ربّهم» اشاره به پاداشی ویژه دارد.

3 ـ پاداش الهی برای مؤمنان دارای عمل صالح ، برپادارندگان نماز و پرداخت کنندگان زکات ، نتیجه عمل خیر آنها

لهم اجرهم عند ربّهم

«اجر» به معنای مزد، در برابر عملکرد شخص به کار برده می شود; بنابراین پاداش آنان مزد و اجر عملشان خواهد بود.

8 ـ برپاداری نماز و پرداخت زکات از بهترین نمونه های عمل صالح

و عملوا الصّالحات و اقاموا الصّلوة و اتوا الزکوة

ذکر نماز و زکات پس از عمل صالح، در حالیکه خود عمل صالحند، بیانگر برداشت فوق است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 43 - 9

9 ـ برپایی نماز با حالت حضور قلب امری بایسته و سزاوار

حتی تعلموا ما تقولون

ملاک حرمت نماز در حال مستی توجه نداشتن و آگاه نبودن به اذکار نماز است. و این معنا به هنگام غفلت و فقدان حضور قلب نیز وجود دارد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 77 - 4

4 ـ ضرورت بر پا داشتن نماز و پرداخت زکات

الم تر الی الّذین قیل لهم کفّوا ایدیکم و اقیموا الصلوة و اتوا الزکوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 12 - 8،23

8 ـ پیمان الهی از بنی اسرائیل بر اقامه نماز ، پرداخت زکات ، ایمان به پیامبران و انفاق در راه خدا

و لقد اخذ اللّه میثق بنی اسرءیل . .. و اقرضتم اللّه قرضاً حسناً

به نظر می رسد از جمله موارد میثاق و پیمان الهی با بنی اسرائیل، مسائلی است که جمله «لئن اقمتم . ..» آن را بیان می کند.

23 ـ تکفیر ( نادیده گرفتن ) گناهان و دخول در بهشت ، پرتویی از نصرت الهی به بندگان خویش

و قال اللّه انی معکم لئن اقمتم الصلوة . .. لاکفرن عنکم سیاتکم و لادخلنکم جنت

بنابر اینکه «لاکفرن» تفسیر «انی معکم» باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 55 - 1،2،12

1 ـ تنها خدا ، پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان فروتن ، برپا دارنده نماز و پرداخت کننده زکات ، دارای حق ولایت و حکومت بر مؤمنان

انما ولیکم اللّه و رسوله و الذین ءامنوا الذین . .. و یؤتون الزکوة و هم رکعون

در برداشت فوق، رکوع به معنای لغوی آن (خضوع) گرفته شده است.

2 ـ خداوند ، معرف فردی از مؤمنان برپا دارنده نماز و ادا کننده زکات برای سرپرستی دیگران ، با ذکر نشانی معین و مشخص

انما ولیکم اللّه . .. الذین یقیمون الصلوة و یؤتون الزکوة و هم رکعون

با توجه به اینکه جمله «و هم راکعون» جمله ای است حالیه و عامل آن فعل «یؤتون» است و نیز با توجه به ظهور «رکوع» در معنای مصطلح آن یعنی رکوع نماز، معلوم می شود صفات شمرده شده، مخصوصاً آخرین صفت، عنوان مشیر دارد ; یعنی برای معرفی شخصی معین است.

12 ـ برپا داشتن نماز و پرداخت زکات ، نشانه ایمان

الذین ءامنوا الذین یقیمون الصلوة و یؤتون الزکوة

«الذین یقیمون الصلوة» توصیف «الذین ءامنوا» است.

59- امامت نماز جمعه در صدر اسلام

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 11 - 3

3 - اقامه نماز جمعه ، در صدراسلام و به امامت حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله)

و إذا رأوا تجـرة . .. و ترکوک قائمًا

60- امیدواری برپاکنندگان نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 29 - 13

13 - امید داشتن به رحمت و پاداش الهی ـ نه خود را مستحق آن شمردن ـ از ویژگی های عالمان خداترس ، تلاوتگر قرآن ، برپادارنده نماز و انفاق کننده در نهان و آشکار

إنّما یخشی اللّه من عباده العلمـؤا . .. إنّ الذین یتلون کتـب اللّه و أقاموا الصل

61- اوقات نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 114 - 1،2،14

1ـ لزوم برپا داشتن نماز های یومیه در اوقات مقررشده آنها

و أقم الصلوة طرفی النهار و زلفًا من الّیل

2ـ دو طرف روز ( صبح و عصر یا صبح و مغرب ) و اوایل شب ، از اوقات مقرر شده برای نماز است .

و أقم الصلوة طرفی النهار و زلفًا من الّیل

«طرف» به معنای جانب و ناحیه است. دو جانب روز منطبق است بر صبح و عصر و یا صبح و مغرب. «زُلَف» (جمع زلفة) به معنای ساعات اولیه شب است که وقت نماز مغرب و عشا می باشد.

14ـ « عن أبی جعفر ( ع ) [ فی حدیث ] : . . . و قال تبارک و تعالی : . . . « أقم الصلاة طرفی النهار » و طرفاه صلاة المغرب و الغداة . « و زلفاً من اللیل » فهی صلاة العشاء الأخرة . . . ;

از امام باقر(ع) ضمن حدیثی روایت شده است: . .. خداوند تبارک و تعالی فرمود: «أقم الصلاة طرفی النهار» دو طرف آن، نماز مغرب و صبح است. [و فرمود ]«زلفاً من اللیل» آن نماز عشاء است...».

62- اولین نماز واجب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 78 - 3،14

3- نماز ظهر ، اولین نماز از نماز های واجب است .

أقم الصلوة لدلوک الشمس

از اینکه در بیان اوقات نمازهای پنجگانه، ابتدا زوال خورشید مطرح شد، می تواند گویای این حقیقت باشد که اولین نماز واجب، نماز ظهر است.

14- « عن یزیدبن خلیفة قال : قلت لأبی عبدالله ( ع ) . . . إنک قلت : إن أوّل صلاة افترضها الله علی نبیه (صلی الله علیه و آله) الظهر و هو قول الله عزّوجلّ : « أقم الصلاة لدلوک الشمس » . . . قال : صدق ;

. .. شما فرموده اید اولین نمازی که خداوند بر پیامبرش واجب کرد، نماز ظهر بود و این همان سخن خداوند است که فرمود: «أقم الصلاة لدلوک الشمس»؟ ... حضرت فرمود: راوی راست گفته است».

63- اهتمام ابراهیم(ع) به نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 40 - 1،2،4،5،7

1- حضرت ابراهیم ( ع ) از خداوند خواستار توفیق یافتن خود بر اقامه نماز شد .

ربّ اجعلنی مقیم الصلوة

2- حضرت ابراهیم ( ع ) از خداوند خواستار توفیق یافتن فرزندانش بر اقامه نماز شد .

ربّ اجعلنی مقیم الصلوة و من ذرّیتی

4- دعای حضرت ابراهیم ( ع ) به درگاه پروردگار برای توفیق یافتن خود و فرزندانش برای احیای فریضه نماز در جامعه

ربّ اجعلنی مقیم الصلوة و من ذرّیتی

از اینکه حضرت ابراهیم(ع) درخواست خواندن نماز نکرد; بلکه خواستار اقامه آن شد، برداشت فوق به دست می آید.

5- علاقه شدید حضرت ابراهیم ( ع ) به فریضه نماز و احیای آن در جامعه

ربّ اجعلنی مقیم الصلوة و من ذرّیتی

تعبیر «اقامه نماز» به جای «خواندن نماز» گویای برداشت فوق است.

7- حضرت ابراهیم ( ع ) از خداوند ملتمسانه خواستار استجابت دعایش برای اقامه نماز شد .

ربّنا و تقبّل دعاء

64- اهتمام انبیا به نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 59 - 7

7- به پاداشتن نماز و اهتمام به آن ، و دوری جستن از خواسته های نفسانی و شهوات ، دو ویژگی مهمّ و برجسته پیامبران و هدایت یافتگان است .

فخلف من بعدهم خلف أضاعوا الصلوة واتبعوا الشهوت

65- اهتمام به نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 92 - 15

15 ـ مراقبت بر نماز از ویژگیهای مؤمنان به قرآن است.

و الذین یؤمنون بالأخرة یؤمنون به و هم علی صلاتهم یحافظون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 9 - 2

2 - اهمیت دادن به فریضه نماز و مراقبت بر انجام به موقع آن ، توصیه خداوند به اهل ایمان

قد أفلح المؤمنون . .. و الذین هم علی صلوتهم یحافظون

66- اهتمام مؤمنان به نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 9 - 3

3 - مؤمنان راستین ، همواره در اندیشه نماز و مراقب انجام به موقع آن هستند .

قد أفلح المؤمنون . .. و الذین هم علی صلوتهم یحافظون

67- اهتمام مهتدین به نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 59 - 7

7- به پاداشتن نماز و اهتمام به آن ، و دوری جستن از خواسته های نفسانی و شهوات ، دو ویژگی مهمّ و برجسته پیامبران و هدایت یافتگان است .

فخلف من بعدهم خلف أضاعوا الصلوة واتبعوا الشهوت

68- اهمیت اخلاص در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - ماعون - 107 - 6 - 6

6 - لزوم اخلاص و قصد قربت در نماز

فویل للمصلّین . .. الذین هم یراءون

69- اهمیت استماع خطبه های نماز جمعه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 9 - 6

6 - تلاش و جدیت برای درک خطبه های نماز جمعه و اهمیت دادن به آن ، توصیه خداوند به مؤمنان

فاسعوا إلی ذکر اللّه

در صورتی که مراد از «ذکر اللّه» در آیه شریفه خطبه های نماز جمعه باشد; براشت بالا استفاده می شود.

70- اهمیت اقامه نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 77 - 6

6 ـ اهمیّت بیشتر اقامه نماز و پرداخت زکات ، نسبت به دیگر عبادات فردی و اجتماعی

قیل لهم کفّوا ایدیکم و اقیموا الصلوة و اتوا الزکوة

چون در میان واجبات، تنها به نماز و زکات اشاره شده، با اینکه قطعاً در آن زمان مسائلی دیگر نیز واجب بوده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 12 - 9،10

9 ـ اهمیت ویژه اقامه نماز ، پرداخت زکات و انفاق ، از میان تکالیف الهی

لئن اقمتم الصلوة و ءاتیتم الزکوة . .. و اقرضتم

بی تردید تکالیف بنی اسرائیل منحصر به آنچه ذکر شده نیست. بنابراین تصریح به آنها و نیز کافر خواندن ترک کنندگان آن تکالیف، دلیل اهمیت ویژه آنهاست.

10 ـ نصرت و یاری خدا به بنی اسرائیل ، مشروط به اقامه نماز ، پرداخت زکات ، ایمان به پیامبران و انفاق در راه خدا

انی معکم لئن اقمتم الصلوة . .. و اقرضتم اللّه قرضاً حسناً

در برداشت فوق جمله «انی معکم» به منزله جواب شرط و قسم در «لئن اقمتم» گرفته شده است. یعنی در واقع، جمله «لئن اقمتم»، دارای دو جزء است: یکی «انی معکم» و دیگری «لاکفرن ...».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 55 - 7

7 ـ بپاداشتن همواره نماز با تمامی شرایط آن و کوتاهی نورزیدن در پرداخت زکات ، شرط شایستگی برای ولایت و حکومت بر مؤمنان

انما ولیکم اللّه . .. الذین یقیمون الصلوة و یؤتون الزکوة و هم رکعون

اقامه نماز به معنای برپا داشتن آن با تمامی شرایط است و فعل مضارع «یقیمون» و «یؤتون»، حاکی از استمرار و تداوم اقامه نماز و پرداخت زکات است.

71- اهمیت برپایی نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 43 - 1

1 - خداوند ، بنی اسرائیل را به اقامه نماز و پرداخت زکات دعوت کرد .

یبنی إسرائیل اذکروا . .. و أقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 45 - 1

1 - پیشه ساختن صبر و برپایی نماز ، سفارش و توصیه خداوند

و استعینوا بالصبر و الصلوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 110 - 1،7

1 - ضرورت اقامه نماز و پرداخت زکات

و أقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة

7 - اقامه نماز و پرداخت زکات ، بهترین کار نیک و ارجمندترین توشه برای سرای آخرت

أقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة و ما تقدموا لأنفسکم من خیر تجدوه عنداللّه

«خیر» (کار نیک و پسندیده) شامل نماز نیز می شود. بنابراین نام بردن از آنها برای رساندن این معناست که: این دو فریضه، از بهترین کارهای نیک و سودمندترین توشه ها برای آخرت است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 177 - 6

6 - برپایی نماز ، پرداخت زکات ، وفای به عهد ، صبر در مشکلات و استقامت در نبرد از وظایف اهل ایمان و از مسائل اساسی دین

لیس البر أن تولوا وجوهکم . .. و لکن البر من ... و أقام الصلوة ... والصبرین فی ال

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 72 - 1

1 ـ اقامه نماز فرمانی است که آدمیان باید بر آن گردن نهند.

و أمرنا لنسلم لرب العلمین. و أن أقیموا الصلوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 3 - 1،2

1 ـ اقامه نماز و انفاق از امکانات خدادادی ، نمود بارز ایمان واقعی

إنما المؤمنون . .. الذین یقیمون الصلوة و مما رزقنهم ینفقون

2 ـ ضرورت اقامه نماز و انفاق بخشی از امکانات و داراییها

أطیعوا اللّه و رسوله . .. الذین یقیمون الصلوة و مما رزقنهم ینفقون

«من» در «مما رزقنهم» می تواند برای تبعیض باشد. بنابراین انفاق همه داراییها مورد توصیه خداوند نخواهد بود، بلکه انفاق بخشی از آن خواست خداوند است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 5 - 15

15 ـ اقامه نماز و پرداخت زکات ، از نشانه های اصلی و ضروری مسلمان بودن است .

فاقتلوا المشرکین . .. فإن تابوا و أقاموا الصلوة و ءاتوا الزکوة فخلّوا سبیلهم

از اینکه خداوند در پذیرش توبه مشرکان و اسلام آوردن آنان تنها دو عمل (نماز و زکات) را از آنان خواسته است، مطلب فوق استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 11 - 2،6

2 ـ اقامه نماز و پرداخت زکات ، از نشانه های ضروری مسلمانی است .

فإن تابوا و اقاموا الصلوة و ءاتوا الزکوة

6 ـ پذیرش اسلامِ کفار ، مشروط به اقامه نماز و پرداخت زکات است .

فإن تابوا و اقاموا الصلوة و ءاتوا الزکوة فإخونکم فی الدین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 18 - 6،7،8

6 ـ ایمان ( اعتقاد به خدا و روز بازپسین ) و عمل ( اقامه نماز و پرداخت زکات ) دو رکن اساسی و جدایی ناپذیر دین الهی

إنما یعمر مسجد اللّه من ءامن باللّه و الیوم الأخر و أقام الصلوة و ءاتی الزکوة

7 ـ اقامه نماز و پرداخت زکات از مهمترین تکالیف شریعت الهی

و أقام الصلوة و ءاتی الزکوة

از اینکه خداوند، پس از ذکر شرط ایمان، تنها نماز و زکات را از میان دیگر تکالیف شریعت بیان کرده است، برداشت فوق به دست می آید.

8 ـ اقامه نماز ، پرداخت زکات و بیم داشتن از خدا و نهراسیدن از غیر او ، نشانه های ایمان راستین

من ءامن باللّه و الیوم الأخر و أقام الصلوة و ءاتی الزکوة و لم یخش إلا اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 71 - 10،11

10 ـ اقامه نماز ، پرداخت زکات و اطاعت از خدا و رسول ، از نشانه های بارز مؤمنان

و المؤمنون و المؤمنت . .. و یقیمون الصلوة و یؤتون الزکوة

11 ـ ویژگی و اهمیت اقامه نماز و پرداخت زکات ، در میان سایر تکالیف دینی

و المؤمنون و المؤمنت . .. و یقیمون الصلوة و یؤتون الزکوة

با توجه به اینکه جمله «یطیعون اللّه و رسوله» فراگیرنده تمامی تکالیف عبادی و غیر عبادی است; ذکر جداگانه اقامه نماز و پرداخت زکات، نشان از ویژگی و اهمیت والای آن دو، در میان سایر عبادات و وظایف است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 114 - 1

1ـ لزوم برپا داشتن نماز های یومیه در اوقات مقررشده آنها

و أقم الصلوة طرفی النهار و زلفًا من الّیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - رعد - 13 - 22 - 4

4ـ لزوم برپایی نماز و محافظت بر آن

والذین . .. أقاموا الصلوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 31 - 1،4،5

1- پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ فرمان اقامه نماز و انفاق به مؤمنان

قل لعبادی الذین ءامنوا یقیموا الصلوة و ینفقوا

4- اقامه نماز و انفاق از اهمیت ویژه ای در میان سایر فریضه ها و تکالیف الهی برخوردار است .

قل لعبادی الذین ءامنوا یقیموا الصلوة و ینفقوا

ذکر اقامه نماز و انفاق، پس از بیان صفت ایمان بندگان حقیقی و انتخاب این دو تکلیف از میان سایر تکالیف می تواند بیانگر برداشت فوق باشد.

5- اقامه نماز و انفاق در پنهان و آشکار ، از ویژگی ها و نشانه های بندگان راستین خداوند است .

قل لعبادی الذین ءامنوا یقیموا الصلوة و ینفقوا سرًّا و علانیة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 37 - 3

3- هدف حضرت ابراهیم ( ع ) از اسکان دادن برخی از فرزندانش در جوار خانه خدا ، توفیق یافتن آنان برای عبادت و اقامه نماز بود .

ربّنا إنی أسکنت من ذرّیتی . .. عند بیتک المحرّم ربّنا لیقیموا الصلوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 40 - 3،6

3- اهمیت و جایگاه بلند فریضه نماز در مقایسه با دیگر فریضه های الهی

ربّ اجعلنی مقیم الصلوة و من ذرّیتی

6- احیای فریضه نماز در جامعه ، کاری بس مهم و ارزشمند است .

ربّ اجعلنی مقیم الصلوة و من ذرّیتی

از آن جا که حضرت ابراهیم(ع)، که از انبیای بزرگ الهی است، خواستار توفیق احیای نماز در جامعه شد، برداشت فوق استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 55 - 4

4- تحقق فریضه های نماز و زکات ، نیازمند پی گیری و تبلیغ و ترویج مداوم

و کان یأمر أهله بالصلوة والزکوة

«کان یأمر . ..»، یعنی اسماعیل(ع) به طور پیوسته بر انجام نماز و ادای زکات فرمان می داد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 14 - 10،11

10 - فرمان مداومت بر نماز و برپاداشتن آن ، از نخستین برنامه های عملی ابلاغ شده به موسی ( ع ) در وادی طوی بود .

أقم الصلوة

«اقامه نماز» (برپاداشتن آن) به مداومت بر آن است.

11 - اقامه نماز ، بارزترین جلوه عبودیت در برابر خداوند است .

فاعبدنی و أقم الصلوة

تردیدی نیست که اقامه نماز، خود عبادت است. ذکر نماز پس از امر به عبادت، حکایت از نقش نماز در تحقق بخشیدن به بندگی خداوند دارد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 132 - 4

4 - لزوم مراقبت پی گیر بر نماز و مداومت بر اقامه آن

وأمر أهلک بالصلوة واصطبر علیها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 73 - 11

11- ابراهیم ، اسحاق و یعقوب ( ع ) ، مأمور به انجام کار نیک ، برپاداشتن نماز و پرداخت زکات

و أوحینا إلیهم فعل الخیرت و إقام الصلوة و إیتاء الزکوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 78 - 20

20 - لزوم بر پاداشتن نماز و پرداخت زکات

فأقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - لقمان - 31 - 4 - 3،4

3 - مراعات نماز و حفظ پاسداری از آن ، امری شایسته و پسندیده است .

یقیمون الصلوة

«أقام» از ریشه «قوم» و «قیام» است که به معنای «حفظ و پاسداری چیزی و مراعات آن» است (مفردات راغب). لازم به ذکر است که وصف محسنان، با «الذین یقیمون الصلاة» نشان می دهد که عمل یاد شده، محبوب و مورد نظر خداوند است.

4 - ادای کامل و دائمی نماز و پرداخت دائم زکات ، از اعمال پسندیده و تکلیف های شایسته است .

للمحسنین . الذین یقیمون الصلوة و یؤتون الزکوة

اقامه چیزی، در لغت به معنای «ادای کامل حقوق آن» معنا شده است (مفردات راغب). مراد از ادای کامل حقِّ نماز، اتیان آن، با رعایت شرایط اش است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - لقمان - 31 - 17 - 5،10

5 - اقامه نماز ، از دید لقمان اهمیت ویژه ای دارد .

یـبنیّ أقم الصلوة

از این که لقمان پس از توصیه پسرش به پرهیز از شرک (توحید) و یادآوری روز حساب به نماز می پردازد ، حکایت از اهمیت

آن می کند.

10 - اقامه نماز و امر به معروف و نهی از منکر و صبر ، از فرمان های بس مهم خداوند است .

أقم الصلوة . .. إنّ ذلک من عزم الأُمور

«عَزْم» ممکن است به معنای «تصمیم قطعی و جزمی» باشد که در این صورت، «عزم» به خداوند اسناد داده می شود. صاحب کشاف، چنین معنایی را اختیار کرده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 38 - 5

5 - اقامه نماز و گسترش فرهنگ نمازخوانی ، از مهم ترین تکالیف الهی برای اهل ایمان

و الذین استجابوا لربّهم و أقاموا الصلوة

با توجه به این که «استجابوا لربّهم» اجرای تمامی تکالیف الهی را در بر دارد، ذکر اقامه نماز پس از آن، دلیلی بر اهمیت ویژه برپایی نماز است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 29 - 15

15- خداوند ، خواهان بروز و ظهور نماز و نیایش مؤمنان ، در گستره جامعه *

تریهم رکّعًا سجّدًا

واژه «تراهم» می رساند که رکوع، سجود و نیایش مؤمنان، به گونه مخفی صورت نمی گیرد; بلکه آن چنان است که اگر شخصی به جامعه اسلامی نگاه کند، به آسانی روحیه نیایش و نمازگزاری را در آنان مشاهده می کند. از سوی دیگر لحن آیه شریفه، تمجید از چنین روش و منش است.

72- اهمیت برپایی نماز یومیه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 114 - 9

9ـ دستور اقامه نماز های یومیه ، از مواعظ و پند های مهم خداوند است .

و أقم الصلوة . .. ذلک ذکری

مشارالیه «ذلک» می تواند همه دستورات و حقایقی باشد که در این آیه و دو آیه قبل بیان شده است. در برداشت فوق «ذلک ذکری» در ارتباط با «أقم الصلاة» معنا شده است. به کارگیری «ذلک» ـ که برای اشاره به دور است ـ در مشارالیه نزدیک، حاکی از عظمت و اهمیت آن مشارالیه می باشد.

73- اهمیت تداوم نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 3 - 9،10

9 ـ نماز و انفاق باید برنامه همیشگی انسان باشد ، نه مقطعی و موقت

یقیمون الصلوة و مما رزقنهم ینفقون

برداشت فوق با توجه به فعلهای مضارع (یقیمون و ینفقون) ـ که حکایت از تجدد و استمرار دارد ـ استفاده شده است.

10 ـ نماز اگر برنامه زندگی نباشد و بدان اهتمام نشود ، آدمی را به مرحله تقوا نخواهد رساند .

هدًی للمتقین. الذین ... یقیمون الصلوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 23 - 1

1 - پایبندی به نماز و انجام دادن دائمی آن ، از نشانه های نمازگزاران حقیقی است .

إلاّ المصلّین . الذین هم علی صلاتهم دائمون

74- اهمیت تعقیبات نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - ق - 50 - 40 - 5

5 - اهمیت تعقیبات نماز و نوافل آن *

و من الیل فسبّحه و أدبـر السجود

در صورتی که سجده، اشاره به نماز داشته باشد; تعبیر «أدبار السجود» می تواند ناظر به تعقیبات نماز و نوافل باشد.

75- اهمیت تلاش برای نماز جمعه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 9 - 6

6 - تلاش و جدیت برای درک خطبه های نماز جمعه و اهمیت دادن به آن ، توصیه خداوند به مؤمنان

فاسعوا إلی ذکر اللّه

در صورتی که مراد از «ذکر اللّه» در آیه شریفه خطبه های نماز جمعه باشد; براشت بالا استفاده می شود.

76- اهمیت خشوع در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 2 - 3

3 - رعایت خضوع و تذلل در نماز ، توصیه خدا به اهل ایمان

قد أفلح المؤمنون . الذین هم فی صلاتهم خـشعون

77- اهمیت خضوع در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - حجر - 15 - 98 - 8

8- سجده و خضوع ، رکن اصلی و روح نماز و دارای جایگاه ویژه در میان سایر عبادات

فسبّح بحمد ربّک و کن من السـجدین

مقصود از «سجده» می تواند نماز باشد و علت اینکه به جای نماز به سجده امر شده، می تواند گویای این حقیقت باشد که سجده رکن مهم و روح نماز است. گفتنی است دستور خداوند به سجده، پس از توصیه به تسبیح و حمد ـ که هر دو نوعی عبادت به شمار می آیند ـ نشان دهنده اهمیت و جایگاه ویژه آن است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 219 - 4

4 - سجده و خضوع در برابر خداوند ، مهم ترین رکن نماز و روح عبادت

و تقلّبک فی السـجدین

از اختصاص به ذکر یافتن موضوع سجده، در میان مجموعه ارکان نماز و مصادیق عبادت، برداشت یاد شده به دست می آید.

78- اهمیت سجده در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - حجر - 15 - 98 - 8

8- سجده و خضوع ، رکن اصلی و روح نماز و دارای جایگاه ویژه در میان سایر عبادات

فسبّح بحمد ربّک و کن من السـجدین

مقصود از «سجده» می تواند نماز باشد و علت اینکه به جای نماز به سجده امر شده، می تواند گویای این حقیقت باشد که سجده رکن مهم و روح نماز است. گفتنی است دستور خداوند به سجده، پس از توصیه به تسبیح و حمد ـ که هر دو نوعی عبادت به شمار می آیند ـ نشان دهنده اهمیت و جایگاه ویژه آن است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 64 - 4

4 ـ سجده ، رکن اصلی و روح نماز است .

و الذین یبیتون لربّهم سجّدًا و قیـمًا

تقدیم سجده بر قیام ـ در حالی که در نماز قیام بر سجده مقدم است ـ می تواند برای بیان اهمیت سجده باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 219 - 4

4 - سجده و خضوع در برابر خداوند ، مهم ترین رکن نماز و روح عبادت

و تقلّبک فی السـجدین

از اختصاص به ذکر یافتن موضوع سجده، در میان مجموعه ارکان نماز و مصادیق عبادت، برداشت یاد شده به دست می آید.

79- اهمیت محافظت از نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - لقمان - 31 - 4 - 3،4

3 - مراعات نماز و حفظ پاسداری از آن ، امری شایسته و پسندیده است .

یقیمون الصلوة

«أقام» از ریشه «قوم» و «قیام» است که به معنای «حفظ و پاسداری چیزی و مراعات آن» است (مفردات راغب). لازم به ذکر است که وصف محسنان، با «الذین یقیمون الصلاة» نشان می دهد که عمل یاد شده، محبوب و مورد نظر خداوند است.

4 - ادای کامل و دائمی نماز و پرداخت دائم زکات ، از اعمال پسندیده و تکلیف های شایسته است .

للمحسنین . الذین یقیمون الصلوة و یؤتون الزکوة

اقامه چیزی، در لغت به معنای «ادای کامل حقوق آن» معنا شده است (مفردات راغب). مراد از ادای کامل حقِّ نماز، اتیان آن، با رعایت شرایط اش است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - لقمان - 31 - 17 - 6

6 - مراقبت بر نماز و پاسداری از آن ، لازم و ضروری است .

أقم الصلوة

«إقامة» از ریشه «قوم» و «قیام» به معنای مراعات و حفظ چیزی است (مفردات راغب).

80- اهمیت نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 3 - 4

4 - نماز و انفاق از ارکان عملی دین و دارای اهمیتی خاص در میان سایر تکالیف

و یقیمون الصلوة و مما رزقناهم ینفقون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 45 - 3،4،5،6،9

3 - پیشه ساختن صبر و اقامه نماز ، طریق های موفقیت و پیروزی بر مشکلات و ناملایمات

و استعینوا بالصبر و الصلوة

4 - صبر و نماز وسایلی کارساز برای موفقیت در انجام دستور های خدا ( ایمان به قرآن ، وفا به عهد های الهی و . . . )

أوفوا بعهدی . .. و استعینوا بالصبر و الصلوة

با توجه به آیه های قبل می توان گفت: متعلق «استعینوا» فرامینی است که در آن آیه ها بیان شد; یعنی: واستعینوا علی ما امرتکم به و نهیتکم عنه بالصبر و الصلاة.

5 - صبر و نماز عوامل کارآمد برای موفق شدن در پرهیز از محرمات الهی ( کفر به قرآن ، دین فروشی ، کتمان حق و . . . )

و لاتکونوا أول کافر به . .. و استعینوا بالصبر و الصلوة

6 - برپایی نماز کاری سنگین و دشوار مگر برای خاشعان و فروتنان

و إنها لکبیرة إلا علی الخشعین

ضمیر در «إنها» می تواند به «الصلاة» برگردد و نیز می تواند به «استعانت» - که از «استعینوا» فهمیده می شود - ارجاع شود. برداشت فوق بر اساس احتمال اول است. گفتنی است که دشوار بودن نماز به معنای دشوار بودن برپایی آن است.

9 - باور به آسان شدن مشکلات در پرتو نماز ، حقیقتی که تنها خاشعان بدان ایمان دارند .

و استعینوا بالصبر و الصلوة و إنها لکبیرة إلا علی الخشعین

دشواری استعانت از نماز - که مقتضای برگشت ضمیر «إنها» به «استعانت» است - به معنای ناباوری به کارساز بودن نماز است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 143 - 24

24 - نماز ، مظهر ایمان است .

و ما کان اللّه لیضیع إیمنکم

مراد از «ایمان» چنانچه بسیاری از مفسران گفته اند، نماز است. اطلاق ایمان بر نماز دلالت بر اهمیت والای نماز دارد; به گونه ای که می توان نماز را ایمان خواند و آن را مظهر ایمان دانست.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 153 - 1

1 - صبرپیشگی و برپایی نماز ، توصیه و فرمان خدا به مؤمنان

یأیها الذین ءامنوا استعینوا بالصبر و الصلوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 154 - 8

8 - پیکار در راه خدا و مصیبت های آن ، از مشکلات راه ایمان ، که باید با استعانت از صبر و نماز آن را تحمل کرده و بر ایمان خود ، راسخ قدم ماند .

استعینوا بالصبر والصلوة . .. و لاتقولوا لمن یقتل فی سبیل اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 238 - 2،3،4،5

2 ـ لزوم محافظت و مراقبت بر نماز ها ( مراعات آداب ظاهری و باطنی آن )

حافظوا علی الصّلوات

3 ـ مشکلات مسائل خانوادگی ، نباید غافل کننده آدمی از نماز و ارتباط با خداوند باشد .

حافظوا علی الصّلوات

چون انسان طبعاً با درگیر شدن به مسائل خانوادگی (نظیر طلاق و پرداخت مهر و . .. ) از یاد خدا غافل می شود و احیاناً نماز را به تأخیر انداخته و یا ترک می کند، خداوند پس از بیان احکام خانواده، تأکید بر محافظت و مراقبت به نماز کرده است.

4 ـ لزوم نظارت اجتماعی بر رعایت نماز و آداب دینی در جامعه اسلامی

حافظوا علی الصّلوات

چون «حافظوا» به صورت جمع آورده شده، می توان چنین فهمید که خطاب به جامعه ایمانی است. بدیهی است که این معنا منافاتی با فرمان محافظت بر نماز بر آحاد مردم ندارد.

5 ـ اهمیّت ویژه برخی از نماز های یومیّه ( صلوة وسطی )

و الصّلوة الوسطی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 239 - 1،2،5

1 ـ جواز بجاآوردن نماز در حال حرکت ، پیاده یا سواره در هنگام ترس

فان خفتم فرجالا او رکباناً

جمله «فان خفتم . .. » حکایت از شرطی محذوف دارد که حکم آیه قبل را مشروط می کند ; یعنی مراقبت کامل شرایط در نماز در صورت امنیّت است ; ولی آنگاه که خوفی عارض شود، به مقدار ممکن حفظ شرایط و آداب لازم است نه همه آنها. همچنین «رجالا» جمع راجلا به معنی پیاده و «رکباناً» جمع راکباً به معنای سواره است و در هر دو، حرکت لحاظ می شود.

2 ـ عدم جواز ترک نماز ، حتی در سخت ترین شرایط

فان خفتم فرجالا او رکباناً

5 ـ نماز ، ذکر خداست .

فاذا امنتم فاذکروا اللّه

مراد از «ذکر» در جمله «فاذکروا اللّه» نماز است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 101 - 5،9

5 ـ لزوم اهتمام به نماز و برپایی آن ، حتی در صورت ترس از کمین دشمن

فلیس علیکم جناح ان تقصروا من الصلوة ان خفتم ان یفتنکم الذین کفروا

9 ـ ر ها شدن از فتنه های دشمن ، دارای مصلحتی بیشتر و مهمتر از انجام کامل نماز

فلیس علیکم جناح ان تقصروا من الصلوة ان خفتم ان یفتنکم الذین کفروا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 102 - 3

3 ـ وجوب برپا کردن نماز ، حتی در میدان رزم و شرایط دشوار

و إذا کنت فیهم فاقمت لهم الصلوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 103 - 7

7 ـ نماز ، وظیفه ای ثابت و واجب برای اهل ایمان

ان الصلوة کانت علی المؤمنین کتباً موقوتاً

«کتاب» به معنای واجب و ثابت است. مؤید برداشت فوق، فرمایش امام باقر(ع) است که درباره «کتاباً موقوتاً» در آیه فوق فرمود: یعنی مفروضاً ... .

---

کافی، ج 3، ص 294، ح 10; نورالثقلین، ج 1، ص 545، ح 545.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 162 - 13

13 ـ اهمیت والای نماز و زکات و عنایت ویژه الهی نسبت به اقامه کنندگان نماز

و المقیمین الصلوة و المؤتون الزکوة

منصوب آوردن «المقیمین» به تقدیر «امدح» و «اخص» برای تأکید بیشتر به اهمیت نماز و عنایت خاص خداوند به اقامه کنندگان آن است و ذکر زکات در بین دیگر عبادتها و واجبات، حکایت از اهمیت ویژه آن دارد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 55 - 14،15

14 ـ اهمیت ویژه نماز ، زکات و انفاق ، در میان عبادات و فرایض دینی

الذین ءامنوا الذین یقیمون الصلوة و یؤتون الزکوة

15 ـ اهمیت ویژه نماز ، نسبت به زکات و انفاق

یقیمون الصلوة و یؤتون الزکوة

تقدم ذکری اقامه نماز بر پرداخت زکات، حکایت از اهمیت والاتر نماز دارد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 58 - 8

8 ـ نماز و اذان ، از ارکان اساسی دین و شعایر مقدس آن

الذین اتخذوا دینکم هزواً . .. و إذا نادیتم إلی الصّلوة اتخذوها هزواً و لعباً

آیه مورد بحث، استهزای نماز و اذان را نمونه ای از استهزای دین شمرده است و اطلاق دین بر نماز و اذان نشان می دهد که این دو از ارکان اساسی دین می باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 91 - 10،13

10 ـ باز نماندن از نماز و یاد خدا از حکمت های تحریم میگساری و قماربازی

انما یرید الشیطن . .. فی الخمر و المیسر و یصدکم عن ذکراللّه و عن الصلوة

13 ـ نماز ، دارای جایگاهی شاخص در میان اذکار الهی

و یصدکم عن ذکراللّه و عن الصلوة

چون نماز از جمله اذکار الهی است، عطف «عن الصلوة» بر «عن ذکر اللّه» عطف خاص بر عام خواهد بود و حاکی از اهمیت برتر نماز نسبت به دیگر اذکار الهی دارد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 72 - 2

2 ـ نماز دارای جایگاه و اهمیتی ویژه در بین عبادات

و أمرنا لنسلم . .. و أن أقیموا الصلوة و اتقوه

یادآور شدن نماز در این سلسله آیات از بین عبادات دیگر، گویای نقش و جایگاه ویژه آن است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 92 - 17

17 ـ نماز نشانه عملی بارز مسلمان بودن در صدر اسلام بوده است.

و الذین یؤمنون بالأخرة یؤمنون به و هم علی صلاتهم یحافظون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 162 - 3،11

3 ـ نماز بارزترین جلوه پرستش خدا

إن صلاتی و نسکی . .. لله رب العلمین

«نسک» به معنای عبادت است و شامل نماز نیز می شود. بنابراین تنها نام بردن از نماز در میان سایر عبادتها بیانگر اهمیت ویژه آن است.

11 ـ نماز و عبادت خالصانه از بارزترین ویژگیهای آیین پیامبر(صلی الله علیه و آله)

دینا قیما . .. إن صلاتی و نسکی ... لله رب العلمین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 5 - 16

16 ـ اهمیت و جایگاه بلند نماز و زکات در میان سایر فرایض و تکالیف الهی

فإن تابوا و أقاموا الصلوة و ءاتوا الزکوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 54 - 6

6 ـ اهمیت نماز در میان سایر عبادت ها و نقش آن در پذیرش سایر اعمال

و ما منعهم أن تقبل منهم نفقتهم إلا . .. لایأتون الصلوة إلا و هم کسالی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 114 - 10

10ـ نماز ، وسیله یاد خدا و فراموش نکردن اوست .

و أقم الصلوة . .. ذلک ذکری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 31 - 12

12- اعمال نیک انسان ( نماز ، انفاق و . . . ) داد و ستد و دوستی با خداوند است .

یقیموا الصلوة و ینفقوا . .. من قبل أن یأتی یوم لابیع فیه و لاخلـل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 37 - 4

4- نماز ، برخوردار از جایگاه و اهمیت خاص در مقایسه با دیگر عبادات و فریضه های الهی

ربّنا إنی أسکنت من ذرّیتی بواد غیر ذی زرع . .. لیقیموا الصلوة

از اینکه حضرت ابراهیم(ع) هدف از هجرت فرزندانش به سرزمینی بدون کشت و زرع (مکه) را نماز معرفی می کند و از میان سایر عبادتها آن را برمی گزیند، برداشت فوق به دست می آید.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 40 - 1،2،4

1- حضرت ابراهیم ( ع ) از خداوند خواستار توفیق یافتن خود بر اقامه نماز شد .

ربّ اجعلنی مقیم الصلوة

2- حضرت ابراهیم ( ع ) از خداوند خواستار توفیق یافتن فرزندانش بر اقامه نماز شد .

ربّ اجعلنی مقیم الصلوة و من ذرّیتی

4- دعای حضرت ابراهیم ( ع ) به درگاه پروردگار برای توفیق یافتن خود و فرزندانش برای احیای فریضه نماز در جامعه

ربّ اجعلنی مقیم الصلوة و من ذرّیتی

از اینکه حضرت ابراهیم(ع) درخواست خواندن نماز نکرد; بلکه خواستار اقامه آن شد، برداشت فوق به دست می آید.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - حجر - 15 - 98 - 2،3

2- توصیه خداوند به پیامبر (صلی الله علیه و آله) به استمداد از یاد پروردگار و عبادت و نماز در مشکلات و ناراحتی های برخاسته از رسالت خویش و مخالفت های دشمنان

و لقد نعلم أنک یضیق صدرک بما یقولون . فسبّح بحمد ربّک و کن من السـجدین

برداشت فوق از «فاء» در «فسبّح» ـ که برای تفریع این جمله به آیه قبل است ـ استفاده گردیده است; بدین معنا که توصیه خداوند به تسبیح و تحمید. .. پس از اعلام آگاهی او از دلتنگی و اندوه پیامبر(صلی الله علیه و آله) بیانگر تأثیر این عبادات در رفع اندوه و نگرانی است.

3- رهبران الهی و زمامداران جامعه اسلامی ، نیازمند به استمداد از پروردگار با ذکر و نماز و عبادت ، در برابر مشکلات رسالت خویش

و لقد نعلم أنک یضیق صدرک . .. فسبّح بحمد ربّک و کن من السـجدین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 46 - 12

12- « عن إدریس القمی قال : سألت أباعبداللّه ( ع ) عن الباقیات الصالحات ؟ فقال : « هی الصلاة » ;

ادریس قمی گفت از امام صادق(ع) از معنای «الباقیات الصالحات» پرسیدم. فرمود: «آن، نماز است».».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 31 - 9،12

9- نماز و زکات ، ( اظهار بندگی و انفاق ) در بین تکالیف الهی ، از اهمیت ویژه ای برخوردار است .

و أوصـنی بالصلوة والزکوة

سفارش مستقیم خداوند در مورد نماز و زکات، گویای اهمیت و نقش مهم آن دو در نیل به کمال است.

12- نماز و زکات ، در هیچ شرایطی نباید ترک شود .

و أوصـنی بالصلوة والزکوة مادمت حیًّا

گرچه «مادمت حیّاً» مربوط به عیسی(ع) است، ولی به دلیل اشتراک تکالیف، دیگر مسیحیان نیز به تکالیف او موظف اند و هر گاه قرآن از ادیان پیشین حکمی را نقل کرده و نسخ آن را گوشزد نکند، مسلمانان نیز باید آن را تکلیف خود بشمارند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 55 - 2

2- نماز ، زکات و انفاق ، دارای اهمیت ویژه در آیین اسماعیل صادق الوعد

و کان یأمر أهله بالصلوة و الزکوة

اصرار حضرت اسماعیل(ع) بر نماز و زکات (انفاق)، نشان اهمیت آن دو، در آیین آن حضرت بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 59 - 8

8- نماز ، دارای جایگاهی مهمّ و اساسی در تمامی ادیان الهی

فخلف . ..أضاعوا الصلوة

آیه مورد بحث، ازمیان همه چیزهایی که می توان در پشت کردن و اهمیت ندادن به دین مطرح ساخت، نماز را مطرح کرده است. این گویای نقش محوری نماز در مجموعه احکام دینی و ادیان الهی است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 14 - 12

12 - نماز از همه عبادت های دیگر مهم تر است .

فاعبدنی و أقم الصلوة

اختصاص به ذکر نماز از بین مجموعه عبادات، گویای رتبه ویژه و برتر این عمل در مقایسه با دیگر عبادات است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 41 - 5

5 - نماز ، زکات ، امر به معروف و نهی از منکر ، مهم ترین تکالیف دینی

أقاموا الصلوة . .. و نهوا عن المنکر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 77 - 2

2 - نماز ، با اهمیت ترین عبادت و والاترین جلوه پرستش خداوند

یـأیّها الذین ءامنوا ارکعوا و اسجدوا و اعبدوا ربّکم

با توجه به این که نماز از مصداق های عبادت است و جمله «اعبدوا ربّکم» شامل آن نیز می شود، ذکر جداگانه آن پیش از «اعبدوا ربّکم»، بیانگر اهمیت خاص این عبادت و ارزش والاتر آن در نزد خداوند است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 78 - 22

22 - برپاداشتن نماز ، پرداخت زکات و اعتصام به محور الهی ، اساسی ترین وظایف امت اسلامی

هو سمّیکم المسلمین . .. فأقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة و اعتصموا باللّه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 36 - 15

15 - « عن الإمام موسی بن جعفر عن أبیه علیهما السلام فی قول اللّه عزّوجلّ « . . . یسبّح له فیها بالغدوّ والأصال » . . . قال الصلاة فی أوقاتها ;

امام موسی بن حعفر(ع) از پدر بزرگوارش نقل می کند که درباره قول خدای ـ عزّوجل ـ «. ..یسبّح له فیها بالغدوّ و الأصال» فرمود: مقصود خواندن نماز در اوقات معین آن است».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 56 - 1،2،3

1 - مؤمنان ، وظیفه دار برپایی نماز و پرداخت زکات

وعد اللّه الذین ءامنوا. .. و أقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة

2 - نماز و زکات ، از مهم ترین و با ارزش ترین فریضه ها و احکام الهی

وعد اللّه الذین ءامنوا منکم و عملوا الصـلحـت . .. و أقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة

برداشت فوق با توجه به اختصاص به ذکر یافتن نماز و زکات، پس از بیان اعمال صالح ـ که نماز و زکات نیز جزء آنها می باشد ـ قابل استفاده است.

3 - فریضه نماز ، در مقایسه با دیگر فریضه ها و احکام الهی ، از ارزش و اهمیت ویژه ای برخوردار است .

وعد اللّه الذین ءامنوا منکم و عملوا الصـلحـت . .. و أقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة

برداشت یاد شده، از تقدم فریضه نماز بر زکات استفاده شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 3 - 5

5 - اهمیت اقامه نماز و پرداخت زکات در مجموعه تکالیف دینی

الذین یقیمون الصلوة و یؤتون الزکوة

از آن جا که تکالیف دینی، منحصر در نماز و زکات نیست، بسنده کردن به آن دو بیانگر اهمیت بسیار آنها در میان تکالیف دینی می باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - روم - 30 - 31 - 6

6 - نماز ، دارای جایگاهی والا در میان تکلیف های دینی است .

و اتّقوه و أقیموا الصلوة

اختصاص به ذکر نماز از میان سایر عبادت ها و تکلیف ها، گویای حقیقت یاد شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - لقمان - 31 - 4 - 2

2 - نماز و زکات ، در میان اعمال عبادی و مالی ، جایگاه والا و ویژه ای دارند .

الذین یقیمون الصلوة و یؤتون الزکوة

ذکر نماز و زکات (صدقه) از میان سایر مسایل عبادی ، برای توصیف محسنان، نشان دهنده جایگاه ویژه آنها است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 33 - 10

10 - نماز و زکات ، به عنوان دو وظیفه عبادی و مالی ، دارای اهمیتی خاص در میان تکلیف های دینی است .

و أقمن الصلوة و ءاتین الزکوة

ذکر نماز و زکات از میان سایر تکلیف ها، نشان از اهمیت والای آن دو دارد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 38 - 6

6 - نماز ، دارای ویژگی و اهمیت در میان سایر عبادات

و أقاموا الصلوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - مجادله - 58 - 13 - 7،10،12

7 - اقامه نماز ، تکلیفی الهی برعهده مسلمانان

فأقیموا الصلوة

10 - اقامه نماز ، پرداخت زکات و فرمانبرداری از خدا و پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) ، ارکان عملی اسلام

فأقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة و أطیعوا اللّه و رسوله

12 - مسلمانان ، باید بر اقامه نماز ، پرداخت زکات و اطاعت از خدا و رسول او ، پایبند بوده و از سهل انگاری درباره آنها کیداً پرهیز نمایند .

فأقیموا الصلوة . .. و أطیعوا اللّه و رسوله

ارتباط صدر و ذیل آیه شریفه، بیانگر این حقیقت است که خداوند، هر چند درباره مسأله صدقه نجوا از کسانی که نسبت به آن کوتاهی نمودند، سخت گیری نکرد; لکن نسبت به اقامه نماز، پرداخت زکات و . .. هرگز تسامح نمی کند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - قلم - 68 - 43 - 4

4 - نماز ، از ارکان عملی دین و نشانه اصلی دین داری است .

و قد کانوا یدعون إلی السجود و هم سـلمون

به گفته مفسران، مقصود از سجود و فراخوانده شدن کافران به آن، نماز است که در آیات گوناگون، همگان به این عبادت فراخوانده شده اند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 22 - 5

5 - نماز ، مهم ترین صفت مسلمانی و اساسی ترین رکن دین داری است .

إلاّ المصلّین

از ذکر نماز در آغاز و تقدیم آن بر سایر مسائل و احکام دینی، مطلب یاد شده به دست می آید.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 34 - 3

3 - نماز ، دارای جایگاهی بس بلند در سلسله تعالیم اسلام

إلاّ المصلّین . الذین هم علی صلاتهم دائمون ... و الذین هم علی صلاتهم یحافظون

از این که مسأله «نماز» از میان دیگر اوصاف مؤمنان، در دو نوبت ـ آن هم در آغاز و پایان ـ یاد شده است، می توان به مطلب یاد شده پی برد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مدثر - 74 - 43 - 2،4

2 - اهمیت و جایگاه ویژه فریضه نماز ، در سلسله احکام و رهنمود های الهی

قالوا لم نک من المصلّین

از این که ترک نماز، از عوامل دوزخی شدن محسوب گشته و اولین عامل آن معرفی شده است، می توان به اهمیت و جایگاه والای آن پی برد.

4 - « عن عقیل الخُزاعیّ ، أنّ أمیرالمؤمنین ( ع ) . . . یقول : تعاهَدوا الصّلاةَ و حافظوا علیها و استکثروا منها و تقرَّبوا بها فإنّها کانت علی المؤمنین کتاباً موقوتاً و قد علم ذلک الکفّارُ حین سُئِلوا ما سلککم فی سقر ؟ قالوا : لم نک من المصلّین ;

از عقیل خزاعی روایت شده که امیرالمؤمنین(ع) فرمود: . ..مواظب نماز باشید و بر آن محافظت نمایید و انجام آن را افزون کنید و با نماز به [خدا] تقرّب جویید. چون نماز، وظیفه ثابت و معینی برای مؤمنان است; این را کافران نیز می دانند; آن زمان که از آنان سؤال شود: «چه چیز شما را به دوزخ وارد ساخت»؟ گویند: ما از نمازگزاران نبودیم...».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - قیامه - 75 - 31 - 3،4

3 - نماز ، مظهر دین داری و تصدیق عملی دین

فلاصدّق و لاصلّی

برداشت یاد شده، با توجه به این نکته است که خداوند، پس از بیان تصدیق نشدن اصل دین از سوی کافران، تنها به ترک فریضه نماز از سوی آنان بسنده کرده است.

4 - اهمیت و جایگاه ویژه نماز و صدقه ، در سلسله تعالیم دین

فلاصدّق و لاصلّی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 10 - 3

3 - نماز ، جلوه عبودیت انسان است .

عبدًا إذا صلّی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 19 - 3،16

3 - پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، هرگز به ترک نماز بر اثر نهی و تهدید مخالفان مجاز نبود .

ینهی . عبدًا إذا صلّی ... فلیدع نادیه ... کلاّ لاتطعه و اسجد

16 - قصد قربت ، نشانه عبودیت و از اجزای نماز

ینهی . عبدًا إذا صلّی ... لاتطعه ... و اقترب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - ماعون - 107 - 5 - 2

2 - لزوم اهتمام به نماز و توجّه به محتوای آن

فویل للمصلّین . الذین هم عن صلاتهم ساهون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - کوثر - 108 - 2 - 14

14 - خداوند ، با یادآوری عطای ویژه خویش به پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، آن حضرت را آماده دریافت فرمان نماز و قربانی ساخت .

إنّا أعطینـک الکوثر . فصلّ لربّک وانحر

81- اهمیت نماز اول وقت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - کوثر - 108 - 2 - 20

20 - لزوم خواندن نماز ، در ابتدای وقت آن *

وانحر

در «تاج العروس» آمده است: «نَحَرَ الصلاة»; یعنی، نماز را در آغاز وقت آن خواند.

82- اهمیت نماز جماعت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 43 - 2،4

2 - اقامه نماز به جماعت و به همراه مسلمانان توصیه خداوند به بنی اسرائیل

و ارکعوا مع الرکعین

مراد از رکوع کردن، اقامه نماز است و مقصود از «راکعین» نمازگزاران مسلمان می باشد; زیرا پس از دعوت اهل کتاب به ایمان و اسلام، این احتمال وجهی ندارد که گفته شود مراد از نماز، نماز شریعت خود آنان است.

4 - ضرورت برپایی نماز ها به جماعت

و ارکعوا مع الرکعین

نماز خواندن همراه نمازگزاران کنایه از اقامه نماز به جماعت است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 102 - 4

4 ـ اهمیت ویژه نماز و برگزاری آن به جماعت

و إذا کنت فیهم فاقمت لهم الصلوة . .. و لیاخذوا حذرهم و اسلحتهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 219 - 2

2 - اهمیت عبادت خدا و اقامه نماز در میان جمع و با جماعت

و تقلّبک فی السـجدین

تعبیر «فی الساجدین» مشعر به مطلب یاد شده است.

83- اهمیت نماز جمعه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 11 - 7

7 - مأموریت پیامبر (صلی الله علیه و آله) از سوی خداوند ، برای بیان جایگاه بلند نماز در پیشگاه الهی

قل ما عند اللّه خیر من اللهو و من التجـرة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 9 - 1،3،9

1 - شرکت در نماز جمعه ، توصیه خداوند به مؤمنان

یـأیّها الذین ءامنوا . .. فاسعوا إلی ذکر اللّه

3 - نماز جمعه ، « ذکر اللّه » است .

فاسعوا إلی ذکر اللّه

مفسران «ذکر اللّه» را به دو معنا تفسیر کرده اند: الف) مراد از «ذکر اللّه» نماز جمعه است ب) مراد از آن خطبه های نماز جمعه است. برداشت یاد شده بر پایه تفسیر اول است.

9 - فریضه نماز جمعه و ر ها کردن داد و ستد به هنگام اقامه آن ، در جهت تأمین مصالح و منافع خود مؤمنان است .

إذا نودی للصلوة من یوم الجمعة فاسعوا إلی ذکر اللّه. .. ذلکم خیر لکم

84- اهمیت نماز در شریعت شعیب(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 87 - 1

1ـ نماز ، بارزترین نمود آیین شعیب ( ع )

قالوا یـشعیب أصلوتک تأمرک

از اینکه مردم مدین از میان کارهای دینی شعیب(ع) نماز او را نام می برند ، معلوم می شود که: نماز در میان دیگر امور دینی وی ، نمود و بروزی خاص داشته است.

85- اهمیت نماز شب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 9 - 22

22 - « عن زرارة عن أبی جعفر ( ع ) قال : قلت له : « آناء اللیل ساجداً و قائماً . . . » قال : یعنی صلاة اللیل . . . ;

زراره می گوید: از امام باقر(ع) پرسیدم: مراد از «آناء اللیل ساجداً و قائماً» چیست؟ فرمود: مراد نماز شب است».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حدید - 57 - 27 - 22

22 - « عن أبی الحسن ( ع ) فی قوله عزّوجلّ : « و رهبانیّة ابتدعوها ما کتبناها علیهم إلاّ ابتغاء رضوان اللّه » قال : صلاة اللیل ;

از امام رضا(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ که فرموده: «. ..إلاّ ابتغاء رضوان اللّه» روایت شده که مراد نماز شب است».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مزمل - 73 - 6 - 10

10 - « عن أبی جعفر و أبی عبداللّه ( علیهماالسلام ) إنّهما قالا : هی القیامُ فی آخر اللیل إلی صلاة اللیل ;

از امام باقر و امام صادق(علیهماالسلام) روایت شده که فرموده اند: [مراد از] آن [«ناشئة اللیل»] برخاستن در آخر شب برای نماز شب است».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مزمل - 73 - 20 - 12،13

12 - نماز و خواندن قرآن ، از بهترین اعمال مراسم در شب زنده داری و عبادت شبانه

تقوم أدنی من ثلثی الّیل . .. فاقرءوا ما تیسّر من القرءان

13 - شب هنگام ، زمان مناسب برای نماز و قرائت قرآن

تقوم أدنی من ثلثی الّیل . .. فاقرءوا ما تیسّر من القرءان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - انسان - 76 - 25 - 6

6 - توصیه خداوند به پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، مبنی بر اقامه نماز در سپیده دم و پسین گاه

و اذکر اسم ربّک بکرة و أصیلاً

مقصود از ذکر در این آیه ـ بنابر نظر مفسران ـ ممکن است نماز باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - انسان - 76 - 26 - 2،7،12،13

2 - اقامه نماز در پاره ای از شب ، توصیه خداوند به پیامبر (صلی الله علیه و آله)

و من الّیل فاسجد له

مقصود از «سجده» ـ چنان که مفسران گفته اند ـ ممکن است نماز باشد.

7 - فرمان خداوند به پیامبر (صلی الله علیه و آله) مبنی بر گزاردن نماز شب

و سبّحه لیلاً طویلاً

یکی از معانی «تسبیح»، نماز است (قاموس المحیط و لسان العرب). بر این اساس مقصود از آن در این آیه، ممکن است نماز شب باشد.

12 - « روی عن الرضا ( ع ) أنّه سأله احمد بن محمد عن هـذه الآیة و قال : ما ذلک التسبیح ، قال : صلاة اللیل ;

از ایشان روایت شده است که احمد بن محمد [بزنطی ]درباره آیه «و من اللیل فاسجد له و سبّحه لیلاً طویلاً» سؤال کرد و گفت: این تسبیح چیست؟ آن حضرت فرمود: نماز شب است».

13 - « و عنه ( ع ) أنّه قال فی قوله عزّوجلّ « و من اللیل فاسجد له و سبّحه لیلاً طویلاً » قال : أمره أن یصلی فی ساعات من اللیل ففعل (صلی الله علیه و آله) . . . ;

از امام صادق(ع) روایت شده که آن حضرت درباره سخن خدای عزّوجلّ «و من اللیل فاسجد له و سبّحه لیلاً طویلاً» فرمود: خداوند به [رسولش] دستور داده که در ساعاتی از شب، نماز گزارد. سپس آن حضرت این مأموریت را انجام داد...».

86- اهمیت نماز صبح

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 78 - 6،10

6- اهمیت و جایگاه ویژه نماز صبح نسبت به سایر نمازها

أقم الصلوة . .. و قرءان الفجر إن قرءان الفجر کان مشهودًا

10- لزوم اهتمام به اقامه نماز صبح ، در منظر همگان و همراه با جماعت *

إن قرءان الفجر کان مشهودًا

احتمال دارد که ذکر صفت «مشهود» برای نماز صبح، نوعی تشویق به این باشد که شایسته است انجام آن در معرض شهود و دید همگان باشد. لازم به ذکر است که فعل «کان» در آیه برای تثبیت است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 28 - 39

39- « عن أبی جعفر و أبی عبداللّه علیهما السّلام فی قوله : « واصبر نفسک مع الذین یدعون ربّهم بالغداة والعشیّ » قال : إنّما عنی بها الصلاة ;

از امام باقر و امام صادق (علیهما السلام) در باره این سخن خدا: «. .. یدعون ربّهم بالغداة و العشیّ» روایت شده که فرمود: همانا از تعبیرِ «خواندن خدا در صبح و عصر» نماز، قصد شده است».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - انسان - 76 - 25 - 6

6 - توصیه خداوند به پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، مبنی بر اقامه نماز در سپیده دم و پسین گاه

و اذکر اسم ربّک بکرة و أصیلاً

مقصود از ذکر در این آیه ـ بنابر نظر مفسران ـ ممکن است نماز باشد.

87- اهمیت نماز ظهر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 238 - 11

11 ـ اهمیّت خاص نماز ظهر ، در میان نمازها

حافظوا علی الصّلوات و الصّلوة الوسطی

امام باقر (ع): . .. « ... و الصلوة الوسطی»، و هی صلوة الظهر و هی اول صلوة صلاّها رسول اللّه (صلی الله علیه و آله)

---

کافی، ج 3، ص 271، ح 1 ; نورالثقلین، ج 1، ص 237، ح 934.

88- اهمیت نماز عشا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 28 - 39

39- « عن أبی جعفر و أبی عبداللّه علیهما السّلام فی قوله : « واصبر نفسک مع الذین یدعون ربّهم بالغداة والعشیّ » قال : إنّما عنی بها الصلاة ;

از امام باقر و امام صادق (علیهما السلام) در باره این سخن خدا: «. .. یدعون ربّهم بالغداة و العشیّ» روایت شده که فرمود: همانا از تعبیرِ «خواندن خدا در صبح و عصر» نماز، قصد شده است».

89- اهمیت نماز مسلمانان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 132 - 9

9 - وجود نماز در خانواده مسلمان ، بهترین جایگزین برای مال و رفاه درخانواده کافران

متّعنا به أزوجًا منهم . .. وأمر أهلک بالصلوة

کلمات «أزواج» و «أهل» در این آیات، خانواده ها را مدّ نظر قرار داده است و بدین صورت لزوم تمایز خانواده مسلمان از خانواده کافر را بیان می کند.

90- اهمیت نماز نافله

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - ق - 50 - 40 - 5

5 - اهمیت تعقیبات نماز و نوافل آن *

و من الیل فسبّحه و أدبـر السجود

در صورتی که سجده، اشاره به نماز داشته باشد; تعبیر «أدبار السجود» می تواند ناظر به تعقیبات نماز و نوافل باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 23 - 5،6

5 - « محمدبن فُضَیل عن أبی الحسن ( ع ) أنّه قال : أولـئک أصحاب الخمسین صلاة من شیعتنا . . . ;

محمدبن فضیل از امام کاظم(ع) [درباره آیه «الذین هم علی صلاتهم دائمون» ]روایت نموده که فرمود: آنان اصحابِ پنجاه رکعت نماز، از شیعیان ما هستند». گفتنی است که: الف ـ مقصود از «پنجاه رکعت نماز» نمازهای یومیه به علاوه نافله های آن است. ب ـ تعداد رکعات نمازهای یومیه و نوافل آن 51 رکعت است لکن در برخی روایات درباره نافله عشاء آمده که این یک رکعت از نوافل بشمار نمی آید بلکه مستحبی است که صرفاً به منظور دو برابر شدن تعداد رکعات نافله نسبت به نمازهای یومیه اضافه شده است. (من لایحضره الفقیه، ج 1، ص 455، ح 1318). براساس این روایات، مجموع عدد نمازهای یومیه و نوافل پنجاه رکعت است.

6 - « عن فُضَیل ، قال : سألت أباجعفر ( ع ) عن قول اللّه عزّوجلّ : « . . .الذین هم علی صلاتهم دائمون » قال : هی النافلة ;

فضیل می گوید: از امام باقر(ع) از سخن خدای عزّوجلّ «. ..الذین هم علی صلاتهم دائمون» سؤال کردم فرمود: مراد نماز نافله است».

91- اهمیت نماز های واجب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 9 - 6

6 - « عن فضیل قال : سألت أباجعفر ( ع ) عن قول اللّه عزّوجلّ : « الذین هم علی صلواتهم یحافظون » قال هی الفریضة . . . ;

فضیل می گوید از امام باقر(ع) از قول خدای ـ عزّوجلّ ـ «الذین هم علی صلواتهم یحافظون» پرسیدم؟ فرمود: مراد نمازهای واجب است . ..».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 34 - 5

5 - « عن الفُضَیل ، قال : سألت أباجعفر ( ع ) عن قول اللّه عزّوجلّ : « و الذین هم علی صلاتهم یحافظون » قال : هی الفریضة ;

فضیل گوید: از امام باقر(ع) درباره سخن خدای عزّوجلّ: «و الذین هم علی صلاتهم یحافظون» سؤال کردم، فرمود: مراد نمازهای واجب است».

92- اهمیت وقت نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 36 - 15

15 - « عن الإمام موسی بن جعفر عن أبیه علیهما السلام فی قول اللّه عزّوجلّ « . . . یسبّح له فیها بالغدوّ والأصال » . . . قال الصلاة فی أوقاتها ;

امام موسی بن حعفر(ع) از پدر بزرگوارش نقل می کند که درباره قول خدای ـ عزّوجل ـ «. ..یسبّح له فیها بالغدوّ و الأصال» فرمود: مقصود خواندن نماز در اوقات معین آن است».

93- برپایی نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 3 - 1،2

1 - ایمان به غیب ( خدا و . . . ) ، اقامه نماز و انفاق از صفات اهل تقواست .

هدًی للمتقین. الذین یؤمنون ... ینفقون

«غیب» به معنای پنهان و ناپیداست و چون ایمان به آن ارزشهای دینی شمرده شده، مقصود از «غیب» هر پنهان و نهانی نیست، بلکه مراد از آن، به مناسبت فرازهای بعد، خدا و فرشتگان و مانند آنهاست.

2 - ایمان به غیب ( خدا و . . . ) ، اقامه نماز و انفاق ، وظایفی ضروری بر عهده بندگان

الذین یؤمنون بالغیب . .. ینفقون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 46 - 4

4 - اقامه نماز برای باورداران به لقای خدا و بازگشت به او ، امری سهل و آسان است .

و إنها لکبیرة إلا علی الخشعین. الذین یظنون أنهم ملقوا ربهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 83 - 7،18

7 - بر پا داشتن نماز و پرداختن زکات ، از عهد ها و پیمان های خدا با بنی اسرائیل

و إذ أخذنا میثق بنی إسرءیل . .. و أقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة

18 - معاشرت نیکو با مردم اقامه نماز و ادای زکات ، از مصداق های اعمال شایسته است .

و عملوا الصلحت . .. و قولوا للناس حسناً و أقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 110 - 13

13 - خداوند ، بی نیاز از اعمال خیر بندگان ( اقامه نماز ، پرداخت زکات و . . . )

و ما تقدموا لأنفسکم من خیر تجدوه عنداللّه

هدف از آوردن قید «لأنفسکم» (برای خودتان) توجه دادن انسانها به این حقیقت است که: آنچه انجام می دهید خود از آن

بهره می گیرید. مبادا خیال کنید که خداوند به آنها نیازمند است و سودی عاید او می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 177 - 26

26 - برپایی نماز ، پرداخت زکات ، پایبندی به عهد ها و صبر و پایداری در تنگنا ها و شداید از ویژگی های نیکان

و لکن البر من . .. أقام الصلوة ... والصبرین فی البأساء و الضراء

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - رعد - 13 - 22 - 11

11ـ اقامه نماز و تلاش برای رفع نیاز نیازمندان از نشانه های خردمندان است .

إنما یتذکّر أُولُوا الألبـب . .. والذین صبروا ... وأقاموا الصلوة و أنفقوا مما رز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 77 - 8

8 - اقامه نماز ، عبودیت و بندگی خدا و انجام کار های نیک ، مشخصه های جامعه اسلامی

یـأیّها الذین ءامنوا . .. و افعلوا الخیر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 56 - 1

1 - مؤمنان ، وظیفه دار برپایی نماز و پرداخت زکات

وعد اللّه الذین ءامنوا. .. و أقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - روم - 30 - 31 - 2،4

2 - لزوم ترس از خدا و برپایی نماز و پرهیز از هرگونه شرک

و اتّقوه و أقیموا الصلوة و لاتکونوا من المشرکین

4 - اقامه نماز و پرهیز از شرک ، تجلی روح تقوا در آدمی است .

و اتّقوه و أقیموا الصلوة و لاتکونوا من المشرکین

«تقوا» در لغت، حفظ خود از خطر، و در شریعت، حفظ خود از افتادن در گناه است. طبیعی است که مصداق حفظ خود از گناه، ترک محرّمات و انجام دادن واجبات است. ذکر اقامه نماز و پرهیز از شرک، می تواند به منزله ذکر خاص بعد از عام و مفید نکته یاد شده باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - لقمان - 31 - 4 - 1

1 - اقامه همواره نماز ، و پرداخت مداوم زکات و یقین به آخرت ، از صفات محسنان است .

هدًی و رحمة للمحسنین . الذین یقیمون ... و هم بالأخرة هم یوقنون

فعل های مضارع «یقیمون» و «یؤتون» دلالت بر استمرار دارند. لازم به ذکر است که «زکات» در این آیه، به قرینه مکی

بودن سوره، زکات اصطلاحی نیست، بلکه اِعانه های مالی است. گفتنی است در صورتی که جمله «الذین یقیمون...» جمله وصفی و یا بدلی باشد، مفید معنای یاد شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 29 - 2

2 - انس با قرآن و تلاوت پیوسته آن ، برپایی نماز و انفاق در نهان و آشکار ، از نشانه های خداترسی است .

إنّما یخشی اللّه من عباده العلمـؤا . .. إنّ الذین یتلون کتـب اللّه و أقاموا الصل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 38 - 4

4 - احیای فرهنگ نماز و انجام آن با تمامی شرایط و ارکان ، از ویژگی های بارز اهل ایمان

و ما عند اللّه . .. للذین ءامنوا ... و أقاموا الصلوة

با توجه به واژه «إقامه» که صرفاً به معنای انجام نماز نیست; بلکه به معنای برپاداشتن نماز است، احیای فرهنگ نماز به دست می آید.

94- برپایی نماز در مسجد

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 108 - 5

5 ـ مسجدی که از نخستین لحظه بر اساس تقوا بنا شده ، دارای ارزش بوده و سزاوار است که در آن نماز اقامه شود .

لمسجد أسّس علی التقوی من أول یوم أحق أن تقوم فیه

95- برپایی نماز صحابه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مزمل - 73 - 20 - 23

23 - مؤمنان و یاران پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، به برپایی نماز مأمور شدند .

و أقیموا الصلوة

96- برپایی نماز علما

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 29 - 1

1 - انس با قرآن و تلاوت مستمر آن ، برپایی نماز و انفاق در نهان و آشکار ، از اوصاف عالمان راستین و اهل معرفت

إنّما یخشی اللّه من عباده العلمـؤا . .. إنّ الذین یتلون کتـب اللّه و أقاموا الصل

برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که آیه شریفه «إنّ الذین. ..» در مقام بیان جمله «إنّما یخشی اللّه من عباده العلماء» است; یعنی، در توصیف عالمان خداترس می باشد.

97- برپایی نماز مجاهدان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 41 - 2

2 - اقامه نماز ، پرداخت زکات ، امر به معروف و نهی از منکر ، از بارزترین ویژگی های یاران خدا و پیکارکنندگان راه دین او

الذین إن مکّنّـهم . .. و نهوا عن المنکر

98- برپایی نماز مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 3 - 1

1 - اقامه نماز ، پرداخت زکات و یقین به آخرت از نشانه های مؤمنان راستین

هدًی و بشری للمؤمنین . الذین یقیمون الصلوة... و هم بالأخرة هم یوقنون

«الذین» در برداشت یاد شده، وصف احترازی است; یعنی، آیات قرآن برای آن دسته از مؤمنان، هدایتگر و بشارت بخش است که پایبند به اقامه نماز و پرداخت زکات باشند و به جهان آخرت نیز باور قطعی داشته باشند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مزمل - 73 - 20 - 23

23 - مؤمنان و یاران پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، به برپایی نماز مأمور شدند .

و أقیموا الصلوة

99- برپایی نماز یاران خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 41 - 2

2 - اقامه نماز ، پرداخت زکات ، امر به معروف و نهی از منکر ، از بارزترین ویژگی های یاران خدا و پیکارکنندگان راه دین او

الذین إن مکّنّـهم . .. و نهوا عن المنکر

100- بشارت به برپاکنندگان نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 29 - 12

12 - بشارت به عالمان خداترس ، تلاوتگر قرآن ، برپادارنده نماز و انفاق کننده در نهان و آشکار ، مبنی بر تجارتی از بین نرفتنی ( بهشت برین ) از ناحیه خداوند

إنّما یخشی اللّه من عباده العلمـؤا . .. إنّ الذین یتلون کتـب اللّه و أقاموا الصل

«بوار» (ریشه «لن تبور») به معنای شدت کسادی است و از آن جا که کسادی شدید موجب فساد و نابودی می شود، این واژه در معنای «هلاک» به کار می رود (برگرفته از مفردات راغب).

101- بطلان نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 43 - 1،8،10

1 ـ بطلان نماز در حال مستی

لا تقربوا الصلوة و انتم سکاری

ظاهراً نهی در «لا تقربوا»، ارشاد به بطلان است، نه تنها بیانگر حرمت تکلیفی.

8 ـ بی توجهی به اذکار نماز و مفاهیم آن ، فلسفه بطلان آن در حال مستی

لا تقربوا الصلوة . .. حتی تعلموا ما تقولون

جمله «حتی تعلموا . .. » بیانگر علت تحریم بطلان نماز در حال مستی است.

10 ـ بطلان نماز در حال جنابت

لا تقربوا الصلوة . .. و لا جنباً

102- بنی اسرائیل و برپایی نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 87 - 8

8 ـ خداوند ، بنی اسرائیل را به بر پا داشتن نماز مکلف فرمود .

و أقیموا الصلوة

103- بنی اسرائیل و نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 83 - 23

23 - بنی اسرائیل ، جز اندکی از آنان ، با مردمان معاشرت نیکو نداشتند ، نماز را اقامه نکردند و از پرداخت زکات طفره رفتند .

و قولوا للناس حسناً و أقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة ثم تولیتم إلا قلیلا منکم

104- بهترین وقت نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 64 - 9

9 ـ سحرگاهان ، بهترین و مناسب ترین وقت برای نماز و عبادت

و الذین یبیتون لربّهم سجّدًا و قیـمًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مزمل - 73 - 6 - 1

1 - شب ، بهترین زمان برای برگزاری نماز و انجام دادن عبادت

قم الّیل . .. إنّ ناشئة الّیل ... و أقوم قیلاً

«ناشئة» مشتق از «نَشْأ» (حادث شدن، پدید آمدن) و به معنای حادثه و پدیده است (مصباح المنیر). اضافه «ناشئة» به «اللیل»، می تواند اضافه بیانیه و یا اضافه ظرفیه باشد. گفتنی است که آیه یاد شده تعلیل برای «قم اللیل...» می باشد; یعنی، شب را به پاخیز چون شب... .

105- بی اعتنایی به مخالفان نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 19 - 2

2 - بی اعتنایی به خواسته های مخالفان نماز و سرپیچی از دستورات آنان ، فرمان خداوند به پیامبر (صلی الله علیه و آله)

لاتطعه

106- بی اعتنایی به نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - بینه - 98 - 5 - 12

12 - اهل کتاب ، به نماز و زکات در آیین خویش ، بی اعتنا بودند .

و ما تفرّق الذین أُوتوا الکتـب . .. و ما أُمروا إلاّ... و یقیموا الصلوة و یؤتوا

بی ایمانی تضییع کنندگان نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 60 - 5

5- ضایع کنندگان نماز و پیروان هوا های نفسانی ، ایمان واقعی ندارند .

أضاعوا الصلوة واتبعوا الشهوت . ..إلاّ من ... ءامن

برحسب ظاهر اشخاص یاد شده در آیه قبل، در زمره پیروان انبیا و مؤمنان به آنان قرار داشته اند. بنابراین ایمان مجدد آنان بدان معنا است که ایمان آنان در حال ضایع کردن نماز و پیروی از شهوات، ایمان واقعی نبوده است; بلکه ایمان صوری و سطحی بوده است.

107- بی لیاقتی تارکان نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 18 - 5

5 ـ کافران ، مشرکان و مسلمانان بی مبالات و ناپایبند به نماز و زکات ، فاقد صلاحیت تعمیر و رسیدگی به امور مساجدند .

إنما یعمر مسجد اللّه من ءامن باللّه و الیوم الأخر و أقام الصلوة و ءاتی الزکوة

108- بیع بعد از نماز جمعه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 10 - 1

1 - جواز خرید و فروش ، پس از تمام شدن نماز جمعه

فإذا قضیت الصلوة فانتشروا فی الأرض و ابتغوا من فضل اللّه

109- بیع هنگام نماز جمعه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 9 - 13،16

13 - خرید و فروش و کسب و کار ، پیش از اعلام نماز جمعه جایز است .

إذا نودی للصلوة من یوم الجمعة فاسعوا إلی ذکر اللّه و ذروا البیع

16 - « قال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) حرمت التجارة یوم الجمعة ما بین الأذان الأوّل إلی الإقامة إلی انصراف الإمام لأنّ اللّه یقول : « یا أیّها الذین آمنوا إذا نودی للصلاة من یوم الجمعة فاسعوا إلی ذکر اللّه و ذروا البیع ;

از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روایت شده که فرمود: ما بین اذان اول تا اقامه و انصراف امام از آن، تجارت حرام است; زیرا خدای تعالی می فرماید: یا أیّها الذین آمنوا إذا نودی للصلاة من یوم الجمعة فاسعوا إلی ذکر اللّه و ذروا البیع».

110- پاداش برپایی نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 170 - 2

2 ـ خداوند پاداش یهودیان تمسک کننده به تورات و برپا دارنده نماز را تباه نخواهد کرد .

و الذین یمسکون بالکتب . .. إنا لانضیع أجر المصلحین

چون آیه مورد بحث در سیاق آیات مربوط به یهود واقع شده، می توان گفت مراد از «الذین . .. » یهودیان متعهد هستند، و یا اینکه آنان از مصادیق مورد نظر برای «الذین ... » می باشند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 72 - 15

15 ـ بهشت جاودان ، بوستان های پوشیده از درخت ، خانه های دلپذیر و خشنودی خدا ، پاداش الهی به مؤمنان در برابر امر به معروف و نهی از منکر ، اقامه نماز ، پرداخت زکات و اطاعت از خدا و رسول (صلی الله علیه و آله)

و المؤمنون و المؤمنت . .. یأمرون بالمعروف ... و یطیعون اللّه و رسوله ... وعد الل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - رعد - 13 - 23 - 3

3ـ بهشت عدن ، پاداش صبر و استقامت بر فرمان های الهی ، برپا داشتن نماز و انفاق کردن

والذین صبروا . .. أُولـئک لهم عقبی الدار. جنـّت عدن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 30 - 2

2 - تلاوت قرآن و انس با آن ، برپایی نماز و انفاق در نهان و آشکار ، دارای اجر و پاداش الهی

یتلون کتـب اللّه . .. لیوفّیهم أجورهم

111- پاداش نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 170 - 3

3 ـ چنگ زدن به کتاب های آسمانی و برپا داشتن نماز ، دارای پاداشی تضمین شده از جانب خداوند

و الذین یمسکون بالکتب . .. إنا لانضیع أجر المصلحین

112- پاداش نماز به بیت المقدس

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 143 - 25

25 - نمازهایی که پیش از تغییر قبله به سمت بیت المقدس خوانده شده بود ، مورد پذیرش خدا بوده و اجرش ضایع نخواهد شد .

و ما کان اللّه لیضیع إیمنکم

تغییر قبله یا نوید به تغییر آن، این پرسش را برای مسلمانان در پی داشت که: نمازها و عبادتهای انجام شده به سوی بیت المقدس آیا محکوم به بطلان است. جمله «و ما کان ...» پاسخ به این پرسش می باشد.

113- پاداش نماز جمعه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 11 - 8

8 - ثواب نماز جمعه ، بسی برتر و بالاتر از درآمد های مادی و لذت های دنیوی است .

قل ما عند اللّه خیر من اللهو و من التجـرة

114- پاداش نمازگزاران جمعه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 11 - 9

9 - ثواب نماز جمعه ، برای برپادارندگان آن ، در نزد خداوند محفوظ است .

قل ما عند اللّه خیر

115- تارکان نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 83 - 23

23 - بنی اسرائیل ، جز اندکی از آنان ، با مردمان معاشرت نیکو نداشتند ، نماز را اقامه نکردند و از پرداخت زکات طفره رفتند .

و قولوا للناس حسناً و أقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة ثم تولیتم إلا قلیلا منکم

116- تارکان نماز در قیامت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 48 - 10

10 - در قیامت برای متخلفان از دستورات الهی ( بر پایی نماز و پرداخت زکات ) و ارتکاب کنندگان محرمات ( دین فروشی ، حق پوشی و . . . ) راه نجاتی نیست .

لا تشتروا بأیتی . .. و أقیموا الصلوة ... واتقوا یوماً لاتجزی نفس عن نفس

117- تاریخ تشریع نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 31 - 3

3- تشریع نماز و انفاق در مکه و پیش از هجرت پیامبر (صلی الله علیه و آله) بود .

قل لعبادی الذین ءامنوا یقیموا الصلوة و ینفقوا

برداشت فوق با توجه به مکی بودن سوره ابراهیم است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 132 - 12

12 - تشریع نماز ، در نخستین سال های بعثت صورت گرفته بود .

وأمر أهلک بالصلوة واصبطر علیها

سوره «طه» از نخستین سوره های مکی است. چنین برمی آید که فرمان نماز پیش از آن صادر شده بود و در این سوره بر اقامه آن توصیه شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 10 - 5

5 - تشریع نماز ، در نخستین سال های بعثت

إذا صلّی

گرچه ممکن است کیفیت نمازی که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در آغاز بعثت می خواند، با نمازهای پنج گانه ای که برای همیشه تشریع شده است، تفاوت هایی داشته و چه بسا به سجود و قصد قربت ـ که در ذیل سوره آمده ـ اکتفا می شد; ولی آیه شریفه بر اصل تشریع عبادتی به نام «نماز» دلالت دارد.

118- تاریخ تشریع نماز های یومیه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 130 - 18

18 - نماز های یومیه ، مشتمل بر تسبیح و تحمید پروردگار و تشریع شده در مکه ، پیش از هجرت

و سبّح . .. قبل طلوع ... ءانآیِ الّیل فسبّح و أطراف النهار

این آیه، با اوقاتِ چهار نماز تناسب دارد: صبح (قبل طلوع الشمس)، عصر (قبل غروب ها)، صبح و مغرب (اطراف النهار) و عشا (من آناء اللیل). برخی با توجیه (أطراف النهار) به این که وسط روز نیز طرف آن است، نماز ظهر را نیز مشمول آیه دانسته اند; ولی چون سوره «طه» در مکه و پیش از سوره «اسرا» ـ که حکم نماز ظهر در آن آمده ـ نازل شده است، می توان گفت که نماز ظهر را مطرح نکرده است.

119- تاریخ نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 37 - 5

5- نماز از فریضه های عبادی در عصر بعثت حضرت ابراهیم ( ع )

ربّنا إنی أسکنت من ذرّیتی . .. لیقیموا الصلوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 55 - 3

3- نماز ، زکات و انفاق ، دارای سابقه ای دیرینه در ادیان الهی

و کان یأمر أهله بالصلوة و الزکوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 9 - 4

4 - نماز در عصر بعثت ، مورد تهاجم مخالفان اسلام

أرءیت الذی ینهی

جمله «لئن لم ینته» ـ در آیات بعد ـ قرینه بر وقوع این مزاحمت، به هنگام نزول آیات این سوره است که با اوایل بعثت هم زمان بوده است.

120- تداوم برپایی نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 4 - 2

2 ـ استمرار در برپایی نماز و دستگیری دائمی از مستمندان ، نشان ایمان حقیقی در مرحله عمل

أولئک هم المؤمنون حقا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 71 - 12

12 ـ مداومت بر اقامه نماز ، پرداخت زکات و اطاعت از خدا و رسول از ویژگی های مؤمنان راستین

و یقیمون الصلوة و یؤتون الزکوة و یطیعون اللّه و رسوله

به کارگیری فعل مضارع (یقیمون، یؤتون و یطیعون) بیانگر تداوم و استمرار است.

121- تداوم نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 23 - 4

4 - « عن أبی عبداللّه ( ع ) قال : حدّثنی أبی عن جدّی عن آبائه أنّ أمیرالمؤمنین ( ع ) . . . قال : . . . قال اللّه تبارک و تعالی : « الذین هم علی صلاتهم دائمون » یعنی الذین یقضون ما فاتَهم من اللّیل بالنّهار و ما فاتهم من النّهار باللّیل . . . ;

از امام صادق(ع) روایت شده که فرمود: پدرم از جدم از پدرانش روایت کرده که امیرالمؤمنین(ع) فرمود: . .. خدای ـ تبارک و

تعالی ـ فرمود: (الذین هم علی صلاتهم دائمون) یعنی کسانی که نمازهایی را که در شب از دستشان رفته، در روز قضا می کنند و نمازهایی را که در روز از دست داده اند در شب قضا می کنند...».

122- تداوم نماز اولیاء الله

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 37 - 2

2 - هیچ داد و ستد و تجارتی ، مردمان والا مقام و الهی را از یاد خدا ، برپایی نماز و پرداخت زکات ، غافل نمی سازد .

رجال لاتلهیهم تجـرة و لابیع عن ذکر اللّه و إقام الصلوة و إیتاء الزکوة

والا مقامی و بزرگی در برداشت یاد شده، از تنوین «رجال» ـ که برای تفخیم می باشد ـ استفاده شده است و این که هیچ داد و ستدی از یاد خدا بازدارنده نیست، از نکره در سیاق نفی ـ که مفید عموم می باشد ـ به دست آمده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 38 - 3

3 - دستیازی به بهترین پاداش های خداوند ، هدف مردمانی که هیچ اشتغالی آنان را از تسبیح و ذکر دایم خدا ، بر پایی نماز و پرداخت زکات بازنمی دارد .

یسبّح . .. رجال لاتلهیهم تجـرة و لابیع عن ذکر اللّه و إقام الصلوة و إیتاء الزکوة

برداشت فوق، بر این اساس است که لام «لیجزی» برای غایت باشد; یعنی، مردان الهی برای دستیابی به بهترین پاداش خداوند، همواره به یاد او هستند. و از نافرمانی او در هراس می باشند.

123- تداوم نماز مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 34 - 1

1 - اهمیت دادن به نماز ، مواظبت بر انجام دادن به موقع آن و پرهیز از سهل انگاری در ادای آن ، از ویژگی های مؤمنان و مسلمانان راستین

و الذین هم علی صلاتهم یحافظون

124- ترک اقامه نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 12 - 31

31 ـ انکار هر یک از رسولان الهی و ترک یاری آنان ، بر پا نداشتن نماز ، نپرداختن زکات و خودداری از انفاق ، کفر و ضلالت است .

لئن اقمتم الصلوة . .. فمن کفر

125- ترک بیع هنگام نماز جمعه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 9 - 7،9

7 - تعطیل کردن خرید و فروش و هر عملی که مانع شرکت در نماز جمعه می شود ، فرمان الهی به مؤمنان

یـأیّها الذین ءامنوا . .. و ذروا البیع

مراد از «ذروا البیع» ـ با توجه به دعوت مردم به شرکت در نماز جمعه ـ تنها رها کردن خرید و فروش نیست; بلکه ذکر خرید و فروش، از باب ذکر بارزترین مصداقی است که مانع شرکت در نماز جمعه می شود. بر این اساس هر عملی که مانع شرکت در نماز جمعه شود، باید ترک گردد.

9 - فریضه نماز جمعه و ر ها کردن داد و ستد به هنگام اقامه آن ، در جهت تأمین مصالح و منافع خود مؤمنان است .

إذا نودی للصلوة من یوم الجمعة فاسعوا إلی ذکر اللّه. .. ذلکم خیر لکم

126- ترک ممانعت از نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 11 - 9

9 - دست کشیدن از منع نمازگزاران و روی آوردن به هدایت ، توصیه خداوند به طغیان گران ثروت اندوز

لیطغی . أن رءاه استغنی ... الذی ینهی . عبدًا إذا صلّی . أرءیت إن کان علی الهدی

جمله «کان علی الهدی» ممکن است مربوط به «الذی ینهی» باشد; در این صورت مفاد آیه شریفه این است که: به من خبر ده کسی که نمازگزار را نهی می کند، اگر خود بر طریق هدایت قرار گرفته بود [آیا بهتر نبود؟]

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 12 - 10

10 - نهی نکردن مردم از نماز و ترغیب کردن آنان به تقوا ، توصیه خداوند به طغیان گران ثروت اندوز

لیطغی . أن رءاه استغنی ... الذی ینهی . عبدًا إذا صلّی ... أو أمر بالتّقوی

جمله «أمر بالتقوی» ممکن است مربوط به «الذی ینهی» باشد. در این صورت مفاد آیه شریفه این خواهد بود که: به من خبر ده کسی که نمازگزار را ـ نهی می کند، اگر [به جای آن ]مردم را به تقوا امر کند [آیا برایش بهتر نیست؟]

127- ترک نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - ماعون - 107 - 5 - 7

7 - « عن أبی اُسامة زید الشحّام قال : سألت أباعبداللّه ( ع ) عن قول اللّه « الذین هم عن صلاتهم ساهون » قال : هو الترک لها و التوانی عنها ;

زید شحّام گوید: از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند «الذین هم عن صلاتهم ساهون» سؤال کردم، فرمود: [مراد از] آن ترک نماز و کوتاهی و سستی در انجام دادن آن است».

128- ترک نماز ابو جهل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - قیامه - 75 - 31 - 6

6 - ابوجهل ، نه دین اسلام را تصدیق کرد و نه نماز گزارد .

فلاصدّق و لاصلّی

براساس شأن نزول، این آیه تا آیه 35 درباره ابوجهل است.

129- ترک نماز اهل کتاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - بینه - 98 - 6 - 5

5 - اهل کتاب و مشرکان ، در صورت خودداری از پذیرش اسلام ، از عبادت خالصانه خداوند محروم مانده و خود را از برکات نماز و زکات دور ساخته اند .

و ما أُمروا إلاّ لیعبدوا اللّه مخلصین له الدین حنفاء و یقیموا الصلوة و یؤتوا الز

130- ترک نماز جمعه محمد(صلی الله علیه و آله)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 11 - 1،2

1 - مسلمانان صدراسلام ، با مشاهده بساط داد و ستد و یا لهو و سرگرمی ، جذب آن می شدند و مصلاّ را ترک و پیامبر (صلی الله علیه و آله) را در حال ایراد خطبه های نماز جمعه ، ر ها می کردند .

و إذا رأوا تجـرة أو لهوًا انفضّوا إلیها و ترکوک قائمًا

2 - نکوهش مسلمانان صدراسلام از سوی خداوند ، به خاطر ترک مصلاّ برای داد و ستد و یا تماشای لهو و ر ها کردن پیامبر (صلی الله علیه و آله) در حال ایراد خطبه های نماز جمعه

و إذا رأوا تجـرة أو لهوًا انفضّوا إلیها و ترکوک قائمًا

131- ترک نماز جهنمیان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مدثر - 74 - 47 - 1

1 - دوزخیان ، در سراسر عمرشان ، هرگز به تکلیف نماز و اطعام مساکین نپرداخته اند و عمر خود را به بطالت و تکذیب روز جزا گذرانده اند .

قالوا لم نک من المصلّین . .. و کنّا نکذّب بیوم الدین . حتّی أتینا الیقین

مقصود از«یقین» مرگ است که حقیقتی یقینی و تردیدناپذیر برای تمامی انسان ها است. آمدن فعل های «لم نک»، «نخوض» و «نکذّب» ـ به صورت فعل مضارع ـ اشعار دارد که این اعمال از سوی دوزخیان، امری مستمر و مکرر بوده است.

132- تسبیح خدا در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 130 - 18

18 - نماز های یومیه ، مشتمل بر تسبیح و تحمید پروردگار و تشریع شده در مکه ، پیش از هجرت

و سبّح . .. قبل طلوع ... ءانآیِ الّیل فسبّح و أطراف النهار

این آیه، با اوقاتِ چهار نماز تناسب دارد: صبح (قبل طلوع الشمس)، عصر (قبل غروب ها)، صبح و مغرب (اطراف النهار) و عشا (من آناء اللیل). برخی با توجیه (أطراف النهار) به این که وسط روز نیز طرف آن است، نماز ظهر را نیز مشمول آیه دانسته اند; ولی چون سوره «طه» در مکه و پیش از سوره «اسرا» ـ که حکم نماز ظهر در آن آمده ـ نازل شده است، می توان گفت که نماز ظهر را مطرح نکرده است.

133- تسبیح در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - انسان - 76 - 26 - 8

8 - تسبیح و تنزیه خداوند ، از ارکان و اجزای مهم نماز

و سبّحه لیلاً طویلاً

134- تشریع نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 77 - 7

7 ـ تقدّم تشریع نماز و زکات بر تشریع جهاد

الم تر الی الّذین . .. اقیموا الصلوة و اتوا الزکوة فلمّا کتب علیهم القتال

بنابر اینکه مراد از «فلمّا کتب» بیان اصل وجوب جهاد باشد، نه فراهم آمدن زمینه آن.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 87 - 2

2ـ تشریع نماز در ادیان گذشته

قالوا یـشعیب أصلوتک تأمرک

135- تشریع نماز در مکه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 31 - 3

3- تشریع نماز و انفاق در مکه و پیش از هجرت پیامبر (صلی الله علیه و آله) بود .

قل لعبادی الذین ءامنوا یقیموا الصلوة و ینفقوا

برداشت فوق با توجه به مکی بودن سوره ابراهیم است.

136- تشریع نماز صبح

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - طور - 52 - 49 - 4،5

4- دستور نماز مغرب ، عشا و صبح ، به پیامبر (صلی الله علیه و آله) *

و من الّیل فسبّحه و إدبـر النجوم

برداشت یاد شده بنابراین نکته است که «من الّیل»، نظر به نماز مغرب و عشا و «إدبار النجوم» نظر به نماز صبح داشته باشد، چه این که «حین تقوم» در آیه شریفه قبل می تواند نظر به نماز نیمروز داشته باشد. بر این اساس نمازهای پنجگانه در این دو آیه، مورد اشاره قرار گرفته است.

5 - « عن زراره ، عن أبی جعفر ( ع ) قال : قلت له . . . « و إدبار النجوم » قال : رکعتان قبل الصبح . . . ;

از زراره روایت شده که گفت: به امام باقر(ع) عرض کردم: . ..[مراد از تسبیح در] «إدبار النجوم» چیست؟ فرمود: مراد دو رکعت نماز قبل از صبح است».

137- تشریع نماز ظهر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - طور - 52 - 48 - 12

12 - دستور اقامه نماز ظهر به پیامبر (صلی الله علیه و آله) *

و سبّح بحمد ربّک حین تقوم

برداشت بالا بدان احتمال است که «سبّح بحمد. ..»، نماد نماز و «حین تقوم» نظر به برخاستن از خواب نیمروز باشد که بر زوال شمس و هنگام نماز ظهر، منطبق می گردد.

138- تشریع نماز عشا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - طور - 52 - 49 - 4

4- دستور نماز مغرب ، عشا و صبح ، به پیامبر (صلی الله علیه و آله) *

و من الّیل فسبّحه و إدبـر النجوم

برداشت یاد شده بنابراین نکته است که «من الّیل»، نظر به نماز مغرب و عشا و «إدبار النجوم» نظر به نماز صبح داشته باشد، چه این که «حین تقوم» در آیه شریفه قبل می تواند نظر به نماز نیمروز داشته باشد. بر این اساس نمازهای پنجگانه در این دو آیه، مورد اشاره قرار گرفته است.

139- تشریع نماز مغرب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - طور - 52 - 49 - 4

4- دستور نماز مغرب ، عشا و صبح ، به پیامبر (صلی الله علیه و آله) *

و من الّیل فسبّحه و إدبـر النجوم

برداشت یاد شده بنابراین نکته است که «من الّیل»، نظر به نماز مغرب و عشا و «إدبار النجوم» نظر به نماز صبح داشته باشد، چه این که «حین تقوم» در آیه شریفه قبل می تواند نظر به نماز نیمروز داشته باشد. بر این اساس نمازهای پنجگانه در این دو آیه، مورد اشاره قرار گرفته است.

140- تشریع نماز وتر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - طور - 52 - 49 - 6

6 - « عن أبی جعفر ( ع ) فی قوله تعالی « و من اللیل فسبّحه و إدبار النجوم » هو الوتر آخر اللیل ;

از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند تعالی که فرموده «و من اللیل فسبّحه و إدبار النجوم» روایت شده که [مراد نماز ]وتر در آخر شب است».

141- تشریع نماز های یومیه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 78 - 1،11

1- فرمان الهی به پیامبر (صلی الله علیه و آله) برای اقامه نمازهایی ، از هنگام زوال خورشید تا نیمه شب و نیز در سپیده صبح

أقم الصلوة لدلوک الشمس إلی غسق الّیل و قرءان الفجر

«دلوک» به معنای رفتن خورشید به سوی غروب، «غسق» به معنای شدت ظلمت است (مفردات راغب). با توجه به معناهای لغوی، برداشت فوق، مبتنی بر این نکته است که مراد از «لدلوک الشمس» زوال خورشید و «غسق اللیل» نیمه

شب باشد.

11- « عن زرارة قال : سألت أباعبدالله ( ع ) عن هـده الأیة « أقم الصلاة لدلوک الشمس إلی غسق اللیل » قال : دلوک الشمس زوالها عند کبد السماء « إلی غسق اللیل » إلی انتصاف اللیل فرض الله فیما بینهما أربع صلوات الظهر و العصر و المغرب و العشاء . . . و « قرآن الفجر » قال : رکعتا الفجر . . . ;

زراره گوید از امام صادق(ع) از این آیه «أقم الصلاة لدلوک الشمس إلی غسق اللیل» سؤال کردم، حضرت فرمود: «دلوک الشمس»[یعنی]میل پیدا کردن خورشید از میان آسمان و «إلی غسق اللیل»[یعنی]تا نصف شب که خدا میان این دو (ظهر و نصف شب) چهار نماز را واجب کرده است: ظهر، عصر، مغرب و عشا و درباره «قرآن الفجر» [حضرت ]فرمود: [آن] دو رکعت نماز صبح است. ..».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - ق - 50 - 40 - 2

2 - تشریع نماز های پنجگانه در وقت های مخصوص آن ، از سوی خداوند

و سبـّح . .. قبل طلوع الشمس و قبل الغروب . و من الّیل فسبّحه

بنابراین که «قبل طلوع الشمس» اشاره به نماز صبح و «قبل الغروب» نماز ظهر و عصر و «من اللیل» نماز مغرب و عشاء باشد، برداشت بالا به دست می آید.

142- تشکر از برپاکنندگان نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 30 - 8،12

8 - عالمان خداترس ، تلاوت گران قرآن ، برپادارندگان نماز و انفاق کنندگان ، برخوردار از آمرزش و دارنده نشان سپاس گزاری خداوند

إنّما یخشی اللّه من عباده العلمـؤا . .. إنّ الذین یتلون کتـب اللّه ... إنّه غفور

12 - سپاس گزاری از عالمان خداترس ، تلاوت گران قرآن ، برپادارندگان نماز و انفاق کنندگان مخلص و گذشت از لغزش های آنان ، رفتاری ارزشمند و خدایی است .

إنّما یخشی اللّه من عباده العلمـؤا . .. إنّ الذین یتلون کتـب اللّه ... إنّه غفور

برداشت یاد شده، با توجه به این نکته است که چگونگی رفتار خداوند با این دسته از انسان ها، می تواند برای همگان آموزنده باشد.

143- تضییع نماز جانشینان انبیا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 59 - 1

1- با رفتن هر پیامبری از بین قوم خویش ، نااهلانی که نماز را تباه و شهوات ( هوا های نفسانی ) را پیروی می کردند ، جایگزین آنان شدند .

«خلَف» (به فتح لام) در مورد جانشین خوب و «خلْف» (به سکون لام) در مورد جانشین بد به کار می رود (مقاییس اللغة).

براین اساس «خلف من بعدهم خلف»; یعنی، جانشینان بدی جایگزین آنان شدند.

144- تظاهر به نماز صبح

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 78 - 10

10- لزوم اهتمام به اقامه نماز صبح ، در منظر همگان و همراه با جماعت *

إن قرءان الفجر کان مشهودًا

احتمال دارد که ذکر صفت «مشهود» برای نماز صبح، نوعی تشویق به این باشد که شایسته است انجام آن در معرض شهود و دید همگان باشد. لازم به ذکر است که فعل «کان» در آیه برای تثبیت است.

145- تعقیبات نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - ق - 50 - 40 - 4

4 - پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظّف به ادامه تسبیح پروردگار در پی هر سجده ( نماز )

فسبّحه و أدبـر السجود

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - شرح - 94 - 7 - 7

7 - « عن مَسْعدَة بن صَدَقَة قال : سمعت جعفراً یقول : کان أبی ( رضی اللّه عنه ) یقول : فی قول اللّه تبارک و تعالی « فإذا فرغت فانصب . و إلی ربّک فارغب » إذا قَضَیْتَ الصلاة بعد أن تُسَلِّم و أنت جالس فانصب فی الدّعاء من أمر الدنیا و الآخرة فإذا فرغت من الدعاء فارغب إلی اللّه تبارک و تعالی أن یتقبّل ها منک ;

از مسعدة بن صدقه روایت شده که گفت: از امام صادق(ع) شنیدم که می فرمود: پدرم ـ که خداوند از او راضی باد ـ درباره سخن خداوند تبارک و تعالی «فإذا فرغت فانصب . و إلی ربّک فارغب» می فرمود: زمانی که نماز را بعد از سلام به پایان رساندی و هنوز نشسته ای، برای امر دنیا و آخرت در دعا بکوش پس هنگامی که از دعا فارغ شدی، به درگاه خدای تبارک و تعالی تضرّع و زاری کن که آن را از تو قبول کند».

146- تفضل به برپاکنندگان نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 30 - 4،9

4 - عالمان خداترس ، تلاوت گران قرآن ، برپادارندگان نماز و انفاق گران ، از فضل خداوند و مزد بیش از استحقاق خود برخورداراند .

إنّما یخشی اللّه من عباده العلمـؤا . .. إنّ الذین یتلون کتـب اللّه ... و یزیدهم

9 - اعطای اجر کامل و بیش از استحقاق به عالمان خداترس ، تلاوت گران قرآن ، برپادارندگان نماز و انفاق کنندگان ، برخاسته از صفت آمرزندگی و سپاس گزاری خداوند است .

لیوفّیهم أجورهم و یزیدهم من فضله إنّه غفور شکور

جمله «إنّه غفور شکور» در مقام تعلیل برای «لیوفّیهم. ..» است; یعنی، چون خداوند نسبت به بندگانش غفور و شکور است، به آنان پاداش کامل و بیش از استحقاق می هد.

147- تکبیر در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - کوثر - 108 - 2 - 21

21 - « عن أمیرالمؤمنین ( ع ) قال : لما نزلت هـذه السورة قال النبیّ (صلی الله علیه و آله) لجبرئیل : ما هـذه النَّحیرَةُ التی أمرنی بها ربّی قال : لیست بنَحیرة و لـکنّه یأمرک إذا تحرّمت للصلاة أن ترفع یدیک إذا کبّرت و إذا رکعت و إذارفعت رأسک من الرکوع و إذا سجدت . . . و إنّ زینة الصلاة رفع الأیدی عند کلّ تکبیرة ;

از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده که فرمود: چون این سوره (کوثر) نازل شد، پیامبر(صلی الله علیه و آله) به جبرئیل فرمود: این «نحیرة» (شتر قربانی شده یا شب اول هر ماه) که پروردگارم مرا بدان امر فرموده، چیست؟ جبرئیل گفت: این، «نحیرة» نیست، بلکه خداوند تو را امر می کند هر گاه نماز را با «تکبیرة الاحرام» شروع کردی، هنگام تکبیر و رکوع و زمانی که از رکوع سر برداشتی و هنگام سجده [که تکبیر گفتی]، دست های خود را بالا ببری . .. زینت نماز بالا بردن دست ها هنگام هر تکبیر است».

148- تلاش برای نماز جمعه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 9 - 5،17

5 - مؤمنان ، وظیفه دار جدیت و تلاش برای شرکت در نماز جمعه

فاسعوا إلی ذکر اللّه

17 - « عن أبی جعفر ( ع ) فی قوله « یا أیّها الذین آمنوا . . . فاسعوا إلی ذکر اللّه . . . » قال : اسعوا أی امضوا و یقال : اسعوا اعملوا لها و هو قصّ الشارب و نتف الإبط و تقلیم الأظفار و الغسل و لبس أفضل ثیابک و تطیب للجمعة فهو السعی ;

از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند، «فاسعوا إلی ذکراللّه. ..» روایت شده که «اسعوا» به معنای «امضوا» است; یعنی، بروید و گفته می شود «اسعوا اعملوا لها»; یعنی، بکوشید تا برای آنها اعمالی انجام دهید و آن اعمال کوتاه کردن موی شارب و ازاله مو از زیر بغل، گرفتن ناخن، غسل، پوشیدن بهترین پیراهن ها و خوشبو کردن برای نماز جمعه است. پس این اعمال سعی است».

149- تلاوت قرآن در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 78 - 5

5- قراءت قرآن و بازخوانی پیام وحی ، عمده ترین رکن و مهمترین بُعد نماز

أقم الصلوة . .. و قرءان الفجر

مراد از «قرآن الفجر» نماز صبح است و آوردن «قرآن» (تلاوت آیات الهی) به جای «صلاة» می تواند مشعر به مطلب فوق باشد.

150- تلاوت قرآن در نماز شب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مزمل - 73 - 4 - 5

5 - فرمان خداوند به پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، مبنی بر قرائت قرآن با تأنّی و شمرده شمرده در نماز های نیمه شب

قم الّیل . .. و رتّل القرءان ترتیلاً

برداشت یاد شده، مبتنی بر این احتمال است که چون آیه به دنبال توصیه به نماز شب آمده است، اشاره دارد به قرائت قرآن در حین نماز; زیرا قرائت قرآن از ارکان نماز است.

151- توصیه به نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 31 - 5،6

5- اقامه نماز و پرداخت زکات در تمامی عمر ، از توصیه های خداوند به عیسی ( ع ) در نخستین روز های زندگی او

و أوصـنی بالصلوة والزکوة مادمت حیًّا

6- عیسی ( ع ) در معرفی خویش به مردم ، دریافت فرمان خداوند به نماز و زکات را از ویژگی های خویش برشمرد .

و أوصـنی بالصلوة والزکوة مادمت حیًّا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 55 - 6

6- وادار ساختن همسر و فرزندان به نماز و انفاق ، از مسؤولیت های مردان مؤمن

و کان یأمر أهله بالصلوة والزکوة

از معانی «أهل» زوجه و اهل خانه است (مصباح).

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 14 - 15

15 - وجود ذکر خدا در نماز ، دلیل ترغیب و توصیه خداوند به اقامه آن است .

أقم الصلوة لذکری

«لذکری» ممکن است بیانگر نتیجه نماز باشد که یاد خدا را در دل ها زنده می کند و ممکن است مراد اشتمال نماز به اذکار الهی باشد، یعنی اقامه نماز به این دلیل واجب شمرده شده است که ذکر خدا در آن وجود دارد.

152- توصیه به نماز شب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 64 - 5

5 ـ تهجد ( شب زنده داری همراه با اقامه نماز ) ، مورد تشویق و توصیه خدا است .

و الذین یبیتون لربّهم سجّدًا و قیـمًا

153- توقیفیّت نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 239 - 6

6 ـ نماز ، تکلیفی است که از سوی خداوند آموخته شده و باید بر طبق این آموخته انجام شود .

فاذکروا اللّه کما علّمکم

154- تهدید مانعان از نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 14 - 5

5 - خداوند ، تکذیب گران دین و روی گردانان از آن و نهی کنندگان مردم از نماز را ، به عذاب خویش تهدید کرده است .

ألم یعلم بأنّ اللّه یری

جمله «ألم یعلم. ..» در مقام تهدید و حاکی از کیفرهایی است که نظارت خداوند، آن را به دلالت التزامی می رساند.

155- تهدید مانعان از نماز محمد(صلی الله علیه و آله)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 15 - 5

5 - خداوند ، مخالفان پیامبر (صلی الله علیه و آله) را در صورت تداوم بر مخالفت با نماز ، هدایت و تقوا ، به مؤاخذه ای سخت تهدید کرد .

لئن لم ینته لنسفعًا بالناصیة

156- جن و نماز محمد(صلی الله علیه و آله)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جن - 72 - 19 - 6

6 - ازدحام جن در اطراف پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، برای مشاهده عبادت و نماز آن حضرت

کادوا یکونون علیه لبدًا

برداشت یاد شده، مبتنی بر این نکته است که ضمایر «کادوا یکونون» به جن بازگردد.

157- جهر در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 110 - 8،13،17،18،19

8- به آواز بلند خواندن همه نماز ها و یا با صدای آهسته خواندن تمامی آنها ، مورد نهی خداوند

و لاتجهر بصلاتک و لاتخافت بها

این برداشت مبتنی بر این است که مراد از «صلاة» همه نمازها باشد و نه یک نماز.

13- پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به رعایت جهر در برخی نماز ها و اخفات در بعضی دیگر

و لاتجهر بصلاتک و لاتخافت بها و ابتغ بین ذلک سبیلاً

بنابر اینکه مراد آیه این باشد که همه نمازهایت را به جهر و یا همه را به اخفات نخوان و مراد از «و ابتغ. ..» این باشد که برخی را به جهر و بعضی را به اخفات بخوان، برداشت فوق به دست می آید.

17- « عن سماعة قال : سألته عن قول الله عزّوجلّ : « و لاتجهر بصلاتک و لاتخافت بها » قال : المخافتة مادون سمعک و الجهر أن ترفع صوتک شدیداً ;

سماعه گوید: از امام(ع) درباره سخن خدای عزژوجلّ «و لاتجهر بصلاتک و لاتخافت بها» سؤال کردم، حضرت فرمود: آهسته خواندن، آن است که خودت نشنوی و بلند خواندن، آن است که صدایت به شدت بلند باشد».

18- « عن أبی جعفرالباقر ( ع ) فی قوله : « و لاتجهر بصلاتک و لاتخافت بها » قال : الاجهار أن ترفع صوتک تسمعه من بعد عنک و الإخفات أن لاتسمع من معک إلاّ یسیراً ;

از امام باقر(ع) روایت شده است که در باره سخن خداوند «و لاتجهر بصلاتک و لاتخافت بها» فرمود: «اجهار» آن است که صدایت را به اندازه ای بالا بری که فردی که از تو دور است، آن را بشنود و «اخفات» آن است که صدایت به حدّی آهسته باشد که شخصی که همراه تو است چیزی به جز صدایی خفیف نشنود».

19- « عن أبی عبدالله ( ع ) فی قول الله تعالی : « و لاتجهر بصلاتک و لاتخافت بها » فقال : . . . و ما بین ذلک قدر ما یسمع اُذنیک ;

از امام صادق(ع) روایت شده است که درباره سخن خدای تعالی «و لاتجهر بصلاتک و لاتخافت بها» فرمود: مراد از «بین ذلک» مقداری است که گوشهایت بشنود».

158- حتمیت کیفر مخالفان نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 15 - 6

6 - سوگند خداوند در تأکید بر مؤاخذه حتمی تکذیب گران دین و مخالفان نماز ، هدایت و تقوا

لئن لم ینته لنسفعًا بالناصیة

«لام» در «لئن. ..» لام قسم است.

159- حرمت تضییع نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 59 - 4

4- ضایع کردن نماز و سهل انگاری در آن ، حرام و از گناهان بزرگ است .

أضاعوا الصلوة . .. فسوف یلقون غیًّا

چنان که گفته شد معنای «یلقون غیّاً» ـ به قرینه «یدخلون الجنّة» (در آیه بعد) ـ «یلقون جزاء غیّهم» است; که وعده عذاب به شمار می آید. وعده عذاب نیز نوعاً در برابر گناهان بزرگ است.

160- حرمت سستی در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 59 - 4

4- ضایع کردن نماز و سهل انگاری در آن ، حرام و از گناهان بزرگ است .

أضاعوا الصلوة . .. فسوف یلقون غیًّا

چنان که گفته شد معنای «یلقون غیّاً» ـ به قرینه «یدخلون الجنّة» (در آیه بعد) ـ «یلقون جزاء غیّهم» است; که وعده عذاب به شمار می آید. وعده عذاب نیز نوعاً در برابر گناهان بزرگ است.

161- حضور قلب در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 43 - 8،9

8 ـ بی توجهی به اذکار نماز و مفاهیم آن ، فلسفه بطلان آن در حال مستی

لا تقربوا الصلوة . .. حتی تعلموا ما تقولون

جمله «حتی تعلموا . .. » بیانگر علت تحریم بطلان نماز در حال مستی است.

9 ـ برپایی نماز با حالت حضور قلب امری بایسته و سزاوار

حتی تعلموا ما تقولون

ملاک حرمت نماز در حال مستی توجه نداشتن و آگاه نبودن به اذکار نماز است. و این معنا به هنگام غفلت و فقدان حضور قلب نیز وجود دارد.

162- حق پذیری نمازگزاران

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 18 - 9

9 - خداترسان و نمازگزاران ، بیشتر از دیگران ، حق پذیراند .

إنّما تنذر الذین یخشون ربّهم بالغیب و أقاموا الصلوة

163- حقیقت نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 77 - 3

3 - اظهار تذلل و خضوع در پیشگاه خداوند ، روح و حقیقت نماز

یـأیّها الذین ءامنوا ارکعوا و اسجدوا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - ق - 50 - 40 - 3

3 - تنزیه و ستایش پروردگار ، روح نماز و عبادت است . *

و سبـّح . .. قبل طلوع الشمس و قبل الغروب . و من الّیل فسبّحه

در صورتی که این آیه با آیه قبل، نظر به نمازهای پنجگانه داشته باشد; از به کار رفتن تعبیر تسبیح و تحمید به جای «صلاة»، می توان مطلب بالا را استفاده کرد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - کوثر - 108 - 2 - 7

7 - نماز ، شکر نعمت های خداوند است .

إنّا أعطینـک الکوثر . فصلّ

164- حمد خدا در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 130 - 18

18 - نماز های یومیه ، مشتمل بر تسبیح و تحمید پروردگار و تشریع شده در مکه ، پیش از هجرت

و سبّح . .. قبل طلوع ... ءانآیِ الّیل فسبّح و أطراف النهار

این آیه، با اوقاتِ چهار نماز تناسب دارد: صبح (قبل طلوع الشمس)، عصر (قبل غروب ها)، صبح و مغرب (اطراف النهار) و عشا (من آناء اللیل). برخی با توجیه (أطراف النهار) به این که وسط روز نیز طرف آن است، نماز ظهر را نیز مشمول آیه دانسته اند; ولی چون سوره «طه» در مکه و پیش از سوره «اسرا» ـ که حکم نماز ظهر در آن آمده ـ نازل شده است، می توان گفت که نماز ظهر را مطرح نکرده است.

165- خشوع در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 2 - 2،5

2 - نماز مطلوب و مقبول خداوند ، نماز همراه با خشوع و فروتنی است .

الذین هم فی صلاتهم خـشعون

5 - داشتن خشوع و تذلل در نماز ، از ستوده ترین و ارجمندترین خصلت ها در پیشگاه خداوند

قد أفلح المؤمنون . الذین هم فی صلاتهم خـشعون

در این آیات خداوند هفت صفت را برای مؤمنان برشمرده است که خشوع و فروتنی آنان در نماز یکی از آنها است و در این جا پیش از همه ذکر شده است. بنابراین، تقدیم آن بر سایر صفات، می تواند بیانگر پسندیده تر و ارجمندتر بودن آن در نزد خداوند باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حدید - 57 - 16 - 6،7

6 - نماز ، باید همراه با خشوع و تذلل باشد .

ألم یأن . ..أن تخشع قلوبهم لذکر اللّه

برخی از مفسران، «ذکر اللّه» را در آیه شریفه، کنایه از نماز دانسته اند. برداشت یاد شده براساس این احتمال است.

7 - بی ارزش بودن نماز بی خشوع ، در پیشگاه خداوند .

ألم یأن . .. أن تخشع قلوبهم لذکر اللّه

در صورتی که مراد از «ذکر اللّه» نماز باشد; نکوهش کسانی که نماز را بدون خشوع می خوانند، مفید برداشت یاد شده است.

166- خضوع در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 238 - 6

6 ـ لزوم بجا آوردن نماز برای خدا ، همراه خضوع و توجه کامل به پروردگار

حافظوا علی الصّلوات . .. و قوموا للّه قانتین

«قنوت» به معنای خضوع در اطاعت و خضوع مستلزم توجه کامل می باشد و مراد از قیام در «قومواللّه»، یا خصوص نماز است و یا نماز مصداقی بارز برای آن.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - قلم - 68 - 43 - 5

5 - سجده و خضوع ، رکن اصلی و روح نماز است .

یدعون إلی السجود

از این که به جای نماز، سجود و خضوع مطرح شده است، می توان مطلب یاد شده را به دست آورد.

167- خطبه نماز جمعه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 11 - 4

4 - ایراد خطبه در نماز جمعه بهوسیله امام جمعه ، از شرایط آن است .

و ترکوک قائمًا

168- خطبه های نماز جمعه محمد(صلی الله علیه و آله)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 11 - 1

1 - مسلمانان صدراسلام ، با مشاهده بساط داد و ستد و یا لهو و سرگرمی ، جذب آن می شدند و مصلاّ را ترک و پیامبر (صلی الله علیه و آله) را در حال ایراد خطبه های نماز جمعه ، ر ها می کردند .

و إذا رأوا تجـرة أو لهوًا انفضّوا إلیها و ترکوک قائمًا

169- درخواست توفیق برپایی نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 40 - 1،2،4

1- حضرت ابراهیم ( ع ) از خداوند خواستار توفیق یافتن خود بر اقامه نماز شد .

ربّ اجعلنی مقیم الصلوة

2- حضرت ابراهیم ( ع ) از خداوند خواستار توفیق یافتن فرزندانش بر اقامه نماز شد .

ربّ اجعلنی مقیم الصلوة و من ذرّیتی

4- دعای حضرت ابراهیم ( ع ) به درگاه پروردگار برای توفیق یافتن خود و فرزندانش برای احیای فریضه نماز در جامعه

ربّ اجعلنی مقیم الصلوة و من ذرّیتی

از اینکه حضرت ابراهیم(ع) درخواست خواندن نماز نکرد; بلکه خواستار اقامه آن شد، برداشت فوق به دست می آید.

170- دروغگویی ناهیان از نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 16 - 1

1 - نهی کنندگان از نماز و تکذیب گران دین ، مردمی خطاکار و دروغ گویند .

ینهی . .. کذّب ... ناصیة کـذبة خاطئة

171- دروغگویی ناهیان از نماز محمد(صلی الله علیه و آله)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 16 - 2،3

2 - شخص بازدارنده پیامبر (صلی الله علیه و آله) از نماز و تکذیب کننده او ، فردی دروغگو و خطاپیشه و گنه کار بود .

ناصیة کـذبة خاطئة

دروغ گویی و خطاکاری، در حقیقت وصف صاحب «ناصیة» است و اتصاف «ناصیة» به آن، مجاز و بیانگر این نکته است که صاحب آن، به قدری به دروغ و گناه آلوده بوده، که گویا اجزای بدن او، دروغگو و خطاکاراند و آثار این پلیدی ها، در چهره او نمایان است.

3 - دروغ گویی و خطاکاری ، نمایان در چهره مخالفت کنندگان با نماز پیامبر (صلی الله علیه و آله)

ناصیة کـذبة خاطئة

توصیف «موی بالای پیشانی» به «کاذب» و «خاطی» ـ به جای توصیف صاحب «ناصیة» به آنها ـ بیانگر ظهور آثار آن در چهره شخص است.

172- دعا در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 238 - 12

12 ـ ارجمندی دعا در حال قیام به هنگام نماز

و قوموا للّه قانتین

امام باقر (ع): «و القنوت» هو الدعاء فی الصلوة فی حال القیام

---

مجمع البیان، ج 2، ص 600 ; نورالثقلین، ج 1، ص 237، ح 940.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 80 - 3

3- فرمان خداوند به پیامبر (صلی الله علیه و آله) برای دعا و نیایش همراه با نماز و نوافل

أقم الصلوة . .. فتهجّد به نافلة لک ... و قل ربّ أدخلنی مدخل صدق

برداشت فوق، مبتنی بر این نکته است که عبارت «و قل رب» عطف به «فتهجّد. ..» بوده و ذکر خاص بعد از عام بیانگر یکی از اعمال باشد که شایسته است در تهجّد و نماز شب انجام گردد.

173- دعا در نماز شب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 80 - 7،9

7- درخواست توفیق از خداوند در نوافل و نماز شب ، برای ورود در کار ها به صدق و راستی و خروج از آن به راستی و درستی ، امری مطلوب و پسندیده است .

و من الّیل فتهجّد به نافلة لک . .. و قل ربّ أدخلنی مدخل صدق و أخرجنی مخرج صدق

9- لزوم درخواست توفیق و خلوص و صداقت کامل از خداوند در نوافل شب

و من الّیل فتهجّد به . .. و قل ربّ أدخلنی مدخل صدق و أخرجنی مخرج صدق

از اینکه خداوند، در پی توصیه پیامبر(صلی الله علیه و آله) به تهجّد، از او خواسته است که برای اخلاص در هر کاری به درگاه او دعا کند، می تواند مشعر به معنای فوق باشد.

174- دعا در نماز نافله

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 80 - 3

3- فرمان خداوند به پیامبر (صلی الله علیه و آله) برای دعا و نیایش همراه با نماز و نوافل

أقم الصلوة . .. فتهجّد به نافلة لک ... و قل ربّ أدخلنی مدخل صدق

برداشت فوق، مبتنی بر این نکته است که عبارت «و قل رب» عطف به «فتهجّد. ..» بوده و ذکر خاص بعد از عام بیانگر یکی از اعمال باشد که شایسته است در تهجّد و نماز شب انجام گردد.

175- دعوت به برپایی نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 132 - 24

24 - « روی عن الباقر ( ع ) فی قوله تعالی : « و أمر أهلک بالصلاة و اصطبر علیها » قال : أمر اللّه نبیّه أن یخص أهل بیته و أهله دون الناس لیعلم الناس أنّ لأهله منزلة عنداللّه لیست لغیرهم فأمرهم مع الناس عامّة ثمّ أمرهم خاصة ;

از امام صادق(ع) روایت شده که در باره سخن خدا«و أمر أهلک بالصلاة. ..» فرمود: خدا به پیامبر خود امر کرده که خانواده و خاندان خود را جدای از مردم [در امر به نماز ]اختصاص دهد تا مردم بدانند که برای اهل پیامبر(صلی الله علیه و آله) منزلتی در نزد خداوند است که برای غیر آنان نیست، پس خدا [یک بار]اهل پیامبر(صلی الله علیه و آله) را با جمع مردم فرمان داده است. سپس آنان را به طور خاص مورد امر قرار داده است».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - لقمان - 31 - 17 - 1،2

1 - اهتمام به برپایی نماز و امر به معروف و نهی از منکر و شکیبایی در بلا ها ، از مواعظ لقمان به پسر خویش بود .

یـبنیّ أقم الصلوة . .. و اصبر علی ما أصابک

2 - توصیه به برپایی نماز و امر به معروف و نهی از منکر و صبر ، نمودی از حکمت لقمان

و لقد ءاتینا لقمـن الحکمة . .. إذ قال ... یـبنیّ أقم الصلوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - بینه - 98 - 5 - 2،8،13

2 - ادیان آسمانی ، از تعالیم انحرافی مبرّا بوده و مردم را تنها به عبادت خداوند ، اخلاص ، اعتدال در دین ، اقامه نماز و

پرداخت زکات ، فرمان داده اند .

و ما تفرّق الذین أُوتوا الکتـب . .. و ما أُمروا إلاّ لیعبدوا اللّه مخلصین له الد

حصر در «إلاّ لیعبدوا اللّه»، حصر اضافی و در مقایسه با تفرقه ای است که آیه قبل آن را گریبان گیر پیروان ادیان آسمانی دانسته بود. بنابراین مفاد آیه این است که خداوند، به تفرقه فرمان نداده است; بلکه خواسته او توحید، اعتدال، نماز و زکات است.

8 - استواری و سامان بخشی ، ویژه دینی است که بدون پیرایه باشد و مردم را به عبادت خالصانه و معتدل ، اقامه نماز و پرداخت زکات فرمان دهد .

و ما أُمروا إلاّ. .. و ذلک دین القیّمه

13 - اسلام ، دینی توحیدی و معتدل و فراخوان مردم به اقامه نماز و پرداخت زکات

و ما أُمروا إلاّ لیعبدوا اللّه مخلصین له الدین حنفاء و یقیموا الصلوة و یؤتوا الز

مراد از «الذین اُوتوا الکتاب» ـ که مرجع ضمیر «أمروا» است ـ ممکن است آن دسته از اهل کتاب باشد که به اسلام کفر ورزیدند. در این مبنا، «الذین کفروا» در آیه اول نیز، به همان گروه نظر دارد.

176- دعوت به نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 55 - 1

1- اسماعیل صادق الوعد ، همواره خویشاوندان و خانواده اش را به نماز و زکات فرمان می داد .

و کان یأمر أهله بالصلوة والزکوة

اهل هر مردی، قبیله و خویشاوندان او است (لسان العرب).

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 132 - 1

1 - فرمان دادن و فراخوانی خانواده و خویشاوندان به نماز ، از جمله وظایف الهی پیامبر (صلی الله علیه و آله)

وأمر أهلک بالصلوة

اهل هر شخصی، عشیره و خویشاوندان او هستند و نیز به کسانی که وابستگی بیشتری به شخص داشته باشند «أهل» گفته می شود (لسان العرب) و چون سوره «طه» در مکه نازل شده است، بستگان آن حضرت در مکه (علی(ع)، خدیجه(س) و. ..) مورد نظر هستند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 77 - 1

1 - فراخوانی اهل ایمان به اقامه نماز از سوی خداوند

یـأیّها الذین ءامنوا ارکعوا و اسجدوا

«رکوع» (مصدر «ارکعوا«) و نیز «سجود» (مصدر «اسجدوا») به معنای خضوع و اظهار تذلل می باشد; لکن رکوع اظهار تذلل به صورت خم شدن و سجود اظهار خضوع به صورت بر زمین گذاشتن پیشانی است. متعلق «ارکعوا» و «اسجدوا» حذف شده و تقدیر آن به قرینه «و اعبدوا ربّکم»، «ارکعوا و اسجدوا لربّکم» می باشد. گفتنی است اظهار خضوع برای

خداوند به صورت رکوع و سجود، در موارد دیگر «صلاة» نامیده شده است. بنابراین «ارکعوا و اسجدوا» کنایه از «صلّوا» می باشد.

177- ذکر بودن نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 45 - 11

11 - نماز ، ذکر خدا است .

و أقم الصلوة إنّ الصلوة تنهی عن الفحشاء . .. و لذکر اللّه أکبر

«ذکر اللّه» احتمال دارد که خود نماز باشد و احتمال دارد که اثر دوم نماز باشد. برداشت بالا، بنابر احتمال نخست است.

178- ذکر خدا در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 14 - 15

15 - وجود ذکر خدا در نماز ، دلیل ترغیب و توصیه خداوند به اقامه آن است .

أقم الصلوة لذکری

«لذکری» ممکن است بیانگر نتیجه نماز باشد که یاد خدا را در دل ها زنده می کند و ممکن است مراد اشتمال نماز به اذکار الهی باشد، یعنی اقامه نماز به این دلیل واجب شمرده شده است که ذکر خدا در آن وجود دارد.

179- ذکر خدا قبل از نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - اعلی - 87 - 15 - 4

4 - لزوم ذکر نام خدا پیش از نماز

ذکر اسم ربّه فصلّی

180- رستگاری برپاکنندگان نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - لقمان - 31 - 5 - 7

7 - تنها برپادارندگان نماز و پرداخت کنندگان زکات و اهل یقین به آخرت ، رستگارند .

الذین یقیمون الصلوة . .. و أُولـئک هم المفلحون

181- رکوع در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 43 - 6

6 - رکوع ، از ارکان اساسی نماز در نماز جماعت

و ارکعوا مع الرکعین

از اینکه خواندن نماز جماعت به رکوع کردن تعبیر شده و برگزار کنندگان جماعت، «راکعین» نامیده شده اند، اهمیت بسزای رکوع در نماز جماعت معلوم می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 43 - 11،18

11 ـ رکوع و سجود ، از اجزای مهم نماز *

و اسجدی و ارکعی

بنابراینکه مراد از رکوع و سجود، نماز باشد; و تعبیر از نماز به رکوع و سجود، دلالت بر اهمیّت این دو جزء دارد.

18 ـ نقش مهمّ رکوع ، در نماز جماعت

و ارکعی مع الرّاکعین

چون از نماز جماعت به رکوع تعبیر شده است، اهمیّت خاص آن معلوم می گردد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 112 - 9

9 ـ رکوع و سجود ، از ارکان مهم نماز

الرکعون السجدون

نوع مفسران برآنند که مقصود از رکوع کنندگان و سجده کنندگان، نمازگزاران هستند ; بنابراین ذکر رکوع و سجده از میان دیگر واجبات نماز می تواند به خاطر اهمیت ویژه این دو فریضه باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 26 - 16

16 - قیام ، رکوع و سجود ، از ارکان نماز

و القائمین و الرکّع السجود

182- روزی نمازگزاران جمعه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 11 - 11

11 - خداوند ، روزی برپاداران نماز جمعه را تضمین کرده است .

قل ما عند اللّه خیر . .. و اللّه خیر الرزقین

183- ریا در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 142 - 11،13

11 ـ ریاکاری در نماز و عبادت ، از صفات منافقان و نشانه نفاق

و إذا قاموا إلی الصّلوة قاموا کسالی یراءون الناس

13 ـ ریا در نماز و عبادت ، خدعه با خداست .

إنّ المنفقین یخدعون اللّه . .. قاموا کسالی یراءون الناس و لایذکرون اللّه

بنابر اینکه «اذا قاموا الی الصلوة . ..» بیانی برای (یخدعون اللّه) باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - ماعون - 107 - 6 - 7

7 - نماز ریاکارانه ، نماز غافلان است .

الذین هم عن صلاتهم ساهون . الذین هم یراءون

184- زمینه اقامه نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 91 - 12

12 ـ اتحاد و روابط عاطفی در جامعه ایمانی ، زمینه ساز ذکر خدا و برپایی نماز

انما یرید الشیطن ان یوقع بینکم العدوة . .. و یصدکم عن ذکراللّه و عن الصلوة

185- زمینه اهتمام به نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 92 - 16

16 ـ ایمان به آخرت زمینه ساز اهتمام به نماز و مراقبت بر آن است.

و الذین یؤمنون بالأخرة یؤمنون به و هم علی صلاتهم یحافظون

186- زمینه برپایی نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 132 - 15

15 - توجه به رازقیت خداوند و مکلف نبودن با تأمین خواروبار ، زمینه سازانجام وظیفه عبادت و نماز و پایداری بر آن

وأمر أهلک بالصلوة . .. لانسـَلک رزقًا نحن نرزقک

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - اعلی - 87 - 15 - 6

6 - یاد نام و اوصاف خداوند ، سوق دهنده انسان به عبادت و نماز است .

و ذکر اسم ربّه فصلّی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - اعلی - 87 - 17 - 4

4 - آخرت گرایی ، زمینه ساز تزکیه ، یاد خدا و ادای نماز است .

من تزکّی . و ذکر اسم ربّه فصلّی ... و الأخرة خیر و أبقی

187- زمینه تحریک مخالفان نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 19 - 10

10 - سجده های نماز ، محرک اصلی مخالفان به جلوگیری از اقامه آن

ینهی . عبدًا إذا صلّی ... لاتطعه و اسجد

188- زمینه ترک نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 92 - 10

10 ـ نافرمانی خدا و رسول دارای پیامدهایی شوم و شیطانی ( دشمنی و کینه توزی و بازماندن از نماز و یاد خدا )

انما یرید الشیطن . .. فان تولیتم فاعلموا انما علی رسولنا البلغ المبین

مراد از رویگردانی در جمله «فان تولیتم» ـ به قرینه آیه پیشین ـ نادیده گرفتن حرمت خمر و قمار است یعنی اگر نهی خداوند از میگساری و قمار را نادیده گرفتید و شیطان شما را به کینه و عداوت با یکدیگر کشانید جز خود کسی را ملامت نکنید زیرا آن عواقب شوم بازتاب نافرمانیهای شماست و پیامبر(صلی الله علیه و آله) در وظیفه خود کوتاهی نکرده است.

189- زمینه ریا در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - ماعون - 107 - 6 - 4

4 - تکذیب روز جزا ، زمینه ساز ریاکاری در نماز

أرءیت الذی یکذّب بالدین . .. فویل للمصلّین ... الذین هم یراءون

190- زمینه مخالفت با نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 9 - 5

5 - خوی ثروت اندوزی و احساس بی نیازی ، زمینه ساز مخالفت با برگزاری نماز

أن رءاه استغنی . .. أرءیت الذی ینهی

191- زمینه نماز شب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 64 - 6

6 ـ اعتقاد به ربوبیت خداوند ، مقتضی شب زنده داری و عبادت و نماز برای او است .

و الذین یبیتون لربّهم سجّدًا و قیـمًا

آمدن قید «لربّهم» و یاد ربوبیت خدا، به جای دیگر اوصاف او همچون رحمان، می تواند گویای برداشت فوق باشد.

192- زینت در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - اعراف - 7 - 31 - 2

2 ـ جمال و آراستگی ظاهر به هنگام نماز و عبادت، محبوب خداوند است.

خذوا زینتکم عند کل مسجد

برداشت فوق بر این اساس است که کلمه «مسجد» اسم زمان و یا اسم مکان، و نه خصوص مساجد رسمی، باشد. در این صورت مراد از سجده، پرستش خدا و خضوع در برابر اوست که نماز و پیشانی بر خاک ساییدن مصداق تام و جلوه کامل آن است.

193- سجده در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 43 - 11

11 ـ رکوع و سجود ، از اجزای مهم نماز *

و اسجدی و ارکعی

بنابراینکه مراد از رکوع و سجود، نماز باشد; و تعبیر از نماز به رکوع و سجود، دلالت بر اهمیّت این دو جزء دارد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 112 - 9

9 ـ رکوع و سجود ، از ارکان مهم نماز

الرکعون السجدون

نوع مفسران برآنند که مقصود از رکوع کنندگان و سجده کنندگان، نمازگزاران هستند ; بنابراین ذکر رکوع و سجده از میان دیگر واجبات نماز می تواند به خاطر اهمیت ویژه این دو فریضه باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 26 - 16

16 - قیام ، رکوع و سجود ، از ارکان نماز

و القائمین و الرکّع السجود

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 64 - 3

3 ـ سجده و قیام ، دو رکن اساسی نماز است .

و الذین یبیتون لربّهم سجّدًا و قیـمًا

برداشت یاد شده، از اختصاص به ذکر یافتن سجده و قیام از میان دیگر ارکان و اجزای نماز، استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 19 - 9

9 - سجده ، تجلّی گاه عبودیت انسان و نمای برجسته نماز

عبدًا إذا صلّی . .. و اسجد

194- سجده نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - قلم - 68 - 43 - 5

5 - سجده و خضوع ، رکن اصلی و روح نماز است .

یدعون إلی السجود

از این که به جای نماز، سجود و خضوع مطرح شده است، می توان مطلب یاد شده را به دست آورد.

195- سرزنش تأخیر نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 59 - 11

11- « فی المجمع قیل : أضاعوها بتأخیرها عن مواقیت ها من غیر أن ترکوها أصلاً . . . و هو المروی عن أبی عبداللّه ( ع ) ;

در مجمع البیان آمده است که: گفته شده [معنای آیه این است]: نماز را ضایع می کردند به این که آن را از اوقات مقررش به تأخیر می انداختند; نه این که به طور کلی آن را ترک کردند و این معنا از امام صادق(ع) روایت شده است».

196- سرزنش ترک نماز جمعه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 11 - 2

2 - نکوهش مسلمانان صدراسلام از سوی خداوند ، به خاطر ترک مصلاّ برای داد و ستد و یا تماشای لهو و ر ها کردن پیامبر (صلی الله علیه و آله) در حال ایراد خطبه های نماز جمعه

و إذا رأوا تجـرة أو لهوًا انفضّوا إلیها و ترکوک قائمًا

197- سرزنش ریا در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - ماعون - 107 - 6 - 5،8

5 - خواندن نماز ، برای خودنمایی نزد مردم ، نکوهیده و مایه گرفتاری به عذاب جهنم است .

فویل للمصلّین . .. الذین هم یراءون

8 - ریاکاری شخص نمازگزار ، نکوهیده تر از یتیم آزاری و رسیدگی نکردن به مستمندان است .

الذی یدعّ الیتیم . و لایحضّ ... فویل للمصلّین ... الذین هم یراءون

آوردن حرف «فاء» در خصلت سومی که برای مکذبان جزا شمرده شده است، بیانگر آن است که آن خصلت، با تمام ویژگی هایش، نکوهیده تر از دو خصلت نخست است.

198- سرزنش سستی در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 54 - 9

9 ـ مذمت خداوند از کسالت در نماز و انفاقِ بدون میل و رغبت

لایأتون الصلوة إلا و هم کسالی و لاینفقون إلا و هم کرهون

199- سرزنش ناهیان از نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 9 - 2

2 - نمازستیزان ، مورد تهدید و نکوهش خداوند

أرءیت الذی ینهی

سیاق آیه شریفه بر توبیخ و تهدید دلالت می کند.

200- سرزنش نهی از نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 11 - 8

8 - احتمال دست یابی نمازگزاران به هدایت ، نهی او را از نماز ، شگفت آورتر و نکوهیده تر می سازد .

أرءیت الذی ینهی . عبدًا إذا صلّی . أرءیت إن کان علی الهدی

201- سستی در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 142 - 9،10

9 ـ سستی و نشاط نداشتن در نماز و مقدمات آن ، از صفات منافقان

و إذا قاموا إلی الصّلوة قاموا کسالی

«کسالی» جمع «کسلان» است ; و کسلان به کسی گفته می شود که با کندی و اکراه و بدون نشاط و میل، کاری را انجام دهد. قیام به سوی نماز که مفاد جمله «قاموا إلی الصّلوة» است، شامل مقدمات نماز نیز می شود.

10 ـ ضرورت برپایی نماز ، با میل و نشاط و پرهیز از کسالت و خمودی در انجام آن

و إذا قاموا إلی الصّلوة قاموا کسالی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 54 - 5

5 ـ کسالت و کاهلی در نماز ، از نشانه های نفاق و عدم ایمان واقعی به خدا و رسول اوست .

کفروا باللّه و برسوله و لایأتون الصلوة إلا و هم کسالی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - ماعون - 107 - 5 - 7

7 - « عن أبی اُسامة زید الشحّام قال : سألت أباعبداللّه ( ع ) عن قول اللّه « الذین هم عن صلاتهم ساهون » قال : هو الترک لها و التوانی عنها ;

زید شحّام گوید: از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند «الذین هم عن صلاتهم ساهون» سؤال کردم، فرمود: [مراد از] آن ترک نماز و کوتاهی و سستی در انجام دادن آن است».

202- سنگینی برپایی نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 45 - 6،7

6 - برپایی نماز کاری سنگین و دشوار مگر برای خاشعان و فروتنان

و إنها لکبیرة إلا علی الخشعین

ضمیر در «إنها» می تواند به «الصلاة» برگردد و نیز می تواند به «استعانت» - که از «استعینوا» فهمیده می شود - ارجاع شود. برداشت فوق بر اساس احتمال اول است. گفتنی است که دشوار بودن نماز به معنای دشوار بودن برپایی آن است.

7 - اقامه نماز با دشواری و سختی ، نشانه خود بزرگ بینی و نداشتن خشوع است .

و إنها لکبیرة إلا علی الخشعین

203- سوگند به نماز عصر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - عصر - 103 - 1 - 4

4 - سوگند خداوند ، به عصر هر روز و نماز فریضه آن *

و العصر

چنانچه «عصر» به معنای «عشیّ» (بعد از ظهر تا غروب) باشد، سوگند به آن یا ناظر به همان زمان خواهد بود و یا به قرینه ظرف و مظروف، مراد نماز عصر است.

204- شانه کردن در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - اعراف - 7 - 31 - 11

11 ـ سئل أبوالحسن الرضا(ع) عن قول الله عز و جل: « خذوا زینتکم عند کل مسجد» قال: من ذلک التمشط عند کل صلوة.

از امام رضا(ع) در پاسخ سؤال از آیه «خذوا زینتکم . ..» فرمود: از مصادیق آیه، شانه کردن مو هنگام هر نماز است.

205- شخصیت مخالفان نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 19 - 5

5 - مخالفان نماز و تکذیب گران دین ، حقّ دستور دادن به نمازگزاران هدایت پیشه و ترویج کننده تقوا را ندارند .

ینهی . عبدًا إذا صلّی ... کذّب و تولّی ... کلاّ لاتطعه

206- شرایط تأثیر نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 23 - 2

2 - پایبندی به نماز و انجام دائمی آن ، شرط تأثیرگذاری این فریضه بر روح و خُلق و خوی نمازگزاران

الذین هم علی صلاتهم دائمون

207- شرایط نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 239 - 9

9 ـ حرکت نداشتن به هنگام اقامه نماز ، از شرایط آن

فان خفتم فرجالا او رکباناً

جواز نماز در حال حرکت به هنگام ترس، حکایت از مشروط بودن آن به حرکت نداشتن در مواقع عادی است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 103 - 5،6

5 ـ وجوب برپایی نماز با تمام شرایط و آداب آن ، پس از رفع ترس از ناحیه دشمن

فاذا اطماننتم فاقیموا الصلوة

اقامه نماز به معنای انجام نماز است با تمام شرایط و آداب آن. و از اینکه در نماز خوف تعبیر به اقامه نماز نشده و فرموده: «فلیصلوا»، این معنا تأیید می شود.

6 ـ وجوب برپایی نماز با تمام شرایط ، پس از سفر و بازگشت به وطن *

فاذا اطماننتم فاقیموا الصلوة

برخی بر آنند که مراد از «اطماننتم» بازگشت به وطن است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 6 - 8

8 ـ وجوب تحصیل طهارت ( غسل ) بر شخص جنب ، برای خواندن نماز

و إن کنتم جنباً فاطهروا

جمله «ان کنتم . ..» عطف بر جمله ای مقدر است و کلام با تقدیر آن چنین می شود: «اذا قمتم الی الصلوة فتوضوا ان لم تکونوا جنباً و ان کنتم جنباً فاطهروا». بنابراین غسل مشروط می شود به هنگامی که جنب می خواهد نماز بخواند.

208- شرایط نماز جماعت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 102 - 5

5 ـ حراست مجاهدان نمازگزار توسط رزمندگان دیگر ، شرط برگزاری نماز خوف به جماعت

فلتقم طائفة . .. سجدوا فلیکونوا من ورائکم

جمله «فلیکونوا من وارئکم»، علاوه بر بیان وجوب حراست از گروه نمازگزار، دلالت بر شرطیت حراست برای نماز خوف دارد.

209- شرایط نماز جمعه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 11 - 4

4 - ایراد خطبه در نماز جمعه بهوسیله امام جمعه ، از شرایط آن است .

و ترکوک قائمًا

210- شرکت در نماز جمعه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 11 - 10

10 - شرکت در نماز جمعه ، باعث از دست رفتن روزی مردمان نمی شود .

و إذا رأوا تجـرة . .. و اللّه خیر الرزقین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 9 - 5

5 - مؤمنان ، وظیفه دار جدیت و تلاش برای شرکت در نماز جمعه

فاسعوا إلی ذکر اللّه

211- شگفتی از نماز صحابه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جن - 72 - 19 - 5،7

5 - عبادت و نماز پیامبر (صلی الله علیه و آله) و یاران آن حضرت ، امری شگفت آور و جذاب برای کافران و مشرکان

کادوا یکونون علیه لبدًا

7 - عبادت و نماز پیامبر (صلی الله علیه و آله) و یاران آن حضرت ، امری شگفت آور و جذاب برای جن

کادوا یکونون علیه لبدًا

212- شگفتی از نماز محمد(صلی الله علیه و آله)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جن - 72 - 19 - 5،7

5 - عبادت و نماز پیامبر (صلی الله علیه و آله) و یاران آن حضرت ، امری شگفت آور و جذاب برای کافران و مشرکان

کادوا یکونون علیه لبدًا

7 - عبادت و نماز پیامبر (صلی الله علیه و آله) و یاران آن حضرت ، امری شگفت آور و جذاب برای جن

کادوا یکونون علیه لبدًا

213- شگفتی محرومیت از نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - بینه - 98 - 5 - 14

14 - سرپیچی کافران اهل کتاب و مشرکان ، از پذیرش اسلام و محروم ساختن خویش از توحید ، اعتدال ، نماز و زکات ، شگفت آور است .

لم یکن الذین کفروا . .. منفکّین ... و ما أُمروا إلاّ لیعبدوا اللّه ... حنفاء و ی

چنانچه جمله «و ما أمروا. ..»، ناظر به اوامر اسلامی باشد، مفاد آیه ـ با توجّه به ارتباط آن با آغاز سوره ـ این می شود که مگر اسلام، چه اوامری دارد که کافران، همچنان از مرام خود منفکّ نشده و به این دین روی نمی آورند؟!; این دین که سراسر توحید و نماز و زکات است، چه فرمان نادرستی در آن است که آنان از پذیرش این دین، امتناع میورزند؟!.

214- شگفتی نهی از نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 11 - 8

8 - احتمال دست یابی نمازگزاران به هدایت ، نهی او را از نماز ، شگفت آورتر و نکوهیده تر می سازد .

أرءیت الذی ینهی . عبدًا إذا صلّی . أرءیت إن کان علی الهدی

215- صبر در برپایی نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 115 - 4

4ـ برپا کردن نماز در اوقات مقرر آن ، نیازمند صبرپیشگی است .

و أقم الصلوة طرفی النهار . .. واصبر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 132 - 5

5 - مراقبت و مداومت بر اقامه نماز ، نیازمند صبر و مقیّد ساختن نفس بر آن است .

واصطبر علیها

216- صداقت در نماز شب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مزمل - 73 - 6 - 2

2 - ایستادن در پیشگاه خدا با گامی استوارتر و گفتوگو در محضر او با سخنانی راست تر و ریشه دارتر ، دو امتیاز برجسته نماز و عبادت شبانه

هی أشدّ وطـًا و أقوم قیلاً

ضمیر «هی» به «ناشئة» بازمی گردد. «أشدّ» معادل «أثبت» (با ثبات تر، استوارتر) و «وطیء» مرادف «قیام» (ایستادن) است (لسان العرب). «أقوم» نیز به معنای «أسدّ» (محکم تر) و «قیلاً» همتای «مقال» (سخن گفتن) است; یعنی، آن (پدیده شب) از حیث ایستادن (ایستادن در پیشگاه خدا) استوارتر و از حیث سخن (سخن گفتن در محضر خدا) محکم تر است.

217- عجز مخالفان نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 18 - 2

2 - مخالفان نماز و تکذیب گران دین ، هر چند فراوان و سازمان یافته باشند ، از مقاومت در برابر مأموران الهی عاجزاند .

ینهی . عبدًا إذا صلّی ... کذّب و تولّی ... فلیدع نادیه. سندع الزبانیة

218- عجله برای نماز جمعه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جمعه - 62 - 9 - 14،15

14 - « عن جابر بن یزید عن أبی جعفر ( ع ) قال : قلت له قول اللّه عزّوجلّ : « فاسعوا إلی ذکر اللّه » قال : اعملوا و عجلّوا فإنّه یوم مضیق علی المسلمین فیه ;

جابربن یزید گوید: به امام باقر(ع) گفتم: مراد از (سخن) خداوند عزّوجلّ «فاسعوا إلی ذکراللّه» چیست؟ فرمود: اعمال جمعه را با عجله انجام دهید [تا به نماز جمعه برسید] زیرا روز جمعه، [وقت ]برای مسلمانان تنگ است [و اعمال مستحبّه زیاد است]».

15 - « عن علیّ انّه سئل عن قول اللّه [ تعالی ] « یا أیّها الذین آمنوا إذا نودی للصلاة من یوم الجمعة فاسعوا إلی ذکر اللّه » قال : لیس السعی الإشتداد ;

از امام علی(ع) درباره سخن خداوند تعالی «یا أیّها الذین آمنوا إذا نودی للصلاة من یوم الجمعة فاسعوا إلی ذکر اللّه» سؤال شد، آن حضرت فرمود: مراد از «سعی» شدت در راه رفتن (دویدن) نیست».

219- عفو برپاکنندگان نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 30 - 12

12 - سپاس گزاری از عالمان خداترس ، تلاوت گران قرآن ، برپادارندگان نماز و انفاق کنندگان مخلص و گذشت از لغزش های آنان ، رفتاری ارزشمند و خدایی است .

إنّما یخشی اللّه من عباده العلمـؤا . .. إنّ الذین یتلون کتـب اللّه ... إنّه غفور

برداشت یاد شده، با توجه به این نکته است که چگونگی رفتار خداوند با این دسته از انسان ها، می تواند برای همگان آموزنده باشد.

220- عوامل برپایی نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 3 - 6

6 ـ اقامه نماز و انفاق در راه خدا ، تجلی خشیت قلب و فزونی ایمان و توکل بر خدا

وجلت قلوبهم . .. زادتهم إیمنا ... الذین یقیمون الصلوة و مما رزقنهم ینفقون

تکرار «الذین»، بدون حرف عطف، برای رساندن این معناست که اقامه نماز انفاق نمود خارجی و تجلی صفات برشمرده شده در آیه قبل است.

221- عوامل ترک نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 91 - 8

8 ـ روی آوری به مظاهر شرک زمینه ساز غفلت از یاد خدا و ترک نماز

انما الخمر و المیسر و الانصاب . .. و یصدکم عن ذکراللّه و عن الصلوة

نیاوردن قید «فی الخمر و المیسر» در جمله «و یصدکم . ..» ـ به خلاف جمله «ان یوقع ..» ـ، می تواند اشاره به این باشد که منشأ ترک یاد خدا و برپایی نماز مخصوص شراب و قمار نیست بلکه برخاسته از گرایش به انصاب و ازلام (مظاهر شرک) نیز هست.

222- عوامل سستی در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - ماعون - 107 - 5 - 3

3 - باور نداشتن کیفر و پاداش الهی ، مایه سبک شمردن نماز

أرءیت الذی یکذّب بالدین . .. الذین هم عن صلاتهم ساهون

223- عوامل محرومیت از نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 84 - 13

13 ـ نفاق و کفر و مرگ در حال فسق ، مایه محرومیت از فیض نماز و دعای اهل ایمان

و لاتصل . .. إنهم کفروا باللّه و رسوله و ماتوا و هم فسقون

224- عوامل ممانعت از نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 16 - 4

4 - آلودگی به دروغ و گناه ، ساقط کننده انسان تا مرحله تکذیب دین و باز داشتن مردم از نماز

ینهی. عبدًا إذا صلّی ... کذّب و تولّی ... ناصیة کـذبة خاطئة

وصف های «کاذبة» و «خاطئة» بیانگر استمرار کذب و خطا در شخص است. این دو وصف در مقایسه با «ینهی» و «کذّب» ـ فعل و دلالت کننده بر حدوث نهی و تکذیب اند ـ به منزله علت و معلول می باشند.

225- عوامل نجات تضییع کنندگان نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 60 - 1

1- توبه ، ایمان واقعی و عمل صالح ، تنها راه رهایی ضایع کنندگان نماز و پیروان شهو ها از عذاب الهی است .

فسوف یلقون غیًّا . إلاّ من تاب و ءامن و عمل صلحًا

استثنا در «إلاّ من تاب. ..» متصل است و مراد از توبه، پشیمانی از ضایع کردن نماز و پیروی از تمایلات نفسانی است. در مورد ایمان بدان جهت قید «واقعی» ذکر شده است که بر حسب ظاهر افراد یاد شده در آیه قبل، در زمره مؤمنان بودند; ولی نماز را ضایع می کردند; یعنی، ایمان ظاهری و اسمی را دارا بودند، ولی ایمان واقعی را نداشتند.

226- غفلت از نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - ماعون - 107 - 7 - 4

4 - خواندن نماز ، بدون تصمیم بر امدادرسانی به نیازمندان ، غفلت از « حقیقت نماز » است .

الذین هم عن صلاتهم ساهون . .. و یمنعون الماعون

227- فریاد در نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 110 - 10

10- خواندن نماز با آواز بلند یا با صدای بسیار آهسته ، جایز نیست .

و لاتجهر بصلاتک و لاتخافت بها

برداشت فوق بر این اساس است که مراد از «صلاة» هر نمازی باشد که نمازگزار آن را اَدا می کند.

228- فضایل برپاکنندگان نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - لقمان - 31 - 5 - 6

6 - محسنان ، برپادارنده نماز و پرداخت کننده زکات و اهل یقین به عالم آخرت و برخوردار از عنایت خاص خداوندند .

للمحسنین . .. أُولـئک علی هدًی من ربّهم

اضافه «ربّ» به ضمیر «هم» ـ که مرجع آن، محسنان است ـ اشاره به نکته یاد شده می کند.

229- فضایل نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 30 - 4

4 - عالمان خداترس ، تلاوت گران قرآن ، برپادارندگان نماز و انفاق گران ، از فضل خداوند و مزد بیش از استحقاق خود برخورداراند .

إنّما یخشی اللّه من عباده العلمـؤا . .. إنّ الذین یتلون کتـب اللّه ... و یزیدهم

230- فضیلت برپایی نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 3 - 7

7 ـ اقامه نماز و انفاق در راه خدا دارای ویژگی و امتیاز در میان سایر عبادات و تکالیف الهی

یقیمون الصلوة و مما رزقنهم ینفقون

بدیهی است ایمان علاه بر اقامه نماز و انفاق دارای نمودهای عملی دیگر نیز هست ; بنابراین ذکر این دو برای رساندن اهمیت ویژه آنهاست.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 73 - 13

13- برپاداشتن نماز و پرداخت زکات ، در مقایسه با دیگر کار های نیک ، از جایگاهی ویژه و والا برخوردار است .

و أوحینا إلیهم فعل الخیرت و إقام الصلوة و إیتاء الزکوة

با آن که نماز و زکات خود از مصادیق کارهای نیک است; اما خداوند آن دو فریضه را به طور جداگانه ذکر فرمود. بیان اختصاصی آن دو، گویای برداشت یاد شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 37 - 6

6 - تسبیح و ذکر دایم خدا ، بر پایی نماز و پرداخت زکات ، دارای جایگاهی ویژه و ارزشمند در بین سایر اعمال و موجب بلند پایگی مقام و تکامل معنوی انسان

یسبّح له فیها . .. رجال لاتلهیهم تجـرة و لابیع عن ذکر اللّه و إقام الصلوة و إیتا

خداوند، در توصیف مردمان الهی و والا مقام تنها سه صفت را مطرح ساخته است: 1ـ ذکر خدا، 2ـ برپاداشتن نماز، 3ـ پرداخت زکات. ذکر سه عمل یاد شده از میان صدها عمل نیک دیگر، حاکی از ارزش ویژه آنها و نیز تأثیر آنها در تکامل معنوی انسان است.

231- فضیلت مراقبت از نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 34 - 2

2 - اهمیت دادن به نماز و مراقبت بر به جای آوردن به موقع آن ، امری شایسته و بایسته

و الذین هم علی صلاتهم یحافظون

232- فضیلت نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 277 - 8

8 ـ برپاداری نماز و پرداخت زکات از بهترین نمونه های عمل صالح

و عملوا الصّالحات و اقاموا الصّلوة و اتوا الزکوة

ذکر نماز و زکات پس از عمل صالح، در حالیکه خود عمل صالحند، بیانگر برداشت فوق است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 191 - 36

36 ـ نماز ، مصداق ذکر و یاد خداوند است .

الّذین یذکرون اللّه . .. و علی جنوبهم

امام باقر (ع) درباره آیه فوق فرمود: الصحیح یصلی قائماً . .. .

---

کافی، ج 3، ص 411، ح 11 ; تفسیر عیاشی، ج 1، ص 211، ح 174.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 200 - 24

24 ـ مطلوبیت انتظار نماز بعدی ، پس از هر نماز

یا ایّها الّذین امنوا . .. و رابطوا

علی (ع) درباره «رابطوا»، در آیه فوق فرمود: رابطوا الصلوات ای انتظروها واحدة بعد واحدة.

---

تفسیر تبیان، ج 3، ص 95 ; مجمع البیان، ج 2، ص 918.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 77 - 12

12 ـ اهمیّت و ارزش برتر نماز ، نسبت به زکات *

و اقیموا الصلوة و اتوا الزکوة

تقدیم ذکری نماز بر زکات، می تواند اشاره به اهمیّت بیشتر نماز باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 72 - 2

2 ـ نماز دارای جایگاه و اهمیتی ویژه در بین عبادات

و أمرنا لنسلم . .. و أن أقیموا الصلوة و اتقوه

یادآور شدن نماز در این سلسله آیات از بین عبادات دیگر، گویای نقش و جایگاه ویژه آن است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 31 - 15

15- « معاویة بن وهب قال : سألت أباعبداللّه ( ع ) عن أفضل ما یتقرّب به العباد إلی ربّهم و أحب ذلک إلی اللّه ـعزّوجلّـ ما هو ؟ فقال : ما أعلم شیئاً بعد المعرفة أفضل من هـذه الصلاة ، ألا تری أنّ العبد الصالح عیسی بن مریم ( ع ) قال : « و أوصانی بالصلاة و الزکاة مادمت حیّاً » ;

معاویة بن وهب گوید: از امام صادق(ع) پرسیدم: بهترین چیزی که موجب تقرب بندگان به پروردگارشان می شود و محبوب ترین آن نزد خدای عزّوجلّ چیست؟ فرمود: من پس از معرفت چیزی را بهتر از این نماز نمی دانم، آیا نمی بینی که بنده صالح (خدا) عیسی بن مریم گفت: و أوصانی بالصلاة. ..».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 56 - 2،3

2 - نماز و زکات ، از مهم ترین و با ارزش ترین فریضه ها و احکام الهی

وعد اللّه الذین ءامنوا منکم و عملوا الصـلحـت . .. و أقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة

برداشت فوق با توجه به اختصاص به ذکر یافتن نماز و زکات، پس از بیان اعمال صالح ـ که نماز و زکات نیز جزء آنها می باشد ـ قابل استفاده است.

3 - فریضه نماز ، در مقایسه با دیگر فریضه ها و احکام الهی ، از ارزش و اهمیت ویژه ای برخوردار است .

وعد اللّه الذین ءامنوا منکم و عملوا الصـلحـت . .. و أقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة

برداشت یاد شده، از تقدم فریضه نماز بر زکات استفاده شده است.

233- فضیلت نماز اول وقت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 78 - 9

9- نماز صبح در اول فجر ، مورد شهود و نظاره ای ویژه

إن قرءان الفجر کان مشهودًا

چنان که از روایات استفاده می شود «شهود ویژه» عبارت است از شهود ملائکه شب و ملائکه روز که هر دوی آنان، شاهد نماز صبح نمازگزارند.

234- فضیلت نماز شب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مزمل - 73 - 6 - 2،3

2 - ایستادن در پیشگاه خدا با گامی استوارتر و گفتوگو در محضر او با سخنانی راست تر و ریشه دارتر ، دو امتیاز برجسته نماز و عبادت شبانه

هی أشدّ وطـًا و أقوم قیلاً

ضمیر «هی» به «ناشئة» بازمی گردد. «أشدّ» معادل «أثبت» (با ثبات تر، استوارتر) و «وطیء» مرادف «قیام» (ایستادن) است (لسان العرب). «أقوم» نیز به معنای «أسدّ» (محکم تر) و «قیلاً» همتای «مقال» (سخن گفتن) است; یعنی، آن (پدیده شب) از حیث ایستادن (ایستادن در پیشگاه خدا) استوارتر و از حیث سخن (سخن گفتن در محضر خدا) محکم تر است.

3 - نماز شب ، پدیده ای بس ارزشمند و والا در پیشگاه خداوند

إنّ ناشئة الّیل هی أشدّ

در صورتی که اضافه «ناشئة اللیل» ظرفیه باشد; مقصود از پدیده، عبادت شبانه بوده و معنای «إنّ ناشئة اللیل» چنین خواهد بود: «به راستی پدیده ای (عبادتی) که در شب واقع می شود. ..». گفتنی است که آیه شریفه در مقام تمجید و ستایش از عبادت شبانه است.

235- فضیلت نماز صبح

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 130 - 27

27 - « عن النبی (صلی الله علیه و آله) فی قوله : « و سبّح بحمد ربّک قبل طلوع الشمس و قبل غروبها » قال : « قبل طلوع الشمس » صلاة الصبح « و قبل غروبها » صلاة العصر ;

از نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) روایت شده که در باره قول خدا: «و سبّح بحمد ربّک قبل طلوع الشمس و قبل غروبها» فرمود: قبل طلوع

الشمس» [وقت] نماز صبح است و «قبل غروبها» [وقت] نماز عصر است».

236- فضیلت نماز عصر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 130 - 27

27 - « عن النبی (صلی الله علیه و آله) فی قوله : « و سبّح بحمد ربّک قبل طلوع الشمس و قبل غروبها » قال : « قبل طلوع الشمس » صلاة الصبح « و قبل غروبها » صلاة العصر ;

از نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) روایت شده که در باره قول خدا: «و سبّح بحمد ربّک قبل طلوع الشمس و قبل غروبها» فرمود: قبل طلوع الشمس» [وقت] نماز صبح است و «قبل غروبها» [وقت] نماز عصر است».

237- فضیلت نماز کنار کعبه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 37 - 9

9- عبادت و نماز در کنار خانه خدا ، برخوردار از فضیلت و ارزش بیشتری در مقایسه با سایر سرزمینها

ربّنا إنی أسکنت من ذرّیتی . .. عند بیتک المحرّم ربّنا لیقیموا الصلوة

برداشت فوق مبتنی بر این احتمال است که اقامه نماز در غیر مکه برای فرزندان حضرت ابراهیم(ع) ممکن بود; ولی حضرت ابراهیم(ع) برای فضیلت عبادت در جوار خانه خدا آن مکان را برای فرزندانش برگزید.