مشخصات کتاب

نام کتاب: علم مفاهیم شناسی در قرآن سری جدید جلد 109

تحقیق و تالیف : رسول ملکیان اصفهانی - 1400 ش

ناشر دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان

1- نیاز

1- آثار اظهار نیاز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - ص - 38 - 35 - 5

5 - استغفار ، پیش از دعا و اظهار حاجت به درگاه الهی ، زمینه ساز استجابت دعا و برآوردن حاجت است .

قال ربّ اغفرلی و هب لی ملکًا

برداشت یاد شده از استغفار سلیمان(ع)، پیش از اظهار حاجت و درخواست پادشاهی از خداوند برمی آید.

2- آثار نیاز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 56 - 8

8- نیاز ، از عوامل گرایش انسان به خداوند

فلایملکون کشف الضرّ عنکم و لاتحویلاً

برداشت فوق مبتنی بر این نکته است که خداوند برای گرایش دادن مشرکان به خویش، به آنان یادآوری کرده که جز من، کسی نیاز شما را روا نخواهد ساخت.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 80 - 6

6 - نیاز های ضروری و مداوم زندگی ، از عوامل گرایش قوم ابراهیم به بت پرستی *

و الذی هو یطعمنی و یسقین . و إذا مرضت فهو یشفین

تأکید ابراهیم(ع) بر نقش خداوند در روزی دادن به انسان ها (یطعمنی) و فرو فرستادن باران (یسقین) و شفا بخشی به انسان (یشفین)، می تواند از آن جهت باشد که قوم او، به انگیزه همین امور به بت ها رو آورده بودند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 5 - 7

7- نیاز های گسترده آدمی ، از عوامل و زمینه های گرایش او به پرستش معبود

و من أضلّ ممـّن یدعوا من دون اللّه من لایستجیب له إلی یوم القیـمة و هم عن دعائهم

تکیه آیه شریفه بر دعا و نیازخواهی های انسان و این که جز خداوند، کسی قادر به اجابت نیازهای همیشگی و گسترده انسان

نیست، می رساند که خداوند از این اهرم برای سوق دادن انسان ها به توحید استفاده کرده است; چه این که نیازمندی آنان زمینه ای است هموار برای روی آوری به مبدأ توانمند بی نیاز.

3- آثار نیاز به ولایت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 111 - 9

9- موجود نیازمندِ ولایت ( سرپرستی و دوستی ) ، از سر ذلّت موجودی درمانده و دارای کاستی است .

و لم یکن له ولیّ من الذلّ

«ولایت» یا به معنای دوستی است و یا به معنای سرپرستی است که در هر دو صورت، در صورتی که از سر ذلّت باشد نشانگر وجود نقص و کاستی در شیء مورد حمایت و دوستی است.

4- آثار نیاز ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 168 - 15

15 - نیاز های طبیعی انسان ، زمینه ای برای انحراف وی و تسلط شیطان بر اوست .

کلوا مما فی الأرض حللا طیباً و لاتتبعوا خطوت الشیطن

5- آثار نیاز های مادی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 90 - 7

7- تأثیرگذاری نیاز های محیطی و مادی انسان بر آرا و نظریات وی حتی در زمینه مسائل فکری و معنوی *

و قالوا لن نؤمن لک حتی تفجر لنا من الأرض ینبوعًا

با این احتمال که پیشنهاد ایجاد چشمه به عنوان معجزه از سوی مشرکان، متأثر از شدت نیاز آنان به منابع آبی بوده باشد، برداشت فوق به دست می آید.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 15 - 13

13- نیاز های طبیعی و مادی بشر ، وسیله ای در جهت گرایش دادن او به ارزش ها

فیها أنهـر من ماء غیر ءاسن و أنهـر من لبن لم یتغیّر طعمه و أنهـر من خمر لذّة للش

خداوند از گرایش های طبیعی انسان به نوشیدن و لذّت بردن و. .. در جهت تشویق او به دین داری، استقامت و تقواپیشگی در طریق حق استفاده کرده است.

6- ارزش نیاز های اخروی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - ص - 38 - 35 - 11

11 - برتری درخواست ها و نیاز های معنوی و اخروی ، بر درخواست ها و نیاز های مادی و دنیایی در دعا و عرض حاجت به درگاه الهی

قال ربّ اغفر لی و هب لی ملکًا

7- ارزش نیاز های دنیوی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - ص - 38 - 35 - 11

11 - برتری درخواست ها و نیاز های معنوی و اخروی ، بر درخواست ها و نیاز های مادی و دنیایی در دعا و عرض حاجت به درگاه الهی

قال ربّ اغفر لی و هب لی ملکًا

8- ارزش نیاز های مادی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - ص - 38 - 35 - 11

11 - برتری درخواست ها و نیاز های معنوی و اخروی ، بر درخواست ها و نیاز های مادی و دنیایی در دعا و عرض حاجت به درگاه الهی

قال ربّ اغفر لی و هب لی ملکًا

9- ارزش نیاز های معنوی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - ص - 38 - 35 - 11

11 - برتری درخواست ها و نیاز های معنوی و اخروی ، بر درخواست ها و نیاز های مادی و دنیایی در دعا و عرض حاجت به درگاه الهی

قال ربّ اغفر لی و هب لی ملکًا

10- اظهار نیاز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 46 - 17

17 - ثنای خداوند و ذکر اوصاف او ، پیش از اظهار حاجت ، امری شایسته و از آداب دعا است .

قل اللّهمّ فاطر السمـوت . .. عـلم ... أنت تحکم بین عبادک فی ما کانوا فیه یختلفون

11- اظهار نیاز به خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 19 - 6

6- مقام بندگی و عبودیت ، مقتضی کرنش و طلب آمرزش و اظهار نیاز به درگاه خداوند

فاعلم أنّه لا إلـه إلاّ اللّه و استغفر لذنبک

از ارتباط «لا إلـه إلاّ اللّه» با «استغفر»، استفاده می شود که مقام الوهیت خدا و عبودیت انسان، مستلزم آن است که حتی شخصی همچون پیامبر(صلی الله علیه و آله) ـ که از گناهان، مصون می باشد ـ با طلب آمرزش از خداوند در برابر او کرنش کند.

12- اقرار به نیاز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 30 - 4

4 - خداوند ، خواهان توجه و اذعان جن و انس به فقر ذاتی موجودات و نیاز آنها به خداوند

یسـله من فی السمـوت و الأرض . .. فبأیّ ءالآء ربّکما تکذّبان

سرزنش شدن تکذیب گران یا غافلانی که با غفلت خویش، از جلوه های ربوبیت خداوند چشم پوشیده اند; در واقع بدین منظور است که آنان بیدار شده و تجلیات ربوبیت فراگیرالهی را در درباره خود دریابند.

13- اهمیت تأمین نیاز ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 115 - 15

15- حفظ سلامتی و رفع نیاز های ضروری بدن ، دارای اهمیت و مورد توجه ویژه در تعالیم دین

إنما حرّم علیکم المیتة . .. فمن اضطرّ غیر باغ و لاعاد فإن الله غفور رحیم

از آن جایی که خداوند خوردنیهای حرام را در صورت اضطرار (نیاز ضروری بدن و سلامتی جسم به تناول خوردنیهای حرام) حلال شمرده است، برداشت فوق استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 42 - 8

8- تأمین نیاز ها و دفع بلیات ، از انگیزه های مهم در پرستش معبود ها است .

یـأبت لِمَ تعبد ما . .. لایغنی عنک شیئًا

از جمله استدلال های ابراهیم(ع) علیه بت پرستی آزر این بوده که بت ها نمی توانند نیازی از تو برطرف سازند، پس چرا آنها را می پرستی؟!. از این استدلال بر می آید که تأمین نیازها یکی از دلایل عمده پرستش ها است.

14- اهمیت تأمین نیاز های ضروری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 81 - 17

17- امید بستن به هدایت و تربیت انسان ها ، پس از تأمین نیاز های ضروری آنان ، امیدی بجا و مناسب است .

و الله جعل لکم . .. لعلّکم تسلمون

برداشت فوق، به خاطر این است که خداوند جمله «لعلّکم تسلمون» را پس از به رخ کشیدن نعمتهای فراوان خویش به انسانها، مطرح کرده است.

اهمیت نیاز های معنوی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 114 - 12

12 ـ رهبران الهی ، وظیفه دار جهت دهی معنوی به خواسته های مادی مردمان

نرید ان نأکل منها . .. تکون لنا عیداً لاوّلنا و ءاخرنا ءایة منک و ارزقنا

حضرت مسیح(ع) با ذکر مسأله تغذیه به عنوان آخرین هدف و با جمله «وارزقنا . ..» که خود ابراز نیاز و تذلل در پیشگاه خداوند است، اشاره به ناموجه بودن سخن حواریون دارد که آنان مسأله تغذیه را قبل از اهداف معنوی مطرح کردند.

15- تأمین نیاز انسان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 130 - 7

7 ـ خداوند ، تأمین کننده نیاز های آدمی

یغن اللّه کلا من سعته

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 131 - 4

4 ـ مالکیت خداوند بر هستی ، دلیل توانمندی او بر رفع نیاز های انسان

یغن اللّه کلا من سعته . .. و للّه ما فی السموت و ما فی الأرض

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 64 - 9،10

9 - خداوند ، تمامی نیاز های بشر را از نوع پاکیزه و دلپذیرش فراهم ساخته است .

و رزقکم من الطیّبـت

10 - فراهم ساختن تمامی نیاز های بشر از نوع پاکیزه و دلپذیر آن ـ پس از آفرینش او ـ جلوه ای از قدرت و ربوبیت بی همتای خداوند

فأحسن صورکم و رزقکم من الطیّبـت

16- تأمین نیاز انسان ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - نجم - 53 - 48 - 1،3

1 - خداوند ، تنها برآورنده نیاز ها و عطاکننده ثروت و مکنت به آدمیان

و أنّه هو أغنی

3 - نیاز های مقطعی و دراز مدت بشر ، برآورده شده در نظام هستی از سوی خداوند *

و أنّه هو أغنی و أقنی

«أقنی»; یعنی، «أعطی القنیة» و «قنیة» به سرمایه های باقی و ذخایر پایدار گفته می شود. بنابراین جمع میان «أغنی» و «أقنی» بیانگر مطلب یاد شده است.

17- تأمین نیاز بندگان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - رعد - 13 - 14 - 5

5ـ توانایی بر رفع نیاز بندگان و اجابت درخواست ها و دعا های آنان ، نشانه خدایی است .

له دعوة الحق والذین یدعون من دونه لایستجیبون لهم بشیء

18- تأمین نیاز بی همسران

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 33 - 8

8 - وعده خداوند به برطرف ساختن نیاز های غیر متأهلان فاقد امکانات ازدواج ، در صورت رعایت عفت و پاکدامنی

و لیستعفف الذین لایجدون نکاحًا حتّی یغنیهم اللّه من فضله

19- تأمین نیاز زن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 130 - 13

13 ـ گستردگی فضل خداوند و حکمت او ، مقتضی رفع نیاز های زن و شوهر پس از طلاق

و إن یتفرقا یغن اللّه کلا من سعته و کان اللّه وسعاً حکیماً

20- تأمین نیاز فقیر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 215 - 9

9 ـ لزوم توجّه به نیازمندان و رفع نیاز افراد جامعه

قل ما انفقتم من خیر فللوالدین و الأقربین و الیتامی و المساکین و ابن السبیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 180 - 8

8 ـ مسؤولیت سنگین ثروتمندان در تأمین هزینه جهاد و دستگیری از مستمندان

و لا یحسبنّ الّذین یبخلون بما اتیهم اللّه من فضله

چنانچه «فضل» به معنای زاید بر نیاز باشد، ثروتمندان هستند که دارایی آنان افزون بر نیازشان است.

21- تأمین نیاز مدیران

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 36 - 8

8 - ابزار مورد نیاز مسؤولان و مدیران باید همراه با اعطای مسؤولیت ، در اختیار آنان قرار گیرد .

اذهب إلی . .. قال ربّ ... قد أُتیت سؤلک

موسی(ع) در پی موظف شدن به رسالت و حرکت به سوی فرعون، نیازها و خواسته هایی را در درگاه خداوند مطرح ساخت. خداوند نیز به آن نیازها پاسخ مثبت داد. این درسی است برای همه در موضوع مدیریت و اعطای مسؤولیت ها که اگر مسؤولیت ی به کسی واگذار می شود، باید سخن مسؤول شنیده شده و به تقاضای او رسیدگی و نیاز او تأمین شود.

22- تأمین نیاز مرد

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 130 - 13

13 ـ گستردگی فضل خداوند و حکمت او ، مقتضی رفع نیاز های زن و شوهر پس از طلاق

و إن یتفرقا یغن اللّه کلا من سعته و کان اللّه وسعاً حکیماً

23- تأمین نیاز مسؤولان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 36 - 8

8 - ابزار مورد نیاز مسؤولان و مدیران باید همراه با اعطای مسؤولیت ، در اختیار آنان قرار گیرد .

اذهب إلی . .. قال ربّ ... قد أُتیت سؤلک

موسی(ع) در پی موظف شدن به رسالت و حرکت به سوی فرعون، نیازها و خواسته هایی را در درگاه خداوند مطرح ساخت. خداوند نیز به آن نیازها پاسخ مثبت داد. این درسی است برای همه در موضوع مدیریت و اعطای مسؤولیت ها که اگر مسؤولیت ی به کسی واگذار می شود، باید سخن مسؤول شنیده شده و به تقاضای او رسیدگی و نیاز او تأمین شود.

24- تأمین نیاز موجودات

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - نجم - 53 - 48 - 2

2 - تدارک نیاز های خلق در پی آفرینش ایشان ، نمودی از ربوبیت یگانه خداوند

و أنّ إلی ربّک المنتهی . .. و أنّه خلق ... و أنّه هو أغنی و أقنی

25- تأمین نیاز ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - انسان - 76 - 29 - 2

2 - قرآن ، یادآور نیاز های بشر و تأمین کننده آن است .

إنّ هـذه تذکرة

واژه «تذکرة» در بیشتر لغت نامه ها چنین معنا و تعریف شده است: «ما یُستَذکَرُ به الحاجة» (چیزی که بهوسیله آن نیازها خاطر نشان می شود و انسان همواره آن را به یاد دارد و فراموشش نمی کند) (ر. ک: قاموس، صحاح، تاج العروس و لسان العرب). بر این اساس می توان استفاده کرد که قرآن، نیازهای انسان ها را بدان ها یادآور شده است; بگونه ای که آن را همواره در خاطر دارد و در واقع آنها را تأمین خواهد کرد.

26- تأمین نیاز های اقتصادی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 60 - 3

3 ـ توجه اسلام به نیاز های اقتصادی جامعه اسلامی و تأمین آنها

إنما الصدقت للفقراء . .. و ابن السبیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 67 - 12

12 ـ اهتمام اسلام به انفاق و تأمین نیاز های معیشتی جامعه

و یقبضون أیدیهم

27- تأمین نیاز های مادی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - اعراف - 7 - 10 - 4

4 ـ خداوند فراهم سازنده راههایی گوناگون برای تأمین معیشت انسانها در زمین است.

و جعلنا لکم فیها معیش

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 113 - 7

7 ـ استقامت و پایداری توده مردم بر ایمان و عقاید دینی خود ، در گرو تأمین نیاز های مادی و معنوی آنان

قالوا نرید ان نأکل منها و تطمئن قلوبنا

28- تأمین نیاز های معنوی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 128 - 14

14 - دعا به درگاه خداوند ، مؤثر در برآورده شدن خواسته های معنوی انسان است .

ربنا واجعلنا مسلمین لک . .. و تب علینا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 113 - 7

7 ـ استقامت و پایداری توده مردم بر ایمان و عقاید دینی خود ، در گرو تأمین نیاز های مادی و معنوی آنان

قالوا نرید ان نأکل منها و تطمئن قلوبنا

29- تناسب دعا با نیاز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 89 - 13

13- حسن ستایش خدا و یادکردن صفات و اسمای او به گونه ای مناسب با نیاز ، به هنگام نیایش و دعا

و أنت خیر الورثین

برداشت یاد شده به این دلیل است که زکریا(ع) متناسب با نیاز و خواسته اش (حفظ دستاوردهای خود در پرتو فرزنددار شدن)، خدا را به «بهترین وارث بودن» یاد کرد.

30- خدا و نیاز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 35 - 5،6

5- خداوند ، منزه از هرگونه نقص و نیاز است .

ما کان للّه أن یتّخذ من ولد سبحـنه

6- لزوم تنزیه ذات اقدس خداوند از هرگونه نقص و نیاز

سبحـنه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 14 - 12

12 - غفران الهی ، از رحمت گسترده او نشأت یافته است ; نه نیاز و چشمداشت

و للّه ملک . .. و کان اللّه غفورًا رحیمًا

برداشت یاد شده بنابر این نکته است که «رحیماً» صفت «غفوراً» باشد; یعنی، خدا بخشاینده ای است که از سر رحمت می بخشاید; ونه مانند آدمیان که اگر می بخشند، در مقابل چشمداشتی از خلق یا خالق دارند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - طور - 52 - 28 - 7

7 - نیکی های گسترده خداوند به خلق ، نشأت یافته از رحمت بی کران او است ; و نه معلول نیاز و چشمداشت .

هو البرّ الرحیم

توصیف «البرّ» به صفت «الرحیم»، می رساند که نیکی های خداوند از سر رحمت است; نه مانند نیکی خلق که برای جلب منافع مادی یا معنوی است و یا دستکم رهانیدن خود از شکنجه وجدان.

31- ذکر نیاز به خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 6 - 6

6 - توجه به آفرینش انسان از خون لخته و وابستگی تمام دانش های او به خداوند ، مایه ترک طغیان است .

خلق الإنسـن من علق . .. علّم الإنسـن ما لم یعلم . کلاّ إنّ الإنسـن لیطغی

32- رفع نیاز انسان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 43 - 4

4 - نزول تورات از سوی خداوند ، با هدف رفع نیاز انسان ها

و لقد ءاتینا موسی الکتـب من بعد ما أهلکنا القرون الاُولی

33- زمینه تأمین نیاز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 61 - 7،10

7 - آفرینش شب و روز برای تأمین نیاز های بشر ، جلوه ای از ربوبیت خداوند و نشانه توانایی او بر برپا کردن قیامت

إنّ الساعة لأتیة . .. اللّه الذی جعل لکم الّیل لتسکنوا فیه و النهار مبصرًا

آیه شریفه، درصدد اثبات و ارائه نشانه های درستی و راستی برپایی قیامت است که در دو آیه قبل، با صراحت به آن تأکید شده است.

10 - آفرینش شب و روز در راستای تأمین نیاز ها و منافع بشر ، جلوه ای از فضل و احسان خداوند به او است .

اللّه الذی جعل لکم الّیل . .. إنّ اللّه لذو فضل علی الناس

34- زمینه تأمین نیاز ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 7 - 10

10- آفرینش جهان و انسان و برآوردن نیاز های او ، مقتضای رأفت و رحمت پروردگار است .

خلق السموت . .. تعـلی عمّا یشرکون ... خلق الإنسـن ... إن ربّکم لرءوف رحیم

35- سختی تأمین نیاز های دنیوی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 119 - 3

3 - دشواری تأمین نیاز های اولیه انسان ( غذا ، پوشاک ، آب و مسکن ) در بیرون بهشت ، از هشدار های خداوند به آدم ( ع )

فتشقی . إنّ لک ألاّتجوع فیها و لاتعری . و إنّک ... لاتضحی

«أنّک» عطف بر «ألاّتجوع» است و جمله «إنّ لک. ..» تفسیر برای «فتشقی» می باشد. نفی گرسنگی، برهنگی، آفتاب زدگی و تشنگی، به منظور اشاره به سختی هایی است که آدم(ع) در صورت اخراج از بهشت به آن گرفتار می شد.

36- عجز از تأمین نیاز ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 5 - 2

2- عجز و ناتوانی معبود های مشرکان ، از اجابت خواسته ها و بر آوردن نیاز های ایشان

من دون اللّه من لا یستجیب له إلی یوم القیـمة و هم عن دعائهم غـفلون

37- عوامل تأمین نیاز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 47 - 5

5 ـ گردش شب و روز و آرامش در شب و تلاش روزانه ، در راستای تأمین نیاز ها و منافع انسان ها و هماهنگ با آنها است .

و هو الذی جعل لکم الّیل لباسًا و النوم سباتًا و جعل النهار نشورًا

برداشت فوق، از لام «لکم» ـ که برای انتفاع است ـ به دست می آید.

38- عوامل تأمین نیاز ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 38 - 11

11- قوانین شریعت ، در جهت رفع نیاز های واقعی خود مردم و بی تأثیر در ذات بی نیاز خداوند

و اللّه الغنیّ و أنتم الفقراء

با توجه به این که «واللّه الغنیّ و أنتم الفقراء» در بیان غنای الهی و نیز فقر خلق مطلق است; این نکته استفاده می شود که همه دستورات دین برای رفع نیازهای خلق است; و نفعی برای ذات خدا ندارد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 17 - 2

2 - نقش اساسی نقطه طلوع و غروب خورشید ، در پیدایش فصول و تأمین نیاز های بشر *

ربّ المشرقین و ربّ المغربین

با توجه به این که پیدایش فصول هم زمان با تغییر میل خورشید در طلوع و غروب صورت می گیرد احتمال می رود یاد کرد «مشرقین و مغربین»، اشاره به پیامدهای مهم آن (پیدایش فصول) داشته باشد که بشر از این رهگذر، به امکانات زندگی دست می یابد.

39- معبود راستین و نیاز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 111 - 3

3- معبود هستی ، واجد همه ارزش ها و کمالات و فاقد هر نقص و نیاز

و قل الحمد لله

اختصاص داشتن همه ستایشها به خدا، مستلزم این است که همه ارزشهای ستایش برانگیز در او جمع بوده و در نهایت نقص و نیاز در او راه نداشته باشد.

40- معبودان باطل و تأمین نیاز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 38 - 9

9 - مشرکان ، معتقد به حاجت دادن معبودهایشان و رساندن سود به انسان ها و برطرف کردن گزند از آنان

أفرءیتم ما تدعون من دون اللّه إن أرادنی اللّه بضرّ . .. برحمة هل هنّ ممسکـت رحمت

مقصود از «دعاء» در «ماتدعون»، حاجت بردن و استعانت جستن است.

41- منابع تأمین نیاز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 34 - 5

5- همه نیازمندی ها و خواسته های مادی بشر در طبیعت وجود دارد .

و ءاتیـکم من کلّ ما سألتموه

42- منابع تأمین نیاز ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - ملک - 67 - 15 - 4،5

4 - زمین ، بستر و منبعی مناسب برای تغذیه و تأمین نیازمندی های بشر

و کلوا من رزقه

5 - وجود روزی و نیازمندی های بشر در زمین ، از نعمت های خداوند و جلوه لطف او است .

هو الذی جعل لکم الأرض ذلولاً . .. و کلوا من رزقه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مرسلات - 77 - 26 - 2

2 - گنجایش زمین ، برای تأمین نیاز های بشر در حال حیات و مرگ *

أحیاءً و أموتًا

43- منشأ تأمین نیاز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 89 - 29

29 ـ اتکا و توکل بر خدا وادارکننده آدمی به درخواست نیاز ها از وی و نیایش به درگاه اوست .

علی اللّه توکلنا ربنا افتح بیننا و بین قومنا بالحق

44- منشأ تأمین نیاز ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 126 - 2

2 - التجا به مقام ربوبی خداوند ، از آداب دعا و درخواست نیاز ها از درگاه اوست .

رب اجعل هذا بلداً ءامناً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 59 - 8

8 ـ توکل بر خداوند و کافی دانستن او برای رفع نیاز های انسان ، زمینه ساز جلب فضل و عطایای الهی

و قالوا حسبنا اللّه سیؤتینا اللّه من فضله

از اینکه خداوند قبل از بیان امیدواری به فضل خویش، موضوع توکل (حسبنا اللّه) را مطرح کرده است، برداشت فوق استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 9 - 4

4- نیازمندی های مادی ، جسمانی ، معنوی و فکری انسان ها از سوی خداوند تأمین شده است .

و الأنعـم خلقها لکم . .. و علی الله قصد السبیل

آیات سابق می تواند نیازمندیهای جسمی انسان را در نظر داشته باشد و مراد از «قصد السبیل» در این آیه نیز می تواند نیازمندیهای معنوی انسان باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 2 - 7

7- انسان ، نیازمند به تکیه گاه و پشتیبان و خدا تنها تأمین کننده آن است .

ألاّتتخذوا من دونی وکیلاً

برداشت فوق با توجه به دو مسأله ذیل است: 1ـ «التوکیل» در لغت به معنای اعتماد به غیر است و نایب گرفتن اوست (مفردات راغب). 2- در آیه، نیاز انسان به تکیه گاه امری مسلم شمرده شده و با نهی از اتکال به غیر خدا این حقیقت نشان داده شده است که تنها خداوند تأمین کننده آن نیاز است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 79 - 2،3،4

2 - تدارک نیاز های زندگی انسان ( چون خوردنی ها و آشامیدنی ها ) در زمین ، از شؤون ربوبیت خداوند

فإنّهم عدوٌّ لی إلاّ ربّ العـلمین . .. و الذی هو یطعمنی و یسقین

3 - تنها تأمین کننده نیاز های زندگی انسان ، شایسته پرستش است ; نه بت های بی جان و ساخته دست مردمان .

فإنّهم عدوٌّ لی إلاّ . .. و الذی هو یطعمنی و یسقین

4 - تذکر ابراهیم ( ع ) به قوم خویش ، مبنی بر حاکمیت اراده خدا بر معاش و زندگی انسان و نفی هرگونه نقش برای بت ها

فإنّهم عدوٌّ لی إلاّ ربّ العـلمین . .. و الذی هو یطعمنی و یسقین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - جاثیه - 45 - 19 - 2

2 - حامیان غیر الهی ، بی تأثیر در بی نیاز ساختن انسان از خداوند

إنّهم لن یغنوا عنک من اللّه شیـًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - جاثیه - 45 - 36 - 7

7 - خداوند ، برآورنده نیاز های نظام جهان و تمامی موجودات آن

فللّه الحمد ربّ السموت و ربّ الأرض ربّ العـلمین

ربوبیت و تدبیر موجودات عالم از سوی پروردگار، ملازم با رفع نیازها و ایجاد زمینه برای رشد و پرورش آنها است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - نجم - 53 - 48 - 1،2،3،6

1 - خداوند ، تنها برآورنده نیاز ها و عطاکننده ثروت و مکنت به آدمیان

و أنّه هو أغنی

2 - تدارک نیاز های خلق در پی آفرینش ایشان ، نمودی از ربوبیت یگانه خداوند

و أنّ إلی ربّک المنتهی . .. و أنّه خلق ... و أنّه هو أغنی و أقنی

3 - نیاز های مقطعی و دراز مدت بشر ، برآورده شده در نظام هستی از سوی خداوند *

و أنّه هو أغنی و أقنی

«أقنی»; یعنی، «أعطی القنیة» و «قنیة» به سرمایه های باقی و ذخایر پایدار گفته می شود. بنابراین جمع میان «أغنی» و «أقنی» بیانگر مطلب یاد شده است.

6 - « قال أمیرالمؤمنین ( ع ) فی قول اللّه « و أنّه هو أغنی و أقنی » قال أغنی کلّ انسان بمعیشته و أرضاه بکسب یده ;

از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده که درباره آیه «و أنّه هو أغنی و أقنی» فرمود: او است که هرکس را در معیشت بی نیاز می کند و وی را به کسب و درآمدش خشنود می سازد».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 29 - 6

6 - فیض پیوسته حق ، پشتوانه اجابت نیاز ها و خواسته های خلق

یسـله . .. کلّ یوم هو فی شأن

از ارتباط میان دو بخش آیه، مطلب یاد شده قابل استفاده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 30 - 1

1 - توبیخ کافران و تکذیب گران جن و انس ، به خاطر نادیده گرفتن قدرت و لطف الهی در تأمین نیاز های خلق

یسـله . .. کلّ یوم هو فی شأن . فبأیّ ءالآء ربّکما تکذّبان

خداوند در آیه قبل، فقر ذاتی و نیازمندی موجودات و فیاضیت و نیاز برآوری خویش را به آدمیان یادآور شده و در این آیه غافلان و کافران را مورد سرزنش قرار داده که چرا این حقیقت را در هستی نادیده می گیرند. تثنیه آمدن «کما» و «تکذّبان»، ظاهراً به خاطر توجه خطاب به جن و انس است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - اخلاص - 112 - 2 - 1،14

1 - خداوند ، مرجعی مطمئن برای رفع تمام نیازمندی ها است .

اللّه الصمد

«صمد» ـ از ریشه «صَمْد» (قصد) ـ آقا و سروری است که در امور به او توجه می شود و فعل «صَمَدَ صَمْدَه»; یعنی، با اطمینان به او روی آورد و قصد خود را بر او متمرکز کرد. (مفردات راغب)

14 - « عن داود بن القاسم الجعفری قال : قلت لأبی جعفر الثانی ( ع ) جعلت فداک ما الصمد ؟ قال : السید المصمود إلیه فی القلیل و الکثیر ;

از داوود بن قاسم جعفری روایت شده که به امام جواد(ع) عرض کردم: فدایت گردم مراد از «صمد» چیست؟ فرمود: بزرگواری است که در [نیازهای] کم و زیاد، به او رجوع می شود».

45- منشأ تأمین نیاز ها ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 12 - 6

6 - روح و ذائقه انسان ، تنوع طلب و خداوند برآورنده این نیاز ها *

فیها فـکهة و النخل ذات الأکمام . و الحبّ ذوالعصف و الریحان

از این که خداوند متعال، خوراکی های متنوع با شکل های گوناگون را به انسان یادآوری کرده و نیز در اختیار او قرار داده و بر این گوناگونی بر انسان منت نهاده است، می توان مطلب بالا را نتیجه گرفت.

46- منشأ تأمین نیاز های روحی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 23 - 2

2 - تأمین نیاز های روحی و تجملی انسان در طبیعت ، جلوه ای از ربوبیت انکارناپذیر الهی در حق وی

یخرج منهما اللؤلؤ و المرجان . فبأیّ ءالآء ربّکما تکذّبان

با توجه به این که نقش مروارید و مرجان در بعد تجملی زندگی انسان آشکار می باشد، نعمت شمرده شدن آن برای انسان، می رساند که خداوند ـ در کنار همه نیازهای اولیه بشر ـ نیازهای ثانوی آنان را نیز در نظر داشته و تأمین کرده است.

47- منشأ تأمین نیاز های مادی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - حجر - 15 - 22 - 8

8- خداوند ، آب باران را وسیله سیرابی انسان ها قرار داد .

فأنزلنا من السّماء ماء فأسقینـکموه

48- مهمترین نیاز ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 6 - 4

4- غذا و پوشاک ، نیازی مقدم بر زیبایی خواص و جمال طلبی است . *

لکم فیها دفءٌ و منـفع و منها تأکلون . و لکم فیها جمال حین تریحون و حین تسرحون

با توجه به اینکه حیوانات هم باعث جمال و هم تأمین کننده غذا و پوشاکند، تقدّم ذکری لباس و غذا در مقام امتنان، ممکن است اشاره به مطلب فوق داشته باشد.

49- نشانه های نیاز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 35 - 4

4- فرزندگزینی ، نشانه نقص و نیاز است .

ما کان للّه أن یتّخذ من ولد سبحـنه

«سبحانه» مفعول مطلق برای فعل محذوف، مانند «سبّحوه» می باشد; یعنی «منزه بدانید او را منزه دانستنی». کاربرد تنزیه دراین مورد نشان از آن دارد که «اتخاذ ولد» نشانه نقص و کاستی است و خداوند از آن منزه است.

50- نقش نیاز ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 39 - 10

10 - نیاز ، بر انگیزاننده آدمی به تلاش و تکاپو

کسراب بقیعة یحسبه الظمأن ماء حتّی إذا جاءه لم یجده شیئًا

جمله «حتّی إذا جاءه» بیانگر تلاش و تکاپوی انسان تشنه برای به دست آوردن آب است که از نیازهای اصلی و حیاتی او می باشد.

51- نیاز اخروی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 266 - 7

7 ـ نیاز شدید آدمی به انفاق و اعمال خیر خویش در قیامت

ایودّ احدکم . .. و اصابه الکبر و له ذرّیّة ضعفاء

از تشبیه انفاق به بوستانی که صاحب آن در حال پیری سخت نیازمندِ ثمراتِ کارهای گذشته خویش است و انطباق آن بر حال آدمی که در قیامت تنها از نتایج اعمال دنیوی می تواند بهره گیرد، برداشت فوق استفاده می شود.

52- نیاز انبیا به آمرزش

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 151 - 3

3 ـ انبیای بزرگ نیز نیازمند آمرزش خداوند هستند .

قال رب اغفر لی و لأخی

53- نیاز انسان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 74 - 10

10 ـ همه انسان ها ، حتی مؤمنان حقیقی ، از خطا و گناه مصون نیستند و نیازمند مغفرت الهی هستند .

أولئک هم المؤمنون حقا لهم مغفرة و رزق کریم

54- نیاز انسان ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - انفطار - 82 - 19 - 3

3 - نیاز انسان ها به یاری یکدیگر در قیامت

یوم لاتملک نفس لنفس شیئًا

بیان سلب قدرت از یاری رسان، گویای آن است که نیاز به کمک وجود دارد; ولی از کسی ساخته نیست.

55- نیاز به آب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 90 - 6

6- مکه در آغاز بعثت پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، سرزمینی کم آب بود و مکیان نیازمند به منابع دایمی آب بودند .

تفجر لنا من الأرض ینبوعًا

درخواست مشرکان مکه از پیامبر(صلی الله علیه و آله) برای ایجاد چشمه ای جوشان، احتمال دارد به خاطر، نیاز شدید آنان به منابع آب باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 29 - 6

6- پیامبر (صلی الله علیه و آله) موظّف به رساندن پیام حقِّ الهی به مردم است و نه مسئول ایمان و کفر آنان .

و قل الحقّ من ربّکم فمن شاء فلیؤمن ومن شاء فلیکفر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 119 - 2

2 - آب و مسکن ، از جمله نیاز های اساسی انسان از آغاز خلقت

و إنّک لاتظمؤا فیها و لاتضحی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 68 - 3

3 - نیاز دوزخیان به تغذیه و نوشیدن

فإنّهم لأکلون منها . .. علیها لشوبًا من حمیم . ثمّ إنّ مرجعهم لإلی الجحیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - زخرف - 43 - 71 - 5

5 - انسان ، در بهشت به خوردن و آشامیدن نیاز دارد و از آن لذت می برد .

یطاف علیهم بصحاف من ذهب و أکواب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مرسلات - 77 - 27 - 3

3 - تأمین آب مورد نیاز بشر در زمین ، از سوی خداوند

و أسقینـکم ماء

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - نبأ - 78 - 24 - 4

4 - انسان پس از معاد ، نیازمند آب و هوای مطبوع و دارای ویژگی های جسمانی است .

لایذوقون فیها بردًا و لا شرابًا

56- نیاز به آب در جهنم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - غاشیه - 88 - 5 - 2

2 - دوزخیان ، گرفتار تشنگی و نیازمند نوشیدنی خواهند شد .

تسقی من عین ءانیة

57- نیاز به آرامش

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 24 - 7

7- زنان ، پس از زایمان ـ به ویژه در ساعات نخستین آن ـ نیازمند آب آشامیدنی ، آرامش روحی و روانی و نداشتن حزن و اندوه اند .

ألاّتحزنی قد جعل ربّک تحتک سریًّا

توصیه شدن مریم(س) به محزون نبودن و نیز فراهم ساختن آنچه او را شادمان می کند، (آب روان) اشاره به ضروری بودن آرامش و انبساط خاطر پس از زایمان زنان دارد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 26 - 11،21

11 - نیاز رهبری به آرامش و عدم نگرانی در تصمیم گیری ها ، بیش از پیروان *

فأنزل اللّه سکینته علی رسوله و علی المؤمنین

تقدم «علی رسوله» بر «علی المؤمنین»، می تواند بیانگر مطلب بالا باشد.

21- ایجاد روح آرامش و تقوا در پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به هنگام نیاز آنان ، متکی به علم فراگیر خداوند بر هستی

فأنزل اللّه . .. و ألزمهم کلمة التقوی ... و کان اللّه بکلّ شیء علیمًا

از ارتباط «و کان اللّه. ..» با عبارت قبل آیه (فأنزل اللّه...)، مطلب بالا استفاده می شود.

58- نیاز به آسایش

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 72 - 7

7 - نیاز بشر به استراحت و آرامش ، پس از تلاش های روزانه

من إلـه غیر اللّه یأتیکم بلیل تسکنون فیه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 73 - 3

3 - تأمین نیاز انسان ( نیاز وی به آسایش ، پس از تلاش های روزانه ) هدف الهی از برقرار ساختن شب

جعل لکم الّیل . .. لتسکنوا فیه

59- نیاز به آمرزش

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 91 - 18

18 ـ معاف شدگان از جهاد ، در عین معذور بودن ، نیازمند غفران و رحمت خدایند .

لیس علی الضعفاء . .. و اللّه غفور رحیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 106 - 4

4 ـ برخی از توبه کنندگان نادم ، نیازمند نوید غفران و گروهی دیگر نیازمند باقی ماندن در حال بیم و اضطراب

و ءاخرون مرجون لأمر اللّه

از اینکه خداوند به گروهی از توبه کنندگان نوید غفران داد و گروهی دیگر را با سرنوشتی مبهم، در اضطراب وانهاد، مطلب فوق را می توان به دست آورد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 41 - 7

7- نیاز همه انسان ها ، حتی انبیای بزرگ ، به آمرزش الهی در روز قیامت

ربّنا اغفرلی و لولدیّ و للمؤمنین یوم یقوم الحساب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 111 - 5

5- نیاز شدید همه انسان ها در قیامت ، به غفران و رحمت الهی

إن ربّک من بعدها لغفور رحیم . یوم تأتی کلّ نفس تجـدل عن نفسها

برداشت فوق، با توجه به این مطلب است که آیه قبل، دربردارنده بشارت غفران و رحمت الهی باشد و بشارت بودن وعده غفران، در صورتی است که انسان نیاز مبرم به آن داشته باشد; زیرا مجادله و دفاع کردن از خود، بیانگر نوعی نیاز به عنایت خداوند است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 82 - 3

3 - نیاز شدید انسان در قیامت به مغفرت و آمرزش پروردگار

و الذی أطمع أن یغفرلی خطیئتی یوم الدین

جایی که حضرت ابراهیم(ع) خود را نیازمند مغفرت خدا بداند، دیگر انسان ها به آن بیشتر و شدیدتر نیاز خواهند داشت.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - سبأ - 34 - 4 - 6

6 - انسان های مؤمن نیز در معرض لغزش و نیازمند آمرزش اند . *

الذین ءامنوا . .. أُولـئک لهم مغفرة

این که خداوند فرموده است: برای مؤمنان قطعاً مغفرتی وجود دارد، به ملازمه دلالت بر وجود لغزش می کند و اگر نه آمرزیدن معنا نداشت.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - یس - 36 - 27 - 2

2 - مؤمنان هرچند از ایمان بالایی برخوردار باشند ، باز به غفران و بخشش خدا نیاز دارند .

قیل ادخل الجنّة قال . .. بما غفر لی ربّی

برداشت یاد شده از آن جا است که مؤمن انطاکیه ـ که از ایمان بالایی برخوردار بود ـ باز مورد غفران و بخشش الهی قرار گرفت.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - فصلت - 41 - 32 - 5

5 - انسان ها ، حتی موحدان راستین ، نیازمند مغفرت و آمرزش الهی

نزلاً من غفور رحیم

با توجه به ارتباط این آیه با آیات قبل، مطلب یاد شده به دست می آید.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - فصلت - 41 - 43 - 12

12 - تمامی انسان ها ـ حتی پیامبران ـ نیازمند مغفرت و بخشش اند .

إنّ ربّک لذو مغفرة

بنابراین که «لذو مغفرة» برای حق گرایان باشد و با توجه به این که پیامبران در رأس حق گرایان قرار دارند، مطلب بالا استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 31 - 9

9- جنیان ، نیازمند غفران الهی ، همانند آدمیان

و ءامنوا به یغفر لکم من ذنوبکم و یجرکم من عذاب ألیم

وعده غفران، نشانگر نیاز است; چه این که اگر نیازی در کار نباشد، نوید تحقق نمی یابد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 29 - 48

48- همه انسان ها حتی مؤمنان ، در معرض لغزش و نیازمند مغفرت الهی

وعد اللّه الذین . .. مغفرة

این که خداوند، به مؤمنان دارای عمل صالح نوید مغفرت داده است; در حقیقت می نمایاند که بعضی از لغزش ها، برای همگان متوقع است و در صورت حفظ ایمان و عمل صالح، قابل جبران و بخشش است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مزمل - 73 - 20 - 41

41 - انسان ها ، هر چند بسیار نیکوکار باشند ، نیازمند آمرزش الهی اند .

و ما تقدّموا لأنفسکم . .. و استغفروا اللّه

مطلب یاد شده از ذکر شدن استغفار پس از تشویق به انجام دادن کارهای خیر به دست می آید.

60- نیاز به آمرزش خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 4 - 4

4 ـ انسان ها ، حتی مؤمنان حقیقی ، در معرض لغزش و نیازمند مغفرت خداوند *

أولئک هم المؤمنون حقا لهم . .. مغفرة و رزق کریم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 74 - 10

10 ـ همه انسان ها ، حتی مؤمنان حقیقی ، از خطا و گناه مصون نیستند و نیازمند مغفرت الهی هستند .

أولئک هم المؤمنون حقا لهم مغفرة و رزق کریم

61- نیاز به آمرزشهای خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 47 - 9

9ـ همگان ، حتی پیامبران الهی برای نیل به سعادت ، نیازمند مغفرت و رحمت الهی اند .

إلاّ تغفر لی و ترحمنی أکن من الخـسرین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 19 - 13

13- همه انسان ها ، حتی پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان واقعی ، در معرض خطا و لغزش و نیازمند غفران الهی

و استغفر لذنبک و للمؤمنین و المؤمنـت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - نصر - 110 - 3 - 12

12 - پیامبر (صلی الله علیه و آله) در ادامه حیات خویش ، نیازمند مغفرت الهی و ملزم به طلب آن از خداوند بود .

و استغفره

استغفار پیامبر(صلی الله علیه و آله) ـ با آن که معصوم است ـ ممکن است به معنای درخواست ادامه یافتن مغفرت الهی باشد و می تواند بیانگر این نکته باشد که پیامبر(صلی الله علیه و آله)، گرچه بالاترین درجه عبادت را داشت; ولی همواره آن را در برابر عظمت خداوند، ناچیز دیده و با احساس شرمندگی به درگاه خداوند از او پوزش می طلبید برداشت یاد شده ناظر به احتمال نخست است.

62- نیاز به آمیزش

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 37 - 22

22 - زناشویی ، از نیاز های اساسی انسان است .

فلمّا قضی زید منها وطرًا

63- نیاز به استعداد

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - تحریم - 66 - 12 - 9

9 - بهره مندی از عنایات و الطاف خداوند ، نیازمند داشتن زمینه های شایسته و مستعد است .

الّتی أحصنت فرجها فنفخنا فیه من روحنا

64- نیاز به استغفار

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ذاریات - 51 - 18 - 3

3 - انسان ها ، حتی متقین ، همواره در معرض لغزش و نیازمند استغفار مداوم

و بالأسحار هم یستغفرون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حشر - 59 - 10 - 5،7

5 - احساس نیاز همیشگی مؤمنان به درخواست غفران ، از پروردگار خویش

من بعدهم یقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا الذین سبقونا

فعل مضارع «یقولون» مفید استمرار و بیانگر مطلب یاد شده است.

7 - مؤمنان ، حتی پیشتازان ایمان ( مهاجران و انصار ) ، فاقد مصونیت از خطا و نیازمند غفران الهی

و الذین جاءو من بعدهم یقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا الذین سبقونا بالإیمـن

از تأیید خداوند نسبت به استغفار برای پیشتازان راه ایمان، به جا بودن این دعا و نیاز آنان استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ممتحنه - 60 - 5 - 6

6 - نیاز همه انسان ها حتی پیامبران ، به دعا و طلب آمرزش از خداوند

ربّنا علیک توکلنا. .. ربّنا لاتجعلنا فنتة ... واغفر لنا

از این که خداوند به مؤمنان رهنمود داده است که چون ابراهیم(ع)، دعا و استغفار کنند، نیاز داشتن آنان به دعا و استغفار استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - نوح - 71 - 28 - 8

8 - همه انسان ها در تمامی سطوح ایمانی ـ حتی پیامبران ـ نیازمند آمرزش الهی اند .

ربّ اغفر لی و لولدیّ و لمن دخل بیتی مؤمنًا و للمؤمنین و المؤمنـت

65- نیاز به استقامت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - عصر - 103 - 3 - 7

7 - حق پذیری و دفاع از حق ، نیازمند شکیبایی و استقامت است .

تواصوا بالحقّ و تواصوا بالصبر

جمله «تواصوا بالصبر»، ممکن است درصدد بیان زمینه های لازم برای مفاد «تواصوا بالحقّ» باشد.

66- نیاز به اطمینان قلب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 14 - 3

3- قیام برای خدا و دفاع از ارزش ها ، نیازمند قدرت روحی و قلبی نیرومند است .

و ربطنا علی قلوبهم إذ قاموا

67- نیاز به الگو

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 38 - 8

8 - نیاز بشر به مرشد و مقتدا ، در دست یافتن به راه درست زندگی

اتّبعون أهدکم سبیل الرشاد

از این که فرعون و مؤمن آل فرعون، هر دو مدعی نشان دادن راه صواب به مردم شدند، می توان این حقیقت را به دست آورد که اصل نیازمندی انسان ها به راه درست و به مقتدایی که خود این راه را طی کرده و راهنمای دیگران باشد، جای تردید نیست.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 8 - 9

9 - نیاز انسان ها به الگوی الهی ، برای ره یابی به هدایت *

إنّا أرسلنـک شـهدًا

برداشت بالا بدان احتمال است که مراد از «شاهداً» الگو بودن و معیار متعالی ارزش ها قرار گرفتن باشد; به طوری که انسان ها هر چیزی را با مقایسه با او بسنجند و ارزش آن را بشناسند.

68- نیاز به امداد

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 31 - 8

8 - انسان در زندگی خویش ، هماره نیازمند یاری و حمایت است .

و ما لکم من دون اللّه من ولیّ و لا نصیر

در جمله «و ما لکم من دون اللّه. ..» اصل نیاز انسان به سرپرست و یاور مسلم تلقی شده و آیه درصدد تعیین مصداق واقعی آن است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 5 - 2

2- انسان پس از مرگ ، دارای سردرگمی و نابسامانی و نیازمند امداد و دستگیری

سیهدیهم و یصلح بالهم

از این که خداوند، به شهیدان نوید داده که آنان را پس از مرگ هدایت کرده و امورشان را سامان خواهد بخشید; استفاده می شود که بشر پس از مرگ، سردرگم و بی سامان خواهد بود; ولی شهیدان از این مشکل در امان می مانند.

69- نیاز به امداد در قیامت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - انفطار - 82 - 19 - 3

3 - نیاز انسان ها به یاری یکدیگر در قیامت

یوم لاتملک نفس لنفس شیئًا

بیان سلب قدرت از یاری رسان، گویای آن است که نیاز به کمک وجود دارد; ولی از کسی ساخته نیست.

70- نیاز به امدادگر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - اعراف - 7 - 37 - 18

18 ـ لحظه مرگ هنگام احساس نیاز همه آدمیان به فریادرسی تواناست.

أین ما کنتم تدعون من دون الله

71- نیاز به امدادهای خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 126 - 10

10 ـ ساحران مؤمن در عین اظهار استقامت در برابر فرعون ، خود را برای مقاومت در برابر شکنجه های فرعون و پایداری بر طریق ایمان ، نیازمند امداد های الهی دانستند .

ربنا أفرغ علینا صبراً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - حمد - 1 - 5 - 14،18

14 - انسان در پرستش خدا و خلوص در آن ، نیازمند امداد الهی است .

إیاک نعبد و إیاک نستعین

متعلق «نستعین» همه وظایفی است که از سوره حمد می توان استفاده کرد و از آنها لزوم یکتا پرستی است که از «إیاک نعبد» به دست می آید; یعنی: نستعینک علی عبادتک و خلوصها.

18 - انسان نیازمند یاری خداوند در تمامی امور خویش است .

إیاک نستعین

برخی برآنند که متعلق «نستعین» یعنی مورد استعانت، ذکر نشده تا حکایت از همه امور داشته باشد ; یعنی: نستعینک علی امورنا کلها.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 33 - 14

14ـ پیامبران ، برای مصون ماندن از گناه و پایداری بر عصمت ، همواره و در هر حال به توفیق و امداد های الهی نیازمندند .

و إلاّ تصرف عنی کیدهنّ أصب إلیهنّ

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 35 - 15

15- موحد بودن و مصونیت کامل از شرک ، نیازمند به توفیق خداوند و امداد اوست .

و اجنبنی و بنیّ أن نعبد الأصنام

برداشت فوق به این دلیل است که حضرت ابراهیم(ع) با آنکه از انبیای بزرگ الهی (اولواالعزم) بود، از خداوند خواستار

مصونیت خود و فرزندانش از شرک شد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 127 - 6

6- شکیبایی پیامبر (صلی الله علیه و آله) در قبال تجاوزات دشمن ، نیازمند امداد و توفیق الهی بود .

و اصبر و ما صبرک إلاّ بالله

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 74 - 3

3- پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، نیازمند امداد های الهی برای پایدار ماندن بر طریق وحی

و لولا أن ثبّتنک لقد کدتّ ترکن إلیهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 80 - 6،11،14

6- ورود در کار ها به صدق و راستی و خروج از آن به درستی ، نیازمند استمداد از خدا

و قل ربّ أدخلنی مدخل صدق و أخرجنی مخرج صدق

11- همه انسان ها ، حتی پیامبر (صلی الله علیه و آله) برای داشتن اخلاص و صداقت در عمل ، به امداد ویژه الهی نیازمندند .

و قل ربّ أدخلنی مدخل صدق و أخرجنی مخرج صدق

14- حفظ صداقت و راستی در انجام کار ها از آغاز تا انجام ، نیازمند قدرت و توانی خدادادی

أدخلنی . .. و اجعل لی من لدنک سلطـنًا نصیرًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 112 - 8

8- مؤمنان ، حتی پیامبران ، نیازمند امداد خدا در تنگناها

قـل ربّ احکم بالحقّ و ربّنا الرحمـن المستعان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 32 - 5

5 ـ پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، نیازمند به تقویت روحی و امداد الهی در انجام مسؤولیت خطیر پیامبری

کذلک لنثبّت به فؤادک

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - فصلت - 41 - 36 - 6

6 - انسان ، نیازمند یاری خداوند ، حتی در برابر کوچک ترین وسوسه شیطان

و إمّا ینزغنّک من الشیطـن نزغ فاستعذ باللّه

برداشت یاد شده از تنکیر «نزغ» ـ که برای تحقیر می باشد ـ استفاده شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 44 - 4

4 - انسان ، نیازمند ولایت و یاوری از جانب خداوند ، در تمامی حالات زندگی خویش

و من یضلل اللّه فما له من ولیّ من بعده

این که گمراهان با محروم شدن از ولایت الهی ره به جایی نمی برند، نشانگر آن است که انسان ها در تمامی حالات زندگی خویش نیازمند امداد و ولایت الهی اند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - زخرف - 43 - 27 - 8

8 - تمامی انسان ها ، حتی پیامبران بزرگ الهی ، نیازمند امداد و هدایت الهی اند .

فإنّه سیهدین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 15 - 18

18- توفیق در ره یابی به صلاح و خودسازی ، نیازمند امداد و الهام الهی

قال ربّ أوزعنی أن أشکر نعمتک . .. و أن أعمل صـلحًا

«أوزعنی» (از مصدر «ایزاع») به معنای الهام کردن و توفیق و بازداشتن از انحراف است. این خود می رساند که توفیق شگرگزاری و خودسازی را نیز، باید از خداوند طلب کرد و از او الهام گرفت.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 4 - 2

2 - مؤمنان ، نیازمند امداد الهی در بحران ها و سختی ها ، برای پایداری و استقامت

هو الذی أنزل السکینة فی قلوب المؤمنین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 20 - 17

17 - مؤمنان ، نیازمند امداد های مادی و معنوی خداوند ، برای حرکت مداوم در طریق دین و ارزش ها

لتکون ءایة للمؤمنین و یهدیکم صرطًا مستقیمًا

تعبیر «لتکون. ..» اخباری است که حکایت از واقعیت نیاز انسان به آیات و رهنمودهای خداوند دارد. تداوم این نیاز از «یهدیکم» ـ که به صورت فعل مضارع آمده ـ استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - اعلی - 87 - 8 - 3

3 - توفیق یافتن پیامبر (صلی الله علیه و آله) به فراگیری قرآن و به خاطر سپردن آن ، نیازمند امداد های ویژه خداوند

و نیسّرک للیسری

به قرینه «سنقرئک فلاتنسی» (در آیات پیشین) می توان گفت: مراد از «نیسّرک»، آماده ساختن پیامبر(صلی الله علیه و آله) برای قرائت و حفظ قرآن است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - لیل - 92 - 7 - 5

5 - توفیق انسان در انجام دادن تکالیف دینی ، نیازمندِ امداد های ویژه خداوند

فسنیسّره للیسری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - فلق - 113 - 1 - 7

7 - پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، در معرض آسیب و خطر و نیازمند امداد الهی

قل أعوذ بربّ الفلق

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - ناس - 114 - 1 - 6

6 - پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، در معرض آسیب و خطر و نیازمند امداد الهی

قل أعوذ بربّ الناس

72- نیاز به امنیت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 15 - 6

6- انسان در لحظه مرگ ( نظیر زمان ولادت و هنگامه رستاخیز ) نیازمند سلامت و امنیتی ویژه از جانب خداوند

و سلـم علیه یوم ولد و یوم یموت و یوم یبعث حیًّا

نکره بودن «سلام» بیانگر برجستگی آن است و مراد از سلامت هنگام مرگ، در امان بودن از مواجه شدن با امری ناخوشایند، نظیر وحشت و اضطراب و نومیدی و . .. است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 33 - 6

6- نیاز انسان به سلامت و امنیت الهی ، حتی در لحظه مرگ

والسلـم علیّ . .. یوم أموت

مراد از سلامت هنگام مرگ، دور ماندن از وحشت، نومیدی، اضطراب و نظایر آن است که منکران خدا و معاد به آن گرفتار می شوند.

73- نیاز به امنیت اخروی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - فصلت - 41 - 40 - 8

8 - انسان در صحنه قیامت ، در معرض آسیب ها و نیازمند امنیت

أم من یأتی ءامنًا یوم القیـمة

با توجه به اتصاف مؤمنان به وصف امنیت و آرامش، مطلب بالا برداشت می شود.

74- نیاز به انبیا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 94 - 9

9- اصل وجود خدا و نیاز به رسالت ، امری پذیرفته شده حتی در بینش مشرکان

أبعث الله بشرًا رسولاً

از اینکه مشرکان به جای انکار اصل رسالت به استبعاد نبوت بشر پرداختند، می توان استفاده کرد که اصل رسالت و نبوت برای آنان، امری محرز بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 95 - 3

3- ساکنان زمین ـ چه انسان باشند و چه فرشته ـ نیازمند رسولانی از جنس خویشند .

قل لو کان فی الأرض ملـئکة . .. لنزّلنا علیهم من السّماء ملکًا رسولاً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 45 - 5

5 - نیاز نسل عصر بعثت به پیامبر و کتاب آسمانی جدید

و لـکنّا أنشأنا قرونًا فتطاول علیهم العمر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - یس - 36 - 14 - 4

4 - تعداد رسولان الهی ، به میزان نیاز جبهه حق و دین الهی و به مقدار تأثیرپذیری مردم هر جامعه ای بستگی داشت .

إذ أرسلنا إلیهم اثنین فکذّبوهما فعزّزنا بثالث

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - یس - 36 - 16 - 3

3 - انتخاب پیامبر برای هدایت انسان ها از میان خود آنان ، کاری عالمانه و حکیمانه و متناسب با ویژگی های انسان ها و نیاز های آنان است .

قالوا ربّنا یعلم إنّا إلیکم لمرسلون

بیشتر مفسران برآنند که به گواه گرفتن خدا و یاد علم و دانایی او، در پاسخ کسانی که به دلیل بشر بودن پیامبران منکر رسالت آنان بودند، می تواند برای بیان این نکته باشد که این انتخاب از سوی کسی است که عالم و حکیم است و کار او نیز عالمانه و حکیمانه می باشد; مثل آیه شریفه: «اللّه أعلم حیث یجعل رسالته» (أنعام (6) آیه 124).

75- نیاز به انذار

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 194 - 7

7 - نیاز عمیق بشر به انذار و انذارگران ، برای حرکت در طریق کمال

و إنّه لتنزیل ربّ العـلمین . .. لتکون من المنذرین

خداوند، قرآن را نازل شده از مقام ربوبیت و نیز وسیله انذار خلق شمرده است و این دو، می رساند که بشر در راستای تکامل خویش، به انذار و منذران سخت نیازمند است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 208 - 3

3 - نیاز جوامع بشری به انذار و انذارگرانی از جانب خداوند

و ما أهلکنا من قریة إلاّ لها منذرون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 8 - 8

8 - بشارت و انذار ، دو نیاز ضروری بشر ، برای ره یابی به هدایت و انتخاب راه صحیح

إنّا أرسلنـک . .. و مبشّرًا و نذیرًا

برداشت یاد شده بااستفاده از این نکته است که حقایق کتاب تشریع و محتوای رسالت پیامبران، منطبق بر نیازهای واقعی بشر است و خداوند در این آیه به دو عنصر بشارت و انذار، به عنوان اصول رسالت پیامبر اشاره فرموده است.

76- نیاز به انذارهای انبیا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 9 - 15

15- نیاز عمیق بشر به انذار های پیامبران الهی ، برای گرایش یافتن به حق

قل . .. و ما أنا إلاّ نذیر مبین

با توجه به این که تمام رسالت پیامبر(صلی الله علیه و آله) در این آیه، در بعد انذار خلاصه شده است، نیاز اساسی بسیاری از انسان ها به انذار در مسیر هدایت استفاده می شود.

77- نیاز به انفاق

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 31 - 10

10- انسان به هر مرحله از قرب و منزلت الهی برسد ، نیازمند به عبادت ( نماز و . . . ) و خدمت به خلق ( انفاق ) است .

قل لعبادی الذین ءامنوا یقیموا الصلوة و ینفقوا ممّا رزقنـهم

اضافه «عباد» به «یاء» متکلم، تشریفیه و بیانگر قرب و منزلت بندگان به پیشگاه خداوند است. بنابراین فرمان خداوند به آنان برای اقامه نماز و انفاق، نشانگر آن است که بنده، هر چند به مقام قرب الهی رسیده باشد، نیازمند به انجام دو فریضه نماز و انفاق است.

78- نیاز به بازی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 12 - 5،7

5ـ نیاز یوسف ( ع ) به گردش و بازی و استفاده از خوراکی های مراتع ، بهانه برادرانش برای بردن او به صحرا و جدا ساختنش از یعقوب ( ع )

أرسله معنا غدًا یرتع و یلعب

7ـ حضور در مراتع و بازی و گردش ، از نیاز های طبیعی کودکان

و إنا له لنـصحون. أرسله معنا غدًا یرتع و یلعب

79- نیاز به بشارت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 8 - 8

8 - بشارت و انذار ، دو نیاز ضروری بشر ، برای ره یابی به هدایت و انتخاب راه صحیح

إنّا أرسلنـک . .. و مبشّرًا و نذیرًا

برداشت یاد شده بااستفاده از این نکته است که حقایق کتاب تشریع و محتوای رسالت پیامبران، منطبق بر نیازهای واقعی بشر است و خداوند در این آیه به دو عنصر بشارت و انذار، به عنوان اصول رسالت پیامبر اشاره فرموده است.

80- نیاز به بشارتهای خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 23 - 7

7 - تمامی ره پویان مسیر هدایت ، حتی بندگان مقرب الهی ، نیازمند بشارت های پیوسته و مستمر خداهستند .

یبشّر اللّه عباده الذین ءامنوا و عملوا الصـلحـت

برداشت یاد شده باتوجّه به دومطلب است: الف) بندگان مقرب الهی از «عباده الذین ءامنوا» استفاده می شود. ب) با توجه به واژه «یبشّر» ـ که از باب تفعیل و مفید تکرار است ـ این نکته بر می آید که مؤمنان صالح، نیازمند بشارت های مداوم خداوند هستند.

نیاز به پوشاک

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 118 - 2،3

2 - آدم ( ع ) و حوا در بهشت مسکونی خود نیازمند خوراک و پوشاک بودند .

إنّ لک ألاّتجوع فیها و لاتعری

اختصاص یافتن فعل ها به آدم(ع) شاید به این جهت باشد که اصل سخن خداوند متوجه آدم(ع) بوده است و تنها در مواردی افعال تثنیه آمده که چاره ای جز آن نبوده است. بنابراین، حوا نیز مانند آدم(ع) از نظر غذا و پوشاک تأمین بود.

3 - غذا و پوشاک از آغاز آفرینش انسان از جمله نیاز های اصلی او بوده است .

إنّ لک ألاّتجوع فیها و لاتعری

81- نیاز به تأییدات خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - زخرف - 43 - 43 - 13

13 - رهبران الهی ، در ایفای رسالت خویش و گذر از دشواری ها ، نیازمند اطمینان و تأیید های خداوندی اند .

فاستمسمک . .. إنّک علی صرط مستقیم

82- نیاز به تدبیر خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 24 - 8

8- توجه به وابستگی امور انسان ها به تدبیر الهی ، مایه از یاد نبردن او در هیچ کار و حالت است .

واذکّر ربّک إذا نسیت

کلمه «ربّ» ـ در آیه ـ گویای برداشت بالا است.

83- نیاز به تذکر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 126 - 9

9 ـ آدمی همواره نیازمند تذکر و هشدار است.

قد فصلنا الأیت لقوم یذکرون

«یذکرون» صیغه مضارع و معنی تجدد و استمرار دارد. ستوده شدن متذکران با این بیان اشاره ای ظریف به این نکته دارد که آدمی همواره نیازمند متذکر شدن است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 90 - 20

20- انسان ، در معرض غفلت و روی گردانی از تمایلات فطری و دریافت های عقلی خویش و نیازمند به تذکر و بیدار باش

إن الله یأمر . .. و ینهی ... یعظکم لعلّکم تذکّرون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 41 - 4

4- انسان ها ، نیازمند تذکر و بیدار باش ، حتی نسبت به گرایش های فطری خویش

و لقد صرّفنا فی هـذا القرءان لیذّکّروا

در ماده «یذکروا» (متذکر شوند) این نکته نهفته است که موضوعات مورد تذکر، به نحوی در معرض فهم، ادراک و دریافت بشر وجود دارد و غفلت بر آن عارض می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 84 - 19

19- همه انسان ها ، حتی عبادت پیشگان ، نیازمند تذکر و یادآوری اند .

ذکری للعـبدین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 209 - 3

3 - انسان ها ، نیازمند تذکر و یادآوری برای ره یافتن به حق

إلاّ لها منذرون . ذکری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - زخرف - 43 - 44 - 2

2 - همه انسان ها ، حتی پیامبر (صلی الله علیه و آله) نیازمند تذکر و یادآوری های وحی

و إنّه لذکر لک

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 33 - 11

11- مؤمنان ، در معرض لغزش و نیازمند تذکّر و هشدار مکرّر

یأیّها الذین ءامنوا أطیعوا اللّه و أطیعوا الرسول و لا تبطلوا أعمـلکم

از تکرار «أطیعوا» و نهی «لاتبطلوا» در مورد مؤمنان، مطلب بالا استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - ق - 50 - 8 - 4

4ـ انسان ، حتی پس از برخورداری از روحیه عبودیت و خداجویی ، نیازمند بینش یابی و تذکّر

تبصرة و ذکری لکلّ عبد منیب

تعبیر «لکلّ عبد منیب»، می رساند که انسان حتی با داشتن روحیه عبودیت و انابه، باز نیازمند تبصرة (بینش یابی) و تذکّر است. ازاین رو خداوند، مظاهر طبیعت را به گونه ای قرار داده تا مایه بینش و تذکّر آنان باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - ق - 50 - 37 - 6

6 - اندیشه و خرد آدمی ، برای ره یابی به حقیقت ، نیازمند تذکار های وحی

إنّ فی ذلک لذکری لمن کان له قلب أو ألقی السمع و هو شهید

تعبیر «لذکری» می رساند که خرد انسان در ره یابی به حقیقت، نیازمند تذکار الهی است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - ق - 50 - 45 - 7

7 - حقایق دین ، نهفته در نهاد آدمیان ; اما نیازمند تذکر و یادآوری با پیام

فذکّر بالقرءان

واژه «ذکـّر» به معنای تذکّر است. یادآوری کردن در جایی کاربرد دارد که قبلاً مورد توجه بوده; اما به دلایلی مغفول واقع شده است. در مورد آدمیان توجه قبلی آنان به حقایق دین، توجّه فطری و غریزی خواهد بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ذاریات - 51 - 55 - 5

5 - مؤمنان ، همواره نیازمند تذکر و بیدار باش ، برای استواری بر طریق حق

و ذکّر فإنّ الذّکری تنفع المؤمنین

فعل مضارع «تنفع»، استمرار بهرهوری مؤمنان از تذکرهای پیامبر(صلی الله علیه و آله) را می رساند و فرمان الهی به ادامه تذکر، نیاز مؤمنان را افاده می کند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - طور - 52 - 29 - 3

3 - انسان ، نیازمند تذکر و هشدار برای حرکت در مسیر صلاح

فذکّر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - نجم - 53 - 54 - 5

5 - بشر در همه ادوار تاریخی ، نیازمند تذکر و عبرت آموزی از سرگذشت پیشینیان

و أنّه أهلک عادًا الأُولی

برداشت یاد شده در صورتی است که این آیات در صحف موسی و ابراهیم(ع) آمده باشد; چنان که برخی از مفسران گفته اند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حشر - 59 - 18 - 13

13 - انسان همواره در معرض لغزش و نیازمند توصیه و تذکر به تقوا

یـأیّها الذین ءامنوا اتّقوا اللّه . .. و اتّقوا اللّه

از این که مؤمنان مورد دعوت های مکرر «اتّقوا. ..» قرار گرفته اند; نیاز آن به این دعوت استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - انسان - 76 - 29 - 3

3 - نیاز بشر ، به تذکار های الهی و تعالیم قرآن کریم

إنّ هـذه تذکرة

84- نیاز به تسبیح خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 130 - 9

9 - انسان در شرایط سخت ، برای کسب تحمل بیشتر ، به تسبیح و یاد خدا نیازمند است .

فاصبر علی ما یقولون و سبّح بحمد ربّک

توصیه به تسبیح، پس از فرمان به «صبر»، نشانگر نقش تسبیح در توانمند شدن بر صبر است.

85- نیاز به تشویق

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 31 - 12

12- جنیان ، نیازمند تشویق و تهدید ، برای گرایش یافتن به ایمان

أجیبوا . .. ءامنوا ... یغفر لکم ... و یجرکم من عذاب ألیم

منطوق «یجرکم. ..» تشویق و مفهوم آن بیانگر تهدید است; یعنی، اگر ایمان نیاورید، پناه داده نمی شوید و به عذاب دردناک گرفتار خواهید شد.

86- نیاز به تضرع

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 65 - 7

7 ـ مؤمنان نباید به خاطر عبادت و رفتار خوب خود ، به عجب و غرور گرفتار آیند و خویشتن را بی نیاز از تضرع و دعا بپندارند .

و الذین یبیتون لربّهم . .. یقولون ربّنا اصرف عنّا عذاب جهنّم إنّ عذابهاکان غرامً

87- نیاز به تعالیم خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - طارق - 86 - 2 - 3

3 - پیامبر (صلی الله علیه و آله) در شناخت ستارگان ، نیازمند تعلیم الهی است .

و ما أدریک ما الطارق

88- نیاز به تغذیه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 35 - 15

15 ـ مسکن ، همسر و خوراک از نیاز های ضروری انسان

اسکن أنت و زوجک الجنة و کلا منها

جریان آفرینش آدم(ع) و نکات ذکر شده پیرامون آن، ترسیمی کلی از چهره انسان و نیازها، روحیات، افکار و . .. اوست نه مجرد داستانی از آدم(ع) و حوا; یعنی، اگر سخن از نیاز آدم(ع) و حوا به مسکن، همسر و خوراک به میان آمده بیانگر نیاز همه انسانها به این موارد می باشد و اگر سخن از تشریع و هدایت است، نشانگر نیاز همه انسانها به هدایت و تشریع خواهد بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 8 - 1،5

1- بدن پیامبران همانند دیگر انسان ها ، نیازمند به تغذیه است .

و ما جعلنـهم جسدًا لایأکلون الطعام

5- فناپذیری و احتیاج به خوراک ، از عوارض جسم انسان است .

و ما جعلنـهم جسدًا لایأکلون الطعام و ما کانوا خـلدین

آمدن لفظ «جسد» و آن گاه توصیف کردن پیامبران به این که آنان خوراک می خوردند و می مردند; بیانگر این نکته است که این دو صفت مربوط به جسمانی بودن وجود انبیا است; زیرا این جسم آدمی است که نیاز به خوراک دارد و فناپذیر است، نه روح آدمی.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 68 - 3

3 - نیاز دوزخیان به تغذیه و نوشیدن

فإنّهم لأکلون منها . .. علیها لشوبًا من حمیم . ثمّ إنّ مرجعهم لإلی الجحیم

89- نیاز به تفریح

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 12 - 5،7

5ـ نیاز یوسف ( ع ) به گردش و بازی و استفاده از خوراکی های مراتع ، بهانه برادرانش برای بردن او به صحرا و جدا ساختنش از یعقوب ( ع )

أرسله معنا غدًا یرتع و یلعب

7ـ حضور در مراتع و بازی و گردش ، از نیاز های طبیعی کودکان

و إنا له لنـصحون. أرسله معنا غدًا یرتع و یلعب

90- نیاز به تقوا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 26 - 21

21- ایجاد روح آرامش و تقوا در پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به هنگام نیاز آنان ، متکی به علم فراگیر خداوند بر هستی

فأنزل اللّه . .. و ألزمهم کلمة التقوی ... و کان اللّه بکلّ شیء علیمًا

از ارتباط «و کان اللّه. ..» با عبارت قبل آیه (فأنزل اللّه...)، مطلب بالا استفاده می شود.

91- نیاز به تقویت روحیه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 32 - 5

5 ـ پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، نیازمند به تقویت روحی و امداد الهی در انجام مسؤولیت خطیر پیامبری

کذلک لنثبّت به فؤادک

92- نیاز به تکامل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - عبس - 80 - 7 - 4

4 - وظیفه تزکیه و پاکسازی دیگران از آلودگی های معنوی ، تکلیفی سنگین و نیازمند برخورداری از کمالاتی ویژه است .

و ما علیک ألاّ یزّکّی

نفی تکلیف از مخاطب، در مورد تزکیه کافرانی که در مجلس پیامبر(صلی الله علیه و آله) حضور داشتند، بیانگر آن است که وی در مقامی نبود که این تکلیف از او ساخته باشد و خداوند، از چنین افرادی انجام دادن آن را نخواسته است.

93- نیاز به تکفیر گناه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 2 - 20

20- نیاز همیشگی انسان ، به لطف و خطاپوشی خداوند

و الذین ءامنوا . .. کفّر عنهم سیّئاتهم

از این که خداوند به موحدان نیک کردار و مؤمن به قرآن و خط پیامبر(صلی الله علیه و آله)، نوید غفران داده است; استفاده می شود که حتی چنین مؤمنانی نیز نیازمند غفران خداوند هستند.

94- نیاز به تنوع حبوبات

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 12 - 5

5 - وجود آدمی ، نیازمند خواص متنوع نهفته در انواع میوه ها ، حبوبات و سبزی ها *

و الأرض وضعها للأنام . فیها فـکهة و النخل ... و الحبّ ... الریحان

از این که خداوند، پس از یادآوری آمادگی زمین برای زندگی انسان، میوه های مختلف، حبوبات و سبزی ها را مورد اشاره قرار داده است; می توان استفاده کرد که انسان در زندگی خویش، به همه این نعمت ها و خواص نهفته در آنها نیازمند است و کمبود هر یک، می تواند انسان را با مشکل مواجه سازد.

95- نیاز به تنوع سبزیجات

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 12 - 5

5 - وجود آدمی ، نیازمند خواص متنوع نهفته در انواع میوه ها ، حبوبات و سبزی ها *

و الأرض وضعها للأنام . فیها فـکهة و النخل ... و الحبّ ... الریحان

از این که خداوند، پس از یادآوری آمادگی زمین برای زندگی انسان، میوه های مختلف، حبوبات و سبزی ها را مورد اشاره قرار داده است; می توان استفاده کرد که انسان در زندگی خویش، به همه این نعمت ها و خواص نهفته در آنها نیازمند است و کمبود هر یک، می تواند انسان را با مشکل مواجه سازد.

96- نیاز به تنوع میوه ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 12 - 5

5 - وجود آدمی ، نیازمند خواص متنوع نهفته در انواع میوه ها ، حبوبات و سبزی ها *

و الأرض وضعها للأنام . فیها فـکهة و النخل ... و الحبّ ... الریحان

از این که خداوند، پس از یادآوری آمادگی زمین برای زندگی انسان، میوه های مختلف، حبوبات و سبزی ها را مورد اشاره قرار داده است; می توان استفاده کرد که انسان در زندگی خویش، به همه این نعمت ها و خواص نهفته در آنها نیازمند است و کمبود هر یک، می تواند انسان را با مشکل مواجه سازد.

97- نیاز به توبه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 31 - 31

31 - همه مؤمنان ، دارای نوعی لغزش و خطا و نیازمند به توبه اند .

و توبوا إلی اللّه جمیعًا أیّه المؤمنون

برداشت یاد شده، از خطاب عمومی «توبوا» و «أیّه المؤمنون» همراه با واژه مخصوص تأکید (جمیعاً) استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - تحریم - 66 - 8 - 2

2 - مؤمنان ، هرگز از خطا و گناه مصون نبوده و نیازمند به توبه خالصانه به درگاه الهی اند .

یـأیّها الذین ءامنوا توبوا إلی اللّه توبة نصوحًا عسی ربّکم أن یکفّر عنکم سیّئاتک

98- نیاز به توکل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 42 - 8

8- صبر ، نیازی موقت و توکل بر خداوند نیازی دائمی برای مسلمانان

الذین هاجروا . .. الذین صبروا و علی ربّهم یتوکّلون

از اینکه در توصیف صبر مهاجران، از فعل ماضی استفاده شده و برای تعریف توکل آنها از فعل مضارع استفاده گردیده است، می توان نکته یاد شده را به دست آورد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 2 - 7

7- انسان ، نیازمند به تکیه گاه و پشتیبان و خدا تنها تأمین کننده آن است .

ألاّتتخذوا من دونی وکیلاً

برداشت فوق با توجه به دو مسأله ذیل است: 1ـ «التوکیل» در لغت به معنای اعتماد به غیر است و نایب گرفتن اوست (مفردات راغب). 2- در آیه، نیاز انسان به تکیه گاه امری مسلم شمرده شده و با نهی از اتکال به غیر خدا این حقیقت نشان داده شده است که تنها خداوند تأمین کننده آن نیاز است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 65 - 9

9- آدمیان نیازمند به توکل و اتکای بر خداوند ، برای ایمن ماندن از سلطه ابلیس

لیس لک علیهم سلطـن و کفی بربّک وکیلاً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 38 - 20

20 - نیاز همه انسان ها ـ حتی پیامبران ـ در صحنه های زندگی به توکل بر خداوند

قل حسبی اللّه علیه یتوکّل المتوکّلون

99- نیاز به تهدید

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 31 - 12

12- جنیان ، نیازمند تشویق و تهدید ، برای گرایش یافتن به ایمان

أجیبوا . .. ءامنوا ... یغفر لکم ... و یجرکم من عذاب ألیم

منطوق «یجرکم. ..» تشویق و مفهوم آن بیانگر تهدید است; یعنی، اگر ایمان نیاورید، پناه داده نمی شوید و به عذاب دردناک گرفتار خواهید شد.

100- نیاز به حکومت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 257 - 10

10 ـ نیاز دائمی انسان به رهبری و ولایت

اللّه ولیّ الّذین امنوا . .. و الّذین کفروا اولیاؤهم الطّاغوت

خارج نبودن هر انسانی از تحت ولایت و سرپرستی به مقتضای تقسیم آنان به مؤمن و کافر، بیانگر این معناست که آدمی همواره نیازمند رهبری و ولایت است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - ص - 38 - 20 - 3

3 - حکومت و مدیریت اجتماعی در نگاه وحی ، امری ضروری و پسندیده برای جوامع بشری

و شددنا ملکه

تثبیت و تقویت حکومت داوود(ع) از سوی خداوند، گویای سه نکته است: 1ـ اصل وجود حکومت و مدیریت اجتماعی امری ضروری و مطلوب است; 2ـ در دست گرفتن حکومت و مدیریت اجتماعی از سوی مردان الهی (همچون داوود(ع)) کاری بایسته و شایسته است و این کار با اهداف معنوی و الهی بشر کاملاً سازگاری دارد; 3ـ دین از سیاست اجتماع جدا نیست; بلکه کاملاً با آن سازگار و هماهنگ است.

101- نیاز به حمایتهای خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 42 - 3

3- انسان ، نیازمند به حفاظت و حمایت الهی در تمام لحظات زندگی

قل من یکلؤکم بالیل والنهار من الرحمـن

«کلاءة» (ماده «یکلأ») به معنای حفظ شیء است و «من» در «من الرحمان» بدلیه است; یعنی، به جای خدای رحمان.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 87 - 7

7 - نیاز انسان به لطف و حمایت خدا ، در قیامت

و لاتخزنی یوم یبعثون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 79 - 4

4 - نیاز پیامبر (صلی الله علیه و آله) به حمایت های معنوی و دلجویی خدا از وی در مسیر رسالت

فتوکّل علی اللّه إنّک علی الحقّ المبین

تأیید رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) از سوی خدا و تأکید خداوند بر حقانیت راه وی، می نمایاند که پیامبر(صلی الله علیه و آله) به این تأییدها نیازمند بوده است.

102- نیاز به خالق

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 29 - 2

2 - خلق در بقای خویش همانند اصل پیدایش ، همواره نیازمند و متکی به خالق خویش

یسـله من فی السمـوت و الأرض

فعل مضارع «یسئله»، می نمایاند که خلق پس از تکوّن، بی نیاز از خالق نمی باشند; بلکه همچنان در تمنای کسب فیض از مبدأ فیاض اند.

103- نیاز به خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 34 - 2

2- انسان در تأمین همه نیازمندی های خویش محتاج به خداست .

و ءاتیـکم من کلّ ما سألتموه

از اینکه خداوند فرمود: همه خواسته های شما را برآورده و تأمین کردم، دلیل احتیاج انسان در رفع تمامی نیازمندیهایش به او است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 65 - 7

7- خداوند ، برای همگان کارساز و حامی کافی است و جز او به کسی نیازی نیست .

و کفی بربّک وکیلاً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 64 - 5

5 - سراسر هستی ، فقیر و نیازمند به خدای یگانه و ستایشگر او

له ما فی السمـوت . .. و إنّ اللّه لهو الغنیّ الحمید

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 84 - 4

4 - درک ماهیت تعلق و نیاز زمین و موجودات روی آن به خداوند ، تنها در توان اهل دانش و خرد است .

قل لمن الأرض و من فیها إن کنتم تعلمون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 88 - 5

5 - شرک ورزی ، برخاسته از جهل انسان و عدم شناخت او نسبت به ماهیت سراسر نیاز جهان هستی به خداوند

قل من بیده . .. إن کنتم تعلمون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - روم - 30 - 25 - 3

3 - تمامی موجودات ، در بقای خویش ، نیازمند به خداوندند .

أن تقوم السماء و الأرض بأمره

«السماء و الأرض» کنایه از عالم و آفرینش است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 15 - 1،6

1 - فقر و نیاز شدید و همه جانبه انسان ها به خداوند

یـأیّها الناس أنتم الفقراء إلی اللّه

معرفه بودن «الفقراء» برای جنس و یا استغراق است که دلالت بر شدت فقر و نیاز می کند. هم چنین اطلاق فقر و مقید نشدن آن به جهتی خاص، بیانگر همه جانبه بودن فقر و نیاز است.

6 - نیاز بشر به خدا ، بیش از هر موجود دیگری است .

أنتم الفقراء إلی اللّه

برخی از مفسران بر این باورند که تأکید خداوند بر فقر و نیاز انسان ها به خداوند ـ با آن که همه موجودات عالم به او نیازمند هستند ـ گویای حقیقت یاد شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 41 - 3

3 - نیازمندی ممکنات ( جهان هستی ) در بقا به خداوند ، همانند نیاز آنها در اصل وجود

إنّ اللّه یمسک السمـوت و الأرض . .. إن أمسکهما من أحد من بعده

این آیه هر چند درباره آسمان ها و زمین بحث کرده; ولی ممکن است به وجود این قانون عام در جهان هستی نیز اشاره داشته باشد که همه ممکنات، در اصل وجود و در بقای خود، به خداوند نیازمند می باشند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 52 - 6

6 - احتیاج انسان در تأمین رزق و روزی خود به خداوند

إنّما أُوتیته علی علم . .. أوَلم یعلموا أنّ اللّه یبسط الرزق لمن یشاء و یقدر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 62 - 5

5 - نیاز تمامی پدیده های جهان ، در بقا و تدبیر امورشان به خالق هستی ( خداوند )

اللّه خـلق کلّ شیء و هو علی کلّ شیء وکیل

یادآوری حفاظت و تدبیر امور جهان از سوی خداوند ـ پس از ذکر خالقیت او ـ می تواند گویای برداشت یاد شده باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 30 - 4

4 - خداوند ، خواهان توجه و اذعان جن و انس به فقر ذاتی موجودات و نیاز آنها به خداوند

یسـله من فی السمـوت و الأرض . .. فبأیّ ءالآء ربّکما تکذّبان

سرزنش شدن تکذیب گران یا غافلانی که با غفلت خویش، از جلوه های ربوبیت خداوند چشم پوشیده اند; در واقع بدین منظور است که آنان بیدار شده و تجلیات ربوبیت فراگیرالهی را در درباره خود دریابند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 8 - 6

6 - بازگشت انسان ها به خداوند ، دلیل نیازمندی آنان به او است .

أن رءاه استغنی . إنّ إلی ربّک الرجعی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - اخلاص - 112 - 2 - 2

2 - همه موجودات نیازمند به خدا

اللّه الصمد

مورد توجه بودن خداوند در همه امور و حوائج نشانگر نیاز موجودات به او و بی نیازی او از آنها است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - اخلاص - 112 - 4 - 3

3 - نیاز همه موجودات به خداوند ، دلیل نبود همتا برای او است .

الصمد . .. و لم یکن له کفوًا أحد

این آیه مانند آیه قبل، تفسیر «صمد» است; یعنی، خداوند مرجع حاجت های همه موجودات است; بنابراین، چگونه می توان موجودی را که به او محتاج است، مشابه و نظیر او دانست.

104- نیاز به دعا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 65 - 7

7 ـ مؤمنان نباید به خاطر عبادت و رفتار خوب خود ، به عجب و غرور گرفتار آیند و خویشتن را بی نیاز از تضرع و دعا بپندارند .

و الذین یبیتون لربّهم . .. یقولون ربّنا اصرف عنّا عذاب جهنّم إنّ عذابهاکان غرامً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 19 - 22

22 - نیاز همه انسان ها حتی پیامبران ، به دعا برای کسب توفیق از درگاه خدا

و قال ربّ أوزعنی أن أشکر . .. و أن أعمل صـلحًا ترضیه و أدخلنی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - ق - 50 - 40 - 6

6 - نیازمندی انسان ها حتی پیامبران ، به ارتباط مستمر و مداوم با خداوند

و سبـّح بحمد ربـّک قبل طلوع الشمس . .. و أدبـر السجود

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ممتحنه - 60 - 5 - 6

6 - نیاز همه انسان ها حتی پیامبران ، به دعا و طلب آمرزش از خداوند

ربّنا علیک توکلنا. .. ربّنا لاتجعلنا فنتة ... واغفر لنا

از این که خداوند به مؤمنان رهنمود داده است که چون ابراهیم(ع)، دعا و استغفار کنند، نیاز داشتن آنان به دعا و استغفار استفاده می شود.

105- نیاز به دلداریهای خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - طور - 52 - 48 - 5

5 - پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، نیازمند رهنمود و دلجویی از جانب خداوند برای پایداری در طریق تبلیغ

و اصبر لحکم ربّک فإنّک بأعیننا

چنانکه گفته شد: تعبیر «بأعیننا» پیامدار حمایت می باشد، از این تعبیر و از فرمان «و اصبر» مطلب بالا استفاده می شود.

106- نیاز به دوست

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 101 - 2

2 - نیاز انسان به دوستِ دلسوز ، حتی در قیامت

و لاصدیق حمیم

حسرت گمراهان بر نداشتن رفیق، نشانگر نیاز و کمبود آنان است.

107- نیاز به دین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 35 - 17

17 ـ انسان موجودی نیازمند به قانون و هدایت های تشریعی از جانب خداوند

و لاتقربا هذه الشجرة فتکونا من الظلمین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 64 - 7

7- بشر ، برای رفع اختلاف های عقیدتی و نیل به عقیده ای سالم و برتر ، محتاج به وحی و تعالیم آسمانی است .

و ما أنزلنا علیک الکتـب إلاّ لتبیّن لهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 43 - 3

3 - نیاز مردم عصر موسی به تعالیم آسمانی جدید

و لقد ءاتینا موسی الکتـب من بعد ما أهلکنا القرون الاُولی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 25 - 4

4 - نیاز بشر ، به وحی و دین الهی در شناخت حق و راه درست

فلمّا جاءهم بالحقّ من عندنا

برداشت یاد شده از آمدن قید «عندنا» برای «حقّ» به دست می آید.

108- نیاز به ذکر خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 130 - 9

9 - انسان در شرایط سخت ، برای کسب تحمل بیشتر ، به تسبیح و یاد خدا نیازمند است .

فاصبر علی ما یقولون و سبّح بحمد ربّک

توصیه به تسبیح، پس از فرمان به «صبر»، نشانگر نقش تسبیح در توانمند شدن بر صبر است.

109- نیاز به ربوبیت خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 36 - 2

2- عیسی ( ع ) ، خود را چون همه مردم ، موجودی نیازمند به ربوبیت خدا دانست و آن را به همگان اعلام کرد .

و إنّ اللّه ربّی و ربّکم

110- نیاز به رحمت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 91 - 18

18 ـ معاف شدگان از جهاد ، در عین معذور بودن ، نیازمند غفران و رحمت خدایند .

لیس علی الضعفاء . .. و اللّه غفور رحیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 47 - 9

9ـ همگان ، حتی پیامبران الهی برای نیل به سعادت ، نیازمند مغفرت و رحمت الهی اند .

إلاّ تغفر لی و ترحمنی أکن من الخـسرین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 111 - 5

5- نیاز شدید همه انسان ها در قیامت ، به غفران و رحمت الهی

إن ربّک من بعدها لغفور رحیم . یوم تأتی کلّ نفس تجـدل عن نفسها

برداشت فوق، با توجه به این مطلب است که آیه قبل، دربردارنده بشارت غفران و رحمت الهی باشد و بشارت بودن وعده غفران، در صورتی است که انسان نیاز مبرم به آن داشته باشد; زیرا مجادله و دفاع کردن از خود، بیانگر نوعی نیاز به عنایت خداوند است.

111- نیاز به رحمت خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 16 - 2،4

2 ـ آدمی، در هر مرتبه و با هر گونه عمل، برای رهایی از عذاب قیامت نیازمند رحمت خداوند است.

من یصرف عنه یومئذ فقد رحمه

«من» اسم موصول و از ادات عموم است، یعنی (هر کس) بنابراین مفاد صله آن «یصرف . .. » عمومیت داشته و شامل همه مردم می شود.

4 ـ پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) هم نیازمند رحمت الهی برای نجات از عذاب قیامت است.

قل إنی أخاف . .. من یصرف عنه یومئذ فقد رحمه

112- نیاز به رهبر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 38 - 8

8 - نیاز بشر به مرشد و مقتدا ، در دست یافتن به راه درست زندگی

اتّبعون أهدکم سبیل الرشاد

از این که فرعون و مؤمن آل فرعون، هر دو مدعی نشان دادن راه صواب به مردم شدند، می توان این حقیقت را به دست آورد که اصل نیازمندی انسان ها به راه درست و به مقتدایی که خود این راه را طی کرده و راهنمای دیگران باشد، جای تردید نیست.

113- نیاز به رهبری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 62 - 14

14 - اصل رهبری و مدیریت اجتماعی و نیاز جامعه به آن ، امری پذیرفته شده و مسلم در نگاه وحی

و إذا کانوا معه علی أمر جامع لم یذهبوا حتّی یستئذنوه . .. فأذن لمن شئت منهم

از این که خداوند رها کردن حل و فصل مسائل اجتماعی را، منوط به اجازه پیامبر(صلی الله علیه و آله) دانسته است، به دست می آید که رهبری و مدیریت اجتماعی، امری مسلم و ضروری شمرده شده است و بر این اساس، باید مردم از آن مقام کسب تکلیف کنند.

114- نیاز به زینت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - اعراف - 7 - 32 - 5

5 ـ زینت و زیبایی، همچون غذای پاکیزه، بخشی از نیازهای آدمیان می باشد.

قل من حرم زینة الله التی أخرج لعباده و الطیبت من الرزق

ذکر کردن خوراکیها و زینتها در یک جمله و برخورد مساوی در بیان حلیت آنها، حاکی از نیاز همسان آدمی به آنهاست.

115- نیاز به سلامتی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 15 - 6

6- انسان در لحظه مرگ ( نظیر زمان ولادت و هنگامه رستاخیز ) نیازمند سلامت و امنیتی ویژه از جانب خداوند

و سلـم علیه یوم ولد و یوم یموت و یوم یبعث حیًّا

نکره بودن «سلام» بیانگر برجستگی آن است و مراد از سلامت هنگام مرگ، در امان بودن از مواجه شدن با امری ناخوشایند، نظیر وحشت و اضطراب و نومیدی و . .. است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 33 - 6

6- نیاز انسان به سلامت و امنیت الهی ، حتی در لحظه مرگ

والسلـم علیّ . .. یوم أموت

مراد از سلامت هنگام مرگ، دور ماندن از وحشت، نومیدی، اضطراب و نظایر آن است که منکران خدا و معاد به آن گرفتار می شوند.

116- نیاز به صبر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 42 - 8

8- صبر ، نیازی موقت و توکل بر خداوند نیازی دائمی برای مسلمانان

الذین هاجروا . .. الذین صبروا و علی ربّهم یتوکّلون

از اینکه در توصیف صبر مهاجران، از فعل ماضی استفاده شده و برای تعریف توکل آنها از فعل مضارع استفاده گردیده است، می توان نکته یاد شده را به دست آورد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - عصر - 103 - 3 - 7

7 - حق پذیری و دفاع از حق ، نیازمند شکیبایی و استقامت است .

تواصوا بالحقّ و تواصوا بالصبر

جمله «تواصوا بالصبر»، ممکن است درصدد بیان زمینه های لازم برای مفاد «تواصوا بالحقّ» باشد.

117- نیاز به طعام

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 75 - 14

14 ـ تغذیه ، نیاز روزمره مسیح ( ع ) و مادرش مریم ( ع )

کانا یأکلان الطعام

فعل مضارع «یأکلان» دلالت بر استمرار دارد و حاکی از نیاز دائمی آنان به غذاست.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 118 - 2،3

2 - آدم ( ع ) و حوا در بهشت مسکونی خود نیازمند خوراک و پوشاک بودند .

إنّ لک ألاّتجوع فیها و لاتعری

اختصاص یافتن فعل ها به آدم(ع) شاید به این جهت باشد که اصل سخن خداوند متوجه آدم(ع) بوده است و تنها در مواردی افعال تثنیه آمده که چاره ای جز آن نبوده است. بنابراین، حوا نیز مانند آدم(ع) از نظر غذا و پوشاک تأمین بود.

3 - غذا و پوشاک از آغاز آفرینش انسان از جمله نیاز های اصلی او بوده است .

إنّ لک ألاّتجوع فیها و لاتعری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 7 - 2

2 ـ پیامبر (صلی الله علیه و آله) همچون دیگر انسان ها ، نیازمند به غذا و مناسبات اقتصادی با مردم

مالِ هـذا الرسول یأکل الطعام و یمشی فی الأسواق

118- نیاز به عبادت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 31 - 10

10- انسان به هر مرحله از قرب و منزلت الهی برسد ، نیازمند به عبادت ( نماز و . . . ) و خدمت به خلق ( انفاق ) است .

قل لعبادی الذین ءامنوا یقیموا الصلوة و ینفقوا ممّا رزقنـهم

اضافه «عباد» به «یاء» متکلم، تشریفیه و بیانگر قرب و منزلت بندگان به پیشگاه خداوند است. بنابراین فرمان خداوند به آنان برای اقامه نماز و انفاق، نشانگر آن است که بنده، هر چند به مقام قرب الهی رسیده باشد، نیازمند به انجام دو فریضه نماز و انفاق است.

119- نیاز به عبادت خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 15 - 3

3 - نیاز بشر به عبادت خدا و حاجت خواهی از درگاه او

و الذین تدعون من دونه . .. و لو سمعوا ما استجابوا لکم ... أنتم الفقراء إلی اللّه

با توجه به آیه قبل ـ که درباره عبادت و حاجت خواهی مشرکان بود ـ می توان استفاده کرد که از مصادیق مورد نظر برای فقر

و غنا در این آیه، مسأله نیاز بشر به عبادت و بی نیازی خداوند از این عبادت است.

120- نیاز به عبرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - نجم - 53 - 54 - 5

5 - بشر در همه ادوار تاریخی ، نیازمند تذکر و عبرت آموزی از سرگذشت پیشینیان

و أنّه أهلک عادًا الأُولی

برداشت یاد شده در صورتی است که این آیات در صحف موسی و ابراهیم(ع) آمده باشد; چنان که برخی از مفسران گفته اند.

121- نیاز به غذا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - زخرف - 43 - 71 - 5

5 - انسان ، در بهشت به خوردن و آشامیدن نیاز دارد و از آن لذت می برد .

یطاف علیهم بصحاف من ذهب و أکواب

122- نیاز به غذای پاکیزه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - اعراف - 7 - 32 - 5

5 ـ زینت و زیبایی، همچون غذای پاکیزه، بخشی از نیازهای آدمیان می باشد.

قل من حرم زینة الله التی أخرج لعباده و الطیبت من الرزق

ذکر کردن خوراکیها و زینتها در یک جمله و برخورد مساوی در بیان حلیت آنها، حاکی از نیاز همسان آدمی به آنهاست.

123- نیاز به فرزند

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 9 - 6

6 - نیاز شدید فرعون و همسرش به وجود کودکی در کنارشان

و قالت امرأت فرعون قرّت عین لی و لک

124- نیاز به فضل خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 85 - 5

5 - همه انسان ها حتی پیامبران بزرگ ، نیازمند فضل خدا

و اجعلنی من ورثة جنّه النعیم

125- نیاز به قرآن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 2 - 3

3 - نزول کتاب ( قرآن ) از سوی خداوند ، عملی هدفدار و امری لازم و شایسته برای بشر

إنّا أنزلنا إلیک الکتـب بالحقّ

برداشت یاد شده بر این اساس استوار است که «بالحقّ» متعلق به «أنزلنا» باشد. کلمه «حق» ـ در برابر باطل (پوچ و بیهوده) ـ به معنای کار به جا، شایسته و هدفمند است. بنابراین نزول قرآن، هدفمند و کاری شایسته و لازم برای بشر می باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - انسان - 76 - 29 - 3

3 - نیاز بشر ، به تذکار های الهی و تعالیم قرآن کریم

إنّ هـذه تذکرة

126- نیاز به کتاب آسمانی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 45 - 5

5 - نیاز نسل عصر بعثت به پیامبر و کتاب آسمانی جدید

و لـکنّا أنشأنا قرونًا فتطاول علیهم العمر

127- نیاز به کتب آسمانی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 49 - 1

1 - ضرورت وجود داشتن کتابی آسمانی در اختیار مردم ، بر فرض آسمانی نبودن قرآن و تورات

قل فأتوا بکتـب من عند اللّه هو أهدی منهما

آیه بالا تفریع بر «قالوا سحران تظاهرا» است و این تفریع در صورتی درست است که لازم باشد همواره در میان مردم کتابی

آسمانی باشد و مردم از آن پیروی کنند; زیرا در این صورت است که اگر فرضاً تورات و قرآن آسمانی نبودند، قطعاً باید کتاب دیگری می بود و در نتیجه از کافران خواسته می شد که آن را معرفی کنند.

128- نیاز به لباس

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 81 - 16

16- نیاز به لباس ، نیازی دائمی برای انسان و تأمین آن از فراورده های حیوانی ، امری موقت است .

و من أصوافها و أوبارها و أشعارها أثـثًا و متـعًا إلی حین . .. و جعل لکم سربیل تق

برداشت فوق، بر این احتمال است که قید «إلی حین» مربوط به محدودیت بهره مندی از پشم، کرک و مو باشد و از اینکه اشیای یاد شده مقید به زمانی محدود شده است، ولی «سرابیل» ـ که ذکر عام بعد از خاص است ـ چنین قیدی ندارد، می توان نکته یاد شده را به دست آورد.

129- نیاز به لطف خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 51 - 5

5- تمامی انسان ها ، حتی پیامبران به عنایت خداوند در رشد و کمال نیازمنداند .

و لقد ءاتینا إبرهیم رشده من قبل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 87 - 7

7 - نیاز انسان به لطف و حمایت خدا ، در قیامت

و لاتخزنی یوم یبعثون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 2 - 20

20- نیاز همیشگی انسان ، به لطف و خطاپوشی خداوند

و الذین ءامنوا . .. کفّر عنهم سیّئاتهم

از این که خداوند به موحدان نیک کردار و مؤمن به قرآن و خط پیامبر(صلی الله علیه و آله)، نوید غفران داده است; استفاده می شود که حتی چنین مؤمنانی نیز نیازمند غفران خداوند هستند.

130- نیاز به محصولات کشاورزی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - واقعه - 56 - 65 - 3

3 - وابستگی شدید مردم ، به محصولات کشاورزی

لو نشاء لجعلنـه حطمًا فظلتم تفکّهون

طرح موضوع کشاورزی و این که اگر خداوند مانع محصول دادن آن شود، کافران به وضع رقّت باری گرفتار خواهند شد، نشانگر مطلب یاد شده است.

131- نیاز به مدبر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 86 - 2

2 - نیاز جهان آفرینش به مدیر و مدبر ، امری روشن برای هر انسان دانشور و خردمند

إن کنتم تعلمون . .. قل من ربّ السمـوت السبع و ربّ العرش العظیم

روشن است که سؤال «من ربّ السماوات السبع. ..» (پروردگار آسمان های هفتگانه و... کیست؟) زمانی قابل طرح است که اصل نیاز آنها به مدیر و مدبر، قبلاً برای انسان حل شده باشد. و چون درک این مسأله، برای اهل دانش و خرد ـ که در آیه پیشین به آن تصریح شده است ـ امر پیچیده ای نیست به عنوان اصل مسلم تلقی شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 24 - 9

9 - نیاز آسمان ها و زمین و همه موجودات میان آن دو به مربّی و مدبّر

ربّ السمـوت و الأرض و ما بینهما إن کنتم موقنین

132- نیاز به مربی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 19 - 4

4 - نیاز انسان به پروردگار ، باور مشترک همه ادیان توحیدی و مکاتب شرک

هذان خصمان اختصموا فی ربّهم

از این آیه شریفه، استفاده می شود که آنچه مورد اختلاف واقع شده، مصداق «پروردگار» است و اما اصل نیاز انسان به پروردگار، باوری پذیرفته شده در میان تمامی مکاتب و ادیان بوده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 24 - 9

9 - نیاز آسمان ها و زمین و همه موجودات میان آن دو به مربّی و مدبّر

ربّ السمـوت و الأرض و ما بینهما إن کنتم موقنین

133- نیاز به مسکن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 35 - 15

15 ـ مسکن ، همسر و خوراک از نیاز های ضروری انسان

اسکن أنت و زوجک الجنة و کلا منها

جریان آفرینش آدم(ع) و نکات ذکر شده پیرامون آن، ترسیمی کلی از چهره انسان و نیازها، روحیات، افکار و . .. اوست نه مجرد داستانی از آدم(ع) و حوا; یعنی، اگر سخن از نیاز آدم(ع) و حوا به مسکن، همسر و خوراک به میان آمده بیانگر نیاز همه انسانها به این موارد می باشد و اگر سخن از تشریع و هدایت است، نشانگر نیاز همه انسانها به هدایت و تشریع خواهد بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 119 - 2

2 - آب و مسکن ، از جمله نیاز های اساسی انسان از آغاز خلقت

و إنّک لاتظمؤا فیها و لاتضحی

134- نیاز به معجزه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 82 - 6

6 - نیاز بشر آینده به معجزه ای بزرگ ، شگفت و بی سابقه برای گرایش به ایمان

أخرجنا لهم دابّة من الأرض تکلّمهم

بیرون آمدن جنبنده ای سخنگو از زمین پدیده ای است که در گذشته تاریخ سابقه ندارد و نکره آمدن «دابّة» بیانگر عظمت و سترگی آن است.

135- نیاز به معماری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 128 - 6

6 - نیاز و هنرمند بودن ، از معیار های لازم برای خلق آثار و معماری ها و بناسازی ها

أتبنون بکلّ ریع ءایة تعبثون

136- نیاز به معنویات

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 50 - 6

6 - نیاز بشر در سعادت خود ، به چیزهایی غیر از برخورداری مادی و دانش اقتصادی

ثمّ إذا خوّلنـه نعمة . .. فما أغنی عنهم ما کانوا یکسبون

137- نیاز به منذر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 208 - 3

3 - نیاز جوامع بشری به انذار و انذارگرانی از جانب خداوند

و ما أهلکنا من قریة إلاّ لها منذرون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 21 - 12

12- نیاز همواره جوامع بشری ، به وجود انذارگرانی الهی

و قد خلت النذر من بین یدیه و من خلفه

بنابراین که آیه شریفه نظر به استمرار خط نبوت و انذارگری در قبل و بعد از هود(ع) داشته باشد، نیاز همواره بشر به وجود انذارگران استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 29 - 11

11- جنیان ، همانند آدمیان ، گرفتار گمراهی و گناه و نیازمند هدایت گران و بیم دهندگان

ولّوا إلی قومهم منذرین

«منذرین»، در جایی معنا دارد که گناه و انحرافی وجود داشته و یا زمینه آن فراهم باشد.

138- نیاز به موعظه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 125 - 9

9- انسان برای گرایش به راه خدا ، نیازمند موعظه نیک در کنار دلایل متقن عقلی

ادع إلی سبیل ربّک بالحکمة و الموعظة الحسنة

برداشت فوق، با توجه به این نکته است که «الموعظة» عطف بر «بالحکمة» است و با یک سیاق ذکر شده، در حالی که «و جادلهم» با بیان دیگر و امری مجزّا آمده است.

139- نیاز به نصرت خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 7 - 8

8- مؤمنان ، محتاج امداد های الهی ، در پیشبرد دین و مبارزه با دشمنان

إن تنصروا اللّه ینصرکم

از این که خداوند، نوید نصرت و امداد به مؤمنان را در زمینه جهاد مطرح کرده است; نیاز آنان به امدادهای خداوند استفاده می شود.

140- نیاز به نماز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 31 - 10

10- انسان به هر مرحله از قرب و منزلت الهی برسد ، نیازمند به عبادت ( نماز و . . . ) و خدمت به خلق ( انفاق ) است .

قل لعبادی الذین ءامنوا یقیموا الصلوة و ینفقوا ممّا رزقنـهم

اضافه «عباد» به «یاء» متکلم، تشریفیه و بیانگر قرب و منزلت بندگان به پیشگاه خداوند است. بنابراین فرمان خداوند به آنان برای اقامه نماز و انفاق، نشانگر آن است که بنده، هر چند به مقام قرب الهی رسیده باشد، نیازمند به انجام دو فریضه نماز و انفاق است.

141- نیاز به نور

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حدید - 57 - 13 - 2

2 - حرکت در عرصه تاریک قیامت ، نیازمند داشتن نور و روشنایی از خود

یوم یقول المنـفقون . .. انظرونا نقتبس من نورکم

142- نیاز به وحی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 64 - 7

7- بشر ، برای رفع اختلاف های عقیدتی و نیل به عقیده ای سالم و برتر ، محتاج به وحی و تعالیم آسمانی است .

و ما أنزلنا علیک الکتـب إلاّ لتبیّن لهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 95 - 5

5- هر موجود شعورمند مستقر در زمین ، نیازمند به وحی الهی و هدایت آسمانی

قل لو کان فی الأرض ملـئکة یمشون مطمئنّین لنزّلنا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 25 - 4

4 - نیاز بشر ، به وحی و دین الهی در شناخت حق و راه درست

فلمّا جاءهم بالحقّ من عندنا

برداشت یاد شده از آمدن قید «عندنا» برای «حقّ» به دست می آید.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - زخرف - 43 - 6 - 4

4 - سپری شدن تاریخ [ رخداد ها و تحولات زندگی انسان در گذر زمان ] ، باعث بی نیازی بشر از وحی و هدایت های آسمانی نیست .

أفنضرب عنکم الذکر . .. و کم أرسلنا من نبیّ فی الأوّلین

فرستاده شدن پیامبران فراوان در امت های پیشین، نشانگر آن است که انسان ها در هیچ یک از دوره های تاریخ، بی نیاز از وحی الهی نیستند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 3 - 7

7- نیاز همه انسان ها به پیام وحی و رهنمود های پرودگار ، برای رسیدن به حق و صلاح

بأنّ الذین کفروا اتّبعوا البـطل و أنّ الذین ءامنوا اتّبعوا الحقّ من ربّهم

مقید شدن «الحقّ» به «من ربّهم» و مقابله «الحقّ من ربّهم» با «الباطل»، می رساند که بشر بیش از دو راه در پیش ندارد: راه باطل و یا راه حق، راه حق تنها همان راهی است که منتسب به پروردگار و نازل شده از سوی او است از این رو انسان برای رسیدن به حق، ضرورتاً نیازمند رهنمود خداوند است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - بلد - 90 - 12 - 1

1 - انسان ، در تشخیص تکالیف دشواری که خداوند خواهان انجام گرفتن آن است ، نیازمند وحی است .

و ما أدریک ما العقبة

«العقبة» گرچه مطلق است; ولی مراد از آن ـ به قرینه سیاق آیه ـ طریقه های سختی است که سلوک آن، مطلوب خداوند می باشد; وگرنه شناخت مطلق کارهای دشوار بر کسی سخت نیست.

143- نیاز به ولایت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 8 - 13

13 - انسان در قیامت ، نیازمند ولایت و یاوری است .

و الظـلمون ما لهم من ولیّ و لانصیر

144- نیاز به ولایت خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 44 - 4

4 - انسان ، نیازمند ولایت و یاوری از جانب خداوند ، در تمامی حالات زندگی خویش

و من یضلل اللّه فما له من ولیّ من بعده

این که گمراهان با محروم شدن از ولایت الهی ره به جایی نمی برند، نشانگر آن است که انسان ها در تمامی حالات زندگی خویش نیازمند امداد و ولایت الهی اند.

145- نیاز به ولی (سرپرست)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - ضحی - 93 - 6 - 2

2 - یتیمی پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، او را به داشتن سرپرست نیازمند کرده بود .

ألم یجدک یتیمًا فـاوی

حرف «فاء» برای عطف مسبب بر سبب است و دلالت دارد که آنچه پیامبر(صلی الله علیه و آله) را نیازمند سرپرست کرده بود، یتیمی آن حضرت بوده است.

146- نیاز به هدایت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - حمد - 1 - 6 - 4

4 - انسان همواره نیازمند هدایت های الهی است .

إهدنا الصرط المستقیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 35 - 17

17 ـ انسان موجودی نیازمند به قانون و هدایت های تشریعی از جانب خداوند

و لاتقربا هذه الشجرة فتکونا من الظلمین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 38 - 5

5 - انسان برای نیل به سعادت ، نیازمند هدایت ها و رهنمود های الهی است .

فإما یأتینکم منی هدًی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 77 - 10

10 ـ انسان بدون هدایت پروردگار در گمراهی خواهد ماند.

لئن لم یهدنی ربی لأکونن من القوم الضالین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 121 - 6

6- انسان ، نیازمند به هدایت الهی در راهیابی به « صراط مستقیم »

هده إلی صرط مستقیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 95 - 5

5- هر موجود شعورمند مستقر در زمین ، نیازمند به وحی الهی و هدایت آسمانی

قل لو کان فی الأرض ملـئکة یمشون مطمئنّین لنزّلنا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 24 - 22

22- همواره یاد کردن خداوند ، نیازمند توفیق و هدایت ویژه الهی است .

واذکّر ربّک إذا نسیت و قل عسی أن یهدین ربّی لأقرب من هـذا رشدًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 49 - 5

5 - بنی اسرائیل در عصر فرعون ، گرفتار انحراف در عقیده و عمل و نیازمند هدایت از سوی خدا

و لقد ءاتینا موسی الکتـب لعلّهم یهتدون

«هم» در «لعلّهم» کنایه از بنی اسرائیل است و ارجاع آن به فرعون و طایفه او، درست نیست; زیرا نزول تورات، بعد از هلاکت آنها بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 49 - 2

2 - بشر ، نیازمند هدایت و راهنمایی از جانب خداوند

قل فأتوا بکتـب من عند اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 85 - 11

11 - انسان ، نیازمند به هدایت الهی است و در صورت بهره نجستن از آن گمراه می شود .

قل ربّی أعلم من جاء بالهدی و من هو فی ضلـل مبین

برداشت یاد شده با توجه به این مطلب است که گمراهی بشر در برابر هدایت ارائه شده از سوی خداوند قرار گرفته است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 57 - 6

6 - نیاز انسان به هدایت الهی در رسیدن به سعادت و خوشبختی

لو أنّ اللّه هدینی لکنت من المتّقین

از این که کافران رسیدن به مقام متقین (سعادتمندان) را منوط به هدایت الهی می دانند، مطلب یاد شده را می توان استفاده کرد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 53 - 3

3 - نیاز همه انسان ها ، حتی پیامبران ، به هدایت الهی

و لقد ءاتینا موسی الهدی

آیه شریفه در مقام امتنان است. در این مقام، اعطا و بخشش هدایت، دلیل نیاز بشر به آن است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - زخرف - 43 - 6 - 4

4 - سپری شدن تاریخ [ رخداد ها و تحولات زندگی انسان در گذر زمان ] ، باعث بی نیازی بشر از وحی و هدایت های آسمانی نیست .

أفنضرب عنکم الذکر . .. و کم أرسلنا من نبیّ فی الأوّلین

فرستاده شدن پیامبران فراوان در امت های پیشین، نشانگر آن است که انسان ها در هیچ یک از دوره های تاریخ، بی نیاز از وحی الهی نیستند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - جاثیه - 45 - 30 - 11

11 - انسان ، در اشتیاق رستگاری و نیازمند راهنمایی ، برای تشخیص راه ها و مصادیق آن

ذلک هو الفوز المبین

تأکید با ضمیر فصل در زمینه نمایاندن رستگاری راستین، نشانگر آن است که اولاً انسان در نهاد خودش، عشق به رستگاری دارد و ثانیاً دستیابی به آن، نیازمند هدایت و راهنمایی است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 20 - 20

20 - انسان در هر مرحله از زندگی ، مواجه با راه های گوناگون حق و باطل و نیازمند هدایت مداوم

و یهدیکم صرطًا مستقیمًا

از این که خداوند، برای مؤمنان مسأله هدایت را مطرح کرده; معلوم می شود که اصولاً انسان ها، حتی مؤمنان، در هر مرحله از زندگی، مواجه با ابهام ها و آزمون های جدیدی می شوند که برای انتخاب راه صحیح، همواره نیازمند هدایت اند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - ق - 50 - 8 - 4

4ـ انسان ، حتی پس از برخورداری از روحیه عبودیت و خداجویی ، نیازمند بینش یابی و تذکّر

تبصرة و ذکری لکلّ عبد منیب

تعبیر «لکلّ عبد منیب»، می رساند که انسان حتی با داشتن روحیه عبودیت و انابه، باز نیازمند تبصرة (بینش یابی) و تذکّر است. ازاین رو خداوند، مظاهر طبیعت را به گونه ای قرار داده تا مایه بینش و تذکّر آنان باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حدید - 57 - 28 - 8

8 - انسان ، جهت گذار سالم از مسیر زندگی دنیوی و به بیراهه نیفتادن ، به نوری هدایت کننده در وجود خود نیازمند است .

و یجعل لکم نورًا تمشون به

برداشت یاد شده در صورتی استفاده می شود که مراد از «تمشون» طی کردن مسیر زندگی دنیوی باشد.

147- نیاز به هدایت خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 35 - 7

7 ـ غیر خدا ، ذاتاً فاقد توانایی ره یابی به سوی حق بوده و نیازمند هدایت خداست .

أفمن یهدی إلی الحق أن یتبع أمن لایهدّی إلا أن یهدی

148- نیاز به هدایتگر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 29 - 11

11- جنیان ، همانند آدمیان ، گرفتار گمراهی و گناه و نیازمند هدایت گران و بیم دهندگان

ولّوا إلی قومهم منذرین

«منذرین»، در جایی معنا دارد که گناه و انحرافی وجود داشته و یا زمینه آن فراهم باشد.

149- نیاز به هدایتهای خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 84 - 9

9 - پیامبران ، در تشخیص موارد رضایت خداوند ، نیازمند راهنمایی و هدایت او هستند .

و ما أعجلک . .. عجلت إلیک ربّ لترضی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 123 - 18

18 - انسان ، برای رهایی از خطا ها و رسیدن به خوشبختی ، نیازمند رهنمود های الهی است .

فمن اتبع هدای فلایضلّ و لایشقی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 78 - 5

5 - نیاز مستمر موجودات هستی به هدایت خدا

الذی خلقنی فهو یهدین

تفریع «فهو یهدین» بر «الذی خلقنی»، بیانگر این نکته است که هر مخلوقی نیازمند هدایت است و چون خدا آن را خلق کرد، هدایتش هم خواهد کرد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - زخرف - 43 - 27 - 8،11

8 - تمامی انسان ها ، حتی پیامبران بزرگ الهی ، نیازمند امداد و هدایت الهی اند .

فإنّه سیهدین

11 - ایمان به توحید و خدای یگانه ، آغاز راه بوده و در ادامه آن انسان نیازمند راهنمایی از سوی خداوند است .

إلاّ الذی فطرنی فإنّه سیهدین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 2 - 11

11 - پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، نیازمند هدایت الهی ، برای رهنمون شدن به راه راست و صلاح

و یهدیک صرطًا مستقیمًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - صف - 61 - 9 - 4

4 - انسان ، نیازمند هدایت از جانب خداوند

أرسل رسوله بالهدی

فرستاده شدن پیامبر(صلی الله علیه و آله) برای هدایت، با این فرض می باشد که انسان، نیازمند هدایت از سوی خداوند است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - نازعات - 79 - 43 - 2

2 - پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، برای پاسخ به پرسش های مردم ، نیازمند راهنمایی خداوند و دارای آگاهی های محدود

فیم أنت من ذکریها

خداوند، با بیان این حقیقت که مقام پیامبر(صلی الله علیه و آله) قاصر از بیان تمام ویژگی های قیامت است; شیوه پاسخ گویی به پرسش مردم از زمان وقوع قیامت را به آن حضرت می آموزد.

150- نیاز به هشدار

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 126 - 9

9 ـ آدمی همواره نیازمند تذکر و هشدار است.

قد فصلنا الأیت لقوم یذکرون

«یذکرون» صیغه مضارع و معنی تجدد و استمرار دارد. ستوده شدن متذکران با این بیان اشاره ای ظریف به این نکته دارد که آدمی همواره نیازمند متذکر شدن است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 39 - 9

9- انسان ، همواره در معرض ابتلا به شرک و نیازمند به هشدار است . *

لاتجعل مع الله إلـهًاءاخر . .. و قضی ربّک ألاّتعبدوا إلاّ إیّاه ... لاتجعل مع ال

تأکید بر پرهیز از شرک در این مجموعه آیات (آیه 22 ـ 38) که درباره مباحث مختلف خانوادگی و اجتماعی است بیانگر این نکته است که احتمال لغزش انسانها زیاد است و باید به آنها توجه داده شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 33 - 11

11- مؤمنان ، در معرض لغزش و نیازمند تذکّر و هشدار مکرّر

یأیّها الذین ءامنوا أطیعوا اللّه و أطیعوا الرسول و لا تبطلوا أعمـلکم

از تکرار «أطیعوا» و نهی «لاتبطلوا» در مورد مؤمنان، مطلب بالا استفاده می شود.

151- نیاز به هشدارهای انبیا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 103 - 2

2- انسان ، در معرض غفلت از سود و زیان واقعی خویش و نیازمند هشدار پیامبران ( ع ) است .

قل هل ننبّئکم بالأخسرین أعمـلاً

152- نیاز به هشدارهای خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حشر - 59 - 19 - 2

2 - مؤمنان ، در معرض از یاد بردن خدا و نیازمند هشدار الهی برای پایبندی به تقوا

یـأیّها الذین ءامنوا اتّقوا اللّه . .. و لاتکونوا کالذین نسوا اللّه

153- نیاز به همسر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 35 - 15

15 ـ مسکن ، همسر و خوراک از نیاز های ضروری انسان

اسکن أنت و زوجک الجنة و کلا منها

جریان آفرینش آدم(ع) و نکات ذکر شده پیرامون آن، ترسیمی کلی از چهره انسان و نیازها، روحیات، افکار و . .. اوست نه مجرد داستانی از آدم(ع) و حوا; یعنی، اگر سخن از نیاز آدم(ع) و حوا به مسکن، همسر و خوراک به میان آمده بیانگر نیاز همه انسانها به این موارد می باشد و اگر سخن از تشریع و هدایت است، نشانگر نیاز همه انسانها به هدایت و تشریع خواهد بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 187 - 4،5

4 - نیاز مداوم زن و شوهر به یکدیگر

هن لباس لکم و أنتم لباس لهن

در جمله «هن لباس لکم . ..» زن برای شوهر و شوهر برای زن، به لباس برای انسان، تشبیه شده اند. «نیاز مداوم» وجه شبه روشنی است که تشبیه مذکور گویای آن می باشد.

5 - نیاز جنسی زن و شوهر به یکدیگر از حکمت های حلیت آمیزش جنسی در شب های رمضان

أحل لکم لیلة الصیام الرفث إلی نسائکم هن لباس لکم و أنتم لباس لهن

جمله «هن لباس لکم . ..» بیانگر حکمت و دلیل اعلام حلیت (أحل لکم ...) است.

154- نیاز به هنگام احتضار

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - اعراف - 7 - 37 - 18،19

18 ـ لحظه مرگ هنگام احساس نیاز همه آدمیان به فریادرسی تواناست.

أین ما کنتم تدعون من دون الله

19 ـ تنها خداوند، توانا به یاری انسان به هنگام مرگ است.

أین ما کنتم تدعون من دون الله

155- نیاز به هوای مطبوع

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - نبأ - 78 - 24 - 4

4 - انسان پس از معاد ، نیازمند آب و هوای مطبوع و دارای ویژگی های جسمانی است .

لایذوقون فیها بردًا و لا شرابًا

156- نیاز به یاور

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 8 - 13

13 - انسان در قیامت ، نیازمند ولایت و یاوری است .

و الظـلمون ما لهم من ولیّ و لانصیر

157- نیاز زن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 130 - 3

3 ـ وعده خداوند به رفع نیاز مرد و زن ، در صورت وقوع طلاق از روی ناچاری

و إن یتفرقا یغن اللّه کلا من سعته

158- نیاز فقیر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 263 - 3،10،12

3 ـ لزوم پرده پوشی نیاز نیازمندان و عفو و گذشت از خطای آنان

قول معروف و مغفرة خیر

کلمه «مغفرة» در اصل به معنای پوشاندن است و معنای آن به تناسب مورد، عفو و گذشت و پوشاندن نیازمندی نیازمندان است.

10 ـ نباید پس از انفاق ، با گفتاری ناصواب و یا آشکار ساختن فقر نیازمندان ، آنان را آزُرد .

قول معروف و مغفرة خیر من صدقة یتبعها اذیً

12 ـ غنای الهی ، کفایت کننده نیاز محرومان از انفاق های همراه با آزار و اذیّت

و اللّه غنیّ حلیم

بکارگیری صفت «غنی» بیانگر این است که نیازی به انفاق همراه با آزار محرومان نیست و خداوند با غنای خود روزی آنان را خواهد داد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 271 - 4

4 ـ اولویت تأمین زندگی نیازمندان به وسیله صدقات ، نسبت به سایر مصارف

ان تبدوا الصّدقات . .. و ان تخفوها و تؤتوها الفقراء فهو خیر لکم

از تخصیص به ذکر «فقراء» در بین تمام مصارف ـ که قطعاً صدقات مصارف دیگری نیز دارند ـ اولویّت آنان استفاده می گردد.

159- نیاز متقابل انسان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - زخرف - 43 - 32 - 14

14 - نیاز متقابل و ارتباط ناگسستنی انسان ها با یکدیگر در زندگی اجتماعی

و رفعنا بعضهم فوق بعض درجـت لیتّخذ بعضهم بعضًا سخریًّا

160- نیاز مرد

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 130 - 3

3 ـ وعده خداوند به رفع نیاز مرد و زن ، در صورت وقوع طلاق از روی ناچاری

و إن یتفرقا یغن اللّه کلا من سعته

161- نیاز ملائکه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 12 - 4

4 ـ ملائکه در اجرای مأموریت های خویش نیازمند تقویت و پشتیبانی از جانب خدا

إذ یوحی ربک إلی الملئکة أنی معکم فثبتوا الذین ءامنوا

162- نیاز مؤمنان راستین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 74 - 10

10 ـ همه انسان ها ، حتی مؤمنان حقیقی ، از خطا و گناه مصون نیستند و نیازمند مغفرت الهی هستند .

أولئک هم المؤمنون حقا لهم مغفرة و رزق کریم

163- نیاز های اجتماعی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 62 - 14

14 - اصل رهبری و مدیریت اجتماعی و نیاز جامعه به آن ، امری پذیرفته شده و مسلم در نگاه وحی

و إذا کانوا معه علی أمر جامع لم یذهبوا حتّی یستئذنوه . .. فأذن لمن شئت منهم

از این که خداوند رها کردن حل و فصل مسائل اجتماعی را، منوط به اجازه پیامبر(صلی الله علیه و آله) دانسته است، به دست می آید که رهبری و مدیریت اجتماعی، امری مسلم و ضروری شمرده شده است و بر این اساس، باید مردم از آن مقام کسب تکلیف کنند.

164- نیاز های اخروی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حدید - 57 - 13 - 2

2 - حرکت در عرصه تاریک قیامت ، نیازمند داشتن نور و روشنایی از خود

یوم یقول المنـفقون . .. انظرونا نقتبس من نورکم

165- نیاز های جنسی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 187 - 6

6 - توجه اسلام به نیاز های جنسی و طبیعی ، در تشریع احکام و قوانین دین

أحل لکم لیلة الصیام الرفث إلی نسائکم

166- نیاز های معنوی انسان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 42 - 3

3- انسان ، نیازمند به حفاظت و حمایت الهی در تمام لحظات زندگی

قل من یکلؤکم بالیل والنهار من الرحمـن

«کلاءة» (ماده «یکلأ») به معنای حفظ شیء است و «من» در «من الرحمان» بدلیه است; یعنی، به جای خدای رحمان.

167- وقت تأمین نیاز محمد(صلی الله علیه و آله)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مزمل - 73 - 7 - 5

5 - « عن أبی جعفر ( ع ) فی قوله : « إنّ لک فی النهار سبحاً طویلاً » یقول : فراغاً طویلاً لنومک و لحاجتک ;

از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند: «إنّ لک فی النهار سبحاً طویلاً» روایت شده که خدا [به رسول خود ]می فرماید: تو در

روز برای خواب و رفع نیازهایت، فراغت طولانی خواهی داشت».

نیاز به انبیا

168- {نیاز به انبیا}

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 4 - 6

6- مبلغان ، در تبلیغ دین باید با زبان مردم خویش سخن بگویند .

و ما أرسلنا من رسول إلاّ بلسان قومه لیبیّن لهم

169- نیاز به انبیا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 94 - 9

9- اصل وجود خدا و نیاز به رسالت ، امری پذیرفته شده حتی در بینش مشرکان

أبعث الله بشرًا رسولاً

از اینکه مشرکان به جای انکار اصل رسالت به استبعاد نبوت بشر پرداختند، می توان استفاده کرد که اصل رسالت و نبوت برای آنان، امری محرز بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 95 - 3

3- ساکنان زمین ـ چه انسان باشند و چه فرشته ـ نیازمند رسولانی از جنس خویشند .

قل لو کان فی الأرض ملـئکة . .. لنزّلنا علیهم من السّماء ملکًا رسولاً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 45 - 5

5 - نیاز نسل عصر بعثت به پیامبر و کتاب آسمانی جدید

و لـکنّا أنشأنا قرونًا فتطاول علیهم العمر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - یس - 36 - 14 - 4

4 - تعداد رسولان الهی ، به میزان نیاز جبهه حق و دین الهی و به مقدار تأثیرپذیری مردم هر جامعه ای بستگی داشت .

إذ أرسلنا إلیهم اثنین فکذّبوهما فعزّزنا بثالث

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - یس - 36 - 16 - 3

3 - انتخاب پیامبر برای هدایت انسان ها از میان خود آنان ، کاری عالمانه و حکیمانه و متناسب با ویژگی های انسان ها و نیاز های آنان است .

قالوا ربّنا یعلم إنّا إلیکم لمرسلون

بیشتر مفسران برآنند که به گواه گرفتن خدا و یاد علم و دانایی او، در پاسخ کسانی که به دلیل بشر بودن پیامبران منکر رسالت آنان بودند، می تواند برای بیان این نکته باشد که این انتخاب از سوی کسی است که عالم و حکیم است و کار او نیز عالمانه و حکیمانه می باشد; مثل آیه شریفه: «اللّه أعلم حیث یجعل رسالته» (أنعام (6) آیه 124).

نیاز ها

170- آثار نیاز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 5 - 7

7- نیاز های گسترده آدمی ، از عوامل و زمینه های گرایش او به پرستش معبود

و من أضلّ ممـّن یدعوا من دون اللّه من لایستجیب له إلی یوم القیـمة و هم عن دعائهم

تکیه آیه شریفه بر دعا و نیازخواهی های انسان و این که جز خداوند، کسی قادر به اجابت نیازهای همیشگی و گسترده انسان نیست، می رساند که خداوند از این اهرم برای سوق دادن انسان ها به توحید استفاده کرده است; چه این که نیازمندی آنان زمینه ای است هموار برای روی آوری به مبدأ توانمند بی نیاز.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 56 - 8

8- نیاز ، از عوامل گرایش انسان به خداوند

فلایملکون کشف الضرّ عنکم و لاتحویلاً

برداشت فوق مبتنی بر این نکته است که خداوند برای گرایش دادن مشرکان به خویش، به آنان یادآوری کرده که جز من، کسی نیاز شما را روا نخواهد ساخت.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 80 - 6

6 - نیاز های ضروری و مداوم زندگی ، از عوامل گرایش قوم ابراهیم به بت پرستی *

و الذی هو یطعمنی و یسقین . و إذا مرضت فهو یشفین

تأکید ابراهیم(ع) بر نقش خداوند در روزی دادن به انسان ها (یطعمنی) و فرو فرستادن باران (یسقین) و شفا بخشی به انسان (یشفین)، می تواند از آن جهت باشد که قوم او، به انگیزه همین امور به بت ها رو آورده بودند.

171- آثار نیاز به ولایت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 111 - 9

9- موجود نیازمندِ ولایت ( سرپرستی و دوستی ) ، از سر ذلّت موجودی درمانده و دارای کاستی است .

و لم یکن له ولیّ من الذلّ

«ولایت» یا به معنای دوستی است و یا به معنای سرپرستی است که در هر دو صورت، در صورتی که از سر ذلّت باشد نشانگر وجود نقص و کاستی در شیء مورد حمایت و دوستی است.

172- آثار نیاز ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 168 - 15

15 - نیاز های طبیعی انسان ، زمینه ای برای انحراف وی و تسلط شیطان بر اوست .

کلوا مما فی الأرض حللا طیباً و لاتتبعوا خطوت الشیطن

173- آثار نیاز های مادی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 90 - 7

7- تأثیرگذاری نیاز های محیطی و مادی انسان بر آرا و نظریات وی حتی در زمینه مسائل فکری و معنوی *

و قالوا لن نؤمن لک حتی تفجر لنا من الأرض ینبوعًا

با این احتمال که پیشنهاد ایجاد چشمه به عنوان معجزه از سوی مشرکان، متأثر از شدت نیاز آنان به منابع آبی بوده باشد، برداشت فوق به دست می آید.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 15 - 13

13- نیاز های طبیعی و مادی بشر ، وسیله ای در جهت گرایش دادن او به ارزش ها

فیها أنهـر من ماء غیر ءاسن و أنهـر من لبن لم یتغیّر طعمه و أنهـر من خمر لذّة للش

خداوند از گرایش های طبیعی انسان به نوشیدن و لذّت بردن و. .. در جهت تشویق او به دین داری، استقامت و تقواپیشگی در طریق حق استفاده کرده است.

174- اظهار نیاز

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 46 - 17

17 - ثنای خداوند و ذکر اوصاف او ، پیش از اظهار حاجت ، امری شایسته و از آداب دعا است .

قل اللّهمّ فاطر السمـوت . .. عـلم ... أنت تحکم بین عبادک فی ما کانوا فیه یختلفون

175- اظهار نیاز به خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 19 - 6

6- مقام بندگی و عبودیت ، مقتضی کرنش و طلب آمرزش و اظهار نیاز به درگاه خداوند

فاعلم أنّه لا إلـه إلاّ اللّه و استغفر لذنبک

از ارتباط «لا إلـه إلاّ اللّه» با «استغفر»، استفاده می شود که مقام الوهیت خدا و عبودیت انسان، مستلزم آن است که حتی شخصی همچون پیامبر(صلی الله علیه و آله) ـ که از گناهان، مصون می باشد ـ با طلب آمرزش از خداوند در برابر او کرنش کند.

176- اهمیت تأمین نیاز ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 115 - 15

15- حفظ سلامتی و رفع نیاز های ضروری بدن ، دارای اهمیت و مورد توجه ویژه در تعالیم دین

إنما حرّم علیکم المیتة . .. فمن اضطرّ غیر باغ و لاعاد فإن الله غفور رحیم

از آن جایی که خداوند خوردنیهای حرام را در صورت اضطرار (نیاز ضروری بدن و سلامتی جسم به تناول خوردنیهای حرام) حلال شمرده است، برداشت فوق استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 42 - 8

8- تأمین نیاز ها و دفع بلیات ، از انگیزه های مهم در پرستش معبود ها است .

یـأبت لِمَ تعبد ما . .. لایغنی عنک شیئًا

از جمله استدلال های ابراهیم(ع) علیه بت پرستی آزر این بوده که بت ها نمی توانند نیازی از تو برطرف سازند، پس چرا آنها را می پرستی؟!. از این استدلال بر می آید که تأمین نیازها یکی از دلایل عمده پرستش ها است.

177- اهمیت تأمین نیاز های ضروری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 81 - 17

17- امید بستن به هدایت و تربیت انسان ها ، پس از تأمین نیاز های ضروری آنان ، امیدی بجا و مناسب است .

و الله جعل لکم . .. لعلّکم تسلمون

برداشت فوق، به خاطر این است که خداوند جمله «لعلّکم تسلمون» را پس از به رخ کشیدن نعمتهای فراوان خویش به انسانها، مطرح کرده است.

178- تأمین نیاز ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - انسان - 76 - 29 - 2

2 - قرآن ، یادآور نیاز های بشر و تأمین کننده آن است .

إنّ هـذه تذکرة

واژه «تذکرة» در بیشتر لغت نامه ها چنین معنا و تعریف شده است: «ما یُستَذکَرُ به الحاجة» (چیزی که بهوسیله آن نیازها خاطر نشان می شود و انسان همواره آن را به یاد دارد و فراموشش نمی کند) (ر. ک: قاموس، صحاح، تاج العروس و لسان العرب). بر این اساس می توان استفاده کرد که قرآن، نیازهای انسان ها را بدان ها یادآور شده است; بگونه ای که آن را همواره در خاطر دارد و در واقع آنها را تأمین خواهد کرد.

179- تأمین نیاز های اقتصادی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 60 - 3

3 ـ توجه اسلام به نیاز های اقتصادی جامعه اسلامی و تأمین آنها

إنما الصدقت للفقراء . .. و ابن السبیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 67 - 12

12 ـ اهتمام اسلام به انفاق و تأمین نیاز های معیشتی جامعه

و یقبضون أیدیهم

180- تأمین نیاز های مادی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - اعراف - 7 - 10 - 4

4 ـ خداوند فراهم سازنده راههایی گوناگون برای تأمین معیشت انسانها در زمین است.

و جعلنا لکم فیها معیش

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 113 - 7

7 ـ استقامت و پایداری توده مردم بر ایمان و عقاید دینی خود ، در گرو تأمین نیاز های مادی و معنوی آنان

قالوا نرید ان نأکل منها و تطمئن قلوبنا

181- تأمین نیاز های معنوی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 128 - 14

14 - دعا به درگاه خداوند ، مؤثر در برآورده شدن خواسته های معنوی انسان است .

ربنا واجعلنا مسلمین لک . .. و تب علینا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 113 - 7

7 ـ استقامت و پایداری توده مردم بر ایمان و عقاید دینی خود ، در گرو تأمین نیاز های مادی و معنوی آنان

قالوا نرید ان نأکل منها و تطمئن قلوبنا

182- زمینه تأمین نیاز ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 7 - 10

10- آفرینش جهان و انسان و برآوردن نیاز های او ، مقتضای رأفت و رحمت پروردگار است .

خلق السموت . .. تعـلی عمّا یشرکون ... خلق الإنسـن ... إن ربّکم لرءوف رحیم

183- سختی تأمین نیاز های دنیوی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 119 - 3

3 - دشواری تأمین نیاز های اولیه انسان ( غذا ، پوشاک ، آب و مسکن ) در بیرون بهشت ، از هشدار های خداوند به آدم ( ع )

فتشقی . إنّ لک ألاّتجوع فیها و لاتعری . و إنّک ... لاتضحی

«أنّک» عطف بر «ألاّتجوع» است و جمله «إنّ لک. ..» تفسیر برای «فتشقی» می باشد. نفی گرسنگی، برهنگی، آفتاب زدگی و تشنگی، به منظور اشاره به سختی هایی است که آدم(ع) در صورت اخراج از بهشت به آن گرفتار می شد.

184- عجز از تأمین نیاز ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 5 - 2

2- عجز و ناتوانی معبود های مشرکان ، از اجابت خواسته ها و بر آوردن نیاز های ایشان

من دون اللّه من لا یستجیب له إلی یوم القیـمة و هم عن دعائهم غـفلون

185- عوامل تأمین نیاز ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 38 - 11

11- قوانین شریعت ، در جهت رفع نیاز های واقعی خود مردم و بی تأثیر در ذات بی نیاز خداوند

و اللّه الغنیّ و أنتم الفقراء

با توجه به این که «واللّه الغنیّ و أنتم الفقراء» در بیان غنای الهی و نیز فقر خلق مطلق است; این نکته استفاده می شود که همه دستورات دین برای رفع نیازهای خلق است; و نفعی برای ذات خدا ندارد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 17 - 2

2 - نقش اساسی نقطه طلوع و غروب خورشید ، در پیدایش فصول و تأمین نیاز های بشر *

ربّ المشرقین و ربّ المغربین

با توجه به این که پیدایش فصول هم زمان با تغییر میل خورشید در طلوع و غروب صورت می گیرد احتمال می رود یاد کرد «مشرقین و مغربین»، اشاره به پیامدهای مهم آن (پیدایش فصول) داشته باشد که بشر از این رهگذر، به امکانات زندگی دست می یابد.

186- منابع تأمین نیاز ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - ملک - 67 - 15 - 4،5

4 - زمین ، بستر و منبعی مناسب برای تغذیه و تأمین نیازمندی های بشر

و کلوا من رزقه

5 - وجود روزی و نیازمندی های بشر در زمین ، از نعمت های خداوند و جلوه لطف او است .

هو الذی جعل لکم الأرض ذلولاً . .. و کلوا من رزقه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مرسلات - 77 - 26 - 2

2 - گنجایش زمین ، برای تأمین نیاز های بشر در حال حیات و مرگ *

أحیاءً و أموتًا

187- منشأ تأمین نیاز ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 126 - 2

2 - التجا به مقام ربوبی خداوند ، از آداب دعا و درخواست نیاز ها از درگاه اوست .

رب اجعل هذا بلداً ءامناً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 59 - 8

8 ـ توکل بر خداوند و کافی دانستن او برای رفع نیاز های انسان ، زمینه ساز جلب فضل و عطایای الهی

و قالوا حسبنا اللّه سیؤتینا اللّه من فضله

از اینکه خداوند قبل از بیان امیدواری به فضل خویش، موضوع توکل (حسبنا اللّه) را مطرح کرده است، برداشت فوق استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 9 - 4

4- نیازمندی های مادی ، جسمانی ، معنوی و فکری انسان ها از سوی خداوند تأمین شده است .

و الأنعـم خلقها لکم . .. و علی الله قصد السبیل

آیات سابق می تواند نیازمندیهای جسمی انسان را در نظر داشته باشد و مراد از «قصد السبیل» در این آیه نیز می تواند نیازمندیهای معنوی انسان باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 2 - 7

7- انسان ، نیازمند به تکیه گاه و پشتیبان و خدا تنها تأمین کننده آن است .

ألاّتتخذوا من دونی وکیلاً

برداشت فوق با توجه به دو مسأله ذیل است: 1ـ «التوکیل» در لغت به معنای اعتماد به غیر است و نایب گرفتن اوست (مفردات راغب). 2- در آیه، نیاز انسان به تکیه گاه امری مسلم شمرده شده و با نهی از اتکال به غیر خدا این حقیقت نشان داده شده است که تنها خداوند تأمین کننده آن نیاز است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 79 - 2،3،4

2 - تدارک نیاز های زندگی انسان ( چون خوردنی ها و آشامیدنی ها ) در زمین ، از شؤون ربوبیت خداوند

فإنّهم عدوٌّ لی إلاّ ربّ العـلمین . .. و الذی هو یطعمنی و یسقین

3 - تنها تأمین کننده نیاز های زندگی انسان ، شایسته پرستش است ; نه بت های بی جان و ساخته دست مردمان .

فإنّهم عدوٌّ لی إلاّ . .. و الذی هو یطعمنی و یسقین

4 - تذکر ابراهیم ( ع ) به قوم خویش ، مبنی بر حاکمیت اراده خدا بر معاش و زندگی انسان و نفی هرگونه نقش برای بت ها

فإنّهم عدوٌّ لی إلاّ ربّ العـلمین . .. و الذی هو یطعمنی و یسقین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - جاثیه - 45 - 19 - 2

2 - حامیان غیر الهی ، بی تأثیر در بی نیاز ساختن انسان از خداوند

إنّهم لن یغنوا عنک من اللّه شیـًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - جاثیه - 45 - 36 - 7

7 - خداوند ، برآورنده نیاز های نظام جهان و تمامی موجودات آن

فللّه الحمد ربّ السموت و ربّ الأرض ربّ العـلمین

ربوبیت و تدبیر موجودات عالم از سوی پروردگار، ملازم با رفع نیازها و ایجاد زمینه برای رشد و پرورش آنها است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - نجم - 53 - 48 - 1،2،3،6

1 - خداوند ، تنها برآورنده نیاز ها و عطاکننده ثروت و مکنت به آدمیان

و أنّه هو أغنی

2 - تدارک نیاز های خلق در پی آفرینش ایشان ، نمودی از ربوبیت یگانه خداوند

و أنّ إلی ربّک المنتهی . .. و أنّه خلق ... و أنّه هو أغنی و أقنی

3 - نیاز های مقطعی و دراز مدت بشر ، برآورده شده در نظام هستی از سوی خداوند *

و أنّه هو أغنی و أقنی

«أقنی»; یعنی، «أعطی القنیة» و «قنیة» به سرمایه های باقی و ذخایر پایدار گفته می شود. بنابراین جمع میان «أغنی» و «أقنی» بیانگر مطلب یاد شده است.

6 - « قال أمیرالمؤمنین ( ع ) فی قول اللّه « و أنّه هو أغنی و أقنی » قال أغنی کلّ انسان بمعیشته و أرضاه بکسب یده ;

از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده که درباره آیه «و أنّه هو أغنی و أقنی» فرمود: او است که هرکس را در معیشت بی نیاز می کند و وی را به کسب و درآمدش خشنود می سازد».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 29 - 6

6 - فیض پیوسته حق ، پشتوانه اجابت نیاز ها و خواسته های خلق

یسـله . .. کلّ یوم هو فی شأن

از ارتباط میان دو بخش آیه، مطلب یاد شده قابل استفاده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 30 - 1

1 - توبیخ کافران و تکذیب گران جن و انس ، به خاطر نادیده گرفتن قدرت و لطف الهی در تأمین نیاز های خلق

یسـله . .. کلّ یوم هو فی شأن . فبأیّ ءالآء ربّکما تکذّبان

خداوند در آیه قبل، فقر ذاتی و نیازمندی موجودات و فیاضیت و نیاز برآوری خویش را به آدمیان یادآور شده و در این آیه غافلان و کافران را مورد سرزنش قرار داده که چرا این حقیقت را در هستی نادیده می گیرند. تثنیه آمدن «کما» و «تکذّبان»، ظاهراً به خاطر توجه خطاب به جن و انس است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - اخلاص - 112 - 2 - 1،14

1 - خداوند ، مرجعی مطمئن برای رفع تمام نیازمندی ها است .

اللّه الصمد

«صمد» ـ از ریشه «صَمْد» (قصد) ـ آقا و سروری است که در امور به او توجه می شود و فعل «صَمَدَ صَمْدَه»; یعنی، با اطمینان به او روی آورد و قصد خود را بر او متمرکز کرد. (مفردات راغب)

14 - « عن داود بن القاسم الجعفری قال : قلت لأبی جعفر الثانی ( ع ) جعلت فداک ما الصمد ؟ قال : السید المصمود إلیه فی القلیل و الکثیر ;

از داوود بن قاسم جعفری روایت شده که به امام جواد(ع) عرض کردم: فدایت گردم مراد از «صمد» چیست؟ فرمود: بزرگواری است که در [نیازهای] کم و زیاد، به او رجوع می شود».

188- منشأ تأمین نیاز ها ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 12 - 6

6 - روح و ذائقه انسان ، تنوع طلب و خداوند برآورنده این نیاز ها *

فیها فـکهة و النخل ذات الأکمام . و الحبّ ذوالعصف و الریحان

از این که خداوند متعال، خوراکی های متنوع با شکل های گوناگون را به انسان یادآوری کرده و نیز در اختیار او قرار داده و بر این گوناگونی بر انسان منت نهاده است، می توان مطلب بالا را نتیجه گرفت.

189- منشأ تأمین نیاز های روحی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 23 - 2

2 - تأمین نیاز های روحی و تجملی انسان در طبیعت ، جلوه ای از ربوبیت انکارناپذیر الهی در حق وی

یخرج منهما اللؤلؤ و المرجان . فبأیّ ءالآء ربّکما تکذّبان

با توجه به این که نقش مروارید و مرجان در بعد تجملی زندگی انسان آشکار می باشد، نعمت شمرده شدن آن برای انسان، می رساند که خداوند ـ در کنار همه نیازهای اولیه بشر ـ نیازهای ثانوی آنان را نیز در نظر داشته و تأمین کرده است.

190- منشأ تأمین نیاز های مادی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - حجر - 15 - 22 - 8

8- خداوند ، آب باران را وسیله سیرابی انسان ها قرار داد .

فأنزلنا من السّماء ماء فأسقینـکموه

191- مهمترین نیاز ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 6 - 4

4- غذا و پوشاک ، نیازی مقدم بر زیبایی خواص و جمال طلبی است . *

لکم فیها دفءٌ و منـفع و منها تأکلون . و لکم فیها جمال حین تریحون و حین تسرحون

با توجه به اینکه حیوانات هم باعث جمال و هم تأمین کننده غذا و پوشاکند، تقدّم ذکری لباس و غذا در مقام امتنان، ممکن است اشاره به مطلب فوق داشته باشد.

192- نقش نیاز ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 39 - 10

10 - نیاز ، بر انگیزاننده آدمی به تلاش و تکاپو

کسراب بقیعة یحسبه الظمأن ماء حتّی إذا جاءه لم یجده شیئًا

جمله «حتّی إذا جاءه» بیانگر تلاش و تکاپوی انسان تشنه برای به دست آوردن آب است که از نیازهای اصلی و حیاتی او می باشد.

193- نیاز به آب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 90 - 6

6- مکه در آغاز بعثت پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، سرزمینی کم آب بود و مکیان نیازمند به منابع دایمی آب بودند .

تفجر لنا من الأرض ینبوعًا

درخواست مشرکان مکه از پیامبر(صلی الله علیه و آله) برای ایجاد چشمه ای جوشان، احتمال دارد به خاطر، نیاز شدید آنان به منابع آب باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 29 - 6

6- پیامبر (صلی الله علیه و آله) موظّف به رساندن پیام حقِّ الهی به مردم است و نه مسئول ایمان و کفر آنان .

و قل الحقّ من ربّکم فمن شاء فلیؤمن ومن شاء فلیکفر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 119 - 2

2 - آب و مسکن ، از جمله نیاز های اساسی انسان از آغاز خلقت

و إنّک لاتظمؤا فیها و لاتضحی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 68 - 3

3 - نیاز دوزخیان به تغذیه و نوشیدن

فإنّهم لأکلون منها . .. علیها لشوبًا من حمیم . ثمّ إنّ مرجعهم لإلی الجحیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - زخرف - 43 - 71 - 5

5 - انسان ، در بهشت به خوردن و آشامیدن نیاز دارد و از آن لذت می برد .

یطاف علیهم بصحاف من ذهب و أکواب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مرسلات - 77 - 27 - 3

3 - تأمین آب مورد نیاز بشر در زمین ، از سوی خداوند

و أسقینـکم ماء

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - نبأ - 78 - 24 - 4

4 - انسان پس از معاد ، نیازمند آب و هوای مطبوع و دارای ویژگی های جسمانی است .

لایذوقون فیها بردًا و لا شرابًا

194- نیاز به آب در جهنم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - غاشیه - 88 - 5 - 2

2 - دوزخیان ، گرفتار تشنگی و نیازمند نوشیدنی خواهند شد .

تسقی من عین ءانیة

195- نیاز به آرامش

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 24 - 7

7- زنان ، پس از زایمان ـ به ویژه در ساعات نخستین آن ـ نیازمند آب آشامیدنی ، آرامش روحی و روانی و نداشتن حزن و اندوه اند .

ألاّتحزنی قد جعل ربّک تحتک سریًّا

توصیه شدن مریم(س) به محزون نبودن و نیز فراهم ساختن آنچه او را شادمان می کند، (آب روان) اشاره به ضروری بودن آرامش و انبساط خاطر پس از زایمان زنان دارد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 26 - 11،21

11 - نیاز رهبری به آرامش و عدم نگرانی در تصمیم گیری ها ، بیش از پیروان *

فأنزل اللّه سکینته علی رسوله و علی المؤمنین

تقدم «علی رسوله» بر «علی المؤمنین»، می تواند بیانگر مطلب بالا باشد.

21- ایجاد روح آرامش و تقوا در پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به هنگام نیاز آنان ، متکی به علم فراگیر خداوند بر هستی

فأنزل اللّه . .. و ألزمهم کلمة التقوی ... و کان اللّه بکلّ شیء علیمًا

از ارتباط «و کان اللّه. ..» با عبارت قبل آیه (فأنزل اللّه...)، مطلب بالا استفاده می شود.

196- نیاز به آسایش

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 72 - 7

7 - نیاز بشر به استراحت و آرامش ، پس از تلاش های روزانه

من إلـه غیر اللّه یأتیکم بلیل تسکنون فیه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 73 - 3

3 - تأمین نیاز انسان ( نیاز وی به آسایش ، پس از تلاش های روزانه ) هدف الهی از برقرار ساختن شب

جعل لکم الّیل . .. لتسکنوا فیه

197- نیاز به آمرزش

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 91 - 18

18 ـ معاف شدگان از جهاد ، در عین معذور بودن ، نیازمند غفران و رحمت خدایند .

لیس علی الضعفاء . .. و اللّه غفور رحیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 106 - 4

4 ـ برخی از توبه کنندگان نادم ، نیازمند نوید غفران و گروهی دیگر نیازمند باقی ماندن در حال بیم و اضطراب

و ءاخرون مرجون لأمر اللّه

از اینکه خداوند به گروهی از توبه کنندگان نوید غفران داد و گروهی دیگر را با سرنوشتی مبهم، در اضطراب وانهاد، مطلب

فوق را می توان به دست آورد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 41 - 7

7- نیاز همه انسان ها ، حتی انبیای بزرگ ، به آمرزش الهی در روز قیامت

ربّنا اغفرلی و لولدیّ و للمؤمنین یوم یقوم الحساب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 111 - 5

5- نیاز شدید همه انسان ها در قیامت ، به غفران و رحمت الهی

إن ربّک من بعدها لغفور رحیم . یوم تأتی کلّ نفس تجـدل عن نفسها

برداشت فوق، با توجه به این مطلب است که آیه قبل، دربردارنده بشارت غفران و رحمت الهی باشد و بشارت بودن وعده غفران، در صورتی است که انسان نیاز مبرم به آن داشته باشد; زیرا مجادله و دفاع کردن از خود، بیانگر نوعی نیاز به عنایت خداوند است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 82 - 3

3 - نیاز شدید انسان در قیامت به مغفرت و آمرزش پروردگار

و الذی أطمع أن یغفرلی خطیئتی یوم الدین

جایی که حضرت ابراهیم(ع) خود را نیازمند مغفرت خدا بداند، دیگر انسان ها به آن بیشتر و شدیدتر نیاز خواهند داشت.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - سبأ - 34 - 4 - 6

6 - انسان های مؤمن نیز در معرض لغزش و نیازمند آمرزش اند . *

الذین ءامنوا . .. أُولـئک لهم مغفرة

این که خداوند فرموده است: برای مؤمنان قطعاً مغفرتی وجود دارد، به ملازمه دلالت بر وجود لغزش می کند و اگر نه آمرزیدن معنا نداشت.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - یس - 36 - 27 - 2

2 - مؤمنان هرچند از ایمان بالایی برخوردار باشند ، باز به غفران و بخشش خدا نیاز دارند .

قیل ادخل الجنّة قال . .. بما غفر لی ربّی

برداشت یاد شده از آن جا است که مؤمن انطاکیه ـ که از ایمان بالایی برخوردار بود ـ باز مورد غفران و بخشش الهی قرار گرفت.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - فصلت - 41 - 32 - 5

5 - انسان ها ، حتی موحدان راستین ، نیازمند مغفرت و آمرزش الهی

نزلاً من غفور رحیم

با توجه به ارتباط این آیه با آیات قبل، مطلب یاد شده به دست می آید.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - فصلت - 41 - 43 - 12

12 - تمامی انسان ها ـ حتی پیامبران ـ نیازمند مغفرت و بخشش اند .

إنّ ربّک لذو مغفرة

بنابراین که «لذو مغفرة» برای حق گرایان باشد و با توجه به این که پیامبران در رأس حق گرایان قرار دارند، مطلب بالا استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 31 - 9

9- جنیان ، نیازمند غفران الهی ، همانند آدمیان

و ءامنوا به یغفر لکم من ذنوبکم و یجرکم من عذاب ألیم

وعده غفران، نشانگر نیاز است; چه این که اگر نیازی در کار نباشد، نوید تحقق نمی یابد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 29 - 48

48- همه انسان ها حتی مؤمنان ، در معرض لغزش و نیازمند مغفرت الهی

وعد اللّه الذین . .. مغفرة

این که خداوند، به مؤمنان دارای عمل صالح نوید مغفرت داده است; در حقیقت می نمایاند که بعضی از لغزش ها، برای همگان متوقع است و در صورت حفظ ایمان و عمل صالح، قابل جبران و بخشش است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مزمل - 73 - 20 - 41

41 - انسان ها ، هر چند بسیار نیکوکار باشند ، نیازمند آمرزش الهی اند .

و ما تقدّموا لأنفسکم . .. و استغفروا اللّه

مطلب یاد شده از ذکر شدن استغفار پس از تشویق به انجام دادن کارهای خیر به دست می آید.

198- نیاز به آمرزشهای خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 47 - 9

9ـ همگان ، حتی پیامبران الهی برای نیل به سعادت ، نیازمند مغفرت و رحمت الهی اند .

إلاّ تغفر لی و ترحمنی أکن من الخـسرین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 19 - 13

13- همه انسان ها ، حتی پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان واقعی ، در معرض خطا و لغزش و نیازمند غفران الهی

و استغفر لذنبک و للمؤمنین و المؤمنـت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - نصر - 110 - 3 - 12

12 - پیامبر (صلی الله علیه و آله) در ادامه حیات خویش ، نیازمند مغفرت الهی و ملزم به طلب آن از خداوند بود .

و استغفره

استغفار پیامبر(صلی الله علیه و آله) ـ با آن که معصوم است ـ ممکن است به معنای درخواست ادامه یافتن مغفرت الهی باشد و می تواند بیانگر این نکته باشد که پیامبر(صلی الله علیه و آله)، گرچه بالاترین درجه عبادت را داشت; ولی همواره آن را در برابر عظمت خداوند، ناچیز دیده و با احساس شرمندگی به درگاه خداوند از او پوزش می طلبید برداشت یاد شده ناظر به احتمال نخست است.

199- نیاز به آمیزش

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 37 - 22

22 - زناشویی ، از نیاز های اساسی انسان است .

فلمّا قضی زید منها وطرًا

200- نیاز به استعداد

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - تحریم - 66 - 12 - 9

9 - بهره مندی از عنایات و الطاف خداوند ، نیازمند داشتن زمینه های شایسته و مستعد است .

الّتی أحصنت فرجها فنفخنا فیه من روحنا

201- نیاز به استغفار

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ذاریات - 51 - 18 - 3

3 - انسان ها ، حتی متقین ، همواره در معرض لغزش و نیازمند استغفار مداوم

و بالأسحار هم یستغفرون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حشر - 59 - 10 - 5،7

5 - احساس نیاز همیشگی مؤمنان به درخواست غفران ، از پروردگار خویش

من بعدهم یقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا الذین سبقونا

فعل مضارع «یقولون» مفید استمرار و بیانگر مطلب یاد شده است.

7 - مؤمنان ، حتی پیشتازان ایمان ( مهاجران و انصار ) ، فاقد مصونیت از خطا و نیازمند غفران الهی

و الذین جاءو من بعدهم یقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا الذین سبقونا بالإیمـن

از تأیید خداوند نسبت به استغفار برای پیشتازان راه ایمان، به جا بودن این دعا و نیاز آنان استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ممتحنه - 60 - 5 - 6

6 - نیاز همه انسان ها حتی پیامبران ، به دعا و طلب آمرزش از خداوند

ربّنا علیک توکلنا. .. ربّنا لاتجعلنا فنتة ... واغفر لنا

از این که خداوند به مؤمنان رهنمود داده است که چون ابراهیم(ع)، دعا و استغفار کنند، نیاز داشتن آنان به دعا و استغفار استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - نوح - 71 - 28 - 8

8 - همه انسان ها در تمامی سطوح ایمانی ـ حتی پیامبران ـ نیازمند آمرزش الهی اند .

ربّ اغفر لی و لولدیّ و لمن دخل بیتی مؤمنًا و للمؤمنین و المؤمنـت

202- نیاز به استقامت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - عصر - 103 - 3 - 7

7 - حق پذیری و دفاع از حق ، نیازمند شکیبایی و استقامت است .

تواصوا بالحقّ و تواصوا بالصبر

جمله «تواصوا بالصبر»، ممکن است درصدد بیان زمینه های لازم برای مفاد «تواصوا بالحقّ» باشد.

203- نیاز به اطمینان قلب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 14 - 3

3- قیام برای خدا و دفاع از ارزش ها ، نیازمند قدرت روحی و قلبی نیرومند است .

و ربطنا علی قلوبهم إذ قاموا

204- نیاز به الگو

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 38 - 8

8 - نیاز بشر به مرشد و مقتدا ، در دست یافتن به راه درست زندگی

اتّبعون أهدکم سبیل الرشاد

از این که فرعون و مؤمن آل فرعون، هر دو مدعی نشان دادن راه صواب به مردم شدند، می توان این حقیقت را به دست آورد که اصل نیازمندی انسان ها به راه درست و به مقتدایی که خود این راه را طی کرده و راهنمای دیگران باشد، جای تردید نیست.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 8 - 9

9 - نیاز انسان ها به الگوی الهی ، برای ره یابی به هدایت *

إنّا أرسلنـک شـهدًا

برداشت بالا بدان احتمال است که مراد از «شاهداً» الگو بودن و معیار متعالی ارزش ها قرار گرفتن باشد; به طوری که انسان ها هر چیزی را با مقایسه با او بسنجند و ارزش آن را بشناسند.

205- نیاز به امداد

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 31 - 8

8 - انسان در زندگی خویش ، هماره نیازمند یاری و حمایت است .

و ما لکم من دون اللّه من ولیّ و لا نصیر

در جمله «و ما لکم من دون اللّه. ..» اصل نیاز انسان به سرپرست و یاور مسلم تلقی شده و آیه درصدد تعیین مصداق واقعی آن است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 5 - 2

2- انسان پس از مرگ ، دارای سردرگمی و نابسامانی و نیازمند امداد و دستگیری

سیهدیهم و یصلح بالهم

از این که خداوند، به شهیدان نوید داده که آنان را پس از مرگ هدایت کرده و امورشان را سامان خواهد بخشید; استفاده می شود که بشر پس از مرگ، سردرگم و بی سامان خواهد بود; ولی شهیدان از این مشکل در امان می مانند.

206- نیاز به امداد در قیامت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - انفطار - 82 - 19 - 3

3 - نیاز انسان ها به یاری یکدیگر در قیامت

یوم لاتملک نفس لنفس شیئًا

بیان سلب قدرت از یاری رسان، گویای آن است که نیاز به کمک وجود دارد; ولی از کسی ساخته نیست.

207- نیاز به امدادگر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - اعراف - 7 - 37 - 18

18 ـ لحظه مرگ هنگام احساس نیاز همه آدمیان به فریادرسی تواناست.

أین ما کنتم تدعون من دون الله

208- نیاز به امدادهای خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - حمد - 1 - 5 - 14،18

14 - انسان در پرستش خدا و خلوص در آن ، نیازمند امداد الهی است .

إیاک نعبد و إیاک نستعین

متعلق «نستعین» همه وظایفی است که از سوره حمد می توان استفاده کرد و از آنها لزوم یکتا پرستی است که از «إیاک نعبد» به دست می آید; یعنی: نستعینک علی عبادتک و خلوصها.

18 - انسان نیازمند یاری خداوند در تمامی امور خویش است .

إیاک نستعین

برخی برآنند که متعلق «نستعین» یعنی مورد استعانت، ذکر نشده تا حکایت از همه امور داشته باشد ; یعنی: نستعینک علی امورنا کلها.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 33 - 14

14ـ پیامبران ، برای مصون ماندن از گناه و پایداری بر عصمت ، همواره و در هر حال به توفیق و امداد های الهی نیازمندند .

و إلاّ تصرف عنی کیدهنّ أصب إلیهنّ

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 35 - 15

15- موحد بودن و مصونیت کامل از شرک ، نیازمند به توفیق خداوند و امداد اوست .

و اجنبنی و بنیّ أن نعبد الأصنام

برداشت فوق به این دلیل است که حضرت ابراهیم(ع) با آنکه از انبیای بزرگ الهی (اولواالعزم) بود، از خداوند خواستار مصونیت خود و فرزندانش از شرک شد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 127 - 6

6- شکیبایی پیامبر (صلی الله علیه و آله) در قبال تجاوزات دشمن ، نیازمند امداد و توفیق الهی بود .

و اصبر و ما صبرک إلاّ بالله

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 74 - 3

3- پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، نیازمند امداد های الهی برای پایدار ماندن بر طریق وحی

و لولا أن ثبّتنک لقد کدتّ ترکن إلیهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 80 - 6،11،14

6- ورود در کار ها به صدق و راستی و خروج از آن به درستی ، نیازمند استمداد از خدا

و قل ربّ أدخلنی مدخل صدق و أخرجنی مخرج صدق

11- همه انسان ها ، حتی پیامبر (صلی الله علیه و آله) برای داشتن اخلاص و صداقت در عمل ، به امداد ویژه الهی نیازمندند .

و قل ربّ أدخلنی مدخل صدق و أخرجنی مخرج صدق

14- حفظ صداقت و راستی در انجام کار ها از آغاز تا انجام ، نیازمند قدرت و توانی خدادادی

أدخلنی . .. و اجعل لی من لدنک سلطـنًا نصیرًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 112 - 8

8- مؤمنان ، حتی پیامبران ، نیازمند امداد خدا در تنگناها

قـل ربّ احکم بالحقّ و ربّنا الرحمـن المستعان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 32 - 5

5 ـ پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، نیازمند به تقویت روحی و امداد الهی در انجام مسؤولیت خطیر پیامبری

کذلک لنثبّت به فؤادک

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - فصلت - 41 - 36 - 6

6 - انسان ، نیازمند یاری خداوند ، حتی در برابر کوچک ترین وسوسه شیطان

و إمّا ینزغنّک من الشیطـن نزغ فاستعذ باللّه

برداشت یاد شده از تنکیر «نزغ» ـ که برای تحقیر می باشد ـ استفاده شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 44 - 4

4 - انسان ، نیازمند ولایت و یاوری از جانب خداوند ، در تمامی حالات زندگی خویش

و من یضلل اللّه فما له من ولیّ من بعده

این که گمراهان با محروم شدن از ولایت الهی ره به جایی نمی برند، نشانگر آن است که انسان ها در تمامی حالات زندگی خویش نیازمند امداد و ولایت الهی اند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - زخرف - 43 - 27 - 8

8 - تمامی انسان ها ، حتی پیامبران بزرگ الهی ، نیازمند امداد و هدایت الهی اند .

فإنّه سیهدین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 15 - 18

18- توفیق در ره یابی به صلاح و خودسازی ، نیازمند امداد و الهام الهی

قال ربّ أوزعنی أن أشکر نعمتک . .. و أن أعمل صـلحًا

«أوزعنی» (از مصدر «ایزاع») به معنای الهام کردن و توفیق و بازداشتن از انحراف است. این خود می رساند که توفیق شگرگزاری و خودسازی را نیز، باید از خداوند طلب کرد و از او الهام گرفت.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 4 - 2

2 - مؤمنان ، نیازمند امداد الهی در بحران ها و سختی ها ، برای پایداری و استقامت

هو الذی أنزل السکینة فی قلوب المؤمنین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 20 - 17

17 - مؤمنان ، نیازمند امداد های مادی و معنوی خداوند ، برای حرکت مداوم در طریق دین و ارزش ها

لتکون ءایة للمؤمنین و یهدیکم صرطًا مستقیمًا

تعبیر «لتکون. ..» اخباری است که حکایت از واقعیت نیاز انسان به آیات و رهنمودهای خداوند دارد. تداوم این نیاز از «یهدیکم» ـ که به صورت فعل مضارع آمده ـ استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - اعلی - 87 - 8 - 3

3 - توفیق یافتن پیامبر (صلی الله علیه و آله) به فراگیری قرآن و به خاطر سپردن آن ، نیازمند امداد های ویژه خداوند

و نیسّرک للیسری

به قرینه «سنقرئک فلاتنسی» (در آیات پیشین) می توان گفت: مراد از «نیسّرک»، آماده ساختن پیامبر(صلی الله علیه و آله) برای قرائت و

حفظ قرآن است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - لیل - 92 - 7 - 5

5 - توفیق انسان در انجام دادن تکالیف دینی ، نیازمندِ امداد های ویژه خداوند

فسنیسّره للیسری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - فلق - 113 - 1 - 7

7 - پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، در معرض آسیب و خطر و نیازمند امداد الهی

قل أعوذ بربّ الفلق

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - ناس - 114 - 1 - 6

6 - پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، در معرض آسیب و خطر و نیازمند امداد الهی

قل أعوذ بربّ الناس

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 126 - 10

10 ـ ساحران مؤمن در عین اظهار استقامت در برابر فرعون ، خود را برای مقاومت در برابر شکنجه های فرعون و پایداری بر طریق ایمان ، نیازمند امداد های الهی دانستند .

ربنا أفرغ علینا صبراً

209- نیاز به امنیت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 15 - 6

6- انسان در لحظه مرگ ( نظیر زمان ولادت و هنگامه رستاخیز ) نیازمند سلامت و امنیتی ویژه از جانب خداوند

و سلـم علیه یوم ولد و یوم یموت و یوم یبعث حیًّا

نکره بودن «سلام» بیانگر برجستگی آن است و مراد از سلامت هنگام مرگ، در امان بودن از مواجه شدن با امری ناخوشایند، نظیر وحشت و اضطراب و نومیدی و . .. است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 33 - 6

6- نیاز انسان به سلامت و امنیت الهی ، حتی در لحظه مرگ

والسلـم علیّ . .. یوم أموت

مراد از سلامت هنگام مرگ، دور ماندن از وحشت، نومیدی، اضطراب و نظایر آن است که منکران خدا و معاد به آن گرفتار می شوند.

210- نیاز به امنیت اخروی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - فصلت - 41 - 40 - 8

8 - انسان در صحنه قیامت ، در معرض آسیب ها و نیازمند امنیت

أم من یأتی ءامنًا یوم القیـمة

با توجه به اتصاف مؤمنان به وصف امنیت و آرامش، مطلب بالا برداشت می شود.

211- نیاز به انبیا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 94 - 9

9- اصل وجود خدا و نیاز به رسالت ، امری پذیرفته شده حتی در بینش مشرکان

أبعث الله بشرًا رسولاً

از اینکه مشرکان به جای انکار اصل رسالت به استبعاد نبوت بشر پرداختند، می توان استفاده کرد که اصل رسالت و نبوت برای آنان، امری محرز بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 95 - 3

3- ساکنان زمین ـ چه انسان باشند و چه فرشته ـ نیازمند رسولانی از جنس خویشند .

قل لو کان فی الأرض ملـئکة . .. لنزّلنا علیهم من السّماء ملکًا رسولاً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 45 - 5

5 - نیاز نسل عصر بعثت به پیامبر و کتاب آسمانی جدید

و لـکنّا أنشأنا قرونًا فتطاول علیهم العمر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - یس - 36 - 14 - 4

4 - تعداد رسولان الهی ، به میزان نیاز جبهه حق و دین الهی و به مقدار تأثیرپذیری مردم هر جامعه ای بستگی داشت .

إذ أرسلنا إلیهم اثنین فکذّبوهما فعزّزنا بثالث

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - یس - 36 - 16 - 3

3 - انتخاب پیامبر برای هدایت انسان ها از میان خود آنان ، کاری عالمانه و حکیمانه و متناسب با ویژگی های انسان ها و نیاز های آنان است .

قالوا ربّنا یعلم إنّا إلیکم لمرسلون

بیشتر مفسران برآنند که به گواه گرفتن خدا و یاد علم و دانایی او، در پاسخ کسانی که به دلیل بشر بودن پیامبران منکر رسالت آنان بودند، می تواند برای بیان این نکته باشد که این انتخاب از سوی کسی است که عالم و حکیم است و کار او نیز عالمانه و حکیمانه می باشد; مثل آیه شریفه: «اللّه أعلم حیث یجعل رسالته» (أنعام (6) آیه 124).

212- نیاز به انذار

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 194 - 7

7 - نیاز عمیق بشر به انذار و انذارگران ، برای حرکت در طریق کمال

و إنّه لتنزیل ربّ العـلمین . .. لتکون من المنذرین

خداوند، قرآن را نازل شده از مقام ربوبیت و نیز وسیله انذار خلق شمرده است و این دو، می رساند که بشر در راستای تکامل خویش، به انذار و منذران سخت نیازمند است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 208 - 3

3 - نیاز جوامع بشری به انذار و انذارگرانی از جانب خداوند

و ما أهلکنا من قریة إلاّ لها منذرون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 8 - 8

8 - بشارت و انذار ، دو نیاز ضروری بشر ، برای ره یابی به هدایت و انتخاب راه صحیح

إنّا أرسلنـک . .. و مبشّرًا و نذیرًا

برداشت یاد شده بااستفاده از این نکته است که حقایق کتاب تشریع و محتوای رسالت پیامبران، منطبق بر نیازهای واقعی بشر است و خداوند در این آیه به دو عنصر بشارت و انذار، به عنوان اصول رسالت پیامبر اشاره فرموده است.

213- نیاز به انذارهای انبیا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 9 - 15

15- نیاز عمیق بشر به انذار های پیامبران الهی ، برای گرایش یافتن به حق

قل . .. و ما أنا إلاّ نذیر مبین

با توجه به این که تمام رسالت پیامبر(صلی الله علیه و آله) در این آیه، در بعد انذار خلاصه شده است، نیاز اساسی بسیاری از انسان ها به انذار

در مسیر هدایت استفاده می شود.

214- نیاز به انفاق

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 31 - 10

10- انسان به هر مرحله از قرب و منزلت الهی برسد ، نیازمند به عبادت ( نماز و . . . ) و خدمت به خلق ( انفاق ) است .

قل لعبادی الذین ءامنوا یقیموا الصلوة و ینفقوا ممّا رزقنـهم

اضافه «عباد» به «یاء» متکلم، تشریفیه و بیانگر قرب و منزلت بندگان به پیشگاه خداوند است. بنابراین فرمان خداوند به آنان برای اقامه نماز و انفاق، نشانگر آن است که بنده، هر چند به مقام قرب الهی رسیده باشد، نیازمند به انجام دو فریضه نماز و انفاق است.

215- نیاز به بازی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 12 - 5،7

5ـ نیاز یوسف ( ع ) به گردش و بازی و استفاده از خوراکی های مراتع ، بهانه برادرانش برای بردن او به صحرا و جدا ساختنش از یعقوب ( ع )

أرسله معنا غدًا یرتع و یلعب

7ـ حضور در مراتع و بازی و گردش ، از نیاز های طبیعی کودکان

و إنا له لنـصحون. أرسله معنا غدًا یرتع و یلعب

216- نیاز به بشارت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 8 - 8

8 - بشارت و انذار ، دو نیاز ضروری بشر ، برای ره یابی به هدایت و انتخاب راه صحیح

إنّا أرسلنـک . .. و مبشّرًا و نذیرًا

برداشت یاد شده بااستفاده از این نکته است که حقایق کتاب تشریع و محتوای رسالت پیامبران، منطبق بر نیازهای واقعی بشر است و خداوند در این آیه به دو عنصر بشارت و انذار، به عنوان اصول رسالت پیامبر اشاره فرموده است.

217- نیاز به بشارتهای خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 23 - 7

7 - تمامی ره پویان مسیر هدایت ، حتی بندگان مقرب الهی ، نیازمند بشارت های پیوسته و مستمر خداهستند .

یبشّر اللّه عباده الذین ءامنوا و عملوا الصـلحـت

برداشت یاد شده باتوجّه به دومطلب است: الف) بندگان مقرب الهی از «عباده الذین ءامنوا» استفاده می شود. ب) با توجه به واژه «یبشّر» ـ که از باب تفعیل و مفید تکرار است ـ این نکته بر می آید که مؤمنان صالح، نیازمند بشارت های مداوم خداوند هستند.

218- نیاز به پوشاک

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 118 - 2،3

2 - آدم ( ع ) و حوا در بهشت مسکونی خود نیازمند خوراک و پوشاک بودند .

إنّ لک ألاّتجوع فیها و لاتعری

اختصاص یافتن فعل ها به آدم(ع) شاید به این جهت باشد که اصل سخن خداوند متوجه آدم(ع) بوده است و تنها در مواردی افعال تثنیه آمده که چاره ای جز آن نبوده است. بنابراین، حوا نیز مانند آدم(ع) از نظر غذا و پوشاک تأمین بود.

3 - غذا و پوشاک از آغاز آفرینش انسان از جمله نیاز های اصلی او بوده است .

إنّ لک ألاّتجوع فیها و لاتعری

219- نیاز به تأییدات خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - زخرف - 43 - 43 - 13

13 - رهبران الهی ، در ایفای رسالت خویش و گذر از دشواری ها ، نیازمند اطمینان و تأیید های خداوندی اند .

فاستمسمک . .. إنّک علی صرط مستقیم

220- نیاز به تدبیر خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 24 - 8

8- توجه به وابستگی امور انسان ها به تدبیر الهی ، مایه از یاد نبردن او در هیچ کار و حالت است .

واذکّر ربّک إذا نسیت

کلمه «ربّ» ـ در آیه ـ گویای برداشت بالا است.

221- نیاز به تذکر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 126 - 9

9 ـ آدمی همواره نیازمند تذکر و هشدار است.

قد فصلنا الأیت لقوم یذکرون

«یذکرون» صیغه مضارع و معنی تجدد و استمرار دارد. ستوده شدن متذکران با این بیان اشاره ای ظریف به این نکته دارد که آدمی همواره نیازمند متذکر شدن است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 90 - 20

20- انسان ، در معرض غفلت و روی گردانی از تمایلات فطری و دریافت های عقلی خویش و نیازمند به تذکر و بیدار باش

إن الله یأمر . .. و ینهی ... یعظکم لعلّکم تذکّرون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 41 - 4

4- انسان ها ، نیازمند تذکر و بیدار باش ، حتی نسبت به گرایش های فطری خویش

و لقد صرّفنا فی هـذا القرءان لیذّکّروا

در ماده «یذکروا» (متذکر شوند) این نکته نهفته است که موضوعات مورد تذکر، به نحوی در معرض فهم، ادراک و دریافت بشر وجود دارد و غفلت بر آن عارض می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 84 - 19

19- همه انسان ها ، حتی عبادت پیشگان ، نیازمند تذکر و یادآوری اند .

ذکری للعـبدین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 209 - 3

3 - انسان ها ، نیازمند تذکر و یادآوری برای ره یافتن به حق

إلاّ لها منذرون . ذکری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - زخرف - 43 - 44 - 2

2 - همه انسان ها ، حتی پیامبر (صلی الله علیه و آله) نیازمند تذکر و یادآوری های وحی

و إنّه لذکر لک

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 33 - 11

11- مؤمنان ، در معرض لغزش و نیازمند تذکّر و هشدار مکرّر

یأیّها الذین ءامنوا أطیعوا اللّه و أطیعوا الرسول و لا تبطلوا أعمـلکم

از تکرار «أطیعوا» و نهی «لاتبطلوا» در مورد مؤمنان، مطلب بالا استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - ق - 50 - 8 - 4

4ـ انسان ، حتی پس از برخورداری از روحیه عبودیت و خداجویی ، نیازمند بینش یابی و تذکّر

تبصرة و ذکری لکلّ عبد منیب

تعبیر «لکلّ عبد منیب»، می رساند که انسان حتی با داشتن روحیه عبودیت و انابه، باز نیازمند تبصرة (بینش یابی) و تذکّر است. ازاین رو خداوند، مظاهر طبیعت را به گونه ای قرار داده تا مایه بینش و تذکّر آنان باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - ق - 50 - 37 - 6

6 - اندیشه و خرد آدمی ، برای ره یابی به حقیقت ، نیازمند تذکار های وحی

إنّ فی ذلک لذکری لمن کان له قلب أو ألقی السمع و هو شهید

تعبیر «لذکری» می رساند که خرد انسان در ره یابی به حقیقت، نیازمند تذکار الهی است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - ق - 50 - 45 - 7

7 - حقایق دین ، نهفته در نهاد آدمیان ; اما نیازمند تذکر و یادآوری با پیام

فذکّر بالقرءان

واژه «ذکـّر» به معنای تذکّر است. یادآوری کردن در جایی کاربرد دارد که قبلاً مورد توجه بوده; اما به دلایلی مغفول واقع شده است. در مورد آدمیان توجه قبلی آنان به حقایق دین، توجّه فطری و غریزی خواهد بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ذاریات - 51 - 55 - 5

5 - مؤمنان ، همواره نیازمند تذکر و بیدار باش ، برای استواری بر طریق حق

و ذکّر فإنّ الذّکری تنفع المؤمنین

فعل مضارع «تنفع»، استمرار بهرهوری مؤمنان از تذکرهای پیامبر(صلی الله علیه و آله) را می رساند و فرمان الهی به ادامه تذکر، نیاز مؤمنان را افاده می کند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - طور - 52 - 29 - 3

3 - انسان ، نیازمند تذکر و هشدار برای حرکت در مسیر صلاح

فذکّر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - نجم - 53 - 54 - 5

5 - بشر در همه ادوار تاریخی ، نیازمند تذکر و عبرت آموزی از سرگذشت پیشینیان

و أنّه أهلک عادًا الأُولی

برداشت یاد شده در صورتی است که این آیات در صحف موسی و ابراهیم(ع) آمده باشد; چنان که برخی از مفسران گفته اند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حشر - 59 - 18 - 13

13 - انسان همواره در معرض لغزش و نیازمند توصیه و تذکر به تقوا

یـأیّها الذین ءامنوا اتّقوا اللّه . .. و اتّقوا اللّه

از این که مؤمنان مورد دعوت های مکرر «اتّقوا. ..» قرار گرفته اند; نیاز آن به این دعوت استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - انسان - 76 - 29 - 3

3 - نیاز بشر ، به تذکار های الهی و تعالیم قرآن کریم

إنّ هـذه تذکرة

222- نیاز به تسبیح خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 130 - 9

9 - انسان در شرایط سخت ، برای کسب تحمل بیشتر ، به تسبیح و یاد خدا نیازمند است .

فاصبر علی ما یقولون و سبّح بحمد ربّک

توصیه به تسبیح، پس از فرمان به «صبر»، نشانگر نقش تسبیح در توانمند شدن بر صبر است.

223- نیاز به تشویق

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 31 - 12

12- جنیان ، نیازمند تشویق و تهدید ، برای گرایش یافتن به ایمان

أجیبوا . .. ءامنوا ... یغفر لکم ... و یجرکم من عذاب ألیم

منطوق «یجرکم. ..» تشویق و مفهوم آن بیانگر تهدید است; یعنی، اگر ایمان نیاورید، پناه داده نمی شوید و به عذاب دردناک گرفتار خواهید شد.

224- نیاز به تضرع

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 65 - 7

7 ـ مؤمنان نباید به خاطر عبادت و رفتار خوب خود ، به عجب و غرور گرفتار آیند و خویشتن را بی نیاز از تضرع و دعا بپندارند .

و الذین یبیتون لربّهم . .. یقولون ربّنا اصرف عنّا عذاب جهنّم إنّ عذابهاکان غرامً

225- نیاز به تعالیم خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - طارق - 86 - 2 - 3

3 - پیامبر (صلی الله علیه و آله) در شناخت ستارگان ، نیازمند تعلیم الهی است .

و ما أدریک ما الطارق

226- نیاز به تغذیه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 35 - 15

15 ـ مسکن ، همسر و خوراک از نیاز های ضروری انسان

اسکن أنت و زوجک الجنة و کلا منها

جریان آفرینش آدم(ع) و نکات ذکر شده پیرامون آن، ترسیمی کلی از چهره انسان و نیازها، روحیات، افکار و . .. اوست نه مجرد داستانی از آدم(ع) و حوا; یعنی، اگر سخن از نیاز آدم(ع) و حوا به مسکن، همسر و خوراک به میان آمده بیانگر نیاز همه انسانها به این موارد می باشد و اگر سخن از تشریع و هدایت است، نشانگر نیاز همه انسانها به هدایت و تشریع خواهد بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 8 - 1،5

1- بدن پیامبران همانند دیگر انسان ها ، نیازمند به تغذیه است .

و ما جعلنـهم جسدًا لایأکلون الطعام

5- فناپذیری و احتیاج به خوراک ، از عوارض جسم انسان است .

و ما جعلنـهم جسدًا لایأکلون الطعام و ما کانوا خـلدین

آمدن لفظ «جسد» و آن گاه توصیف کردن پیامبران به این که آنان خوراک می خوردند و می مردند; بیانگر این نکته است که این دو صفت مربوط به جسمانی بودن وجود انبیا است; زیرا این جسم آدمی است که نیاز به خوراک دارد و فناپذیر است، نه روح آدمی.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 68 - 3

3 - نیاز دوزخیان به تغذیه و نوشیدن

فإنّهم لأکلون منها . .. علیها لشوبًا من حمیم . ثمّ إنّ مرجعهم لإلی الجحیم

227- نیاز به تفریح

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 12 - 5،7

5ـ نیاز یوسف ( ع ) به گردش و بازی و استفاده از خوراکی های مراتع ، بهانه برادرانش برای بردن او به صحرا و جدا ساختنش از یعقوب ( ع )

أرسله معنا غدًا یرتع و یلعب

7ـ حضور در مراتع و بازی و گردش ، از نیاز های طبیعی کودکان

و إنا له لنـصحون. أرسله معنا غدًا یرتع و یلعب

228- نیاز به تقوا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 26 - 21

21- ایجاد روح آرامش و تقوا در پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان ، به هنگام نیاز آنان ، متکی به علم فراگیر خداوند بر هستی

فأنزل اللّه . .. و ألزمهم کلمة التقوی ... و کان اللّه بکلّ شیء علیمًا

از ارتباط «و کان اللّه. ..» با عبارت قبل آیه (فأنزل اللّه...)، مطلب بالا استفاده می شود.

229- نیاز به تقویت روحیه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 32 - 5

5 ـ پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، نیازمند به تقویت روحی و امداد الهی در انجام مسؤولیت خطیر پیامبری

کذلک لنثبّت به فؤادک

230- نیاز به تکامل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - عبس - 80 - 7 - 4

4 - وظیفه تزکیه و پاکسازی دیگران از آلودگی های معنوی ، تکلیفی سنگین و نیازمند برخورداری از کمالاتی ویژه است .

و ما علیک ألاّ یزّکّی

نفی تکلیف از مخاطب، در مورد تزکیه کافرانی که در مجلس پیامبر(صلی الله علیه و آله) حضور داشتند، بیانگر آن است که وی در مقامی نبود که این تکلیف از او ساخته باشد و خداوند، از چنین افرادی انجام دادن آن را نخواسته است.

231- نیاز به تکفیر گناه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 2 - 20

20- نیاز همیشگی انسان ، به لطف و خطاپوشی خداوند

و الذین ءامنوا . .. کفّر عنهم سیّئاتهم

از این که خداوند به موحدان نیک کردار و مؤمن به قرآن و خط پیامبر(صلی الله علیه و آله)، نوید غفران داده است; استفاده می شود که حتی چنین مؤمنانی نیز نیازمند غفران خداوند هستند.

232- نیاز به تنوع حبوبات

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 12 - 5

5 - وجود آدمی ، نیازمند خواص متنوع نهفته در انواع میوه ها ، حبوبات و سبزی ها *

و الأرض وضعها للأنام . فیها فـکهة و النخل ... و الحبّ ... الریحان

از این که خداوند، پس از یادآوری آمادگی زمین برای زندگی انسان، میوه های مختلف، حبوبات و سبزی ها را مورد اشاره قرار داده است; می توان استفاده کرد که انسان در زندگی خویش، به همه این نعمت ها و خواص نهفته در آنها نیازمند است و کمبود هر یک، می تواند انسان را با مشکل مواجه سازد.

233- نیاز به تنوع سبزیجات

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 12 - 5

5 - وجود آدمی ، نیازمند خواص متنوع نهفته در انواع میوه ها ، حبوبات و سبزی ها *

و الأرض وضعها للأنام . فیها فـکهة و النخل ... و الحبّ ... الریحان

از این که خداوند، پس از یادآوری آمادگی زمین برای زندگی انسان، میوه های مختلف، حبوبات و سبزی ها را مورد اشاره قرار داده است; می توان استفاده کرد که انسان در زندگی خویش، به همه این نعمت ها و خواص نهفته در آنها نیازمند است و کمبود هر یک، می تواند انسان را با مشکل مواجه سازد.

234- نیاز به تنوع میوه ها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 12 - 5

5 - وجود آدمی ، نیازمند خواص متنوع نهفته در انواع میوه ها ، حبوبات و سبزی ها *

و الأرض وضعها للأنام . فیها فـکهة و النخل ... و الحبّ ... الریحان

از این که خداوند، پس از یادآوری آمادگی زمین برای زندگی انسان، میوه های مختلف، حبوبات و سبزی ها را مورد اشاره قرار داده است; می توان استفاده کرد که انسان در زندگی خویش، به همه این نعمت ها و خواص نهفته در آنها نیازمند است و کمبود هر یک، می تواند انسان را با مشکل مواجه سازد.

235- نیاز به توبه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 31 - 31

31 - همه مؤمنان ، دارای نوعی لغزش و خطا و نیازمند به توبه اند .

و توبوا إلی اللّه جمیعًا أیّه المؤمنون

برداشت یاد شده، از خطاب عمومی «توبوا» و «أیّه المؤمنون» همراه با واژه مخصوص تأکید (جمیعاً) استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - تحریم - 66 - 8 - 2

2 - مؤمنان ، هرگز از خطا و گناه مصون نبوده و نیازمند به توبه خالصانه به درگاه الهی اند .

یـأیّها الذین ءامنوا توبوا إلی اللّه توبة نصوحًا عسی ربّکم أن یکفّر عنکم سیّئاتک

236- نیاز به توکل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 42 - 8

8- صبر ، نیازی موقت و توکل بر خداوند نیازی دائمی برای مسلمانان

الذین هاجروا . .. الذین صبروا و علی ربّهم یتوکّلون

از اینکه در توصیف صبر مهاجران، از فعل ماضی استفاده شده و برای تعریف توکل آنها از فعل مضارع استفاده گردیده است، می توان نکته یاد شده را به دست آورد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 2 - 7

7- انسان ، نیازمند به تکیه گاه و پشتیبان و خدا تنها تأمین کننده آن است .

ألاّتتخذوا من دونی وکیلاً

برداشت فوق با توجه به دو مسأله ذیل است: 1ـ «التوکیل» در لغت به معنای اعتماد به غیر است و نایب گرفتن اوست

(مفردات راغب). 2- در آیه، نیاز انسان به تکیه گاه امری مسلم شمرده شده و با نهی از اتکال به غیر خدا این حقیقت نشان داده شده است که تنها خداوند تأمین کننده آن نیاز است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 65 - 9

9- آدمیان نیازمند به توکل و اتکای بر خداوند ، برای ایمن ماندن از سلطه ابلیس

لیس لک علیهم سلطـن و کفی بربّک وکیلاً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 38 - 20

20 - نیاز همه انسان ها ـ حتی پیامبران ـ در صحنه های زندگی به توکل بر خداوند

قل حسبی اللّه علیه یتوکّل المتوکّلون

237- نیاز به تهدید

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 31 - 12

12- جنیان ، نیازمند تشویق و تهدید ، برای گرایش یافتن به ایمان

أجیبوا . .. ءامنوا ... یغفر لکم ... و یجرکم من عذاب ألیم

منطوق «یجرکم. ..» تشویق و مفهوم آن بیانگر تهدید است; یعنی، اگر ایمان نیاورید، پناه داده نمی شوید و به عذاب دردناک گرفتار خواهید شد.

238- نیاز به حکومت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - ص - 38 - 20 - 3

3 - حکومت و مدیریت اجتماعی در نگاه وحی ، امری ضروری و پسندیده برای جوامع بشری

و شددنا ملکه

تثبیت و تقویت حکومت داوود(ع) از سوی خداوند، گویای سه نکته است: 1ـ اصل وجود حکومت و مدیریت اجتماعی امری ضروری و مطلوب است; 2ـ در دست گرفتن حکومت و مدیریت اجتماعی از سوی مردان الهی (همچون داوود(ع)) کاری بایسته و شایسته است و این کار با اهداف معنوی و الهی بشر کاملاً سازگاری دارد; 3ـ دین از سیاست اجتماع جدا نیست; بلکه کاملاً با آن سازگار و هماهنگ است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 257 - 10

10 ـ نیاز دائمی انسان به رهبری و ولایت

اللّه ولیّ الّذین امنوا . .. و الّذین کفروا اولیاؤهم الطّاغوت

خارج نبودن هر انسانی از تحت ولایت و سرپرستی به مقتضای تقسیم آنان به مؤمن و کافر، بیانگر این معناست که آدمی همواره نیازمند رهبری و ولایت است.

239- نیاز به حمایتهای خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 42 - 3

3- انسان ، نیازمند به حفاظت و حمایت الهی در تمام لحظات زندگی

قل من یکلؤکم بالیل والنهار من الرحمـن

«کلاءة» (ماده «یکلأ») به معنای حفظ شیء است و «من» در «من الرحمان» بدلیه است; یعنی، به جای خدای رحمان.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 87 - 7

7 - نیاز انسان به لطف و حمایت خدا ، در قیامت

و لاتخزنی یوم یبعثون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 79 - 4

4 - نیاز پیامبر (صلی الله علیه و آله) به حمایت های معنوی و دلجویی خدا از وی در مسیر رسالت

فتوکّل علی اللّه إنّک علی الحقّ المبین

تأیید رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) از سوی خدا و تأکید خداوند بر حقانیت راه وی، می نمایاند که پیامبر(صلی الله علیه و آله) به این تأییدها نیازمند بوده است.

240- نیاز به خالق

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 29 - 2

2 - خلق در بقای خویش همانند اصل پیدایش ، همواره نیازمند و متکی به خالق خویش

یسـله من فی السمـوت و الأرض

فعل مضارع «یسئله»، می نمایاند که خلق پس از تکوّن، بی نیاز از خالق نمی باشند; بلکه همچنان در تمنای کسب فیض از مبدأ فیاض اند.

241- نیاز به خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 34 - 2

2- انسان در تأمین همه نیازمندی های خویش محتاج به خداست .

و ءاتیـکم من کلّ ما سألتموه

از اینکه خداوند فرمود: همه خواسته های شما را برآورده و تأمین کردم، دلیل احتیاج انسان در رفع تمامی نیازمندیهایش به او است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 65 - 7

7- خداوند ، برای همگان کارساز و حامی کافی است و جز او به کسی نیازی نیست .

و کفی بربّک وکیلاً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 64 - 5

5 - سراسر هستی ، فقیر و نیازمند به خدای یگانه و ستایشگر او

له ما فی السمـوت . .. و إنّ اللّه لهو الغنیّ الحمید

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 84 - 4

4 - درک ماهیت تعلق و نیاز زمین و موجودات روی آن به خداوند ، تنها در توان اهل دانش و خرد است .

قل لمن الأرض و من فیها إن کنتم تعلمون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 88 - 5

5 - شرک ورزی ، برخاسته از جهل انسان و عدم شناخت او نسبت به ماهیت سراسر نیاز جهان هستی به خداوند

قل من بیده . .. إن کنتم تعلمون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - روم - 30 - 25 - 3

3 - تمامی موجودات ، در بقای خویش ، نیازمند به خداوندند .

أن تقوم السماء و الأرض بأمره

«السماء و الأرض» کنایه از عالم و آفرینش است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 15 - 1،6

1 - فقر و نیاز شدید و همه جانبه انسان ها به خداوند

یـأیّها الناس أنتم الفقراء إلی اللّه

معرفه بودن «الفقراء» برای جنس و یا استغراق است که دلالت بر شدت فقر و نیاز می کند. هم چنین اطلاق فقر و مقید نشدن آن به جهتی خاص، بیانگر همه جانبه بودن فقر و نیاز است.

6 - نیاز بشر به خدا ، بیش از هر موجود دیگری است .

أنتم الفقراء إلی اللّه

برخی از مفسران بر این باورند که تأکید خداوند بر فقر و نیاز انسان ها به خداوند ـ با آن که همه موجودات عالم به او نیازمند هستند ـ گویای حقیقت یاد شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 41 - 3

3 - نیازمندی ممکنات ( جهان هستی ) در بقا به خداوند ، همانند نیاز آنها در اصل وجود

إنّ اللّه یمسک السمـوت و الأرض . .. إن أمسکهما من أحد من بعده

این آیه هر چند درباره آسمان ها و زمین بحث کرده; ولی ممکن است به وجود این قانون عام در جهان هستی نیز اشاره داشته باشد که همه ممکنات، در اصل وجود و در بقای خود، به خداوند نیازمند می باشند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 52 - 6

6 - احتیاج انسان در تأمین رزق و روزی خود به خداوند

إنّما أُوتیته علی علم . .. أوَلم یعلموا أنّ اللّه یبسط الرزق لمن یشاء و یقدر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 62 - 5

5 - نیاز تمامی پدیده های جهان ، در بقا و تدبیر امورشان به خالق هستی ( خداوند )

اللّه خـلق کلّ شیء و هو علی کلّ شیء وکیل

یادآوری حفاظت و تدبیر امور جهان از سوی خداوند ـ پس از ذکر خالقیت او ـ می تواند گویای برداشت یاد شده باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 30 - 4

4 - خداوند ، خواهان توجه و اذعان جن و انس به فقر ذاتی موجودات و نیاز آنها به خداوند

یسـله من فی السمـوت و الأرض . .. فبأیّ ءالآء ربّکما تکذّبان

سرزنش شدن تکذیب گران یا غافلانی که با غفلت خویش، از جلوه های ربوبیت خداوند چشم پوشیده اند; در واقع بدین منظور است که آنان بیدار شده و تجلیات ربوبیت فراگیرالهی را در درباره خود دریابند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - علق - 96 - 8 - 6

6 - بازگشت انسان ها به خداوند ، دلیل نیازمندی آنان به او است .

أن رءاه استغنی . إنّ إلی ربّک الرجعی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - اخلاص - 112 - 2 - 2

2 - همه موجودات نیازمند به خدا

اللّه الصمد

مورد توجه بودن خداوند در همه امور و حوائج نشانگر نیاز موجودات به او و بی نیازی او از آنها است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - اخلاص - 112 - 4 - 3

3 - نیاز همه موجودات به خداوند ، دلیل نبود همتا برای او است .

الصمد . .. و لم یکن له کفوًا أحد

این آیه مانند آیه قبل، تفسیر «صمد» است; یعنی، خداوند مرجع حاجت های همه موجودات است; بنابراین، چگونه می توان موجودی را که به او محتاج است، مشابه و نظیر او دانست.

242- نیاز به دعا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 65 - 7

7 ـ مؤمنان نباید به خاطر عبادت و رفتار خوب خود ، به عجب و غرور گرفتار آیند و خویشتن را بی نیاز از تضرع و دعا بپندارند .

و الذین یبیتون لربّهم . .. یقولون ربّنا اصرف عنّا عذاب جهنّم إنّ عذابهاکان غرامً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 19 - 22

22 - نیاز همه انسان ها حتی پیامبران ، به دعا برای کسب توفیق از درگاه خدا

و قال ربّ أوزعنی أن أشکر . .. و أن أعمل صـلحًا ترضیه و أدخلنی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - ق - 50 - 40 - 6

6 - نیازمندی انسان ها حتی پیامبران ، به ارتباط مستمر و مداوم با خداوند

و سبـّح بحمد ربـّک قبل طلوع الشمس . .. و أدبـر السجود

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ممتحنه - 60 - 5 - 6

6 - نیاز همه انسان ها حتی پیامبران ، به دعا و طلب آمرزش از خداوند

ربّنا علیک توکلنا. .. ربّنا لاتجعلنا فنتة ... واغفر لنا

از این که خداوند به مؤمنان رهنمود داده است که چون ابراهیم(ع)، دعا و استغفار کنند، نیاز داشتن آنان به دعا و استغفار استفاده می شود.

243- نیاز به دلداریهای خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - طور - 52 - 48 - 5

5 - پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، نیازمند رهنمود و دلجویی از جانب خداوند برای پایداری در طریق تبلیغ

و اصبر لحکم ربّک فإنّک بأعیننا

چنانکه گفته شد: تعبیر «بأعیننا» پیامدار حمایت می باشد، از این تعبیر و از فرمان «و اصبر» مطلب بالا استفاده می شود.

244- نیاز به دوست

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 101 - 2

2 - نیاز انسان به دوستِ دلسوز ، حتی در قیامت

و لاصدیق حمیم

حسرت گمراهان بر نداشتن رفیق، نشانگر نیاز و کمبود آنان است.

245- نیاز به دین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 35 - 17

17 ـ انسان موجودی نیازمند به قانون و هدایت های تشریعی از جانب خداوند

و لاتقربا هذه الشجرة فتکونا من الظلمین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 64 - 7

7- بشر ، برای رفع اختلاف های عقیدتی و نیل به عقیده ای سالم و برتر ، محتاج به وحی و تعالیم آسمانی است .

و ما أنزلنا علیک الکتـب إلاّ لتبیّن لهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 43 - 3

3 - نیاز مردم عصر موسی به تعالیم آسمانی جدید

و لقد ءاتینا موسی الکتـب من بعد ما أهلکنا القرون الاُولی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 25 - 4

4 - نیاز بشر ، به وحی و دین الهی در شناخت حق و راه درست

فلمّا جاءهم بالحقّ من عندنا

برداشت یاد شده از آمدن قید «عندنا» برای «حقّ» به دست می آید.

246- نیاز به ذکر خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 130 - 9

9 - انسان در شرایط سخت ، برای کسب تحمل بیشتر ، به تسبیح و یاد خدا نیازمند است .

فاصبر علی ما یقولون و سبّح بحمد ربّک

توصیه به تسبیح، پس از فرمان به «صبر»، نشانگر نقش تسبیح در توانمند شدن بر صبر است.

247- نیاز به ربوبیت خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 36 - 2

2- عیسی ( ع ) ، خود را چون همه مردم ، موجودی نیازمند به ربوبیت خدا دانست و آن را به همگان اعلام کرد .

و إنّ اللّه ربّی و ربّکم

248- نیاز به رحمت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 91 - 18

18 ـ معاف شدگان از جهاد ، در عین معذور بودن ، نیازمند غفران و رحمت خدایند .

لیس علی الضعفاء . .. و اللّه غفور رحیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 47 - 9

9ـ همگان ، حتی پیامبران الهی برای نیل به سعادت ، نیازمند مغفرت و رحمت الهی اند .

إلاّ تغفر لی و ترحمنی أکن من الخـسرین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 111 - 5

5- نیاز شدید همه انسان ها در قیامت ، به غفران و رحمت الهی

إن ربّک من بعدها لغفور رحیم . یوم تأتی کلّ نفس تجـدل عن نفسها

برداشت فوق، با توجه به این مطلب است که آیه قبل، دربردارنده بشارت غفران و رحمت الهی باشد و بشارت بودن وعده غفران، در صورتی است که انسان نیاز مبرم به آن داشته باشد; زیرا مجادله و دفاع کردن از خود، بیانگر نوعی نیاز به عنایت خداوند است.

249- نیاز به رحمت خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 16 - 2،4

2 ـ آدمی، در هر مرتبه و با هر گونه عمل، برای رهایی از عذاب قیامت نیازمند رحمت خداوند است.

من یصرف عنه یومئذ فقد رحمه

«من» اسم موصول و از ادات عموم است، یعنی (هر کس) بنابراین مفاد صله آن «یصرف . .. » عمومیت داشته و شامل همه مردم می شود.

4 ـ پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) هم نیازمند رحمت الهی برای نجات از عذاب قیامت است.

قل إنی أخاف . .. من یصرف عنه یومئذ فقد رحمه

250- نیاز به رهبر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 38 - 8

8 - نیاز بشر به مرشد و مقتدا ، در دست یافتن به راه درست زندگی

اتّبعون أهدکم سبیل الرشاد

از این که فرعون و مؤمن آل فرعون، هر دو مدعی نشان دادن راه صواب به مردم شدند، می توان این حقیقت را به دست آورد که اصل نیازمندی انسان ها به راه درست و به مقتدایی که خود این راه را طی کرده و راهنمای دیگران باشد، جای تردید نیست.

251- نیاز به رهبری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 62 - 14

14 - اصل رهبری و مدیریت اجتماعی و نیاز جامعه به آن ، امری پذیرفته شده و مسلم در نگاه وحی

و إذا کانوا معه علی أمر جامع لم یذهبوا حتّی یستئذنوه . .. فأذن لمن شئت منهم

از این که خداوند رها کردن حل و فصل مسائل اجتماعی را، منوط به اجازه پیامبر(صلی الله علیه و آله) دانسته است، به دست می آید که

رهبری و مدیریت اجتماعی، امری مسلم و ضروری شمرده شده است و بر این اساس، باید مردم از آن مقام کسب تکلیف کنند.

252- نیاز به زینت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - اعراف - 7 - 32 - 5

5 ـ زینت و زیبایی، همچون غذای پاکیزه، بخشی از نیازهای آدمیان می باشد.

قل من حرم زینة الله التی أخرج لعباده و الطیبت من الرزق

ذکر کردن خوراکیها و زینتها در یک جمله و برخورد مساوی در بیان حلیت آنها، حاکی از نیاز همسان آدمی به آنهاست.

253- نیاز به سلامتی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 15 - 6

6- انسان در لحظه مرگ ( نظیر زمان ولادت و هنگامه رستاخیز ) نیازمند سلامت و امنیتی ویژه از جانب خداوند

و سلـم علیه یوم ولد و یوم یموت و یوم یبعث حیًّا

نکره بودن «سلام» بیانگر برجستگی آن است و مراد از سلامت هنگام مرگ، در امان بودن از مواجه شدن با امری ناخوشایند، نظیر وحشت و اضطراب و نومیدی و . .. است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 33 - 6

6- نیاز انسان به سلامت و امنیت الهی ، حتی در لحظه مرگ

والسلـم علیّ . .. یوم أموت

مراد از سلامت هنگام مرگ، دور ماندن از وحشت، نومیدی، اضطراب و نظایر آن است که منکران خدا و معاد به آن گرفتار می شوند.

254- نیاز به صبر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 42 - 8

8- صبر ، نیازی موقت و توکل بر خداوند نیازی دائمی برای مسلمانان

الذین هاجروا . .. الذین صبروا و علی ربّهم یتوکّلون

از اینکه در توصیف صبر مهاجران، از فعل ماضی استفاده شده و برای تعریف توکل آنها از فعل مضارع استفاده گردیده است، می توان نکته یاد شده را به دست آورد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - عصر - 103 - 3 - 7

7 - حق پذیری و دفاع از حق ، نیازمند شکیبایی و استقامت است .

تواصوا بالحقّ و تواصوا بالصبر

جمله «تواصوا بالصبر»، ممکن است درصدد بیان زمینه های لازم برای مفاد «تواصوا بالحقّ» باشد.

255- نیاز به طعام

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 118 - 2،3

2 - آدم ( ع ) و حوا در بهشت مسکونی خود نیازمند خوراک و پوشاک بودند .

إنّ لک ألاّتجوع فیها و لاتعری

اختصاص یافتن فعل ها به آدم(ع) شاید به این جهت باشد که اصل سخن خداوند متوجه آدم(ع) بوده است و تنها در مواردی افعال تثنیه آمده که چاره ای جز آن نبوده است. بنابراین، حوا نیز مانند آدم(ع) از نظر غذا و پوشاک تأمین بود.

3 - غذا و پوشاک از آغاز آفرینش انسان از جمله نیاز های اصلی او بوده است .

إنّ لک ألاّتجوع فیها و لاتعری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 7 - 2

2 ـ پیامبر (صلی الله علیه و آله) همچون دیگر انسان ها ، نیازمند به غذا و مناسبات اقتصادی با مردم

مالِ هـذا الرسول یأکل الطعام و یمشی فی الأسواق

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 75 - 14

14 ـ تغذیه ، نیاز روزمره مسیح ( ع ) و مادرش مریم ( ع )

کانا یأکلان الطعام

فعل مضارع «یأکلان» دلالت بر استمرار دارد و حاکی از نیاز دائمی آنان به غذاست.

256- نیاز به عبادت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 31 - 10

10- انسان به هر مرحله از قرب و منزلت الهی برسد ، نیازمند به عبادت ( نماز و . . . ) و خدمت به خلق ( انفاق ) است .

قل لعبادی الذین ءامنوا یقیموا الصلوة و ینفقوا ممّا رزقنـهم

اضافه «عباد» به «یاء» متکلم، تشریفیه و بیانگر قرب و منزلت بندگان به پیشگاه خداوند است. بنابراین فرمان خداوند به

آنان برای اقامه نماز و انفاق، نشانگر آن است که بنده، هر چند به مقام قرب الهی رسیده باشد، نیازمند به انجام دو فریضه نماز و انفاق است.

257- نیاز به عبادت خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - فاطر - 35 - 15 - 3

3 - نیاز بشر به عبادت خدا و حاجت خواهی از درگاه او

و الذین تدعون من دونه . .. و لو سمعوا ما استجابوا لکم ... أنتم الفقراء إلی اللّه

با توجه به آیه قبل ـ که درباره عبادت و حاجت خواهی مشرکان بود ـ می توان استفاده کرد که از مصادیق مورد نظر برای فقر و غنا در این آیه، مسأله نیاز بشر به عبادت و بی نیازی خداوند از این عبادت است.

258- نیاز به عبرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - نجم - 53 - 54 - 5

5 - بشر در همه ادوار تاریخی ، نیازمند تذکر و عبرت آموزی از سرگذشت پیشینیان

و أنّه أهلک عادًا الأُولی

برداشت یاد شده در صورتی است که این آیات در صحف موسی و ابراهیم(ع) آمده باشد; چنان که برخی از مفسران گفته اند.

259- نیاز به غذا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - زخرف - 43 - 71 - 5

5 - انسان ، در بهشت به خوردن و آشامیدن نیاز دارد و از آن لذت می برد .

یطاف علیهم بصحاف من ذهب و أکواب

260- نیاز به غذای پاکیزه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - اعراف - 7 - 32 - 5

5 ـ زینت و زیبایی، همچون غذای پاکیزه، بخشی از نیازهای آدمیان می باشد.

قل من حرم زینة الله التی أخرج لعباده و الطیبت من الرزق

ذکر کردن خوراکیها و زینتها در یک جمله و برخورد مساوی در بیان حلیت آنها، حاکی از نیاز همسان آدمی به آنهاست.

261- نیاز به فرزند

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 9 - 6

6 - نیاز شدید فرعون و همسرش به وجود کودکی در کنارشان

و قالت امرأت فرعون قرّت عین لی و لک

262- نیاز به فضل خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 85 - 5

5 - همه انسان ها حتی پیامبران بزرگ ، نیازمند فضل خدا

و اجعلنی من ورثة جنّه النعیم

263- نیاز به قرآن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 2 - 3

3 - نزول کتاب ( قرآن ) از سوی خداوند ، عملی هدفدار و امری لازم و شایسته برای بشر

إنّا أنزلنا إلیک الکتـب بالحقّ

برداشت یاد شده بر این اساس استوار است که «بالحقّ» متعلق به «أنزلنا» باشد. کلمه «حق» ـ در برابر باطل (پوچ و بیهوده) ـ به معنای کار به جا، شایسته و هدفمند است. بنابراین نزول قرآن، هدفمند و کاری شایسته و لازم برای بشر می باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - انسان - 76 - 29 - 3

3 - نیاز بشر ، به تذکار های الهی و تعالیم قرآن کریم

إنّ هـذه تذکرة

264- نیاز به کتاب آسمانی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 45 - 5

5 - نیاز نسل عصر بعثت به پیامبر و کتاب آسمانی جدید

و لـکنّا أنشأنا قرونًا فتطاول علیهم العمر

265- نیاز به کتب آسمانی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 49 - 1

1 - ضرورت وجود داشتن کتابی آسمانی در اختیار مردم ، بر فرض آسمانی نبودن قرآن و تورات

قل فأتوا بکتـب من عند اللّه هو أهدی منهما

آیه بالا تفریع بر «قالوا سحران تظاهرا» است و این تفریع در صورتی درست است که لازم باشد همواره در میان مردم کتابی آسمانی باشد و مردم از آن پیروی کنند; زیرا در این صورت است که اگر فرضاً تورات و قرآن آسمانی نبودند، قطعاً باید کتاب دیگری می بود و در نتیجه از کافران خواسته می شد که آن را معرفی کنند.

266- نیاز به لباس

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 81 - 16

16- نیاز به لباس ، نیازی دائمی برای انسان و تأمین آن از فراورده های حیوانی ، امری موقت است .

و من أصوافها و أوبارها و أشعارها أثـثًا و متـعًا إلی حین . .. و جعل لکم سربیل تق

برداشت فوق، بر این احتمال است که قید «إلی حین» مربوط به محدودیت بهره مندی از پشم، کرک و مو باشد و از اینکه اشیای یاد شده مقید به زمانی محدود شده است، ولی «سرابیل» ـ که ذکر عام بعد از خاص است ـ چنین قیدی ندارد، می توان نکته یاد شده را به دست آورد.

267- نیاز به لطف خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 51 - 5

5- تمامی انسان ها ، حتی پیامبران به عنایت خداوند در رشد و کمال نیازمنداند .

و لقد ءاتینا إبرهیم رشده من قبل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 87 - 7

7 - نیاز انسان به لطف و حمایت خدا ، در قیامت

و لاتخزنی یوم یبعثون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 2 - 20

20- نیاز همیشگی انسان ، به لطف و خطاپوشی خداوند

و الذین ءامنوا . .. کفّر عنهم سیّئاتهم

از این که خداوند به موحدان نیک کردار و مؤمن به قرآن و خط پیامبر(صلی الله علیه و آله)، نوید غفران داده است; استفاده می شود که حتی چنین مؤمنانی نیز نیازمند غفران خداوند هستند.

268- نیاز به محصولات کشاورزی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - واقعه - 56 - 65 - 3

3 - وابستگی شدید مردم ، به محصولات کشاورزی

لو نشاء لجعلنـه حطمًا فظلتم تفکّهون

طرح موضوع کشاورزی و این که اگر خداوند مانع محصول دادن آن شود، کافران به وضع رقّت باری گرفتار خواهند شد، نشانگر مطلب یاد شده است.

269- نیاز به مدبر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 86 - 2

2 - نیاز جهان آفرینش به مدیر و مدبر ، امری روشن برای هر انسان دانشور و خردمند

إن کنتم تعلمون . .. قل من ربّ السمـوت السبع و ربّ العرش العظیم

روشن است که سؤال «من ربّ السماوات السبع. ..» (پروردگار آسمان های هفتگانه و... کیست؟) زمانی قابل طرح است که اصل نیاز آنها به مدیر و مدبر، قبلاً برای انسان حل شده باشد. و چون درک این مسأله، برای اهل دانش و خرد ـ که در آیه پیشین به آن تصریح شده است ـ امر پیچیده ای نیست به عنوان اصل مسلم تلقی شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 24 - 9

9 - نیاز آسمان ها و زمین و همه موجودات میان آن دو به مربّی و مدبّر

ربّ السمـوت و الأرض و ما بینهما إن کنتم موقنین

270- نیاز به مربی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 19 - 4

4 - نیاز انسان به پروردگار ، باور مشترک همه ادیان توحیدی و مکاتب شرک

هذان خصمان اختصموا فی ربّهم

از این آیه شریفه، استفاده می شود که آنچه مورد اختلاف واقع شده، مصداق «پروردگار» است و اما اصل نیاز انسان به پروردگار، باوری پذیرفته شده در میان تمامی مکاتب و ادیان بوده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 24 - 9

9 - نیاز آسمان ها و زمین و همه موجودات میان آن دو به مربّی و مدبّر

ربّ السمـوت و الأرض و ما بینهما إن کنتم موقنین

271- نیاز به مسکن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 35 - 15

15 ـ مسکن ، همسر و خوراک از نیاز های ضروری انسان

اسکن أنت و زوجک الجنة و کلا منها

جریان آفرینش آدم(ع) و نکات ذکر شده پیرامون آن، ترسیمی کلی از چهره انسان و نیازها، روحیات، افکار و . .. اوست نه مجرد داستانی از آدم(ع) و حوا; یعنی، اگر سخن از نیاز آدم(ع) و حوا به مسکن، همسر و خوراک به میان آمده بیانگر نیاز همه انسانها به این موارد می باشد و اگر سخن از تشریع و هدایت است، نشانگر نیاز همه انسانها به هدایت و تشریع خواهد بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 119 - 2

2 - آب و مسکن ، از جمله نیاز های اساسی انسان از آغاز خلقت

و إنّک لاتظمؤا فیها و لاتضحی

272- نیاز به معجزه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 82 - 6

6 - نیاز بشر آینده به معجزه ای بزرگ ، شگفت و بی سابقه برای گرایش به ایمان

أخرجنا لهم دابّة من الأرض تکلّمهم

بیرون آمدن جنبنده ای سخنگو از زمین پدیده ای است که در گذشته تاریخ سابقه ندارد و نکره آمدن «دابّة» بیانگر عظمت و سترگی آن است.

273- نیاز به معماری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 128 - 6

6 - نیاز و هنرمند بودن ، از معیار های لازم برای خلق آثار و معماری ها و بناسازی ها

أتبنون بکلّ ریع ءایة تعبثون

274- نیاز به معنویات

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 50 - 6

6 - نیاز بشر در سعادت خود ، به چیزهایی غیر از برخورداری مادی و دانش اقتصادی

ثمّ إذا خوّلنـه نعمة . .. فما أغنی عنهم ما کانوا یکسبون

275- نیاز به منذر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 208 - 3

3 - نیاز جوامع بشری به انذار و انذارگرانی از جانب خداوند

و ما أهلکنا من قریة إلاّ لها منذرون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 21 - 12

12- نیاز همواره جوامع بشری ، به وجود انذارگرانی الهی

و قد خلت النذر من بین یدیه و من خلفه

بنابراین که آیه شریفه نظر به استمرار خط نبوت و انذارگری در قبل و بعد از هود(ع) داشته باشد، نیاز همواره بشر به وجود انذارگران استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 29 - 11

11- جنیان ، همانند آدمیان ، گرفتار گمراهی و گناه و نیازمند هدایت گران و بیم دهندگان

ولّوا إلی قومهم منذرین

«منذرین»، در جایی معنا دارد که گناه و انحرافی وجود داشته و یا زمینه آن فراهم باشد.