مشخصات کتاب

151/6/1

مقررات فقهی ساختمان

در مقایسه با مقررات ملی ساختمان

با استناد به 324 آیه و روایت

محورهای جلسه:

شورای راهبردی

الگوی پیشرفت اسلامی

19 تیر 1402

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

وَکَأَیِّنْ مِنْ نَبِیٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِیُّونَ کَثیرٌ فَمَا وَهَنُوالِما أَصَابَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَمَا

ضعُفُوا وَمَا اسْتَکَانُوا وَ اللَّهُ یُحِبُّ الصَّابِرِینَ

سوره مبارکه آل عمران، آیه 146

و چه بسیار از پیامبرانی که مردان الهی فراوانی به همراه آنان ،جنگیدند، پس در مقابل آنچه در راه

خدا به آنان رسید سستی نکردند و ناتوان نشدند و سر تسلیم و ذلت ف--رود نیاوردند؛ و خ--دا

شکیبایان را دوست دارد.

شناسنامه

متن پیش رو (ویرایش (اول) صد و پنجاه و یکمین مکتوب از نوع ششم محصولات مرتبط با نقشه الگوی پیشرفت اسلامی (پیاده فوری است. محتوای این محصول متن پیاده شده سخنان حجت الاسلام والمسلمین علی کشوری دبیر شوری راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی با عنوان مقررات فقهی ساختمان» (در مقایسه با مقررات ملی ساختمان میباشد که در تاریخ 19 تیرماه 1401 در شهر مبارک قم (سالن اجتماعات امامزاده سیدعلی) با حضور جمعی از فعالان تمدنی برگزار شده است. شایان ذکر است که این بحث، زیر مجموعه "فقه الامام" و حاوی جدول تصمیم مشتمل برر 30 تصمیم) میباشد.

عکس

فهرست مطالب:

مقدمه: 1

الف) درک ناقص و غلط از "دانش ساختمان" و به وجودآمدن چالش های فراوان (امنیتی، زیست محیطی و...) در شهرهای مدرن؛ دلیلی بر لزوم پرداختن به "دانش جدید از ساختمان" 3

ب) اجمالی از سه پرسش و سرفصل مطرح در جلسه. 6

1/1. اشکال اول: محدودشدن محیط بازی کودکان در مجتمع های آپارتمانی (ضربه زننده به شخصیت کودکان). 10

1/1/1. تخریب اثاثیه منزل و حساسیت مادران نسبت آن؛ دلیلی بر نامطلوب بودن بازی کودکان در محیط خانه و مجتمع های آپارتمانی 10

2/1/1. اسباب بازی های طبیعی (مانند: خاک و حیوانات مفید خانگی و درخت و درختچه ها)؛ یکی از محرومیت های بازی کودکان در مجتمع های آپارتمانی. 11

3/1/1. محدودیت نظارت والدین بر امنیت و تربیت فرزندان؛ دلیلی بر نامطلوب بودن بازی کودکان در کوچه یا محیط مُشاع مجتمع های آپارتمانی. 12

2/1. اشکال دوم: منتقل شدن تفریح به خارج از خانه. 13

1/2/1. در دسترس نبودن؛ اولین عیب منتقل شدن تفریح به خارج از خانه. 13

2/2/1. گران بودن (هم برای خانواده ها، هم برای حاکمیت)؛ دومین عیب منتقل شدن تفریح به خارج از خانه. 13

3/2/1. محدودبودن؛ سومین عیب منتقل شدن تفریح به خارج از خانه. 13

1/3/2/1. تفریح بیانی(شوخی و مطایبه)؛ یکی از 10 نوع تفریح در اسلام 16

2/3/2/1. وجود 13 نوع غذای شادی آفرین(مانند: کدو، تلبینه، انگور)؛ یکی دیگر از 10 نوع تفریح در اسلام 18

3/3/2/1. انواع سه گانه عطر؛ یکی دیگر از 10 نوع تفریح در اسلام 19

4/3/2/1. ازدواج و نکاح؛ مهم ترین نوع از 10 نوع تفریح در اسلام 21

3/1. اشکال سوم: افزایش تولید زباله در مجتمع های آپارتمانی. 22

1/3/1. قابلیت بازیافت فقط 9% از زباله های پلاستیکی (در سال 2023) ؛ به معنای بالاتر بودنِ سرعت تولید زباله از سرعت بازیافت در دنیا ! 22

2/3/1. به وجودآمدن جزائر پلاستیک! ؛ یکی از نتایج (افزایش تولید زباله بخاطرِ) زندگی در مجتمع های آپارتمانی. 24

3/3/1. تولید و بسته بندی کارخانهای و حذف تولید خانگی و محله ای (بخاطر زندگی آپارتمانی)؛ یکی از عوامل مهم افزایش تولید زباله 26

1/1/4 . اشکال چهارم: اداره گران زندگی در مجتمع های آپارتمانی. 27

1/1/4/1. افزایش هزینه خانواده در صورت عدم طراحی حیاط و زندگی در آپارتمان. 27

1/2. سرفصل اول: جانمایی ساختمان. 30

1/1/2. توجه به محیط همسایگی (همسایه و محله مناسب)؛ اولین قاعده برای جانمایی ساختمان. 31

2/1/2. جانمایی خانه در نزدیکی کوهپایه ها (بخاطر فراوانی آب، گرمایش و سرمایش طبیعی، وجود معادن و علوم غریبه)؛ دومین قاعده برای جانمایی ساختمان. 34

1/2/1/2. تبخیر 50% منابع آبی پشت سدها + هدر رفتِ فراوان آب برای انتقال؛ دو نمونه از اشکالات مدیریت آب به وسیله سد 35

2/2. سرفصل دوم: ویژگی های حیاط خانه. 37

1/2/2. بزرگ تربودنِ مساحت حیاط خانه نسبت به بنای خانه؛ اولین ویژگی حیاط خانه. 38

1/1/2/2. افزودنِ کاربری های فضای سبز شهری (در طرح باز تعریف طرح های تفصیلی شهر و احیای بافت فرسوده) به کاربری های مسکونی؛ راهکاری برای رفع مشکل کمبود زمین در شهرها و بزرگ ترکردن حیاط خانه نسبت به بنای خانه. 38

2/1/2/2. اجرای قانون مترقی احیای موات و رایگان شدن قیمت زمین؛ راهکاری دیگر برای حل مشکل زمین. 41

2/2/2. طراحی بالکن (به عنوان ساختار اصلی تفریح خانه) در حیاط خانه؛ دومین ویژگی حیاط خانه. 42

3/2/2. وجود درختان، حوض، حیوانات خانگی و... در حیاط خانه؛ سومین ویژگی حیاط خانه. 44

4/2/2. قابلیت تامین اقلام زیرساختی زندگی در حیاط خانه (پدافند غیر عامل و ایجاد امنیت)؛ چهارمین ویژگی حیاط خانه 44

3/2. سرفصل سوم: نقشه کشی ساختمان. 44

1/3/2. تفکیک نقاط تَر (مانند: آشپزخانه، حمّام و دستشویی) از نقاط خشک خانه (مانند: پذیرایی و اتاق استراحت) (به دلیل استحکام بنا و علوم غریبه)؛ یکی از تدابیر نقشه کشی ساختمان. 44

1/2/3/2. رعایت حریم خصوصی (تاثیرگذار بر حیاء و امنیت خانواده)؛ یکی دیگر از تدابیر در نقشه کشی ساختمان. 50

3/2. سرفصل چهارم: اصول فنی ساختمان. 51

1/3/2. عدم اِشراف بر ساختمان مجاور، قواعد دسترسی، مقدار فاصله با ساختمان مجاور؛ برخی از مباحث مرتبط با اصول فنی ساختمان 51

2/3/2. پله (تاثیرگذار بر فرسودگی انسان)؛ یکی دیگر از مباحث مرتبط با اصول فنی ساختمان. 52

3/3/2. پشت بام (دارای کاربری های مطالعات نجومی)؛ یکی دیگر از مباحث مرتبط با اصول فنی ساختمان. 53

4/3/2. ساخت دیوار در اطراف پشت بام؛ یکی دیگر از مباحث مرتبط با اصول فنی ساختمان. 56

5/3/2. عدم ارتفاع ساختمان بیش از هشت ذراع(حدود 4 متر)؛ یکی دیگر از مباحث مرتبط با اصول فنی ساختمان. 57

4/2. سرفصل پنجم: تزئینات ساختمان. 59

1/4/2. ساده بودن و عدم تزئینِ نمای بیرونی ساختمان (جهت در امان ماندن از حسادت، چشم زخم و آه فقیران)؛ اولین اصل در تزئینات ساختمان. 59

2/4/2. عدم تزئینِ درون خانه با مجسمه و تماثیل انسان و حیوان (بخاطر تاثیرات علوم غریبه)؛ دومین اصل در تزئینات ساختمان 61

6/2. سرفصل ششم: مصالح ساختمان. 64

1/6/2. سازگاری مصالح ساختمان با مزاج انسان؛ اولین اصل در مصالح ساختمان. 64

2/6/2. قابلیت بازیافت سریع و ارزان بودن؛ دومین و سومین اصل در مصالح ساختمان. 65

3/6/2. حذف آهن از مصالح ساختمانی (به دلیل تاثیرات علوم غریبه، گران و دیربازیافت بودن)؛ چهارمین و مهم ترین اصل در مصالح ساختمان. 67

1/3/6/2. قوس باروَر؛ جایگزین آهن. 67

7/2. سرفصل هفتم: بهره برداری از ساختمان. 68

1/7/2. صله رحم، مهمانی و پذیرایی، برگزاری مراسم عروسی، بازی کودکان، نشر حدیث؛ مهم ترین مصادیق بهره برداری از ساختمان 68

8/2. سرفصل هشتم: حیوانات خانگی. 73

1/8/2. خروس و کبوتر؛ دو نمونه از بهترین و پُرخاصیت ترین حیوانات خانگی. 75

2/8/2. طبقه بندی موجودات و اشیاء براساس خاصیت آنها در زندگی و میزان ظلمانی و نورانی بودنِ آنها (نه براساس سلول)؛ دو معیار اصلی در طبقه بندی حیوانات خانگی. 79

9/2. سرفصل نهم: خرید و فروش ساختمان. 82

1/9/2. ممنوعیت خرید و فروش ساختمان، زمین، باغ و آب در روایات (به دلیل مَحق و بی برکتیِ درآمد آن)؛ قاعده اصلی در خرید و فروش ساختمان. 83

1/1/9/2. تبدیل خانه به خانه بهتر (تبدیل به اَحسن)؛ تنها مورد جواز خرید و فروش خانه و زمین در روایات.. 85

2/9/2. جلوگیری از تبدیل خانه به "کالای تجاری" و در نتیجه: جلوگیری از افزایش سرسام آور قیمت خانه؛ یکی از عوامل اصلی ممنوعیت و بی برکتی درآمد حاصل از خرید و فروش ساختمان در روایات.. 86

3/9/2. گسترش گفتگو و اقناع مردم در مورد بی برکتی درآمد حاصل از فروش خانه و زمین (نه وضع قانون و مجازاتِ صرف) + ساخت مسکن برای محرومین توسط اغنیاء؛ دو راهکار برای حل مشکل گرانی مسکن در کشور 87

1/3. شبهه 1: پیدایش کلانشهرها با ساخت افقی ساختمان. 89

1/1/3. امکان احداث شهرهای کوچک و به هم پیوسته با مدیریت مجزا (مانند شهرهای شمال کشور)؛ جواب شبهه اول. 89

2/3. شبهه2: گرانی و کمبود زمین در شهرها 90

1/2/3. اجرای قانون مترقی احیای موات؛ راهکار حل مشکل گرانی زمین. 90

2/2/3. ادغام کاربری فضای سبز شهری با کاربری مسکونی در طرح تفصیلی شهر و احیای بافت فرسوده؛ راهکار حل مشکل کمبود زمین 90

3/3. شبهه3: هزینه بالای آماده سازی زمین. 91

1/3/3. قابل مقایسه نبودنِ هزینه های سنگین فروپاشی خانواده (مانند: هزینه های رفع اختلافات، امنیت، بیماری و...) در مقابل هزینه آماده سازی زمین؛ یکی از پاسخ ها به شبهه هزینه بالای آماده سازی زمین. 91

2/3/3. لزوم تغییر الگوی آماده سازی اراضی موات از الگوهای متمرکز و بزرگ (مانند: احداث سدّ، ساخت آپارتمان) به الگوهای غیرمتمرکز و کوچک؛ یکی از راهکارها برای رفع مشکل هزینه بالای آماده سازی زمین. 94

جمع بندی و خلاصه مباحث.. 97

پیوست ها:98

پیوست 1: خلاصه مقررات ملی 22گانه ساختمان. 99

پیوست 2: قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان. 106

پیوست 3: اهمیت دار واسعه (خانه های بزرگ حیاط دار) در روایات.. 123

پیوست 4: اهمیت و ضرورت بازی کودکان در روایات.. 125

پیوست 5: برخی از غذاها(خوراکی ها) و عوامل شادی آفرین در آیات و رورایات.. 129

پیوست 6: تبیین اجمالی محیط همسایگی و محله (نظریه مدیریت شهری محله محور)؛ یکی از قواعد بسیار مهم در جانمایی ساختمان. 143

پیوست 7: تصاویر بالکن (ایوان). 149

پیوست 8 : نهی از ارتفاع ساختمان بیش از 8 ذراع(حدود 4 متر) در روایات.. 151

پیوست 9: روایاتی در مورد خاصیت های نگهداری خروس و کبوتر (بهترین حیوانات خانگی) در زندگی انسان. 155

پیوست 10: نهی و مذمّت خریدوفروش خانه و زمین و باغ در روایات.. 187

پیوست 11: قانون 60 درصد ساخت (نسبت بنا 60% و حیاط خانه 40%). 191

پیوست 12: توضیح اجمالی در مورد قوس (چَفد، چَفت). 197

بِسمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحِیمِ

مقدمه:

صوت

همانطور که به استحضار برادران و خواهران گرامی رسیده است، امروز درباره "مقررات فقهی ساختمان" اجمالا با شما گفتگو خواهیم داشت. بسته "مقررات فقهی ساختمان" که چند سال پیش در مدرسه هدایت و شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی تدوین نهایی شد، سعی اش بر این است که به همه پرسش های مرتبط با ساختمان پاسخ بدهد و علت نامگذاری اش به "مقررات فقهی ساختمان" هم، این است که مخاطب بداند این بسته فقهی در مقایسه با "مقررات ملی ساختمان" است که الان ساختمان بر اساس آن ساخته می شود. ما الان در کشورمان 22 مقرره داریم کهمعروف به "مقررات ملی ساختمان"⁽¹⁾

منبع: وزارت راه و شهرسازی / معاونت مسکن و ساختمان

https://inbr.ir/?page_id=104

برای مطالعه خلاصه مقررات ملی 22گانه ساختمان؛ به پیوست 1 مراجعه فرمایید.

است و این مقررات به صورت اجمالی بخشی از مسائل مرتبط با ساختمان را تئوریزه می کند.

البته بالای دست این مقررات ملی ساختمان، "قانون نظام مهندسی کشور"⁽¹⁾

مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ :27/12/1374 به تایید شورای نگهبان رسیده است.

منبع: سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران، قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان

https://qavanin.ir/Law/TreeText/83555

برای مطالعه تفصیلی قانون نظام مهندسی کشور؛ به پیوست 2 مراجعه فرمایید.

تصویر[سازی] نکنند.

الف) درک ناقص و غلط از "دانش ساختمان" و به وجودآمدن چالش های فراوان (امنیتی، زیست محیطی و...) در شهرهای مدرن؛ دلیلی بر لزوم پرداختن به "دانش جدید از ساختمان"

الان وضعیت ما اینطور است که درک مان از مسئله ساختمان خیلی درک ناقص و درک غلطی است! مثلاً اصفهانِ دوره صفویه را مجموعه ای از معمارها ساخته اند؛ شما چهارصدسال بعد هم [که] می روید، نکات مفهومی فراوانی در آن بناها مشاهده می کنید. یا مثلاً اطراف امامزاده یحیی در تهران- در دوره قاجاریه اصلا شهر تهران نبوده- هنوز هم با اینکه به آن رسیدگی نمی شود و تقریبا تخریب شده، شما نکات دقیق مفهومی در "حوزه معماری" در آنجا مشاهده می کنید.

الان محصول معمارهای ما در قم، مثلا شهر پردیسان⁽¹⁾

منبع: پایگاه خبری شهر پردیسان

https://shahrepardisan.ir

خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا):

https://irna.ir/xjNPKp

است. شهر معیوب و پر از چالش پردیسان! [که] تقریبا همه از آن ناراضی هستند؛ هم مسئولین ناراضی اند، هم خود معمارها و مهندس ها ناراضی اند، و هم مردمی که در آنجا زندگی می کنند.

اگر این نوع از مباحث در بین مردم رشد پیدا کند، امیدواریم در آینده مثلاً شهر پردیسانی یا شهر تهرانی ساخته نشود. تهران به لحاظ آمار جرم و جنایت و بقیه مسائل، "ناامن ترین شهر ایران" است! اگر از ما بپرسند: «علت اصلی این همه چالش در شهر تهران چیست؟» من می گویم: «[علت،] معماری شهر تهران است.» الگوی ساخت شهر تهران ضربات سنگینی را به انسانها و اخلاق و روحیات شان وارد کرده است! بنابراین، اگر این بسته [فقهی] را مرور کنید، درک ها ارتقا پیدا می کند و در آینده چالش ها کمتر ایجاد خواهد شد. این ضرورت بحث ما هست.

باز تاکید می کنم، حتی اگر شما معمار و مهندس هم نیستید، این بسته مباحثاتی را که الان راجع به آن صحبت می کنم، به شما کمک می کند که درک شما از مسئله ساختمان ارتقا پیدا کند. اگر یک روزی ان شاءالله "کتب درسی آموزش پرورش" تغییر پیدا کرد، بسیاری از این بحث ها را ما به متن های درسی عمومی تبدیل خواهیم کرد. یکی از مهمترین مسائلی که انسان ها باید در دوره تحصیل، در مورد آن اطلاعات بدست بیاورند و به آن فکر کنند همین بحث "معماری"، "بنا" و "ساختمان" است. در مجموع این خیلی مسئله مهمی است.

بگذارید من در یک جمله خیال همه شما را راحت کنم: «به نظر من درک انسانِ مدرن از مسئله معماری، عقب افتاده ترین درک در طول تاریخ است!» در این موضوع خیلی چالش داریم. اگر شما برگردید به صد یا دویست سال پیش در حوزه مصالح ساختمانی، انسان 200 سال پیش فهمیده تر از انسانِ الان [بوده] است؛ چون لااقل مصالح ساختمانی که استفاده می کرده، "محیط زیست" را آلوده نمی کرده و باعث تولید این همه "زباله ها" و "نخاله های ساختمانی" در حاشیه شهرها نمی شده است.

خیلی پیشرفت مهمی است که آدم کاری را انجام بدهد ولی "محیط زیست" تخریب نشود. وقتی وارد حوزه فکر می شویم، باید یک مقدار شجاعت داشته باشیم؛ "معیارهای پیشرفت و پسرفت" را "معیار زمان" قرار ندهیم. مثلاً بگوییم: «چون یک جمعیتی دویست سال پیش زندگی می کرده اند، آنها پسرفته بوده اند و چون الان ما 200 سال جلوتریم، [پس] پیشرفته ایم.» به نظرم خیلی معیار خنده دار و مُضحکی است که "زمان" را "معیار پیشرفت" قرار می دهیم! [بلکه] می توان تصور کرد که یک انسانی 500 سال پیش زندگی می کرده؛ ولی واقعا درک اش از ما بیشتر باشد، تصورش که تصور معقولی است. پس یکی از "معیارهای پیشرفت"، "آلوده نکردن محیط زیست" است. اگر شما این را معیار قرار بدهید، می توانید گذشته را با این ارزیابی کنید، الان را هم ارزیابی کنید."تمدن مدرنیته" هفت نوع زباله تولید می کند،⁽¹⁾

Many different types of waste are generated, including municipal solid waste, hazardous waste, industrial non-hazardous waste, agricultural and animal waste, medical waste, radioactive waste, construction and demolition debris, extraction and mining waste, oil and gas production waste, fossil fuel combustion waste, and sewage sludge

Developed societies, such as the U.S., generally produce large amounts of municipal solid waste (e.g., food wastes, packaged goods, disposable goods, used electronics) and commercial and industrial wastes (e.g., demolition debris, incineration residues, refinery sludges). Among industrialized nations, the U.S. is one of the largest generators of municipal solid waste per person on a daily basis.

انواع مختلفی از زباله ها تولید می شوند ، از جمله زباله های جامد شهری ، زباله های خطرناک ، زباله های غیر خطرناک صنعتی ، زباله های کشاورزی و حیوانات ، زباله های پزشکی ، زباله های رادیواکتیو ، ساخت و ساز و تخریب ، زباله های استخراج و استخراج ، زباله های تولید نفت و گاز ، فسیل زباله های احتراق سوخت و لجن فاضلاب

جوامع توسعه یافته ، مانند ایالات متحده ، به طور کلی مقادیر زیادی از زباله های جامد شهرداری (به عنوان مثال ، ضایعات غذایی ، کالاهای بسته بندی شده ، کالاهای یکبار مصرف ، الکترونیک استفاده شده) و ضایعات تجاری و صنعتی (به عنوان مثال ، بقایای تخریب ، بقایای سوزاندن ، لاغرهای پالایشگاه) تولید می کنند. در بین کشورهای صنعتی ، ایالات متحده یکی از بزرگترین ژنراتورهای زباله های جامد شهرداری برای هر فرد به طور روزانه است.

آژانس حفاظت از محیط زیست ایالات متحده

epa.gov/report-environment/wastes

سبک زندگی مدرن به تولید هفت نوع زباله شامل: 1- زباله خانگی تر و خشک، 2- زباله های بیمارستانی خطرناک،3- زباله های کارخانه ای و آلوده کننده منابع آبی، 4- زباله های الکترونیکی و رایانه ای، 5- زباله های ساختمانی (نخاله های غیرقابل بازیافت در طبیعت)، 6- زباله های ناشی از ساخت، تعمیر و حرکت اتومبیل + آلاینده های هوا و 7- زباله ها و آلاینده های ناشی از سموم و آفت کش ها، منتهی می شود. (تفکیک به محوریت منشاء تولید زباله و آلاینده) برای رهائی از کابوس زباله ها و کاهش تولید زباله (به عنوان راهبرد اصلی حفظ محیط زیست) دو دسته راه حل زیر ساختی و کوتاه مدت متصور است:

128076; منبع: کانال الگوی پیشرفت اسلامی در پیام رسان ایتا

https://eitaa.com/olgou4/5576

شهرها آنها را نگهداری می کنند و بازیافت اش هم خیلی پدیده مشکلی است؛ پس باید معیارها را درست بشناسیم. "مدرنیته" یک کاری کرده که ما فکر می کنیم چون الان در سال 2023 [میلادی]هستیم – دیده اید که با یک طمطراقی هم گفته می شود: ما در قرن 21 زندگی می کنیم!- همین قرن 21 رسانه ها کاری کرده اند که ما تصور کنیم در دوران خیلی پیشرفته ای زندگی می کنیم، در حالی که آدم متفکر و اهل فکر [وقتی] می نشیند با خودش فکر می کند، می گوید: آیا "زمان"، معیار درستی [برای ارزیابی پیشرفت یا پسرفت] است یا نیست؟ اگر زمان، معیار درستی نیست؛ پس [باید] معیارهای

درست را برای ارزیابی در ذهن خودش تصویر کند. این مقدمه ای بود [که] عرض کردم تا اهمیت بحث واضح تر شود و ان شاءالله بشود بحث را پیگیری کرد.

ب) اجمالی از سه پرسش و سرفصل مطرح در جلسه

اشاره

برای اینکه این بحث "مقررات فقهی ساختمان" جا بیفتد، من سه پرسش را امروز محضر شما مطرح می کنم و در واقع در قالب این سه پرسش، تلاش می کنم درک از "ساختمان" ارتقاء پیدا کند. پیشنهاد هم می کنم اگر با کسی راجع به ساختمان گفتگو می کنید، این سه پرسش را از او بپرسید و با او حول این پرسش ها گفتگو کنید؛ حتی اگر طرف مباحثه و مخاطب شما "مهندس" یا "معمار" باشد، باز این سه پرسش کمک می کند درک او را از مسئله "ساختمان" ارتقاء بدهید. با بچه هایتان هم می توانید این سه پرسش را مطرح کنید. این سه پرسش به نظرم خیلی گویا و روشن است.

1/2/1. سوال اول: معایب شهرهای موجود و مجتمع های آپارتمانی چیست؟(4عیب بزرگ)

من در این جلسه چهار عیب بزرگ را که "مجتمع های آپارتمانی" و "شهرهای مدرن" به آن مبتلا هستند، محضر شما مباحثه و طرح می کنم. البته این پرسش را به شکل دیگری هم می توان مطرح کرد؛ [مثلاً] می گوییم: "فوائد دار واسعه" چیست؟ ⁽¹⁾(ترجمه

فارسیِ [دار واسعه،] خانه ویلایی [است] که [البته] ترجمه ناقصی هم هست) این سوال اول است.

2/2/1. سوال دوم: در ساخت دار واسعه (خانه های حیاط دار) به چه موضوعاتی توجه کنیم؟ (9موضوع مهم)

«پرسش دوم» این است که اگر خواستیم با "الگوی دار واسعه" خانه بسازیم، به چند موضوع باید توجه کنیم؟ اگر شما حواستان به 9 موضوع باشد، ساختمان ارتقاء و رشد پیدا می کند؛ اما اگر مثلانسان های مدرن فعلی و نظام مهندسی فعلی، به بخشی از این 9 موضوع اهمیت ندادید، حتما دیگر آن ساختمان مایه سکونت و آرامش شما نمی شود.

مدرسه ما جمع بندی اش این است که ارتقاء درک از ساختمان، 9 مسئله مهم دارد. شما به هر کدام از این مسائل آن توجه کنید، یک قدم درک از ساختمان ارتقاء پیدا می کند. وقتی ان شاءالله خانه هایتان را خودتان می سازید و دیگر نمی دهید انبوه سازها، [یا] آن معماری که به شما مشورت می دهد، بسازند؛ به این 9 موضوع توجه کنید تا ساختمان شما درست و تکامل یافته طراحی بشود. اینها سرفصل دوم هستند. مهمترین بخش مباحثه ما در این جلسه مختصری که محضر شما هستیم، همین 9 موضوعی است که راجع به آن محضرتان عرض می کنم.

3/2/1. سوال سوم: امکان سنجی مسئله ساختمان و پاسخ به شبهات

مسئله آخر، بحث پاسخ به شبهات مرتبط با "دار واسعه" است. یک عده ای دائما شبهه می کنند -شبهات شان هم موارد متعددی را شامل می شود- مثلا [می گویند:] «در عصر ما نمی شود "آپارتمان" نساخت.» یا مثلاً می گویند: «ایران اقلیم اش خشک است و با مسئله کمبود آب روبرو هستیم، پس نمی شود [دار واسعه ساخت].» الان چرا مسئولین قم، پروژه 560 هکتاری⁽¹⁾

خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) / 6 آبان 1402 : https://irna.ir/xjNPKp

برخی از پروژه های جدید مسکن ملی استان قم از ابتدای سال جدید(1402) در سایت 560 هکتاری آغاز به کار کرده است و بر اساس اعلام اداره کل راه و شهرسازی استان قم قرار است 32 هزار واحد مسکونی آپارتمانی برای متقاضیان طرح مسکن ملی در این سایت مسکونی ساخته شود.

خبرگزاری فارس / 7 اردیبهشت 1402 : https://www.farsnews.ir/news/14020207000545

پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی: http://news.mrud.ir/news/148615

ما مشکل آب داریم؟ یا مشکل فهم و تحلیل و مشکل "علم ناقص" داریم؟! کدامش[درست] است؟ به نظر من دومی.

یا مثلاً بعضی ها می گویند: «که اگر ما گسترش افقی ایجاد کنیم، شهرها خیلی گسترش پیدا می کنند؛ شهرها خیلی بزرگ می شوند و اداره شهرهای بزرگ سخت است.» این [شبهه] را چگونه می شود جواب داد؟ راجع به این و [همچنین] شبهات دیگر باید گفتگو کرد.

حتی من دیدم این دوستانی که الان می خواهند "دار واسعه" بسازند- چون چندتا جریان در کشور الان مشغول ساخت دارواسعه هستند- آنها هم در بعضی از حوزه ها شبهه می کنند. مثلاً ما وقتی می گوییم: «مصالح ساختمانی قابل بازیافت در طبیعت را می شود استفاده کرد»، اینها سخت شان است، می گویند [آیا واقعا] می شود!؟ خودشان در بعضی از موارد، جواب شبهه می دهند (مثلاً شبهه مدیریت یکپارچه را پاسخ می دهند، یا شبهه آب را پاسخ می دهند)؛ ولی نمی توانند شبهه مصالح را در ذهن خودشان حل کنند.

پس سرفصل سوم هم خیلی بحث مهمی است. پاسخ به شبهاتی [است] که دیگران در مورد ساخت دارواسعه وارد و مطرح می کنند. اینها را باید آرام آرام شروع کنیم به جواب دادن و گفتگو کردن. اینها سه پرسش اصلی هستند.⁽¹⁾

و امثالهم استادش نیستند. اینجا بنظرم باید بیشتر سرمایه گذاری شود. اکثر شما که در جلسه هستید تحصیلات عالیه دارید. من می گویم که مثلا دوره لیسانس شما چقدر طول می کشد؟ یک چهارم دوره لیسانس لااقل وقت بگذارید که بشود این بحث ها را تکمیل کرد. یکی از چالش هایی که ما در بحث های تمدنی داریم این است که با حجم بالایی از محتوا روبرو هستیم که قرار است در آخر هفته ها در جلسات محدودی آنها را با مخاطب مان به اشتراک بگذاریم. خلاصه، هم تمدن اسلامی را می خواهیم، هم وقتمان مخصوص تحصیل و تدریس در همان دانش های تمدن موجود است. اگر خواستید - من صریح به شما بگویم- تمدن اسلامی تسریع بشود، شما دیگر وقت تان را برای دانشگاه و اینها نگذارید. بیایید این طرف شروع کنید تحقیق کردن، درس خواندن، کتاب نوشتن تا مسئله تعمیق شود. در مورد بچه هایتان هم یک تصمیم شجاعانه ای بگیرید. 16 هزار ساعت بچه هایتان را نفرستید این مدارسی که خروجی اش شده همین تمدنی که الان داریم می بینیم. دوره های تحصیلی جدید برای بچه هایتان تعریف کنید. آن روزی که یک عده از مومنین این تصمیم را گرفتند، ما می توانیم کار را سریع تر جلو ببریم، ولی مادامی که آخر هفته ها می نشینیم با هم حرف می زنیم و نشست های تخصصی می گذاریم، خیلی اتفاق خاصی نمی افتد، همین در حد آشنایی بحث ها باقی می ماند.

انتقال از متن

1. سوال اول: معایب شهرهای موجود و مجتمع­های آپارتمانی چیست؟

اشاره

این اولین سوالی

است که باید به آن بپردازیم. در جلسه امروز 4 اشکال را عرض می کنم.

1/1. اشکال اول: محدودشدن محیط بازی کودکان در مجتمع­های آپارتمانی (ضربه زننده به شخصیت کودکان)

اشاره

مجتمع های آپارتمانی "محیط بازی کودکان" را محدود کرده است. این اولین اشکال است. برای فهم این مسئله، چند نکته لازم است: [شما] می دانید [که] بازی کودکان، مهمترین اتفاق دوران زندگی هر انسانی است. اگر کسی در دوران کودکی، خوب بازی کند، شخصیت اش متعادل می شود. [اما] اگر بچه ها در دوران کودکی بازی نکنند، تا آخر عمر دچار عقده های شخصیتی هستند! لذا فقهای ما و کسانی که کارهای تربیتی می کنند، فرموده اند که: «بازی، بازوی ساخت شخصیت است.» یعنی: شما می توانید با ابزار بازی، "شخصیت" بسازید. این یک اصل مهم و بحث مهمی است. لذا چه کسانی که کودک دارند و چه کسانی که بعدا ازدواج می کنند و بچه دار خواهند شد، یادشان باشد که باید راجع به روایات مربوط به "هفت سال اول" و "بازی کودکان"، زیاد مباحثه کرده باشند.⁽¹⁾

امام صادقGفرمود: کودک خود را تا هفت سال ببازی رها کن و هفت سال دیگر او را تحت تربیت و آموزش قرار ده و هفت سال با خود همدم و همراز ساز، پس اگر در صراط حقّ بود و از باطل گریزان و سعادت خود را دریافت که بسیار خوب و اگر چنین نشد، [امید]خیری در وجودش نخواهد بود.

مصادر اصلی:الکافی، ج 6، ص 46/ من لا یحضره الفقیه، ج 3 ص 492/ مکارم الأخلاق ، ص 218

منابع دیگر:الوافی، ج 23، ص1379/ وسائل الشیعة ، ج 21 ، ص 473/ بحار الأنوار ، ج 101 ، ص 89

جهت مطالعه بیشتر در مورد «اهمیت و ضرورت بازی کودکان در روایات»؛ به پیوست 4 مراجعه بفرمایید.

۱/۱/۱. تخریب اثاثیه منزل و حساسیت مادران نسبت آن؛دلیلی بر نامطلوب بودن بازی کودکان در محیط خانه و مجتمع های آپارتمانی

شما به هیچ بهانه ای نمی توانید بازی کودکان خود را در هفت سال اول محدود کنید. یک مادری که اثاثیه منزلش برایش مهم است، [اگر] به بهانه اثاثیه منزل، بازی کودکش را محدود کند -چون بازی کودک ممکن است به تخریب اثاثیه منزل و شکسته شدن آنها ختم شود- در واقع اثاثیه منزلش را

حفظ کرده؛ ولی شخصیت بچه اش را خُرد کرده است! چون اینها مباحثه نمی شود، مادرها معمولا همین کار را می کنند؛ [یعنی:] شخصیت بچه را خُرد می کنند ولی اثاثیه منزل را حفظ می کنند! خیلی پدیده مهمی است. حالا شما در مجتمع های آپارتمانی محیط بازی ندارید، تمام شد دیگر. مسئله خیلی روشن است. محیط بازی امنی که فرزندان شما بتوانند بازی کنند ندارید. این محیط بازی در روایات، "حیاط خانه" نامگذاری شده است.

ویژگی "خانه حیاط دار" این است که شما می توانید اثاثیه منزل و صحن خانه خودتان را از خطرهایی که بازی کودکان ایجاد می کند، حفظ کنید؛ در حالی که الان این فضا [در مجتمع های آپارتمانی] وجود ندارد. حتی بسیاری از آپارتمان ها و مجتمع های آپارتمانی که اصلا محوطه هم ندارند؛ بنابراین بچه ها مجبورند در "صحن خانه" بازی کنند، همان جایی که مبلمان و اثاثیه خانه است.

این یک سرفصل بحث است که بعد راجع به آن بحث می کنیم. ما نیاز داریم به اینکه نسل آینده ما به لحاظ شخصیتی رشدیافته باشند؛ بنابراین باید بازی کودکان را مدیریت کنیم. برای بحث بازی کودکان هم ناگزیر هستیم که "حیاط خانه" را داشته باشیم به صورت "اختصاصی"، نه حیاطی که به صورت "مُشاع" است.

۱/۱/۲- اسباب بازیهای طبیعی (مانند: خاک و حیوانات مفید خانگی و درخت و درختچه ها یکی از محرومیت های بازی کودکــــان در مجتمع های آپارتمانی

حیاط خانه پر از "اسباب بازی" است. حالا اسباب بازی خودش یک بحث فقهی است [که] باید بعداً بحث کنیم. مثلاً: "حیوانات خانگی" یکی از اسباب های بازی خوب هستند. شما در داخل خانه تان "کبوتر" دارید یا "خروس" دارید، فرزند شما خیلی شاد است، خیلی ارتباط قوی تری با این اسباب بازی می گیرد. اسباب های بازی، عروسکها و غیره نیستند.

یکی دیگر از اسباب های بازی، پیغمبر9 فرمود: "خاک" است.⁽¹⁾

پیامبر خدا [ فرمودند: همانا خاک، تفریحگاه کودکان است.

المعجم الکبیر ،ج 6 ص 140 ح 5775 / کنز العمّال، ج 16 ، ص 458 ،ح 4543

یکی دیگر از اسباب های بازی، "درختچه ها" و "درخت ها"ی داخل حیاط است. اینها همه اسباب های بازی اند. بنابراین وقتی ما می گوییم در خانه حیاط داشته باشید، یعنی یک مجموعه "اسباب بازی طبیعی" برای بچه تان داشته باشید.

۱/۱/۳. محدودیت نظارت والدین بر امنیت و تربیت فرزندان؛ دلیلی بر نامطلوب بودن بازی کودکان در کوچه یا محیط مشاع مجتمع های آپارتمانی

[مشکل دیگری که وجود دارد این است که] کودکان تا سنین بلوغ نمی توانند از خودشان حفاظت کنند و پدر ومادر هم نمی تواند دائما بر محیط بازی کودک خودشان نظارت داشته باشند. اگر محیط بازی داخل کوچه باشد، فرزند در مَعرض انواع و اقسام "کودک آزاری" قرار می گیرد و امنیتش به خطر می افتد. بعضی می گویند: محیط بازی را در همین حیاط های مُشاع مجتمع های آپارتمانی تعریف می کنیم؛ [چون] آنجا امن است و کسی از بیرون نمی آید. بله؛ ممکن است کسی از بیرون نیاید ولی فرهنگ خانواده های مختلف، باز تهدید محسوب می شود، چون ممکن است شما هر مواظبتی هم داشته باشید برای تربیت فرزندتان،اختلاط زودهنگام فرزندتان با کسانی که نمی خواهید فرزند شما با آنها ارتباط داشته باشد، تهدیدکننده باشد. مهم است محیط بازی "امن" باشد. مثلا شما فرزندتان را به گیم نت می فرستید. اگر از من بپرسند می گویم: تقریبا دارید ذهن و قلب فرزندتان را قربانی می کنید. چون بازی های کامپیوتری یک مجموعه متراکم از فرهنگ غلط را به فرزند شما انتقال می دهد. پس "حیاط خانه" غیر از این که اسباب بازی طبیعی دارد، "امنیت" هم دارد.⁽¹⁾

محاسبات ما در شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی نشان می دهد؛ که رعایت اصول فقهی ده گانه ساخت ساختمان، در مجموع هزینه های دولت و مردم را کاهش می دهد و به تنظیم صحیح روابط انسانی کمک می کند. نمایندگان محترم مجلس و کارشناسان ساختمان کشور را به ایفای نقش در فرآیند تغییر هویت ِمسکن، محله و شهر دعوت می کنم.

حجت الاسلام علی کشوری- تبیین کارکردهای ده گانه حیاط خانه - دوشنبه 27 بهمن 1399 - حوزه علمیه قم

منبع: کانال الگوی پیشرفت اسلامی در پیام رسان ایتا

http://nro-di.blog.ir/1399/11/27

2/1. اشکال دوم: منتقل شدن تفریح به خارج از خانه

اشاره

اشکال دوم شاید از یک جهت، مهم تر از اشکال اول باشد. اگر شما مجتمع های آپارتمانی و شهرهای فعلی را پذیرفتید، مجبورید "تفریحِ خارج از خانه" را بپذیرید و تفریح خارج از خانه، سه عیب خیلی مشخص دارد:

۱/۲/۱- در دسترس نبودن؛ اولین عیب منتقل شدن تفریح به خارج از خانه

[عیب اول این است که:] تفریح خارج از خانه (مثل پارک)، همیشه در دسترس نیست. [مثلاً] شما شب نمی توانید از پارک استفاده کنید. [یا اینکه] در اطراف خانه همه، پارک وجود ندارد و [برای رفتن به پارک] باید یک مسافتی را طی کنند. دسترسی به تفریح های خارج از خانه محدود است. به لحاظ زمان همیشگی نیست.

الان آقایان در شهرداری و شورای شهر قم، چون این نوع روایات را بلد نیستند، دائما می گویند: ما داریم برای قم "پارک پرندگان" و مثلاً بزرگترین" آکواریوم" خاورمیانه را می سازیم. و [یا اینکه] مثلاً در شهر اصفهان [در راستای تامین نیاز تفریحی مردم،] "باغ گلها" وجود دارد. یا اطراف کوه خضر [در شهر قم] را دارند درختکاری می کنند، و می گویند آنجا [در آینده] یک محوطه تفریحی خواهد شد. یا مثلا تفریح [اهالی] تهران،[سفر به شهرهای] شمال است. شما دیده اید که در آخر هفته ها چه ترافیکی [در جاده های منتهی به شمال کشور] ایجاد می شود و مردم [برای تامین تفریح خود] باچه زحمتی [به آنجا] می روند [و مثلاً] یک جوجه کبابی می خورند و برمی گردند. این قدر ما در مسئله تفریح عقب افتاده هستیم!

ما همیشه به آقایان می گوییم: -بالاخره آقایان درس غربی خوانده اند [و با ادبیات و اشکالات علمی آشنا هستند]- این مدل تفریحی که شما ایجاد می کنید، همیشه در دسترس نیست. این اولین اشکال.

۱/۲/۲ گران بودن هم برای خانواده ها هم برای حاکمیت؛ دومین عیب منتقل شدن تفریح به خارج از خانه

دومین [عیب و] اشکال این است که: تفریح [در صورت منتقل شدن به خارج از محیط خانه،] "گران" است. چه برای شهرداری که این تفریح گاه ها را حفظ کند، چه برای کسانی که [به آنجا] می روند. [یعنی:] هم برای خانواده گران تر تمام می شود هم برای حاکمیت. مثلاً درخت هایی که

اطراف این محیط های طبیعی می کارند، شما محاسبه کنید چقدر اینها خرج دارند؟ آبیاری ، هَرَس ، آفت کشی، زیرساخت های اینها و در مجموع رسیدگی به آنها [چقدر هزینه دارد؟] وقتی انسان می نشیند و محاسبه می کند، می بیند یک [برای] پارک رفتن، یک رفتن به باغ پرندگان؛ چند میلیون تومان هزینه شده است! حالا چه خودتان خرج کنید، چه حاکمیت ساخته است و به شما یارانه می دهد. یکی از مشکلات این است که بعضی ها این کارهای زیرساختی حاکمیت را در محاسبات خودشان نمی آورند. اگر همه را باهم محاسبه کنیم می ینیم شهر را خیلی گران اداره می کنیم.

۱/۲/۳۔ محدود وداقلی بودن؛سومین عیب منتقل شدن تفریح به خارج از خانه

اشاره

[عیب و اشکال سوم این است که:] تفریح های بیرون از خانه تفریح اش "محدود" است. من از شما خواهش می کنم، خصوصا از خواهرانی که در جلسه هستند، هیچ وقت زیر بار تفریح محدود برای خانواده تان نروید. در روایت دارد که: «اگر تفریح محدود شد، تقریبا اختلال کلی در زندگی انسان ایجاد می شود، حتی در عبادت انسان!»⁽¹⁾

فَإِنَّهَا عَوْنٌ عَلَی تِلْکَ السَّاعَتَیْن؛

امام صادقG به نقل از کتاب پیامبران گذشته می فرماید: هر مسلمان دانا، باید فرصت های زندگی خود را بر سه بخش تقسیم کند، بدین ترتیب که بخشی از آن را جهت کسب درآمد و گذران زندگی صرف کرده و بخش دیگری را به جمع آوری توشه و زاد برای آخرت بپردازد. بخش سوم زندگی او نیز باید به تفریحات سالمی که از رفتار حرام در آن خبری نیست، سپری شود و پرداختن به این بخش سوم (تفریحات)، کمکی برای این فرد مؤمن خواهد بود که آن دو بخش اول را با کیفیتی بهتر انجام دهد.

مصدراصلی: الکافی، ج 5 ، ص 87

منابع دیگر: وسائل الشیعة، ج،17، ص63/ مرآة العقول، ج 19 ، ص35

قَالَ الرضاG: اجْتَهِدُوا فِی أَنْ یَکُونَ زَمَانُکُمْ أَرْبَعَ سَاعَاتٍ سَاعَةً لِمُنَاجَاةِ اللَّهِ وَ سَاعَةً لِأَمْرِ الْمَعَاشِ وَ سَاعَةً لِمُعَاشَرَةِ الْإِخْوَانِ وَ الثِّقَاتِ الَّذِینَ یُعَرِّفُونَکُمْ عُیُوبَکُمْ وَ یُخْلِصُونَ لَکُمْ فِی الْبَاطِنِ وَ سَاعَةً تَخْلُونَ فِیهَا لِلَذَّاتِکُمْ فِی غَیْرِ مُحَرَّمٍ وَ بِهَذِهِ السَّاعَةِ تَقْدِرُونَ عَلَی الثَّلَاثَةِ سَاعَات؛

امام رضاG فرمودند: تلاش کنید زمان شما چهار قسم باشد: زمانی برای مناجات با خدا؛ زمانی برای تأمین زندگی؛ زمانی برای رابطه با برادران و افراد مطمئن که شما را با عیوب خودتان آشنا می کنند و در باطن، ارادتمند شما هستند؛ و زمانی برای خلوت برای لذّت های غیر حرام خود، و به وسیله این زمان، توان انجام دادن سه کار نخست را می یابید.

مصدر اصلی: الفقه المنسوب إلی الإمام الرضاG، ص337

منابع دیگر: بحارالأنوار، ج 75 ، ص 321/ تحف العقول، ص 409/ جامع أحادیث الشیعة، ج،22، ص 240

قرار ندهید، [و فرد] متاهل را امام جماعت قرار دهید.⁽¹⁾

امام صادق G فرمود: دو رکعت نمازی که مردِ زن دار بخواند ، بهتر است از مردِ بی همسری که شب را به عبادت و روز را به روزه داری سپری کند.

مصادر اصلی: قرب الإسناد، ص20 / مکارم الأخلاق، ص 197

منبع دیگر: بحار الأنوار ج 100 ، ص 217

رَوَی عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَیْمُونٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ F قَالَ: رَکْعَتَانِ یُصَلِّیهِمَا مُتَزَوِّجٌ أَفْضَلُ مِنْ سَبْعِینَ رَکْعَةً یُصَلِّیهِمَا أَعْزَب؛

امام صادقG فرمود: دو رکعت نمازی که ازدواج کرده می خواند، برتر از هفتاد رکعت نمازی است که فرد عزب(مجرد) بخواند.

مصادر اصلی: من لا یحضره الفقیه، ج 3، ص 384/ مکارم الأخلاق، ص 197

منابع دیگر: وسائل الشیعة،ج 20، ص 19/ هدایة الأمة إلی أحکام الأئمة D، ج 2، ص 266

دلیلش همین است؛ چون آدم مجرد "لذت حلال" کمتری دارد؛ بنابراین "توجه قلبی" هم کمتر اتفاق می افتد.من عرض می کنم "لذت محدود" و "تفریح محدود" - به شرحی که عرض خواهم کرد- باعث "اختلال در شخصیت انسان" می شود. شارع به ما می گوید: «لااقل ده نوع لذت را باید در زندگی خودتان داشته باشید»؛ ولی افراد خودشان پرونده لذت های حلال را می بوسند و کنار می گذارند! اگر لذت را محدود کردید (مضافا به اینکه لذت محدود، اختلال شخصیتی می آورد و چالش درست می کند)، پرونده "لذت های حرام" هم باز می شود!

من امیدوارم بعداً شهردار محترم قم این عرائض ما را از طریق سایر بلندگوها بشنود؛ پس: مدرنیته یک الگویی به ما داده که "تفریح متمرکز و بیرون از خانه" [را اصل قرار داده است. و این مدل از تفریح] این سه تا عیب را دارد: اولاً: همیشه در دسترس نیست. ثانیاً: هزینه بَر و گران است. ثالثاً: محدود است.

اما اگر ما با "مجتمع های آپارتمانی" به عنوان "ام الفساد" مبارزه کنیم و کنار بگذاریم، نتیجه کار این می شود که "الگوی تفریح خانگی" احیاء می شود. و الگوی تفریح خانگی [هم عیوب مجتمع های آپارتمانی را ندارد و در عوض سه ویژگی خوب دارد:] 1) همیشه در دسترس است، 2) ارزان و (بلکه در بخش های مهم اش) رایگان است. و 3) محدود نیست. ان شاءالله در بحث های تفصیلی عرض

خواهم کرد که درون خانه می شود ده نوع تفریح خانگی را جانمایی کرد. حالا شما دوباره بلند شوید بروید دانشگاه درس بخوانید! بگویید من مهندس شدم، معمار شدم و این کارها را انجام می دهم!

پدیده تفریح هم که "مدرنیته" خیلی گوش فلک را پُر کرده که من خیلی جدّی به مسئله "تفریح" پرداخته ام! وضعیت اش این است و ما آدم های مدرن فکر می کنیم که مثلاً از آد م های دوره قاجار و دوره صفویه خیلی لذت بیشتری می بریم! از آدمهای دوره حضرت آدم7 لذت بیشتری می بریم! در حالی که اینطور نیست؛ ما اغواء شده ایم! ما فریب خورده ایم! حتی درمسئله پرونده "لذت های حلال" هم یک انسان کم بهره هستیم و جزء عقب افتاده ترین آدم های طول تاریخ هستیم! ⁽¹⁾

انتقال از متن

مثلا حضرات [معصومینD] می فرمایند: ده چیز تفریح است.⁽²⁾

امام صادق G: شادابی، در ده چیز است: پیاده روی، سوارکاری، فرو رفتن در آب، نگاه کردن به سبزه، خوردن و آشامیدن، هم بستری، مسواک کردن، شستن سر با [گُل] خَطْمی، نگاه[حلال] به زن زیبا و گفتگو با مردان [بزرگ].

مصدر اصلی: الخصال، ج 2، ص 443 / المحاسن، ج 1، ص 14

منبع دیگر: معدن الجواهر و ریاضة الخواطر، ص 71

١/٢/٣/١. تفریح بیانی شوخی و مطایبه)؛ یکی از ۱۰ نوع تفریح در اسلام

من در نقد "برنامه خندوانه" در یک مصاحبه و گفتگو عرض کردم: باید از آقای رامبد جوان تشکر کرد که برنامه خندوانه را راه انداختند یا الان هم از آقای شهبازی که دارند برنامه "سیدخندان" را راه می اندازند باید تشکر کرد که فکر مسئله تفریح مردم هستند؛ ولی باید همزمان هم به این دوستان تذکر داد که تفریح فقط "جُک تعریف کردن" و "مطایبه کردن" نیست؛ غیر از "بیان" و "لطیفه" و "چهره خندان" -که قطعا یک دهم تفریح است- ⁽³⁾

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: مؤمن شوخ و شنگ است و منافق اخمو و عصبانی.

تحف العقول، ص 49

بحار الأنوار، ج 74، ص 153

صَالِحُ بْنُ عُقْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یُحِبُّ الْمُدَاعِبَ فِی الْجَمَاعَةِ بِلَا رَفَثٍ.

امام باقر علیه السلام: خداوند عزّوجلّ کسی را که در میان جمعی شوخی و بذله گویی کند دوست دارد، به شرط آن که ناسزاگویی نباشد.

الکافی، ج 2، ص 663 / المحاسن، ج 1، ص 293

وسائل الشیعة، ج 12، ص 113 / الوافی، ج 5، ص 628 / بحار الأنوار، ج 84، ص 158

عَنْهُ (عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ ) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ یَحْیَی بْنِ سَلَّامٍ عَنْ یُوسُفَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ یُونُسَ الشَّیْبَانِیِّ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع کَیْفَ مُدَاعَبَةُ بَعْضِکُمْ بَعْضاً قُلْتُ قَلِیلٌ قَالَ فَلَا تَفْعَلُوا فَإِنَّ الْمُدَاعَبَةَ مِنْ حُسْنِ الْخُلُقِ وَ إِنَّکَ لَتُدْخِلُ بِهَا السُّرُورَ عَلَی أَخِیکَ وَ لَقَدْ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یُدَاعِبُ الرَّجُلَ یُرِیدُ أَنْ یَسُرَّهُ.

امام صادق علیه السلام- به یونس شیبانی- فرمود: آیا با یکدیگر شوخی هم می کنید؟ عرض کردم: کم. فرمود: این گونه نباشید؛ زیرا شوخی از خوشخویی است و تو بدان وسیله برادرت را شاد می سازی. رسول خدا صلی الله علیه و آله برای این که کسی را شاد کند، با او شوخی می کرد.

الکافی، ج 2، ص 663 / مکارم الأخلاق، ص 21

بحار الأنوار، ج 16، ص 298 / وسائل الشیعة، ج 12، ص 113

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ شَرِیفِ بْنِ سَابِقٍ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا مِنْ مُؤْمِنٍ إِلَّا وَ فِیهِ دُعَابَةٌ قُلْتُ وَ مَا الدُّعَابَةُ قَالَ الْمِزَاحُ.

امام صادق علیه السلام فرمود: هیچ مؤمنی نیست، جز این که در او «دُعابه» هست. عرض کردم: دعابه چیست؟ فرمود: شوخی.

الکافی، ج 2، ص 663 / السرائر(ابن ادریس)، ج 3، ص 579 / مشکاة الأنوار، ص 190

وسائل الشیعة، ج 12، ص 112 / الوافی، ج 5، ص 627 / بحار الأنوار، ج 73، ص 60

حَدَّثَنَا أَبِی رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنِی حَمَّادُ بْنُ یَعْلَی بْنِ حَمَّادٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی الْجُهَنِیِّ عَنْ حَرِیزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَهْوُ الْمُؤْمِنِ فِی ثَلَاثَةِ أَشْیَاءَ التَّمَتُّعِ بِالنِّسَاءِ وَ مُفَاکَهَةِ الْإِخْوَانِ وَ الصَّلَاةِ بِاللَّیْلِ.

امام باقر (علیه السلام): سرگرمی مؤمن در سه چیز است: بهره گیری از زنان(همسران) و مزاح کردن با برادران و نماز شب.

الخصال، ج 1، ص 161 / روضة الواعظین، ج 2، ص 373

وسائل الشیعة، ج 21، ص 14 / بحار الأنوار، ج 73، ص 59

مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْرُورٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: کَثْرَةُ الْمِزَاحِ تَذْهَبُ بِمَاءِ الْوَجْهِ وَ کَثْرَةُ الضَّحِکِ تَمْحُو الْإِیمَانَ.

امام صادق (علیه السلام) از پدرش از پدرانش از رسول خدا (صلی الله علیه و آله): زیاد شوخی کردن، آبرو را می برد و زیاد خندیدن ایمان را محو می کند.

الأمالی( للصدوق)، ص 270 / الکافی، ج 2، ص 665

سند کافی: مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ وَ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ وَ ثَعْلَبَةَ رَفَعُوهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ وَ أَبِی جَعْفَرٍ أَوْ أَحَدِهِمَا (و فیه: تَمُجُّ الْإِیمَانَ مَجّاً بدل تَمْحُو الْإِیمَانَ)

روضة الواعظین، ج 2، ص 419 / مشکاة الأنوار، ص 84

وسائل الشیعة، ج 12، ص 119 / بحار الأنوار، ج 69، ص 259

مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع: لَا تُمَارِ فَیَذْهَبَ بَهَاؤُکَ وَ لَا تُمَازِحْ فَیُجْتَرَأَ عَلَیْکَ.

امام صادق (علیه السلام): مراء و جدل نکن که ارزشت از بین می رود و [زیاد] مزاح نکن که بر تو جرأت پیدا می شود.

الکافی، ج 2، ص 665 / تحف العقول، ص 486

وسائل الشیعة، ج 12، ص 118

ما نُه نوع تفریح دیگر هم داریم، باید به آن توجه کرد.

١/٢/٣/٢. وجود ۱۳ نوع غذای شادی آفرین (مانند: کدو تلبینه، انگور)؛ یکی دیگر از ۱۰ نوع تفریح در اسلام

یک نوع تفریح "غذاهای شادی آفرین" است. با غذا هم می شود "شادی" آفرید و "فَرَح" آدم ها را بالا برد. برای این باید یک جشنواره غذا ویژه بانوان بگذاریم و "غذاهای شادی آفرین" را بحث کنیم.

حدود 13 نوع غذای شادی آفرین در روایات داریم.⁽¹⁾

برای مشاهده «غذاها(خوراکی ها) و عوامل شادی آفرین در روایات»؛ به پیوست 5 مراجعه فرمایید.

مثلا غذاهایی که با شیر پخته می شود "الْحَسْوُ بِاللَّبَن "⁽²⁾

پیامبر[ فرمودند: اگر چیزی بتواند انسان را از مرگ بی نیاز کند همانا سه گانه است. سوال شد این سه گانه چیست فرمودند: آرد و عسل با شیر.

مصادر اصلی: المحاسن، ج 2 ص 405 / الکافی، ج 6، 321، ص 320

منابع دیگر: الوافی ، ج 19 ،ص 353/ وسائل الشیعة، ج 25، ص71/ بحار الأنوار، ج 63 ،ص

89

یا الان فصل "انگور" است خصوصا "انگور سیاه "شادی آفرین است.⁽¹⁾

امام صادقG فرمود: یکی از پیامبران از غم و اندوه به درگاه خداوند شکوه کرد، خداوند به او دستور داد انگور تناول کند.

مصادر اصلی: الکافی ،ج 6، ص350/ المحاسن ، ج 2 ، ص547/ مکارم الأخلاق، ص174

منابع دیگر: الوافی،ج 19، ص383/ وسائل الشیعة ،ج 25، ص 150/ بحار الأنوار ، ج 14، ص 460

پیامبر[ فرمود: وقتی غذائی درست کردید ، در آن کدو زیاد بریزید چرا که قلب محزون و افسرده را شاد می کند.

طب الأئمة D،ص 186

بحار الأنوار ، ج 63، ص225/ مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج 16 ، ص424

بنابراین ما باید یک دوره آموزش آشپزی بگذاریم ببینیم چطوری می شود کدو را در همه غذاها استفاده کرد. الان چگونه "سیب زمینی" را شما در مجموعه ای از غذاها استفاده می کنید، توصیه امام این است که سعی کنید "کدو" را در مجموعه ای از غذاها استفاده کنید. یکی از خاصیت هایش این است که کدو غم بَر است و غمها را از بین می برد.

۱/۲/۳/۳ـ انــــــــــواع سه گانه عطر؛ یکی دیگر از ۱۰ نوع تفریح در اسلام

یک مصداق مهم [دیگر]، "عطر و شادی آفرینی" است و عطر هم سه مصداق مهم دارد: 1. چکار کنیم بوی بدن خودمان عَفَن و متعفّن نشود؟ 2. یک سرفصلی داریم [ بنام] عطرهای همراه. 3. بحث درختان و درختچه های معطر است. این هم یک سرفصل بسیار مهم است. وقتی راجع به عطر صحبت می کنیم و می گوییم عطر شادی آفرینی می کند، به هر سه مورد باید فکر کنیم.

پیامبر[ فرمود: «مهمترین عامل برای اینکه بدن، بدبو نشود، "ازله مرتب موی زیربغل" است.»⁽³⁾

امیرالمومنین G فرمود: ازاله موی زیر بغل، بوی بد را از بین می برد و پاکیزگی و سنت پیامبر[ است.

مصادر اصلی: تحف العقول، ص 101 / من لا یحضره الفقیه، ج 1 ، ص 110/ الخصال، ج 2 ، ص 610/ مکارم الأخلاق، ص 60

منابع دیگر: وسائل الشیعة، ج 2، ص 136/ الوافی، ج 6 ، ص 619/ بحار الأنوار ، ج 10، ص 90

و اینکه شما با پیشنهاد بهداشت امروز، در زیر بغل تان انسداد ایجاد کنید که تعریق اتفاق نیفتد؛ این خیلی خطرناک است! و اختلال در مزاج ایجاد می شود.

البته بحث بوی بد دهان هم [یکی از بحث های مرتبط] است. اگر بخواهیم یک نسخه راحت برای "بوی بد دهان" بدهیم، "جویدن کُندُر" است که خیلی مناسب می باشد.⁽¹⁾

امیرالمومنین G فرمود: جویدن کندر دندان ها محکم می کند و بلغم را برطرف می کند و بوی دهان را از بین می برد.

همان

یا در سنین بالا، پیرمردها یا پیرزنها خیلی بوی بد دهانشان زیاد می شود؛ حضرت [به آنها]می فرماید: «شام را یک مقدار مفصل تر بخورند، صبح در طول روز بوی بد دهانشان کم می شود.»⁽²⁾

امام صادقG فرمود: برای شخص پیر سزاوار است که نخوابد مگر اینکه درون او از غذا پر باشد زیرا خواب آرام تر و دهان و بدن خوشبوتر خواهد داشت.

مصادر اصلی: من لا یحضره الفقیه، ج 3، ص 352/ مکارم الأخلاق، ص 147

منابع دیگر: الوافی،ج 20ص510/ وسائل الشیعة ،ج 24 ص 334/ بحار الأنوار ،ج 63 ، ص 345

از همین "اشیاء طبیعی" می شود استفاده کرد. حالا "عطرهای طبیعی" را هم باید بحث کنیم و درختان مثمر و معطر را هم باید بحث کنیم.

۱/۲/۳/۴- ازدواج و نکاح؛ مهمترین نوع از ۱۰ نوع تفریح در اسلام

پس "شادی آفرینی" اینطور نیست که همه اش "مطایبه" راه بیندازیم. یک مصداق مهم شادی آفرینی این است که سن ازدواج پایین بیاید؛ حضرت می فرماید: «مهمترین لذت حلال این دنیا لذت نکاح است.»⁽¹⁾

امام صادقG: مردم در دنیا و آخرت، لذّتی دل نشین تر از لذّتی که از زنان می برند، نمی چشند.

مصدر اصلی: الکافی ج 5، ص321

منابع دیگر: الوافی،ج 21، ص30 / وسائل الشیعة، ج 20 ، ص 23 / الفصول المهمة فی أصول الأئمة ،ج 3 ، ص390

حالا سن ازدواج بالا رفته است، بعد برای طرف در برنامه سیدخندان یا خندوانه جوک تعریف می کنید! ممکن است لبخند مختصری هم به لبهایش بیاید ولی بالاخره دلش آرام نیست. باید یک فکرهای اساسی برای مسئله تفریح و لذتهای حلال طراحی کرد.

مسموم ترین دانشی که ما الان داریم، همین دانش سینما و فیلمنامه نویسی و جوک تعریف کردن و استنداپ کمدی و غیره است. از دو حیث هم مسموم و معیوب است: 1) به مخاطب القاء می کند که فقط از طریق "بیان" باید شادی آفرینی کرد و آن 9 نوع شادی [دیگر] را حذف می کند و اصلاً مردم به آن فکر نمی کنند. 2) اینکه همان بیانش هم آلوده به "غیبت"، "تهمت"، "تمسخر" و غیره می شود که آدم می خواهد شاد شود، "گناه کبیره" هم مرتکب می شود. پس این هم یک سرفصل.

بحثمان در مورد این بود که [اگر] "دار واسعه" داشته باشیم، "تفریح خانگی" خواهیم داشت. ما روایات فراوانی داریم که اخیراً ده روایت از آنها را سنداً و دلالتاً بررسی کرده ام؛ حضرات[معصومینD] می فرمایند: «وقتتان را تقسیم بندی کنید و یک قسمت از آن را حتماً برای لذت های حلال قرار دهید.»⁽²⁾

امیرالمومنینG در توصیه ای به امام حسنG می فرماید: وقت هر انسان مؤمن سه قسمت است: 1 - ساعتی که برای مناجات و دعا و عبادت است 2 - ساعتی که برای کسب معاش و در آمد است 3 - ساعتی که برای تفریح و استفاده از لذتهای حلال است و انسان عاقل جز در این سه مورد، وقت نمی گذراند یا کسب معاش یا قدم نهادن برای معاد و آخرت و یا لذت بردن در غیر حرام.

مصادر اصلی: الأمالی (للطوسی)، ص 147/ تحف العقول، ص203 / کشف الغمة فی معرفة الأئمة D، ج 1، ص 385

منابع دیگر: بحار الأنوار، ج 67، ص 65/ مکاتیب الأئمة D، ج 2، ص239

الان [با نبود دار واسعه، بخش عمده ای از] "لذت های حلال" در دسترس

نیست. پس من چطور یک قسمت از وقتم را روزانه برای لذت حلال بگذارم؟! اصلاً تفریح در دسترس نیست. [فقط در] آخر هفته است؛ که [در آخر هم] مجبور می شوی "شبکه نسیم" را ببینی که فقط [به صورت] "بیانی" شروع به مثلاً ایجاد تفریح می کند!

3/1. اشکال سوم: افزایش تولید زباله در مجتمع های آپارتمانی

اشاره

اگر ما "مجتمع آپارتمانی" را کنار بگذاریم و "دار واسعه" بسازیم، "تولید زباله" در کشور کاهش پیدا می کند. کاهش تولید زباله یک امر حیاتی برای ماست؛ چرا؟ خواهش می کنم خوب دقت بفرمایید، چون "بازیافت زباله" یک "افسانه" محسوب می شود!

۱/۳/۱ قابلیت بازیافت فقط ۹ از زباله های پلاستیکی در سال ۲۰۲۳ ؛ به معنای بالاتر بودن سرعت تولید زباله از سرعت بازیافت در دنیا !

چند آمار بین المللی برای شما بگویم: کارشناسان سازمان بین الملل اعلام کرده اند: الان (یعنی: سال 2023 میلادی) فقط 9% پلاستیک ها را بازیافت می کنیم.⁽¹⁾

The share of plastic waste that is successfully recycled is projected to rise to 17% in 2060 from 9% in 2019, while incineration and landfilling will continue to account for around 20% and 50% of plastic waste respectively.

پیش بینی می شود که سهم زباله های پلاستیکی که با موفقیت بازیافت می شوند از 9 درصد در سال 2019 به 17 درصد در سال 2060 افزایش یابد، در حالی که سوزاندن و دفن زباله به ترتیب حدود 20 درصد و 50 درصد زباله های پلاستیکی را تشکیل می دهند.

سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)

https://www.oecd.org/environment/global-plastic-waste-set-to-almost-triple-by-2060.htm

بقیه این پلاستیک ها در محیط زیستباقی می ماند! پیش بینی کرده اند تا سال 2060 کمتر از 20% بازیافت پلاستیک داشته باشیم.⁽²⁾

Global Plastics Outlook: Policy Scenarios to 2060 says that without radical action to curb demand, increase product lifespans and improve waste management and recyclability, plastic pollution will rise in tandem with an almost threefold increase in plastics use driven by rising populations and incomes. The report estimates that almost two-thirds of plastic waste in 2060 will be from short-lived items such as packaging, low-cost products and textiles.

چشم انداز جهانی پلاستیک: سناریوهای سیاست تا سال 2060 می گوید که بدون اقدام اساسی برای محدود کردن تقاضا، افزایش طول عمر محصول و بهبود مدیریت زباله و قابلیت بازیافت، آلودگی پلاستیکی همزمان با افزایش تقریباً سه برابری استفاده از پلاستیک به دلیل افزایش جمعیت و درآمد افزایش خواهد یافت. این گزارش تخمین می زند که تقریبا دو سوم زباله های پلاستیکی در سال 2060 از اقلام کوتاه مدت مانند بسته بندی، محصولات ارزان قیمت و منسوجات خواهد بود.

The report (available as a preliminary version ahead of its full publication later this year) projects global plastics consumption rising from 460 million tonnes (Mt) in 2019 to 1,231 Mt in 2060 in the absence of bold new policies, a faster rise than most raw materials. Growth will be fastest in developing and emerging countries in Africa and Asia, although OECD countries will still produce much more plastic waste per person (238 kg per year on average) in 2060 than non-OECD countries (77 kg).

این گزارش (به عنوان نسخه اولیه قبل از انتشار کامل آن در اواخر سال جاری در دسترس است) افزایش مصرف جهانی پلاستیک از 460 میلیون تن (میلیون تن) در سال 2019 به 1231 میلیون تن در سال 2060 در غیاب سیاست های جدید جسورانه را نشان می دهد که رشد سریع تری نسبت به بسیاری از مواد خام است. سریعترین رشد در کشورهای در حال توسعه و نوظهور آفریقا و آسیا خواهد بود، اگرچه کشورهای OECD همچنان در سال 2060 به ازای هر نفر زباله پلاستیکی بسیار بیشتری تولید خواهند کرد (به طور متوسط 238 کیلوگرم در سال) نسبت به کشورهای غیر OECD (77 کیلوگرم).

Globally, plastic leakage to the environment is seen doubling to 44 Mt a year, while the build-up of plastics in lakes, rivers and oceans will more than triple, as plastic waste balloons from 353 Mt in 2019 to 1,014 Mt in 2060. Most pollution comes from larger debris known as macroplastics, but leakage of microplastics (synthetic polymers less than 5 mm in diameter) from items like industrial plastic pellets, textiles and tyre wear is also a serious concern.

در سطح جهانی، نشت پلاستیک به محیط زیست دو برابر می شود و به 44 میلیون تن در سال می رسد، در حالی که تجمع پلاستیک در دریاچه ها، رودخانه ها و اقیانوس ها بیش از سه برابر می شود، زیرا بالن زباله های پلاستیکی از 353 میلیون تن در سال 2019 به 1014 میلیون تن در سال 2060 می رسد. آلودگی از زباله های بزرگتر به نام ماکروپلاستیک ناشی می شود، اما نشت میکروپلاستیک ها (پلیمرهای مصنوعی با قطر کمتر از 5 میلی متر) از اقلامی مانند گلوله های پلاستیکی صنعتی، منسوجات و سایش تایر نیز یک نگرانی جدی است.

سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)

https://www.oecd.org/environment/global-plastic-waste-set-to-almost-triple-by-2060.htm

یعنی 40 سال آینده کمتر از 20% زباله ها بازیافت خواهد شد.

۱/۳/۲ به وجود آمدن جزائر پلاستیک ؛ یکی از نتایج افزایش تولید زباله بخاطر زندگی در مجتمع های آپارتمانی

اشاره

الان یک مفهوم [و مشکلی در دنیا] تحت عنوان "جزایر پلاستیکی" وجود دارد. [مثلاً:] جزایر پلاستیکی در اقیانوس آرام مساحت بزرگی دارد. می گویند: به اندازه کشور ایران، وسط اقیانوس آرام زباله جمع شده است! ان شاءالله اگر توفیق داشتید [که به آنجا] بروید! (حالا یا با کشتی یا مثل بعضی ها که در قم با طیّ الارض می روند!) می بینید یک مساحت وسیعی زباله جمع شده است. به اندازه [برخی از] کشورها زباله جمع شده است! نه ده متر و صدمتر و صد کیلومتر!⁽¹⁾

The world's largest mass of waste, which is very slowly degradable, consists of plastic and non-plastic materials, which are getting bigger and bigger. This pile of garbage has grown 100 times in the last 40 years.

Since this garbage pile is located in the path of the North Pacific Gyre (eddy and the meeting place of ocean currents), it is moving between Hawaiian and North American waters.

All four other major marine debris piles in the world also contain millions of tons of pollutants. Garbage piles do not just float on the surface of the water, but sometimes extend several meters below the surface of the water.

The impact of pollutants on the environment is not a secret. Marine mammals, turtles and birds see and feed on decomposing plastics like plankton.

«توده عظیم زباله اقیانوس آرام»، جزیره شناوری است از زباله و کیسه های پلاستیکی و بطری در شمال شرقی اقیانوس آرام. وسعت این جزیره شناورِ زباله ای بزرگتر از مجموع مساحت سه کشور فرانسه، آلمان و اسپانیاست.

بزرگترین توده زباله جهان که بسیار به کندی تجزیه شدنی است شامل مواد پلاستیکی و غیرپلاستیکی است که بزرگتر و بزرگتر می شود. این توده زباله در 40 سال اخیر 100 بار بزرگتر شده است.

از آنجا که این توده زباله در مسیر چرخاب شمالی اقیانوس آرام (گرداب و محل تلاقی جریانهای اقیانوسی) قرار دارد، بین آبهای هاوایی و آمریکایی شمالی در حرکت است.

هر چهار توده زباله دریایی بزرگ دیگر جهان نیز متشکل از میلیون ها تُن مواد آلاینده است. توده های زباله فقط در سطح آب شناور نیستند بلکه گاهی تا چندین متر در زیر سطح آب امتداد دارند.

منبع: خبرگزاری بین المللی یورو نیوز

Euronews

https://b2n.ir/m47481

اگر در گوگل

جزائر پلاستیک را جستجو کنید به خوبی به شما نشان می دهد. چرا اینطور شده است؟ چون "سرعت تولید زباله" بسیار بیشتر از "سرعت بازیافت زباله" است.

حیف است که شهرداری و مدیران شهری قم قدر "بحث های فقهی" را نمی دانند! اگر حوزه علمیه قم را طرف مشورت قرار می دادند، ما "روش های کاهش تولید زباله" را بحث می کردیم؛⁽¹⁾

1/1/4 . اشکال چهارم: اداره گران زندگی در مجتمع های آپارتمانی

۱/۴/۱/۱. افزایش هزینه خانواده در صورت عدم طراحی حیاط و زندگی در آپارتمان

اگر "مجتمع های آپارتمانی" باشند اداره زندگی "گران" می شود؛ در حالی که اگر ما "دار واسعه" بسازیم، خرج خانواده و خرج پدر خانواده کمتر می شود.

ما در حدود 6-7 سال پیش، محاسبه کرده بودیم که: اگر "حیاط" باشد، حدود 500 هزار تا 2میلیون تومان، "کاهش هزینه" [برای خانواده ها] ایجاد خواهد شد. [ که به قیمتِ] الان شما می توانید بین مثلاً دو تا هفت میلیون تومان "هزینه های زندگی" را کاهش دهید. و از آن طرف هم کیفیت زندگی را بالا بیاورید.

داخل "حیاط خانه" می توان محصول تولید کرد. ما آن موقعی که محاسبه می کردیم برای آقایان و خانم های تنبل، لااقل 500 هزار تومان در ماه به نفع شان بود! [ولی] آنهایی هم که عُرضه و سلیقه بیشتری به خرج می دهند، می توانند عمده معاشِ خودشان را در همان حیاط خانه شان تامین کنند. بنابراین فقر کاهش پیدا خواهد کرد. دیگر لازم نیست شما یارانه 500 هزار تومانی بگیرید که حالا الان 500 هزار تومان هم نیست [و ارزش آن بسیار کمتر شده است!]. بنابراین ساخت خانه، هزینه ها را هم کاهش می دهد.

ص: 27

من این بحث را جمع کنم؛ می خواهم حالا [در سرفصل بعدی] از "محاسن دارواسعه" بحث کنم؛ امام رضاG فرمود: «فَإِنَّ النّاسَ لَوْ عَلِمُوا مَحاسِنَ کَلامِنا لاَتَّبَعُونا»⁽¹⁾

امام رضاG فرمود: خداوند، رحمت کند آن بنده ای را که امر ما را زنده کند!. گفتم: چگونه امر شما را زنده کند؟ فرمود: علوم ما را فراگیرد و به مردم بیاموزد، که اگر مردم زیبایی های گفتار ما را می دانستند، از ما پیروی می کردند.

مصادر اصلی: عیون أخبار الرضاG، ج 1، ص 307/ معانی الأخبار، ص180

منابع دیگر: الوافی، ج 1، ص 215/ وسائل الشیعة، ج 27، ص92/ بحار الأنوار ، ج 2، ص30

اگر مردم محاسن کلام ما رابدانند، از ما تبعیت می کنند. من اینجا بخشی از "محاسن دارواسعه" را بیان کردم؛ ولی اگر شما وقت می داشتید -که وقت ندارید!- می شد لااقل 10 - 12 حُسن دیگر را برای "دار واسعه" بحث کرد.

به نظر من اگر فرصتی ایجاد شود که با مردم ایران راجع به [معایب] این نوع "معماری عقب افتاده نوشهرگرایی(NewUrbanism)"⁽²⁾

منبع: پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی (SID)

https://b2n.ir/x67243

من خیلی تاکید می کنم آنهایی که فرصت جوانی شان باقی است، بیشتر به این عرائض ما توجه کنند، به چه معنا؟ به این معنا که تصمیم بگیرید "کتاب های مدرن" را نخوانید. هرچه که فرصت جوانی شما بیشتر است، شما فرصت بیشتری دارید که در "علم انبیاء" دانشمند شوید. خیلی گرفتار این بحث "مدرک" و "جایگاه اجتماعی" هم نباشید. [اگر شما] دو سه تا کتاب بنویسید. [این نوشتنِ] کتاب،

ص: 28

[برای شما] منزلت اجتماعی هم ایجاد خواهد کرد. مضافا به اینکه زندگی خودتان بهبود پیدا می کند. اگر جوان تر هستید یک وقتی را بگذارید و در اینها تحقیق کنید. آنهایی هم که سن شان بیشتر است، به جوان های اطرافشان توصیه کنند که "علم غلط" و "علم لا ینفع"⁽¹⁾

به نقل از انس بن مالک :پیامبر خدا [در پی نمازها چنین دعا می نمود: خدایا! از دانشی که سود نمی دهد و دلی که نرم نمی شود و نفسی که سیر نمی گردد و دعایی که شنیده نمی شود، به تو پناه می برم. خدایا! از این چهار چیز به تو پناه می برم.

مصدر اصلی: کنز الفوائد،ج 1، ص 385

منابع دیگر: بحار الأنوار ،ج 83، ص 18 / مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج 5، ص70

قال علی G: عِلْمٌ لَا یَنْفَعُ کَدَوَاءٍ لَا یَنْجَعُ؛

امیرالمومنینG فرمود: دانشی که سود ندهد، مانند دوایی است که اثر نکند.

مصادر اصلی: عیون الحکم و المواعظ (للیثی) ص 341 / غرر الحکم و درر الکلم، ص463

را نخوانند. [بلکه] بروند یک معارف دیگری را یاد بگیرند که بتوانند زندگی بهتری را داشته باشند.

ص: 29

2. سوال دوم: در ساخت دار واسعه (خانه­های حیاط­دار) به چه موضوعاتی توجه کنیم؟

اشاره

اشاره

سوال دوم این است که: حالا در ساخت "دار واسعه" به چه موضوعاتی توجه کنیم؟ [پاسخ این است که:] "دار واسعه" 9 پایه دارد. شما به هر 9 موضوع توجه کنید [و اهمیت بدهید]. به شما پیشنهاد می کنم که در خانه یک دفتر داشته باشید، و از این به بعد فقط نکات "معماری" را داخل آن بنویسید. از نظر ما، "پایه معماری"، 9 موضوع است. هر کسی به این 9 موضوع توجه کند، یک "معمار زبردست" خواهد شد؛ معماری که می تواند به تمام "مکاتب معماری" دیگر غلبه کند!

ما این 9 مسئله در "حوزه معماری" و "حوزه ساخت ساختمان و شهرسازی" را از مجموع آیات و روایات استخراج کرده ایم. [ولی] چون وقت نیست که همه اینها را شرح بدهیم، [لذا] من به آنها [فقط] اشاره می کنم که [عناوینِ آنها] در ذهن شما بماند؛ تا وقتی که [شرایط فراهم] شده و ما بتوانیم جلساتی را برگزار کرده و [آنها را] تفصیلی شرح بدهیم.⁽¹⁾

انتقال از متن

1/2. سرفصل اول: جانمایی ساختمان

اشاره

موضوع اول، "جانمایی" است. اگر خواستید ساختمان بسازید یا خواستید ساختمان یا زمین بخرید، اول به زمین و مشخصات جایی که آن زمین قرار دارد فکر کنید. اولین گام این نیست که شما بروید به نقشه ساختمان فکر کنید. اولین گام این است که زمینِ [خانه] من کجا قرار دارد؟ آیا این جایی که [خانه ما در آن] قرار دارد، اصلاً مناسب زیست است یا نیست؟

ص: 30

۲/۱/۱. توجه به محیط همسایگی همسایه و محله مناسب)؛ اولین قاعده برای جانمایی ساختمان

اهل بیتD دو قاعده مهم بیان فرموده اند که با این دو قاعده مهم می توانید زمین تان را [به طور مناسب] "جانمایی" کنید: اولین قاعده [برای جانمایی زمین خانه،] "محیط همسایگی" [است]؛ حضرت می فرماید: «اَلْجَارَ ثُمَّ الدَّار».⁽¹⁾

مردی خدمت پیامبر خدا [آمد و عرض کرد: می خواهم خانه ای بخرم، دستور می فرمایید کجا بخرم؟ در میان جهینه یا مزینه یا ثقیف و یا قریش؟ پیامبر خدا[ به او فرمود: اوّل همسایه، سپس خانه، اوّل همسفر، سپس سفر.

مصدر اصلی:الجعفریات (الأشعثیات) ص 164

منبع دیگر: مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج 8، ص 429

قال امیرالمومنین G: سَلْ عَنِ الْجَارِ قَبْلَ الدَّارِ؛

امیرالمومنین G: پیش از خریدن خانه بپرس همسایه ها کیستند.

عیون الحکم و المواعظ (للیثی) ص 284/ غرر الحکم و درر الکلم ، ص 401

یعنی: اول همسایه را ارزیابی کن سپس خانه را.

[موضوع همسایگی] چندجای دیگر با مضامین دیگر هم [در روایاتِ ما] آمده است. مثلاً در موقع دعاکردن می فرمایند: «الجار ثم الدار».⁽²⁾

از حضرت امام حسن مجتبیG روایت است که فرمود: شب های جمعه مادرم فاطمه را می دیدم تا طلوع صبح در محراب خود مشغول رکوع و سجود بود، می شنیدم که مادرم برای مؤمنین و مؤمنات دعا می کرد و نام ایشان را می برد و مکرر برای آنان دعا می کرد، ولی برای خویشتن دعا نمی کرد. من به مادرم می گفتم: پس چرا برای خود دعا نمی کنی، همچنان که برای دیگران دعا می کنی!؟ گفت: ای پسر عزیزم،اول همسایه، سپس اهل خانه.

مصادر اصلی: علل الشرائع، ص 182 ح 1/ دلائل الإمامة، ص 152/ کشف الغمّة، ج 2، ص 468

منابع دیگر: وسائل الشیعة،ج 7، ص113 /بحارالانوار، ج86، ص313

لقمانG به پسرش گفت: پسرم! اگر خانه ها بر روی ارّابه ساخته می شدند [و تغییر محّل سکونت آسان بود]، هرگز مردی با همسایه بد، همسایگی نمی کرد. پسرم ! صخره بزرگ و آهن و هر بار سنگینی را بر دوش کشیدم ؛ ولی چیزی سنگین تر از همسایه بد ، بر دوش نکشیدم.

مصدر اصلی: الإختصاص، ص 337

منابع دیگر: بحار الأنوار ، ج 13، ص 428/ مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج 8، ص 430

بود، و شما به آن مبتلا شدید، عیش ما منقص می شود، ناقص می ماند و از بین می رود.⁽⁴⁾

رسول خدا (صلی الله علیه و آله): از همسایه بد در خانه اقامتمان بخدا پناه می برم! که دو چشمش تو را بیابد و دلش تو را وارسی کند، اگر خوشی تو را بیند بدش آید و اگر تو را گرفتار بدی بیند شادش کند.

الکافی، ج 2، ص 669 / الزهد(حسین بن سعید اهوازی، قرن 3)، ص 43 / مشکاة الأنوار، ص 214

وسائل الشیعة، ج 12، ص 131 / مستدرک الوسائل، ج 8، ص 430 / بحار الأنوار، ج 71، ص 152 / الوافی، ج 5، ص 519

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِیفٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مِنَ الْقَوَاصِمِ الْفَوَاقِرِ الَّتِی تَقْصِمُ الظَّهْرَ جَارُ السَّوْءِ إِنْ رَأَی حَسَنَةً أَخْفَاهَا وَ إِنْ رَأَی سَیِّئَةً أَفْشَاهَا.

امام باقر (علیه السلام: از آن چیزهایی که پشت انسان را می شکند، همسایه بد است که اگر خوبی ببیند می پوشاند و اگر بدی ببیند افشا می نماید.

الکافی، ج 2، ص 668 / مشکاة الأنوار ، ص 215

مستدرک الوسائل، ج 8، ص 430 / وسائل الشیعة، ج 12، ص 131 / بحار الأنوار، ج 75، ص 372

ص: 31

حالا "[محیط] همسایگی" چیست؟ این را باید بحث کنیم. به صورت اول می گویید: همسایه دیوار به دیوارم را انتخاب کنم، ارزیابی کنم. مثلاً: شغلش بد نباشد، فرض بفرمایید که کافر نباشد، اذیت کننده نباشد. و اینها را شروع به ارزیابی می کنید؛ ولی [بحث از محیط همسایگی] خیلی بحث فراتر از این حرف هاست.ما باید قواعد دیگری را برای ارزیابی مسئله جانمایی اضافه کنیم و ما این مجموعه قواعد را تحت عنوان "چارچوب های محله" بحث کرده ایم. حتما خانه تان را در یک جایی که "ماهیت محله ای" وجود دارد انتخاب کنید.

من مثال بزنم تا واضح شود: در همین [شهر] قم، کسانی که در [خیابان] دانیال خانه می گیرند، تقریباً [با صَرف] 3 - 4 دقیقه به همه "نیازهای روزمره" ، دسترسی دارند. یعنی چه؟ یعنی لازم نیست برای تأمین نیازهای روزمره خود وقت زیادی بگذارید. اما اگر شما به یک خیابان بالاتر [مثلاً] خیابان

ص: 32

انسجام قم بروید [و خانه] انتخاب کنید، مجبور می شوید برای تامین نیازهای روزمره، بین نیم ساعت تا سه ربع وقت بگذارید؛ چون مغازه هایی که "تامین نیازهای روزمره" را متکفل هستند، خیلی کمتر از خیابان دانیال است. شما فقط داخل ساختمان را می بینید و می روید [خانه را] می خرید؛ [اما] ده سال آنجا [ باید]زندگی کنید. یعنی ده سال باید [روزانه] نیم ساعت الی سه رُبع، وقت بیشتری صرف می کنید. این مهم است که نیازهای روزمره انسان در دسترس باشد. این یک بحث تفصیلی است. فقط خواستم سرفصل آن در ذهن شما بماند.

"خانه"

باید در قالب "محله" جانمایی شود.⁽¹⁾یعنی اگر جایی زمین به شما می دهند، ببینید طرح کلی آنجا چیست؟ از اول اگر اینها را بررسی کردید، دچار چالش کمتری خواهید شد. [مثلاً] اگر خانه شما نزدیک "مسجد" باشد، "امنیت" شما بالاتر می رود. خانه هایی که نزدیک مسجد است (حالا مرادم از مسجد یک ساختمان چهاردیواری نیست، [بلکه] مسجد به معنای واقعی کلمه؛ یعنی: آنجایی که مردم رفت وآمد و برنامه ریزی دارند) معمولا امنیت بیشتری دارند. پس این بحث مهمی است.[پس بحث] "مقررات فقهی ساختمان"، از "جانمایی" شروع می شود. "جانمایی به لحاظ محیط همسایگی"، خیلی مهم است. محیط همسایگی خودش [خیلی] بحث دارد. ما در مدرسه مان تا به حال 2 هزار صفحه یا شاید هم بیشتر، در مورد "مفهوم محله" (که اصلاً محله چیست؟) کتاب و جزوه داریم. ⁽²⁾

گزارش اول: دوره مدیریت شهری محله محور (10 جلسه - مدرسه علمیه مروی تهران - تیرماه سال 1395)

https://eitaa.com/ketab_olgou/19

گزارش دوم: نشست تخصصی مدیریت شهری محله محور (اداره کل تبلیغات اسلامی مشهد - شهریور 98)

https://eitaa.com/olgou4/2151

گزارش سوم: دوره مدیریت شهری محله محور (7 جلسه - سپاه بابلسر - شهریور 1399)

https://eitaa.com/ketab_olgou/76

گزارش چهارم: طرح تمدنی محله امام رضا علیه السلام (شهرداری مشهد - دی ماه 1400)

https://eitaa.com/ketab_olgou/7

گزارش پنجم: برنامه فقهی ارتقای مدیریت شهری قم (ساختمان خاتم - اردیبهشت 1401 )

https://eitaa.com/ketab_olgou/5

ص: 33

۲/۱/۲. جانمایی خانه در نزدیکی کوهپایه ها (بخاطر فراوانی آب گرمایش و سرمایش طبیعی، وجود معادن و علوم غریبه)؛ دومین قاعده برای جانمایی ساختمان

اشاره

پیشنهاد دومِ ما برای "جانمایی خانه ها"، "نزدیک کوهپایه ها" است. به 7 دلیل جانمایی ها باید نزدیک کوهپایه ها باشند، الا ما خرج بالدلیل (یعنی: مگر استثناء)؛ چرا ؟ چون در کوه 7یا 8 خاصیت وجود دارد که مستقیم با زندگی آدم ها مرتبط است:

[مثلاً یکی از خاصیت های کوه ها این است که:] در اطراف کوهپایه ها، آب فراوانی وجود دارد.⁽¹⁾

و در آن کوه های استوار و بلندی قرار دادیم، و آبی گوارا به شما نوشاندیم.

سوره مرسلات، آیه 27

و من خطبة له ع فی عجیب صنعة الکون: وَ کَانَ مِنِ اقْتِدَارِ جَبَرُوتِهِ وَ بَدِیعِ لَطَائِفِ صَنْعَتِهِ أَنْ جَعَلَ مِنْ مَاءِ الْبَحْرِ الزَّاخِرِ الْمُتَرَاکِمِ الْمُتَقَاصِفِ یَبَساً جَامِداً ثُمَّ فَطَرَ مِنْهُ أَطْبَاقاً فَفَتَقَهَا سَبْعَ سَمَاوَاتٍ بَعْدَ ارْتِتَاقِهَا فَاسْتَمْسَکَتْ بِأَمْرِهِ وَ قَامَتْ عَلَی حَدِّهِ وَ أَرْسَی أَرْضاً یَحْمِلُهَا الْأَخْضَرُ الْمُثْعَنْجِرُ وَ الْقَمْقَامُ الْمُسَخَّرُ قَدْ ذَلَّ لِأَمْرِهِ وَ أَذْعَنَ لِهَیْبَتِهِ وَ وَقَفَ الْجَارِی مِنْهُ لِخَشْیَتِهِ وَ جَبَلَ جَلَامِیدَهَا وَ نُشُوزَ مُتُونِهَا وَ أَطْوَادِهَا [أَطْوَادَهَا] فَأَرْسَاهَا فِی مَرَاسِیهَا وَ أَلْزَمَهَا قَرَارَاتِهَا [قَرَارَتَهَا] فَمَضَتْ رُءُوسُهَا فِی الْهَوَاءِ وَ رَسَتْ أُصُولُهَا فِی الْمَاءِ. فَأَنْهَدَ جِبَالَهَا عَنْ سُهُولِهَا وَ أَسَاخَ قَوَاعِدَهَا فِی مُتُونِ أَقْطَارِهَا وَ مَوَاضِعِ أَنْصَابِهَا فَأَشْهَقَ قِلَالَهَا وَ أَطَالَ أَنْشَازَهَا وَ جَعَلَهَا لِلْأَرْضِ عِمَاداً وَ أَرَّزَهَا فِیهَا أَوْتَاداً فَسَکَنَتْ عَلَی حَرَکَتِهَا مِنْ أَنْ تَمِیدَ بِأَهْلِهَا أَوْ تَسِیخَ بِحِمْلِهَا أَوْ تَزُولَ عَنْ مَوَاضِعِهَا فَسُبْحَانَ مَنْ أَمْسَکَهَا بَعْدَ مَوَجَانِ مِیَاهِهَا وَ أَجْمَدَهَا بَعْدَ رُطُوبَةِ أَکْنَافِهَا فَجَعَلَهَا لِخَلْقِهِ مِهَاداً وَ بَسَطَهَا لَهُمْ فِرَاشاً فَوْقَ بَحْرٍ لُجِّیٍّ رَاکِدٍ لَا یَجْرِی وَ قَائِمٍ لَا یَسْرِی تُکَرْکِرُهُ الرِّیَاحُ الْعَوَاصِفُ وَ تَمْخُضُهُ الْغَمَامُ الذَّوَارِفُ- إِنَّ فِی ذلِکَ لَعِبْرَةً لِمَنْ یَخْشی.

از خطبه های آن حضرت (امیرالمومنین (علیه السلام)) است در قدرت خداوند و خلقت زمین: از آثار اقتدار عظمتش، و شگفتی لطائف آفرینشش، اینکه زمین خشک را از آب دریای عمیق و متراکم که امواج درهم شکننده است به وجود آورد، سپس از آن آب طبقاتی آفرید، آن گاه هفت آسمان را بعد از آنکه به هم پیوسته بود از آن باز کرد، آسمانها به فرمان او خود را نگاه داشتند و بر اندازه ای که برای آنها مقرر فرموده بود بر پا شدند، و زمینی را که آب روان سبز رنگ آن را حمل می کند و دریای مسخّر شده آن را بر می دارد استوار و پا بر جا نمود، دریایی که در برابر امرش خاکسار و در مقابل هیبتش تسلیم، و جریانش از خشیت او متوقف است. تخته سنگهای عظیم، و تپه های بلند و کوههای زمین را آفرید، و آنها را در جای خود ثابت نمود، و در قرارگاهشان مستقر کرد. قلّه کوهها در فضا بالا رفت، و ریشه آنها در آب قرار گرفت. کوهها را از زمینهای هموار بر افراشت، و پایه های آن را در پشت اطراف زمین و مراکزی که برقرارند فرو برد، قله ها را بالا برد، و بلندیهای آن را طولانی نمود، و کوهها را ستون زمین ساخت، و چون میخ هایی بر آن کوبید، پس زمین متحرک ساکن شد از اینکه ساکنانش را به اضطراب اندازد، یا بار گرانش را در خود فرو برد، یا از جای خود منحرف شود. منزه است خداوندی که زمین را پس از موج زدن آبهایش نگاه داشت، و آن را پس از رطوبت اطرافش خشک نمود، و آن را برای خلق خود بستر آرام، و فرش گسترده قرار داد، آن هم روی دریای عمیق ساکنی که بی جریان است، و ایستاده و بی حرکت می باشد، که بادهای سخت آن را زیر و رو و این سو و آن سو می کند، و ابرهای پر باران آن را به جنبش می آورد، «همانا در این آثار برای اهل خشیت عبرت و پند است»

نهج البلاغة، ص 329 (خطبه 211)

بحار الأنوار، ج 54، ص 38

امام علیG در نهج البلاغه با اشاره به مسئله پیدایش چشمه ها و آثار مهم کوه ها می فرماید: فَلَمَّا سَکَنَ هَیْجُ الْمَاءِ مِنْ تَحْتِ أَکْنَافِهَا وَ حَمَلَ شَوَاهِقَ الْجِبَالِ الشُّمَّخِ الْبُذَّخِ عَلَی أَکْتَافِهَا فَجَّرَ یَنَابِیعَ الْعُیُونِ مِنْ عَرَانِینِ أُنُوفِهَا وَ فَرَّقَهَا فِی سُهُوبِ بِیدِهَا وَ أَخَادِیدِهَا؛

امیرالمومنین G: آن گاه که آب در اطراف زمین از هیجان و جوشش باز ایستاد، خداوند سبحان کوههای بلند را بر دوش زمین جای داد و از کوهها چشمه ها بر آورد و در بیابانهای پهناور و درّه های ژرف جاری ساخت.

خطبه 91 نهج البلاغه

ص: 34

فاصله حدود 5 کیلومتر با کوه، خوب است. اما در اقلیم های دیگر مثلاً چند "دهانه چاه" را به هم وصل کنید و "قنات" را جاری کنید و آب را به خانه بیاورید.

۲/۱/۲/۱. تبخیر ۵۰٪ منابع آبی پشت سدها + هدر رفت فراوان آب برای انتقال؛ دو نمونه از اشکالات مدیریت آب به وسیله سد

خواهش می کنم دوباره "مدرن" فکر نکنید [و بگویید] که آب را از پشت سدها می آوریم.⁽¹⁾

انتقال از متن

In arid and semi-arid regions, up to 50% of water reservoirs’ capacity is lost by evaporation.

در مناطق خشک و نیمه خشک، تا 50 درصد ظرفیت مخازن آب در اثر تبخیر از بین می رود.

پروژه تحقیقاتی "مهار تبخیر از سطح آب آزاد با استفاده از پوشش های شناور مختلف با در نظر گرفتن اکولوژی آب"، احمد م عبدالله ابراهیم نصر مرام م شلبی، مجله هیدرولوژی

جلد 598، جولای 2021

دانشنامه علمی، فنی و پزشکی ScienceDirect، زیرنظر انتشارات علمی و پزشکی ناشر هلندی Elsevier

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0022169421005291

The aim of this study was to estimate the amount of evaporation loss from the lake surface and fresh water reservoir in Turkey and compare it with the water supplied in Turkey. In this study, 129 lakes and 223 reservoirs were subjected to evaporation estimation. The total area of lakes and reservoirs was 3213.97 square kilometers and 4026.16 square kilometers, respectively. The results showed that the total evaporation loss from the surface of the reservoir and lake is about 6.8 per 109 cubic meters per year, 2.7 per 109 cubic meters from lakes and 4.1 per 109 cubic meters from reservoirs. This amount is more than the total annual water consumption of Turkey, which is provided from underground water and the amount of domestic use (5.7 x 109 cubic meters) and industrial use (4 x 109 cubic meters) in 1999.

هدف از این مطالعه برآورد میزان تبخیر از سطح دریاچه و مخزن آب شیرین ترکیه و مقایسه آن با آب تامین شده در ترکیه بود. در این مطالعه، 129 دریاچه و 223 مخزن تحت برآورد تبخیر قرار گرفتند. مساحت کل دریاچه ها و مخازن به ترتیب 3213.97 کیلومتر مربع و 4026.16 کیلومتر مربع بوده است. نتایج نشان داد که مجموع تلفات تبخیر از سطح مخزن و دریاچه حدود 6.8 در هر 109 متر مکعب در سال، 2.7 در هر 109 متر مکعب از دریاچه ها و 4.1 در هر 109 متر مکعب از مخازن است. این مقدار بیشتر از کل آب مصرفی سالانه ترکیه است که از آب های زیرزمینی و میزان مصارف خانگی (109×5.7 مترمکعب) و مصارف صنعتی (4×109 مترمکعب) در سال 1999 تأمین می شود.

پروژه تحقیقاتی "از دست دادن آب از طریق تبخیر از سطوح آب دریاچه ها و مخازن در ترکیه"، فرهات گوکبولاک سلیمان اوزان، ژانویه 2006

شبکه دانشمندان و محققان ResearchGate

https://www.researchgate.net/publication/254234276_Water_loss_through_evaporation_from_water_surfaces_of_lakes_and_reservoirs_in_Turkey

این چه پیشرفتی

ص: 35

است که شما نیمی از منابع آبی را تبخیر می کنید؛ در حالی که می گویید کشور ما در اقلیم خشک هم است؟! آیا به نظر شما این تناقض نیست که هم بگویید که کشور ما خشک است، هم "الگوی مدیریت آبِ" شما طوری باشد که نیمی از آب پشت سد تبخیر شود؟! من اصلاً "هدر رفت شبکه انتقال" را بحث نمی کنم. چون می دانید در انتقال [آب پشت سد] هم کلی هدر رفت داریم. اینها [برخی از] اشکالات "سد" است. لذا حتما به "قنات" فکر کنید.

اینکه من می گویم [خانه را] کنار کوهپایه، جانمایی کنید، یک دلیلش این است که دسترسی به منابع آب در کوهپایه ها زیاد است. ان شاءلله اگر فرصت داشتم بعدا راجع به "الگوی فقهی مدیریت آب" صحبت می کنم. مفصلا راجع به مسئله آب عرض می کنم که به چه نحوی باید مدیریت کرد.

ص: 36

خاصیت دیگری که کوه ها دارند این است که: کوه ها معمولا "گرمایش و سرمایش طبیعی" را مقداری تأمین می کنند؛ چون می دانید کوه ها مانع می شوند که انتقال هوای حداکثری اتفاق بیفتد. هرچه کوه بزرگتر باشد بهتر است. بنابراین هرجا کوهپایه است، [هوا] مرطوب تر و خنک تر است، خصوصا وقتی کوه را با پوشش گیاهی و درخت، همراه و عجین کنید.

بحث [ارتباط] "کوه" و "معدن" [هم یکی دیگر از خاصیت های کوه هاست] که بعداً بحث می کنم.

بحث "کوه" و "علوم غریبه" [هم یکی دیگر از خاصیت های کوه ها] است. من خیلی کوه می روم. هنوز هم با اینکه یک مقدار برایم سخت تر شده ولی این کار را نجام می دهم. دوستان کوهنورد ما [فقط] برای ورزش و تفریح [به کوه] می آیند؛ در حالی که کوه ها پر از "علوم غریبه" و "نکته هایغریب" است! لذا کوه خیلی زندگی را جذاب می کند. در مورد کوه بحثی [مجزا و مفصل] داریم که بعدا راجع به آن باید گفتگو کنیم.

پس دومین ویژگی [برای جانمایی ساختمان،] این است که نزدیک کوهپایه ها جانمایی کنیم. البته مخاطب این بحث، خیلی وقت ها "وزارت مسکن و شهرسازی" است. آقایان [مسئول] آمده اند گفته اند: پروژه 560 هکتاری در قم را حدفاصل [شهر] پردیسان و [روستای] ورجان جانمایی کنید. اگر با ما مشورت می کردند، ما جاهای بهتری را پیشنهاد می دادیم. به هر حال من می خواستم شما بدانید که به لحاظ مفهومی، جانمایی یک علم تخصصی است. تخصص اش هم اختصاص به انبیاء دارد. هر جایی را نمی توانید جانمایی کنید. به جانمایی (مانند: جانمایی در محله، جانمایی طبیعی) فکر کنید؛ [جانمایی طبیعی] یعنی: همه جای زمین را نمی شود به عنوان خانه انتخاب کنید.

2/2. سرفصل دوم: ویژگی های حیاط خانه

اشاره

سر فصل دوم، مفهوم و دانش حیاط است. حیاط ساختمان چیست؟ و چه کارآمدی هایی دارد؟ این خودش به معنای واقعی کلمه، یک دانش است. درک تان را از حیاط ساختمان باید بالا ببرید.

ص: 37

الان قوانین فعلی کشور چطور است؟ الان می گویند: [نسبتِ مساحت حیاط خانه به بنای ساختمان] 60 به 40 باشد. یعنی: 60 % ساخت 40 % حیاط.⁽¹⁾

۲/۲/۱. بزرگ تربودن مساحت حیاط خانه نسبت به بنای خانه؛ اولین ویژگی حیاط خانه

اشاره

ولی اهل بیتD می فرمایند: «حیاط خانه باید بیشتر از بنای خانه باشد.»⁽²⁾

امام علیG: خانه را شرافتی است. شرافت خانه، به وسعت حیاط (خانه) و دوستان شایسته است. و خانه را برکتی است. برکت خانه جایگاه خوب آن، وسعتِ حیاط آن، و همسایگان شایسته آن است.

مصدر اصلی: مکارم الأخلاق، ص 126

منبع دیگر: بحار الأنوار ،ج 73 ، ص154

رُوِیَ عَنْ خَالِدِ بْنِ نَجِیحٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقِG قَالَ: تَذَاکَرُوا الشُّؤْمَ عِنْدَهُ فَقَالَ الشُّؤْمُ فِی ثَلَاثَةٍ فِی الْمَرْأَةِ وَ الدَّابَّةِ وَ الدَّارِ فَأَمَّا شُؤْمُ الْمَرْأَةِ فَکَثْرَةُ مَهْرِهَا وَ عُقُوقُ زَوْجِهَا وَ أَمَّا الدَّابَّةُ فَسُوءُ خُلُقِهَا وَ مَنْعُهَا ظَهْرَهَا وَ أَمَّا الدَّارُ فَضِیقُ سَاحَتِهَا وَ شَرُّ جِیرَانِهَا وَ کَثْرَةُ عُیُوبِهَا؛

امام صادقG می فرماید: شومی در سه چیز است: زن، چهارپا، و خانه؛ شومی زن به زیادی مهر و نافرمانی شوهر است؛ شومی چهارپا به چموشی و رام نبودن است؛ و شومی خانه به تنگی حیاط، بدهمسایگی و عیوب فراوان است.

مصادر اصلی: من لا یحضره الفقیه، ج 3، ص 556/ الخصال، ج 1، ص 100/ معانی الأخبار، ص

152

منابع دیگر: الوافی، ج 20 ، ص 791/ وسائل الشیعة،ج 21 ، ص252

۲/۲/۱/۱- افزودن کاربریهای فضای سبز شهری در طرح باز تعریف طرحهای تفصیلی شهر و احیای بافت فرسوده به کاربریهای مسکونی؛ راهکاری برای رفع مشکل کمبود زمین در شهرها و بزرگ ترکردن حیاط خانه نسبت به بنای خانه

اینجا بلافاصله من یک شبهه را جواب بدهم. در بخش شبهه ها این شبهات را عمیق تر هم می شود بحث کرد. می گویند: «اصلاً در شهر زمین نیست. شاید داخل روستا باشد و بتوانید [خانه بسازید]، [اما] داخل شهر زمین نیست. در قم کجا زمین جود دارد؟!» درپاسخ می گوییم: «شما در دو طرحِ "بازتعریف طرح های تفصیلی شهر"⁽³⁾

مراحل تصویب طرح تفصیلی: طبق قانون تاسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، تصویب طرح جامع از وظایف و اختیارات شورای عالی شهرسازی و معماری ایران است، البته این طرح پس از ارایه پیشنهاد شهردار به شورای اسلامی شهر و تصویب آن در شورای شهر و بررسی در کارگروه های تخصصی مربوط به شورای عالی شهرسازی ارایه شده و پس از تصویب به شهرداری ابلاغ می شود. پس از تصویب، طرح تفصیلی برای شهرداری همانند قانون اساسی برای یک کشور است که عدول از آن تخلف محسوب می شود.

سازمان تهیه کننده طرح تفصیلی بر پایه قانون تغییر نام، وزارت راه و شهرسازی است، اما این وظیفه در عمل به شهرداری ها محول شده است. قرارداد تهیه طرح تفصیلی با مشاور توسط سازمان های راه و شهرسازی منعقد می شود و وظیفه تصویب آن بر عهده کمیسیون ماده پنج شورای عالی شهرسازی و معماری است. بر اساس تبصره 1 ماده 23 قانون نوسازی و عمران شهری (1347)، شهرداری ها مکلفند پس از تهیه و تصویب نقشه جامع شهر، حداکثر ظرف دو سال نقشه ای تفصیلی را تهیه کنند، اما تهیه رسمی طرح های تفصیلی مصادف با قانون تأسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران (1351) است.

انواع طرح های تفصیلی عبارتند از: طرح تفصیلی پایه ( مکمل طرح جامع شهر). طرح تفصیلی موضعی جهت نوسازی و بهسازی بافت های موجود و توسعه های جدید شهر. طرح تفصیلی موضوعی برای موضوعات خاص (شبکه حمل و نقل ، تأسیسات و …).

منبع: خبرگزاری ایمنا (نخستین و تنها خبرگزاری شهر و شهروندی ایران) / 10 شهریور 1397 /

imna.ir/x4ZCM

https://www.imna.ir/news/352004

ماده1- به منظور ایجاد وحدت رویه در فرآیند احیاء، بهسازی و نوسازی بافتهای فرسوده و ناکارآمد شهری و تعیین محدوده های مورد حمایت این قانون اقداماتی به شرح ذیل صورت می پذیرد.

ماده2- اصطلاحات و تعاریفی که در این قانون به کار رفته دارای معانی ذیل است:

الف - بافت های فرسوده و ناکارآمد شهری، مناطقی از شهر است که در طی سالیان گذشته عناصر متشکله آن اعم از تأسیسات روبنائی، زیربنائی، ابنیه، مستحدثات، خیابانها و دسترسی ها، دچار فرسودگی و ناکارآمدی شده و ساکنان آن از مشکلات متعدد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و کالبدی رنج می برند.

ب - نقشه محدوده بافتهای فرسوده و ناکارآمد شهری، نقشه ای است که براساس شاخصهای مصوب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران توسط وزارت مسکن و شهرسازی (سازمان عمران و بهسازی شهری ایران) و یا شهرداری ها تهیه و به تصویب کمیسیونهای موضوع ماده (5) قانون تأسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران رسیده یا می رسد.

ج - طرح های احیاء، بهسازی و نوسازی، طرحهایی هستند که در چهارچوب طرحهای توسعه شهری (اعم از جامع و تفصیلی) به منظور اجراء برنامه های احیاء، بهسازی و نوسازی شهری با رعایت اصول شهرسازی، فنی و معماری تهیه می شود. این طرحها دربرگیرنده کاربری های جدید و موردنیاز محدوده معینی از بافتهای فرسوده و ناکارآمد شهری بوده و اجراء آنها متضمن تأمین خدمات عمومی و زیرساخت های شهری از قبیل شبکه های دسترسی، معابر و بدنه آنها، پروژه های عمران و خدمات شهری، فضای سبز و غیره است که متکی بر ضوابط شهرسازی و معماری ایرانی - اسلامی و بومی هر منطقه می باشد.

... قانون فوق مشتمل بر هفده ماده و شش تبصره در جلسه علنی روز یکشنبه مورخ دوازدهم دی ماه یکهزار و سیصد و هشتاد و نُه مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ 29/10/1389 به تأیید شورای نگهبان رسید.

منبع: مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی:

https://rc.majlis.ir/fa/law/show/790100

سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران (معاونت حقوقی ریاست جمهوری/معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات):

https://qavanin.ir/Law/TreeText/176857

مساحت پارک های شهر را روی

ص: 38

ص: 39

خانه ها بگذارید [و به این وسیله به مساحت خانه های مسکونی اضافه کنید.]» من یک محاسبه دقیق تر به شما بگویم: شما در طرح تفصیلی آینده شهر قم، [مثلاً] مساحت بوستان علوی⁽¹⁾

منبع: https://bezanimbiroon.ir

ما در دیدگاه فقهی، "کاربری فضای سبز" را مخلوط با "کاربری مسکونی" در نظر می گیریم؛ بنابراین مشکل زمین تا حد قابل توجهی حل می شود، البته تدابیر دیگری هم دارد. منتها این را باید شما عمیق محاسبه کنید. الان هم برای شما امکان دارد، خصوصا دوستانی که حوصله بیشتری دارند، بروند مساحت پارک علوی را محاسبه کنند؛ بعد یک منطقه یا دو منطقه از قم را هم در نظر بگیرید و بگویید اگر این پارک را نداشته باشیم و این مساحت را روی طرح تفصیلی آینده قرار دهیم؛ آن وقت آیا نمی توانید خانه ها را 300 متری کنید؟! [ریشه کمبود زمین این است که:] شما کاربری ها را غلط تعریف می کنید و سپس خانه را 150 - 200 متر تعیین می کنید. کاربری فضای سبز را روی مساحت خانه های مسکونی بگذارید [تا مشکل حل شود]. خاصیت آن هم فقط این نیست که خانه ها

ص: 40

حیاط دار می شوند، بلکه [یکی دیگر از فوائدش این است که] دیگر شهرداری ها، پول آبیاری فضای سبز را نمی دهند؛ [چون] هر کسی فضای سبز خانه اش را خودش آبیاری می کند.اگر گفتید چرا این کارها را نمی کنند؟ چون اگر فضای سبز بین خانه ها [به صورت] مُشاع [تقسیم] شد، دیگر نمی شود روی آن پروژه بست و پول درآورد؛ مسئله "تعارض منافع" است! می دانید نگهداری اینها چقدر درآمدزا است!

حتی اگر فقط بخواهیم مسائل مالی را در نظر بگیریم. من می گویم: چرا باید فضای سبز شهر و فضای سبز درون خانه را جدا در نظر بگیریم؟ آیا شما می توانید این سوال را به من جواب بدهید؟ [چرا] چند هکتار زمین برای پارک بگذاریم ولی خانه ها را کوچک بسازیم؟ می گویید دلیلش فضای سبز است؟ می گویم: فضای سبز را در حیاط خانه ها بیاورید و مساحت خانه ها را بزرگتر کنید. خب؛ اینها را بعدا مباحثه می کنیم. من فقط خواستم یک شبهه را جواب داده باشم.

پس اولین قاعده این است که قاعده [و قانون] 60 به 40 باید به هم بخورد. حالا وقتی می خواهد به هم بخورد، مساحت خانه ها اجازه نمی دهد. می گویید وقتی من 100 متر خانه دارم، 40 متر آن را خانه کنم و 60 متر هم حیاط؟ خب نمی شود، زمین حداقل باید 300 متر باشد.

۲/۲/۱/۲. اجرای قانون مترقی احیای موات و رایگان شدن قیمت زمین؛ راهکاری دیگر برای حل مشکل زمین

پس [اگر بخواهیم حیاط خانه را بزرگ تر از بنای خانه بسازیم،] ابتدا باید مسئله [کمبود] زمین حل بشود. [و این مشکل، حل شدنی است؛] چون ما [در فقه] قائل به "احیای موات"⁽¹⁾

موسوعة الامام الخمینی، ج23، تحریرالوسیلة، ج2، ص210، کتاب احیاء الموات و المشترکات، القول فی احیاء الموات

پیامبر[ فرمود: هر کس درختی بکارد در جایی که کسی بر وی در آن مکان پیشی نگرفته یا زمین مرده ای را آباد کند، مال او خواهد بود. این حکم خدا و رسول او است.

مصادر اصلی: من لا یحضره الفقیه،ج 3، ص 240/ تهذیب الأحکام، ج 7، ص151/ الإستبصار ، ج 3 ، ص107

منابع دیگر: الوافی،ج 18ص 984/ وسائل الشیعة،ج 25، ص413

ص: 41

قدرت "احیای موات" را دارد، "زمین رایگان" واگذار کرده است. این "مدرنیته" است که ما را وادار کرده زمین را هم باید بخریم! شهرداری ها این کار را کرده اند! حالا دائماً بروید علوم دانشگاهی را بخوانید! "قانون پیامبرانD" این نیست.

در قم، دو سوم قیمت تمام شده مسکن برای زمین است! سرمایه داری همه چیز را گران می کند! ولی تفکر فقهی همه چیز را به سمت رایگان کردن می برد. اگر شاگرد انبیاD شدیم این چنین می شود. پس بحث حیاط از اینجا شروع می شود.

۲/۲/۲. طراحی بالکن به عنوان ساختار اصلی تفریح خانه در حیاط خانه؛ دومین ویژگی حیاط خانه

[بحث دیگری که در مورد حیاط خانه مطرح است، بحث] "بالکن" یعنی: فضای نیمه باز، [می باشد.] که خودش یک سرفصل است که باید بعدا در مورد آن بحث کنیم. ما در معماری اسلامی، مفهوم "بالکن" را داریم.⁽¹⁾

در مجمع البیان نقل از تفسیر عیاشی بسندش از اشعب بن حاتم گفت ما در خراسان بودیم آنجا که امام رضا علیه السّلام با فضل بن سهل و مامون در ایوان حیری مرو گرد هم بودند سفره غذا گستردند و امام رضا فرمود: مردی از بنی اسرائیل در مدینه از من پرسید روز پیشتر خلق شده یا شب؟ ...

مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج 8، ص 664

بحار الأنوار، ج 54، ص 227

حَدَّثَنِی أَبُو الْمُفَضَّلِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ، عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ، عَنْ أَبِیهِ. قَالَ: وَ حَدَّثَنِی أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ عَسْکَرٍ مَوْلَی أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الرِّضَا، قَالَ: دَخَلْتُ عَلَیْهِ وَ هُوَ جَالِسٌ فِی وَسَطِ إِیْوَانٍ لَهُ یَکُونُ عَشْرَةَ أَذْرُعٍ، قَالَ: فَوَقَفْتُ بِبَابِ الْإِیْوَانِ، وَ قُلْتُ فِی نَفْسِی: یَا سُبْحَانَ اللَّه ...

عسکر غلام امام جواد (علیه السلام) است که نقل می کند: بر امام جواد (علیه السلام) داخل شدم در حالی که ایشان در وسط ایوانی که برای ایشان بود نشسته بودند که آن ایوان 10 ذراع بود. پس بر درب ایوان ایستادم و ...

دلائل الإمامة (طبری، قرن 5)، ص 404

الهدایة الکبری(خصیبی، 334 ق)، ص 299

وَ رُوِیَ أَنَّ خَیْرَ مَسَاجِدِ النِّسَاءِ الْبُیُوتُ وَ صَلَاةَ الْمَرْأَةِ فِی بَیْتِهَا أَفْضَلُ مِنْ صَلَاتِهَا فِی صُفَّتِهَا وَ صَلَاتَهَا فِی صُفَّتِهَا أَفْضَلُ مِنْ صَلَاتِهَا فِی صَحْنِ دَارِهَا وَ صَلَاتَهَا فِی صَحْنِ دَارِهَا أَفْضَلُ مِنْ صَلَاتِهَا فِی سَطْحِ بَیْتِهَا وَ تُکْرَهُ لِلْمَرْأَةِ الصَّلَاةُ فِی سَطْحٍ غَیْرِ مُحَجَّرٍ.

و روایت کرده اند که بهترین مسجد زنان (که مناسب و مطلوبست نماز خود را آنجا بخوانند) همان خانه های ایشان است، و همچنین نماز زن درون اطاق بهتر از نماز او در صفّه ایوان و درگاهی جلوی اطاق است و باز نماز او در صفّه (درگاه و ایوان) اطاقش بهتر از نماز او در صحن خانه است، و باز نماز او در صحن خانه اش مقبولتر از نماز او بر پشت بام خانه است، و نماز خواندن بر بامی که دیوارکشی نشده برای زنان مکروه است. (ترجمه غفاری)

من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 374 / الوافی، ج 7، ص 515

الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِسْحَاقَ الْجَلَّابِ قَالَ: اشْتَرَیْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع غَنَماً کَثِیرَةً فَدَعَانِی فَأَدْخَلَنِی مِنْ إِصْطَبْلِ دَارِهِ إِلَی مَوْضِعٍ وَاسِعٍ لَا أَعْرِفُهُ فَجَعَلْتُ أُفَرِّقُ تِلْکَ الْغَنَمَ فِیمَن أَمَرَنِی بِهِ فَبَعَثَ إِلَی أَبِی جَعْفَرٍ وَ إِلَی وَالِدَتِهِ وَ غَیْرِهِمَا مِمَّنْ أَمَرَنِی ثُمَّ اسْتَأْذَنْتُهُ فِی الِانْصِرَافِ إِلَی بَغْدَادَ إِلَی وَالِدِی وَ کَانَ ذَلِکَ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ فَکَتَبَ إِلَیَّ تُقِیمُ غَداً عِنْدَنَا ثُمَّ تَنْصَرِفُ قَالَ فَأَقَمْتُ فَلَمَّا کَانَ یَوْمُ عَرَفَةَ أَقَمْتُ عِنْدَهُ وَ بِتُّ لَیْلَةَ الْأَضْحَی فِی رِوَاقٍ لَهُ فَلَمَّا کَانَ فِی السَّحَرِ أَتَانِی فَقَالَ یَا إِسْحَاقُ قُمْ قَالَ فَقُمْتُ ...

اسحاق جلاب گوید: برای امام هادی علیه السلام گوسفندان بسیاری خریدم، سپس مرا خواست و از اصطبل منزلش بجای وسیعی برد که من آنجا را نمیشناختم، و در آنجا گوسفندان را بهر که دستور داد، تقسیم کردم، و برای (پسرش) ابو جعفر و مادر او و دیگران دستور داد و فرستاد، آنگاه روز ترویه بود که از حضرت اجازه گرفتم ببغداد نزد پدرم برگردم، بمن نوشت: فردا نزد ما باش و سپس برو. من هم بماندم و چون روز عرفه شد، نزد حضرت بودم و شب عید قربان هم در ایوان خانه امام خوابیدم هنگام سحر نزد من آمد و فرمود: ای اسحاق برخیز، من برخاستم ... (ترجمه مصطفوی)

الکافی، ج 1، ص 499 / الإختصاص(مفید)، ص 325

جهت مشاهده تصاویر بالکن (ایوان)؛ به پیوست 7 مراجعه بفرمایید.

ولی در خانه های آپارتمانی، به جای "بالکن"، "تراس" داریم.

ص: 42

بالکن "فضای نیمه بازِ خانه" است که یک طرفش "فضای بسته خانه" و یک طرفش ["فضای باز خانه" مانند] درختکاری ها، حیوانات خانگی، حوض و .... وجود دارد.

بالکن ساختار اصلی تفریح خانه است. سُفره آنجا انداخته می شود، مهمانی های آسانِ روزانه آنجا برگزار می شود، گعده های(دورهمی) خانوادگی آنجا برگزار می شود. بالکن در روایاتِ ما جای پذیرایی است.

پذیرایی کار را خیلی برای خانم خانه سخت می کند، -حقوق زن را دارم بحث می کنم- نباید پذیرایی از مهمان را به جایی بُرد که نگهداری آن برای خانم خانه سخت باشد. وقتی یک "اتاق پذیرایی"طراحی می کنید، ما مردها درک نمی کنیم که خانم ها چقدر برای منظم و تمیز کردنِ آن اذیت می شوند! اما وقتی "بالکن" بسازید، با تکان دادنِ فرش، سریع تمییز می شود و راحت [هم] شستشو می شود.

ص: 43

من این را که عرض می کنم، [بخاطر این است که] درمورد بالکن مطالعه کرده ام. [مثلاً]300 - 400 نوع بالکن در معماری قدیم داشته ایم! چه دانشی است! مهمترین [ویژگی] بالکن هم این است که "محیط تفریح خانه" است. و [همچنین] چون در کنار درختان است، دارای "گرمایش و سرمایش طبیعی" هم است. ولی وقتی شما اتاق پذیرایی طراحی می کنید، گرما و سرمای آن باید مصنوعی باشد. ده ها خاصیت این چنینی بر مسئله "بالکن"، مترتب است که ان شاءالله بعدا بیشتر راجع به آن بحث می کنیم.

2/2/3وجود درختان حوض حیوانات خانگی و... در حیاط خانه سومین ویژگی حیاط خانه

در مسئله حیاط خانه، بحث "درخت ها"، "حوض" و "حیوانات خانگی" و... اینها نیز سرفصل هایی هستند که در ادامه راجع به پرونده حیوانات خانگی هم صحبت می کنم. اما در ذهنتان بماند که حیاط یک دانش است؛ برای همین حضرت می فرماید: «شَرَفُهَاالسَّاحَةُ الْوَاسِعَةُ»، یعنی: خانه بی حیاط یا با حیاط کوچک، خانه بی شرافتی است! خانه باید شرافت داشته باشد و شرافتش به حیاط وسیع است.

۲/۲/۴- قابلیت تامین اقلام زیرساختی زندگی در حیاط خانه پدافند غیر عامل و ایجاد امنیت)؛ چهارمین ویژگی حیاط خانه

اگر شرایط جنگی هم اتفاق بیفتد و فرض کنید حکومت نتواند اقلام زیرساختی زندگی را تامین کند؛ در حیاط وسیع، راحت می شود یک سال زندگی را چرخاند! یعنی: حیاط از حیث "پدافند غیر عامل" و "امنیت"، هم موضوعیت دارد که بعدا باید راجع به آن بحث کنیم.

3/2. سرفصل سوم: نقشه کشی ساختمان

اشاره

سرفصل سوم، "نقشه کشی ساختمان" است که باید به این هم فکر کنیم، نقشه ساختمان چگونه باید باشد؟

۲/۳/۱- تفکیک نقاط تر (مانند: آشپزخانه حمام و دستشویی از نقاط خشک خانه (مانند: پذیرایی و اتاق استراحت) (به دلیل استحکام بنا و علوم غریبه)؛ یکی از تدابیر نقشه کشی ساختمان

اشاره

[اولین نکته این است که] به دو دلیل باید "نقاط تَر خانه" از "نقاط خشک خانه" تفکیک بشوند: 1) به دلیل استحکم بنا. 2) به دلیل علوم غریبه.

ص: 44

نقاط تَر خانه (یعنی آشپزخانه، حمام، دستشویی)؛ باید در نقشه [ساختمان در] یک طرف خانه دیده [و طراحی] شود.⁽¹⁾

امام صادق (علیه السلام): اینک ای مفضّل!در نعمت هایی که خداوند جلّ و علا در خوردن، آشامیدن و آسانی دفع زواید قرار داد اندیشه کن و درس عبرت بگیر. آیا حکیمانه نیست که در ساختن یک سرا، مستراح در پوشیده ترین جایگاه قرار گیرد؟ خداوند نیز مجرای خروجی انسان را در مخفی ترین جای قرار داد.آن را در پشت او ظاهر نکرد و در جلویش ننهاد. بلکه در جایی از دیدگان پوشیده است. ران ها و لگن ها آن را با گوشت در بر گرفته اند و پوشانده اند. هرگاه که انسان به قضای حاجت نیازمند گشت و به آن هیأت معمول نشست، مخرج چنان می گردد که سنگینی و فضولات را براحتی دفع می کند. خداوند، والامرتبه است، کسی که نعمت هایش عیان و عطایش بی پایان است.

توحید المفضل، ص70

[چرا؟ به دو دلیل. دلیل اول اینکه:] چون خانه مرطوب دائماً در معرض خطر است و زودتر خراب می شود. دلیل دومش هم این است که هرکجا تری هست، جن ها حضور بیشتری دارند.⁽²⁾

رسول خدا (صلی الله علیه و آله): ابلیس به پروردگارش گفت:پروردگارا آدم را به زمین فرو آورده شد،و من می دانم البته کتب و رُسلی خواهند بود،کتب و رُسل آنها چیستند و کیستند؟ فرمود:رسولانشان فرشته و پیغمبرانند و کتابهاشان تورات،انجیل،زبور و فرقان،گفت:پس کتاب من چیست؟ فرمود:کتاب تو خالکوبی،خواندنت شعر،و رسولانت کاهنان،خوراکت آنچه نام خدا بر آن خوانده نشود،نوشابه ات هر مسکر،و گفتارت دروغ،خانه ات حمّام و دامهایت زنان،جار کش تو، نی و مسجدت بازارها. رسول خدا از ابلیس لعنةاللّه علیه سؤال کرد دامادان تو کیانند؟ ابلیس ملعون گفت:زناکاران. فرمود:که سر تو را بشکند؟ گفت: آنکه توبه کند و به توبه خود قائم باشد. فرمود:خانه تو کجاست؟ گفت:حمام. فرمود:مسجد تو کجاست؟ گفت:بازارها. فرمود:طعام خوردنی تو کدام است؟ گفت:چرک ناخن های دراز. فرمود:محبان تو کدامند؟ گفت:مستان و بی هوشان. فرمود: نزد تو که عزیز است؟ گفت:آنها که اهلبیت تو را دشمن دارند و اولاد تو را خوار کنند. فرمود: مؤذنان تو کدامند؟ گفت: نی زنان. فرمود:کتاب تو کدام است؟ گفت:نقش و خالی که مردم به دست و پای می کشند، فرمود:رفیقان تو کدامند؟ گفت: زنان... فرمود: از زنان کدامند که فرمانبرداری تو کنند؟ گفت:چندان هستند که نتوانی شمرد.

بحار الأنوار، ج 60، ص 281

الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ قَالَ: قَالَ جَبْرَئِیل: یَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لَا نَدْخُلُ بَیْتاً فِیهِ صُورَةُ إِنْسَانٍ وَ لَا بَیْتاً یُبَالُ فِیهِ وَ لَا بَیْتاً فِیهِ کَلْبٌ.

عمرو بن خالد گوید: امام باقر(علیه السلام) فرمود: جبرئیل عرض کرد: ای رسول خدا! ما فرشتگان در خانه ای که تصویر انسانی باشد، مکانی که در آن ادرار می کنند و خانه ای که در آن سگی باشد، داخل نمی شویم.

الکافی، ج 3، ص393

ص: 45

همیشه یادتان باشد، دو شیء است که اجنه خیلی به آنها علاقه دارند: یکی "آب"⁽¹⁾

«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ * قُلْ أُوحِیَ إِلیَ َّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِّنَ الجِنّ ِ فَقَالُواْ إِنَّا سَمِعْنَا قُرْءَانًا عَجَبًا * یَهدِی إِلیَ الرُّشْدِ فَامَنَّا بِهِ وَ لَن نُّشْرِکَ بِرَبِّنَا أَحَدًا * وَ أَنَّهُ تَعَلیَ جَدُّ رَبِّنَا مَا اتَّخَذَ صَاحِبَةً وَ لَا وَلَدًا * وَ أَنَّهُ کاَنَ یَقُولُ سَفِیهُنَا عَلیَ اللَّهِ شَطَطًا * ... وَ أَنَّهُ کاَنَ رِجَالٌ مِّنَ الْانسِ یَعُوذُونَ بِرِجَالٍ مِّنَ الجِنّ ِ فَزَادُوهُمْ رَهَقًا * ... وَ أَنَّا مِنَّا الصَّالِحُونَ وَ مِنَّا دُونَ ذَالِکَ کُنَّا طَرَائقَ قِدَدًا * ... وَ أَنَّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ وَ مِنَّا الْقَاسِطُونَ فَمَنْ أَسْلَمَ فَأُوْلَئکَ تَحَرَّوْاْ رَشَدًا * وَ أَمَّا الْقَاسِطُونَ فَکاَنُواْ لِجَهَنَّمَ حَطَبًا * وَ أَلَّوِ اسْتَقَامُواْ عَلیَ الطَّرِیقَةِ لَأَسْقَیْنَاهُم مَّاءً غَدَقًا»

به نام خدا که رحمتش بی اندازه است و مهربانی اش همیشگی * بگو: به من وحی شده که: گروهی از جنّ [به قرآن] گوش دادند و گفتند: همانا ما قرآن شگفت آوری شنیدیم، * که به سوی راه راست هدایت می کند، پس به آن ایمان آوردیم و هرگز احدی را شریک پروردگارمان قرار نخواهیم داد، * و [این حقایق را اعتراف و اقرار می کنیم:] اینکه برتر و بلند است عظمت پروردگارمان، و او هرگز برای خود همسری و فرزندی نگرفته است، * و اینکه سبک مغز و نادان ما همواره درباره خدا سخنی دور از حق می گفت [که او دارای همسر و فرزند است!] * ... و اینکه مردانی از آدمیان به مردانی از جن پناه می بردند، پس [مردان جن] بر طغیان و تباهی شان افزودند، * ... واینکه از ما برخی شایسته وبرخی غیر شایسته اند، [و] ما بر مذاهب گوناگون ومتفاوتی هستیم، * ... و اینکه گروهی از ما تسلیم [فرمان ها و احکام] خدایند، و برخی منحرف اند، پس کسانی که تسلیم شدند در صدد یافتن حقیقت و راه مستقیم اند، * ولی منحرفان هیزم دوزخ اند، * و اگر بر طریقه حق پایداری کنند حتماً آنان را از آب فراوانی سیراب خواهیم کرد.

جن، آیات 1 تا 16

امام صادقG فرمود: آهن، زینت اهل آتش است و طلا زینت اهل بهشت است ... خداوند آهن را در دنیا زینت جن و شیطان قرار داد پس بر مرد مسلمان حرام کرد که آن را در نماز بپوشد مگر این که در مقابل دشمن باشد که در این صورت بی اشکال است. راوی می گوید: به حضرت عرض کردم مردی در سفر است و با او چاقویی در چکمه اش است که بی نیاز از آن نیست و یا این که در شلوار خود چاقویی گذاشته و آن را به خود بسته است و یا کلیدی آهنی است که اگر آن را کنار گذارد ممکن است به سختی بیفتد و یا این که کمربند آهنی دارد. این شخص چه کند؟ فرمودند: مسافر وقتی ضرورتی به چاقو و کمر بند آهنین دارد معذور است و همچنین اگر نیازمند کلید است ولی در غیر این صورت ها باید بداند که نماز در آهن صحیح نیست چرا که آهن، نجس بوده و مسخ شده است.

مصدر اصلی: تهذیب الأحکام ج 2 ، ص227

منابع دیگر: الوافی ،ج 7، ص427/ وسائل الشیعة ، ج 4، ص 419

بنابراین وقتی داشتید به معماری خانه فکر می کردید، سعی کنید این دو شیء را حذف یا

ص: 46

کم کنید. آهن را می شود حذف کرد، آب را هم می شود در هر کجای خانه گسترش نداد. چون کتاب خدا می فرماید: «جن از آتش است»⁽¹⁾

و در حقیقت، انسان را از گِلی خشک، از گِلی سیاه و بدبو، آفریدیم و پیش از آن، جن را از آتشی سوزان و بی دود خلق کردیم.

و موجود بسیار داغی است! [لذا] خیلی دوست دارد هرکجا لیوان آبی باشد به آنجا بیاید. ⁽²⁾

امام صادق (علیه السلام): ظرفهای خود را باز نگذارید که اگر روباز بماند شیطان در آن آب دهن اندازد و هر چه خواهد از آن برگیرد.

المحاسن، ج 2، ص 584

وسائل الشیعة، ج 5، ص 324 / بحار الأنوار، ج 73، ص 176

أَبِی رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی الْعَطَّارُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِیِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَجِیفُوا أَبْوَابَکُمْ وَ خَمِّرُوا آنِیَتَکُمْ وَ أَوْکُوا أَسْقِیَتَکُمْ فَإِنَّ الشَّیْطَانَ لَا یَکْشِفُ غِطَاءً وَ لَا یَحُلُّ وِکَاءً ...

رسول خدا (صلی الله علیه و آله): درهای خانه خود را پیش کنید (ببندید) سر ظرفهای خود را سرپوش نهید و بند مشکهای آب خود را محکم ببندید که شیطان روپوش را برندارد و بند را باز نکند...

علل الشرائع، ج 2، ص 582 / الأمالی (للمفید)، ص 190

بحار الأنوار، ج 73، ص 174

امام صادق علیه السّلام در مورد حدیث غدیر می فرمود:چون پیغمبر در مورد علی علیه السّلام فرمود آنچه فرمود و او را پیشوای مردم ساخت، ابلیس یک فریادی کشید که همه عفریتهایش گرد او آمدند و گفتند:ای آقای ما این چه فریادی بود؟ گفت:وای بر شما امروز شما مانند روز عیسی است،بخدا که مردم را در باره او گمراه سازم، قرآن نازل شد که«البته ابلیس گمانش را در باره آنها درست درآورد و او را پیروی کردند جز گروهی مؤمن» پس ابلیس فریادی کشید و عفریتها دوباره نزد او بازگشتند و گفتند: ای سرور ما این فریاد دیگر چه بود؟گفت:وای بر شما خداوند سخن مرا در قرآن حکایت کرده و بر پایه آن نازل کرده است: «وَ لَقَدْ صَدَّقَ عَلَیْهِمْ إِبْلِیسُ ظَنَّهُ«. سپس سر به آسمان برداشت و گفت: به عزت و جلالت سوگند این گروه مؤمن را هم بدیگران ملحق سازم. گوید: پس پیغمبر صلّی اللّٰه علیه و آله فرمود:« بِسْمِ اَللّٰهِ اَلرَّحْمٰنِ اَلرَّحِیمِ إِنَّ عِبٰادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطٰانٌ« فرمود:پس ابلیس فریادی کشید و عفریتهایش دوباره به او باز گشتند و گفتند: ای سرور ما این فریاد سوم برای چه؟ گفت:بخدا از دست اصحاب علی است،و پروردگارا به عزت و جلالت قسم گناهان را برایشان آرایش کنم تا آنان را دشمن تو سازم. گوید: امام صادق علیه السّلام فرمود:به آن خدایی که پیغمبر را صلّی اللّٰه علیه و آله به راستی فرستاده!عفریتها و ابلیسها بر سر مؤمن بیش از زنبورند بر سر گوشت، و مؤمن هم از کوه سخت تر است از کوه با تیشه بکنند و مؤمن از دینش برنگردد.

المؤمن ج1 ص16 / تفسیر العیاشی ج2 ص301 / الإختصاص ج1 ص30

أعلام الدین ج1 ص433 / تفسیر البرهان ج3 ص548 / بحار الأنوار ج37 ص164 و ج60 ص256 و ج64 ص239 و ص246 و ج78 ص 211/ تفسیر نور الثقلین ج3 ص185 / تفسیر کنز الدقائق ج7 ص446 / عوالم العلوم ج15 ص141

ص: 47

موجودات بیشتر خلق کردم⁽¹⁾

از امام صادق Gپرسیده شد: آیا فرشتگان بیشترند یا آدمیان؟ فرمود: سوگند به آن که جانم دردست اوست، شمارِ فرشتگان خدا در آسمان ها، بیشتر از شمارِ خاک ها در زمین است. در آسمان، هیچ جای پایی نیست، مگر این که در آن، فرشته ای مشغول تسبیح و تقدیس خداست، و در زمین، هیچ بوته ای و کلوخی نیست، مگر این که فرشته ای بر آن گماشته شده است.

مصدر اصلی: تفسیر القمی،ج 2 ص 255

منابع دیگر: البرهان فی تفسیر القرآن ،ج 4،ص 747 / بحار الأنوار ج 24ص 210

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ [أَبِیهِ] جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَیْسَ خَلْقٌ أَکْثَرَ مِنَ الْمَلَائِکَة؛

امام صادقG: از چیزهایی که خدا خلق کرده، چیزی فراوان تر از فرشتگان وجود ندارد.

مصدر اصلی: الکافی ،ج 8، ص 272

منابع دیگر: الوافی،ج 26، ص504/ بحار الأنوار، ج 56، ص 191

ص: 48

کرده، گفته است: «من جن ها را بیشتر از انسان ها خلق کرده ام.» بنابراین جن همه جا وجود دارد. [حالا] شما باید [در مقابل این واقعیت،] چه کارهایی را انجام دهید؟ من "قانون اساسی زندگی جن و انسان" را توضیح داده ام که باید تدابیری را به خرج بدهید که "اختلاط زندگی جن و انسان" ایجاد نشود. حدود 90 تدبیر است که البته برخی را در جلساتِ درسی قبل توضیح داده ام و می توانید استماع کنید.⁽¹⁾

سرفصل اول: تبیین ویژگی های جن از منظر آیات و روایات مانند: تبیین ماده ای که جن ها از آن خلق شده اند و ویژگی عدم اطلاع جن از غیب و.... (تعریف تفصیلی 10 ویژگی جن)

سرفصل دوم: تبیین 15 عامل اختلاط میان زندگی انسان و جن؛ مانند: عامل غذا، عامل آرایش و زینت، عامل محل زندگی مشترک، عامل زمان های اختلاط، عامل مکان های اختلاط، عامل نظافت، عامل وسوسه و... (سبک زندگی مدرن در 15 بخش به اختلاط زندگی انسان و جن انجامیده است!)

سرفصل سوم: تبیین تفصیلی "حرزهای اسم پایه". برای مواجهه با آسیب های احتمالی جن ها به انسان؛ خصوصاً برای مواجهه با آسیب های بانوان و کودکان از این موضوع؛

اسماء و اذکار و آیاتی مانند قرائت منظم قرآن، مواظب صبحگاه و شامگاه بر ذکر لاحول و لا قوة الا باللّه العلی العظیم و... توصیه شده است. (مجموعاً 20 دعا)

سرفصل چهارم: معرفی تفصیلی "حرزهای شئ پایه" برای مواجهه با آسیب های احتمالی جن ها، استفاده از اشیائی مانند: نگهداری از خروس سفید یا کبوتر، مصرف دائمی سرکه انگوری که در خانه تولید می شود، مصرف سیب در صبحگاه، سکونت در خانه های یک طبقه، عدم نگهداری از سگ در خانه و.... توصیه می شود. (مجموعاً 25 شئ)

حجت الاسلام علی کشوری (دبیر شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی) - تبیین محتوای بسته فقهی قانون اساسی زندگی جن و انسان - چهارشنبه 29 شهریور 1402 – قم

منبع: کانال الگوی پیشرفت اسلامی در پیام رسان ایتا

https://eitaa.com/olgou4/5609

ص: 49

پس یکی از تدابیر این است که: نقشه ساختمان را طوری قرار بدهید که "محیط تَر" از "محیط خشک ساختمان" جدا باشد؛ دلیل آن هم "علوم غریبه" است.⁽¹⁾

حجت الاسلام علی کشوری (مدیر مدرسه فقهی هدایت و دبیر شورای راهبردی الگوی پیشرفت اسلامی) - تبیین محتوای جداول چهارگانه علوم پایه مدرسه هدایت - دوشنبه 28 آذر 1401 – قم

منبع: کانال الگوی پیشرفت اسلامی در پیام رسان ایتا

https://eitaa.com/olgou4/4919

۲/۳/۲/۱. رعایت حریم خصوصی تاثیرگذار بر حیاء و امنیت خانواده؛ یکی دیگر از تدابیر در نقشه کشی ساختمان

در نقشه کشی، بحث های دیگری هم مهم است؛ [مثلا] در نقشه کشی، "حریم" مهم است و یکی از قواعد محسوب می شود. [گاهی اوقات که] من این ژورنال های بین المللی را که می بینم؛ [مثلاً یکی از کارهایی که در نقشه کشی ساختمان انجام داده اند این است که:] اولاً حمام و دستشویی را در وسط خانه جانمایی می کنند. ثانیاً در معرض دید قرار می دهند. حتی من می دیدم که توالت و حمام شیشه ای دارند! می گوییم: آقای معمار چرا چنین [کاری] کرده اید؟ می گویند: برای این که اگر یک نفر به حمام رفت، ببینند و لذت بیشتری ببرند! ما یک داستانی با این آقایان داریم. دستشویی راوسط خانه می گذارند که "ضد حیاء" است. الان وضعیت اینچنین است که هر کسی دستشویی می رود، [یک] ضربه به حیثیت و آبرویش هم وارد می شود!

پس یکی از قاعده های جانمایی، "قاعده حریم" است. حریم، خروجی "حیاء" و خروجی "امنیت" دارد. این را یادتان باشد که در روایت می گوید: «وقتی شوهر وارد خانه می شود، باید یا الله بگوید و وارد شود، سرزده وارد نشود.» امام صادقG استدلال می کنند که: «شاید همسر شما در یک وضعیتی باشد که دوست نداشته باشد شما او را در این وضعیت ببینید.»⁽²⁾

امام صادقG فرمود: مرد چون داخل بر اهل خود میشود، باید سلام کند و پایش را بر زمین بکوبد و تنحنح کند، برای اینکه اهل و خانواده خود را از آمدن خویش خبردار کند تا ابنکه مبادا چیزی را که از آن کراهت دارد ببیند.

مصادر اصلی: جامع الأخبار، ص89 / مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار ، ص194

منبع دیگر: بحار الأنوار ،ج 73، ص 11

ص: 50

باید خیلی ارزش قائل بشویم. الان ما در مجتمع های آپارتمانی تنها چیزی که نداریم "حریم خصوصی" است! مثلاً همسایه شما در ساختمان مجاور به دستشویی رفته و شما وسط [اتاق] مهمانی صداهای ناهنجار را استماع می فرمایید! الان اینچنین است و[این] چالش مهمی است. پس یک بحث هم بحث "حریم" است که باید به آن توجه بشود. پس در مورد عنوان "نقشه کشی" هم باید بنشینیم و فکر کنیم.

من [گاهی] گفته ام که اگر "اصول نقشه کشی" را به خانم ها واگذار کنیم، خانم ها بهترین طراح هستند، بیشتر از آقایان به جزییات دقت می کنند. لذا اگر خواستید خانه بسازید، اصول امامG را وسط بگذارید و مشاور اصلی خانه و نقشه کشی را خانم خانه قرار دهید، که نقشه بهتر بیرون می آید. که در این باره باید بیشتر گفتگو کنیم.

3/2. سرفصل چهارم: اصول فنی ساختمان

۲/۳/۱. عدم اشراف بر ساختمان مجاور، قواعد دسترسی، مقدار فاصله با ساختمان مجاور؛ برخی از مباحث مرتبط با اصول فنی ساختمان

چهارمین موضوعی که باید بحث بشود، "اصول فنی ساخت" است. مثلاً "ارتفاع ساختمان" چقدر باید باشد؟ "فاصله ساختمان ما با ساختمان مجاور" چقدر باشد؟ آیا ساختمان ما "اِشراف" به ساختمان ها داشته باشد یا نداشته باشد؟ ⁽¹⁾

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) آیا می دانید حق همسایه چیست؟ شما از حق همسایه جز اندکی را نمی دانید، همانا کسی که همسایه اش از آزارش در امان نباشد به خدا و روز رستاخیز ایمان نیاورده است. چون همسایه وام بخواهد، باید به او وام داد و چون خیری به او رسد، باید شادباش بگویدش و چون اندوه و مصیبتی به او رسد، باید او را تسلیت دهد و نباید ساختمان خانه خود را از خانه همسایه چندان بلندتر بسازد که مانع از وزش نسیم گردد، مگر به اجازه او و چون میوه نوبر بخرد، باید برای همسایه بفرستد و اگر به او هدیه نمی کند باید آن میوه را پوشیده به خانه خود برد و نباید اجازه دهد کودکانش آن میوه را آشکارا مصرف کنند که اشتهای کودکان همسایه تحریک، و ناراحت شوند و سپس رسول خدا فرمودند: همسایگان سه نوعند: برخی از آنان سه حق دارند، حق اسلام و حق همسایگی و حق نزدیک بودن. برخی از آنان دو حق دارند، حق اسلام و حق همسایگی. (در مورد همسایگان دورتر) و برخی یک حق دارند و آن همسایه کافر است که فقط حق همسایگی برای او محفوظ است.

روضة الواعظین، ج 2، ص 389 / مشکاة الأنوار، ص 212

مستدرک الوسائل، ج 8، ص 424

"قواعد دسترسی خانه" چطور است؟ بالاخره هر

ص: 51

ساختمانی باید برای آن دسترسی تعریف کرد. دسترسی های گسترده باید برای ساختمان تعریف شود. این را بعدا باید بحث کنیم.

من یک نکته را در پرانتز بگویم: یک کوچه هایی در ساختمان های قدیم است که به آن کوچه های "غریب کُش" یا در بعضی از تعابیر کوچه" آشتی کنان" می گویند. کوچه های باریکی که بین این ساختمان و ساختمان مجاور قرار دارد. بعضی ها می گویند که چرا اینقدر کوچه را باریک تعریف کرده اند؟ بحث این است که اصلا اینها کوچه نیستند؛ [بلکه] این یک فاصله ای بین این ساختمان و ساختمان دیگر است. مطلوب این است که ساختمان ها حتی به یکدیگر چسبیده نباشند. هم دلیلحریم دارد و هم دلیل استواری ساختمان دارد، [اما] الان معمارها اینطور هستند که ساختمانی را به ساختمان شما تکیه می دهند و می سازند. اگر کسی اهل غل وغش باشد این کارها را انجام می دهد [؛تا مخارج ساخت را کمتر کند!]

۲/۳/۲ پله تاثیرگذار بر فرسودگی انسان)؛ یکی دیگر از مباحث مرتبط با اصول فنی ساختمان

بالاخره قواعدی برای ساخت ساختمان داریم، که "اصول فنی ساختمان" محسوب می شوند. مثلاً [قواعد مرتبط با ساختِ] "پله" در ساختمان [یکی از اصول فنی ساختمان به حساب می آید]. "پله" ارتباط مستقیم با "فرسوده شدن بدن" دارد.⁽¹⁾

امام صادقG فرمود: چهار چیز [انسان را] پیش از فرارسیدن هنگام پیری پیر می کند: خوردن گوشت خشک شده، نشستن بر جای مرطوب، بالا رفتن بر پلکان، و مجامعت با پیر زنان.

مصدر اصلی: تحف العقول، ص 317

منبع دیگر: بحارالأنوار ، ج 75، ص 230

ص: 52

هستند؟ پله [آنها] نیم متر است! چگونه پایشان را می گذاشتند و می رفتند؟! پاسخ این است که: او اصلاً پایش را نمی گذاشته است، [بلکه] می نشسته و پایش را بالا می آورده. خودش طبیب بوده و می دانسته که هر قدمی که با پله بالا برده شود، چقدر فشار به مفصل و جریان خون و قلب وارد می کند! [لذا] می نشسته اند و [سپس بالا] می رفته اند. ساختمان هم [در آن زمان] کلّاً یک طبقه یا دو طبقه بوده است. مثلا فرض کنید که [در کل ساختمان، فقط] سه پله این چنینی درست می کرده اند و آن شخص هم چون علمِ سلامت داشته، می نشسته روی پله اول، که آن پله هم ارتفاعش زیاد است و هم پهن است [و کم کم بالا می رفته است]. [آیا] شما اینها را به این چشم نگاه می کنید؟ یا اینکه فکر می کنید قدیمی ها [هم اینها را] نمی دانسته اند؟ الان که پله ها را 20 سانت طراحی می کنند، می گویند: [قدیمی ها] عجب آدم های عقب افتاده ای بوده اند که این کارها را می کردند! درحالی که داستان کاملا برعکس است.

پله در ساختمان مهم است گاهی وقت ها می بینید، شخص 40سال در این ساختمان زندگی می کند، [لذا] نباید پله را طوری قرار داد که هر روز بدنش فرسوده بشود. این عرض ماست.

۲/۳/۳. پشت بام دارای کاربری های مطالعات نجومی)؛ یکی دیگر از مباحث مرتبط با اصول فنی ساختمان

"پشت بام" [هم] در ساختمان بسیار مهم است. اینها "مقررات فنی ساختمان" است. چرا؟ چون ما در[پشت بام] ساختمان، "مطالعه نجوم" داریم. یکی از کاربری های پشت بام خانه، "استهلال" و "مشاهده های نجومی" است. فرزندان خود را باید با آسمان آشنا کنیم.

شما فکر نکنید که آسمان همین است که "ناسا(nasa)" می گوید. یک گزاره غلطی در عصر ما وجود دارد که آسمان را به "محوریت کهکشان" توضیح می دهند، ناسا هم گزارشی اعلام کرده است که: ما بیش از 2000 میلیارد کهکشان داریم! [چقدر] قشنگ شمرده است! مدیون هستید اگر فکر کنید اشتباه می کنند!⁽¹⁾دقیق رفته و شمرده است! مردمان عصر ما فکر می کنند خیلی چیز می دانند. قرآن

ص: 53

کریم می فرماید: «آسمان هفت طبقه است».⁽¹⁾

خداوند همان کسی است که هفت آسمان را آفرید، و از زمین نیز همانند آنها را; فرمان او در میان آنها پیوسته فرود می آید تا بدانید خداوند بر هر چیز تواناست و اینکه علم او به همه چیز احاطه دارد.

سوره طلاق، آیه 12

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّماواتِ السَّبْعِ وَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظیمِ

بگو: مالک آسمان های هفتگانه و پروردگار عرش بزرگ کیست؟

سوره مومنون، آیه 86

تُسَبِّحُ لَهُ السَّماواتُ السَّبْعُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فیهِنَّ وَ إِنْ مِنْ شَیْ ءٍ إِلاَّ یُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لکِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبیحَهُمْ إِنَّهُ کانَ حَلیماً غَفُوراً

آسمان های هفتگانه و زمین و هر کس که در آنهاست، او را تسبیح می گویند، وهیچ چیزی نیست مگر اینکه همراه با ستایش، تسبیح او می گوید، ولی شما تسبیح آنها را نمی فهمید، یقیناً او بردبار و بسیار آمرزنده است.

سوره اسرا، آیه 44

هُوَ الَّذی خَلَقَ لَکُمْ ما فِی الْأَرْضِ جَمیعاً ثُمَّ اسْتَوی إِلَی السَّماءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ وَ هُوَ بِکُلِّ شَیْ ءٍ عَلیمٌ

اوست که همه آنچه را در زمین است برای شما آفرید، سپس آفرینش آسمان را [که به صورت ماده ای دود مانند بود] اراده کرد و آن را به شکل هفت آسمان [همراه با نظامی استوار] درست و نیکو قرار داد و او [به قوانین و محاسباتِ] همه چیز داناست.

سوره بقره، آیه 29

الَّذی خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ طِباقاً ما تَری فی خَلْقِ الرَّحْمنِ مِنْ تَفاوُتٍ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَری مِنْ فُطُورٍ

آنکه هفت آسمان را بر فراز یکدیگر (طبقه طبقه) آفرید. در آفرینش [خدای] رحمان، خلل و نابسامانی و ناهمگونی نمی بینی، پس بار دیگر بنگر آیا هیچ خلل و نابسامانی و ناهمگونی می بینی؟

سوره ملک، آیه 3

أَ لَمْ تَرَوْا کَیْفَ خَلَقَ اللَّهُ سَبْعَ سَماواتٍ طِباقاً

آیا ندانسته اید که خدا هفت آسمان را چگونه بر فراز یکدیگر (طبقه طبقه) آفرید؟

سوره نوح، آیه 15

وَ بَنَیْنا فَوْقَکُمْ سَبْعاً شِداداً

و بر فرازتان هفت آسمان استوار بنا نهادیم.

سوره نبأ، آیه 12

در این هنگام آنها را بصورت هفت آسمان در دو روز آفرید، و در هر آسمانی کار آن (آسمان) را وحی (و مقرر) فرمود، و آسمان پایین را با چراغهایی ( ستارگان) زینت بخشیدیم، و (با شهاب ها از رخنه شیاطین) حفظ کردیم، این است تقدیر خداوند توانا و دانا!

سوره فصلت، آیه 12

ص: 54

می دادم که امر هر آسمان چیست؟ امر "آسمان اول" چیست؟ امر "آسمان دوم" چیست؟ امر "آسمان سوم" چیست؟ اجازه ندهید فرزندان شما خیال کنند که آسمان مجموعه ای از کهکشان هاست!

من می خواهم بگویم برایمان خیلی مهم است که ساختمان، پشت بام داشته باشد و اولین کاربردِ "بام ساختمان"، مطالعات نجومی است. بچه ها از اول باید آسمان شناس باشند.

خواهران و برادران گرامی! بر روی زمین همه فقیر هستند. اگر می خواهید فقرتان را برطرف کنید، نگاه فرزندان خود را به آسمان معطوف کنید؛ [چرا که] قرآن کریم می فرماید: «وَفِی السَّمَاءِ رِزْقُکُمْ وَمَاتُوعَدُونَ»⁽¹⁾

و روزی شما در آسمان است و آنچه به شما وعده داده می شود!

سوره ذاریات، آیه 22

الان "تمدن مدرن" آمده نمی گذارد که ما آسمان را مطالعه کنیم. اگر معماری درست شد، هر شب آسمان مطالعه می شود. بعد شروع می کنید با بچه هایتان صحبت کردن.

یکی از بحث هایی که بعداً به ضمیمه بحث پشت بام مطرح می کنیم، این است که: خدای متعال پنج نوع "ستاره" در "آسمان اول" خلق کرده است؛ [یعنی:] همه اش هم "ستاره" هستند: "خورشید" ستاره است، "ماه" ستاره است و ستاره های دیگری که هستند. مثلا این "شهاب سنگ ها" ستاره هستند، کارش چیست؟ به دعای پیامبر اکرم[ دسترسی جن ها را به آسمان دوم محدود می کند. قرآن کریم در همین آیه که خواندم «فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ فِی یَوْمَیْنِ» در آخر آیه می فرماید: «وَزَیَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْیَا بِمَصَابِیحَ وَحِفْظًا» حفظ یعنی: همین شهاب که خودش تعریف می کند.⁽²⁾

به راستی که ما در آسمان، برج هایی قرار دادیم و آن را برای بینندگان [به شکل صورت های فلکی] آراستیم. * و آن را از هر شیطان رانده شده ای حفظ کردیم. * مگر آنکه دزدانه [خبرهای عالم بالا را] بشنود، که شهابی روشن او را دنبال می کند.

سوره حجر، آیات 16 تا 18

إِنَّا زَیَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْیَا بِزِینَةٍ الْکَوَاکِبِ * وَ حِفْظًا مِّن کلُ ِّ شَیْطَانٍ مَّارِدٍ * لَّا یَسَّمَّعُونَ إِلیَ الْمَلَا الْأَعْلیَ وَ یُقْذَفُونَ مِن کلُ ِّ جَانِبٍ * دُحُورًا وَ لَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ * إِلَّا مَنْ خَطِفَ الخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهابٌ ثَاقِبٌ / سوره مبارکه صافات، آیات 6 تا 10

همانا ما آسمان دنیا را به زیور ستارگان آراستیم، * و آن را از هر شیطان سرکشی حفظ کردیم، * آنان نمی توانند به سخنان فرشتگان بسیار مکرم و شریف گوش فرا دهند، و [هرگاه به گوش دادن برخیزند] از هر سو [شهاب] به سویشان پرتاب می شود، * تا با خفت وخواری رانده شوند، وبرای آنان عذابی همیشگی است، * مگر آنکه شیطانی خبری را [دزدانه و] با سرعت برباید [و فرار کند] که در این صورت گلوله ای آتشین و شکافنده او را دنبال می کند.

ص: 55

۲/۳/۴- ساخت دیوار در اطراف پشت بام؛ یکی دیگر از مباحث مرتبط با اصول فنی ساختمان

اصول فنی ساختِ [پشت بام] هم مهم است که وقتی ساختمان می سازید، برای پشت بامِ آن دیوار بگذارید. پیامبر اکرم[ فرمودند: پشت بام ساختمان باید دیوار داشته باشد⁽¹⁾

پیامبر[ فرمود: کسی که روی پشت بام بدون دیوار بخوابد و چیزی به او اصابت کند غیر خود را ملامت نکند.

مصادر اصلی: المحاسن،ج 2 ، ص622/ الکافی، ج 6 ، ص 530

منابع دیگر: الوافی، ج 20، ص809 / وسائل الشیعة،ج 5 ، ص314

عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْحَجَّالِ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنِ ابْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِG: أَنَّهُ کَرِهَ أَنْ یَبِیتَ الرَّجُلُ عَلَی سَطْحٍ لَیْسَتْ عَلَیْهِ حَجْرَةٌ وَ الرَّجُلُ وَ الْمَرْأَةُ فِی ذَلِکَ سَوَاء؛

امام صادقG فرمود: خوابیدن انسان چه مرد و چه زن بر روی بام بدون دیوار، کراهت دارد.

مصادر اصلی: المحاسن،ج 2، ص 622 / الکافی، ج 6 ، ص530

منابع دیگر:الوافی، ج 20، ص 809/ وسائل الشیعة، ج 5، ص314

عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ وَ غَیْرِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِG فِی السَّطْحِ یُبَاتُ عَلَیْهِ وَ هُوَ غَیْرُ مُحَجَّرٍ قَالَ یُجْزِیهِ أَنْ یَکُونَ مِقْدَارُ ارْتِفَاعِ الْحَائِطِ ذِرَاعَیْنِ؛

از امام صادق Gدر موضوع «خوابیدن در سطح فاقد حفاظ» فرمود: اگر ارتفاع حفاظ یک متر باشد کفایت می کند.

مصادر اصلی: المحاسن،ج 2 ، ص622 / الکافی، ج 6، ص 530

منابع دیگر: الوافی ،ج 20، ص 810 / وسائل الشیعة،ج 5، ص313

ص: 56

٢/٣/٥. عدم ارتفاع ساختمان بیش از هشت ذراع (حدود ۴ متر)؛ یکی دیگر از مباحث مرتبط با اصول فنی ساختمان

یکی از آن اصول، "ارتفاع ساختمان" است و بسیار مهم است که از "هشت ذراع"⁽¹⁾

الذِّرَاع: من طرف المرفق إلی طرف الإصبع الوسطی.

ذراع: از سر آرنج تا سر انگشت وسطی.

کتاب العین(خلیل بن احمد فراهیدی، 175 ق)، ج 2، ص 96

الذِّرَاعُ: من المرفق إلی أطراف الأصابع. و الذِّرَاعُ ست قبضات، و القبضة أربع أصابع.

ذراع: از آرنج تا سر انگشتان. ذراع شش قبضه است. و هر قبضه چهار انگشت است.

مجمع البحرین(طریحی، 1085 ق)، ج 4، ص 327

الذِّرَاعُ: الْیَدُ مِنْ کُلِّ حَیَوَانٍ. لکِنَّهَا مِنَ الْإنْسَانِ: مِنَ المرْفِقِ إِلَی أَطْرَافِ الْأَصَابِع.

المصباح المنیر(فیّومی، 770 ق)، ج 2، ص 207

الذِّرَاع- ج أَذْرُع و ذَرْعَان من الرجُلِ (ع ا): مسافت از سر آرنج تا نوک انگشت میانه ی انسان است، ساق دست. ... مِنَ الْخیل وَ الْإبِلِ: باریکه ی دست و پای اسب و شتر،- مِن البَقَرِ و الغَنَمِ: باریکه ی ساق پای گاو و گوسفند،- مِنْ الْمَقَایِیس: اندازه ی طولی بین پنجاه و هفتاد سانتیمتر.

فرهنگ ابجدی عربی فارسی، ص 407

بیشتر نشود. «سَمْکُ الْبَیْتِ ثَمَانِیَةُ أَذْرُعٍ».⁽²⁾

امام صادق G: ارتفاع خانه باید هفت یا هشت ذراع باشد که بلندتر از آن جایگاه حضور شیاطین است.

مصادر اصلی: المحاسن ،ج 2، ص 609/ مکارم الأخلاق، ص 126

منابع دیگر: وسائل الشیعة،ج 5، ص 311 /بحار الأنوار ج 73، ص 151

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ النَّوْفَلِیِّ عَنْ زِیَادِ بْنِ عَمْرٍو الْجُعْفِیِّ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ G قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَ وَکَّلَ مَلَکاً بِالْبِنَاءِ یَقُولُ لِمَنْ رَفَعَ سَقْفاً فَوْقَ ثَمَانِیَةِ أَذْرُعٍ أَیْنَ تُرِیدُ یَا فَاسِقُ؟!؛

امام صادق Gفرمود: زمانی که کسی ارتفاع خانه اش را بیش از هشت ذراع قرار دهد، ندا داده شود: «ای سیه روترین گناهکاران، چه می خواهی؟!»

مصادر اصلی: المحاسن، ج 2 ، ص 608/ الکافی،ج 6 ، ص

529/ مکارم الأخلاق، ص 127

منابع اصلی: الوافی، ج 20، ص 793 / وسائل الشیعة، ج 5، ص 310/ بحار الأنوار، ج 73، ص 150

ص: 57

روی زمین زندگی می کنند نه در فضا؛ بلکه حدفاصل هشت ذراعی زندگی می کنند!»⁽¹⁾

امام صادق Gحداکثر ارتفاع خانه ات را هفت ذراع قرار ده که بیش از آن، مسکن شیطان است، زیرا آن ها نه در آسمان و زمین، بلکه در هوا سکونت دارند.

مصادر اصلی: الکافی، ج 6، ص 529 / مکارم الأخلاق، ص 126

منابع دیگر: وسائل الشیعة، ج 5، ص 311/ مرآة العقول، ج 22، ص 442

جهت مطالعه روایات بیشتر در مورد «نهی از ارتفاع ساختمان بیش از 8 ذراع (حدود 4 متر)»؛ به پیوست 8 مراجعه بفرمایید.

ابان بن عثمان گوید: مردی به امام صادق Gشکایت نمود که موجودات زمینی (مانند جن ) با اهل بیت و خانواده اش بازی می کنند، فرمود: سقف خانه ات چه اندازه است؟ عرض کرد: ده ذرع. فرمود: هشت ذرع کن، سپس بین ذرع هشتم تا دهم، همان طورکه گرداگرد منزل دور می زنی آیة الکرسی بنویس؛ زیرا هر خانه ای که سقف آن بیشتر از هشت ذرع باشد، آن اقامت گاهی برای جنیان خواهد بود که در آن حاضر می شوند و مسکن می گزینند.

مصادر اصلی: الکافی، ج 6، ص529

منابع دیگر: مرآة العقول، ج 22، ص 442 / تفسیر کنز الدقائق، ج 2، ص 396

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ حُمْرَانَ قَالَ: شَکَا رَجُلٌ إِلَی أَبِی جَعْفَرٍ G وَ قَالَ أَخْرَجَتْنَا الْجِنُّ عَنْ مَنَازِلِنَا فَقَالَ اجْعَلُوا سُقُوفَ بُیُوتِکُمْ سَبْعَةَ أَذْرُعٍ وَ اجْعَلُوا الْحَمَامَ فِی أَکْنَافِ الدَّارِ قَالَ الرَّجُلُ فَفَعَلْنَا ذَلِکَ فَمَا رَأَیْنَا شَیْئاً نَکْرَهُهُ بَعْدَ ذَلِکَ؛

مردی به امام باقرG شکایت کرد و عرض کرد جن ما را از منازل خود بیرون کرده و فراری داده است امامG فرمود سقف خانه را هفت ذراع قرار بده و کبوتر در یک اطراف خانه قرار بدهید آن مرد گفت این کار را انجام دادیم دیگر هیچ چیزی که ناراحت کننده باشد ندیدیم.

مصادر اصلی: المحاسن،ج 2، ص609 / الکافی ، ج 6، ص 529/ مکارم الأخلاق، ص 128

منابع دیگر:الوافی، ج 20 ، ص 794 / وسائل الشیعة ،ج 5، ص 311

ص: 58

پس [مسئله] ارتفاع [ساختمان] مهم است ، اِشراف مهم است ، دسترسی مهم است، پشت بام مهم است، پله مهم است. همه اینها "اصول فنی ساخت" است. من باز تاکید می کنم که دارم پرونده بحث را در ذهن شما ایجاد می کنم. همه اینها بحث های تفصیلی تری دارد که الان فرصت توضیح بیشتر نداریم. پس اینها اصول فنی ساخت است.

4/2. سرفصل پنجم: تزئینات ساختمان

اشاره

پنجمین موضوع در ساختمان، "تزیینات ساختمان" است. تزیینات ساختمان چطور باید باشد؟ الان دو اصل مهم را می گویم بعداً بیشتر توضیح خواهم داد:

۲/۴/۱. ساده بودن و عدم تزئین نمای بیرونی ساختمان جهت در امان ماندن از حسادت چشم زخم و آه فقیران)؛ اولین اصل در تزئینات ساختمان

[اولین اصل این است که:] "بیرون" ساختمان را زیبا نسازید، [بلکه] "درونِ" آن را زیبا بسازید. چرا؟ تا اینکه در دل دیگران هر روز "حسرت" ایجاد نکند. بیرون را خیلی ساده بسازید. در روایات دارد: «ملعون است کسی که بیرون ساختمانش را زیبا بسازد»⁽¹⁾

پیامبر[ فرمود: ... هر کس برای خودنمایی و شهرت طلبی بنایی بسازد، روز قیامت، آن بنا را که به آتشِ شعله ور تبدیل شده است، از زمین هفتم بر دوش خود، حمل می کند. سپس آن را طوقِ گردنش می کنند و او را در آتش، فرو می افکنند و هیچ چیزی، مانع رسیدنش به قعر آتش نمی شود، مگر آن که توبه کند. گفته شد: ای پیامبر خدا! چگونه برای خودنمایی و شهرت طلبی می سازد؟ فرمود: [یعنی] بیشتر از اندازه نیازش بسازد تا با آن بر همسایگانش بزرگی بنماید و بر برادرانش فخر بفروشد.

مصادر اصلی: من لا یحضره الفقیه،ج 4، ص 11 / الأمالی( للصدوق) ص، 426/ مکارم الأخلاق، ص 428

منابع دیگر: الوافی ، ج 5، ص 1073 / وسائل الشیعة،ج 5، ص338

الشَّیْخُ وَرَّامُ بْنُ أَبِی فِرَاسٍ فِی تَنْبِیهِ الْخَوَاطِرِ، قَال مَرَّ الْحُسَیْنُ G بِدَارِ بَعْضِ الْمَهَالِبَةِ فَقَالَ: رَفَعَ الطِّینَ وَ وَضَعَ الدِّینَ؛

امام حسینG روزی کاخ مجلل و خانه باشکوهی را در مدینه مشاهده کردند و این جمله را فرمودند: صاحب این خانه، گِل ها را روی هم انباشته و بالا برده و درجه ایمانش را پایین آورده است.

مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج 3، ص 467

چرا؟ چون خیلی ها توان مالی ندارند،

ص: 59

می آیند از مقابل ساختمان شما رد می شوند و آه می کشند! برای همین حضرات [معصومینD] فرموده اند: بیرون ساختمان باید ساده باشد. [و] اگر [خیلی تمایل دارید و] می خواهید ساختمان شما زیبا باشد، درون آن را زیبا کنید. می دانید که [ساده بودن بیرون ساختمان] فوائدی دارد؛ [مثلاً] "چشم زخم" را از شما برمی دارد، "حسد" [و حسادت پیداکردنِ دیگران نسبت به شما] را برمی دارد، اینها مهم است. گاهی وقت ها خیلی از انسان ها به خاطر خانه شان دچار "چشم زخم" می شوند،⁽¹⁾

رسول خدا (صلی الله علیه و آله): چشم زخم، مرد را به گور و شتر را به دیگ می فرستد!

جامع الأخبار(للشعیری)، ص 157 / مکارم الأخلاق، ص 386 / شهاب الأخبار، ص 365

بحار الأنوار، ج 60، ص 26

عن النبیّ ص: العین حقّ یحضرها الشّیطان و حسد ابن آدم.

رسول خدا (صلی الله علیه و آله): چشم زخم، حق است که شیطان و حسد بنی آدم آن را پدید می آورد.

نهج الفصاحة، ص 583

عَنِ الصَّادِقِ ع: إِذَا تَهَیَّأَ أَحَدُکُمْ بِهَیْئَةٍ تُعْجِبُهُ فَلْیَقْرَأْ حِینَ یَخْرُجُ مِنْ بَیْتِهِ الْمُعَوِّذَتَیْنِ فَإِنَّهُ لَا یَضُرُّهُ شَیْ ءٌ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

امام صادق (علیه السلام): چون یکی از شما با هیأت آراسته ای از خانه بیرون می شود به هنگام خروج معوّذتین بخوانید: که بفرمان حق آسیبی نبینید ان شاء اللَّه تعالی.

مکارم الأخلاق، ص 386 / المصباح للکفعمی (جنة الأمان الواقیة)، ص 220

بحار الأنوار ، ج 92، ص 133

رُوِیَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: الْعَیْنُ حَقٌّ وَ لَیْسَ تَأْمَنُهَا مِنْکَ عَلَی نَفْسِکَ وَ لَا مِنْکَ عَلَی غَیْرِکَ فَإِذَا خِفْتَ شَیْئاً مِنْ ذَلِکَ فَقُلْ ما شاءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ ثَلَاثاً.

امام صادق (علیه السلام): چشم زخم واقعیّت دارد، از چشم دیگری بر خود ایمن مباش و هم از چشم خود بر دیگری و اگر از چشم زخم ترسیدی سه بار بگو: «ما شاء الله لا حول و لا قوّة الا بالله العلیّ العظیم»

مکارم الأخلاق، ص 386 / المصباح للکفعمی (جنة الأمان الواقیة)، ص 220

بحار الأنوار، ج 60، ص 26

مُحَمَّدُ بْنُ سُلَیْمَانَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: حَدَّثَنَا زِیَادُ بْنُ هَارُونَ الْعَبْدِیُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْبَجَلِیِّ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَعْجَبَهُ شَیْ ءٌ مِنْ أَخِیهِ الْمُؤْمِنِ فَلْیُکَبِّرْ عَلَیْهِ فَإِنَّ الْعَیْنَ حَق.

امام صادق (علیه السلام): هر که چیزی از رفقایش او را شگفت آرد به او بارک الله گوید که چشم زخم واقعیت دارد.

طب الأئمة علیهم السلام (ابنابسطام)،

ص: 121

مکارم الأخلاق،

ص: 386

وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: الْعَیْنُ حَقُّ وَ لَوْ کَانَ شَیْ ءٌ سَابَقَ الْقَدْرَ سَبَقَهُ الْعَیْن.

رسول خدا (صلی الله علیه و آله): چشم حق است اگر چیزی از تقدیر پیشی می گرفت چشم بد بود.

مکارم الأخلاق، ص 414 / عوالی اللئالی، ج 1، ص 169

نهج الفصاحة، ص 582

ص: 60