مشخصات کتاب

نام کتاب: علم مفاهیم شناسی در قرآن سری جدید جلد 111

تحقیق و تالیف : رسول ملکیان اصفهانی - 1400 ش

ناشر دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان

1- هارون(ع)

1- آثار ایمان هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 122 - 3

3 - عبودیت و ایمان موسی و هارون ( علیهماالسلام ) موجب دستیابی آنان به پاداش هایی همچون پاداش های محسنان از سوی خداوند

إنّا کذلک نجزی المحسنین . إنّهما من عبادنا المؤمنین

برداشت یاد شده به خاطر این نکته است که جمله «إنّهما من عبادنا. ..» تعلیل برای جمله «إنّا کذلک نجزی المحسنین» است; یعنی، چون موسی و هارون (علیهماالسلام) از مؤمنان و بندگان خالص خدا بودند، به آنان چونان پاداش محسنان، پاداش دادیم. مقصود نجات از اندوه بزرگ و باقی ماندن نام و آوازه نیک آنان در تاریخ می باشد.

2- آثار عبودیت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 122 - 3

3 - عبودیت و ایمان موسی و هارون ( علیهماالسلام ) موجب دستیابی آنان به پاداش هایی همچون پاداش های محسنان از سوی خداوند

إنّا کذلک نجزی المحسنین . إنّهما من عبادنا المؤمنین

برداشت یاد شده به خاطر این نکته است که جمله «إنّهما من عبادنا. ..» تعلیل برای جمله «إنّا کذلک نجزی المحسنین» است; یعنی، چون موسی و هارون (علیهماالسلام) از مؤمنان و بندگان خالص خدا بودند، به آنان چونان پاداش محسنان، پاداش دادیم. مقصود نجات از اندوه بزرگ و باقی ماندن نام و آوازه نیک آنان در تاریخ می باشد.

3- آثار فصاحت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 34 - 5

5 - بهره گیری از منطق فصیح و برتر هارون ، انگیزه موسی ( ع ) در بودن او با وی

فأرسله معی ردءًا یصدّقنی إنّی أخاف أن یکذّبون

4- آثار معجزه هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 35 - 6

6 - قرار داشتن موسی و هارون ( ع ) در موضع اقتدار و تسلّط ، در پرتو آیات و معجزات الهی

و نجعل لکما سلطـنًا . .. بـئایـتنا

5- آثار نرمی سخن هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 44 - 2

2 - سخنان نرم موسی و هارون ( ع ) ، زمینه ای مناسب برای پی بردن فرعون به حقیقت و یا پیدایش باور های خویش

فقولا له قولاً لیّنًا لعلّه یتذکّر أو یخشی

«خشیة» ترسی است که آمیخته با احساس عظمت طرف مقابل باشد (مفردات راغب). حرف «أو» فرعون را بین دو واکنش احتمالی ترسیم کرده است. بنابراین جمله «لعلّه...» بیان می دارد که امید است فرعون یا حقیقت را فهمیده و به آن یقین یابد و یالااقل احتمال صداقت موسی و هارون(ع) را بدهد و در نتیجه خطر را بزرگ دیده و از آن هراسان شود.

6- آثار وزارت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 31 - 2

2 - موسی ( ع ) ، معاونت هارون را برای خود ، موجب توان مندی بیشتر در انجام مسؤولیت می دانست .

هرون أخی . أشدّد به أزری

7- ابلاغ رسالت به هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 42 - 14

14 - خداوند ، موسی ( ع ) را مأمور ابلاغ حکم رسالت به هارون کرد و از او خواست وی را به سستی نورزیدن در ذکر خدا توصیه کند .

اذهب أنت و أخوک بــَایـتی و لاتنیا فی ذکری

خطاب به موسی(ع) در وظایف مشترک بین او و هارون(ع) اقتضا می کند که موسی(ع) دستورات ارائه شده را به هارون(ع)

برساند.

8- اتمام حجت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 36 - 6

6 ـ هلاکت فرعون و قومش ، پس از اتمام حجت خدا با آنان به وسیله موسی و هارون ( ع ) بوده است .

فقلنا اذهبا إلی القوم الذین کذّبوا بأیـتنا فدمّرنـهم تدمیرًا

9- اجابت دعای هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 89 - 1،12

1 ـ خداوند ، دعای موسی و هارون ( ع ) ، علیه فرعون و اطرافیانش را مستجاب کرد .

قال قد أجیبت دعوتکما

12 ـ از امام صادق ( ع ) روایت شده است : « کان بین قول اللّه عز وجل : « قد اُجیبت دعوتکما » و بین أخذ فرعون ، أربعین عاماً ;

بین سخن خدای عزوجل [به موسی و هارون ]که فرمود: خواسته شما اجابت شد تا زمانی که فرعون را سرنگون کرد، چهل سال فاصله شد».

10- احترام هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 28 - 2

2- مریم ( س ) از نوادگان حضرت هارون ( ع ) بود . *

یـأخت هـرون

هرگاه قبیله ای از نسل فردی به وجود آید، آن قبیله را به نام وی می نامند و افراد قبیله را با تعبیر «أخ» یا «أخت» آن قبیله یاد می کنند; بنابراین، اطلاق «أخت هارون» بر مریم(س) به این اعتبار است که وی فردی از نسل هارون می باشد.

11- استضعاف هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 150 - 18

18 ـ هارون ، مقهور گوساله پرستان بنی اسرائیل و ناتوان از بازداری ایشان

إن القوم استضعفونی

«استضعاف» به معنای غلبه کردن و مقهور ساختن است.

12- استغفار برای هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 151 - 2

2 ـ موسی ( ع ) در مناجاتش با خدا آمرزش خویش و برادرش هارون را از خداوند درخواست کرد .

قال رب اغفر لی و لأخی

13- استقامت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 43 - 3

3 - ارشاد و هدایت فرعون ، نیازمند مقاومت و پایداری موسی و هارون ( ع ) و پرهیز آنان از هرگونه سستی بود .

و لاتنیا فی ذکری . اذهبا إلی فرعون إنّه طغی

14- استمهال هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 94 - 8

8 - هارون ( ع ) ، برای ادای توضیح در باره علل نحوه برخورد خود با گوساله پرستان ، از موسی ( ع ) تقاضای فرصت کرد .

لاتأخذ بلحیتی و لابرأسی إنّی خشیت

15- اشراف فرعون و دعوت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 78 - 9

9 ـ فرعون و اطرافیانش ، به موسی و هارون ( ع ) اعلام کردند که دعوت آنان را نپذیرفته و تسلیم ایشان نخواهند شد .

و ما نحن لکما بؤمنین

به قرینه لام در «لکما» ; در کلمه «مؤمنین» معنای تسلیم تضمین شده است.

16- اشراف فرعون و هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 48 - 1

1 - تکذیب نهایی موسی و هارون ( ع ) ، از سوی فرعون و اشراف وابسته به او

فکذّبوهما

17- اطاعت از هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 90 - 14،15

14 - هارون ، دارای حق ولایت و اطاعت بر بنی اسرائیل در زمان غیبت موسی ( ع ) بود .

و لقد قال لهم هرون . .. فاتّبعونی و أطیعوا أمری

فرمان هارون(ع) به پیروی و اطاعت مردم از او، حاکی از ثبوت حق ولایت و اطاعت او، بر عهده بنی اسرائیل است.

15 - هارون در غیاب موسی ( ع ) ، بنی اسرائیل را به ترک تبعیت سامری ، و پیروی و اطاعت از خود فرا خواند .

لقد قال لهم هرون من قبل . .. فاتّبعونی و أطیعوا أمری

18- اطمینان به هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 46 - 1،2

1 - خداوند از موسی و هارون ( ع ) خواست نگران موفقیت خود نباشند و از واکنش فرعون ، ترسی به دل راه ندهند .

إنّنا نخاف . .. قال لاتخافا

2 - خداوند به موسی و هارون ( ع ) اطمینان داد که فرعون فرصت ابلاغ پیام رسالت را از آنان نگرفته و بر طغیان خود نخواهند افزود .

نخاف أن یفرط . .. قال لاتخافا

19- اعتماد به هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 30 - 1

1 - هارون برادر موسی ( ع ) و مورد اعتماد کامل آن حضرت بود .

واجعل لی وزیرًا من أهلی . هرون أخی

20- اعلام اجابت دعای هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 89 - 3

3 ـ خداوند ، استجابت دعای موسی و هارون ( ع ) علیه فرعون و اطرافیانش را ، به آنان اعلام فرمود .

قال قد أجیبت دعوتکما

21- اعلام رسالت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 47 - 1

1 - خداوند ، موسی و هارون ( ع ) را به حضور بی باکانه و بی درنگ نزد فرعون و آگاه ساختن او از رسالت خویش فرمان داد .

لاتخافا . .. فأتیاه فقولا إنّا رسولا ربّک

«فأتیاه» عطف بر «لاتخافا» و تفریع بر آن است. یعنی حال که امنیت و حفاظت شما تأمین گردید بدون ترس و نگرانی نزد فرعون بروید. «فاء» عاطفه برای تعقیب است و دلالت دارد که نباید بین دو کار فاصله غیر متعارفی وجود داشته باشد.

22- اقرار به نبوت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 48 - 3

3 - اعتراف و ایمان ساحران به رسالت موسی و هارون ( ع )

قالوا ءامنّا بربّ العـلمین

قید «ربّ موسی و هارون» اعتراف ضمنی بر ایمان آوردن ساحران به رسالت موسی و هارون(ع) است. آیه بعد (قال آمنتم له...) این مطلب را تأیید می کند.

23- الگوگیری از هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 121 - 2

2 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) ، نمونه و الگوی نیکوکاران و احسان کنندگان

سلـم علی موسی و هـرون . إنّا کذلک نجزی المحسنین

24- امداد به هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 46 - 3،6،7

3 - خداوند همراهی کامل خود با موسی و هارون ( ع ) و حمایت و حفاظت از آنان را طی رویارویی با فرعون ، اعلام کرد .

إنّنی معکما

خداوند، همواره با همگان هست و در همه جا حضور دارد. آنچه که برای رفع نگرانی موسی و هارون(ع) مورد تأیید قرار گرفته، حضور ویژه خداوند است که حاکی از حمایت بی دریغ او از آنان است.

6 - شنوایی و بینایی خداوند ، پشتوانه ای اطمینان بخش برای تضمین یاری موسی و هارون ( ع ) در برابر فرعون بود .

إنّنی معکما أسمع و أری

7 - وعده یاری خداوند و آگاهی گسترده او بر جزئیات ماجرای ارشاد فرعون ، مایه امیدواری و آرامش بخش دل های نگران موسی و هارون ( ع ) بود .

إنّنا نخاف . .. لاتخافا إنّنی معکما أسمع و أری

25- امر به معروف هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 90 - 16

16 - هارون ( ع ) ، در غیاب موسی ( ع ) ، وظیفه ارشاد ، هشدار ، امر به معروف و نهی از منکر را به نحو وافی انجام داد .

و لقد قال لهم هرون من قبل یـقوم . .. فاتّبعونی و أطیعوا أمری

26- انتصاب هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 142 - 9

9 ـ موسی ( ع ) ، برادرش هارون را به رهبری بنی اسرائیل تا پایان مناجاتش با خدا منصوب کرد .

و قال موسی لأخیه هرون اخلفنی فی قومی

27- انجام رسالت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 49 - 1

1 - موسی و هارون ( ع ) با ابلاغ پیام های وحی الهی به فرعون ، مأموریت خویش را به انجام رساندند .

فقولا له . .. قال فمن ربّکما

آیات گذشته، جملگی سخن خداوند با موسی و هارون(ع) بود; ولی از مواجهه آنان با فرعون و آنچه روی داده، در این آیات سخنی نیست. از پاسخ فرعون برمی آید که آنان پیام خویش را به وی رساندند و پاسخ او را دریافت کردند.

28- انذارهای هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 90 - 1،16

1 - انحراف و گوساله پرستی بنی اسرائیل در زمان غیبت موسی ( ع ) ، علی رغم هشدار های هارون ( ع ) صورت گرفته بود .

و لقد قال لهم هرون من قبل

«من قبل»; یعنی، پیش از بازگشت موسی(ع) از میقات.

16 - هارون ( ع ) ، در غیاب موسی ( ع ) ، وظیفه ارشاد ، هشدار ، امر به معروف و نهی از منکر را به نحو وافی انجام داد .

و لقد قال لهم هرون من قبل یـقوم . .. فاتّبعونی و أطیعوا أمری

29- انقیاد هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 25 - 4

4 ـ برادر موسی ( ع ) ( هارون ) ، تنها مطیع و یاور مورد اعتماد وی در میان بنی اسرائیل

قال رب انی لااملک الا نفسی و اخی

برداشت فوق بر این مبناست که کلمه «اخی»، عطف بر «نفسی»، باشد.

30- اولین رسالت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 46 - 2

2 - حرکت به سوی فرعون و اشراف پیرامون وی ، نخستین رسالت موسی و هارون ( ع )

ثمّ أرسلنا موسی و أخاه هـرون . .. إلی فرعون و ملإیه

31- اهداف نبوت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 33 - 3

3 - روی آوردن عموم مردم به تسبیح خداوند ، از اهداف رسالت موسی و هارون ( ع ) بود .

یفقهوا قولی . .. کی نسبّحک کثیرًا

ممکن است مراد از تسبیح کثیر، کثرت تسبیح کنندگان باشد. در این صورت فاعل «نسبّحک» منحصر به موسی و هارون(ع) نخواهد بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 34 - 1،2

1 - هدف موسی ( ع ) از تقاضای نبوت و رسالت برای هارون ( ع ) ، به دست آوردن فرصت بسیار برای ذکر خداوند و حمد و ثنای مکرر او بود .

و أشرکه فی أمری . .. و نذکرک کثیرًا

فاعل «نذکرک» موسی و هارون(ع) است و مراد از کثرت ذکر خدا، افزایش تبلیغات توحیدی ـ براثر همراهی آن دو ـ است که متضمن مدح و ثنای خداوند می باشد.

2 - انتشار فراوان یاد خداوند در بین مردم ، از اهداف رسالت موسیو هارون ( ع ) بود .

یفقهوا قولی . .. و نذکرک کثیرًا

32- اهمیت نجات هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 115 - 2

2 - نجات موسی و هارون ( علیهماالسلام ) و قوم شان ، مهم ترین و برجسته ترین نعمت و احسان خداوند به ایشان بود .

و لقد مننّا علی موسی و هـرون . و نجّینـهما و قومهما من الکرب العظیم

برداشت یاد شده به دلیل این نکته است که نجات موسی و هارون(علیهماالسلام) از اندوه بزرگ بخشی از نعمت های الهی به ایشان بود; ولی در عین حال به طور جداگانه ذکر شده است.

33- اهمیت همراهی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 34 - 4

4 - اعتقاد موسی ( ع ) به ضروری بودن وجود هارون در کنار وی ، در مصاف با فرعون

و أخی هـرون هو أفصح منّی لسانًا . .. إنّی أخاف أن یکذّبون

34- ایمان به هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 122 - 4،5

4 ـ ساحران دربار فرعون پس از مشاهده معجزه موسی ( ع ) به پیامبری وی و برادرش هارون ایمان آوردند .

ءامنا برب العلمین. رب موسی و هرون

می توان گفت از اهداف ساحران در نام بردن خصوص «موسی و هارون»، پذیرش ایشان به عنوان پیامبران الهی بوده است.

5 ـ ساحران ، ایمان خویش را به موسی ( ع ) و هارون به همگان اعلام کردند .

قالوا ءامنا برب العلمین. رب موسی و هرون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 71 - 2

2 - ساحران فرعون ، موسی و هارون ( ع ) را پیامبر خدا دانسته و به آنان ایمان آوردند .

ءامنتم له

تعبیر ساحران در آیه قبل، «آمنّا بربّ هارون و موسی» بود; ولی فرعون در توبیخ خود، آنان را مؤمن به موسی(ع) معرفی کرد. گفتنی است که این نکته گویای تلازم ایمان به «ربّ موسی و هارون» با ایمان به رسالت آن دو در دعوت به ربوبیت خداوند است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 48 - 3

3 - اعتراف و ایمان ساحران به رسالت موسی و هارون ( ع )

قالوا ءامنّا بربّ العـلمین

قید «ربّ موسی و هارون» اعتراف ضمنی بر ایمان آوردن ساحران به رسالت موسی و هارون(ع) است. آیه بعد (قال آمنتم له...) این مطلب را تأیید می کند.

ایمان هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 46 - 8

8 - موسی و هارون ( ع ) ، به قدرت برتر خداوند آگاه بودند و دیگران را از مقابله با خواست و اراده خدا ناتوان می دانستند .

إنّنی معکما

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 122 - 1

1 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) ، از بندگان مؤمن خدا

إنّهما من عبادنا المؤمنین

35- برادر ابوینی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 94 - 23

23 - « عن أبی جعفر ( ع ) قال : ان أمیرالمؤمن ین ( ع ) خطب الناس . . . فقال : . . . کان هارون أخا موسی لأبیه و أُمّه ;

از امام باقر(ع) روایت شده که فرمود: امیرالمؤمن ین(ع) برای مردم خطبه خواند . .. پس فرمود: ... هارون برادر موسی(ع) از یک پدر و مادر بود».

36- برادر مادری هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 94 - 7،22

7 - موسی و هارون ( ع ) ، برادران مادری یکدیگر بودند . *

قال یـبنؤُمّ

مخاطب قرارگرفتن موسی(ع) از سوی هارون با تعبیر «ابن أُمّ» (پسرمادر)، ممکن است به این خاطر باشد که هارون و موسی(ع) برادران مادری یکدیگر بوده اند و نیز ممکن است یادآوری کلمه «مادر»، تنها به منظور جلب عواطف موسی(ع) صورت گرفته باشد.

22 - « علی بن سالم عن أبیه قال : قلت لأبی عبداللّه ( ع ) أخبرنی عن هارون لِمَ قال لموسی ( ع ) یابن أُمِّ . . . و لم یقل یابن أبی فقال : إنّ العداوات بین الإخوة أکثرها تکون إذا کانوا بنی علاّت و متی کانوا بنی أُمّ قلّت العداوة بینهم . . . قال : قلت له : فَلِمَ أخذ برأسه یجرّه إلیه و بلحیته و لم یکن له فی اتّخاذهم العجل و عبادتهم له ذنب ؟ فقال : إنّما فعل ذلک به لأنّه لم یفارقهم لمّا فعلوا ذلک و لم یلحق بموسی ( ع ) و کان إذا فارقهم ینزل بهم العذاب ;

علی بن سالم از پدرش نقل کرده که گفت: به امام صادق(ع) عرض کردم: مرا از سخن هارون با خبر کن که چرا به برادرش موسی(ع) گفت: ای فرزند مادرم . .. و نگفت ای فرزند پدرم؟ امام فرمود: دشمنی بین برادران، بیشتر زمانی است که از مادران متعدد باشند و اگر برادران از یک مادر باشند، دشمنی بین آنان کم است ... به امام گفتم: چرا موسی(ع) سر و ریش برادر را گرفته و بسوی خود می کشیده بود، در حالی که در گوساله پرستی آن قوم، هارون گناهی نداشت؟ امام فرمود: برای این که او در زمان گوساله پرستی، از آنان جدا نشد و به موسی(ع) ملحق نگردید و اگر آنان را ترک نموده بود، عذاب بر ایشان فرود می آمد».

37- برادر هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 45 - 3

3 - هارون ، برادر موسی ( ع ) بود .

موسی و أخاه هـرون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 35 - 3

3 ـ هارون ، برادر حضرت موسی ( ع ) بود .

أخاه هـرون

برادری هارون(ع) با موسی(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 142 - 8

8 ـ هارون ، برادر موسی و از پیروان وی

و قال موسی لأخیه هرون

برتری موسی(ع) بر هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 91 - 5

5 - موسی ( ع ) ، شخصیتی برجسته تر از هارون ( ع ) در دیدگاه بنی اسرائیل

و لقد قال لهم هرون . .. قالوا لن نبرح علیه عـکفین حتّی یرجع إلینا موسی

بی اعتنایی به گفته های هارون و مؤثر خواندن رجوع موسی(ع)، حاکی از تفاوت شخصیت آن دو در دیدگاه بنی اسرائیل است.

38- برخورد با هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 94 - 2

2 - موسی ( ع ) با گرفتن سر و ریش هارون ، او را در باره گوساله پرست شدن بنی اسرائیل در غیاب خود مورد بازخواست قرار داد .

یـهـرون ما منعک . .. لاتأخذ بلحیتی و لابرأسی

39- برگزیدگی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 35 - 2

2 ـ هارون ، برگزیده خداوند برای معاونت و یاری حضرت موسی ( ع ) در امر خطیر رسالت

و لقد ءاتینا موسی الکتـب و جعلنا معه أخاه هـرون وزیرًا

«وزیر» ـ که از واژه «وزر» (به معنای ثقل) گرفته شده است ـ اسم برای شخصی است که بارسنگین مسؤولیت پادشاهی را بر دوش گیرد و نقش مشاور او را داشته باشد و با رأی خود او را کمک کند (قاموس المحیط).

40- برنامه ریزی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 90 - 17

17 - هارون ( ع ) ، دارای برنامه ای مشخص برای مقابله با گوساله پرستی و احیای توحید در بنی اسرائیل بود .

أطیعوا أمری

دعوت هارون(ع) از بنی اسرائیل به اطاعت فرمان های او، پس از فرمان «اتّبعونی»، حاکی از آن است که وی برای بنی اسرائیل در صورت پیروی آنان از او، دستور العمل هایی را تدارک دیده بود.

41- بصیرت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 48 - 3

3- حضرت موسی و هارون ( ع ) ، از قدرت تشخیص حق و باطل در پرتو لطف خدا برخوردار بودند .

و لقد ءاتینا موسی و هـرون الفرقان

با توجه به معنای لغوی «فرقان» (شیء جدا کننده و متمایز ساز میان حق و باطل) برداشت یاد شده به دست می آید.

42- بینش هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 45 - 6

6 - فرعون در دیدگاه موسی و هارون ( ع ) ، فردی خودکامه و سرکوبگر حقیقت بود .

نخاف أن یفرط علینا أو أن یطغی

احتمال فرصت ندادن فرعون به موسی و هارون(ع)، برای بیان حقیقت، ناشی از شناخت آنان از خودکامگی فرعون است و احتمال افزایش طغیان گری او، برخاسته از آگاهی آن دو به روحیه مقاومت و لجاجت او در برابر حق است.

43- پاداش هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 121 - 3

3 - نجات موسی و هارون ( علیهماالسلام ) و قوم شان از اندوهی بزرگ ، اعطای کتاب آسمانی و باقی ماندن نام و آوازه نیک آنان ، از پاداش های خداوند به ایشان

و نجّینـهما و قومهما من الکرب العظیم . .. إنّا کذلک نجزی المحسنین

44- پیروزی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 116 - 3

3 - نصرت خداوند به موسی و هارون ( علیهماالسلام ) و قوم شان و نیز پیروزی آنان بر فرعونیان در سایه این یاری ، از نعمت

های بزرگ الهی بر ایشان بود .

و لقد مننّا علی موسی و هـرون . و نجّینـهما... و نصرنـهم فکانوا هم الغـلبین

45- پیشگامی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 90 - 14

14- پیامبران الهی ، موسی ، هارون ، ابراهیم ، لوط ، اسحاق ، یعقوب ، نوح ، داوود ، سلیمان ، ایوب ، اسماعیل ، ادریس ، ذاالکفل ، یونس ، زکریا و یحیی ( علیهم السلام ) ، پیشگامان در کار های خیر

و لقد ءاتینا موسی و هـرون . .. یحیی ... إنّهم کانوا یسـرعون فی الخیرت

برداشت بالا مبتنی بر این است که ضمیرهای جمع در جمله «إنّهم کانوا یسارعون. ..» به پیامبرانی بازگردد که در سلسله آیات پیشین (48 ـ 90) از آنان یاد شده است.

46- تأخیر مجازات هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 111 - 2،5

2 ـ تأخیر در مجازات موسی ( ع ) و برادرش هارون از مصوبات جلسه مشورتی سران و بزرگان دربار فرعون

قالوا أرجه و أخاه

«ه» در «أرجه» ضمیری است که به صورت ساکن قرائت شده و مفعول «ارجِ» می باشد. «ارجِ» فعل امر از مصدر «ارجاء» (به تأخیر انداختن) است. مشتقات کلمه «ارجاء» گاهی با همزه استعمال می گردد و گاهی همزه آن تبدیل به یاء می شود. گفته می شود: اَرْجأ یُرْجی یُرْجی. قابل ذکر است که مراد از تأخیر انداختن، تأخیر در مجازات است.

5 ـ سران دربار فرعون از وی خواستند با تأخیر مجازات موسی و هارون موافقت کرده و ساحران زبردست و کاردان را از اطراف و اکناف احضار کند .

و أرسل فی المدائن حشرین

«حشرین» به معنای جمع کنندگان و کوچ دهندگان است و مفعول آن به قرینه آیه قبل و بعد «ساحرین» می باشد و خود «حشرین» مفعول برای «أرسل» است. بنابراین جمله «أرسل ... » یعنی: نیروهایی را برای جمع آوری و گسیل ساحران بسیج کن.

47- تاریخ بعثت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 75 - 1

1 ـ بعثت موسی و هارون ( ع ) پس از بعثت پیامبران بزرگ بعد از نوح ( ع ) بود .

و اتل علیهم نبأ نوح . .. ثم بعثنا من بعده رسلا ... ثم بعثنا من بعدهم موسی و هرون

48- تبلیغ علیه هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 63 - 3،5،8،9

3 - تأکید بر ساحربودن موسی و هارون ( ع ) ، از جمله حرکت های تبلیغی فرعونیان بود .

قالوا إن هذن لسحرن

حرف «إن» مخفف از «إنّ» و ملغی از عمل است; ولی معنای تأکید را می رساند.

5 - متهم ساختن موسی و هارون ( ع ) به تلاش و برنامه ریزی برای بیرون راندن قبطیان از مصر به وسیله سِحر ، از جمله محور های تبلیغاتی فرعونیان علیه موسی ( ع )

لسحرن یریدان أن یخرجاکم من أرضکم بسحرهما

8 - فرعونیان در تبلیغات خود علیه موسی و هارون ( ع ) ، آنان را درهم شکننده و نابود کننده راه و روش نمونه و برتر خویش معرفی کردند .

و یذهبا بطریقتکم المثلی

9 - بهره برداری فرعونیان از علاقه قبطیان به وطن و سرزمین و احساسات ملی و مذهبی آنان ، در تبلیغات خود علیه موسی ( ع )

یخرجاکم من أرضکم . .. بطریقتکم المثلی

49- تبلیغ هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 111 - 3

3 ـ هارون ، برادر موسی ( ع ) ، همراه و همگام وی در تبلیغ رسالت و ارشاد و هدایت فرعونیان

أرجه و أخاه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 90 - 10

10 - هارون ، وظیفه دار رهبری و ارشاد بنی اسرائیل در غیبت موسی ( ع )

و لقد قال لهم هرون من قبل

50- تحقیر هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 47 - 4

4 - تحقیر حضرت موسی و هارون از سوی فرعون و اشراف دربار او ، به خاطر داشتن خاستگاه پایین اجتماعی

أنؤمن لبشرین مثلنا و قومهما لنا عـبدون

51- تسبیح هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 33 - 1

1 - موسی ( ع ) تسبیح فراوان و تبرئه مکرر خداوند را از پندار های باطل مشرکان ، در گرو همراهی هارون با او می دانست .

کی نسبّحک کثیرًا

مراد از تسبیح ـ به قرینه مأموریت موسی(ع) برای هدایت فرعون ـ تنزیه خداوند از داشتن شریک و هرگونه محدودیتی در الوهیت و ربوبیت است. فاعل «نسبّحک» موسی و هارون(ع) می باشد و «کی نسبّحک» تعلیل برای جمله های اخیر است که درخواست همراهی هارون رامطرح کرده بود; یعنی با پشتیبانی هارون، دعوت به توحید ـ که متضمن تنزیه خداوند از داشتن شریک است ـ افزایش خواهد یافت.

52- تعدد معجزه هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 75 - 3

3 ـ موسی و هارون ( ع ) برای اثبات نبوت خود ، دارای معجزات متعددی بودند .

ثم بعثنا . .. موسی و هرون ... بأیتنا

با توجه به جمله «قالوا إن هذا لسحر مبین» در آیه بعد، استفاده می شود که مراد از «آیات» در این جا عبارت از کارهایی است که بشر بر انجام آن توانایی ندارد ; بلکه به طور یقین فعل خداست که به دست انسانی انجام گرفته است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 42 - 5

5 - موسی و هارون ( ع ) ، از معجزات متعددی برای انجام دعوت خویش برخوردار بودند .

اذهب . .. بــَایـتی

ذکر «آیات» به صورت جمع، نشانگر تعدد آیات و معجزات اعطایی به موسی و هارون است. در توجیه این تعدد دو احتمال وجود دارد: 1ـ معجزه عصا و یدبیضا ـ گرچه به صورت کلی دو معجزه بود ـ اما حاوی معجزاتی متعدد بود; زیرا مار شدن عصا و حرکت آن و عصا شدن مار، هر یک می تواند معجزه ای خاص باشد. 2ـ خداوند با این تعبیر به موسی(ع) وعده داده است که پس از این نیز معجزاتی به موسی(ع) عطا خواهد کرد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 15 - 5

5 - تجهیز موسی و هارون ( ع ) به وسیله آیات و معجزات گوناگون الهی برای ایفای نقش رسالت

فاذهبا بـایـتنا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 35 - 5

5 - تجهیز موسی و هارون ( ع ) از سوی خداوند ، به آیات و معجزات متعدد برای ایفای رسالت

بـئایـتنا

یکی از معانی «آیة» معجزه است. بنابراین «بآیاتنا» در این جا معادل با «بمعجزاتنا» می باشد.

53- تقرب هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 120 - 2

2 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) ، دارای مقام رفیع در پیشگاه خداوند

سلـم علی موسی و هـرون

از سلام همراه با تکریمِ خداوند به موسی و هارون (علیهماالسلام)، برداشت یاد شده به دست می آید.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 122 - 2

2 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) ، از بندگان برجسته و مقرب خداوند

إنّهما من عبادنا المؤمنین

برجسته و مقرب بودن موسی و هارون(علیهماالسلام)، از اضافه «عباد» به ضمیر «نا» به دست می آید.

54- تکلیف هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 93 - 7

7 - هارون ( ع ) در عین دارا بودن مقام نبوت ، موظف به پیروی از موسی ( ع ) و فرمان های او بود .

ما منعک . .. ألاّتتّبعن أفعصیت أمری

«ألاّتتّبعن» خطاب به هارون(ع) و دال براین نکته است که او در عین نبوت، موظف به پیروی از فرمان های موسی(ع) بوده است.

55- توصیه اتحاد به هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 94 - 13

13 - حفظ وحدت و یک پارچگی بنی اسرائیل ، از سفارش های موسی ( ع ) به هارون

فرّقت بین بنی إسرءیل و لم ترقب قولی

«ترقب» به معنای «تحفّظ» است و مفاد جمله «إنّی خشیت. ..» ـ با توجه به عطف «لم ترقب» بر «فرّقت» ـ این است که: «من نگران آن بودم که بگویی بنی اسرائیل را متفرق ساختی و گفته مرا حفظ و مراعات نکردی». این گفته هارون(ع) دال بر آن است که موسی(ع) پیش از رفتن به میقات، در مورد حفظ وحدت بنی اسرائیل، توصیه های لازم را به او کرده بود.

56- توصیه به هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 89 - 5

5 ـ خداوند موسی و هارون ( ع ) را در برابر فشار ها و سختیهایی که از جانب فرعون و اطرافیانش وارد می شد ، توصیه به استقامت و پایداری فرمود .

قال قد أجیبت دعوتکما فاستقیما

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 42 - 10،14

10 - سستی نکردن در یاد خدا و انجام رسالت و ابلاغ پیام او توصیه خداوند به موسی و هارون ( ع )

و لاتنیا فی ذکری

«ونی» به معنای سستیورزیدن و کوتاهی کردن است (مصباح). «لاتنیا»; یعنی، تو ای موسی و ای هارون! در یاد من کوتاهی و سستی نکنید. از جمله لوازم یاد خدا، توجه به مسؤولیت ها و مأموریت هایی است که از جانب او واگذار گردیده است.

14 - خداوند ، موسی ( ع ) را مأمور ابلاغ حکم رسالت به هارون کرد و از او خواست وی را به سستی نورزیدن در ذکر خدا توصیه کند .

اذهب أنت و أخوک بــَایـتی و لاتنیا فی ذکری

خطاب به موسی(ع) در وظایف مشترک بین او و هارون(ع) اقتضا می کند که موسی(ع) دستورات ارائه شده را به هارون(ع) برساند.

57- توصیه های هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 90 - 5

5 - هارون ، با یادآوری رحمت گسترده خداوند به بنی اسرائیل ، باز بودن راه بازگشت از شرک و ارتداد را به آنان یادآوری کرد .

إنّما فتنتم به و إنّ ربّکم الرحمـن

توصیف خداوند در کلام هارون(ع)، با عنوان «الرحمان» و با توجه به گوساله پرستی و عصیان بنی اسرائیل، متضمن وعده رحمت الهی به آنان، در صورت توبه و بازگشت از شرک است.

58- توطئه قتل هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 150 - 19

19 ـ گوساله پرستان بنی اسرائیل مهیای کشتن هارون به خاطر مبارزه پی گیر وی با شرکورزی آنان

إن القوم استضعفونی و کادوا یقتلوننی

59- تهمت اختلاف افکنی به هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 94 - 20

20 - اتهام تفرقه افکنی ، اتهامی سخت و غیر قابل تحمل برای هارون بود .

إنّی خشیت أن تقول فرّقت بین بنی إسرءیل

ترس هارون(ع) از اتهام تفرقه افکنی، با توجه به واژه «خشیت» ـ که خوفی همراه با بزرگ شماری است ـ بر شدت ناگواری آن برای وی دلالت دارد.

60- تهمت جادوگری به هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 63 - 3،5

3 - تأکید بر ساحربودن موسی و هارون ( ع ) ، از جمله حرکت های تبلیغی فرعونیان بود .

قالوا إن هذن لسحرن

حرف «إن» مخفف از «إنّ» و ملغی از عمل است; ولی معنای تأکید را می رساند.

5 - متهم ساختن موسی و هارون ( ع ) به تلاش و برنامه ریزی برای بیرون راندن قبطیان از مصر به وسیله سِحر ، از جمله محور های تبلیغاتی فرعونیان علیه موسی ( ع )

لسحرن یریدان أن یخرجاکم من أرضکم بسحرهما

61- تهمت قدرت طلبی به هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 78 - 1،3

1 ـ فرعون و اطرافیانش ، پس از شیندن سخنان موسی ( ع ) ، او و هارون ( ع ) را به تلاش برای براندازی حکومت متهم کردند .

قال موسی . .. قالوا أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا علیه ءاباءنا و تکون لکما الکبریاء

3 ـ فرعون و اطرافیانش ، حضرت موسی و هارون ( ع ) را به انحصارطلبی در قدرت متهم کردند .

و تکون لکما الکبریاء فی الأرض

برداشت فوق از تقدیم خبر «تکون» بر اسمش ـ که می تواند مفید حصر باشد ـ استفاده شده است.

62- جادوگران فرعون و دعوت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 70 - 10

10 - ساحران فرعون ، از دعوت موسی ( ع ) و هماهنگی هارون با او ، پیش از اقدام به مبارزه با آنان آگاه بودند .

ءامنّا بربّ هرون و موسی

63- جهان شمولی رسالت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 42 - 3

3 - آیین موسی و هارون ( ع ) ، جهانی بوده و ویژه طایفه خاصی نبوده است .

اذهب أنت و أخوک

در آیات قبل و بعد، رفتن به سوی فرعون مطرح است; ولی از آن جایی که این آیه مورد خاصی را برای ابلاغ رسالت مشخص نساخته است، حاکیت از این دارد که اصل مأموریت موسی(ع) برای همگان است و فرعون، نقطه شروع ابلاغ پیام بوده است.

64- حامی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 15 - 4

4 - موسی و هارون ( ع ) ، مأمور حرکت به سوی فرعونیان با تکیه بر حمایت قاطع الهی

قال کلاّ فاذهبا بـایـتنا إنّا معکم

65- حجت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 48 - 5

5- حضرت موسی و هارون ( ع ) ، دو پیامبر برخوردار از حجت و برهان الهی

و لقد ءاتینا موسی و هـرون الفرقان

یکی از معانی لغوی «فرقان» حجت و برهان است (لسان العرب).

66- حقانیت معجزه هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 76 - 2

2 ـ حضرت موسی ( ع ) برای اثبات نبوت خود و هارون ( ع ) ، معجزه ای بزرگ ـ که در حق و الهی بودن آن شبهه ای نبود ـ به فرعون و اطرافیانش ارائه کرد .

فلما جاءهم الحق من عندنا

67- خاستگاه اجتماعی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 47 - 4

4 - تحقیر حضرت موسی و هارون از سوی فرعون و اشراف دربار او ، به خاطر داشتن خاستگاه پایین اجتماعی

أنؤمن لبشرین مثلنا و قومهما لنا عـبدون

68- خواسته های هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 150 - 22،26

22 ـ هارون با بیان موضع خویش در برابر منحرفان بنی اسرائیل از موسی ( ع ) خواست تا با مؤاخذه وی دشمنان دین را شاد نسازد .

و کادوا یقتلوننی فلا تشمت بی الأعداء

«ال» در «الأعداء» برای جنس است و مراد از آن، به قرینه «القوم الظلمین»، دشمنان دین و توحید، یعنی همان گوساله پرستان، است. «اشمات» (مصدر «لا تشمت») به معنای خشنود ساختن و «باء» در «بی» سببیه است. بنابراین «لا تشمت بی الأعداء» یعنی دشمنان دین را با مؤاخذه من شاد نکن.

26 ـ هارون با بیان مبارزه خویش علیه شرکورزی بنی اسرائیل ، از موسی ( ع ) خواست تا وی را همسنگ ستمکاران شرک پیشه قرار ندهد .

إن القوم استضعفونی و کادوا یقتلوننی . .. و لاتجعلنی مع القوم الظلمین

روشن است که موسی(ع) هرگز گمان نمی کرد که هارون از ستمکاران باشد. بنابراین «مع» در جمله «لا تجعلنی مع» معیت حکمی است ; یعنی مرا در حکم ستمکاران قرار مده.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 47 - 3

3 - آزادی بنی اسرائیل و گسیل داشتن آنان با موسی و هارون ( ع ) ، نخستین خواسته آن دو از فرعون بود .

فقولا . .. فأرسل معنا بنی إسرءیل

69- خوشنامی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 119 - 1،2

1 - خداوند از موسی و هارون ( علیهماالسلام ) نام و آوازه نیکی در میان آیندگان برجای گذاشت .

و ترکنا علیهما فی الأخرین

برداشت یاد شده، بر این اساس مبتنی است که مفعول «ترکنا» محذوف بوده و تقدیر آن چنین باشد: «و ترکنا ثناء علیهما». گفتنی است که فعل «ترکنا» در این آیه، به معنای «أبقینا» (باقی گذاشتیم) است.

2 - باقی ماندن نام و آوازه موسی و هارون ( علیهماالسلام ) در میان آیندگان ، از نعمت ها و الطاف الهی به ایشان

و ترکنا علیهما فی الأخرین

برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که آیه شریفه، در مقام برشمردن نعمت های خداوند بر موسی و هارون (علیهماالسلام) و امتنان بر ایشان است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 121 - 3

3 - نجات موسی و هارون ( علیهماالسلام ) و قوم شان از اندوهی بزرگ ، اعطای کتاب آسمانی و باقی ماندن نام و آوازه نیک آنان ، از پاداش های خداوند به ایشان

و نجّینـهما و قومهما من الکرب العظیم . .. إنّا کذلک نجزی المحسنین

70- درخواست رحمت برای هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 151 - 7

7 ـ فراگیری رحمت الهی بر موسی ( ع ) و هارون ، از دعا ها و درخواست های موسی ( ع ) از خداوند .

و أدخلنا فی رحمتک

71- درخواست همراهی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 13 - 3

3 - درخواست موسی ( ع ) از خداوند درباره همراهی و همیاری برادرش ( هارون ) با وی در امر رسالت

قال ربّ . .. فأرسل إلی هـرون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 15 - 3

3 - پذیرش درخواست موسی ( ع ) از سوی خدا در مورد همراهی هارون با وی

فأرسل إلی هـرون . .. فاذهبا بـایـتنا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 34 - 5،8

5 - بهره گیری از منطق فصیح و برتر هارون ، انگیزه موسی ( ع ) در بودن او با وی

فأرسله معی ردءًا یصدّقنی إنّی أخاف أن یکذّبون

8 - موسی ( ع ) خواسته خویش ( همراهی هارون با وی ) را با خداوند در میان گذاشت .

قال ربّ . .. و أخی هـرون ... إنّی أخاف أن یکذّبون

72- دعای هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 89 - 2

2 ـ هارون ( ع ) با موسی ( ع ) ، در دعا علیه فرعون و اطرافیانش ، همراه و شریک بود .

دعوتکما

73- دعوت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 75 - 2

2 ـ موسی و هارون ( ع ) از سوی خدا مأمور بودند رسالت خود را به فرعون و سران حکومتش اعلان کنند و آنان را به ایمان فراخوانند .

ثم بعثنا من بعدهم موسی و هرون إلی فرعون و ملإیه

«ملأ» به معنای رؤساست (لسان العرب).

74- دعوتهای هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 47 - 21

21 - موسی و هارون ( ع ) ، محرومیت فرعون از هدایت را به وی گوشزد نموده و او را به پیروی از هدایت دعوت کردند .

والسلـم علی من اتبع الهدی

جمله «السلام علی. ..» خبریه است و به کار بردن عنوان «من اتبع...»، اشاره به نبود این وصف در فرعون و برای ترغیب او به تحصیل آن است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 90 - 15

15 - هارون در غیاب موسی ( ع ) ، بنی اسرائیل را به ترک تبعیت سامری ، و پیروی و اطاعت از خود فرا خواند .

لقد قال لهم هرون من قبل . .. فاتّبعونی و أطیعوا أمری

75- دلایل بی تفاوتی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 94 - 12

12 - حفظ وحدت و یک پارچگی و جلوگیری از تفرقه ، عذر هارون ( ع ) جهت اقدام نکردن به صورت عملی علیه گوساله پرستان بنی اسرائیل

إنّی خشیت أن تقول فرّقت بین بنی إسرءیل

76- دلایل نبوت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 75 - 3

3 ـ موسی و هارون ( ع ) برای اثبات نبوت خود ، دارای معجزات متعددی بودند .

ثم بعثنا . .. موسی و هرون ... بأیتنا

با توجه به جمله «قالوا إن هذا لسحر مبین» در آیه بعد، استفاده می شود که مراد از «آیات» در این جا عبارت از کارهایی است که بشر بر انجام آن توانایی ندارد ; بلکه به طور یقین فعل خداست که به دست انسانی انجام گرفته است.

77- دلداری به هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 46 - 1

1 - خداوند از موسی و هارون ( ع ) خواست نگران موفقیت خود نباشند و از واکنش فرعون ، ترسی به دل راه ندهند .

إنّنا نخاف . .. قال لاتخافا

78- رسالت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 75 - 2،4

2 ـ موسی و هارون ( ع ) از سوی خدا مأمور بودند رسالت خود را به فرعون و سران حکومتش اعلان کنند و آنان را به ایمان فراخوانند .

ثم بعثنا من بعدهم موسی و هرون إلی فرعون و ملإیه

«ملأ» به معنای رؤساست (لسان العرب).

4 ـ هارون ( ع ) ، شریک و همتای موسی ( ع ) در رسالت و مبارزه با فرعون و اشراف پیرامون او بوده است .

ثم بعثنا من بعدهم موسی و هرون إلی فرعون و ملإیه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 42 - 2

2 - موسی و هارون ( ع ) ، به همراه با آیات و معجزات الهی ـ مأمور حرکت برای انجام رسالت خویش شدند .

اذهب أنت و أخوک بــَایـتی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 43 - 2

2 - حرکت موسی و هارون ( ع ) به سوی فرعون و بازداشتن او از طغیان گری ، فرمان مؤکد و مکرر خداوند به آن دو بود .

اذهب . .. اذهب أنت و أخوک ... اذهبا إلی فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 45 - 5

5 - نگرانی موسی و هارون ( ع ) از ناکامی در ابلاغ پیام خداوند به فرعون

إنّنا نخاف أن یفرط علینا أو أن یطغی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 46 - 9

9 - موسی و هارون ( ع ) ، با خطابی مشترک از سوی خداوند ، وحی الهی رادریافت کردند .

قال لاتخافا إنّنی معکما

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 47 - 11،13،14

11 - موسی و هارون ( ع ) ، از جانب خداوند مأمور بازداشتن فرعون از شکنجه بنی اسرائیل بودند .

إنّا رسولا ربّک . .. و لاتعذّبهم

13 - خداوند ، به موسی و هارون ( ع ) فرمان داد تا داشتن معجزه برای اثبات رسالت خویش را به فرعون ابلاغ کنند .

قد جئنـک بــَایة

«آیة» اسم جنس و قابل اطلاق بر کم و زیاد است. بنابراین می توان بر معجزات متعدد نیز «آیة» اطلاق کرد.

14 - توجه دادن فرعون به وابستگی امور زندگانی او به ربوبیت خداوند ، از جمله برنامه های دیدار موسی و هارون ( ع ) با فرعون بود .

إنّا رسولا ربّک . .. بــَایة من ربّک

تکرار «ربّک» در این آیه و در خطاب به فرعون ـ باتوجه به ادعای ربوبیت او ـ برای متذکر ساختن وی به انحصار ربوبیت برای خداوند است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 48 - 3،5

3 - انذار فرعون از عذاب ، با لحنی ملایم و پس از تبشیر وی ، از وظایف موسی و هارون بود .

والسلـم علی من . .. العذاب علی من کذّب

ظاهر کلام آن است که انذار فرعون پس از تبشیر او صورت گرفته باشد. به کار گرفتن صیغه های غایب در انذار، و نیز تصریح به وحی بودن آن همراه با تأکید، جملگی گواه نرمی گفتار موسی و هارون در سخن گفتن با فرعون است.

5 - موسی و هارون ( ع ) در برابر فرعون ، موظف به تأکید بر وحی بودن هشدار عذاب

إنّا قد أُوحی إلینا أنّ العذاب

جمله «إنّا قد. ..» حاوی تأکید با «إن» و «قد» است، که بر وحی بودن پیام ها ـ به خصوص پیام انذار از عذاب ـ تأکید دارد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 49 - 5

5 - با وجود مشارکت موسی و هارون ( ع ) در وحی و رسالت ، مسؤولیت آن با موسی ( ع ) بود .

قال فمن ربّکما یـموسی

موسی و هارون(ع)، در کلیه مکالمات خود موظف بودند که پیام مشترک خویش را به فرعون ابلاغ کنند و از این رو کلیه ضمایر در آیات گذشته به صورت تثنیه و مشترک آمده است (اذهبا، قولا، لاتخافا، معکما، فقولا، رسولا، جئناک، إنّا، إلینا); ولی فرعون در مطرح کردن سؤال خود در عین مخاطب قرار دادن هر دو، پاسخ را از موسی(ع) طلب می کند (یا موسی). این قرینه ها نشان دهنده آن است که در عین اشتراک موسی و هارون(ع) در رسالت، رهبری با موسی(ع) بوده و فرعون به آن پی برده بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 45 - 2

2 - رسالت موسی و هارون ، در تداوم خط رسولان پیشین بود .

ثمّ أرسلنا رسلنا تترا . .. ثمّ أرسلنا موسی و أخاه هـرون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 15 - 4،5

4 - موسی و هارون ( ع ) ، مأمور حرکت به سوی فرعونیان با تکیه بر حمایت قاطع الهی

قال کلاّ فاذهبا بـایـتنا إنّا معکم

5 - تجهیز موسی و هارون ( ع ) به وسیله آیات و معجزات گوناگون الهی برای ایفای نقش رسالت

فاذهبا بـایـتنا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 16 - 1،4،6

1 - فرمان الهی به موسی و هارون ( ع ) مبنی بر مواجهه مستقیم با فرعون و اعلام رسالت خویش به وی

فأتیا فرعون فقولا إنّا رسول ربّ العـلمین

«اَتْی و إتیان» در این جا به معنای حاضر شدن و خود را رساندن است. بنابراین «فأتیا فرعون»; یعنی، خود را به فرعون برسانید و... .

4 - نخستین سخن موسی و هارون ( ع ) ، اعلام رسالت خویش از سوی پروردگار جهانیان

فأتیا فرعون فقولا إنّا رسول ربّ العـلمین

6 - موسی و هارون ( ع ) ، پیام دار رسالتی واحد و مأموریتی یگانه

إنّا رسول ربّ العـلمین

با این که خبر مشتق باید از حیث اِفراد، تثنیه و جمع با مبتدا مطابقت کند، به کارگیری «رسول» به صورت مفرد، بیانگر برداشت یاد شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 17 - 2

2 - موسی و هارون ( ع ) ، مأمور هجرت از سرزمین مصر به همراه بنی اسرائیل

أن أرسل معنا بنی إسرءیل

79- رفع اندوه هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 115 - 1

1 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) و قوم شان ، به عنایت خداوند از اندوه بزرگ نجات یافتند .

و نجّینـهما و قومهما من الکرب العظیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 121 - 3

3 - نجات موسی و هارون ( علیهماالسلام ) و قوم شان از اندوهی بزرگ ، اعطای کتاب آسمانی و باقی ماندن نام و آوازه نیک آنان ، از پاداش های خداوند به ایشان

و نجّینـهما و قومهما من الکرب العظیم . .. إنّا کذلک نجزی المحسنین

80- روش تبلیغ هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 90 - 17

17 - هارون ( ع ) ، دارای برنامه ای مشخص برای مقابله با گوساله پرستی و احیای توحید در بنی اسرائیل بود .

أطیعوا أمری

دعوت هارون(ع) از بنی اسرائیل به اطاعت فرمان های او، پس از فرمان «اتّبعونی»، حاکی از آن است که وی برای بنی اسرائیل در صورت پیروی آنان از او، دستور العمل هایی را تدارک دیده بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 36 - 3

3 ـ به میان مردم رفتن و در متن جامعه بودن ، شیوه موسی و هارون در دعوت و انجام رسالت الهی

فقلنا اذهبا إلی القوم الذین کذّبوا بأیـتنا

81- روش مبارزه با هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 36 - 5

5 - تدبیر مشاوران فرعون ، مبنی بر اعزام اشخاصی به تمام شهر ها و گردآوری نیروی لازم جهت مبارزه با موسی ( ع ) و برادرش

قالوا . .. و ابعث فی المدائن حـشرین

«المدائن» جمع محلّی به «ال» و مفید عموم است; یعنی، همه شهرها.

82- رهبری هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 142 - 9،10

9 ـ موسی ( ع ) ، برادرش هارون را به رهبری بنی اسرائیل تا پایان مناجاتش با خدا منصوب کرد .

و قال موسی لأخیه هرون اخلفنی فی قومی

10 ـ موسی ( ع ) امت خویش را حتی برای مدتی کوتاه ( زمان دوری از قوم برای مناجات ) بدون رهبر ر ها نساخت .

و قال موسی لأخیه هرون اخلفنی فی قومی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 47 - 5،9

5 - موسی و هارون ( ع ) به فرمان خداوند ، وظیفه دار رهبری بنی اسرائیل پس از موافقت فرعون با خروج آنان

فأرسل معنا بنی إسرءیل

9 - بنی اسرائیل ، دارای آمادگی برای هجرت از مصر به رهبری موسی و هارون ( ع )

فأرسل معنا بنی إسرءیل و لاتعذّبهم

مطرح شدن این درخواست نزد فرعون، بر وجود آمادگی روحی و فکری در بنی اسرائیل برای هجرت از مصر دلالت دارد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 93 - 2

2 - هارون در غیاب موسی ( ع ) ، وظیفه رهبری و هدایت بنی اسرائیل را به عهده داشت .

یـهـرون ما منعک . .. ألاّتتّبعن

83- زمینه پاداش هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 122 - 3

3 - عبودیت و ایمان موسی و هارون ( علیهماالسلام ) موجب دستیابی آنان به پاداش هایی همچون پاداش های محسنان از سوی خداوند

إنّا کذلک نجزی المحسنین . إنّهما من عبادنا المؤمنین

برداشت یاد شده به خاطر این نکته است که جمله «إنّهما من عبادنا. ..» تعلیل برای جمله «إنّا کذلک نجزی المحسنین» است; یعنی، چون موسی و هارون (علیهماالسلام) از مؤمنان و بندگان خالص خدا بودند، به آنان چونان پاداش محسنان، پاداش دادیم. مقصود نجات از اندوه بزرگ و باقی ماندن نام و آوازه نیک آنان در تاریخ می باشد.

84- زمینه نبوت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 32 - 4

4 - موسی ( ع ) در اعطای مقام نبوت به هارون ( ع ) ، وساطت کرد .

و أشرکه فی أمری

85- سجده هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 58 - 16

16- زکریا ، یحیی ، مریم ( س ) ، عیسی ، ابراهیم ، اسحق ، یعقوب ، موسی ، هارون ، اسماعیل ، و ادریس ( ع ) ، هنگام شنیدن آیات الهی به سجده می افتادند و در حال سجود اشک می ریختند .

أُولـئک . .. إذا تتلی علیهم ءایـت الرحمن خرّوا سجّدًا و بکیًّا

86- سلام بر هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 120 - 1،3

1 - سلام و تحیت بزرگ خداوند به موسی و هارون ( علیهماالسلام )

سلـم علی موسی و هـرون

تنوین «سلام» برای تعظیم است.

3 - باقی ماندن سنت سلام و تحیت بر موسی و هارون ( علیهماالسلام ) در میان نسل های پس از ایشان

و ترکنا علیهما فی الأخرین . سلـم علی موسی و هـرون

برداشت یاد شده مبتنی بر این اساس است که جمله «سلام علی موسی و هارون» تفسیر برای جمله «و ترکنا علیهما. ..» باشد; یعنی، آنچه برای موسی و هارون بر جای گذاشتیم، عبارت است از سنت سلام و تحیت بر ایشان.

87- سلام هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 47 - 20

20 - سلام در پایان سخن ، شعار موسی و هارون ( ع ) *

والسلـم علی من اتبع الهدی

88- شرایط اجابت دعای هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 89 - 4

4 ـ برآورده شدن خواسته های موسی و هارون ( ع ) ( سخت شدن و مهرخوردن دل فرعون و اطرافیانش و وقوع عذاب استیصال ) مستلزم گذشت زمان و وارد آمدن فشار ها و سختی های بسیار بر موسی ( ع ) و هارون بود .

و اشدد علی قلوبهم فلایؤمنوا . .. قال قد أجیبت دعوتکما فاستقیما

از اینکه خداوند پس از اعلام استجابت دعای موسی و هارون (ع)، به آنان دستور استقامت و پایداری می دهد و استقامت را با فای سببیه به اجابت دعا مرتبط می کند. برداشت فوق استفاده می گردد.

89- شرک ستیزی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 150 - 17،19،20،26

17 ـ هارون در غیاب موسی ( ع ) با شرکورزی و گوساله پرستی بنی اسرائیل به مبارزه پرداخته بود .

قال ابن أم إن القوم استضعفونی و کادوا یقتلوننی

19 ـ گوساله پرستان بنی اسرائیل مهیای کشتن هارون به خاطر مبارزه پی گیر وی با شرکورزی آنان

إن القوم استضعفونی و کادوا یقتلوننی

20 ـ هارون با بیان مبارزه خویش با گوساله پرستان و ناتوانیش از بازداری آنان ، در تلاش جهت اثبات بی گناهی خویش برای موسی ( ع )

إن القوم استضعفونی و کادوا یقتلوننی

26 ـ هارون با بیان مبارزه خویش علیه شرکورزی بنی اسرائیل ، از موسی ( ع ) خواست تا وی را همسنگ ستمکاران شرک پیشه قرار ندهد .

إن القوم استضعفونی و کادوا یقتلوننی . .. و لاتجعلنی مع القوم الظلمین

روشن است که موسی(ع) هرگز گمان نمی کرد که هارون از ستمکاران باشد. بنابراین «مع» در جمله «لا تجعلنی مع» معیت حکمی است ; یعنی مرا در حکم ستمکاران قرار مده.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 90 - 17

17 - هارون ( ع ) ، دارای برنامه ای مشخص برای مقابله با گوساله پرستی و احیای توحید در بنی اسرائیل بود .

أطیعوا أمری

دعوت هارون(ع) از بنی اسرائیل به اطاعت فرمان های او، پس از فرمان «اتّبعونی»، حاکی از آن است که وی برای بنی اسرائیل در صورت پیروی آنان از او، دستور العمل هایی را تدارک دیده بود.

90- شریعت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 117 - 1

1 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) ، برخوردار از کتاب آسمانی ( تورات ) و شریعت مستقل و جدا از شریعت الهی پیشین

و ءاتینـهما الکتـب

دریافت کتاب آسمانی، می تواند حاکی از دریافت شریعت مستقل و جدا از شریعت سابق باشد.

91- ضعف هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 150 - 20

20 ـ هارون با بیان مبارزه خویش با گوساله پرستان و ناتوانیش از بازداری آنان ، در تلاش جهت اثبات بی گناهی خویش برای موسی ( ع )

إن القوم استضعفونی و کادوا یقتلوننی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 151 - 1

1 ـ موسی ( ع ) پس از مشاجره خویش با هارون و پی بردن به ناتوانی او در برابر منحرفان ، رو به درگاه خدا آورد و به مناجات با او پرداخت .

قال رب اغفر لی و لأخی

92- عبودیت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 122 - 1،2

1 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) ، از بندگان مؤمن خدا

إنّهما من عبادنا المؤمنین

2 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) ، از بندگان برجسته و مقرب خداوند

إنّهما من عبادنا المؤمنین

برجسته و مقرب بودن موسی و هارون(علیهماالسلام)، از اضافه «عباد» به ضمیر «نا» به دست می آید.

93- عصیان از هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 91 - 1

1 - بنی اسرائیل از پذیرش فرمان های هارون و توبه از گوساله پرستی ، سرباز زدند .

فاتّبعونی و أطیعوا أمری . .. قالوا لن نبرح علیه عـکفین

«لن نبرح»; یعنی، «لانزال» (پایدار می مانیم) و «عاکف» به کسی گفته می شود که به چیزی توجه کرده و خود را به تعظیم آن وادار سازد (مفردات راغب).

94- عقیده هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 90 - 4

4 - هارون ، پایداری بر توحید و ایمان به ربوبیت خداوند را ، شرط پیروزی در آزمون الهی خواند .

إنّما فتنتم به و إنّ ربّکم الرحمـن

95- علایق معنوی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 35 - 3

3 - موسی ( ع ) ، علاقه مداوم خود و برادرش هارون ( ع ) را به تسبیح و ذکر خداوند ، ابراز داشت و خداوند را بر آن گواه دانست .

إنّک کنت بنا بصیرًا

جمله «إنّک. ..» می تواند تعلیل برای «کی نسبّحک کثیراً» باشد; یعنی خدایا! تو خوب می دانی که من و برادرم هارون چه روحیه ای داریم و نسبت به تسبیح و ذکر تو، تا چه حد علاقه مندیم، بنابراین با پذیرش وزارت هارون، راه تسبیح و ذکر فراوان تر را بر ما هموار ساز.

96- عمل به تکلیف هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 90 - 16

16 - هارون ( ع ) ، در غیاب موسی ( ع ) ، وظیفه ارشاد ، هشدار ، امر به معروف و نهی از منکر را به نحو وافی انجام داد .

و لقد قال لهم هرون من قبل یـقوم . .. فاتّبعونی و أطیعوا أمری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 94 - 18

18 - هارون ( ع ) ، در صدد اجرای دقیق فرمان های موسی ( ع ) و تخطی نکردن از معیار های او ، در طول مدت میقات موسی ( ع ) و غیبت او

إنّی خشیت أن تقول . .. و لم ترقب قولی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 15 - 5

5 - تجهیز موسی و هارون ( ع ) به وسیله آیات و معجزات گوناگون الهی برای ایفای نقش رسالت

فاذهبا بـایـتنا

97- عمل خیر هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 90 - 15

15- انجام کار های خیر ، مورد علاقه و سیره مستمر پیامبران الهی ، موسی ، هارون ، ابراهیم ، لوط ، اسحاق ، یعقوب ، نوح ، داوود ، سلیمان ، ایوب ، اسماعیل ، ادریس ، ذوالکفل ، یونس ، زکریا ، و یحیی ( علیهم السلام ) بود .

و لقد ءاتینا موسی و هـرون . .. یحیی ... إنّهم کانوا یسـرعون فی الخیرت

98- عوامل اطمینان هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 46 - 6،7

6 - شنوایی و بینایی خداوند ، پشتوانه ای اطمینان بخش برای تضمین یاری موسی و هارون ( ع ) در برابر فرعون بود .

إنّنی معکما أسمع و أری

7 - وعده یاری خداوند و آگاهی گسترده او بر جزئیات ماجرای ارشاد فرعون ، مایه امیدواری و آرامش بخش دل های نگران موسی و هارون ( ع ) بود .

إنّنا نخاف . .. لاتخافا إنّنی معکما أسمع و أری

99- عوامل اعراض از معجزه هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 47 - 7

7 - نژادپرستی و خوی برتری جویی فرعون و اشراف دربار او ، عامل نادیده گرفتن معجزات و دلایل روشن حضرت موسی و هارون ( ع )

ثمّ أرسلنا . .. بأیـتنا و سلطـن مبین ... فقالوا أنؤمن لبشرین ... و قومهما لنا عـ

100- عوامل امیدواری هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 46 - 7

7 - وعده یاری خداوند و آگاهی گسترده او بر جزئیات ماجرای ارشاد فرعون ، مایه امیدواری و آرامش بخش دل های نگران موسی و هارون ( ع ) بود .

إنّنا نخاف . .. لاتخافا إنّنی معکما أسمع و أری

101- عوامل اندوه هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 115 - 3

3 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) و قوم شان ، گرفتار غم بزرگ و مشکلات اندوه بار از سوی فرعونیان

و نجّینـهما و قومهما من الکرب العظیم

اندوهی که موسی و هارون(علیهماالسلام) و قوم شان به آن گرفتار بودند، ناشی از مسائل و مشکلات شخصی نبود; بلکه بر اثر تبلیغ رسالت شان در میان فرعونیان به وجود آمده بود.

102- عوامل پیروزی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 15 - 6

6 - آیات الهی ( معجزات ) توشه راه و حربه پیروزی موسی و هارون ( ع )

قال کلاّ فاذهبا بـایـتنا

103- فرعون و هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 79 - 4

4 ـ فرعون ، برای مبارزه با موسی و هارون ( ع ) به سحر و جادو متوسل شد .

و قال فرعون ائتونی بکل سحر علیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 48 - 1

1 - تکذیب نهایی موسی و هارون ( ع ) ، از سوی فرعون و اشراف وابسته به او

فکذّبوهما

104- فرعونیان و هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 47 - 2

2 - فرعونیان ، منکر هر گونه امتیاز برای موسی و هارون ( ع )

فقالوا أنؤمن لبشرین مثلنا

105- فصاحت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 34 - 2

2 - هارون ، برخوردار از فصاحتی برتر در مقایسه با موسی ( ع )

و أخی هـرون هو أفصح منّی لسانًا

106- فضایل هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 86 - 3

3 ـ ابراهیم، اسحاق، یعقوب، نوح، داوود، سلیمان، ایوب، یوسف، موسی و هارون(ع) پیامبرانی بودند که بر همه مردم عصر خویش برتری یافته بودند.

و وهبنا له إسحق و یعقوب . .. و کلا فضلنا علی العلمین

برتری یافتن هر یک از پیامبران بر همه مردم ـ که در اولین نظر از کلمه «العالمین» به ذهن می آید ـ مستلزم برتری یافتن هر یک از پیامبران بر دیگری است. لذا نمی توان عموم «العالمین» را حقیقی دانست، بلکه دارای عموم عرفی بوده و ناظر به همه جوامع عصر خود آنهاست.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 58 - 1

1- زکریا ، یحیی ، مریم ، عیسی ، ابراهیم ، اسحاق ، یعقوب ، موسی ، هارون ، اسماعیل و ادریس ( ع ) برخوردار از نعمت ویژه خداوند

أُولـئک الذین أنعم اللّه علیهم

«ؤُولـئک» اشاره به تمامی موارد ذکر شده در سوره مریم از آغاز تا این آیه است و روشن است که مراد از نعمت در جمله «أنعم اللّه . ..» نعمت های معمولی و متعارف نیست، چرا که افراد دیگر نیز از این گونه نعمت ها برخوردارند. پس نعمتی که با لسان امتنان بر این گروه بیان گردیده، نعمتی ویژه است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 30 - 1،2

1 - هارون برادر موسی ( ع ) و مورد اعتماد کامل آن حضرت بود .

واجعل لی وزیرًا من أهلی . هرون أخی

2 - هارون ( ع ) ، نامزد مقام وزارت و معاونت از جانب موسی ( ع )

واجعل لی وزیرًا من أهلی . هرون أخی

کلمه «هارون» بدل برای «وزیراً» و کلمه «أخی» عطف بیان برای «هارون» است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 48 - 3

3- حضرت موسی و هارون ( ع ) ، از قدرت تشخیص حق و باطل در پرتو لطف خدا برخوردار بودند .

و لقد ءاتینا موسی و هـرون الفرقان

با توجه به معنای لغوی «فرقان» (شیء جدا کننده و متمایز ساز میان حق و باطل) برداشت یاد شده به دست می آید.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 51 - 3

3- موسی و هارون ( ع ) دو پیامبر رشد یافته و بهره مند از کمال ، بعد از ابراهیم ( ع ) بودند .

ءاتینا موسی و هـرون الفرقان . .. و لقد ءاتینا إبرهیم رشده من قبل

برداشت یاد شده بر این مبنا استوار است که مراد از «من قبل» زمان پیش از موسی و هارون(ع) باشد. از این مطلب به دست می آید که آن دو پیامبر نیز از چنین رشدی بهره مند بودند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 35 - 6

6 ـ هارون ، شخصیتی شایسته و توانا برای هم فکری و هم گامی با برادرش موسی ( ع ) در رهبری و هدایت مردم

و جعلنا معه أخاه هـرون وزیرًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 13 - 4

4 - هارون ( ع ) ، فردی شایسته در نظر موسی ( ع ) برای همراهی با وی در ایفای نقش رسالت

فأرسل إلی هـرون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 34 - 2

2 - هارون ، برخوردار از فصاحتی برتر در مقایسه با موسی ( ع )

و أخی هـرون هو أفصح منّی لسانًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 35 - 5

5 - تجهیز موسی و هارون ( ع ) از سوی خداوند ، به آیات و معجزات متعدد برای ایفای رسالت

بـئایـتنا

یکی از معانی «آیة» معجزه است. بنابراین «بآیاتنا» در این جا معادل با «بمعجزاتنا» می باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 114 - 1،2

1 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) ، برخوردار از احسان ها و نعمت های خداوند

و لقد مننّا علی موسی و هـرون

«مَنّ» به معنای «أحسَنَ» (احسان کرد) و «أنعم» (نعمت داد) است.

2 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) ، مورد لطف و عنایت ویژه خداوند

و لقد مننّا علی موسی و هـرون

تصریح خداوند به این که به موسی و هارون نعمت دادیم ـ در حالی که همه انسان ها از نعمت های الهی برخورداراند ـ گویای این حقیقت است که این دو پیامبر، از لطف و عنایت بزرگ و ویژه ای برخوردار بودند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 118 - 1

1 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) بر صراط مستقیم در پرتو هدایت خداوند

و هدینـهما الصرط المستقیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 119 - 1

1 - خداوند از موسی و هارون ( علیهماالسلام ) نام و آوازه نیکی در میان آیندگان برجای گذاشت .

و ترکنا علیهما فی الأخرین

برداشت یاد شده، بر این اساس مبتنی است که مفعول «ترکنا» محذوف بوده و تقدیر آن چنین باشد: «و ترکنا ثناء علیهما». گفتنی است که فعل «ترکنا» در این آیه، به معنای «أبقینا» (باقی گذاشتیم) است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 121 - 2

2 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) ، نمونه و الگوی نیکوکاران و احسان کنندگان

سلـم علی موسی و هـرون . إنّا کذلک نجزی المحسنین

107- فلسفه وزارت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 33 - 1

1 - موسی ( ع ) تسبیح فراوان و تبرئه مکرر خداوند را از پندار های باطل مشرکان ، در گرو همراهی هارون با او می دانست .

کی نسبّحک کثیرًا

مراد از تسبیح ـ به قرینه مأموریت موسی(ع) برای هدایت فرعون ـ تنزیه خداوند از داشتن شریک و هرگونه محدودیتی در الوهیت و ربوبیت است. فاعل «نسبّحک» موسی و هارون(ع) می باشد و «کی نسبّحک» تعلیل برای جمله های اخیر است که درخواست همراهی هارون رامطرح کرده بود; یعنی با پشتیبانی هارون، دعوت به توحید ـ که متضمن تنزیه خداوند از داشتن شریک است ـ افزایش خواهد یافت.

108- قبول همراهی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 35 - 1

1 - پذیرفته شدن درخواست موسی ( مأموریت هارون برای پشتیبانی ) از سوی خداوند

و أخی هـرون . .. فأرسله معی ... قال سنشدّ عضدک بأخیک

109- قصه هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 142 - 8،9،15،17

8 ـ هارون ، برادر موسی و از پیروان وی

و قال موسی لأخیه هرون

9 ـ موسی ( ع ) ، برادرش هارون را به رهبری بنی اسرائیل تا پایان مناجاتش با خدا منصوب کرد .

و قال موسی لأخیه هرون اخلفنی فی قومی

15 ـ اصلاح امور جامعه بنی اسرائیل از دستورالعمل های موسی به برادر و خلیفه خود هارون

و أصلح

چون فرمان به اصلاح پس از انتخاب هارون به سرپرستی بنی اسرائیل آمده است، معلوم می شود مراد، اصلاح امور اجتماعی، فرهنگی و . .. بنی اسرائیل است، نه درستکاری هارون در امور شخصی خودش.

17 ـ پرهیز از پیروی از نظریات و روش های مفسدان ، وظیفه ای تعیین شده از سوی موسی برای خلیفه اش هارون

و لا تتبع سبیل المفسدین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 150 -

14،17،18،19،20،22،26

14 ـ هارون با تحریک عواطف موسی ( ع ) در صدد تسکین غضب او و مطمئن ساختنش بر انجام وظایف و مسؤولیت های خویش در برابر منحرفان بنی اسرائیل برآمد .

قال ابن أم إن القوم استضعفونی و کادوا یقتلوننی

به نظر می رسد هارون با انتخاب «ای فرزند مادرم» در خطاب به موسی، در صدد تحریک عواطف وی به سوی خود بوده است.

17 ـ هارون در غیاب موسی ( ع ) با شرکورزی و گوساله پرستی بنی اسرائیل به مبارزه پرداخته بود .

قال ابن أم إن القوم استضعفونی و کادوا یقتلوننی

18 ـ هارون ، مقهور گوساله پرستان بنی اسرائیل و ناتوان از بازداری ایشان

إن القوم استضعفونی

«استضعاف» به معنای غلبه کردن و مقهور ساختن است.

19 ـ گوساله پرستان بنی اسرائیل مهیای کشتن هارون به خاطر مبارزه پی گیر وی با شرکورزی آنان

إن القوم استضعفونی و کادوا یقتلوننی

20 ـ هارون با بیان مبارزه خویش با گوساله پرستان و ناتوانیش از بازداری آنان ، در تلاش جهت اثبات بی گناهی خویش برای موسی ( ع )

إن القوم استضعفونی و کادوا یقتلوننی

22 ـ هارون با بیان موضع خویش در برابر منحرفان بنی اسرائیل از موسی ( ع ) خواست تا با مؤاخذه وی دشمنان دین را شاد نسازد .

و کادوا یقتلوننی فلا تشمت بی الأعداء

«ال» در «الأعداء» برای جنس است و مراد از آن، به قرینه «القوم الظلمین»، دشمنان دین و توحید، یعنی همان گوساله پرستان، است. «اشمات» (مصدر «لا تشمت») به معنای خشنود ساختن و «باء» در «بی» سببیه است. بنابراین «لا تشمت بی الأعداء» یعنی دشمنان دین را با مؤاخذه من شاد نکن.

26 ـ هارون با بیان مبارزه خویش علیه شرکورزی بنی اسرائیل ، از موسی ( ع ) خواست تا وی را همسنگ ستمکاران شرک پیشه قرار ندهد .

إن القوم استضعفونی و کادوا یقتلوننی . .. و لاتجعلنی مع القوم الظلمین

روشن است که موسی(ع) هرگز گمان نمی کرد که هارون از ستمکاران باشد. بنابراین «مع» در جمله «لا تجعلنی مع» معیت حکمی است ; یعنی مرا در حکم ستمکاران قرار مده.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 151 - 1،5

1 ـ موسی ( ع ) پس از مشاجره خویش با هارون و پی بردن به ناتوانی او در برابر منحرفان ، رو به درگاه خدا آورد و به مناجات با او پرداخت .

قال رب اغفر لی و لأخی

5 ـ موسی ( ع ) در عین قانع شدن به بی تقصیری هارون در گرایش بنی اسرائیل به گوساله پرستی ، وی را کاملا دور از خطا ندانست . *

قال رب اغفر لی و لأخی

طلب مغفرت برای هارون می تواند گویای برداشت فوق باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 89 - 10

10 ـ موسی ( ع ) و برادرش ( هارون ) ، تحت فشار فرعون و اطرافیان او بودند .

قال موسی ربنا إنک ءاتیت فرعون و ملأه زینة و أمولا . .. لیضلوا عن سبیلک ... فاستق

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 32 - 1

1 - موسی ( ع ) از خداوند خواست ، هارون ( ع ) را در ابلاغ پیام الهی به فرعون ، شریک او گرداند .

هرون أخی . .. و أشرکه فی أمری

مقصود از شراکت مورد درخواست موسی(ع)، مشارکت هارون با او در ابلاغ پیام خداوند به فرعونیان است، نه در دریافت وحی، زیرا موسی(ع) از تنهایی در آن هراسی نداشت.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 45 - 1،2،3،4،5

1 - موسی و هارون ( ع ) قبل از حرکت به طرف فرعون ، با یکدیگر ملاقات نموده و موانع احتمالی ارشاد او را بررسی کردند .

قالا ربّنا إنّنا نخاف

قسمت هایی از داستان موسی(ع) ـ از قبیل بازگشت او نزد خانواده اش و پیداکردن راه مصر و ملاقات با برادرش هارون(ع) ـ به این جهت که در ماجرای برخورد با فرعون، چندان دخیل نبوده، دراین آیات ذکر نشده است. این احتمال نیز وجود دارد که آیه 42 (اذهب أنت و أخوک) به بعد، سخنان خداوند به موسی و هارون(ع)، پس از ملاقات آن دو باشد.

2 - موسی و هارون ( ع ) با مناجات به درگاه خداوند و برشمردن موانع احتمالی اقدام خود ، از خداوند راه چاره خواستند .

قالا ربّنا إنّنا نخاف أن یفرط علینا

3 - موسی و هارون ( ع ) از پیشدستی فرعون و اقدام او به کیفر فوری آنان ، پیش از هرگونه فرصت اظهار معجزه و بیان حقیقت ، نگران بودند .

قالا ربّنا إنّنا نخاف أن یفرط علینا

«فَرَطَ»; یعنی، پیشی گرفت بدون آن که افراط یا تفریط کرده باشد (مفردات راغب). مراد موسی و هارون(ع)، احتمال دست زدن فرعون به کاری است که فرصت ابلاغ پیام الهی را از آنان بگیرد.

4 - موسی و هارون ( ع ) ، از احتمال افزایش طغیان فرعون ، درپی ابلاغ دعوت الهی به او ، نگران بودند .

أو أن یطغی

خداوند در سخن با موسی(ع)، به طغیان گری فرعون تصریح کرده بود. بنابراین مراد موسی و هارون(ع) از این سخن، احتمال افزایش طغیان او است; به گونه ای که زمینه پذیرش دعوت را در او به کلی از میان ببرد.

5 - نگرانی موسی و هارون ( ع ) از ناکامی در ابلاغ پیام خداوند به فرعون

إنّنا نخاف أن یفرط علینا أو أن یطغی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 46 - 2،3،6،7

2 - خداوند به موسی و هارون ( ع ) اطمینان داد که فرعون فرصت ابلاغ پیام رسالت را از آنان نگرفته و بر طغیان خود نخواهند افزود .

نخاف أن یفرط . .. قال لاتخافا

3 - خداوند همراهی کامل خود با موسی و هارون ( ع ) و حمایت و حفاظت از آنان را طی رویارویی با فرعون ، اعلام کرد .

إنّنی معکما

خداوند، همواره با همگان هست و در همه جا حضور دارد. آنچه که برای رفع نگرانی موسی و هارون(ع) مورد تأیید قرار گرفته، حضور ویژه خداوند است که حاکی از حمایت بی دریغ او از آنان است.

6 - شنوایی و بینایی خداوند ، پشتوانه ای اطمینان بخش برای تضمین یاری موسی و هارون ( ع ) در برابر فرعون بود .

إنّنی معکما أسمع و أری

7 - وعده یاری خداوند و آگاهی گسترده او بر جزئیات ماجرای ارشاد فرعون ، مایه امیدواری و آرامش بخش دل های نگران موسی و هارون ( ع ) بود .

إنّنا نخاف . .. لاتخافا إنّنی معکما أسمع و أری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 47 - 1،3،5،11،13،14

1 - خداوند ، موسی و هارون ( ع ) را به حضور بی باکانه و بی درنگ نزد فرعون و آگاه ساختن او از رسالت خویش فرمان داد .

لاتخافا . .. فأتیاه فقولا إنّا رسولا ربّک

«فأتیاه» عطف بر «لاتخافا» و تفریع بر آن است. یعنی حال که امنیت و حفاظت شما تأمین گردید بدون ترس و نگرانی نزد فرعون بروید. «فاء» عاطفه برای تعقیب است و دلالت دارد که نباید بین دو کار فاصله غیر متعارفی وجود داشته باشد.

3 - آزادی بنی اسرائیل و گسیل داشتن آنان با موسی و هارون ( ع ) ، نخستین خواسته آن دو از فرعون بود .

فقولا . .. فأرسل معنا بنی إسرءیل

5 - موسی و هارون ( ع ) به فرمان خداوند ، وظیفه دار رهبری بنی اسرائیل پس از موافقت فرعون با خروج آنان

فأرسل معنا بنی إسرءیل

11 - موسی و هارون ( ع ) ، از جانب خداوند مأمور بازداشتن فرعون از شکنجه بنی اسرائیل بودند .

إنّا رسولا ربّک . .. و لاتعذّبهم

13 - خداوند ، به موسی و هارون ( ع ) فرمان داد تا داشتن معجزه برای اثبات رسالت خویش را به فرعون ابلاغ کنند .

قد جئنـک بــَایة

«آیة» اسم جنس و قابل اطلاق بر کم و زیاد است. بنابراین می توان بر معجزات متعدد نیز «آیة» اطلاق کرد.

14 - توجه دادن فرعون به وابستگی امور زندگانی او به ربوبیت خداوند ، از جمله برنامه های دیدار موسی و هارون ( ع ) با فرعون بود .

إنّا رسولا ربّک . .. بــَایة من ربّک

تکرار «ربّک» در این آیه و در خطاب به فرعون ـ باتوجه به ادعای ربوبیت او ـ برای متذکر ساختن وی به انحصار ربوبیت برای خداوند است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 48 - 3

3 - انذار فرعون از عذاب ، با لحنی ملایم و پس از تبشیر وی ، از وظایف موسی و هارون بود .

والسلـم علی من . .. العذاب علی من کذّب

ظاهر کلام آن است که انذار فرعون پس از تبشیر او صورت گرفته باشد. به کار گرفتن صیغه های غایب در انذار، و نیز تصریح به وحی بودن آن همراه با تأکید، جملگی گواه نرمی گفتار موسی و هارون در سخن گفتن با فرعون است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 49 - 1،2،3،4،5

1 - موسی و هارون ( ع ) با ابلاغ پیام های وحی الهی به فرعون ، مأموریت خویش را به انجام رساندند .

فقولا له . .. قال فمن ربّکما

آیات گذشته، جملگی سخن خداوند با موسی و هارون(ع) بود; ولی از مواجهه آنان با فرعون و آنچه روی داده، در این آیات سخنی نیست. از پاسخ فرعون برمی آید که آنان پیام خویش را به وی رساندند و پاسخ او را دریافت کردند.

2 - فرعون با گوش فرادادن به سخنان موسی و هارون ( ع ) ، اجازه داد آنان پیام الهی خویش را به او برسانند .

فقولا إنّا رسولا . .. قال فمن ربّکما

3 - اظهار بی اطلاعی و تجاهل نسبت به پروردگار موسی و هارون ، عکس العمل فرعون در برابر سخنان آن دو

إنّا رسولا ربّک . .. بــَایة من ربّک ... قال فمن ربّکما

گرچه موسی و هارون(ع)، مبدأ پیام را با عنوان «ربّک» به فرعون معرفی کردند; ولی فرعون در مقام سؤال «ربّکما» به کار برده است تا ضمن انکار ربوبیت خداوند، نسبت به آن اظهار بی خبری نیز کرده باشد.

4 - فرعون با اظهار بی اطلاعی از پروردگار موسی و هارون ، رکن اصلی پیام های آنان را زیر سؤال برد .

إنّا رسولا ربّک . .. أُوحی إلینا ... فمن ربّکما

5 - با وجود مشارکت موسی و هارون ( ع ) در وحی و رسالت ، مسؤولیت آن با موسی ( ع ) بود .

قال فمن ربّکما یـموسی

موسی و هارون(ع)، در کلیه مکالمات خود موظف بودند که پیام مشترک خویش را به فرعون ابلاغ کنند و از این رو کلیه ضمایر در آیات گذشته به صورت تثنیه و مشترک آمده است (اذهبا، قولا، لاتخافا، معکما، فقولا، رسولا، جئناک، إنّا، إلینا); ولی فرعون در مطرح کردن سؤال خود در عین مخاطب قرار دادن هر دو، پاسخ را از موسی(ع) طلب می کند (یا موسی). این قرینه ها نشان دهنده آن است که در عین اشتراک موسی و هارون(ع) در رسالت، رهبری با موسی(ع) بوده و فرعون به آن پی برده بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 63 - 3،4،5

3 - تأکید بر ساحربودن موسی و هارون ( ع ) ، از جمله حرکت های تبلیغی فرعونیان بود .

قالوا إن هذن لسحرن

حرف «إن» مخفف از «إنّ» و ملغی از عمل است; ولی معنای تأکید را می رساند.

4 - هارون ، همگام موسی ( ع ) در مبارزه با فرعون و حاضر در صحنه مقابله موسی و ساحران

إن هذن لسحرن

5 - متهم ساختن موسی و هارون ( ع ) به تلاش و برنامه ریزی برای بیرون راندن قبطیان از مصر به وسیله سِحر ، از جمله محور های تبلیغاتی فرعونیان علیه موسی ( ع )

لسحرن یریدان أن یخرجاکم من أرضکم بسحرهما

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 71 - 24

24 - موسی و هارون ( ع ) ، مصون از گزند فرعون و بیرون از سلطه فرعونیان

إنّه لکبیرکم . .. فلأقطّعنّ أیدیکم ... أشدّ عذابًا و أبقی

تهدید ساحران به شکنجه و دار، به دلیل گرایش به موسی و هارون(ع) و سکوت از مجازات آن دو، نشانه میسر نبودن آن برای فرعون است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 90 - 14،15،16،17

14 - هارون ، دارای حق ولایت و اطاعت بر بنی اسرائیل در زمان غیبت موسی ( ع ) بود .

و لقد قال لهم هرون . .. فاتّبعونی و أطیعوا أمری

فرمان هارون(ع) به پیروی و اطاعت مردم از او، حاکی از ثبوت حق ولایت و اطاعت او، بر عهده بنی اسرائیل است.

15 - هارون در غیاب موسی ( ع ) ، بنی اسرائیل را به ترک تبعیت سامری ، و پیروی و اطاعت از خود فرا خواند .

لقد قال لهم هرون من قبل . .. فاتّبعونی و أطیعوا أمری

16 - هارون ( ع ) ، در غیاب موسی ( ع ) ، وظیفه ارشاد ، هشدار ، امر به معروف و نهی از منکر را به نحو وافی انجام داد .

و لقد قال لهم هرون من قبل یـقوم . .. فاتّبعونی و أطیعوا أمری

17 - هارون ( ع ) ، دارای برنامه ای مشخص برای مقابله با گوساله پرستی و احیای توحید در بنی اسرائیل بود .

أطیعوا أمری

دعوت هارون(ع) از بنی اسرائیل به اطاعت فرمان های او، پس از فرمان «اتّبعونی»، حاکی از آن است که وی برای بنی اسرائیل در صورت پیروی آنان از او، دستور العمل هایی را تدارک دیده بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 91 - 1

1 - بنی اسرائیل از پذیرش فرمان های هارون و توبه از گوساله پرستی ، سرباز زدند .

فاتّبعونی و أطیعوا أمری . .. قالوا لن نبرح علیه عـکفین

«لن نبرح»; یعنی، «لانزال» (پایدار می مانیم) و «عاکف» به کسی گفته می شود که به چیزی توجه کرده و خود را به تعظیم آن وادار سازد (مفردات راغب).

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 92 - 1،3،6

1 - موسی ( ع ) ، پس از بازگشت از میقات ، هارون را در باره عکس العمل وی در مقابل گوساله پرستان بنی اسرائیل ، مورد بازخواست و توبیخ قرار داد .

یـهـرون ما منعک إذ رأیتهم ضلّوا

3 - موسی ( ع ) ، برادرش هارون را در انحراف بنی اسرائیل و گرایش آنان به گوساله پرستی ، مقصر دانست .

قال یـهـرون ما منعک إذ رأیتهم ضلّوا

«ما منعک. ..» استفهام انکاری است و گویای اعتراض موسی(ع) به هارون است.

6 - جلوگیری از انحراف و گمراهی بنی اسرائیل ، از وظایف هارون در غیاب موسی ( ع )

یـهـرون ما منعک إذ رأیتهم ضلّوا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 93 - 2،3،4

2 - هارون در غیاب موسی ( ع ) ، وظیفه رهبری و هدایت بنی اسرائیل را به عهده داشت .

یـهـرون ما منعک . .. ألاّتتّبعن

3 - موسی ( ع ) ، وظایف و مسؤولیت های هارون را در زمان غیبت خود ، برای وی معین کرده بود .

ما منعک . .. ألاّتتّبعن أفعصیت أمری

«لا» در «ألاّتتّبعن» برای تأکید نفی مستفاد از «منعک» است و در اصل مراد چنین بوده است: «ما منعک أن تتّبعن». برخی گفته اند: «لا» زاید نیست; بلکه مراد این است که: «ما الذی صدّک و حملک علی ألاّتتّبعن»; یعنی، چه چیز تو را بازداشت و بر پیروی نکردن من وادار ساخت (مفردات راغب).

4 - هارون ( ع ) ، متهم به مخالفت با فرمان های موسی ( ع ) با سکوت و بی تفاوتی در برابر انحراف بنی اسرائیل

ما منعک . .. أفعصیت أمری

«أفعصیت. ..» خطاب موسی(ع) به هارون(ع) است. ظاهر آیه چنین دلالت دارد که عصیان هارون از دستورات موسی(ع)، لااقل به عنوان اتهام از جانب موسی(ع) مطرح بوده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 94 - 2،3،5،8،12،13،18،20

2 - موسی ( ع ) با گرفتن سر و ریش هارون ، او را در باره گوساله پرست شدن بنی اسرائیل در غیاب خود مورد بازخواست قرار داد .

یـهـرون ما منعک . .. لاتأخذ بلحیتی و لابرأسی

3 - هارون ( ع ) ، دارای مسؤولیت در قبال گمراه شدن بنی اسرائیل و گوساله پرستی آنان ، از دیدگاه موسی ( ع )

یـهـرون ما منعک . .. لاتأخذ بلحیتی و لابرأسی

5 - هارون ( ع ) با مشاهده غضب موسی ( ع ) ، سعی در فرونشاندن خشم آن حضرت و جلب محبت و تحریک عواطف او داشت .

قال یـبنؤُمّ

مخاطب قرار دادن موسی(ع) با ندای «یابن أمِّ» گویای این نکته است که هارون(ع) سعی داشت با برانگیختن احساسات موسی، غضب او را فرونشانده و سپس توضیحات خود را بیان کند. در باره مفتوح بودن کلمه «أُمّ» توجیهاتی بیان شده است; از جمله این که اصل آن «یابن أمّاه» بوده و برای تخفیف چنین شده است.

8 - هارون ( ع ) ، برای ادای توضیح در باره علل نحوه برخورد خود با گوساله پرستان ، از موسی ( ع ) تقاضای فرصت کرد .

لاتأخذ بلحیتی و لابرأسی إنّی خشیت

12 - حفظ وحدت و یک پارچگی و جلوگیری از تفرقه ، عذر هارون ( ع ) جهت اقدام نکردن به صورت عملی علیه گوساله پرستان بنی اسرائیل

إنّی خشیت أن تقول فرّقت بین بنی إسرءیل

13 - حفظ وحدت و یک پارچگی بنی اسرائیل ، از سفارش های موسی ( ع ) به هارون

فرّقت بین بنی إسرءیل و لم ترقب قولی

«ترقب» به معنای «تحفّظ» است و مفاد جمله «إنّی خشیت. ..» ـ با توجه به عطف «لم ترقب» بر «فرّقت» ـ این است که: «من نگران آن بودم که بگویی بنی اسرائیل را متفرق ساختی و گفته مرا حفظ و مراعات نکردی». این گفته هارون(ع) دال بر آن است که موسی(ع) پیش از رفتن به میقات، در مورد حفظ وحدت بنی اسرائیل، توصیه های لازم را به او کرده بود.

18 - هارون ( ع ) ، در صدد اجرای دقیق فرمان های موسی ( ع ) و تخطی نکردن از معیار های او ، در طول مدت میقات موسی ( ع ) و غیبت او

إنّی خشیت أن تقول . .. و لم ترقب قولی

20 - اتهام تفرقه افکنی ، اتهامی سخت و غیر قابل تحمل برای هارون بود .

إنّی خشیت أن تقول فرّقت بین بنی إسرءیل

ترس هارون(ع) از اتهام تفرقه افکنی، با توجه به واژه «خشیت» ـ که خوفی همراه با بزرگ شماری است ـ بر شدت ناگواری آن برای وی دلالت دارد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 95 - 1

1 - موسی ( ع ) ، پس از توبیخ بنی اسرائیل و برخورد شدید با هارون ( ع ) با مشاهده دخالت مستقیم سامری در گوساله پرستی بنی اسرائیل ، به بازخواست و محاکمه او پرداخت .

قال فما خطبک یـسـمریّ

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 46 - 1،6

1 - مسؤولیت مشترک موسی و هارون ، در رسالت و مبارزه با فرعون و اشراف قوم او

ثمّ أرسلنا موسی و أخاه هـرون . .. إلی فرعون و ملإیه

«ملأ» اسم جمع و به معنای اشراف و سران است. «إستکبار» (مصدر «استکبروا»); یعنی، کبر ورزیدن و تکبّر نمودن «علّو» (مصدر «عالین») نیز به معنای برتری جویی و سلطه طلبی است.

6 - موضع گیری مستکبرانه فرعون و اشراف دربار او ، در برابر موسی و هارون ( ع )

ثمّ أرسلنا موسی و أخاه هـرون . .. إلی فرعون و ملإیه فاستکبروا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 15 - 3،4،7

3 - پذیرش درخواست موسی ( ع ) از سوی خدا در مورد همراهی هارون با وی

فأرسل إلی هـرون . .. فاذهبا بـایـتنا

4 - موسی و هارون ( ع ) ، مأمور حرکت به سوی فرعونیان با تکیه بر حمایت قاطع الهی

قال کلاّ فاذهبا بـایـتنا إنّا معکم

7 - هارون ، شریک و همراه موسی ( ع ) در امر رسالت

فاذهبا بـایـتنا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 16 - 1،10

1 - فرمان الهی به موسی و هارون ( ع ) مبنی بر مواجهه مستقیم با فرعون و اعلام رسالت خویش به وی

فأتیا فرعون فقولا إنّا رسول ربّ العـلمین

«اَتْی و إتیان» در این جا به معنای حاضر شدن و خود را رساندن است. بنابراین «فأتیا فرعون»; یعنی، خود را به فرعون برسانید و... .

10 - طرح ربوبیت مطلق خداوند در برابر فرعون ، اولین گام مبارزه صریح موسی و هارون ( ع ) با وی

فأتیا فرعون فقولا إنّا رسول ربّ العـلمین

تصریح موسی و هارون(ع) به این که عوالم جهان آفرینش تحت ربوبیت خدا است، می تواند اولین گام در مبارزه با فرعون و ردّ صریح ادعای وی باشد که می گفت: «أنا ربّکم الأعلی». (79/24).

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 17 - 1

1 - رهانیدن بنی اسرائیل از سلطه و ستم فرعونی ، در رأس اهداف موسی ( ع ) و هارون ( ع ) قرار داشت .

أن ائت القوم الظـلمین . .. فأتیا فرعون فقولا... أن أرسل معنا بنی إسرءیل

مقصود از «إرسال» (فرستادن) در این جا آزاد کردن و رها ساختن بنی اسرائیل است. بنابراین از آیه یاد شده استفاده می شود که اساسی ترین مأموریت موسی(ع) این بود که بنی اسرائیل را از سرزمین فرعونیان خارج کند و آنان را از بند اسارت و بردگی مصریان آزاد سازد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 36 - 5

5 - تدبیر مشاوران فرعون ، مبنی بر اعزام اشخاصی به تمام شهر ها و گردآوری نیروی لازم جهت مبارزه با موسی ( ع ) و برادرش

قالوا . .. و ابعث فی المدائن حـشرین

«المدائن» جمع محلّی به «ال» و مفید عموم است; یعنی، همه شهرها.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 115 - 1،3

1 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) و قوم شان ، به عنایت خداوند از اندوه بزرگ نجات یافتند .

و نجّینـهما و قومهما من الکرب العظیم

3 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) و قوم شان ، گرفتار غم بزرگ و مشکلات اندوه بار از سوی فرعونیان

و نجّینـهما و قومهما من الکرب العظیم

اندوهی که موسی و هارون(علیهماالسلام) و قوم شان به آن گرفتار بودند، ناشی از مسائل و مشکلات شخصی نبود; بلکه بر اثر تبلیغ رسالت شان در میان فرعونیان به وجود آمده بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 116 - 2

2 - غلبه و پیروزی موسی و هارون ( علیهماالسلام ) و قوم شان بر فرعونیان ، نتیجه نصرت الهی بود .

و نصرنـهم فکانوا هم الغـلبین

110- قضاوت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 89 - 2

2 ـ نوح، ابراهیم، اسحاق، یعقوب، داوود، یوسف، موسی و هارون(ع) بهره مند از تعالیم آسمانی (کتاب) و دارای منصب قضاوت و مقام نبوت بودند.

أولئک الذین ءاتینهم الکتب و الحکم و النبوة

«أولئک» اشاره به انبیای مذکور در آیات قبل است.

111- کتاب آسمانی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 117 - 1

1 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) ، برخوردار از کتاب آسمانی ( تورات ) و شریعت مستقل و جدا از شریعت الهی پیشین

و ءاتینـهما الکتـب

دریافت کتاب آسمانی، می تواند حاکی از دریافت شریعت مستقل و جدا از شریعت سابق باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 121 - 3

3 - نجات موسی و هارون ( علیهماالسلام ) و قوم شان از اندوهی بزرگ ، اعطای کتاب آسمانی و باقی ماندن نام و آوازه نیک آنان ، از پاداش های خداوند به ایشان

و نجّینـهما و قومهما من الکرب العظیم . .. إنّا کذلک نجزی المحسنین

112- کتاب هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 48 - 1

1- حضرت موسی و هارون ( ع ) ، دو پیامبر دارای کتاب آسمانی و رسالت مشترک

و لقد ءاتینا موسی و هـرون الفرقان و ضیاءً و ذکرًا

برداشت یاد شده مبتنی بر این است که مقصود از «الفرقان» کتاب آسمانی تورات باشد. بر این اساس دادن کتاب آسمانی به هارون در کنار حضرت موسی(ع)، بیانگر این است که او نیز مانند موسی(ع) در نبوت و دریافت کتاب آسمانی شریک و برابر بود.

113- کمال هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 51 - 3

3- موسی و هارون ( ع ) دو پیامبر رشد یافته و بهره مند از کمال ، بعد از ابراهیم ( ع ) بودند .

ءاتینا موسی و هـرون الفرقان . .. و لقد ءاتینا إبرهیم رشده من قبل

برداشت یاد شده بر این مبنا استوار است که مراد از «من قبل» زمان پیش از موسی و هارون(ع) باشد. از این مطلب به دست می آید که آن دو پیامبر نیز از چنین رشدی بهره مند بودند.

114- کیفر تکذیب هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 48 - 2

2 - هلاکت و نابودی فرعون و اشراف حکومت او ، در نتیجه تکذیب رسولان الهی ( موسی و هارون )

فکذّبوهما فکانوا من المهلکین

115- گرفتن ریش هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 94 - 2

2 - موسی ( ع ) با گرفتن سر و ریش هارون ، او را در باره گوساله پرست شدن بنی اسرائیل در غیاب خود مورد بازخواست قرار داد .

یـهـرون ما منعک . .. لاتأخذ بلحیتی و لابرأسی

116- گرفتن سر هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 94 - 2

2 - موسی ( ع ) با گرفتن سر و ریش هارون ، او را در باره گوساله پرست شدن بنی اسرائیل در غیاب خود مورد بازخواست قرار داد .

یـهـرون ما منعک . .. لاتأخذ بلحیتی و لابرأسی

117- گریه هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 58 - 16

16- زکریا ، یحیی ، مریم ( س ) ، عیسی ، ابراهیم ، اسحق ، یعقوب ، موسی ، هارون ، اسماعیل ، و ادریس ( ع ) ، هنگام شنیدن آیات الهی به سجده می افتادند و در حال سجود اشک می ریختند .

أُولـئک . .. إذا تتلی علیهم ءایـت الرحمن خرّوا سجّدًا و بکیًّا

118- مبارزه هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 150 - 20،26

20 ـ هارون با بیان مبارزه خویش با گوساله پرستان و ناتوانیش از بازداری آنان ، در تلاش جهت اثبات بی گناهی خویش برای موسی ( ع )

إن القوم استضعفونی و کادوا یقتلوننی

26 ـ هارون با بیان مبارزه خویش علیه شرکورزی بنی اسرائیل ، از موسی ( ع ) خواست تا وی را همسنگ ستمکاران شرک پیشه قرار ندهد .

إن القوم استضعفونی و کادوا یقتلوننی . .. و لاتجعلنی مع القوم الظلمین

روشن است که موسی(ع) هرگز گمان نمی کرد که هارون از ستمکاران باشد. بنابراین «مع» در جمله «لا تجعلنی مع» معیت حکمی است ; یعنی مرا در حکم ستمکاران قرار مده.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 75 - 4

4 ـ هارون ( ع ) ، شریک و همتای موسی ( ع ) در رسالت و مبارزه با فرعون و اشراف پیرامون او بوده است .

ثم بعثنا من بعدهم موسی و هرون إلی فرعون و ملإیه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 63 - 4

4 - هارون ، همگام موسی ( ع ) در مبارزه با فرعون و حاضر در صحنه مقابله موسی و ساحران

إن هذن لسحرن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 46 - 1

1 - مسؤولیت مشترک موسی و هارون ، در رسالت و مبارزه با فرعون و اشراف قوم او

ثمّ أرسلنا موسی و أخاه هـرون . .. إلی فرعون و ملإیه

«ملأ» اسم جمع و به معنای اشراف و سران است. «إستکبار» (مصدر «استکبروا»); یعنی، کبر ورزیدن و تکبّر نمودن «علّو» (مصدر «عالین») نیز به معنای برتری جویی و سلطه طلبی است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 16 - 10

10 - طرح ربوبیت مطلق خداوند در برابر فرعون ، اولین گام مبارزه صریح موسی و هارون ( ع ) با وی

فأتیا فرعون فقولا إنّا رسول ربّ العـلمین

تصریح موسی و هارون(ع) به این که عوالم جهان آفرینش تحت ربوبیت خدا است، می تواند اولین گام در مبارزه با فرعون و ردّ صریح ادعای وی باشد که می گفت: «أنا ربّکم الأعلی». (79/24).

119- مبارزه هارون(ع) با گوساله پرستی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 150 - 17

17 ـ هارون در غیاب موسی ( ع ) با شرکورزی و گوساله پرستی بنی اسرائیل به مبارزه پرداخته بود .

قال ابن أم إن القوم استضعفونی و کادوا یقتلوننی

120- مجازات هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 111 - 1

1 ـ مجازات موسی ( ع ) و برادرش هارون از پیشنهاد های ارائه شده در جلسه مشورتی اشراف و سران حکومت فرعونی

قالوا أرجه و أخاه

پیشنهاد تأخیر در مجازات موسی و هارون حکایت از آن دارد که فرعون و یا برخی از اشراف دربار مجازات موسی و هارون را مطرح کرده بودند.

121- محافظت از هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 46 - 3

3 - خداوند همراهی کامل خود با موسی و هارون ( ع ) و حمایت و حفاظت از آنان را طی رویارویی با فرعون ، اعلام کرد .

إنّنی معکما

خداوند، همواره با همگان هست و در همه جا حضور دارد. آنچه که برای رفع نگرانی موسی و هارون(ع) مورد تأیید قرار گرفته، حضور ویژه خداوند است که حاکی از حمایت بی دریغ او از آنان است.

122- محدوده مسؤولیت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 93 - 3

3 - موسی ( ع ) ، وظایف و مسؤولیت های هارون را در زمان غیبت خود ، برای وی معین کرده بود .

ما منعک . .. ألاّتتّبعن أفعصیت أمری

«لا» در «ألاّتتّبعن» برای تأکید نفی مستفاد از «منعک» است و در اصل مراد چنین بوده است: «ما منعک أن تتّبعن». برخی گفته اند: «لا» زاید نیست; بلکه مراد این است که: «ما الذی صدّک و حملک علی ألاّتتّبعن»; یعنی، چه چیز تو را بازداشت و بر پیروی نکردن من وادار ساخت (مفردات راغب).

123- مربی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 70 - 11

11 - خداوند ، تدبیرکننده موسی و هارون ( ع ) در انجام رسالت و ابلاغ پیام توحید

ربّ هرون و موسی

124- مردمی بودن هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 36 - 3

3 ـ به میان مردم رفتن و در متن جامعه بودن ، شیوه موسی و هارون در دعوت و انجام رسالت الهی

فقلنا اذهبا إلی القوم الذین کذّبوا بأیـتنا

مسؤولیت پذیری هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 94 - 18

18 - هارون ( ع ) ، در صدد اجرای دقیق فرمان های موسی ( ع ) و تخطی نکردن از معیار های او ، در طول مدت میقات موسی ( ع ) و غیبت او

إنّی خشیت أن تقول . .. و لم ترقب قولی

125- مسؤولیت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 25 - 5

5 ـ هارون ، همانند موسی ( ع ) ، مأمور بسیج بنی اسرائیل برای فتح سرزمین مقدس

قال رب انی لااملک الا نفسی و اخی

آیه بیست و سوم (و قال رجلان . ..) بیانگر آن است که آن دو مرد نیز همانند هارون مطیع موسی(ع) بودند و این حقیقت با تفسیر جمله «لااملک الا نفسی و اخی» به اینکه تنها اختیاردار خود و برادرم هستم و در میان بنی اسرائیل تنها هارون فرمانبردار من است، سازگار نیست. بنابراین باید گفت «اخی» مبتدایی است با حذف خبر (و اخی لایملک الانفسه) و نام بردن از خود و برادرش به این دلیل است که بسیج بنی اسرائیل بر عهده هارون نیز بوده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 142 - 15،17

15 ـ اصلاح امور جامعه بنی اسرائیل از دستورالعمل های موسی به برادر و خلیفه خود هارون

و أصلح

چون فرمان به اصلاح پس از انتخاب هارون به سرپرستی بنی اسرائیل آمده است، معلوم می شود مراد، اصلاح امور اجتماعی، فرهنگی و . .. بنی اسرائیل است، نه درستکاری هارون در امور شخصی خودش.

17 ـ پرهیز از پیروی از نظریات و روش های مفسدان ، وظیفه ای تعیین شده از سوی موسی برای خلیفه اش هارون

و لا تتبع سبیل المفسدین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 150 - 11

11 ـ بازداری بنی اسرائیل از گرایش به شرک و گوساله پرستی ، مسؤولیت هارون از دیدگاه موسی ( ع )

و أخذ برأس أخیه یجره إلیه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 87 - 1،2،4،13

1 ـ خداوند ، از طریق وحی به موسی و هارون ( ع ) فرمان داد تا در شهر مصر ( مرکز حکومت فرعون ) به تهیه مسکن برای قوم خود اقدام کنند .

و أوحینا إلی موسی و أخیه أن تبوّءا لقومکما بمصر بیوتاً

برداشت فوق مبتنی بر این است که اولاً «مصر» به معنای شهر مصر باشد ; چنان که به همین معنا در مفردات و لسان تصریح شده است. ثانیاً: جار و مجرور (بمصر) متعلق به «تبوءاً» باشد نه حال برای «قومکما».

2 ـ موسی و هارون ( ع ) مأموریت یافتند تا برای آن دسته از بنی اسرائیل که ساکن شهر مصر بودند ، اقدام به تهیه مسکن نمایند .

و أوحینا إلی موسی و أخیه أن تبوّءا لقومکما بمصر بیوتاً

برداشت فوق بر این اساس است که «بمصر» متعلق به عامل مقدر و حال یا صفت برای «قوم» باشد ; یعنی: تبوئاً لقومکما کائنین یا الکائنین بمصر.

4 ـ موسی و هارون ( ع ) ، از طرف خداوند مأموریت یافتند قوم خود را از مناطق مختلف ، گرد آورده و در شهر مصر متمرکز کنند .

و أوحینا إلی موسی و أخیه أن تبوّءا لقومکما بمصر بیوتاً

برداشت فوق مبتنی بر این است که «بمصر» متعلق به «تبوئاً» باشد. به این صورت که بنی اسرائیل چون در مناطق مختلف

مصر پراکنده بودند و خارج کردن آنان از آن سرزمین در این حال برای موسی (ع) عادتاً ممکن نبود، خداوند با این دستور می خواست آنان در یک جا متمرکز شوند تا در خارج کردنشان از مصر مواجه با مشکل نشوند.

13 ـ از امام کاظم ( ع ) روایت شده است : « لما خافت بنو اسرائیل جبابرت ها أوحی اللّه إلی موسی و هارون ( ع ) : « أن تبوّءا لقومکما بمصر بیوتاً و اجعلوا بیوتکم قبلة » قال : امروا أن یصلوا فی بیوتهم ;

هنگامی که بنی اسرائیل از حکام ستمگر زمان خود بیمناک شدند، خداوند به موسی و هارون (ع) وحی فرستاد که برای قوم خود در مصر خانه هایی مهیّا سازید و خانه هایتان را قبله قرار دهید. امام فرمود: آنان مأمور شدند که در خانه هایشان نماز بخوانند».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 89 - 7،9

7 ـ خداوند ، موسی و هارون ( ع ) را از ترک استقامت در برابر فشار های فرعون و اطرافیانش و در پیش گرفتن راهی جز آن ، بر حذر داشت .

فاستقیما و لاتتبعان سبیل الذین لایعلمون

9 ـ خداوند ، موسی و هارون ( ع ) را از پیروی راه و روش افراد نادان برحذر داشت .

و لاتتبعان سبیل الذین لایعلمون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 44 - 1

1 - موسی و هارون ( ع ) ، موظف به نرمش در گفتار و پرهیز از درشتگویی در گفت وگو با فرعون

فقولا له قولاً لیّنًا

«لین» نقطه مقابل خشن بودن است (مفردات راغب) و «لین» صفت مشبهه است; یعنی، نرم و لطیف.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 90 - 10

10 - هارون ، وظیفه دار رهبری و ارشاد بنی اسرائیل در غیبت موسی ( ع )

و لقد قال لهم هرون من قبل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 92 - 2،6

2 - جلوگیری از انحراف و گمراهی بنی اسرائیل ، از وظایف هارون در غیاب موسی ( ع )

یـهـرون ما منعک إذ رأیتهم ضلّوا

6 - جلوگیری از انحراف و گمراهی بنی اسرائیل ، از وظایف هارون در غیاب موسی ( ع )

یـهـرون ما منعک إذ رأیتهم ضلّوا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 93 - 2

2 - هارون در غیاب موسی ( ع ) ، وظیفه رهبری و هدایت بنی اسرائیل را به عهده داشت .

یـهـرون ما منعک . .. ألاّتتّبعن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 46 - 1

1 - مسؤولیت مشترک موسی و هارون ، در رسالت و مبارزه با فرعون و اشراف قوم او

ثمّ أرسلنا موسی و أخاه هـرون . .. إلی فرعون و ملإیه

«ملأ» اسم جمع و به معنای اشراف و سران است. «إستکبار» (مصدر «استکبروا»); یعنی، کبر ورزیدن و تکبّر نمودن «علّو» (مصدر «عالین») نیز به معنای برتری جویی و سلطه طلبی است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 36 - 1

1 ـ موسی و هارون ( ع ) به فرمان خداوند ، برای هدایت تکذیب کنندگان آیات و معجزات الهی ، به جانب آنان فرستاده شدند .

فقلنا اذهبا إلی القوم الذین کذّبوا بأیـتنا

مقصود از «القوم الذین کذّبوا» فرعون و قوم او (قبطیان) است و مراد از «آیاتنا» نشانه ها و معجزات الهی می باشد نه آیات الهی در تورات; زیرا تورات پس از به هلاکت رسیدن فرعون و قوم او، برای بنی اسرائیل نازل گردید.

126- مشاوره موسی(ع) و هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 45 - 1

1 - موسی و هارون ( ع ) قبل از حرکت به طرف فرعون ، با یکدیگر ملاقات نموده و موانع احتمالی ارشاد او را بررسی کردند .

قالا ربّنا إنّنا نخاف

قسمت هایی از داستان موسی(ع) ـ از قبیل بازگشت او نزد خانواده اش و پیداکردن راه مصر و ملاقات با برادرش هارون(ع) ـ به این جهت که در ماجرای برخورد با فرعون، چندان دخیل نبوده، دراین آیات ذکر نشده است. این احتمال نیز وجود دارد که آیه 42 (اذهب أنت و أخوک) به بعد، سخنان خداوند به موسی و هارون(ع)، پس از ملاقات آن دو باشد.

127- مشکلات هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 89 - 4،10

4 ـ برآورده شدن خواسته های موسی و هارون ( ع ) ( سخت شدن و مهرخوردن دل فرعون و اطرافیانش و وقوع عذاب استیصال ) مستلزم گذشت زمان و وارد آمدن فشار ها و سختی های بسیار بر موسی ( ع ) و هارون بود .

و اشدد علی قلوبهم فلایؤمنوا . .. قال قد أجیبت دعوتکما فاستقیما

از اینکه خداوند پس از اعلام استجابت دعای موسی و هارون (ع)، به آنان دستور استقامت و پایداری می دهد و استقامت را با فای سببیه به اجابت دعا مرتبط می کند. برداشت فوق استفاده می گردد.

10 ـ موسی ( ع ) و برادرش ( هارون ) ، تحت فشار فرعون و اطرافیان او بودند .

قال موسی ربنا إنک ءاتیت فرعون و ملأه زینة و أمولا . .. لیضلوا عن سبیلک ... فاستق

128- مصونیت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 71 - 24

24 - موسی و هارون ( ع ) ، مصون از گزند فرعون و بیرون از سلطه فرعونیان

إنّه لکبیرکم . .. فلأقطّعنّ أیدیکم ... أشدّ عذابًا و أبقی

تهدید ساحران به شکنجه و دار، به دلیل گرایش به موسی و هارون(ع) و سکوت از مجازات آن دو، نشانه میسر نبودن آن برای فرعون است.

129- معجزه هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 42 - 2

2 - موسی و هارون ( ع ) ، به همراه با آیات و معجزات الهی ـ مأمور حرکت برای انجام رسالت خویش شدند .

اذهب أنت و أخوک بــَایـتی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 15 - 6

6 - آیات الهی ( معجزات ) توشه راه و حربه پیروزی موسی و هارون ( ع )

قال کلاّ فاذهبا بـایـتنا

130- مقامات هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 89 - 2

2 ـ نوح، ابراهیم، اسحاق، یعقوب، داوود، یوسف، موسی و هارون(ع) بهره مند از تعالیم آسمانی (کتاب) و دارای منصب قضاوت و مقام نبوت بودند.

أولئک الذین ءاتینهم الکتب و الحکم و النبوة

«أولئک» اشاره به انبیای مذکور در آیات قبل است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 53 - 1،4،5

1- برانگیخته شدن هارون ( ع ) به نبوت ، موهبت خداوند و پرتوی از رحمت او به موسی ( ع ) بود .

و وهبنا له من رحمتنا أخاه هـرون نبیًّا

4- هارون ، برادر موسی ( ع ) ، و دارای مقام رفیع نبوت

أاخاه هـرون نبیًّا

5- حضرت موسی ( ع ) ، در نزد خداوند ، مقامی برتر از هارون ( ع ) داشت .

و وهبنا له من رحمتنا أخاه هـرون نبیًّا

چون نبوت هارون موهبت برای موسی(ع) دانسته شده; چنین برمی آید که مقام موسی بسی بلندتر از هارون باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 32 - 5

5 - اصالت موسی ( ع ) در رسالت نسبت به هارون ( ع )

و أشرکه فی أمری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 90 - 14

14 - هارون ، دارای حق ولایت و اطاعت بر بنی اسرائیل در زمان غیبت موسی ( ع ) بود .

و لقد قال لهم هرون . .. فاتّبعونی و أطیعوا أمری

فرمان هارون(ع) به پیروی و اطاعت مردم از او، حاکی از ثبوت حق ولایت و اطاعت او، بر عهده بنی اسرائیل است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 93 - 7

7 - هارون ( ع ) در عین دارا بودن مقام نبوت ، موظف به پیروی از موسی ( ع ) و فرمان های او بود .

ما منعک . .. ألاّتتّبعن أفعصیت أمری

«ألاّتتّبعن» خطاب به هارون(ع) و دال براین نکته است که او در عین نبوت، موظف به پیروی از فرمان های موسی(ع) بوده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 48 - 1،5

1- حضرت موسی و هارون ( ع ) ، دو پیامبر دارای کتاب آسمانی و رسالت مشترک

و لقد ءاتینا موسی و هـرون الفرقان و ضیاءً و ذکرًا

برداشت یاد شده مبتنی بر این است که مقصود از «الفرقان» کتاب آسمانی تورات باشد. بر این اساس دادن کتاب آسمانی به هارون در کنار حضرت موسی(ع)، بیانگر این است که او نیز مانند موسی(ع) در نبوت و دریافت کتاب آسمانی شریک و برابر بود.

5- حضرت موسی و هارون ( ع ) ، دو پیامبر برخوردار از حجت و برهان الهی

و لقد ءاتینا موسی و هـرون الفرقان

یکی از معانی لغوی «فرقان» حجت و برهان است (لسان العرب).

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 45 - 1

1 - موسی و هارون ( ع ) ، دو پیام آور الهی

ثمّ أرسلنا موسی و أخاه هـرون بأیـتنا و سلطـن مبین

«آیة» (مفرد «آیات») به معنای نشانه است و «سلطان» مرادف حجت و «مبین» (از «إبانة») به معنای روشن و آشکار است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 120 - 2

2 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) ، دارای مقام رفیع در پیشگاه خداوند

سلـم علی موسی و هـرون

از سلام همراه با تکریمِ خداوند به موسی و هارون (علیهماالسلام)، برداشت یاد شده به دست می آید.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 122 - 1،2

1 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) ، از بندگان مؤمن خدا

إنّهما من عبادنا المؤمنین

2 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) ، از بندگان برجسته و مقرب خداوند

إنّهما من عبادنا المؤمنین

برجسته و مقرب بودن موسی و هارون(علیهماالسلام)، از اضافه «عباد» به ضمیر «نا» به دست می آید.

131- مکان انتصاب هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 36 - 5

5 - وادی طوی در کوه طور ، مکان اعطای شرح صدر و بیان روان به موسی ( ع ) ونصب هارون به مقام وزارت موسی ( ع ) بود .

قال ربّ اشرح . .. قال قد أُتیت سؤلک

132- مکان برگزیدگی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 36 - 6

6 - هارون ( ع ) در وادی طوی به مقام نبوت و رسالت برگزیده شد .

هرون أخی . .. و أشرکه فی أمری ... قد أُتیت سؤلک

چنانچه مراد از «أشرکه فی أمری» درخواست نبوت و رسالت برای هارون(ع) باشد، اجابت آن در وادی طوی انجام پذیرفت.

133- مکذبان برتری هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 47 - 2

2 - فرعونیان ، منکر هر گونه امتیاز برای موسی و هارون ( ع )

فقالوا أنؤمن لبشرین مثلنا

134- مکذبان هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 75 - 7،8،10

7 ـ فرعون و اطرافیان او ، علی رغم مشاهده نشانه های حقانیت رسالت موسی و هارون ( ع ) ، آن را انکار کردند .

ثم بعثنا من بعدهم موسی و هرون إلی فرعون و ملإیه بأیتنا فاستکبروا

8 ـ خودبرتربینی فرعون و اطرافیانش ، مانع از پذیرش رسالت موسی و هارون ( ع )

ثم بعثنا من بعدهم موسی و هرون إلی فرعون و ملإیه بأیتنا فاستکبروا

10 ـ تبه کاری مستمر فرعون و اطرافیانش ، عامل سرکشی آنان از پذیرش رسالت موسی و هارون ( ع )

ثم بعثنا . .. موسی و هرون إلی فرعون و ملإیه بأیتنا فاستکبروا و کانوا قوماً مجرمی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 48 - 1

1 - تکذیب نهایی موسی و هارون ( ع ) ، از سوی فرعون و اشراف وابسته به او

فکذّبوهما

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 36 - 4

4 ـ فرعون و قوم او ، دعوت حضرت موسی و هارون ( ع ) را نپذیرفته و آیات و معجزات الهی را تکذیب کردند .

فقلنا اذهبا إلی القوم الذین کذّبوا بأیـتنا فدمّرنـهم تدمیرًا

ملاقات موسی(ع) و هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 45 - 1

1 - موسی و هارون ( ع ) قبل از حرکت به طرف فرعون ، با یکدیگر ملاقات نموده و موانع احتمالی ارشاد او را بررسی کردند .

قالا ربّنا إنّنا نخاف

قسمت هایی از داستان موسی(ع) ـ از قبیل بازگشت او نزد خانواده اش و پیداکردن راه مصر و ملاقات با برادرش هارون(ع) ـ

به این جهت که در ماجرای برخورد با فرعون، چندان دخیل نبوده، دراین آیات ذکر نشده است. این احتمال نیز وجود دارد که آیه 42 (اذهب أنت و أخوک) به بعد، سخنان خداوند به موسی و هارون(ع)، پس از ملاقات آن دو باشد.

ملاک انتساب به هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 28 - 2

2- مریم ( س ) از نوادگان حضرت هارون ( ع ) بود . *

یـأخت هـرون

هرگاه قبیله ای از نسل فردی به وجود آید، آن قبیله را به نام وی می نامند و افراد قبیله را با تعبیر «أخ» یا «أخت» آن قبیله یاد می کنند; بنابراین، اطلاق «أخت هارون» بر مریم(س) به این اعتبار است که وی فردی از نسل هارون می باشد.

135- مناجات هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 45 - 2

2 - موسی و هارون ( ع ) با مناجات به درگاه خداوند و برشمردن موانع احتمالی اقدام خود ، از خداوند راه چاره خواستند .

قالا ربّنا إنّنا نخاف أن یفرط علینا

136- منشأ پیروزی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 35 - 3

3 - تعلق اراده الهی بر تسلّط بخشیدن به موسی و هارون ( ع ) ، در عرصه های مبارزه و ناکام گردانیدن فرعون و دارودسته وی

و نجعل لکما سلطـنًا فلایصلون إلیکما

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 116 - 2

2 - غلبه و پیروزی موسی و هارون ( علیهماالسلام ) و قوم شان بر فرعونیان ، نتیجه نصرت الهی بود .

و نصرنـهم فکانوا هم الغـلبین

منشأ سلطه هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 35 - 3،6

3 - تعلق اراده الهی بر تسلّط بخشیدن به موسی و هارون ( ع ) ، در عرصه های مبارزه و ناکام گردانیدن فرعون و دارودسته وی

و نجعل لکما سلطـنًا فلایصلون إلیکما

6 - قرار داشتن موسی و هارون ( ع ) در موضع اقتدار و تسلّط ، در پرتو آیات و معجزات الهی

و نجعل لکما سلطـنًا . .. بـئایـتنا

137- منشأ قدرت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 35 - 6

6 - قرار داشتن موسی و هارون ( ع ) در موضع اقتدار و تسلّط ، در پرتو آیات و معجزات الهی

و نجعل لکما سلطـنًا . .. بـئایـتنا

138- مواخذه هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 92 - 1

1 - موسی ( ع ) ، پس از بازگشت از میقات ، هارون را در باره عکس العمل وی در مقابل گوساله پرستان بنی اسرائیل ، مورد بازخواست و توبیخ قرار داد .

یـهـرون ما منعک إذ رأیتهم ضلّوا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 94 - 2

2 - موسی ( ع ) با گرفتن سر و ریش هارون ، او را در باره گوساله پرست شدن بنی اسرائیل در غیاب خود مورد بازخواست قرار داد .

یـهـرون ما منعک . .. لاتأخذ بلحیتی و لابرأسی

139- موانع ایمان به هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 46 - 8

8 - روحیه خود بزرگ بینی و سلطه طلبی فرعون و اشراف دربار او ، مانع از پذیرش دعوت موسی و هارون

فاستکبروا و کانوا قومًا عالین

جمله «و کانوا قوماً عالین» تعلیل برای «فاستکبروا» است; یعنی، چون آنان مردمی متکبر بودند، از پذیرش دعوت حضرت موسی و هارون امتناع کردند.

موسی(ع) و هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 25 - 4

4 ـ برادر موسی ( ع ) ( هارون ) ، تنها مطیع و یاور مورد اعتماد وی در میان بنی اسرائیل

قال رب انی لااملک الا نفسی و اخی

برداشت فوق بر این مبناست که کلمه «اخی»، عطف بر «نفسی»، باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 142 - 9،15،17

9 ـ موسی ( ع ) ، برادرش هارون را به رهبری بنی اسرائیل تا پایان مناجاتش با خدا منصوب کرد .

و قال موسی لأخیه هرون اخلفنی فی قومی

15 ـ اصلاح امور جامعه بنی اسرائیل از دستورالعمل های موسی به برادر و خلیفه خود هارون

و أصلح

چون فرمان به اصلاح پس از انتخاب هارون به سرپرستی بنی اسرائیل آمده است، معلوم می شود مراد، اصلاح امور اجتماعی، فرهنگی و . .. بنی اسرائیل است، نه درستکاری هارون در امور شخصی خودش.

17 ـ پرهیز از پیروی از نظریات و روش های مفسدان ، وظیفه ای تعیین شده از سوی موسی برای خلیفه اش هارون

و لا تتبع سبیل المفسدین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 150 - 9،10،11

9 ـ موسی ( ع ) ، برادرش هارون را در انحراف بنی اسرائیل و گرایش آنان به گوساله پرستی مقصر شناخت .

و أخذ برأس أخیه یجره إلیه

10 ـ موسی ( ع ) به خاطر مقصر شناختن هارون در انحراف بنی اسرائیل ، با گرفتن مو های سر او و کشیدنش به سوی خود ، در صدد مؤاخذه وی برآمد .

أخذ برأس أخیه یجره إلیه

مفسران در معنای جمله «أخذ برأس أخیه» گفته اند که موسی موهای هارون را گرفت. گویا تفسیر «راس» به موهای سر به دلیل جمله بعد (یجره إلیه، او را به سوی خود می کشید) باشد. زیرا اگر موسی سر هارون را گرفته بود، طبعاً هارون با او فاصله ای نداشت تا او را به سوی خود بکشد.

11 ـ بازداری بنی اسرائیل از گرایش به شرک و گوساله پرستی ، مسؤولیت هارون از دیدگاه موسی ( ع )

و أخذ برأس أخیه یجره إلیه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 151 - 1،4،5

1 ـ موسی ( ع ) پس از مشاجره خویش با هارون و پی بردن به ناتوانی او در برابر منحرفان ، رو به درگاه خدا آورد و به مناجات با او پرداخت .

قال رب اغفر لی و لأخی

4 ـ موسی ( ع ) خشم شدید خویش را بر هارون خطا تلقی کرد و به خاطر آن از خداوند آمرزش طلبید . *

قال رب اغفر لی

از اینکه موسی(ع) پس از شنیدن سخنان هارون برای خویش طلب مغفرت کرد، معلوم می شود از برخورد شدید خویش با هارون پشیمان شد و آن را خطا تلقی کرد.

5 ـ موسی ( ع ) در عین قانع شدن به بی تقصیری هارون در گرایش بنی اسرائیل به گوساله پرستی ، وی را کاملا دور از خطا ندانست . *

قال رب اغفر لی و لأخی

طلب مغفرت برای هارون می تواند گویای برداشت فوق باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 94 - 19

19 - موسی ( ع ) ، در دیدگاه هارون ( ع ) ، رهبری حساس در برابر تفرقه جامعه و قاطع در برخورد با عوامل اختلاف

إنّی خشیت أن تقول فرّقت بین بنی إسرءیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 95 - 1

1 - موسی ( ع ) ، پس از توبیخ بنی اسرائیل و برخورد شدید با هارون ( ع ) با مشاهده دخالت مستقیم سامری در گوساله پرستی بنی اسرائیل ، به بازخواست و محاکمه او پرداخت .

قال فما خطبک یـسـمریّ

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 13 - 4

4 - هارون ( ع ) ، فردی شایسته در نظر موسی ( ع ) برای همراهی با وی در ایفای نقش رسالت

فأرسل إلی هـرون

140- مؤاخذه هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 150 - 10

10 ـ موسی ( ع ) به خاطر مقصر شناختن هارون در انحراف بنی اسرائیل ، با گرفتن مو های سر او و کشیدنش به سوی خود ، در صدد مؤاخذه وی برآمد .

أخذ برأس أخیه یجره إلیه

مفسران در معنای جمله «أخذ برأس أخیه» گفته اند که موسی موهای هارون را گرفت. گویا تفسیر «راس» به موهای سر به دلیل جمله بعد (یجره إلیه، او را به سوی خود می کشید) باشد. زیرا اگر موسی سر هارون را گرفته بود، طبعاً هارون با او فاصله ای نداشت تا او را به سوی خود بکشد.

141- مهربانی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 90 - 11

11 - سخنان هارون به گوساله پرستان بنی اسرائیل ، گفتاری محبت آمیز و همراه با توجیه و ارشاد بود .

یـقوم إنّما فتنتم به

انتساب بنی اسرائیل به خود، با گفتن «ای قوم من» ابراز محبت است و ریشه یابی ماجرای سامری با فتنه خواندن آن، روشن گری و ارشاد است.

142- مهلت به هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 36 - 1

1 - پیشنهاد مشاوران فرعون به خود وانهادن موقتی موسی و هارون ( ع ) و شتاب نکردن در مجازات آنان ( زندانی کردن )

قال لئن اتّخذت إلـهًا غیری لأجعلنّک من المسجونین . ..فماذا تأمرون . قالوا أرجه و

«ارجاء» (مصدر «ارج») به معنای وانهادن و مهلت دادن است. گفتنی است که «ارج» در اصل «ارجی» بوده که لام الفعل آن حذف شده است. ضمیر «ه» ساکن در آخر آن، مفعولی و راجع به موسی می باشد.

143- مهمترین دعوت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 42 - 9

9 - یاد خدا و سخن از او ، محور و شعار دعوت و رسالت موسی و هارون ( ع )

و لاتنیا فی ذکری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 70 - 9

9 - موسی و هارون ( ع ) ، دعوت به پذیرش ربوبیت خداوند را سرلوحه دعوت های خویش قرار داده بودند .

بربّ هرون و موسی

144- مهمترین رسالت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 47 - 4

4 - نجات بنی اسرائیل از شکنجه و آزار فرعونیان و بیرون آوردن آنان از محدوده حکومت فرعون ، از اهداف مهم رسالت موسی و هارون ( ع ) بود .

فقولا إنّا رسولا ربّک فأرسل معنا بنی إسرءیل و لاتعذّبهم

«فا» در «فأرسل» تفریع بر «إنّا رسولا ربّک» است و می رساند که کوچ دادن بنی اسرائیل، از رسالت های الهی موسی و هارون(ع) بود.

145- مهمترین نعمت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 115 - 2

2 - نجات موسی و هارون ( علیهماالسلام ) و قوم شان ، مهم ترین و برجسته ترین نعمت و احسان خداوند به ایشان بود .

و لقد مننّا علی موسی و هـرون . و نجّینـهما و قومهما من الکرب العظیم

برداشت یاد شده به دلیل این نکته است که نجات موسی و هارون(علیهماالسلام) از اندوه بزرگ بخشی از نعمت های الهی به ایشان بود; ولی در عین حال به طور جداگانه ذکر شده است.

146- نبوت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 163 - 4

4 ـ ابراهیم ، اسماعیل ، اسحاق ، یعقوب ، عیسی ، ایوب ، یونس ، هارون و سلیمان علیهم السلام از پیامبران پس از نوح ( ع ) و مخاطب وحی

و أوحینا إلی إبرهیم . .. و سلیمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 89 - 2

2 ـ نوح، ابراهیم، اسحاق، یعقوب، داوود، یوسف، موسی و هارون(ع) بهره مند از تعالیم آسمانی (کتاب) و دارای منصب قضاوت و مقام نبوت بودند.

أولئک الذین ءاتینهم الکتب و الحکم و النبوة

«أولئک» اشاره به انبیای مذکور در آیات قبل است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 53 - 1،4

1- برانگیخته شدن هارون ( ع ) به نبوت ، موهبت خداوند و پرتوی از رحمت او به موسی ( ع ) بود .

و وهبنا له من رحمتنا أخاه هـرون نبیًّا

4- هارون ، برادر موسی ( ع ) ، و دارای مقام رفیع نبوت

أاخاه هـرون نبیًّا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 32 - 5

5 - اصالت موسی ( ع ) در رسالت نسبت به هارون ( ع )

و أشرکه فی أمری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 36 - 6

6 - هارون ( ع ) در وادی طوی به مقام نبوت و رسالت برگزیده شد .

هرون أخی . .. و أشرکه فی أمری ... قد أُتیت سؤلک

چنانچه مراد از «أشرکه فی أمری» درخواست نبوت و رسالت برای هارون(ع) باشد، اجابت آن در وادی طوی انجام پذیرفت.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 71 - 2

2 - ساحران فرعون ، موسی و هارون ( ع ) را پیامبر خدا دانسته و به آنان ایمان آوردند .

ءامنتم له

تعبیر ساحران در آیه قبل، «آمنّا بربّ هارون و موسی» بود; ولی فرعون در توبیخ خود، آنان را مؤمن به موسی(ع) معرفی کرد. گفتنی است که این نکته گویای تلازم ایمان به «ربّ موسی و هارون» با ایمان به رسالت آن دو در دعوت به ربوبیت خداوند است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 93 - 7

7 - هارون ( ع ) در عین دارا بودن مقام نبوت ، موظف به پیروی از موسی ( ع ) و فرمان های او بود .

ما منعک . .. ألاّتتّبعن أفعصیت أمری

«ألاّتتّبعن» خطاب به هارون(ع) و دال براین نکته است که او در عین نبوت، موظف به پیروی از فرمان های موسی(ع) بوده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 48 - 1،5

1- حضرت موسی و هارون ( ع ) ، دو پیامبر دارای کتاب آسمانی و رسالت مشترک

و لقد ءاتینا موسی و هـرون الفرقان و ضیاءً و ذکرًا

برداشت یاد شده مبتنی بر این است که مقصود از «الفرقان» کتاب آسمانی تورات باشد. بر این اساس دادن کتاب آسمانی به هارون در کنار حضرت موسی(ع)، بیانگر این است که او نیز مانند موسی(ع) در نبوت و دریافت کتاب آسمانی شریک و برابر بود.

5- حضرت موسی و هارون ( ع ) ، دو پیامبر برخوردار از حجت و برهان الهی

و لقد ءاتینا موسی و هـرون الفرقان

یکی از معانی لغوی «فرقان» حجت و برهان است (لسان العرب).

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 45 - 1

1 - موسی و هارون ( ع ) ، دو پیام آور الهی

ثمّ أرسلنا موسی و أخاه هـرون بأیـتنا و سلطـن مبین

«آیة» (مفرد «آیات») به معنای نشانه است و «سلطان» مرادف حجت و «مبین» (از «إبانة») به معنای روشن و آشکار است.

147- نجات بخشی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 17 - 1

1 - رهانیدن بنی اسرائیل از سلطه و ستم فرعونی ، در رأس اهداف موسی ( ع ) و هارون ( ع ) قرار داشت .

أن ائت القوم الظـلمین . .. فأتیا فرعون فقولا... أن أرسل معنا بنی إسرءیل

مقصود از «إرسال» (فرستادن) در این جا آزاد کردن و رها ساختن بنی اسرائیل است. بنابراین از آیه یاد شده استفاده می شود که اساسی ترین مأموریت موسی(ع) این بود که بنی اسرائیل را از سرزمین فرعونیان خارج کند و آنان را از بند اسارت و بردگی مصریان آزاد سازد.

148- نجات هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 115 - 1

1 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) و قوم شان ، به عنایت خداوند از اندوه بزرگ نجات یافتند .

و نجّینـهما و قومهما من الکرب العظیم

149- نرمی سخن هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 44 - 1

1 - موسی و هارون ( ع ) ، موظف به نرمش در گفتار و پرهیز از درشتگویی در گفت وگو با فرعون

فقولا له قولاً لیّنًا

«لین» نقطه مقابل خشن بودن است (مفردات راغب) و «لین» صفت مشبهه است; یعنی، نرم و لطیف.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 48 - 3

3 - انذار فرعون از عذاب ، با لحنی ملایم و پس از تبشیر وی ، از وظایف موسی و هارون بود .

والسلـم علی من . .. العذاب علی من کذّب

ظاهر کلام آن است که انذار فرعون پس از تبشیر او صورت گرفته باشد. به کار گرفتن صیغه های غایب در انذار، و نیز تصریح به وحی بودن آن همراه با تأکید، جملگی گواه نرمی گفتار موسی و هارون در سخن گفتن با فرعون است.

150- نسب هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 58 - 5

5- برخی از پیامبران یاد شده در سوره مریم ( زکریا ، یحیی ، عیسی ، موسی و هارون ( ع ) ) از نسل اسرائیل ( یعقوب ) بودند .

من النبیّن . .. من ذرّیّة إبرهیم و إسرءیل

151- نسل هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 28 - 3

3- هارون ، شخصیتی صالح در میان قوم مریم ، که افراد پاک را به او منتسب می کردند . *

یـأخت هـرون

برخی از مفسران وجه انتساب مریم(س) به هارون را نسبی ندانسته اند، بلکه او را شخصی برجسته در بین قوم حضرت مریم دانسته اند که مردم، زاهدان و تقوا پیشگان را، به او منتسب می کردند. این مفسران، انتساب مریم را به او از این باب می دانند.

152- نصرت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 116 - 1

1 - خداوند ، ناصر و یاور موسی و هارون ( علیهماالسلام ) و قوم شان در مبارزه با فرعونیان

و نصرنـهم

153- نعمتهای هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 58 - 1

1- زکریا ، یحیی ، مریم ، عیسی ، ابراهیم ، اسحاق ، یعقوب ، موسی ، هارون ، اسماعیل و ادریس ( ع ) برخوردار از نعمت ویژه خداوند

أُولـئک الذین أنعم اللّه علیهم

«ؤُولـئک» اشاره به تمامی موارد ذکر شده در سوره مریم از آغاز تا این آیه است و روشن است که مراد از نعمت در جمله «أنعم اللّه . ..» نعمت های معمولی و متعارف نیست، چرا که افراد دیگر نیز از این گونه نعمت ها برخوردارند. پس نعمتی که با لسان امتنان بر این گروه بیان گردیده، نعمتی ویژه است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 114 - 1

1 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) ، برخوردار از احسان ها و نعمت های خداوند

و لقد مننّا علی موسی و هـرون

«مَنّ» به معنای «أحسَنَ» (احسان کرد) و «أنعم» (نعمت داد) است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 115 - 4

4 - نجات موسی و هارون ( علیهماالسلام ) و قوم شان از شر حکومت فرعونیان ، از احسان ها و نعمت های بزرگ الهی به آنان

و لقد مننّا علی موسی و هـرون . و نجّینـهما و قومهما من الکرب العظیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 116 - 3

3 - نصرت خداوند به موسی و هارون ( علیهماالسلام ) و قوم شان و نیز پیروزی آنان بر فرعونیان در سایه این یاری ، از نعمت های بزرگ الهی بر ایشان بود .

و لقد مننّا علی موسی و هـرون . و نجّینـهما... و نصرنـهم فکانوا هم الغـلبین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 117 - 4

4 - اعطای کتاب ( تورات ) به موسی و هارون ( علیهماالسلام ) ، از نعمت های بزرگ الهی به ایشان

و لقد مننّا علی موسی و هـرون . .. و ءاتینـهما الکتـب المستبین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 118 - 2

2 - هدایت به صراط مستقیم ، از نعمت های بزرگ خداوند به موسی و هارون ( علیهماالسلام )

و لقد مننّا علی موسی و هـرون . .. و هدینـهما الصرط المستقیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 119 - 2

2 - باقی ماندن نام و آوازه موسی و هارون ( علیهماالسلام ) در میان آیندگان ، از نعمت ها و الطاف الهی به ایشان

و ترکنا علیهما فی الأخرین

برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که آیه شریفه، در مقام برشمردن نعمت های خداوند بر موسی و هارون (علیهماالسلام) و امتنان بر ایشان است.

154- نقش هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 111 - 3

3 ـ هارون ، برادر موسی ( ع ) ، همراه و همگام وی در تبلیغ رسالت و ارشاد و هدایت فرعونیان

أرجه و أخاه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 122 - 6

6 ـ هارون همراه و همگام موسی ( ع ) در ابلاغ رسالت های الهی

رب موسی و هرون

هدف ساحران از یاد کردن «هارون» در کنار موسی می تواند بدان جهت باشد که وی نیز در ارشاد آنان نقشی بسزا داشته و یا بدان جهت بوده که مبادا فرعون چنین وانمود کند که منظور ساحران از رب موسی، فرعون است. زیرا همگان می دانستند که او برای مدتی سرپرستی موسی(ع) را به عهده گرفته بود. چنانچه گفته است: «الم نربک فینا ولیداً» (شعرا، 18). بنابراین ساحران با یادکردن از هارون در صدد دفع این توهم بودند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 53 - 2

2- هارون ( ع ) ، در خدمت اهداف موسی ( ع ) بود و او را در انجام رسالت های الهی اش یاری می کرد .

و وهبنا له . .. هـرون

تعبیر «بخشیدن هارون به موسی» مبالغه در خدمت گزاری کامل او به اهداف الهی برادرش موسی(ع) است. «نبیّاً» حال است و بیانگر این که «هارون» در حالی که خود نیز پیامبر بود، کمر به خدمت موسی(ع) بسته بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 31 - 1

1 - موسی ( ع ) ، با دعا به درگاه خداوند ، از او خواست هارون را پشتیبان و مایه تقویت وی قرار دهد .

أشدّد به ازری

«ازر» در معانی «قوت» و «پشت» و نیز «ضعف» استعمال دارد (لسان العرب) و در آیه احتمال هریک از این معانی وجود دارد و خواسته موسی(ع) ممکن است «افزایش قدرت» یا «داشتن پشتیبان» یا «نیرو دهنده و جبران کننده ضعف» باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 32 - 1

1 - موسی ( ع ) از خداوند خواست ، هارون ( ع ) را در ابلاغ پیام الهی به فرعون ، شریک او گرداند .

هرون أخی . .. و أشرکه فی أمری

مقصود از شراکت مورد درخواست موسی(ع)، مشارکت هارون با او در ابلاغ پیام خداوند به فرعونیان است، نه در دریافت وحی، زیرا موسی(ع) از تنهایی در آن هراسی نداشت.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 36 - 1

1 - خداوند تمامی خواسته های موسی ( ع ) را پذیرفت و به او شرح صدر و بیان روان عطا کرد و هارون را وزیر او قرار داد .

قال ربّ . .. قال قد أُوتیت سؤلک یـموسی

«سؤل»; یعنی احتیاجی که نفس انسان بر تحصیل آن حرص میورزد و فرق آن با آرزو این است که آرزو در فکر انسان می گذرد، ولی «سؤل» پی گیری می شود. گویا همواره رتبه «سول» بعد از آرزو است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 42 - 1

1 - هارون ، برادر موسی ( ع ) و شریک او در انجام رسالت الهی

هرون أخی . .. اذهب أنت و أخوک

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 63 - 4،8

4 - هارون ، همگام موسی ( ع ) در مبارزه با فرعون و حاضر در صحنه مقابله موسی و ساحران

إن هذن لسحرن

8 - فرعونیان در تبلیغات خود علیه موسی و هارون ( ع ) ، آنان را درهم شکننده و نابود کننده راه و روش نمونه و برتر خویش معرفی کردند .

و یذهبا بطریقتکم المثلی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 92 - 3

3 - موسی ( ع ) ، برادرش هارون را در انحراف بنی اسرائیل و گرایش آنان به گوساله پرستی ، مقصر دانست .

قال یـهـرون ما منعک إذ رأیتهم ضلّوا

«ما منعک. ..» استفهام انکاری است و گویای اعتراض موسی(ع) به هارون است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 93 - 4

4 - هارون ( ع ) ، متهم به مخالفت با فرمان های موسی ( ع ) با سکوت و بی تفاوتی در برابر انحراف بنی اسرائیل

ما منعک . .. أفعصیت أمری

«أفعصیت. ..» خطاب موسی(ع) به هارون(ع) است. ظاهر آیه چنین دلالت دارد که عصیان هارون از دستورات موسی(ع)، لااقل به عنوان اتهام از جانب موسی(ع) مطرح بوده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 94 - 3،5

3 - هارون ( ع ) ، دارای مسؤولیت در قبال گمراه شدن بنی اسرائیل و گوساله پرستی آنان ، از دیدگاه موسی ( ع )

یـهـرون ما منعک . .. لاتأخذ بلحیتی و لابرأسی

5 - هارون ( ع ) با مشاهده غضب موسی ( ع ) ، سعی در فرونشاندن خشم آن حضرت و جلب محبت و تحریک عواطف او داشت .

قال یـبنؤُمّ

مخاطب قرار دادن موسی(ع) با ندای «یابن أمِّ» گویای این نکته است که هارون(ع) سعی داشت با برانگیختن احساسات موسی، غضب او را فرونشانده و سپس توضیحات خود را بیان کند. در باره مفتوح بودن کلمه «أُمّ» توجیهاتی بیان شده است; از جمله این که اصل آن «یابن أمّاه» بوده و برای تخفیف چنین شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 45 - 4

4 - هارون ، یار و مددکار موسی ( ع ) در رسالت

ثمّ أرسلنا موسی و أخاه هـرون

ذکر «اخوت» ـ که در تعبیرات کنایی به معنای معین و پشتیبان به کار می رود ـ علاوه براین که بیانگر نسبت سببی هارون با موسی(ع) است، می تواند اشعار به این نکته نیز داشته باشد که رسالت اصلی، بر دوش موسی بوده و رسالت هارون، یاری کردن و مدد رساندن به او بوده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 35 - 2،4،5،6

2 ـ هارون ، برگزیده خداوند برای معاونت و یاری حضرت موسی ( ع ) در امر خطیر رسالت

و لقد ءاتینا موسی الکتـب و جعلنا معه أخاه هـرون وزیرًا

«وزیر» ـ که از واژه «وزر» (به معنای ثقل) گرفته شده است ـ اسم برای شخصی است که بارسنگین مسؤولیت پادشاهی را بر دوش گیرد و نقش مشاور او را داشته باشد و با رأی خود او را کمک کند (قاموس المحیط).

4 ـ موسی ( ع ) در انجام رسالت الهی اش ، درگیر با دشواری های بسیار و توانفرسا و نیازمند به یار و یاوری همچون هارون بود .

و جعلنا معه أخاه هـرون وزیرًا

5 ـ رسالت و مسؤولیت اصلی هدایت و رهبری جامعه بر دوش حضرت موسی ( ع ) بود و هارون تنها نقش معاونت و مشاورت او را بر عهده داشت .

و لقد ءاتینا موسی الکتـب و جعلنا معه أخاه هـرون وزیرًا

برداشت فوق، به خاطر این نکته است که دریافت کننده کتاب و شریعت، حضرت موسی(ع) بود و برادرش هارون، تنها به عنوان معاون و مشاور او معرفی گردیده بود.

6 ـ هارون ، شخصیتی شایسته و توانا برای هم فکری و هم گامی با برادرش موسی ( ع ) در رهبری و هدایت مردم

و جعلنا معه أخاه هـرون وزیرًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 36 - 2

2 ـ هارون ، شریک و همتای موسی ( ع ) در امر رسالت و تبلیغ فرعون و قوم او

و لقد ءاتینا موسی الکتـب . .. أخاه هـرون وزیرًا. فقلنا اذهبا إلی القوم الذین کذّ

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 15 - 7

7 - هارون ، شریک و همراه موسی ( ع ) در امر رسالت

فاذهبا بـایـتنا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 36 - 3

3 - هارون در کنار موسی ( ع ) و همراه وی در تمام مراحل مناظره و رو در رویی با فرعون

قالوا أرجه و أخاه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 48 - 4

4 - هارون همراه و همگام موسی ( ع ) ، در ابلاغ رسالت الهی

ربّ موسی و هـرون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 34 - 1

1 - موسی ( ع ) ، بهره مند از برادری شایسته به نام هارون

و أخی هـرون هو أفصح منّی لسانًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 35 - 2

2 - هارون بازوی موسی و مایه توان و اقتدار وی در مصاف با فرعونیان

قال سنشدّ عضدک بأخیک

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 117 - 3

3 - هارون ( ع ) ، شریک موسی ( ع ) در امر رسالت

و ءاتینـهما الکتـب المستبین

155- نگرانی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 45 - 5

5 - نگرانی موسی و هارون ( ع ) از ناکامی در ابلاغ پیام خداوند به فرعون

إنّنا نخاف أن یفرط علینا أو أن یطغی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 45 - 3،4

156- نماز هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 87 - 13

13 ـ از امام کاظم ( ع ) روایت شده است : « لما خافت بنو اسرائیل جبابرت ها أوحی اللّه إلی موسی و هارون ( ع ) : « أن تبوّءا لقومکما بمصر بیوتاً و اجعلوا بیوتکم قبلة » قال : امروا أن یصلوا فی بیوتهم ;

هنگامی که بنی اسرائیل از حکام ستمگر زمان خود بیمناک شدند، خداوند به موسی و هارون (ع) وحی فرستاد که برای قوم خود در مصر خانه هایی مهیّا سازید و خانه هایتان را قبله قرار دهید. امام فرمود: آنان مأمور شدند که در خانه هایشان نماز بخوانند».

157- نهی از منکر هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 90 - 16

16 - هارون ( ع ) ، در غیاب موسی ( ع ) ، وظیفه ارشاد ، هشدار ، امر به معروف و نهی از منکر را به نحو وافی انجام داد .

و لقد قال لهم هرون من قبل یـقوم . .. فاتّبعونی و أطیعوا أمری

158- نیاکان هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 84 - 6،7

6 ـ داوود، سلیمان، ایوب، یوسف(ع)، موسی و هارون(ع)، فرزندانی از نسل ابراهیم و هدایت یافته از جانب خداوند هستند.

و من ذریته داود و سلیمن و أیوب و یوسف و موسی و هرون

سیاق آیات پیشین، که درباره حضرت ابراهیم(ع) بود، این احتمال را پدید می آورد که ضمیر در «ذریته» به «ابراهیم»

برگردد. در این صورت برخی اسامی که در آیات بعد آمده است (همچون الیاس و لوط) از باب تغلیب در شمار ذریه آن حضرت ذکر شده اند.

7 ـ داوود، سلیمان، ایوب، یوسف، موسی و هارون، فرزندانی از نسل نوح(ع) و هدایت یافته از جانب خداوند بودند.

نوحا . .. و من ذریته داود و سلیمن و أیوب و یوسف و موسی و هرون

با توجه به دو نکته می توان گفت «نوحا» مرجع ضمیر در «ذریته» است: «نوحا» نزدیکترین کلمه ای است که می تواند مرجع ضمیر باشد. در میان کسانی که به عنوان ذریه از آنان یاد شده، افرادی هستند که از ذریه ابراهیم(ع) نیستند، مانند حضرت لوط(ع) و الیاس(ع)

159- وحی به هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 87 - 1،3،14

1 ـ خداوند ، از طریق وحی به موسی و هارون ( ع ) فرمان داد تا در شهر مصر ( مرکز حکومت فرعون ) به تهیه مسکن برای قوم خود اقدام کنند .

و أوحینا إلی موسی و أخیه أن تبوّءا لقومکما بمصر بیوتاً

برداشت فوق مبتنی بر این است که اولاً «مصر» به معنای شهر مصر باشد ; چنان که به همین معنا در مفردات و لسان تصریح شده است. ثانیاً: جار و مجرور (بمصر) متعلق به «تبوءاً» باشد نه حال برای «قومکما».

3 ـ برادر موسی ( هارون ) شریک او در دریافت وحی و یاور او در امر رسالت بود .

و أوحینا إلی موسی و أخیه أن تبوّءا لقومکما بمصر بیوتاً

14 ـ « عن محمد بن مسلم عن ابی جعفر ( ع ) قال : قلت : کان هارون أخا موسی لأبیه و أمه ؟ قال : نعم . . . قلت : و کان الوحی ینزل علیهما جمیعاً ؟ قال : الوحی ینزل علی موسی و موسی یوحیه الی هارون ؟

محمد بن مسلم گوید به امام باقر (ع) گفتم: آیا هارون برادر پدری و مادری موسی (ع) بود؟ حضرت فرمود: آری . .. گفتم: آیا وحی بر هر دوی آنان نازل می شد. حضرت فرمود: وحی بر موسی (ع) نازل می شد و موسی (ع) وحی را به هارون منتقل می کرد».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 46 - 9

9 - موسی و هارون ( ع ) ، با خطابی مشترک از سوی خداوند ، وحی الهی رادریافت کردند .

قال لاتخافا إنّنی معکما

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 48 - 1

1 - هارون نیز مانند موسی ( ع ) ، دریافت کننده وحی الهی بود .

إنّا قد أُوحی إلینا

160- وزارت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 36 - 1،5

1 - خداوند تمامی خواسته های موسی ( ع ) را پذیرفت و به او شرح صدر و بیان روان عطا کرد و هارون را وزیر او قرار داد .

قال ربّ . .. قال قد أُوتیت سؤلک یـموسی

«سؤل»; یعنی احتیاجی که نفس انسان بر تحصیل آن حرص میورزد و فرق آن با آرزو این است که آرزو در فکر انسان می گذرد، ولی «سؤل» پی گیری می شود. گویا همواره رتبه «سول» بعد از آرزو است.

5 - وادی طوی در کوه طور ، مکان اعطای شرح صدر و بیان روان به موسی ( ع ) ونصب هارون به مقام وزارت موسی ( ع ) بود .

قال ربّ اشرح . .. قال قد أُتیت سؤلک

161- وعده پیروزی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 35 - 7

7 - شکست نهایی فرعون و غلبه موسی ، هارون ( ع ) و پیروانشان بر وی ، وعده الهی به موسی در وادی طور

أنتما و من اتّبعکما الغـلبون

162- ولایت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 90 - 14

14 - هارون ، دارای حق ولایت و اطاعت بر بنی اسرائیل در زمان غیبت موسی ( ع ) بود .

و لقد قال لهم هرون . .. فاتّبعونی و أطیعوا أمری

فرمان هارون(ع) به پیروی و اطاعت مردم از او، حاکی از ثبوت حق ولایت و اطاعت او، بر عهده بنی اسرائیل است.

163- ویژگیهای کتاب آسمانی هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 117 - 2

2 - کتاب آسمانی موسی و هارون ( علیهماالسلام ) ( تورات ) ، برخوردار از پیام ها و مضامینی بسیار روشن و قابل فهم برای همگان

و ءاتینـهما الکتـب المستبین

«مستبین» به معنای «مبین» (روشن و روشنگر) است و «سین» و «تا» در آن برای تأکید و مبالغه است; یعنی، بسیار روشن و روشنگر.

164- ویژگیهای مدیریت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 90 - 17

17 - هارون ( ع ) ، دارای برنامه ای مشخص برای مقابله با گوساله پرستی و احیای توحید در بنی اسرائیل بود .

أطیعوا أمری

دعوت هارون(ع) از بنی اسرائیل به اطاعت فرمان های او، پس از فرمان «اتّبعونی»، حاکی از آن است که وی برای بنی اسرائیل در صورت پیروی آنان از او، دستور العمل هایی را تدارک دیده بود.

165- هارون(ع) از بنی اسرائیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 47 - 3

3 - موسی و هارون ، از طایفه بنی اسرائیل بودند .

و قومهما لنا عـبدون

166- هارون(ع) از صالحان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 85 - 3

3 ـ ابراهیم، اسحاق، یعقوب، نوح، داوود، سلیمان، ایوب، یوسف، موسی، هارون، زکریا، یحیی، عیسی و الیاس(ع) از صالحان بودند.

و وهبنا له . .. کل من الصلحین

167- هارون(ع) از محسنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 84 - 8

8 ـ نوح، ابراهیم، اسحاق، یعقوب، داوود، سلیمان، ایوب، یوسف، موسی و هارون(ع) از نیکوکاران هستند.

و من ذریته . .. و کذلک نجزی المحسنین

مشارالیه «کذلک» هم می تواند هدایت باشد، که از «هدینا» استفاده می شود، و هم می تواند کثرت ذریه صالح باشد، که از «وهبنا» و «من ذریته» به دست می آید. برداشت فوق بر اساس احتمال اول است.

168- هارون(ع) در غیاب موسی(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 90 - 14،16

14 - هارون ، دارای حق ولایت و اطاعت بر بنی اسرائیل در زمان غیبت موسی ( ع ) بود .

و لقد قال لهم هرون . .. فاتّبعونی و أطیعوا أمری

فرمان هارون(ع) به پیروی و اطاعت مردم از او، حاکی از ثبوت حق ولایت و اطاعت او، بر عهده بنی اسرائیل است.

16 - هارون ( ع ) ، در غیاب موسی ( ع ) ، وظیفه ارشاد ، هشدار ، امر به معروف و نهی از منکر را به نحو وافی انجام داد .

و لقد قال لهم هرون من قبل یـقوم . .. فاتّبعونی و أطیعوا أمری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 92 - 2،6

2 - جلوگیری از انحراف و گمراهی بنی اسرائیل ، از وظایف هارون در غیاب موسی ( ع )

یـهـرون ما منعک إذ رأیتهم ضلّوا

6 - جلوگیری از انحراف و گمراهی بنی اسرائیل ، از وظایف هارون در غیاب موسی ( ع )

یـهـرون ما منعک إذ رأیتهم ضلّوا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 93 - 2،3

2 - هارون در غیاب موسی ( ع ) ، وظیفه رهبری و هدایت بنی اسرائیل را به عهده داشت .

یـهـرون ما منعک . .. ألاّتتّبعن

3 - موسی ( ع ) ، وظایف و مسؤولیت های هارون را در زمان غیبت خود ، برای وی معین کرده بود .

ما منعک . .. ألاّتتّبعن أفعصیت أمری

«لا» در «ألاّتتّبعن» برای تأکید نفی مستفاد از «منعک» است و در اصل مراد چنین بوده است: «ما منعک أن تتّبعن». برخی گفته اند: «لا» زاید نیست; بلکه مراد این است که: «ما الذی صدّک و حملک علی ألاّتتّبعن»; یعنی، چه چیز تو را بازداشت و بر پیروی نکردن من وادار ساخت (مفردات راغب).

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 94 - 18

18 - هارون ( ع ) ، در صدد اجرای دقیق فرمان های موسی ( ع ) و تخطی نکردن از معیار های او ، در طول مدت میقات موسی ( ع ) و غیبت او

إنّی خشیت أن تقول . .. و لم ترقب قولی

169- هارون(ع) در یهود

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 28 - 2

2- مریم ( س ) از نوادگان حضرت هارون ( ع ) بود . *

یـأخت هـرون

هرگاه قبیله ای از نسل فردی به وجود آید، آن قبیله را به نام وی می نامند و افراد قبیله را با تعبیر «أخ» یا «أخت» آن قبیله یاد می کنند; بنابراین، اطلاق «أخت هارون» بر مریم(س) به این اعتبار است که وی فردی از نسل هارون می باشد.

170- هارون(ع) و اشراف فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 75 - 2،4

2 ـ موسی و هارون ( ع ) از سوی خدا مأمور بودند رسالت خود را به فرعون و سران حکومتش اعلان کنند و آنان را به ایمان فراخوانند .

ثم بعثنا من بعدهم موسی و هرون إلی فرعون و ملإیه

«ملأ» به معنای رؤساست (لسان العرب).

4 ـ هارون ( ع ) ، شریک و همتای موسی ( ع ) در رسالت و مبارزه با فرعون و اشراف پیرامون او بوده است .

ثم بعثنا من بعدهم موسی و هرون إلی فرعون و ملإیه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 89 - 10

10 ـ موسی ( ع ) و برادرش ( هارون ) ، تحت فشار فرعون و اطرافیان او بودند .

قال موسی ربنا إنک ءاتیت فرعون و ملأه زینة و أمولا . .. لیضلوا عن سبیلک ... فاستق

171- هارون(ع) و براندازی فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 78 - 1

1 ـ فرعون و اطرافیانش ، پس از شیندن سخنان موسی ( ع ) ، او و هارون ( ع ) را به تلاش برای براندازی حکومت متهم کردند .

قال موسی . .. قالوا أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا علیه ءاباءنا و تکون لکما الکبریاء

172- هارون(ع) و بنی اسرائیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 25 - 7،9

7 ـ جدایی موسی ( ع ) و برادرش هارون از بنی اسرائیل ، درخواست و دعای موسی ( ع ) به پیشگاه پروردگار

فافرق بیننا و بین القوم الفسقین

9 ـ نفرین موسی ( ع ) بر قوم خویش با درخواست محروم شدن آنان از فیض وجود او و برادرش هارون

فافرق بیننا و بین القوم الفسقین

173- هارون(ع) و تورات

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 49 - 4

4 - دریافت تورات توسط موسی ( ع ) و عدم مشارکت هارون با او در این امر مهم

ثمّ أرسلنا موسی و أخاه هـرون . .. و لقد ءاتینا موسی الکتـب

174- هارون(ع) و جاهلان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 89 - 9

9 ـ خداوند ، موسی و هارون ( ع ) را از پیروی راه و روش افراد نادان برحذر داشت .

و لاتتبعان سبیل الذین لایعلمون

175- هارون(ع) و فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 75 - 2،4

2 ـ موسی و هارون ( ع ) از سوی خدا مأمور بودند رسالت خود را به فرعون و سران حکومتش اعلان کنند و آنان را به ایمان فراخوانند .

ثم بعثنا من بعدهم موسی و هرون إلی فرعون و ملإیه

«ملأ» به معنای رؤساست (لسان العرب).

4 ـ هارون ( ع ) ، شریک و همتای موسی ( ع ) در رسالت و مبارزه با فرعون و اشراف پیرامون او بوده است .

ثم بعثنا من بعدهم موسی و هرون إلی فرعون و ملإیه

176- هارون(ع) و فرعونیان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 15 - 4

4 - موسی و هارون ( ع ) ، مأمور حرکت به سوی فرعونیان با تکیه بر حمایت قاطع الهی

قال کلاّ فاذهبا بـایـتنا إنّا معکم

177- هارون(ع) و گمراهان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 151 - 1

1 ـ موسی ( ع ) پس از مشاجره خویش با هارون و پی بردن به ناتوانی او در برابر منحرفان ، رو به درگاه خدا آورد و به مناجات با او پرداخت .

قال رب اغفر لی و لأخی

178- هارون(ع) و گمراهان بنی اسرائیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 150 - 22

22 ـ هارون با بیان موضع خویش در برابر منحرفان بنی اسرائیل از موسی ( ع ) خواست تا با مؤاخذه وی دشمنان دین را شاد نسازد .

و کادوا یقتلوننی فلا تشمت بی الأعداء

«ال» در «الأعداء» برای جنس است و مراد از آن، به قرینه «القوم الظلمین»، دشمنان دین و توحید، یعنی همان گوساله پرستان، است. «اشمات» (مصدر «لا تشمت») به معنای خشنود ساختن و «باء» در «بی» سببیه است. بنابراین «لا تشمت بی الأعداء» یعنی دشمنان دین را با مؤاخذه من شاد نکن.

179- هارون(ع) و گمراهی بنی اسرائیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 150 - 9،10،14

9 ـ موسی ( ع ) ، برادرش هارون را در انحراف بنی اسرائیل و گرایش آنان به گوساله پرستی مقصر شناخت .

و أخذ برأس أخیه یجره إلیه

10 ـ موسی ( ع ) به خاطر مقصر شناختن هارون در انحراف بنی اسرائیل ، با گرفتن مو های سر او و کشیدنش به سوی خود ، در صدد مؤاخذه وی برآمد .

أخذ برأس أخیه یجره إلیه

مفسران در معنای جمله «أخذ برأس أخیه» گفته اند که موسی موهای هارون را گرفت. گویا تفسیر «راس» به موهای سر به دلیل جمله بعد (یجره إلیه، او را به سوی خود می کشید) باشد. زیرا اگر موسی سر هارون را گرفته بود، طبعاً هارون با او فاصله ای نداشت تا او را به سوی خود بکشد.

14 ـ هارون با تحریک عواطف موسی ( ع ) در صدد تسکین غضب او و مطمئن ساختنش بر انجام وظایف و مسؤولیت های خویش در برابر منحرفان بنی اسرائیل برآمد .

قال ابن أم إن القوم استضعفونی و کادوا یقتلوننی

به نظر می رسد هارون با انتخاب «ای فرزند مادرم» در خطاب به موسی، در صدد تحریک عواطف وی به سوی خود بوده است.

180- هارون(ع) و گوساله پرستی بنی اسرائیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 150 - 17

17 ـ هارون در غیاب موسی ( ع ) با شرکورزی و گوساله پرستی بنی اسرائیل به مبارزه پرداخته بود .

قال ابن أم إن القوم استضعفونی و کادوا یقتلوننی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 151 - 5

5 ـ موسی ( ع ) در عین قانع شدن به بی تقصیری هارون در گرایش بنی اسرائیل به گوساله پرستی ، وی را کاملا دور از خطا ندانست . *

قال رب اغفر لی و لأخی

طلب مغفرت برای هارون می تواند گویای برداشت فوق باشد.

181- هارون(ع) و مریم(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 28 - 10،11

10- « روی عن النبی (صلی الله علیه و آله) أنّه قال : هارون الذی ذکروه [ فی قوله تعالی : یا أخت هارون ] هو هارون أخو موسی ( ع ) ;

از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روایت شده که فرمود: هارونی که آنان (قوم مریم) او را یاد کرده اند، همان هارون برادر موسی است».

11- « عن المغیرة بن شعبة قال : بعثنی رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) إلی أهل نجران فقالوا : أرأیت ما تقرأون ؟ « یا أخت هارون » و موسی قبل عیسی بکذا و کذا قال : فرجعت فذکرت ذلک لرسول اللّه (صلی الله علیه و آله) ، فقال : ألاّ أخبرتهم أنّهم کانوا یسمّون بالأنبیاء والصالحین قبلهم ;

مغیره بن شعبه گفت: پیامبر(صلی الله علیه و آله) مرا به سوی اهل نجران اعزام کرد، پس آنان گفتند: بگو بدانیم این که شما می خوانید؟ «یا أخت هارون» (معنای آن چیست) در حالی که موسی مدت ها قبل از عیسی بوده (و «هارون» برادر او است). (مغیره) گفت: برگشتم و جریان را به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) گفتم، فرمود: چرا به آنان خبر ندادی که اهل آن زمان، به نام انبیا و صالحین قبل از خودشان نام گذاری می کردند».

182- هارون(ع) و مسکن بنی اسرائیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 87 - 1،2

1 ـ خداوند ، از طریق وحی به موسی و هارون ( ع ) فرمان داد تا در شهر مصر ( مرکز حکومت فرعون ) به تهیه مسکن برای قوم خود اقدام کنند .

و أوحینا إلی موسی و أخیه أن تبوّءا لقومکما بمصر بیوتاً

برداشت فوق مبتنی بر این است که اولاً «مصر» به معنای شهر مصر باشد ; چنان که به همین معنا در مفردات و لسان تصریح شده است. ثانیاً: جار و مجرور (بمصر) متعلق به «تبوءاً» باشد نه حال برای «قومکما».

2 ـ موسی و هارون ( ع ) مأموریت یافتند تا برای آن دسته از بنی اسرائیل که ساکن شهر مصر بودند ، اقدام به تهیه مسکن نمایند .

و أوحینا إلی موسی و أخیه أن تبوّءا لقومکما بمصر بیوتاً

برداشت فوق بر این اساس است که «بمصر» متعلق به عامل مقدر و حال یا صفت برای «قوم» باشد ; یعنی: تبوئاً لقومکما کائنین یا الکائنین بمصر.

183- هارون(ع) و موسی(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 150 - 14،22،26

14 ـ هارون با تحریک عواطف موسی ( ع ) در صدد تسکین غضب او و مطمئن ساختنش بر انجام وظایف و مسؤولیت های خویش در برابر منحرفان بنی اسرائیل برآمد .

قال ابن أم إن القوم استضعفونی و کادوا یقتلوننی

به نظر می رسد هارون با انتخاب «ای فرزند مادرم» در خطاب به موسی، در صدد تحریک عواطف وی به سوی خود بوده است.

22 ـ هارون با بیان موضع خویش در برابر منحرفان بنی اسرائیل از موسی ( ع ) خواست تا با مؤاخذه وی دشمنان دین را شاد نسازد .

و کادوا یقتلوننی فلا تشمت بی الأعداء

«ال» در «الأعداء» برای جنس است و مراد از آن، به قرینه «القوم الظلمین»، دشمنان دین و توحید، یعنی همان گوساله پرستان، است. «اشمات» (مصدر «لا تشمت») به معنای خشنود ساختن و «باء» در «بی» سببیه است. بنابراین «لا تشمت بی الأعداء» یعنی دشمنان دین را با مؤاخذه من شاد نکن.

26 ـ هارون با بیان مبارزه خویش علیه شرکورزی بنی اسرائیل ، از موسی ( ع ) خواست تا وی را همسنگ ستمکاران شرک پیشه قرار ندهد .

إن القوم استضعفونی و کادوا یقتلوننی . .. و لاتجعلنی مع القوم الظلمین

روشن است که موسی(ع) هرگز گمان نمی کرد که هارون از ستمکاران باشد. بنابراین «مع» در جمله «لا تجعلنی مع» معیت حکمی است ; یعنی مرا در حکم ستمکاران قرار مده.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 87 - 3

3 ـ برادر موسی ( هارون ) شریک او در دریافت وحی و یاور او در امر رسالت بود .

و أوحینا إلی موسی و أخیه أن تبوّءا لقومکما بمصر بیوتاً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 89 - 2

2 ـ هارون ( ع ) با موسی ( ع ) ، در دعا علیه فرعون و اطرافیانش ، همراه و شریک بود .

دعوتکما

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 70 - 13

13 - هارون در صحنه مبارزه با ساحران فرعون ، در کنار موسی ( ع ) حاضر بود .

ءامنّا بربّ هرون و موسی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 94 - 8

8 - هارون ( ع ) ، برای ادای توضیح در باره علل نحوه برخورد خود با گوساله پرستان ، از موسی ( ع ) تقاضای فرصت کرد .

لاتأخذ بلحیتی و لابرأسی إنّی خشیت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 35 - 6

6 ـ هارون ، شخصیتی شایسته و توانا برای هم فکری و هم گامی با برادرش موسی ( ع ) در رهبری و هدایت مردم

و جعلنا معه أخاه هـرون وزیرًا

184- هارون(ع) و نفرین بر اشراف فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 89 - 2

2 ـ هارون ( ع ) با موسی ( ع ) ، در دعا علیه فرعون و اطرافیانش ، همراه و شریک بود .

دعوتکما

185- هارون(ع) و نفرین بر فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 89 - 2

2 ـ هارون ( ع ) با موسی ( ع ) ، در دعا علیه فرعون و اطرافیانش ، همراه و شریک بود .

دعوتکما

186- هارون(ع) هنگام استماع آیات خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 58 - 16

16- زکریا ، یحیی ، مریم ( س ) ، عیسی ، ابراهیم ، اسحق ، یعقوب ، موسی ، هارون ، اسماعیل ، و ادریس ( ع ) ، هنگام شنیدن آیات الهی به سجده می افتادند و در حال سجود اشک می ریختند .

أُولـئک . .. إذا تتلی علیهم ءایـت الرحمن خرّوا سجّدًا و بکیًّا

187- هدایت هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 84 - 6،7

6 ـ داوود، سلیمان، ایوب، یوسف(ع)، موسی و هارون(ع)، فرزندانی از نسل ابراهیم و هدایت یافته از جانب خداوند هستند.

و من ذریته داود و سلیمن و أیوب و یوسف و موسی و هرون

سیاق آیات پیشین، که درباره حضرت ابراهیم(ع) بود، این احتمال را پدید می آورد که ضمیر در «ذریته» به «ابراهیم» برگردد. در این صورت برخی اسامی که در آیات بعد آمده است (همچون الیاس و لوط) از باب تغلیب در شمار ذریه آن حضرت ذکر شده اند.

7 ـ داوود، سلیمان، ایوب، یوسف، موسی و هارون، فرزندانی از نسل نوح(ع) و هدایت یافته از جانب خداوند بودند.

نوحا . .. و من ذریته داود و سلیمن و أیوب و یوسف و موسی و هرون

با توجه به دو نکته می توان گفت «نوحا» مرجع ضمیر در «ذریته» است: «نوحا» نزدیکترین کلمه ای است که می تواند مرجع ضمیر باشد. در میان کسانی که به عنوان ذریه از آنان یاد شده، افرادی هستند که از ذریه ابراهیم(ع) نیستند، مانند حضرت لوط(ع) و الیاس(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 118 - 1،2

1 - موسی و هارون ( علیهماالسلام ) بر صراط مستقیم در پرتو هدایت خداوند

و هدینـهما الصرط المستقیم

2 - هدایت به صراط مستقیم ، از نعمت های بزرگ خداوند به موسی و هارون ( علیهماالسلام )

و لقد مننّا علی موسی و هـرون . .. و هدینـهما الصرط المستقیم

188- هدایتگری هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 111 - 3

3 ـ هارون ، برادر موسی ( ع ) ، همراه و همگام وی در تبلیغ رسالت و ارشاد و هدایت فرعونیان

أرجه و أخاه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 90 - 11،16

11 - سخنان هارون به گوساله پرستان بنی اسرائیل ، گفتاری محبت آمیز و همراه با توجیه و ارشاد بود .

یـقوم إنّما فتنتم به

انتساب بنی اسرائیل به خود، با گفتن «ای قوم من» ابراز محبت است و ریشه یابی ماجرای سامری با فتنه خواندن آن، روشن گری و ارشاد است.

16 - هارون ( ع ) ، در غیاب موسی ( ع ) ، وظیفه ارشاد ، هشدار ، امر به معروف و نهی از منکر را به نحو وافی انجام داد .

و لقد قال لهم هرون من قبل یـقوم . .. فاتّبعونی و أطیعوا أمری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - فرقان - 25 - 36 - 1

1 ـ موسی و هارون ( ع ) به فرمان خداوند ، برای هدایت تکذیب کنندگان آیات و معجزات الهی ، به جانب آنان فرستاده شدند .

فقلنا اذهبا إلی القوم الذین کذّبوا بأیـتنا

مقصود از «القوم الذین کذّبوا» فرعون و قوم او (قبطیان) است و مراد از «آیاتنا» نشانه ها و معجزات الهی می باشد نه آیات الهی در تورات; زیرا تورات پس از به هلاکت رسیدن فرعون و قوم او، برای بنی اسرائیل نازل گردید.

189- هشدارهای هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 90 - 3

3 - فتنه و امتحان بودن گوساله زرین سامری ، از جمله هشدارهایی که هارون به بنی اسرائیل داده بود .

و لقد قال لهم هرون . .. إنّما فتنتم به

190- هماهنگی موسی(ع) و هارون(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 70 - 10

10 - ساحران فرعون ، از دعوت موسی ( ع ) و هماهنگی هارون با او ، پیش از اقدام به مبارزه با آنان آگاه بودند .

ءامنّا بربّ هرون و موسی

191- همراهی هارون(ع) با موسی(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 48 - 4

4 - هارون همراه و همگام موسی ( ع ) ، در ابلاغ رسالت الهی

ربّ موسی و هـرون

2- هامان

1- احساس خطر هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 25 - 6

6 - وحشت و احساس خطر فرعون ، هامان و قارون از گسترش آیین موسی و قوت گرفتن پیروان آن حضرت

قالوا اقتلوا أبناء الذین ءامنوا معه

از فرمان فرعون و. .. به قتل ایمان آورندگان به موسی(ع)، برداشت یاد شده استفاده می شود.

2- استکبار هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 39 - 6،7

6 - قارون و فرعون و هامان ، با پیامبری موسی ( ع ) برخوردی مستکبرانه کردند .

و قـرون و . .. و لقد جاءهم موسی ... فاستکبروا

7 - قارون و فرعون و هامان ، روحیه مستکبرانه داشتند و در سرزمین مصر ، مستکبرانه رفتار می کردند .

و قـرون و فرعون و هـمـن . .. فاستکبروا فی الأرض

3- امکانات دنیوی هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 24 - 3

3 - فرعون ، هامان و قارون ، در اختیار دارنده همه امکانات اجتماعی ( اقتصادی ، سیاسی و فرهنگی ) و مانع اصلی بر سر راه هدایت مردم

کانوا هم أشدّ منهم قوّة و ءاثارًا . .. و لقد أرسلنا موسی ... إلی فرعون و هـمـن و

برداشت یاد شده از آن جااست که این آیه، در صدد بیان نمونه و مصداقی از مردمی است که قدرت سیاسی و اقتصادی فزون تر از کافران صدر اسلام داشتند و مانع تبلیغ و رسالت پیامبر الهی بودند.

4- اوامر هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 25 - 5

5 - فرمان فرعون ، هامان و قارون ، بر کشتن فرزندان ذکور مؤمنان همراه موسی ( ع )

قالوا اقتلوا أبناء الذین ءامنوا معه

5- برج سازی هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 38 - 5

5 - مأموریت یافتن هامان از سوی فرعون ، به تهیه آجر و ساختن برجی بلند جهت تحقیق وی درباره خدای موسی

فأوقد لی یـهـمـن علی الطین فاجعل لی صرحًا لعلّی أطّلع إلی إلـه موسی

«صرح» به هر بنای بلند و برافراشته گفته می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 36 - 1

1 - فرمان فرعون به هامان ، مبنی بر ساختن بنایی بلند برای رسیدن به راه های آسمان ها

و قال فرعون یـهـمـن ابن لی صرحًا لعلّی أبلغ الأسبـب

«صرح» به معنای قصر و بنای بلند است. مقصود از آن در این آیه، بنای بلند (مانند برج) و یا رصدخانه است.

6- ترس هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 6 - 4

4 - فرعون ، هامان و سپاهیانش همواره از خطر بنی اسرائیل ، در هراس بودند .

و نری فرعون و هـمـن . .. ما کانوا یحذرون

جمله «کانوا یحذرون» ماضی استمراری و بیانگر ترس دائمی فرعونیان از بنی اسرائیل است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 25 - 6

6 - وحشت و احساس خطر فرعون ، هامان و قارون از گسترش آیین موسی و قوت گرفتن پیروان آن حضرت

قالوا اقتلوا أبناء الذین ءامنوا معه

از فرمان فرعون و. .. به قتل ایمان آورندگان به موسی(ع)، برداشت یاد شده استفاده می شود.

7- تهمتهای هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 24 - 6

6 - تهمت سحر و دروغ گویی به موسی ( ع ) ، از سوی فرعون ، هامان و قارون

فقالوا سـحر کذّاب

8- خطای هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 8 - 4

4 - فرعون ، هامان و سپاهیانشان مردمی خطاپیشه

إنّ فرعون و هـمـن و جنودهما کانوا خطئین

9- رصدخانه سازی هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 36 - 2

2 - فرمان فرعون به هامان ، مبنی بر احداث رصدخانه

و قال فرعون یـهـمـن ابن لی صرحًا

10- روش مبارزه هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 24 - 7

7 - موضع گیری واحد فرعون ، هامان و قارون در چگونگی و شیوه مبارزه با موسی ( ع )

فقالوا سـحر کذّاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 25 - 7،9،12

7 - کشتار فرزندان ذکور مؤمنان ، تنها راه پیشگیری از رواج آیین موسی ، در نگاه فرعون ، هامان و قارون

قالوا اقتلوا أبناء الذین ءامنوا معه

برداشت یاد شده به خاطر این نکته است که نخستین واکنش فرعون و. .. در برابر ایمان آورندگان به موسی(ع)، قتل پسران آنان بود.

9 - زنده گذاشتن دختران مؤمنان ـ علی رغم کشتار پسران آنان ـ اقدام بی رحمانه دیگر فرعون ، هامان و قارون علیه موسی ( ع ) و بنی اسرائیل بود .

و استحیوا نساءهم

12 - موضع گیری واحد فرعون ، هامان و قارون در چگونگی و شیوه مبارزه با موسی ( ع ) و پیروان او

قالوا اقتلوا أبناء الذین ءامنوا معه و استحیوا نساءهم

11- سرشناسی هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 39 - 5

5 - قارون و فرعون و هامان ، چهره های سرشناس و پرنفوذ جامعه خود بودند .

و قـرون و فرعون و هـمـن و لقد جاءهم موسی بالبیّنـت

با توجه به این که موسی(ع) پیامبری مبعوث شده از جانب خداوند برای توده های بنی اسرائیل بود، ذکر نام سه تن از میان آنان و یادآوری این که موسی(ع) با بینات، به سوی قارون و فرعون و هامان آمد، نشان می دهد که آنان چهره های سرشناس و صاحب نفوذی بوده اند.

12- شکست توطئه هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 25 - 14

14 - توطئه مشترک فرعون ، هامان و قارون برای کشتار فرزندان ذکور مؤمنان در عصر موسی ( ع ) نافرجام ماند .

قالوا اقتلوا أبناء الذین ءامنوا معه . .. و ما کید الکـفرین إلاّ فی ضلـل

13- شهرت هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 24 - 2

2 - فرعون ، هامان و قارون ، سه عنصر سرشناس ، با نفوذ و نیرومند در عصر رسالت موسی ( ع )

و لقد أرسلنا موسی . .. إلی فرعون و هـمـن و قـرون

14- ظلم هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 40 - 14،19

14 - هلاکت قوم عاد و ثمود و قارون و هامان و فرعون با عذاب های الهی ، نتیجه ظلمی بود که خود ، در حق خود ، روا داشتند .

فکلاًّ أخذنا بذنبه . .. و ما کان اللّه لیظلمهم ولـکن کانوا أنفسهم یظلمون

19 - اقوام عاد و ثمود و نیز قارون و فرعون و هامان ، با آلودگی مداومِ به گناه ، همواره به خود ، ستم روا داشتند .

فکلاًّ أخذنا بذنبه . .. ولـکن کانوا أنفسهم یظلمون

15- عبرت از قصه هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 24 - 11

11 - داستان فرعون ، هامان و قارون ، عبرت آموز و نمونه ای از سرگذشت انسان های بدفرجام و نابودشده

أَوَلم یسیروا فی الأرض فینظروا کیف کان عـقبة الذین کانوا من قبلهم . .. فأخذهم ال

16- عجز هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 39 - 8

8 - قارون و فرعون و هامان ، هیچ گاه ، نتوانستند بر اراده و قضای خدا ، پیشی گیرند .

و قـرون و فرعون و هـمـن . .. و ما کانوا سـبقین

به قرینه آیات پیش ـ که درباره عذاب اقوام مکذِّب انبیا است ـ و نیز آیه بعد ـ که درباره عقوبت قارون و فرعون و هامان است ـ سبقت نگرفتن آنان، سبقت نگرفتن بر امر و قضای الهی در عذاب مکذبان است.

17- عذاب هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 40 - 3،9

3 - درهم کوبیده شدن قارون و فرعون و هامان و اقوام عاد و ثمود ، به اراده و عذاب الهی بود .

فکلاًّ أخذنا بذنبه

9 - برخی از مکذِّبان انبیا ( فرعون و هامان ) ، گرفتار امواج دریا شدند و غرق شدند .

و فرعون و . .. فکلاًّ أخذنا بذنبه ... و منهم من أغرقنا

18- غرق هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 40 - 9

9 - برخی از مکذِّبان انبیا ( فرعون و هامان ) ، گرفتار امواج دریا شدند و غرق شدند .

و فرعون و . .. فکلاًّ أخذنا بذنبه ... و منهم من أغرقنا

19- فرجام شوم هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 24 - 11

11 - داستان فرعون ، هامان و قارون ، عبرت آموز و نمونه ای از سرگذشت انسان های بدفرجام و نابودشده

أَوَلم یسیروا فی الأرض فینظروا کیف کان عـقبة الذین کانوا من قبلهم . .. فأخذهم ال

20- فرماندهی هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 6 - 6

6 - قرار داشتن سپاهیان حکومت فرعون ، تحت فرماندهی وی و هامان

فرعون و هـمـن و جنودهما

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 8 - 6

6 - قرار داشتن سپاهیان حکومت فرعون ، تحت فرماندهی وی و هامان

إنّ فرعون و هـمـن و جنودهما

21- قتلهای هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 25 - 5

5 - فرمان فرعون ، هامان و قارون ، بر کشتن فرزندان ذکور مؤمنان همراه موسی ( ع )

قالوا اقتلوا أبناء الذین ءامنوا معه

22- قدرت هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 24 - 2

2 - فرعون ، هامان و قارون ، سه عنصر سرشناس ، با نفوذ و نیرومند در عصر رسالت موسی ( ع )

و لقد أرسلنا موسی . .. إلی فرعون و هـمـن و قـرون

23- کفر هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 25 - 16

16 - فرعون ، هامان و قارون ، از کافران بودند .

إلی فرعون و هـمـن و قـرون فقالوا سـحر کذّاب . .. و ما کید الکـفرین إلاّ فی ضلـل

24- کیفر هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 40 - 1

1 - هر یک از فرعون و هامان و قارون مناسب گناهشان کیفر شدند .

فکلاًّ أخذنا بذنبه

25- گناه هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 40 - 1،18،19

1 - هر یک از فرعون و هامان و قارون مناسب گناهشان کیفر شدند .

فکلاًّ أخذنا بذنبه

18 - اقوام عاد و ثمود و نیز قارون و فرعون و هامان ، مردمانی گناه پیشه بودند .

فکلاًّ أخذنا بذنبه . .. و ما کان اللّه لیظلمهم و لـکن کانوا أنفسهم یظلمون

19 - اقوام عاد و ثمود و نیز قارون و فرعون و هامان ، با آلودگی مداومِ به گناه ، همواره به خود ، ستم روا داشتند .

فکلاًّ أخذنا بذنبه . .. ولـکن کانوا أنفسهم یظلمون

26- مسؤولیت هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 38 - 5

5 - مأموریت یافتن هامان از سوی فرعون ، به تهیه آجر و ساختن برجی بلند جهت تحقیق وی درباره خدای موسی

فأوقد لی یـهـمـن علی الطین فاجعل لی صرحًا لعلّی أطّلع إلی إلـه موسی

«صرح» به هر بنای بلند و برافراشته گفته می شود.

27- مصالح برج هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 38 - 5

5 - مأموریت یافتن هامان از سوی فرعون ، به تهیه آجر و ساختن برجی بلند جهت تحقیق وی درباره خدای موسی

فأوقد لی یـهـمـن علی الطین فاجعل لی صرحًا لعلّی أطّلع إلی إلـه موسی

«صرح» به هر بنای بلند و برافراشته گفته می شود.

28- موسی(ع) و هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 24 - 1

1 - فرعون ، هامان و قارون ، در قلمرو رسالت موسی ( ع )

و لقد أرسلنا موسی . .. إلی فرعون و هـمـن و قـرون

29- نفوذ اجتماعی هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 39 - 5

5 - قارون و فرعون و هامان ، چهره های سرشناس و پرنفوذ جامعه خود بودند .

و قـرون و فرعون و هـمـن و لقد جاءهم موسی بالبیّنـت

با توجه به این که موسی(ع) پیامبری مبعوث شده از جانب خداوند برای توده های بنی اسرائیل بود، ذکر نام سه تن از میان آنان و یادآوری این که موسی(ع) با بینات، به سوی قارون و فرعون و هامان آمد، نشان می دهد که آنان چهره های سرشناس و صاحب نفوذی بوده اند.

30- نقش هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 6 - 5

5 ـ نقش کلیدی هامان در دستگاه حکومت فرعون

و نری فرعون و هـمـن و جنودهما

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 8 - 5

5 - نقش کلیدی هامان در دستگاه فرعون

إنّ فرعون و هـمـن و جنودهما کانوا خطئین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 24 - 3،4

3 - فرعون ، هامان و قارون ، در اختیار دارنده همه امکانات اجتماعی ( اقتصادی ، سیاسی و فرهنگی ) و مانع اصلی بر سر راه هدایت مردم

کانوا هم أشدّ منهم قوّة و ءاثارًا . .. و لقد أرسلنا موسی ... إلی فرعون و هـمـن و

برداشت یاد شده از آن جااست که این آیه، در صدد بیان نمونه و مصداقی از مردمی است که قدرت سیاسی و اقتصادی فزون تر از کافران صدر اسلام داشتند و مانع تبلیغ و رسالت پیامبر الهی بودند.

4 - نقش کلیدی و کارساز هامان و قارون ، در دستگاه حکومتی فرعون

إلی فرعون و هـمـن و قـرون

یاد شدن هامان و قارون در کنار فرعون (بدون ذکر دیگر اقشار جامعه)، حاکی از مطلب یاد شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 36 - 1،2،3

1 - فرمان فرعون به هامان ، مبنی بر ساختن بنایی بلند برای رسیدن به راه های آسمان ها

و قال فرعون یـهـمـن ابن لی صرحًا لعلّی أبلغ الأسبـب

«صرح» به معنای قصر و بنای بلند است. مقصود از آن در این آیه، بنای بلند (مانند برج) و یا رصدخانه است.

2 - فرمان فرعون به هامان ، مبنی بر احداث رصدخانه

و قال فرعون یـهـمـن ابن لی صرحًا

3 - هامان ، از کارگزاران و دستیاران اصلی دربار فرعون بود .

و قال فرعون یـهـمـن ابن لی صرحًا

فرمان فرعون به هامان و انتخاب کردن او برای امر مهمی چون احداث بنای بلند و یا رصدخانه، می تواند حاکی از مطلب یاد شده باشد.

31- هامان در سرزمین مصر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 39 - 7

7 - قارون و فرعون و هامان ، روحیه مستکبرانه داشتند و در سرزمین مصر ، مستکبرانه رفتار می کردند .

و قـرون و فرعون و هـمـن . .. فاستکبروا فی الأرض

32- هلاکت هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 39 - 1

1 - قارون و فرعون و هامان ، سه شخصیت هلاک شده با عذاب الهی اند .

و قـرون و فرعون و هـمـن

«قارون» عطف بر «عاداً» است. «عاداً» مفعول فعل مقدر (أهلکنا) است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 40 - 11،14،15

11 - نابود کردن قوم عاد و ثمود با طوفان و صدای مهیب و نیز هلاکت قارون و فرعون و هامان با فرورفتن در کام زمین و امواج دریا ، نشانه پیشی داشتن قضای الهی بر هر قدرتی است .

و قـرون و فرعون و هـمـن . .. و ما کانوا سـبقین . فکلاًّ أخذنا بذنبه فمنهم

14 - هلاکت قوم عاد و ثمود و قارون و هامان و فرعون با عذاب های الهی ، نتیجه ظلمی بود که خود ، در حق خود ، روا داشتند .

فکلاًّ أخذنا بذنبه . .. و ما کان اللّه لیظلمهم ولـکن کانوا أنفسهم یظلمون

15 - آنچه خداوند با اقوام عاد و ثمود و نیز با قارون و فرعون و هامان کرد ، ظلم خدا به آنان نبود .

فکلاًّ أخذنا بذنبه . .. و ما کان اللّه لیظلمهم

33- هماهنگی فرعون با هامان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 24 - 7

7 - موضع گیری واحد فرعون ، هامان و قارون در چگونگی و شیوه مبارزه با موسی ( ع )

فقالوا سـحر کذّاب

3- هبه

1- هبه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 180 - 5،10

5 ـ توجّه به از جانب خدا بودن دارایی ها ، آسان کننده انفاق و بخشش و بیانگر زشتی و شناعت بخلورزی

و لا یحسبنّ الّذین یبخلون بما اتیهم اللّه من فضله

تذکّر خداوند به اینکه داراییهای شما، فضلی از جانب اوست (بما آتیهم اللّه من فضله)، برای این هدف است که انفاق را بر آدمی آسان کند و زشتی بخل را بر او آشکار سازد.

10 ـ درک صحیح انسان از خیر و شرّ خویش ، زمینه بخشش و انفاق از دارایی های خدادادی و پرهیز از بخل

و لا یحسبنّ الّذین یبخلون بما اتیهم اللّه من فضله هو خیراً لهم بل هو شرّ لهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 4 - 11

11 ـ هبه ، از وسایل ملکیت

فان طبن لکم . .. فکلوه

«کلوه»، کنایه از استیلای کامل است و آن ملکیّت می باشد.

2- اجتناب از هبه عطایای خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - ص - 38 - 39 - 3

3 - باز بودن دست سلیمان ( ع ) ، در بخشش یا منع عطای الهی ( قدرت ، مکنت و ثروت خود ) به دیگران

هـذا عطاؤنا فامنن أو أمسک

3- ازدواج با لفظ هبه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 50 - 24

24 - زوجیت زنی برای پیامبر (صلی الله علیه و آله) با غیر صیغه عقد رایج ، یعنی با صیغه هبه نیز تحقق پیدا می کند .

و امرأة مؤمنة إن وهبت نفسها للنبیّ

آیه، درصدد شمارش زنانی است که می توانند به همسری پیامبر(صلی الله علیه و آله) درآیند. از این مطلب استفاده می شود که مورد «امرأة مؤمنة إن وهبت نفسها» غیر از آن زنانی است که آن حضرت، از طریق عقد ازدواج با آنان ازدواج می کند. «أحللنا» و نیز «إن أراد النبیّ أن یستنکحها» قرینه اند بر این که این مورد با صیغه «وهبت نفسی لک» تحقق می یابد و نیاز به صیغه عقد رایج نیست.

4- امر به هبه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 181 - 2

2 ـ فرمان خداوند به انفاق و بخشش ، مورد تمسخر و استهزای یهودیان

الّذین یبخلون . .. لقد سمع اللّه قول الّذین قالوا انّ اللّه فقیر

نقل کلام یهودیان (انّ اللّه فقیر . .. )، پس از ترغیب آنان به انفاق و تهدید بخیلان، بیانگر این نکته است که یهودیان، امر خداوند مبنی بر انفاق را به تمسخر گرفته و چنین شایع کردند که خدای محمّد (صلی الله علیه و آله)، فقیر است.

5- اهمیت هبه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 90 - 1،3

1- خداوند به رعایت عدل ، احسان و بخشش به خویشاوندان ، فرمان می دهد .

إن الله یأمر بالعدل و الإحسـن و إیتایءِ ذی القربی

3- بخشش به خویشاوندان ، دارای اهمیتی ویژه در میان سایر نیکیها

إن الله یأمر بالعدل و الإحسـن و إیتایءِ ذی القربی

برداشت فوق، به خاطر این است که بخشش به خویشاوندان قطعاً از مصادیق «احسان» است و اینکه دوباره به صورت مجزا ذکر شده، مشعر به اهمیت آن است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - ص - 38 - 39 - 6

6 - در منع و اعطا ، تقدم با بخشش است .

فامنن أو أمسک

تقدم بخشش بر منع در آیه شریفه ـ با آن که سلیمان در هر دو مختار و آزاد بودند، می تواند گویای برداشت یاد شده باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - کوثر - 108 - 2 - 16

16 - بخشش پیش از درخواستِ تکلیف ، روشی الهی و مطلوب است .

إنّا أعطینـک الکوثر . فصلّ لربّک وانحر

6- درخواست هبه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 88 - 14

14ـ برادران یوسف به دلیل سخت شدن معیشت بر خاندان یعقوب ( ع ) از او تقاضا کردند بیش از سهمیه سرانه ، آذوقه و غلات به آنان ببخشد .

مسّنا و أهلنا الضر . .. فأوف لنا الکیل و تصدق علینا

7- هبه به خویشاوندان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 90 - 1،3،7،18

1- خداوند به رعایت عدل ، احسان و بخشش به خویشاوندان ، فرمان می دهد .

إن الله یأمر بالعدل و الإحسـن و إیتایءِ ذی القربی

3- بخشش به خویشاوندان ، دارای اهمیتی ویژه در میان سایر نیکیها

إن الله یأمر بالعدل و الإحسـن و إیتایءِ ذی القربی

برداشت فوق، به خاطر این است که بخشش به خویشاوندان قطعاً از مصادیق «احسان» است و اینکه دوباره به صورت مجزا ذکر شده، مشعر به اهمیت آن است.

7- رعایت عدالت ، بایسته تر و اولی تر از احسان به مردم و بخشش به خویشاوندان است .

إن الله یأمر بالعدل و الإحسـن و إیتایءِ ذی القربی

از تقدم ذکری «عدل» بر «احسان» و «بخشش به خویشاوندان» می توان تقدم رتبی را استفاده کرد; زیرا رعایت عدالت تکلیفی همگانی و بدون اغماض است و بدون رعایت آن، احسان و بخشش بی ارزش خواهد بود.

18- عدل و احسان و بخشش به خویشاوندان ، از تمایلات فطری انسان

یأمر بالعدل و الإحسـن و إیتایءِ ذی القربی . .. لعلّکم تذکّرون

برداشت فوق بر این اساس است که خداوند امر به عدل و . .. را مواعظی در جهت تذکر آدمیان می شمارد و در واژه «تذکّر» این معنا نهفته است که: اصل گرایش به ارزشهای مذکور، در نهاد همگان موجود است و در صورت غفلت نیازمند یادآوری می باشد.

8- هبه عطایای خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - ص - 38 - 39 - 3

3 - باز بودن دست سلیمان ( ع ) ، در بخشش یا منع عطای الهی ( قدرت ، مکنت و ثروت خود ) به دیگران

هـذا عطاؤنا فامنن أو أمسک

9- هبه مهریه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 4 - 13،14

13 ـ مالی که زن از مهریّه خویش به شوهر می بخشد ، برای او حلال و گواراست .

فان طبن لکم عن شیء منه نفساً فکلوه هنیئاً مریئاً

14 ـ توصیه خداوند به زنان بر عدم بخشش تمامی مهریه خویش به همسران خود

فان طبن لکم عن شیء منه نفساً فکلوه

با توجّه به «من» تبعیضیه، به نظر می رسد مطرح ساختن بخشش برخی از مهریه و تصریح به آن، اشاره به این دارد که سزاوار نیست زنان تمامی مهریه خویش را هبه کنند.

4- هجرت

1- هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 195 - 22،24

22 ـ مهاجر آواره و آزار دیده در راه خدا ، و جهادگر و جان باخته ، مصداق مؤمن خردمند

لایات لاولی الالباب . .. فالّذین هاجروا و اخرجوا من دیارهم ... و قاتلوا و قتلوا

اجابت دعای خردمندان به دلیل اعمال آنان است. «انّی لا اضیع ... » و جمله «فالّذین» به دلیل «فا»، بیانگر آن اعمال است.

24 ـ آوارگی و هجرت برخی مسلمانان صدر اسلام و شکنجه و آزار آنان در راه خدا

فالّذین هاجروا و اخرجوا من دیارهم و اوذوا فی سبیلی

جمله «فالّذین . .. »، هر چند بیان یک ضابطه کلّی است، ولی به قرینه ماضی بودن فعلهای «هاجروا و ... »، ناظر به تحقق هجرت، اخراج و آزار نیز هست.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 198 - 6

6 ـ هجرت ، تحمّل آوارگی ، آزار در راه خدا ، جهاد و شهادت از نشانه های تقوا

فالّذین هاجروا و اخرجوا . .. لکن الّذین اتّقوا ربّهم

مراد از «الّذین اتّقوا»، یا خصوص کسانی هستند که در آیه 195 توصیف شدند و یا آنان، از مصادیق مورد نظر برای تقواپیشگان هستند.

2- آثار ترک هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 89 - 2،6،10،11،12،13

2 ـ مسلمانان بریده از جامعه اسلامی و رویگردان از هجرت ، منافق و کافرند .

فما لکم فی المنافقین . .. کما کفروا

6 ـ بریدن از جامعه ایمانی و سر باز زدن از هجرت ، نشانه نفاق و بی ایمانی است .

فلا تتّخذوا منهم اولیاء حتّی یهاجروا فی سبیل اللّه

10 ـ لزوم تعقیب و کشتن منافقان ، در صورت سر باز زدن آنان از هجرت در راه خدا و پیوستن به جامعه ایمانی

فان تولّوا فخذوهم و اقتلوهم حیث وجدتموهم

11 ـ مشروعیت ترور منافقان ، در صورت اصرار بر نفاق و سر باز زدن از هجرت *

و اقتلوهم حیث وجدتموهم

جمله «حیث وجدتموهم»، دلالت می کند که امر به کشتن، تنها در مبارزه رو در رو نیست، بلکه شامل ترور نیز می شود.

12 ـ حرمت یاری جستن از ترک کنندگان هجرت

فلا تتّخذوا منهم اولیاء حتی یهاجروا . .. و لا تتخذوا منهم ولیّاً و لا نصیرا

13 ـ ضرورت پرهیز از دوستی با کسانی که هجرت در راه خدا را ترک کنند .

فلا تتّخذوا منهم اولیاء حتی یهاجروا . .. و لا تتخذوا منهم ولیّاً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 97 - 6

6 ـ ناگواری حال مستضعفان سر باز زده از هجرت ، به هنگام مرگ *

قالوا فیم کنتم قالوا کنّا مستضعفین فی الارض

استفهام توبیخی «فیم کنتم» حکایت از حالت سخت گنهکاران مستضعف دارد.

3- آثار هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 68 - 3

3 ـ دستیابی به صراط مستقیم ، در سایه جانبازی ، هجرت ، فداکاری و تحمل مشکلات در راه خدا *

و لو انّا کتبنا . .. و لو انّهم فعلوا ما یوعظون به ... و لهدیناهم صراطا مستقیما

بنابر اینکه مراد از «ما یوعظون به» همان هجرت و جهاد باشد که در آیه 66 مطرح شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 89 - 7

7 ـ هجرت در راه خدا ، نشانه دست برداشتن از نفاق و کفر است .

ودّوا لو تکفرون . .. فلا تتّخذوا منهم اولیاء حتّی یهاجروا فی سبیل اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 100 - 1،2

1 ـ مسلمانان ، در صورت مهاجرت ، علی رغم پندار دشمنان ، محیط های مناسبی برای زندگی خواهند یافت .

و من یهاجر فی سبیل اللّه یجد فی الارض مراغماً کثیراً وسعة

«مراغماً»، اسم مکان و به معنای سرزمین و راه است که با نظر به مادّه آن، «رغم» (خاک) این معنا در آن اشراب شده که یافتن سرزمین برای زندگی، علی رغم موانع و تضییقاتی است که دشمنان در برابر هجرت مسلمانان ایجاد می کردند.

2 ـ رهایی از تنگنا ها و دستیابی به توسعه در ابعاد مختلف زندگی ، ثمره ای برای هجرت در راه خدا

و من یهاجر فی سبیل اللّه یجد فی الارض مراغماً کثیراً وسعة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 74 - 8

8 ـ ایمان ، هجرت ، جهاد ، یاری کردن مؤمنان و دین خدا ، زمینه بهره مند شدن از مغفرت و روزی باکرامت خداوند .

و الذین ءامنوا و هاجروا . .. لهم مغفرة و رزق کریم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 75 - 2

2 ـ کسانی که در آینده ایمان آورند ، هجرت کنند و در صف مجاهدان به جهاد بپردازند ، همانند مؤمنان و مهاجران نخستین ، مؤمنانی حقیقی و راستین هستند .

أولئک هم المؤمنون حقا . .. و الذین ءامنوا من بعد ... فأولئک منکم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 20 - 8

8 ـ ایمان ، هجرت و جهاد در راه خدا با مال و جان ، عوامل اصلی دستیابی انسان به سعادت و تضمین کننده آن

الذین ءامنوا و هاجروا و جهدوا . .. أولئک هم الفائزون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 21 - 1،4

1 ـ ره آورد هجرت و جهاد در راه خدا ، دریافت بشارت های الهی ست .

الذین ءامنوا و هاجروا و جهدوا فی سبیل اللّه . .. یبشرهم ربهم

4 ـ بهره مندی از رضوان الهی ( رضایت مندی خدا ) ره آورد ایمان ، هجرت و جهاد

الذین ءامنوا و هاجروا و جهدوا . .. یبشرهم ربهم برحمة ... و رضون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 100 - 7

7 ـ هجرت در راه خدا و یاری دین ، سبب جلب رضایت الهی و دستیابی به حیات جاودان در بهشت

من المهجرین و الأنصار . .. رضی اللّه عنهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 41 - 9

9- هجرت از جوامع ستم پیشه ، از راه های گریز از ستم و زمینه ساز پیروزی

و الذین هاجروا فی الله من بعد ما ظلموا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 110 - 7،11،15،16

7- هجرت ، از راه های مصون داشتن ایمان و جهاد ، مایه از بین رفتن موانع تفکر دینی در جامعه *

هاجروا من بعد ما فتنوا ثمّ جـهدوا و صبروا

قرار گرفتن جهاد در کنار هجرت و مکمل شمرده شدن آن، می تواند اشاره به مطلب فوق داشته باشد.

11- هجرت ، جهاد و صبر ، موجب جلب بخشش و رحمت گسترده الهی

ثمّ إن ربّک للذین هاجروا . .. إن ربّک من بعدها لغفور رحیم

15- مرتدان ، در صورت توبه ، هجرت و جهاد در راه خدا و صبر و مقاومت در برابر کافران ، مورد غفران و رحمت الهی قرار می گیرند .

من کفر بالله من بعد إیمـنه . .. ثمّ ... إن ربّک من بعدها لغفور رحیم

16- پذیرش عذر بر زبان راندن کلمات کفرآمیز در شرایط سخت و ناچاری ، مشروط به نشان دادن صداقت خویش با هجرت ، جهاد و مقاومت در راه خداست .

من کفر بالله . .. إلاّ من أُکره و قلبه مطمئنّ بالإیمـن ... إن ربّک للذین هاجروا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 49 - 4

4- هجرت و ترک سرزمین شرک و بت پرستی ، زمینه ساز بهرهوری از پاداش ها و موهبت های الهی است .

فلمّا أعتزلهم و مایعبدون من دون اللّه وهبنا له

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 50 - 2

2- هجرت از محیط شرک و استقامت در توحید ، زمینه ساز بهره مندی انسان از رحمت و عنایت های ویژه خداوند

فلمّا أعتزلهم . .. و وهبنا لهم من رحمتنا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 21 - 3

3 - هجرت به منظور حفظ جان ، کاری حکیمانه است .

ءاتینـه حکمًا و علمًا . .. فخرج منها خائفًا یترقّب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 10 - 19

19 - هجرت در راه دین ، پیام دار مشکلات و زحمات بسیار و نیازمند به صبر و تحمل آنها است .

و أرض اللّه وسعة إنّما یوفّی الصـبرون أجرهم بغیر حساب

یاد کردن از اجر و پاداش صابران، پس از ذکر مسأله هجرت، می تواند گویای برداشت یاد شده باشد.

4- آثار هجرت بنی اسرائیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 47 - 6

6 - نجات بنی اسرائیل از ستم فرعونیان ، بدون کوچ دادن آنان از مصر و بیرون آوردنشان از جامعه فرعونی ممکن نبود .

فأرسل معنا بنی إسرءیل و لاتعذّبهم

عطف «لاتعذّبهم» بر «أرسل» گویای این نکته است که درخواست «ارسال» به منظور نجات از عذاب و شکنجه است بنابراین، بدون هجرت، امکان رهایی در کار نبوده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 55 - 4

4 - گریز بنی اسرائیل از مصر ، تهدیدی علیه منافع فرعونیان

و إنّهم لنا لغائظون

چنانچه خشم فرعونیان به خاطر این باشد که با گریز بنی اسرائیل از مصر، نیروی کار عظیمی از دستشان خارج می شد و زیان بسیاری بر آنان وارد می گشت، برداشت یاد شده به دست می آید.

5- آثار هجرت به دارالاسلام

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ممتحنه - 60 - 10 - 24

24 - کافران ، دارای حق مطالبه مهریه همسر خود ، در صورت پیوستن همسر ایشان به جمع مؤمنان

و لیسئلوا ما أنفقوا

6- آثار هجرت به دارالکفر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ممتحنه - 60 - 10 - 23

23 - مرد مؤمن ، دارای حق مطالبه مهر همسرش از کافران ، در صورت پیوستن همسرش به جمع کافران

و سئلوا ما أنفقتم

چنان که از سیاق آیه استفاده می شود، مؤمن در صورتی مهریه همسر خویش را از کافران طلب می کند که همسر وی به جمع آنان پیوسته و در جامعه آنان پذیرفته شده باشد.

7- آثار هجرت محمد(صلی الله علیه و آله)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 40 - 17

17 ـ نقش مهم هجرت پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، در فروشکستن صولت و شعار کفر و اعتلا یافتن کلمة اللّه

فقد نصره اللّه إذ أخرجه . .. و جعل کلمة الذین کفروا السفلی و کلمة اللّه هی العلی

8- آثار هجرت مسلمانان صدر اسلام

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حشر - 59 - 8 - 10

10 - هجرت مسلمانان از مکه به مدینه ، مایه یاری رساندن به خدا و پیامبر (صلی الله علیه و آله)

الذین أُخرجوا من دیـرهم . .. و ینصرون اللّه و رسوله

9- آگاهی از پاداش اخروی هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 41 - 14،15

14- آگاه شدن از فواید دنیوی هجرت در راه خدا و پاداش اخروی آن ، مورد تمنی خداوند

و الذین هاجروا . .. لو کانوا یعلمون

از جمله معناها و استعمالهای «لو» تمنی است و برداشت فوق بر این اساس است.

15- آگاهی از ثمرات دنیوی هجرت در راه خدا و پاداش اخروی آن ، امری در حد ناممکن است .

و الذین هاجروا فی الله . .. و لأجر الأخرة أکبر لو کانوا یعلمون

برداشت فوق، بنابر امتناعی بودن «لو» و یا تمنی بودن آن است و «لو تمنی» در جایی استعمال می شود که مورد، محال و یا در حکم محال باشد.

10- آگاهی از فواید دنیوی هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 41 - 14،15

14- آگاه شدن از فواید دنیوی هجرت در راه خدا و پاداش اخروی آن ، مورد تمنی خداوند

و الذین هاجروا . .. لو کانوا یعلمون

از جمله معناها و استعمالهای «لو» تمنی است و برداشت فوق بر این اساس است.

15- آگاهی از ثمرات دنیوی هجرت در راه خدا و پاداش اخروی آن ، امری در حد ناممکن است .

و الذین هاجروا فی الله . .. و لأجر الأخرة أکبر لو کانوا یعلمون

برداشت فوق، بنابر امتناعی بودن «لو» و یا تمنی بودن آن است و «لو تمنی» در جایی استعمال می شود که مورد، محال و یا در حکم محال باشد.

11- اخلاص در هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 99 - 3

3 - ارزش هجرت ، به در راه خدا بودن و جهت خدایی داشتن آن است .

و قال إنّی ذاهب إلی ربّی

12- ارزش هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 218 - 3،4،5

3 ـ ایمان و هجرت و جهادِ در راه خدا ، از عوامل امیدواری به رحمت وی

ان الذین امنوا و الذین هاجروا و جاهدوا فی سبیل اللّه اولئک یرجون رحمت اللّه

4 ـ ارزش هجرت و جهاد ، هنگامی است که در راه خداوند باشد .

و الذین هاجروا و جاهدوا فی سبیل اللّه

5 ـ اهمیّت و ارزش هجرت و جهاد در راه خدا ، و برتری مهاجرانِ مجاهد بر سایر مؤمنان

ان الذین امنوا و الذین هاجروا و جاهدوا فی سبیل اللّه

به نظر می رسد تکرار موصول، دلالت بر ارزشمندی ایمان داشته باشد; اگر چه همراه با جهاد و هجرت نباشد; امّا آنگاه که توأم با هجرت و جهاد باشد، ارزش و اهمیّتی برتر می یابد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 72 - 6

6 ـ در راه خدا بودن ، ملاک ارزش هجرت و جهاد در پیشگاه خداوند

هاجروا و جهدوا بأمولهم و أنفسهم فی سبیل اللّه

برداشت فوق با توجه به کلمه «فی سبیل اللّه» استفاده شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 74 - 4،6

4 ـ پناه دادن و یاری کردن مهاجران و مجاهدان راه خدا ، دارای ارزشی چون هجرت و جهاد

و الذین ءامنوا . .. و الذین ءاووا و نصروا

6 ـ هجرت و جهاد در راه خدا ، یاری کردن دین او ، پناه دادن به مهاجران مجاهد ، از ارزش های متعالی اسلام و تعیین کننده مرز ایمان حقیقی از غیر آن

و الذین ءامنوا . .. أولئک هم المؤمنون حقا

مفعول «نصروا» هم می تواند کلمه ای همانند «دین اللّه» باشد و هم می تواند ضمیری محذوف باشد که به «الذین ءامنوا . .. » برمــی گردد ; یعنی: نصـــروا المؤمـــنین المهاجرین المجاهدین ... . مآل هر دو معنا یکی است ; زیرا یاری کردن مهاجران مجاهد نیز یاری دین خداست.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 20 - 2،4

2 ـ ایمان ، هجرت و جهاد با جان و مال ، دارای برترین درجه و ارزش در بینش الهی

الذین ءامنوا و هاجروا و جهدوا . .. بأموالهم أعظم درجة

4 ـ ارزش والای هجرت و جهاد منوط به این است که در راه خدا باشد .

الذین ءامنوا و هاجروا و جهدوا فی سبیل اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 10 - 5

5- هجرت و گریز از محیط فاسد ، به منظور حفظ ایمان و ارزش ها ، کاری جوانمردانه و مورد تمجید خداوند است .

إذ أوی الفتیة إلی الکهف

13- ارزش هجرت در راه خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - تحریم - 66 - 5 - 8،9

8 - هجرت در راه خداوند ، از اوصاف زنان شایسته و از ارزش های والا و ملاک های برتری *

خیرًا منکنّ . .. سـئحـت

مقصود از «سائحات» می تواند هجرت کنندگان باشد; زیرا مهاجران، همان کسانی اند که برای حفظ دین خود و انجام تکالیف الهی، به سرزمینی دیگر سفر می کنند و بیشتر زنان مسلمان و همه همسران پیامبر(صلی الله علیه و آله)، از مهاجران بودند و این خود از افتخارات هر مسلمانی به شمار می آمد.

9 - اسلام ، ایمان ، فرمانبری ، توبه ، عبادت ، روزه داری [ و هجرت ] از ارزش های والا و ملاک های برتری در دیدگاه وحی

خیرًا منکنّ مسلمـت . .. سـئحـت

برداشت یاد شده، از آن جا است که اوصاف پسندیده یاد شده، اختصاص به زنان ندارد; زیرا چنین اوصافی و مشابه آنها، در قرآن برای مردان نیز یاد شده است (مانند سوره احزاب، آیه 35).

14- اعلام هجرت ابراهیم(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 26 - 7

7 - حضرت ابراهیم ( ع ) تصمیم اش را برای هجرت ، به قوم خود اعلان کرد .

و قال إنّی مهاجر إلی ربّی

اگر چه برای «قال» مفعول به ذکر نشده است، اما به قرینه سیاق ـ گفتوگوی حضرت ابراهیم(ع)با قوم اش ـ استفاده می شود که او، جریان هجرت اش، را با قوم اش در میان گذاشته است.

15- اهمیت پاداش اخروی هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 41 - 10،11

10- پاداش اخروی هجرت در راه خدا ، بسی برتر از پاداش دنیوی آن است .

و الذین هاجروا فی الله من بعد ما ظلموا لنبوّئنّهم فی الدنیا حسنة و لأجر الأخرة أ

11- پاداش اخروی هجرت در راه خدا ، قابل توصیف نیست .

و الذین هاجروا فی الله . ..لنبوّئنّهم فی الدنیا حسنة و لأجر الأخرة أکبر

مفضل علیه افعل تفضیل (أکبر) حذف شده است و حذف آن به منظور عمومیت دادن است. بنابراین معنای عبارت چنین می شود: پاداش اخروی هجرت بزرگ تر از آن است که کسی بتواند آن را درک کند.

16- اهمیت صبر در هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 110 - 8

8- صبر و مقاومت ، عنصری مهم و ضروری در مسیر هجرت و جهاد

للذین هاجروا . .. ثمّ جـهدوا و صبروا

از آن جایی که هجرت و جهاد همواره همراه با مشکلات است و صبر و مقاومت بسیاری را می طلبد، در عین حال خداوند به صبر و مقاومت توصیه فرموده است; می توان گفت: این توصیه گویای نقش ویژه صبر در میدان هجرت و جهاد است.

17- اهمیت هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 89 - 9

9 ـ لزوم هجرت در راه خدا و پیوستن به جامعه اسلامی

حتّی یهاجروا فی سبیل اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 97 - 10،11،12،15،18

10 ـ هجرت ، مایه احیای ارزش های الهی

انّ الّذین . .. ظالمی انفسهم ... قالوا الم تکن ارض اللّه واسعة فتهاجروا فیها

11 ـ مؤمنان تحت ستم ، موظّف به هجرت برای رهایی از استضعاف

قالوا کنّا مستضعفین فی الارض قالوا الم تکن ارض اللّه واسعة فتهاجروا فیها

12 ـ وسعت و گنجایش زمین برای هجرت و گریز از سرزمین فساد و کفر

و قالوا الم تکن ارض اللّه واسعة فتهاجروا فیها

15 ـ ضرورت عمل به تکالیف الهی ، هر چند لازمه آن ترک دیار و هجرت به سرزمین دیگر باشد .

قالوا الم تکن ارض اللّه واسعة فتهاجروا فیها

18 ـ جهنّم ، جایگاه مستضعفانی که با داشتن توانایی هجرت در محیط کفر بمانند .

فاولئک مأویهم جهنّم

بنابر اینکه سرزنش به جهت ترک هجرت باشد که خود از واجبات است، نه خصوص عمل نکردن به احکام دین.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 98 - 1،2،6،11

1 ـ مستضعفانی که توان هجرت و راهی برای خلاصی از استضعاف ندارند ، گرفتار عذاب جهنّم نخواهند شد .

فاولئک مأویهم جهنّم . .. الا المستضعفین ... لا یستطیعون حیلة و لا یهتدون سبیلا

در برداشت فوق «الّا المستعضفین»، استثنای متصل و «فاولئک» مستثنی منه گرفته شده است.

2 ـ مستضعفان حقیقی کسانی هستند که توانایی هجرت و گریز از سیطره مشرکان و کافران را ندارند .

الّا المستضعفین . .. لا یستطیعون حیلة و لا یهتدون سبیلا

به کارگیری عنوان مستضعف برای ناتوانان از هجرت، پس از رد ادعای استضعاف توانمندان بر هجرت، اشاره به این است که مستضعفین، فقط ناتوانان از هجرت هستند.

6 ـ وجوب هجرت حتی بر زنان و کودکان مانده در سیطره کافران

الّا المستضعفین من الرّجال و النّساء و الولدان

11 ـ لزوم هجرت برای فراگیری معارف دینی و احکام الهی

الّا المستضعفین . .. و لا یهتدون سبیلا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 72 - 9،10،11

9 ـ هجرت مسلمانان در صدر اسلام دارای اهمیتی ویژه

و الذین ءامنوا و لم یهاجروا ما لکم من ولیتهم من شیء

نهی از یاری رسانی به مؤمنان غیر مهاجر و حکم به قطع ولایت با آنان می تواند اشاره به اهمیت هجرت در صدر اسلام داشته باشد.

10 ـ هجرت در صدر اسلام دارای اهمیتی برتر نسبت به جهاد در راه خدا

ما لکم من ولیتهم من شیء حتی یهاجروا

با توجه به صدر آیه که برخورداری از حق ولایت را مشروط به جهاد دانست، معلوم می شود هجرت در جعل ولایت بین مؤمنان کافی نیست. بنابراین ذکر کردن هجرت در این فراز (حتی یهاجروا) و مقید نساختن آن به جهاد این معنا را القا می کند که هجرت در راه خدا در صدر اسلام اهمیتی برتر از جهاد داشته است.

11 ـ مؤمنان غیر مهاجر در صورت هجرت ، همسان با دیگر مهاجران در برخورداری از حقوق ولایت و حمایت مقرر شده در میان مؤمنان

ما لکم من ولیتهم من شیء حتی یهاجروا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 48 - 8

8- لزوم هجرت از محیطی که نتوان در آن ، خدای یگانه را عبادت کرد .

و أعتزلکم و ما تدعون . .. و أدعوا ربّی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 71 - 6

6- هجرت از محیط آلوده و بلاد کفر و شرک به سرزمین پاک و برکت خیز امری است بایسته و سزاوار .

و نجّینـه و لوطًا إلی الأرض التی بـرکنا فیها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 56 - 10

10 - « عن أبی جعفر ( ع ) فی قوله « یا عبادی الذین آمنوا إنّ أرضی واسعة » یقول : لاتطیعوا أهل الفسق من الملوک فإن خفتموهم أن یفتنوکم عن دینکم فإنّ أرضی واسعة . . . ;

از امام باقر(ع) درباره این سخن خداوند «یا عبادی الذین آمنوا إنّ أرضی و اسعة» روایت شده که خدا می فرماید: از پادشاهان فاسق، پیروی نکنید و اگر ترسیدید که آنان، باعث فتنه و انحراف شما در دین شوند، پس زمین من وسیع است (هجرت کنید). ..».

18- اهمیت هجرت از جامعه فاسد

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 99 - 9

9 - هجرت از محیط اجتماعی ناسالم و نامساعد برای هدایت و ابلاغ دین به جامعه ای مستعد ، امری لازم برای مبلغان دین و دین دارانِ مجاهد

و قال إنّی ذاهب إلی ربّی سیهدین

19- اهمیت هجرت از دارالکفر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - دخان - 44 - 23 - 11

11- هجرت از سرزمین کفر ، پس از ناامیدی از هدایت کافران و ناتوانی از ایفای وظایف ، امری ضروری و بایسته

و إن لم تؤمنوا لی فاعتزلون . .. فأسر بعبادی

تکلیف هجرت، پس از شکوه موسی(ع) از فراگیری جرم و نفوذناپذیری فرعونیان در برابر حق و ادامه تعرض های آنان نسبت به بنی اسرائیل، می تواند بیانگر مطلب یاد شده باشد.

20- اهمیت هجرت از سرزمین شرک

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 99 - 8

8 - مهاجرت از محیط شرک و آلوده به گناه ، به محیطی پاک و سالم ، هجرت به سوی خداوند است .

و قال إنّی ذاهب إلی ربّی سیهدین

21- اهمیت هجرت مبلغان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 99 - 9

9 - هجرت از محیط اجتماعی ناسالم و نامساعد برای هدایت و ابلاغ دین به جامعه ای مستعد ، امری لازم برای مبلغان دین و دین دارانِ مجاهد

و قال إنّی ذاهب إلی ربّی سیهدین

22- پاداش دنیوی هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 41 - 10

10- پاداش اخروی هجرت در راه خدا ، بسی برتر از پاداش دنیوی آن است .

و الذین هاجروا فی الله من بعد ما ظلموا لنبوّئنّهم فی الدنیا حسنة و لأجر الأخرة أ

23- پاداش هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 195 - 19،20

19 ـ بخشش گناهان و دخول در بهشت ، پاداش بزرگ الهی ، برای هجرت ، آوارگی ، آزار دیدن در راه خدا و جهاد و شهادت

فالّذین هاجروا و اخرجوا من دیارهم و اوذوا فی سبیلی و قاتلوا و قتلوا لاکفّرنّ عنه

20 ـ آمرزش گناهان و بهشت ، پاداش خداوند به هجرت کنندگان از شرک و کفر *

فالّذین هاجروا و اخرجوا من دیارهم . .. لاکفّرنّ عنهم سیّاتهم و لادخلنّهم جنّات

می توان گفت مراد از هجرت به قرینه ادامه آیه (اخرجوا من دیارهم)، هجرتی است که رانده شدن از خانه و کاشانه را در پی داشته باشد. و این هجرت همان ترک شرک و کفر است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 67 - 3

3 ـ جانبازی و هجرت ( تحمل مشکلات و فداکاری در راه خدا ) ، موجب اجر بزرگ الهی *

و لو انّهم فعلوا ما یوعظون به . .. و اذاً لأَتیناهم من لدنّا اجراً عظیماً

بنابر اینکه مراد از «ما یوعظون»، همان جهاد و هجرت باشد که در آیه قبل مطرح شد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 100 - 10،12،18،19

10 ـ خداوند ، تضمین کننده پاداش کسانی که در مسیر هجرت با مرگ مواجه شوند .

و من یخرج من بیته مهاجراً الی اللّه و رسوله ثم یدرکه الموت فقد وقع اجره علی اللّ

12 ـ هجرت به سوی خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) ، موجب برخورداری از اجر و پاداش الهی

و من یخرج من بیته مهاجراً الی اللّه و رسوله . .. فقد وقع اجره علی اللّه

18 ـ مهاجران به سوی خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) ، مشمول غفران و رحمت خاصّ الهی هستند .

و من یهاجر . .. فقد وقع اجره علی اللّه و کان اللّه غفوراً رحیماً

19 ـ سفر برای شناخت رهبر ، هجرت در راه خدا و مرگ در آن سفر ، در پی دارنده پاداش الهی است .

و من یخرج من بیته مهاجراً الی اللّه و رسوله ثم یدرکه الموت فقد وقع اجره علی اللّ

امام صادق (ع) درباره کسی که در سفر برای شناخت رهبر از دنیا برود فرمود: انّ اللّه عزّ و جل یقول: و من یخرج من بیته مهاجراً الی اللّه و رسوله ثم یدرکه الموت فقد وقع اجره علی اللّه. .. .

---

اصول کافی، ج 1، ص 378، ح 2 ; نورالثقلین، ج 1، ص 540، ح 522.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 21 - 5

5 ـ برخورداری از باغ ها و بوستان های متعدد بهشت ، از ثمرات ایمان ، هجرت و جهاد در راه خدا

الذین ءامنوا و هاجروا و جهدوا فی سبیل اللّه . .. یبشرهم ربهم ... و جنت

24- ترک هجرت به مدینه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 74 - 1

1 ـ مؤمنانی که به مدینه هجرت نموده و در راه خدا جهاد کردند ، مؤمنانی حقیقی و راستین هستند .

و الذین ءامنوا و هاجروا . .. أولئک هم المؤمنون حقا

حق، به معنای ثابت بودن و حقیقت داشتن است و «حقا» هم می تواند صفت برای مفعول مطلق محذوف باشد، یعنی (هم المؤمنون إیمانا حقا) و هم می تواند مفعول مطلق برای فعل مقدر (احقه) باشد. به هر تقدیر بیانگر این است که دارندگان صفات یاد شده از ایمان حقیقی و راستین برخوردار هستند.

25- تشویق به هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 100 - 3

3 ـ ترغیب مسلمانان صدر اسلام به هجرت از مکّه

و من یهاجر فی سبیل اللّه یجد فی الارض مراغماً کثیراً وسعة . .. فقد وقع اجره علی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 99 - 6

6 - ابراهیم ( ع ) ، افراد مؤمن و موحد را ، به هجرت از سرزمین شرک تشویق می کرد .

و قال إنّی ذاهب إلی ربّی

اعلام ابراهیم(ع) به هجرت خود از سرزمین شرک، ممکن است به این جهت باشد که افراد اندکی که ایمان آورده و موحد شده اند، همانند او هجرت کنند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 10 - 13

13 - تشویق و ترغیب خداوند ، به هجرت از سرزمین نامساعد برای حفظ ایمان و تقواپیشگی و احسان ، به سرزمین مناسب دیگر

یـعباد الذین ءامنوا اتّقوا ربّکم . .. و أرض اللّه وسعة

یاد کردن از توسعه و فراخی زمین ـ پس از توصیه به تقوا و احسان ـ برای مؤمنانی که به جرم ایمان و تقوای الهی به شدت تحت فشار و شکنجه مشرکان و کافران مکه قرار داشتند; در واقع توصیه و تشویق به هجرت، به سرزمین مساعد دیگر است.

26- توصیه به هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 110 - 6

6- توصیه خداوند به هجرت از سرزمین کفر ، در صورت ناگزیر بودن انسان از تظاهر مداوم به کفر

إلاّ من أُکره . .. ثمّ إن ربّک للذین هاجروا من بعد ما فتنوا

این آیه به کسانی نظر دارد که از روی اجبار سخن کفر بر زبان رانده اند و خداوند می فرماید: آنان پس از این کار در صورتی که هجرت کنند و. .. [و بی تفاوت باقی نمانند ]مورد بخشش خواهند بود. این بیان می رساند که هجرت چنین افرادی امری لازم است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 56 - 4

4 - توصیه خداوند ، به مسلمانان مکه برای هجرت از مکه جهت انجام شایسته عبادت خدا

یـعبادی . .. إنّ أرضی وسعة فإیّـی فاعبدون

27- دعای هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 86 - 7

7 ـ بنی اسرائیل ، در دعای خویش از خداوند خواستند : زمینه هجرتشان از سرزمین مصر به سرزمینی دیگر را فراهم کند .

و نجنا برحمتک من القوم الکفرین

جمله «و نجنا برحمتک من القوم الکافرین» به معنای (ما را از کافران خلاص نما) است و مقصود از آن می تواند درخواست هجرت به سرزمین دیگر باشد.

28- زکات قبل از هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 141 - 12،13

12 ـ حکم زکات در مکه شامل همه محصولات کشاورزی می شده است. *

جنت . .. و النخل و الزرع ... و الزیتون و الرمان ... و ءاتوا حقه یوم حصاده

فرمان به ادای حق محصولات کشاورزی در روز چیدن اختصاص به محصولات خاصی، مانند غلات، ندارد. و چون در آیات مکی دیگر نیز فرمان زکات یاد شده، محتمل است فرمان به «ایتاء حق الحصاد» اشاره به همان حکم زکات باشد.

13 ـ حکم پرداخت حقوق مالی (زکات یا حق الحصاد) از محصولات کشاورزی در مکه نازل شده است.

و ءاتوا حقه یوم حصاده

29- سختی هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 10 - 19،21

19 - هجرت در راه دین ، پیام دار مشکلات و زحمات بسیار و نیازمند به صبر و تحمل آنها است .

و أرض اللّه وسعة إنّما یوفّی الصـبرون أجرهم بغیر حساب

یاد کردن از اجر و پاداش صابران، پس از ذکر مسأله هجرت، می تواند گویای برداشت یاد شده باشد.

21 - تشویق و ترغیب خداوند به صبر و تحمل سختی ها و مشکلات ناشی از هجرت

و أرض اللّه وسعة إنّما یوفّی الصـبرون أجرهم بغیر حساب

30- سختیهای هجرت در راه خدا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 42 - 4

4- ترک وطن و مهاجرت در راه خدا ، دارای مشکلات و ناملایمات است .

و الذین هاجروا . .. الذین صبروا

ذکر وصف «صبروا» برای مهاجران در راه خدا و نیز پاداشی که برای آن در نظر گرفته شده است، می تواند مشعر به این نکته باشد که هجرت ناملایماتی را در پی داشته و مهاجران آن را بر خود هموار کردند.

31- سرزنش ترک هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 100 - 4

4 ـ احتمال سرگردانی و گرفتار شدن به تنگنا ها ، دلیل گروهی از مسلمانان برای ترک هجرت

و من یهاجر . .. یجد فی الارض مراغماً کثیراً وسعة

32- شرایط ارزش هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 41 - 8

8- در راه خدا بودن هجرت ، شرط ارزشمندی آن

هاجروا فی الله

«فی» احتمال دارد به همان معنای خودش باشد و بنابراین مراد از آن می تواند «فی سبیل الله» باشد.

33- شرایط هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 98 - 3،5

3 ـ توانایی ، شرط وجوب هجرت برای مسلمانان تحت ستم ( مستضعف )

قالوا الم تکن ارض اللّه واسعة فتهاجروا فیها . .. الّا المستضعفین ... لا یستطیعون

5 ـ هجرت بر مردان و زنان و کودکان درمانده و ناتوان ، واجب نیست .

قالوا الم تکن ارض اللّه واسعة فتهاجروا فیها . .. الّا المستضعفین من الرّجال و ال

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 48 - 6

6- هجرت از محیط شرک ، در صورت بی تأثیر بودن تبلیغ ، بر ماندن در آن جا ترجیح دارد .

و أعتزلکم و ما تدعون من دون اللّه

حضرت ابراهیم پس از آن که سرسختی و لجاجت آزر را مشاهده نمود، چند راه در پیش داشت 1ـ ماندن در محیط شرک و اختفای عقیده و دست برداشتن از مبارزه 2ـ مبارزه با بت پرستی و گرفتار شدن به رجم 3ـ بیرون رفتن از محیط شرک. حضرت از این سه راه، راه سوم را برگزیده است که نشان ترجیح آن در شرایط خاص خود است.

34- صبر در هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 10 - 19

19 - هجرت در راه دین ، پیام دار مشکلات و زحمات بسیار و نیازمند به صبر و تحمل آنها است .

و أرض اللّه وسعة إنّما یوفّی الصـبرون أجرهم بغیر حساب

یاد کردن از اجر و پاداش صابران، پس از ذکر مسأله هجرت، می تواند گویای برداشت یاد شده باشد.

35- ظالمان و ارزش هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 41 - 13

13- ظالمان ، از ارزش و اجرت هجرت در راه خدا بی خبرند .

من بعد ما ظلموا . .. لو کانوا یعلمون

برداشت فوق بنابراین احتمال است که مرجع ضمیر «یعلمون» فاعل محذوف فعل «ظلموا» باشد.

36- ظلم ترک هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 97 - 5

5 ـ ماندن در سیطره مشرکان و کافران و ترک هجرت ، ظلم به نفس است .

انّ الّذین توفّیهم الملئکة ظالمی انفسهم قالوا فیم کنتم قالوا کنّا مستضعفین فی ال

بنابر اینکه توبیخ ملائکه بر اصل هجرت نکردن باشد، نه اینکه ترک هجرت باعث عمل نکردن به تکالیف الهی می شده است.

37- عوامل هجرت محمد(صلی الله علیه و آله)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 40 - 3

3 ـ خروج پیامبر (صلی الله علیه و آله) از مکه و اقدام آن حضرت به هجرت ، امری ناخواسته و تحت فشار کافران بود .

إذ أخرجه الذین کفروا

بدیهی است که خروج پیامبر (صلی الله علیه و آله) از مکه، به اراده خود آن حضرت صورت گرفت ولی از آن جهت که تحت فشار و جوّ ارعاب بود، خداوند اخراج را به کافران نسبت داده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 13 - 2

2- دلجویی خداوند از پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، در قبال ستم مشرکان و ناگزیری آن حضرت به ترک سرزمین خویش

و کأیّن من قریة هی أشدّ قوّة من قریتک الّتی أخرجتک أهلکنـهم

یادآوری خداوند به فرجام هلاکت بار مشرکان، در حقیقت مرهمی بر آلام پیامبر(صلی الله علیه و آله) از ستم مشرکان است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ممتحنه - 60 - 1 - 8

8 - نهی خداوند از دوستی اهل ایمان با کافران که باعث خروج ناخواسته پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان از سرزمینشان ( مکه ) شده بودند .

لاتتّخذوا . .. یخرجون الرسول و إیّاکم أن تؤمنوا باللّه

38- عوامل هجرت مسلمانان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ممتحنه - 60 - 1 - 8

8 - نهی خداوند از دوستی اهل ایمان با کافران که باعث خروج ناخواسته پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان از سرزمینشان ( مکه ) شده بودند .

لاتتّخذوا . .. یخرجون الرسول و إیّاکم أن تؤمنوا باللّه

39- فرعون و هجرت بنی اسرائیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 17 - 3

3 - ممانعت فرعون از هجرت بنی اسرائیل و خارج شدن آنان از مصر

أن أرسل معنا بنی إسرءیل

40- فرعونیان و هجرت بنی اسرائیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 52 - 5

5 - ممانعت جدی حکومت فرعون از مهاجرت بنی اسرائیل و ترک سرزمین مصر

و أوحینا إلی موسی أن أسر بعبادی إنّکم متّبعون

فرمان الهی مبنی بر خروج مخفیانه و حرکت شبانه بنی اسرائیل و نیز تعبیر «إنّکم متّبعون» نشانگر ممانعت شدید حکومت فرعون نسبت به خروج بنی اسرائیل از مصر است.

41- فضیلت هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 100 - 6

6 ـ ارزش هجرت ، در گرو خدایی بودن آن

و من یهاجر فی سبیل اللّه . .. و من یخرج من بیته مهاجراً الی اللّه و رسوله

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 58 - 1

1 - ترک شهر و دیار خود و هجرت به دیار غربت به منظور حفظ دین ، عملی شایسته و محبوب خداوند

و الذین هاجروا فی سبیل اللّه . .. لیرزقنّهم اللّه

42- فلسفه هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 37 - 7

7- لزوم هجرت و تحمل دشواری های آن برای عبادت خدای یگانه و اقامه فریضه های الهی

ربّنا إنی أسکنت من ذرّیتی بواد غیر ذی زرع . .. لیقیموا الصلوة

خداوند داستان حضرت ابراهیم(ع) را به عنوان داستانی قابل یادآوری ذکر کرد (و إذ قال إبراهیم . ..)، و از سویی دیگر آن حضرت تمامی مشکلات سرزمین غیرآباد و بی کشت و زرع را برای حفظ دین خود و فرزندانش تحمل کرد. مجموع این نکات می تواند بیانگر برداشت فوق باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 110 - 5

5- هجرت ، حرکتی است در جهت حفظ ایمان و رهایی از محیط جبر و حاکمیت کفر .

هاجروا من بعد ما فتنوا

با توجه به ارتباطی که میان این آیه و آیه «من کفر بالله من بعد إیمانه إلاّ من أُکره . ..» وجود دارد که می نمایاند در شرایط دشوار تقیه امری جایز است، اما انسان نباید برای همیشه به اظهار ظاهری کفر تن در دهد; بلکه در صورت امکان باید محیط کفر را ترک نماید، برداشت فوق به دست می آید.

43- فلسفه هجرت ابراهیم(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 48 - 5،10

5- ابراهیم ( ع ) ، هجرت از محیط شرک و بت پرستی را جهت حراست از عقیده توحیدی خود و عبادت پروردگار یگانه برگزید .

و أعتزلکم و ما تدعون من دون اللّه و أدعوا ربّی

از جمله معانی «دعاء» عبادت است. دراین آیه نیز «أدعوا» به قرینه «لِمَ تعبد» در آیات قبل می تواند به معنای «عبادت می کنم» باشد. براین مبنا ابراهیم، هجرت خود را برای میسرشدن عبادت خداوند دانسته است.

10ـ ابراهیم ( ع ) ، دعا به درگاه خداوند را انگیزه خود از ترک دیار بت پرستان اعلام کرد .

و أعتزلکم . .. و أدعوا ربّی

دعا در فعل های «تدعون» و «أدعوا» ممکن است به معنای عبادت باشد و می تواند به معنای استغاثه و درخواست نیاز باشد. برداشت یاد شده بر اساس دومین معنا است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 26 - 5،8

5 - حضرت ابراهیم ( ع ) ، در پی برخورد قهرآمیز قوم اش با او ، تصمیم گرفت به سرزمینی هجرت کند که در آن ، برای انجام رسالت اش ، آزادی عمل داشته باشد .

و قال إنّی مهاجر إلی ربّی

مراد از «هجرت به سوی پرودگار» دستیابی به مکانی است که حضرت ابراهیم(ع) بتواند آنچه را برعهده او گذاشته است، بدون مزاحمت دشمنان اش، به انجام برساند.

8 - حضرت ابراهیم ( ع ) ، وقتی محیط را برای انجام رسالت اش مساعد ندید ، تصمیم به هجرت از آنجا گرفت .

قالوا . .. حرّقوه فأنجـیه اللّه من النار ... و قال إنّی مهاجر إلی ربّی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 99 - 5،7

5 - مصون ماندن از اذیت و توطئه های سهمگین مشرکان ، فلسفه هجرت ابراهیم ( ع )

و قال إنّی ذاهب إلی ربّی

برخی از مفسران بر این عقیده اند که اعلام هجرت از سوی ابراهیم(ع)، برای صرف نظر کردن مشرکان از تعقیب و مجازات آن حضرت پس از نجات از آتش بوده است. بدین صورت که آن حضرت می خواست از اذیت ها و توطئه های مشرکان رهایی یابد.

7 - راه یابی بهتر به مقصد و خیر و صلاح افزون تر در پرتو عنایت خداوند ، فلسفه هجرت ابراهیم ( ع )

و قال إنّی ذاهب إلی ربّی سیهدین

به قرینه این که رسالت ابراهیم(ع) پس از هجرت هم ادامه داشت به دست می آید که مراد از هدایتی که مورد درخواست آن حضرت بود، ره یابی به مقصد و خیر و صلاحی است که ایشان از آغاز به دنبال آن بوده است.

44- فلسفه هجرت شبانه بنی اسرائیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 57 - 3

3 - فرمان خداوند به حرکت شبانه بنی اسرائیل ، طرحی برای بیرون کشاندن فرعونیان از سرزمینشان

أن أسر بعبادی . .. فأخرجنـهم من جنّـت و عیون

45- فلسفه هجرت محمد(صلی الله علیه و آله)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 85 - 2

2 - دفاع از حریم قرآن و پیروی از تعالیم آن ، عامل هجرت پیامبر (صلی الله علیه و آله) از مکه

إنّ الذی فرض علیک القرءان لرادّک إلی معاد

این که خداوند پیش از وعده به بازگشت پیامبر(صلی الله علیه و آله) به مکه، مسأله وجوب عمل به تعالیم قرآن را مطرح ساخته است; می تواند به علّتِ هجرت پیامبر(صلی الله علیه و آله) از مکه به مدینه اشاره داشته باشد.

46- فلسفه هجرت مسلمانان صدراسلام

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 41 - 2

2- عده ای از مسلمانان صدراسلام برای رهایی از ظلم و ستم مشرکان مکه ، از آن شهر هجرت کردند .

و الذین هاجروا فی الله من بعد ما ظلموا

به دلیل اینکه سوره نحل در مکه نازل شده است، احتمال دارد مراد از «الذین هاجروا» مسلمانانی باشد که از مکه هجرت کرده و به حبشه یا مدینه رفتند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حشر - 59 - 8 - 6،7،9

6 - هجرت مسلمانان از مکه ، تحت فشار دشمن بود ; نه به اختیار و دلخواه آنان .

الذین أُخرجوا من دیـرهم و أمولهم

7 - ناگزیری مسلمانان به ترک اموال و خانه های خویش و اقدام به هجرت و رهایی از ستم مشرکان

أُخرجوا من دیـرهم و أمولهم

از ماده «إخراج» و نیز مجهول آمدن فعل «أُخرجوا»، اضطرار و ناگزیری استفاده می شود.

9 - برخوردار شدن از فضل و رحمت الهی ، انگیزه مهاجران مسلمان

للفقراء المهـجرین . .. یبتغون فضلاً من اللّه و رضونًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ممتحنه - 60 - 1 - 12

12 - هجرت از مکه به مدینه برای جلب رضای الهی ، ناسازگار با مودت نسبت به مشرکان مکه

لاتتّخذوا عدوّی و عدوّکم أولیاء . .. إن کنتم خرجتم جهادًا

آیه شریفه در مرحله نخست، نظر به موضوعی دارد که در صدراسلام رخ داده است. مخاطب اولیه آیه مهاجری به نام حاطب بن ابی بلتعه است که برای خدا هجرت کرده; ولی گام در مسیر دوستی با مشرکان نهاده بود (غافل از این که آن هجرت و این حرکت با هم سازگار نیستند).

47- فواید هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 41 - 12

12- مهاجران ، از فواید دنیوی و پاداش اخروی هجرت در راه خدا بی خبرند .

و الذین هاجروا . .. لأجر الأخرة أکبر لو کانوا یعلمون

48- کیفر ترک هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 97 - 19

19 ـ جهنّم ، جایگاه گنهکارانی که به سبب ماندن در سلطه مشرکان و ترک عمدی هجرت ، قادر بر ادای تکالیف الهی نباشند .

الم تکن ارض اللّه واسعة فتهاجروا فیها فاولئک مأویهم جهنّم و ساءت مصیراً

بنابر اینکه توبیخ، به جهت عمل نکردن به تکالیف باشد، نه خصوص ترک هجرت.

49- کیفیت هجرت خانواده لوط(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - حجر - 15 - 65 - 5

5- حرکت حضرت لوط ( ع ) و خاندانش از شهر ، حرکتی دسته جمعی ، سریع ، به دور از انظار مردم و محرمانه بود .

فأسر بأهلک بقطع من الّیل . .. وامضوا حیث تؤمرون

نظارت حضرت لوط(ع) بر حرکت خاندانش (و اتّبع أدبارهم) بیانگر حرکت دسته جمعی، و حرکت در ظرف زمانی محدود (بقطع من اللیل) نشانگر حرکت سریع، و سیر شبانه در پاسی از شب دلیل محرمانه رفتن از شهر است.

50- کیفیت هجرت لوط(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - حجر - 15 - 65 - 5

5- حرکت حضرت لوط ( ع ) و خاندانش از شهر ، حرکتی دسته جمعی ، سریع ، به دور از انظار مردم و محرمانه بود .

فأسر بأهلک بقطع من الّیل . .. وامضوا حیث تؤمرون

نظارت حضرت لوط(ع) بر حرکت خاندانش (و اتّبع أدبارهم) بیانگر حرکت دسته جمعی، و حرکت در ظرف زمانی محدود (بقطع من اللیل) نشانگر حرکت سریع، و سیر شبانه در پاسی از شب دلیل محرمانه رفتن از شهر است.

51- گناه ترک هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 99 - 2،5

2 ـ عفو الهی از گناه ترک هجرت ، هر چند از سر ناتوانی باشد ، حتمی است .

لا یستطیعون حیلة . .. فاولئک عسی اللّه ان یعفو عنهم

5 ـ ترک هجرت از سیطره کافران و مشرکان ، گناهی بس بزرگ

فاولئک عسی اللّه ان یعفو عنهم

چون کیفر ترک هجرت در صورت ناتوانی نیز به طور حتمی نفی نشده، معلوم می شود هجرت در صورت توان، از واجبات بسیار مؤکّد است و ترک آن گناهی بزرگ.

52- محمد(صلی الله علیه و آله) قبل از هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 40 - 7

7 ـ پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، در دوره پیش از هجرت ، کم یاور بود .

إذ أخرجه الذین کفروا ثانی اثنین

53- مدینه قبل از هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حشر - 59 - 9 - 3

3 - « انصار » ، بنیانگذار جامعه ایمانی در مدینه قبل از هجرت

و الذین تبوّءو الدار و الإیمـن من قبلهم

«تبوّء» ـ چنانچه مفردات و المیزان اشاره کرده اند ـ به معنای مهیا ساختن و آماده کردن است. در این صورت «تبوّءو الدار و الإیمان» کنایه از فراهم سازی محیط اجتماعی و دینی و «من قبلهم» به حذف مضاف و تقدیر «من قبل هجرتهم» است.

54- مرگ در هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 100 - 10،19

10 ـ خداوند ، تضمین کننده پاداش کسانی که در مسیر هجرت با مرگ مواجه شوند .

و من یخرج من بیته مهاجراً الی اللّه و رسوله ثم یدرکه الموت فقد وقع اجره علی اللّ

19 ـ سفر برای شناخت رهبر ، هجرت در راه خدا و مرگ در آن سفر ، در پی دارنده پاداش الهی است .

و من یخرج من بیته مهاجراً الی اللّه و رسوله ثم یدرکه الموت فقد وقع اجره علی اللّ

امام صادق (ع) درباره کسی که در سفر برای شناخت رهبر از دنیا برود فرمود: انّ اللّه عزّ و جل یقول: و من یخرج من بیته مهاجراً الی اللّه و رسوله ثم یدرکه الموت فقد وقع اجره علی اللّه. .. .

---

اصول کافی، ج 1، ص 378، ح 2 ; نورالثقلین، ج 1، ص 540، ح 522.

55- مسلمانان پس از هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 26 - 7

7 ـ خداوند ، مسلمانان صدر اسلام را پس از هجرت ، از روزی های پاک و پاکیزه بهره مند ساخت .

فاویکم . .. و رزقکم من الطیبت

56- مسلمانان قبل از هجرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 26 - 1،2

1 ـ مسلمانان تا قبل از هجرت به مدینه مواجه با کمی نیرو و نفرات ، ناتوان و در سلطه دشمنان بودند .

و اذکروا إذ أنتم قلیل مستضعفون فی الأرض

مفرد آوردن کلمه «قلیل»، به جای قلیلون، تأکیدی است بر کمی افراد و نیروهای اهل ایمان. قابل ذکر است که مفسران، آیه مورد بحث را درباره مقایسه موقعیت و وضعیت مسلمانان در مکه و مهاجرت آنان به مدینه دانسته اند.

2 ـ مسلمانان تا پیش از هجرت به مدینه ، همواره هراسان از گرفتار آمدن به چنگ دشمنان و نابود شدن به دست آنان

تخافون أن یتخطفکم الناس

«تخطف» به معنای گرفتن با سرعت است و در آیه می تواند کنایه از غلبه و نابودی باشد. فعل مضارع «تخافون» حکایت از استمرار این وضعیت دارد.

57- مسیر هجرت بنی اسرائیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 77 - 3،8،11

3 - مسیر هجرت بنی اسرائیل از مصر ، از طریق وحی به موسی ( ع ) مشخص شده بود .

و لقد أوحینا إلی موسی . .. فاضرب لهم طریقًا فی البحر

فرمان به کوچ دادن شبانه بنی اسرائیل و بیان برخورد آنان در مسیر خود با دریا، دال براین است که مسیر حرکت نیز از طریق وحی مشخص شده بود.

8 - ایجاد راهی خشک در عمق دریای سرخ برای عبور بنی اسرائیل ، از مأموریت های موسی ( ع )

فاضرب لهم طریقًا فی البحر یبسًا

«اضرب لهم. ..»، یعنی برای آنان راهی را ایجاد کن. «یَبَس» به معنای خشک است. «ال» در «البحر» عهد ذهنی و اشاره به دریای مشخصی است که در مسیر هجرت قرار داشت. گروهی از مفسران آن را دریای سرخ و برخی رود نیل دانسته اند.

11 - تمام بنی اسرائیل از یک راه در دریا عبور داده شدند . *

فاضرب لهم طریقًا فی البحر

چنانچه مراد از «طریقاً» جنس نباشد، بر وحدت راه دلالت خواهد داشت.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 78 - 1

1 - موسی ( ع ) به فرمان خداوند ، بنی اسرائیل را شبانه از مصر کوچ داد و از دریا گذراند .

أسر بعبادی . .. فأتبعهم

حرف «فاء» در «فأتبعهم» فصیحه است; یعنی، از یک سری جملات محذوف قبل از خود حکایت می کند. حاصل آن جملات این است که موسی(ع) بنی اسرائیل را از مصر کوچ داد و فرعونیان نیز از حرکت آنان آگاه شدند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 60 - 2

2 - خط سیر بنی اسرائیل ، از مصر به سمت مشرق بود . *

فأتبعوهم مشرقین

برداشت یاد شده بدان احتمال است که «مشرقین» ـ چنان که برخی از مفسران گفته اند ـ به معنای «قاصدین جهة الشرق» باشد.

58- مسیر هجرت خانواده لوط(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - حجر - 15 - 65 - 6،10

6- حضرت لوط ( ع ) و خاندانش ، مأمور شدند تنها به سوی مکانی که تعیین خواهد شد ، حرکت کنند و حق انتخاب مکان دیگری را نداشتند .

فأسر بأهلک . .. وامضوا حیث تؤمرون

10- « قال أبوجعفر ( ع ) : . . . « فلما جاء آل لوط المرسلون » . . . قالوا . . . « فأسر بأهلک » یا لوط إذا مضی لک من یومک هـذا سبعة أیام و لیالیها « بقطع من اللیل » إذا مضی نصف اللیل « . . . و امضوا » من تلک اللیلة « حیث تؤمرون » . . . ;

امام باقر(ع) فرمود: هنگامی که فرشتگان خدا به سوی خاندان لوط آمدند . .. گفتند:... ای لوط! پس از گذشت هفت شبانه روز از این تاریخ، در نیمه های شب خانواده خود را از این سرزمین بیرون ببر ... و در آن شب به هر جا که فرمانتان داده اند بروید...».