مشخصات کتاب

سرشناسه:مکارم شیرازی، ناصر، 1305 -

عنوان و نام پدیدآور:احکام غرب نشینان مطابق با فتاوای آیت الله مکارم شیرازی مد ظله العالی / تهیه و تنظیم محمدصادق مطهری فرد.

مشخصات نشر:قم: انتشارات امام علی بن ابی طالب(ع)، 1395.

مشخصات ظاهری:216 ص.؛ 5/14 × 5/21 س م.

شابک:75000 ریال: 978-964-533-245-5

موضوع:فقه جعفری -- رساله عملیه -- پرسش ها و پاسخ ها

*Islamic law, Ja'fari -- Handbooks, manuals, etc. -- Questions and answers

فتوا های شیعه -- قرن 14

Fatwas, Shiites -- 20th century

مسلمانان -- کشورهای غیراسلامی -- فتواهای شیعه

Muslims -- Non-Islamic countries -- Fatwas, Shiites

شناسه افزوده:مطهری فرد، محمدصادق، 1362 -

رده بندی کنگره:BP183/9/م7الف27 1395

رده بندی دیویی:297/3422

شماره کتابشناسی ملی:4267839

اطلاعات رکورد کتابشناسی:فاپا

اشاره

احکام غرب نشینان

مطابق با فتاوای آیت الله مکارم شیرازی مد ظله العالی

تهیه و تنظیم: محمد صادق مطهری فرد.

بسم الله الرحمن الرحیم

فهرست مطالب

پیشگفتار 7

احکام تقلید 11

احکام طهارت و نجاست 17

احکام وضو 34

احکام تیمم 40

احکام غسل 42

احکام نماز 49

احکام روزه 67

احکام اموات 83

احکام حج 84

احکام ازدواج و زناشویی 100

احکام خوردنی ها و نوشیدنی ها 110

احکام خمس 118

احکام معاملات 127

احکام بانکداری 140

احکام پزشکی 148

احکام حقوق 174

احکام پوشش و حجاب 182

احکام روابط زن و مرد نامحرم 190

احکام محرم و نامحرم 195

احکام معاشرت 199

احکام نگهداری حیوانات 203

احکام موسیقی 206

احکام ورزشی 209

احکام علوم غریبه 214

پیشگفتار

ما معتقدیم که خداوند حکیم انسان را خلق کرد و راه و رسم زندگی جاودان و سعادتمندانه را به وسیله فرستادگانش برای او روشن ساخت. بشر همیشه مُحتاج تعالیم حَقّه الهی بوده، تا بتواند به آرامش برسد و مسیر تکامل را طی کند و امروز پیمودن این راه فقط در پرتو فقه شیعی ممکن است چراکه دانش فقه بیش از دیگر دانش های دینی، اهداف دنیوی و اخروی را در خود جای داده است.

جدای از هدف کلّی دنیوی فقه که همان سامان بخشی به زندگی انسان مؤمن در روی کره خاکی است، اهداف دیگری نیز مورد توجّه فقه اند که می توان آن ها را در شمار اهداف ثانوی مطرح کرد که در یک تقسیم بندی عبارت اند از:

و آنان که از پرتو فقاهت دور شدند، در ظلمت دنیا اسیر شیطان و شیطان صفتان گشته، دنیا و آخرت خود را تباه شده دیدند.

مجموعه حاضر، نظرات فقیه عالی قدر جهان تشیّع، حضرت آیت اللّه العظمی مکارم شیرازی (مدّ ظلّه العالی) درباره 592 مسأله در 24 باب فقهی مورد نیاز مسلمانانی است که در کشورهای غیر اسلامی زندگی می کنند.

گلچین شدن مطالب این کتاب از بین هزاران سؤال شرعی، حاصل سال ها تجربه و بررسی کارشناسانه در مراجعات این عزیزان به بخش های پاسخگویی فقهی دفتر معظم له است.

جا دارد از تمام عزیزانی که در تهیّه این مجموعه یاری مان کرده اند به ویژه اعضای محترم «پایگاه اطلاع رسانی» دفتر حضرت آیت اللّه العظمی مکارم شیرازی (مدّ ظلّه العالی) به خصوص مجموعه بین الملل و بخش های پاسخگویی و به ویژه حجت الاسلام و المسلمین وحید علیان نژاد تقدیر و تشکر نمایم؛ مشتاقانه منتظر راهنمایی ها، انتقادات و پیشنهادات خوانندگان محترم به خصوص جوانان پویا و حقیقت جو هستیم.

در آخر عرضه می داریم: پروردگارا! هرچند عمل و کردار ما بندگان تو، ناچیز است، امّا کَرَم تو بی حدّ است، از ذات پاکت می خواهیم این اثر ناقابل را از ما بپذیری و پدر و مادر، خانواده، اساتید، دوستان، تمام کسانی که بر گردن ما حقّی دارند و تمام

آن هایی را که در طول تاریخ، خالصانه - در حدّ توان خود - برای رضای تو تلاش کردند، در ثوابش شریک گردانی و حضرت مهدی فاطمه (عجل اللّه تعالی فرجه الشریف) را از ما راضی و خشنود سازی.

محمدصادق مطهری فرد

ایام شهادت مظلومة المغصوبة حقها،

فاطمه زهرا (سلام اللّه علیها)

12 جمادی الاولی 1436

12 اسفند 1393

احکام تقلید

سؤال 1. آیا باید در امور دینی ام از بزرگان دین یا همان مراجع تبعیت کنم یا این که خودم می توانم با استنباطهای خود از منابع دینی، عمل کنم؟

پاسخ: هیچ مسلمانی نمی تواند در اصول دین تقلید نماید، بلکه باید آن ها را از روی دلیل - به فراخور حال خویش - بداند ولی در فروع دین یعنی احکام و دستورات عملی، اگر مجتهد باشد (یعنی بتواند احکام الهی را از روی دلیل به دست آورد) به عقیده خود عمل می کند و اگر مجتهد نباشد باید از مجتهدی تقلید کند، همان گونه که مردم در تمام اموری که درباره آن ها تخصّص و اطلاعات ندارند، به اهل اطّلاع مراجعه و از آن ها پیروی می کنند.

و نیز می تواند به احتیاط عمل کند، یعنی در اعمال خود طوری رفتار نماید که یقین کند تکلیف خود را انجام داده است، مثلاً اگر بعضی از مجتهدین کاری را حرام و بعضی مباح می دانند آن را ترک کند

و یا اگر بعضی، آن را مستحب و بعضی واجب می دانند آن را حتماً به جا آورد، ولی چون عمل به احتیاط مشکل است و احتیاج به اطّلاعات نسبتاً وسیعی از مسائل فقهی دارد، راه برای توده مردم غالباً همان مراجعه به مجتهدین و تقلید از آن هاست.

سؤال 2. یک فرد مسلمان از چه زمانی باید وظایف شرعی خود را ازقبیل نماز و روزه و سایر واجبات انجام دهد و محرمات را ترک کند؟

پاسخ: زمان واجب شدن تکالیف شرعی از نظر قرآن و روایات رسیدن به «بلوغ شرعی» است. نشانه بلوغ، یکی از این سه چیز است:

«اول»: کامل شدن 15 سال قمری و وارد شدن در 16 سالگی در پسران؛ و کامل شدن 9 سال قمری و وارد شدن در 10 سالگی در دختران. هر سال شمسی 11 روز بیشتر از سال قمری است بنابراین با محاسبه این تفاوت و احتساب سال کبیسه، زمان بلوغ در پسران به سال شمسی حدوداً 14 سال و 6 ماه و 20 روز و در دختران 8 سال و 8 ماه و 25 روز می باشد.

«دوم» بیرون آمدن منی «سوم» روییدن موی درشت بالای عورت.

سؤال 3. چرا باید از کسی تقلید کنیم؟ آیا در این زمینه، حدیث یا آیه ای وجود دارد؟

پاسخ: تقلید به معنای رجوع غیر متخصّص به متخصّص است؛ به همان دلیل که شما در مسائل طبّی، به طبیب و در مسائل ساختمانی، به مهندس ساختمان و در سایر کارها، به اهل خبره آن کار مراجعه

می کنید، در احکام اسلام نیز باید به فقیه، که متخصّص دین است، مراجعه نمایید، قرآن مجید می فرماید: «فَسْئَلُوا أَهْلَ اَلذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ» (⁽¹⁾)؛ «اگر چیزی را نمی دانید، از اهل اطّلاع سؤال کنید».

سؤال 4. چگونه از میان مراجع تقلید فعلی، برای خود، مرجع تقلید انتخاب کنم؟

پاسخ: برای تشخیص و انتخاب مرجع تقلید، از دو نفر کارشناس عادل سؤال کنید، اگر اعلم را تشخیص دادید، از او تقلید کنید و اگر در بین چند نفر نتوانید اعلم را تشخیص دهید، مخیّرید از هرکدام که خواستید تقلید کنید.

سؤال 5. این که می گویند: باید در مسائل شرعی از مجتهد اعلم تبعیت کرد، منظور از اعلم چه کسی است؟

پاسخ: اعلم کسی است که در استخراج احکام شرعی از ادلّه شرعیّه، از دیگر مجتهدان داناتر باشد.

سؤال 6. محدوده تبعیت از مرجع تا کجاست؟

پاسخ: مرجع تقلید تنها حکم شرعی را بیان می کند و درمورد مسائل و موضوعات، هرکس باید شخصاً تحقیق نماید.

سؤال 7. اگر نتوانم فرد اعلم را در بین مراجع پیدا کنم، تکلیف چیست؟

پاسخ: هرگاه شناختن «اعلم» به طور قطع ممکن نشود، احتیاط آن3.

است که از کسی تقلید کند که گمان به اعلم بودن او دارد و در صورت شک میان چند مجتهد و عدم ترجیح آن ها، از هرکدام بخواهد می تواند تقلید کند.

سؤال 8. آیا صرف این که کسی به ما بگوید: نظر مرجع شما در فلان موضوع، این است؛ باید به آن عمل کنیم؟ یا راه مشخصی وجود دارد؟

پاسخ: برای آگاهی از فتوای مجتهد چند راه وجود دارد: اوّل، شنیدن از خود مجتهد یا ملاحظه دستخطّ او. دوم، دیدن در رساله ای که مورد اطمینان باشد. سوم، شنیدن از کسی که مورد اعتماد است. چهارم، مشهور بودن فتوا در میان مردم، به طوری که سبب اطمینان شود.

سؤال 9. اگر مسأله ای پیش آید که فرد حکم آن را نمی داند، تکلیف چیست؟

پاسخ: اگر وقت آن نمی گذرد صبر کند تا به مجتهد دسترسی پیدا کند و اگر دسترسی ندارد می تواند به احتیاط عمل نماید یعنی کاری را که بیشتر احتمال صحّت آن را می دهد انجام می دهد و بعداً سؤال می کند، اگر مطابق فتوای مجتهد بود صحیح است وگرنه باید اعاده کند.

سؤال 10. آیا می توان از چند مرجع در احکام شرعی تبعیت کرد؟

پاسخ: هرگاه دو مجتهد مساوی باشند، می توان بعضی از مسائل را از یکی و بعضی را از دیگری تقلید کرد؛ ولی هرگاه در مسأله ای به فتوای یکی عمل کرد، عمل به فتوای دیگری در آن مسأله، جایز نیست.

سؤال 11. به دلایلی می خواهم مرجع خود را عوض کنم آیا این کار صحیح است؟

پاسخ: عدول، یعنی تغییر تقلید از مجتهدی به مجتهد دیگر، بنابر احتیاط واجب جایز نیست، مگر آن که مجتهد دوم اعلم باشد و اگر بدون تحقیق عدول کرده باید بازگردد.

سؤال 12. نظر شما درمورد سن بلوغ که در مسائل شرعی مطرح است چیست؟

پاسخ: بلوغ چهار مرحله دارد:

مرحله اوّل، بلوغ در عبادات و رعایت واجبات و محرّمات است، که حدّ آن اتمام سن 15 سال قمری در پسرها یا بیرون آمدن منی و یا روییدن موی درشت بالای عورت، و اتمام نه سال قمری در دخترهاست.

مرحله دوم، بلوغ در نکاح است، یعنی باید برای ازدواج و عمل زناشویی، رشد جسمانی مناسب داشته باشد و اگر وضع او طوری است که آسیب به او می رسد، نکاح جایز نیست.

مرحله سوم، بلوغ اقتصادی است؛ به این معنی که بتواند اموالش را سرپرستی کند و او را فریب ندهند. البته بلوغ اقتصادی، خود، دارای مراحلی است و به هر اندازه که رشد اقتصادی پیدا کند، می تواند در اموالش تصرّف کند (فرق است بین خرید نیازهای روزمره و معامله ملک و زمین و خانه و امثال آن).

مرحله چهارم، رشد برای مسائل حدود و قصاص و امثال آن است.

البته در دیات نه علم شرط است نه عمد، بنابراین قتل خطا و شبه عمد دیه دارد، ولی در حدود و قصاص و امثال آن، چنانچه درکی از این مسائل ندارد، نمی توانیم آن ها را بر او جاری کنیم.

سؤال 13. من در مسائلی که خودم از نظر عقلی تشخیص دهم صحیح یا اشتباه است به هیچ مجتهدی نیاز ندارم و فقط در مسائلی که نتوانم به درستی تصمیم بگیرم به سراغ رساله می روم آیا این برداشت من صحیح است؟

پاسخ: سخن شما درست مانند این است که بگویید: من در بیماری هایی به طبیب رجوع می کنم که خودم نوع بیماری و راه درمان را تشخیص ندهم! به یقین هیچ کسی جز طبیب نمی تواند حتی داروی یک بیماری ساده را مانند سرماخوردگی، دقیقاً تشخیص دهد؛ پس باید در همه آن ها به شخص متخصص رجوع کند.

سؤال 14. خداوند بزرگ یکی است، پیامبر صلی الله علیه و آله یکی، و ائمّه اطهار علیهم السلام هرکدام در زمان خود یکی بوده، و دستورات آن ها نیز یکی بوده است. چرا در زمان فعلی نظر مراجع بزرگوار تقلید درباره موضوعات و مسائل دین متفاوت است، و هریک از آنان دیدگاه خاصّی دارد؟

پاسخ: اوّلا، مراجع تقلید در اصول مسائل یک فتوا دارند، و اگر اختلافی هست در جزئیّات است. ثانیاً، این اختلاف به دلیل دور ماندن

ما از زمان حضرات معصومین علیهم السلام است زیرا روایات آن بزرگواران را کسانی نقل کرده اند که بعضی، آن اشخاص را افراد مطمئن می دانند، و بعضی ممکن است همه آن ها را مطمئن ندانند. البتّه مراجع نهایت کوشش خود را در شناخت آنان انجام می دهند، ولی ممکن است نظر همه یکسان نباشد. به علاوه فهم کلمات معصومین علیهم السلام با گذشت این همه زمان آسان نیست، و گاه در آن اختلاف نظر پیدا می شود. این، رمز اختلاف فتاواست.

سؤال 15. آیا زن و فرزند باید از مرجعِ تقلیدِ شوهر و پدر تقلید کنند، یا در تقلید آزاد هستند؟

پاسخ: هرکس در تقلیدش آزاد است، باید تحقیق کند و مطابق آن تقلید نماید.

سؤال 16. شخصی چند سال بدون تقلید عبادت می کند، عبادتش چگونه است؟

پاسخ: باید از این لحظه به بعد تقلید کند و اعمالی که تا کنون انجام داده، آنچه مطابق دستور مرجع فعلی او بوده صحیح است و آنچه را که نبوده باید اعاده کند.

احکام طهارت و نجاست

سؤال 17. منظور از مطهرات چیست؟

پاسخ: مطهّرات به چیزهایی گفته می شود که نجس را پاک می کند

و ازجمله آن ها این موارد است: 1. آب 2. زمین 3. آفتاب 4. استحاله 5. انقلاب (تبدیل شدن).

سؤال 18. ظرف نجس را چگونه با آب قلیل پاک کنم؟

پاسخ: ظرف نجس را با آب قلیل باید سه مرتبه شست، ولی با آب کر یا جاری یک مرتبه کافی است، هرچند سه مرتبه بهتر است (آب های لوله کشی در حکم آب جاری است).

سؤال 19. اگر سگی ظرفی را بلیسد برای طهارت و پاک کردنش چگونه عمل کنم؟

پاسخ: هرگاه سگ ظرفی را لیسیده، یا از آن، آب یا مایع دیگری خورده باشد، اوّل باید آن را با خاکِ پاک که با کمی آب مخلوط باشد خاک مال کرد و بعد دو مرتبه در آب قلیل، یا یک مرتبه در آب کر یا جاری شست و اگر آب دهان سگ در ظرفی بریزد، احتیاط مستحبّ آن است که همین کار انجام شود، امّا اگر جای دیگری از بدن سگ با رطوبت به ظرف بخورد خاک مال کردن واجب نیست بلکه فقط باید آن را در آب قلیل سه مرتبه و یا در آب کر یا جاری یک مرتبه شست.

سؤال 20. ظرفی دارم که با شراب نجس شده، برای پاک کردنش چه کنم؟

پاسخ: ظرفی را که با شراب نجس شده، باید با آب قلیل سه مرتبه بشویند و دست در آن بمالند و مستحبّ است هفت مرتبه شسته شود.

سؤال 21. اگر چیزی نجس شده باشد برای پاک کردنش باید چه کنم؟

پاسخ: برای تطهیر چیزی که نجس شده خواه با بول باشد یا غیر بول، یک مرتبه شستشو کافی است، خواه با آب کر باشد یا با آب قلیل، ولی در بول، با آب قلیل، دو مرتبه بهتر است.

سؤال 22. گاهی چیزی را که نجس شده به خوبی می شویم، ولی بو یا رنگ نجاست در آن می ماند، چه کنم؟

پاسخ: هرگاه چیز نجسی را بشویند و عین نجس برطرف شود امّا بو یا رنگ آن بماند پاک است و اگر شک کند که عین نجس مانده یا نه، باید بیشتر بشوید تا یقین کند از بین رفته است.

سؤال 23. برای پاک کردن بدن نجس باید چگونه عمل کنم؟

پاسخ: برای تطهیر بدن در آب کر یا جاری یا زیر شیر آب، همین اندازه که عین نجاست برطرف شود بدن پاک است و بیرون آمدن و دوباره در آب فرو رفتن لازم نیست.

سؤال 24. آیا برای پاک شدن چیزهای نجس فقط آب کشیدن کافی است یا باید نجاست هم برطرف شود؟

پاسخ: اگر چیز نجسی را با آب کر یا جاری یا آب لوله کشی بشویند تا عین نجاست برطرف شود، یا بعد از برطرف کردن عین نجس در آب کر یا جاری فرو برند پاک می شود، ولی فرش و لباس و مانند آن را باید فشار یا حرکت داد تا آب آن خارج شود.

سؤال 25. اگر مقداری از غذای نجس لای دندان ها بماند باید چه کنم؟

پاسخ: اگر آب در دهان بگردانند به طوری که به تمام اجزای آن برسد پاک می شود.

سؤال 26. آیا آب لوله کشی حکم آب کر را دارد؟

پاسخ: آبی که به کر متصل است، مانند آب لوله کشی حکم آب کر و جاری را دارد، بنابراین هرچیز نجسی را با آن بشویند، همین که عین نجاست برطرف شد، پاک می شود.

سؤال 27. اگر کف پا یا ته کفش نجس شود آیا با راه رفتن پاک می شود؟

پاسخ: اگر پای انسان یا ته کفش او براثر راه رفتن روی زمین نجس، نجس شود، با راه رفتن روی زمین پاک، یا کشیدن بر زمین، پاک می شود، به شرط این که زمین پاک و خشک باشد و عین نجاست زایل گردد و نیز باید زمین، خاک، یا سنگ، یا آجر فرش، یا سیمان و یا مانند آن باشد. و فرش و حصیر و سبزه، کف پا و ته کفش نجس را پاک نمی کنند.

سؤال 28. کف پا و ته کفش با راه رفتن روی آسفالت پاک می شود؟

پاسخ: بله، پاک می شود.

سؤال 29. چه مقدار راه رفتن موجب پاک شدن کف پا و ته کفش می شود؟

پاسخ: اگر مختصری راه برود یا پا را بر زمین بکشد کافی است، ولی بهتراست حداقل پانزده ذراع (تقریباً 7/5 متر) راه برود.

سؤال 30. آیا با راه رفتن، کف دست یا زانوی کسی که با دست و زانو راه می رود، پاهای مصنوعی، ته عصا، نعل چهارپایان، چرخ اتومبیل، و مانند این ها پاک می شود؟

پاسخ: پاک شدن موارد ذکر شده با راه رفتن، محلّ اشکال است.

کف جوراب نیز مانند این هاست، مگر این که جوراب چرمی و مانند آن باشد که به جای کفش از آن استفاده شود.

سؤال 31. با آفتاب چه چیزهایی را می توان پاک کرد؟

پاسخ: تابش آفتاب، زمین و پشت بام را پاک می کند، ولی پاک کردن ساختمان و درب و پنجره و مانند آن محل اشکال است.

سؤال 32. برای پاک شدن زمین و پشت بام با تابش آفتاب چه شرایطی لازم است؟

پاسخ:

اول این که چیز نجس دارای رطوبت مسری باشد، بنابراین اگر خشک باشد باید آن را قبلاً تر کنند، تا به وسیله آفتاب خشک شود.

دوم این که عین نجاست را قبلاً برطرف سازند.

سوم این که آفتاب مستقیماً بر آن بتابد، نه از پشت ابر و مانند آن، مگر این که ابر به قدری نازک باشد که مانع تابش آفتاب نشود، ولی تابش از پشت شیشه مانعی ندارد.

چهارم این که چیز نجس به واسطه تابش آفتاب خشک شود، اما اگر به کمک باد یا وسیله حرارتی دیگری خشک شود کافی نیست، مگر این که بسیار کم باشد که بگویند با آفتاب خشک شده است.

سؤال 33. کشمش و خرمایی که در غذا می ریزند، خوردنش چه حکمی دارد؟

پاسخ: خوردنش حلال است، هرچند جوشیده باشد.

سؤال 34. اگر غذا و لقمه ای در دهان باشد و همزمان داخل دهان نجس شود، آیا غذا نجس شده است؟

پاسخ: هرگاه غذا در دهان یا لای دندان ها باقی مانده باشد و داخل دهان خون بیاید چنانچه انسان یقین نداشته باشد که خون به غذا سرایت کرده، آن غذا پاک است و اگر یقین کند، خوردن آن غذا حرام است.

سؤال 35. موکت خانه ما نجس شده است. با توجه به این که موکت به زمین چسبیده است، تکلیف چیست؟

پاسخ: می توانند با آب لوله کشی آب بکشند سپس کمی بفشارند، در این صورت پاک می شود، البته بهتر است که غُساله آن (آبی که معمولاً پس از شستن چیزی، خودبه خود یا با فشار دادن، از آن خارج می شود) با دستمال و امثال آن جمع شود.

سؤال 36. آیا شستن لباس ها و ملحفه های نجس با ماشین لباسشویی موجب پاک شدن آن ها می شود؟

پاسخ: ماشین های اتوماتیک که یکی دو بار با موادّ شوینده لباس را می شوید و عین نجاست را برطرف می کند و آخرین بار با آب خالص شستشو می دهد و بعد آب را تخلیه می کند، لباس هایی که شسته پاک است و ماشین نیز پاک می شود. البته در لباس شویی های سطلی و دوقلو

که ماشین به طور خودکار، لباس را تطهیر نمی کند چنانچه لباس نجسی در بین لباس ها باشد فضای داخل ماشین، آب درون آن و تمامی لباس ها نجس هستند و باید آب کشیده شوند.

سؤال 37. چگونه اطمینان به نجاست و طهارت پیدا کنم؟

پاسخ: مسأله نجاست و پاکی بسیار ساده است و سفارش شده که جستجو نکنید و تنها مواردی را که یقین به نجاست دارید بشویید و از روایات به دست می آید که چنانچه فرد شک دارد جایی از بدن او نجس شده است، لازم نیست حتّی نگاه کند تا یقین پیدا شود و یا اگر شک در ترشح نجاست دارد می تواند آب به آن محل بپاشد تا یقین حاصل نشود که نجاست ترشح شده است. یعنی حتی در مواردی که به راحتی می توان به طهارت و نجاست علم پیدا کرد، نیاز به تفحّص نیست، البته در بعضی موارد دیگر، مانند اطّلاع از وقت اذان، به فتوای ما، تفحّص برای کسب علم لازم است.

سؤال 38. اگر خون را تجزیه کنیم آیا اجزای آن محکوم به نجاست است؟ ومصداق استحاله محسوب می شود یا نه؟ سایر نجاسات چطور؟

پاسخ: مصداق استحاله محسوب نمی شود و محکوم به نجاست است.

سؤال 39. پوسته ای که روی زخم ها به وجود می آید و معمولاً متشکّل از خون و ترشّحات زخم است، آیا حکم نجاست را دارد؟

پاسخ: هرگاه استحاله گردد، یعنی تبدیل به پوست بدن شود یا شبیه آن باشد، نجس نیست، و اگر واقعاً خون است و با شستشو از بین می رود نجس است.

سؤال 40. اگر ته کفش نجس باشد با راه رفتن روی سرامیک پاک می شود؟

پاسخ: اشکال دارد.

سؤال 41. چنانچه شیئی براثر تماسّ با نجاست نجس شود، سپس خود این شیء با شیء دومی تماس پیدا کند و همین طور شیء دوم با شیء سوم و... حال این واسطه ها تا چه تعداد باعث انتقال نجاست به شیء بعدی می شود؟

پاسخ: تا دو واسطه باعث انتقال نجاست می شود، نه بیشتر، یعنی اگر دست نجس مثلاً به دست دیگری بخورد آن هم نجس می شود، و اگر دست دوم به شیء سوم اصابت کند آن نیز نجس می شود، ولی اگر شیء سوم به چهارمی بخورد نجس نخواهد شد. به تعبیر دیگر، متنجّس اوّل و دوم سبب سرایت نجاست می شود، ولی متنجّس سوم سبب سرایت نجاست نمی شود، هرچند خود آن نجس است.

سؤال 42. آیا عرق حائض و فرد جنب نجس است؟

پاسخ: عرق حائض و جنب نجس نیست و لباس هایی که در این حالت پوشیده می شوند چنانچه آلوده به نجاستی نشده باشند پاک هستند.

سؤال 43. آیا جوشاندن سرکه موجب نجس شدن آن می شود؟

پاسخ: جوشاندن سرکه اشکالی ندارد ولی آب انگور جوشیده حرام است مگر این که دوسوم آب آن تبخیر شود.

سؤال 44. آیا ترشحاتی که در حین شستن و آب کشی چیزهای نجس به اطراف می پاشد، نجس است؟

پاسخ: اگر با آب قلیل باشد، آبی که از آن جدا می شود و یا به اطراف می پاشد، که آن را «غساله» می گویند، نجس است و اگر با آب لوله کشی یا آب کر بشویند، چنانچه ذرات نجاست در غساله نباشد پاک است.

سؤال 45. به طور کلی مکان و چیز نجس با چه روشی پاک می شود؟

پاسخ: ابتدا عین نجاست را برطرف نمایید. اگر آب قلیل است مقداری روی آن قسمت بریزید به گونه ای که محل نجس شده را دربر گیرد و بعد با دستمالی آن آب را جمع کنید. بدین ترتیب آن قسمت پاک می شود، اما دستمال و دست و ظرفی که دستمال در آن قرار می گیرد نجس است. و اگر با آب لوله کشی بشویید، همین مقدار که آب، محل نجس شده را فرابگیرد پاک می شود. و بهتر این است که غساله آن با دستمال و امثال آن جمع شود.

سؤال 46. اگر وسایل الکترونیکی مانند موبایل نجس شود چه کنیم؟

پاسخ: می توانید قاب آن را باز کرده و تطهیر کنید و یا برای آن، جلد تهیه نمایید.

سؤال 47. چه چیزهایی در اسلام نجس شمرده می شوند؟

پاسخ: برخی از نجاسات عبارت اند از: 1. بول 2. مدفوع 3. منی 4. مردار 5. خون 6. سگ 7. خوک 8. مایعات مست کننده 9. آبجو.

سؤال 48. آیا بول و مدفوع همه موجودات نجس است؟

پاسخ: بول و مدفوع انسان و هر حیوان حرام گوشتی که خون جهنده دارد، یعنی اگر رگ آن را ببرند خون از آن به سرعت جاری می شود، نجس است.

سؤال 49. آیا فضولات حیوانات کوچک هم نجس است؟

پاسخ: فضله حیوانات کوچک، مانند پشه، مگس و مانند آن ها پاک است.

سؤال 50. اگر فضله موش در بین مواد خشک پیدا شود، آیا آن مواد نجس محسوب می شوند؟

پاسخ: می توانند فضله و مقداری از اطراف آن را بردارند و بقیه را مصرف کنند.

سؤال 51. اگر در مواد خیس خورده فضله موش دیده شود، آن مواد چه حکمی دارند؟

پاسخ: اگر به اندازه ای در آب بوده اند که نجاست به داخلشان نفوذ کرده یا در آن آب پخته شده باشند خوردن آن ها حرام است؛ ولی می توان از آن ها به عنوان خوراک حیوانات استفاده کرد.

سؤال 52. اگر فضله موش در غذای پخته شده پیدا شود چه حکمی دارد؟

پاسخ: اگر انسان یقین کند که نجاست هنگام پختن غذا در ظرف بوده، غذا نجس شده است و نمی توان از آن استفاده کرد، ولی اگر احتمال می دهد بعداً افتاده، آن مقداری را که یقین به سرایت دارد جدا کند و بقیه پاک است و جستجو لازم نیست.

سؤال 53. اگر در تخم مرغ و شیر خون باشد، نجس هستند؟

پاسخ: کافی است خون موجود در تخم مرغ را بردارند و دور بریزند، بقیّه پاک و حلال است. امّا اگر عمداً به هم بزنند تا مستهلک شود خوردن آن اشکال دارد. همچنین بهتر است از رگه های خونی که درون شیر دیده می شود و سپس مستهلک می گردد پرهیز شود؛ هرچند محکوم به حرمت و نجاست نیست.

سؤال 54. آیا فضله و بول پرندگان نجس است؟

پاسخ: فضله و بول پرندگان، چه حلال گوشت و چه حرام گوشت نجس نیست.

سؤال 55. آیا همه رطوبت هایی که از انسان خارج می شود نجس هستند؟

پاسخ: غیر از بول و منی رطوبت هایی که از انسان خارج می شود بر چند قسم است: اول: آبی که گاه بعد از بول بیرون می آید و کمی سفید و چسبنده است و به آن «وَدْی» می گویند. دوم: آبی که هنگام تحریک

شهوت بیرون می آید و به آن «مَذْی» می گویند. سوم: آبی که گاه بعد از منی بیرون می آید و به آن «وَذْی» می گویند، همه این آب ها در صورتی که مجرا آلوده به بول و منی نباشد، پاک است و وضو و غسل را هم باطل نمی کند.

سؤال 56. برای تخلّی و دفع بول و مدفوع در دستشویی، اگر جهت سنگ توالت رو به قبله باشد چه حکمی دارد؟

پاسخ: در منزل هایی که مستراح آن رو به قبله یا پشت به قبله ساخته شده (خواه از روی عمد باشد، یا اشتباه، یا ندانستن مسأله) باید طوری بنشینند که رو به قبله یا پشت به قبله نباشد والاّ حرام است.

سؤال 57. در مناطقی که رو به قبله یا پشت به قبله نبودن سنگ توالت رعایت نمی شود تکلیف چیست؟

پاسخ: اگر قبله را نمی داند باید جستجو کند و اگر طریقی برای جستجو نیست اگر می تواند تأخیر بیندازد، امّا در صورت ضرورت به هر طرف بنشیند اشکالی ندارد، در هواپیماها و قطارها نیز باید به همین شکل عمل کرد.

سؤال 58. مخرج بول چگونه پاک می شود؟

پاسخ: مخرج بول با غیر آب پاک نمی شود و اگر با آب قلیل بشویند واجب است دو بار بشویند، امّا با شلنگ های متّصل به آب لوله کشی که در حکم جاری است، یک مرتبه کافی است.

سؤال 59. مخرج غائط چگونه پاک می گردد؟

پاسخ: مخرج غائط را می توان با آب شست، یا با سه قطعه کاغذ یا سنگ یا پارچه یا مانند آن تمیز کرد، مگر در صورتی که از حدّ معمول تجاوز کرده و اطراف مخرج را آلوده نموده باشد، یا نجاست دیگری مانند خون با آن بیرون آید، یا از خارج نجاستی به آن برسد، که در این حالت ها فقط با آب پاک می شود.

سؤال 60. به من گفته شده که مستحب است بعد از بول کردن و همچنین بعد از خارج شدن منی، استبراء انجام شود. استبراء چیست و چگونه انجام می شود؟

پاسخ: استبراء عمل مستحبّی است که مردها بعد از بیرون آمدن بول انجام می دهند، به این ترتیب که چند مرتبه با انگشت و با کمی فشار، از بیخ آلت تا سر آن می کشند و سپس سر آن را چند مرتبه فشار می دهند، تا باقی مانده قطرات بول خارج شود، امّا استبراء از منی آن است که بعد از خروج منی بول کنند تا ذرّات باقی مانده خارج شود.

سؤال 61. فایده استبراء بعد از بول چیست؟

پاسخ: فایده استبراء از بول این است که مجرا را از بول پاک می کند، در این صورت اگر آب مشکوکی بعد از آن خارج شود پاک است و وضو را هم باطل نمی کند، امّا اگر استبراء نکرده باشد و رطوبتی خارج شود نجس است و وضو نیز باطل می شود.

سؤال 62. آیا مردار همه موجودات نجس است؟

پاسخ: مردار حیوانی که خون جهنده دارد، در صورتی که خودش

مرده باشد نجس است، امّا اگر به غیر دستور شرعی آن را ذبح کرده باشند پاک است.

سؤال 63. پوست هایی که از لب و سر و جاهای دیگر بدن انسان جدا می شود چه حکمی دارد؟

پاسخ: پاک است، امّا اگر آن را بِکَنند احتیاط واجب اجتناب است.

سؤال 64. خون چه موجوداتی نجس است؟

پاسخ: خون انسان و هر حیوانی که خون جهنده دارد (یعنی اگر رگ آن را ببرند خون از آن به سرعت جاری می شود) نجس است، ولی خون حیواناتی که خون جهنده ندارند مانند ماهی و مار و همچنین خون پشه پاک است.

سؤال 65. گاهی لثه و درون دهان خون می آید، تکلیف چیست؟

پاسخ: خونی که از لثه یا جای دیگر دهان بیرون می آید هرگاه در آب دهان حل شود و از بین برود پاک است و فرو بردن آب دهان نیز در این صورت جایز است.

سؤال 66. آیا سگ و خوک نجس هستند؟

پاسخ: سگ و خوک معمولی نجس اند، حتّی مو و پنجه و ناخن و رطوبت های آن ها نیز نجس است.

سؤال 67. آیا غیر مسلمانان و کفار نجس هستند؟

پاسخ: کفار نجس نیستند؛ ولی چون از نجاسات ظاهری پرهیز

نمی کنند، برای آن هایی که نیازی به معاشرت ندارند، احتیاط آن است که به زندگی آن ها آلوده نشوند، ولی کسانی که به کشورهای غیر اسلامی سفر کرده یا در آن جا زندگی می کنند لازم نیست از غیر مسلمین و حتّی از غذاهای غیر گوشتی آن ها اجتناب کنند.

سؤال 68. آیا الکل های موجود در داروخانه ها و مصارف پزشکی نجس هستند؟

پاسخ: الکل طبی صنعتی پاک است زیرا با قطع نظر از ماده رنگی، قابل شرب نیست چون نوعی سم محسوب می شود بنابراین، ادله مسکر مایع، شامل آن نمی شود.

سؤال 69. چه الکل هایی نجس هستند؟

پاسخ: شراب و هر مایعی که انسان را مست می کند بنابراحتیاط واجب نجس است، اما الکل هایی که به صورت فعلی قابل شرب نیست و باید آن را رقیق کرد نجس نمی باشد ولی اگر به صورت کنونی اش قابل شرب باشد، بنابر احتیاط واجب، نجس است و اگر مشکوک باشد آن نیز پاک است.

سؤال 70. آیا فردی که جنب شده، عرقش نجس است؟

پاسخ: کسی که از طریق حرام جُنُب شود، خواه به واسطه زنا باشد، یا لواط و یا استمناء، عرق او نجس نیست، ولی مادامی که بدن یا لباس او عرق دارد بنابر احتیاط واجب با آن نماز نخواند.

سؤال 71. نجس بودن یک چیز چگونه ثابت می شود؟

پاسخ: از سه راه ثابت می شود: اوّل آن که انسان یقین پیدا کند، ولی گمان حتّی گمان قوی کافی نیست، بنابراین، غذا خوردن در بعضی از اماکن عمومی که گاه انسان گمان قوی به نجس بودن وسایل یا... آن ها دارد جایز است، مگر آن که یقین به نجاست پیدا کند. دوم آن که «ذوالید» یعنی کسی که چیزی در اختیار اوست (مانند صاحب خانه و فروشنده و خدمتکار) خبر دهد که آن چیز نجس است. سوم، دو نفر عادل و یا حتّی یک نفر گواهی دهد.

سؤال 72. اگر چیز پاکی با چیز نجسی ملاقات کند، موجب نجاست می شود؟

پاسخ: هرگاه یکی از آن دو رطوبت داشته باشد نجس می شود، امّا اگر هر دو خشک باشند یا رطوبت به قدری کم باشد که سرایت نکند، آن چیز پاک، نجس نمی شود (مگر در ملاقات چیزی با مرده انسان پیش از غسل دادن که احتیاط واجب اجتناب است، هرچند خشک باشد).

سؤال 73. اگر مواردی ازقبیل زمین یا پارچه و مانند آن و همچنین خیار و خربزه و ماست و امثال آن ها با چیز نجسی برخورد کنند، نجس می شوند؟

پاسخ: اگر این ها رطوبت داشته باشند و چیز نجسی به آن ها برسد فقط همان قسمت (محل ملاقات) نجس می شود و بقیّه پاک است، مگر این که رطوبت به قدری زیاد باشد که از جایی به جای دیگر سرایت کند.

سؤال 74. آیا چرم های موجود در بازار نجس اند؟

پاسخ: چرم هایی که در بلاد کفّار موجود است و یا از آن جا می آورند پاک است، هرچند نمی توان با آن نماز خواند.

سؤال 75. اگر مهمان یا مستأجر، خانه را نجس کند آیا باید به صاحب خانه بگوید؟

پاسخ: اگر از چیزهایی باشد که طهارت در آن شرط است، مانند لباس نمازگزار، حوله دست و صورت و ظروف غذا، احتیاط واجب آن است که خبر دهند.

سؤال 76. آیا پلاسمای خون نجس است؟

پاسخ: آری، نجس است.

سؤال 77. پودر خونی که از بدن گاو و گوسفند گرفته می شود و در لوازم آرایشی و سوسیس و کالباس و غذای ماهی و... کاربرد دارد چه حکمی دارد؟

پاسخ: پودر خون نجس است و خوردن آن حرام می باشد ولی اگر به عنوان غذا به حیوانات بدهند گوشت آن حیوانات حرام نیست.

سؤال 78. برخی مواد غذایی حاوی مقداری الکل هستند، آیا نجس اند؟

پاسخ: ممکن است به طور طبیعی مقدار کمی الکل در برخی مواد غذایی باشد که اگر مست کننده نباشد خوردن آن اشکالی ندارد اما اگر الکل مست کننده را از خارج وارد مواد غذایی کرده باشند استفاده از آن جایز نیست.

احکام وضو

سؤال 79. آیا وضو گرفتن قبل از نماز، واجب است یا اگر بدن و لباس پاک باشد کافی است؟

پاسخ: نمازگزار باید قبل از انجام نماز، وضو گرفته و خود را برای انجام این عبادت بزرگ آماده کند.

در برخی از موارد هم باید «غُسل» کند یعنی تمام بدن را بشوید و هرگاه نتواند وضو بگیرد یا غسل کند، باید به جای آن «تیمّم» نماید که هرکدام احکام خاص خود را دارد.

سؤال 80. چگونه باید وضو بگیریم؟

پاسخ: برای وضو، انسان باید ابتدا صورت و سپس دست راست و بعد از آن دست چپ را بشوید، آنگاه با رطوبتی که از شستن دست بر کف آن است، سر را مسح کند یعنی دست را بر آن بکشد و سپس پای راست و در آخر پای چپ را مسح نماید.

سؤال 81. در وضو چه محدوده ای از صورت باید شسته شود و کیفیت آن چگونه است؟

پاسخ: در وضو انسان باید ابتدا صورت را، از جایی که موی سر روییده تا آخر چانه، از بالا به پایین بشوید و برای آن که یقین کند مقدار واجب را شسته، باید کمی اطراف صورت را هم بر آن بیفزاید.

سؤال 82. کیفیت شستن دست ها چگونه است؟

پاسخ: بعد از شستن صورت، باید ابتدا دست راست و سپس دست

چپ را از آرنج تا سر انگشت ها بشوید. برای آن که یقین کند آرنج را کاملاً شسته باید کمی بالاتر از آرنج را هم بشوید.

سؤال 83. قبل از وضو، دست های خود را تا مچ شسته بودم، اگر در هنگام وضو دست ها را از آرنج تا مچ بشویم اشکالی دارد؟

پاسخ: در این صورت، وضو باطل است و باید هنگام وضو حتماً تا سر انگشتان را بشوید.

سؤال 84. محل مسح سر کجاست و چگونه مسح سر انجام می شود؟

پاسخ: جای مسح، یک قسمت از چهار قسمت سر، که بالای پیشانی است (جلوی سر) می باشد، مسح سر، به هرمقدار کافی است. البته مستحبّ است به پهنای سه انگشت بسته و طول یک انگشت مسح باشد.

سؤال 85. محل مسح پاها کجاست و چگونه انجام می شود؟

پاسخ: باید با رطوبتی که از وضو بر کف دست باقی مانده، روی پاها را از سر یکی از انگشت ها تا برآمدگی روی پا مسح کند، و احتیاط مستحب آن است که تا مفصل (جایی که متّصل به ساق پا می شود) را نیز مسح کند.

سؤال 86. اگر دست را ثابت نگه دارم و سر یا پا را حرکت دهم تا مسح شوند صحیح است؟

پاسخ: خیر، وضو باطل است و باید دست را بر سر و پاها بکشد، ولی اگر موقعی که دست را می کشد سر یا پا مختصری حرکت کند اشکال ندارد.

سؤال 87. آیا بر سر و پاهای مرطوب و خیس هم می توان مسح کرد؟

پاسخ: محلّ مسح (سر و روی پاها) باید خشک باشد، ولی اگر رطوبت آن به قدری کم باشد که مانع از تأثیر رطوبت دست بر آن نباشد اشکالی ندارد.

سؤال 88. آیا شرایط خاصی در وضو گرفتن وجود دارد؟

پاسخ: با بودن شرایط زیر، وضو صحیح و با نبودن حتّی یکی از آن ها وضو باطل است:

آب وضو پاک باشد (نجس نباشد).

آب وضو و فضایی که در آن وضو می گیرد مباح باشد (غصبی نباشد).

آب وضو مطلق باشد (مضاف نباشد).

ظرف آب وضو مباح باشد.

ظرف آب وضو طلا و نقره نباشد.

اعضای وضو پاک باشد.

مانعی از رسیدن آب به اعضای وضو نباشد.

با قصد قربت و بدون ریا وضو بگیرد.

ترتیب را رعایت کند.

مُوالات (فاصله نینداختن بین اعمال وضو) را رعایت کند.

در کارهای وضو از دیگری کمک نگیرد.

استعمال آب برای او ضرری نداشته باشد.

برای وضو گرفتن وقت باشد.

سؤال 89. اگر کسی نتواند وضو بگیرد تکلیفش چیست؟

پاسخ: کسی که نمی تواند وضو بگیرد، باید با کمک شخص دیگر وضو بگیرد، ولی خود او باید نیّت وضو کند.

سؤال 90. اگر فردی به دلیل شکستگی یا زخم نتواند وضو بگیرد تکلیفش چیست؟

پاسخ: هرگاه زخم یا دُمَل یا شکستگی در صورت و دست هاست و روی آن باز است، اگر آب ریختن روی آن ضرر دارد، کافی است اطراف آن را بشوید، ولی اگر کشیدن دستِ تر بر آن ضرر ندارد باید دستِ تر بر خود آن نیز بکشد و اگر ضرر دارد مستحبّ است پارچه پاکی روی آن بگذارد و دستِ تر روی آن بکشد.

سؤال 91. اگر محل شکستگی در گچ باشد یا محل زخم بسته باشد تکلیف چیست؟

پاسخ: چنانچه باز کردن آن ضرر و مشقّت زیادی ندارد و آب هم برای آن مضر نیست، باید آن را باز کند و وضو بگیرد، در غیر این صورت اطراف زخم یا شکستگی را بشوید و احتیاط مستحب آن است که روی جبیره را نیز مسح کند و اگر جبیره، نجس است یا نمی شود روی آن دستِ تر بکشد، پارچه پاکی را بر آن ببندد و دستِ تر روی آن بکشد.

سؤال 92. اگر اعضایی که در وضو باید بشوید شکسته باشد یا زخم شده باشد، می تواند به جای وضو، تیمم کند؟

پاسخ: هرگاه جبیره تمام صورت یا تمام یکی از دست ها را گرفته

باشد، باید بنابر احتیاط، هم وضوی جبیره ای بگیرد و هم تیمّم کند، همچنین اگر جبیره تمام اعضای وضو را گرفته باشد.

سؤال 93. نمازهایی که با وضوی جبیره ای به جا آورده ایم کافی است یا باید بعد از بهبودی، دوباره بخوانیم؟

پاسخ: نمازهایی که با وضو یا غسل جبیره ای می خوانند اعاده ندارد، مگر این که قبل از پایان وقت نماز، عذر برطرف شود، در این جا بنابر احتیاط واجب، نماز را اعاده کنند.

سؤال 94. برای انجام چه کارهایی داشتن وضو واجب است؟

پاسخ: انسان باید برای نماز (به جز نماز میّت) و برای طواف کعبه و برای تماسّ بدن با نوشته قرآن و اسم خداوند وضو بگیرد. و همچنین کسی که وضو ندارد نباید جایی از بدن خود را به این نوشته ها برساند:

سؤال 95. وضو چگونه باطل می شود؟

پاسخ: اگر یکی از امور زیر از انسان سر بزند وضو باطل می شود:

سؤال 96. در وضو چند بار می توان دست ها را شست؟

پاسخ: احتیاط واجب ترک مرتبه دوّم است، و مرتبه سوّم و بیشتر حرام است. منظور از مرتبه اوّل آن است که تمام عضو را بشوید خواه با یک مشت آب باشد یا چندین مشت، وقتی که تمام شد یک مرتبه حساب می شود.

سؤال 97. کسانی که دچار بیماری خروج بی اختیار بول یا خروج بی اختیار باد از شکم هستند تکلیفشان چیست؟

پاسخ: چنانچه می داند که از اول تا آخر وقت نماز، به مقدار وضو گرفتن و نماز خواندن مهلت پیدا می کند باید نماز را در همان وقت مهلت بخواند و به واجبات نماز، قناعت کند. والا وظیفه آن است که یک وضو بگیرد و فوراً مشغول نماز شود و اگر در وسط نماز چیزی خارج شد اعتنا نکند و نماز را بخواند إن شاءاللّه صحیح است؛ حتّی اگر بین دو نماز فاصله زیادی نیندازد با همان یک وضو می تواند هر دو نماز را بخواند.

سؤال 98. آیا هر موقع از روز که وضو بگیریم، با همان می توان نماز خواند یا باید جداگانه وضو گرفت؟

پاسخ: در هر زمانی می تواند وضو را به نیت طهارت بگیرد و با آن هر نمازی بخواند اما احتیاط آن است که اگر به نیت نماز واجب وضو می گیرد نزدیک وقت نماز باشد (مثلاً 10 الی 15 دقیقه قبل از اذان).

احکام تیمم

سؤال 99. چه زمانی باید تیمم کرد؟

پاسخ: در این موارد باید به جای وضو و غسل، تیمّم کرد:

سؤال 100. کیفیت انجام تیمم چگونه است؟

پاسخ: در تیمّم پنج چیز واجب است:

نیّت

زدن کف دو دست باهم بر چیزی که تیمّم بر آن صحیح است.

کشیدن هر دو دست بر تمام پیشانی و دو طرف آن، از جایی که موی سر می روید تا روی ابروها و بالای بینی.

کشیدن کفِ دستِ چپ بر تمام پشت دستِ راست.

کشیدنِ کف دست راست بر تمام پشت دست چپ (انگشتان هم جزء کف دست هستند).

سؤال 101. بر چه چیزهایی می توان تیمم را انجام داد؟

پاسخ: تیمّم بر خاک، ریگ، کلوخ و سنگ، صحیح است، و این ها باید پاک باشد و غصبی نباشد.

سؤال 102. چه چیزهایی تیمم را باطل می کند؟

پاسخ: کسی که به جای وضو یا غسل تیمّم کرده است، اگر یکی از چیزهایی که وضو یا غسل را باطل می کند از او سر بزند تیمّمش باطل می شود.

سؤال 103. اگر تیمم کردن برایم راحت تر باشد آیا مجاز هستم به جای وضو یا غسل، تیمم کنم؟

پاسخ: تیمّم در صورتی صحیح است که انسان نتواند وضو بگیرد، یا غسل کند بنابراین اگر بدون عذر تیمّم کند، صحیح نیست و اگر عذر داشته باشد و برطرف شود مثلاً آب نداشته، و آب پیدا کند، تیمّم او باطل می شود.

احکام غسل

سؤال 104. چه غسل هایی واجب هستند؟

پاسخ: غسل های واجب عبارت اند از:

غسل جنابت (مشترک بین زنان و مردان)

غسل استحاضه (مخصوص زنان است)

غسل حیض (مخصوص زنان است)

غسل نفاس (مخصوص زنان است)

غسل مسّ میّت (مشترک بین زنان و مردان)

غسل میّت (مشترک بین زنان و مردان)

غسل مستحبّی که به واسطه نذر و قسم و مانند آن واجب شده است (مشترک بین زنان و مردان)

سؤال 105. غسل جنابت چه زمانی واجب می شود؟

پاسخ: زمانی که فرد جنب شود و انسان با دو چیز جُنُب می شود:

اوّل: جماع (آمیزش جنسی) دوم: بیرون آمدن منی، چه در خواب باشد و چه در بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت باشد یا بی شهوت.

سؤال 106. منی چه نشانه هایی دارد؟

پاسخ: اگر رطوبتی از انسان خارج شود و نداند منی است یا رطوبت دیگر، چنانچه همراه با «جستن» و «شهوت» باشد آن رطوبت حکم منی دارد و اگر این دو نشانه، یا یکی از آن ها را نداشته باشد حکم منی ندارد.

سؤال 107. چگونه با آمیزش جنسی غسل واجب می شود؟

پاسخ: اگر انسان جماع کند و به اندازه ختنه گاه یا بیشتر داخل شود، مرد و زن هردو جُنُب می شوند، خواه بالغ باشند یا نابالغ، و منی بیرون آید یا نه. این در صورتی است که جماع در قُبُل باشد و اگر در دُبُر باشد بنابر احتیاط واجب باید بین غسل و وضو جمع کند.

سؤال 108. اگر زن و شوهر شک کنند که به مقدار ختنه گاه دخول صورت گرفته یا نه، تکلیف چیست؟

پاسخ: اگر شک داشته باشند، غسل بر آن ها واجب نیست.

سؤال 109. انجام چه کارهایی بر فرد جنب حرام است؟

پاسخ: پنج کار بر جُنُب حرام است:

مسّ خطّ قرآن یا اسم خدا و پیامبران و امامان علیهم السلام، بنابر احتیاط واجب.

رفتن به مسجدالحرام و مسجد پیغمبر صلی الله علیه و آله، هرچند از یک در داخل و از در دیگر خارج شود.

توقّف کردن در مساجد دیگر، امّا اگر از یک در داخل و از در دیگر خارج شود، یا برای برداشتن چیزی یا گذاشتن چیزی در آن برود مانعی ندارد و احتیاط واجب آن است که در حرم امامان علیهم السلام هم توقّف نکند.

خواندن یکی از آیات سجده، ولی خواندن غیر آیه سجده از سوره سجده دار مانعی ندارد. سوره هایی که سجده واجب در آن است چهار سوره است:

سؤال 110. منظور از جنب شدن یا همان احتلام زنان چیست؟

پاسخ: هرگاه زنان به اوج لذّت جنسی برسند و همزمان رطوبتی از آن ها خارج گردد (که غالباً همراه با سستی بدن است) رطوبت مذکورحکم منی دارد و باید غسل جنابت کنند. و در صورت شک وظیفه ای ندارند.

سؤال 111. اوج لذت جنسی در زنان یعنی چه؟

پاسخ: اوج لذت جنسی زن لحظه ای است که بیشترین لذت جنسی را می برد وغالباً همراه با سستی بدن است (نوعی بی حالی و تمایل به خوابیدن) و بعد از این حالت میل جنسی او کاهش می یابد.

سؤال 112. اوج لذت جنسی در مرد چگونه تعریف می شود؟

پاسخ: اوج لذت جنسی مرد همراه با جستن منی می باشد (حالت جهش داشتن یعنی مانند فواره ای که قطع و وصل می شود) البته درمورد مریض (کسی که نوعی ضعف عمومی دارد که باعث کاهش فعالیت های بدنی عادی او شده است) لازم نیست که با جستن بیرون آید، بلکه اگر رطوبت هنگامی بیرون آید که به اوج شهوت جنسی که غالباً همراه با سستی بدن است رسیده (نوعی بی حالی و تمایل به خوابیدن)، حکم منی را دارد؛ و در صورت یقین به جنابت باید غسل کند والا تکلیفی ندارد.

سؤال 113. اگر زنی در حال حیض جنب شود و یا در حالی که جنب شده ایام حیضش فرابرسد، تکلیفش چیست؟

پاسخ: با غسل جنابت در ایام حیض از جنابت پاک می شود

و همچنین غسل های مستحبی را نیز می تواند انجام دهد اما از کارهایی که بر حائض حرام است باید پرهیز کند. همچنین می تواند بعد از پاکی، هر دو را نیت کرده و یک غسل انجام دهد.

سؤال 114. آیا غسل جای وضو را هم می گیرد؟

پاسخ: تمام غسل های واجب و همچنین غسل های مستحبّی که با دلیل معتبر ثابت شده (مانند غسل جمعه، غسل احرام، غسل شب های قدر و مانند آن) کفایت از وضو می کند. و وضو بعد از غسل جنابت، بدعت و حرام است.

سؤال 115. آیا رعایت ترتیب در شستن بدن هنگام غسل لازم است؟

پاسخ: غسل ترتیبی به این صورت است که بعد از نیت، نخست سر و گردن، سپس نیمه راست و پس از آن نیمه چپ را می شوید و رعایت این ترتیب، مستحب است. بنابراین اگر همه بدن به هر صورتی شسته شود غسل صحیح است، هرچند توصیه ما این است که در حد توان این ترتیب را رعایت کنند.

سؤال 116. چه چیزهایی موجب باطل شدن غسل می شوند؟

پاسخ: اگر بعد از غسل کاری انجام دهد که سبب وجوب غسل شود (مانند مس میت یا جنابت و امثال آن) باید غسل کند ولی اگر کاری کند که وضو را باطل می کند کافی است برای نماز و کارهایی که نیاز به وضو دارد، وضو بگیرد.

سؤال 117. اگر چند غسل بر ما واجب باشد آیا باید برای هر کدام جداگانه غسلی انجام دهیم؟

پاسخ: اگر چند غسل واجب شده و یا می خواهید غسل های مستحب را هم به جا آورید، می توانید تمام آن ها را نیّت کرده و یک غسل انجام دهید.

سؤال 118. کسی که نمی دانسته غسل بر او واجب شده، الان تکلیفش چیست؟

پاسخ: باید نمازهایی را که از زمان وجوب غسل تا انجام اوّلین غسل واجب و یا اوّلین غسل مستحبّی که با دلیل معتبر ثابت شده (مانند غسل جمعه، غسل احرام، غسل شب های قدر و مانند آن) خوانده، قضا کند. درمورد روزه نیز اگر نمی دانسته جنب یا حائض شده است روزه صحیح است و اگر جنب یا حائض بودن را می دانسته ولی حکم را نمی دانسته (که باید غسل کند) باید روزه را قضا کند ولی کفاره ندارد.

سؤال 119. جنب شدن و احتلام درمورد دختران مجرد چگونه محقق می گردد؟

پاسخ: دختران معمولاً جنب نمی شوند اما هرگاه به اوج لذّت جنسی برسند و همزمان رطوبتی از آن ها خارج گردد (که غالباً همراه با سستی بدن است) رطوبت مذکور حکم منی دارد و باید غسل جنابت کنند. و در صورت شک وظیفه ای ندارند.

سؤال 120. حیض چیست و چه نشانه هایی دارد؟

پاسخ: «حیض» که گاهی از آن تعبیر به «عادت ماهانه» می کنند خونی است که غالباً در هر ماه چند روزی از رحم خارج می شود و زن را در موقع دیدن خون حیض «حائض» می گویند. خون حیض نشانه هایی دارد: در بیشتر اوقات غلیظ و گرم و رنگ آن تیره یا سرخ است و با فشار و کمی سوزش خارج می شود و مدّت حیض کمتر از سه روز و بیشتر از ده روز نمی شود، حتّی اگر مختصری کمتر باشد حیض نیست.

سؤال 121. اگر مدت زمان دیدن خون حیض بیشتر از ده رو بشود تکلیف چیست؟

پاسخ: چنانچه خون حیض (حتی اگر به صورت لکه کم رنگی باشد) از ده روز بگذرد به مقداری که در ماه های قبل خون می دیده عادت ماهانه قرار می دهد، و بقیه حکم استحاضه دارد. و اگر مجموع (پاکی و خون) از ده روز تجاوز نکند همه آن حیض محسوب می شود.

سؤال 122. اگر زنی در غیر ایام حیض لکه یا خونی ببیند، چه حکمی دارد؟

پاسخ: چنانچه عادت ماهانه مرتب دارد و خون یا لکه در ایام عادت و یا چند روز قبل از آن دیده شود و سه روز پشت سرهم باشد (هرچند فقط باطن آلوده باشد)، حیض است ولی اگر مجموع خون و لکه ها از ده روز بیشتر شود فقط خون هایی که در روزهای عادت دیده حیض است و بقیه استحاضه.

چنانچه عادت مرتب ندارد، خون هایی که نشانه های حیض را دارد، حیض است (به شرطی که از سه روز کمتر و از ده روز بیشتر نباشد و فاصله دو حیض کمتر از ده روز نباشد) در غیر این صورت، احکام استحاضه را دارد.

سؤال 123. چه کارهایی بر زن در زمان حیض حرام است؟

پاسخ: 1. تمام عبادت هایی که شرط صحت آن، وضو یا غسل یا تیمم است. 2. کارهایی که بر جنب حرام است. 3. نزدیکی (دخول) هم بر زن و هم بر مرد. اما لذت های دیگر مانعی ندارد. 4. طلاق در این دوران باطل است.

سؤال 124. استفاده از قرص جلوگیری برای قطع عادت ماهانه اشکال دارد؟

پاسخ: در صورتی که ضرر مهمّی نداشته باشد اشکالی ندارد، و چنانچه لکّه هایی ببیند ولی سه روز اوّل متّصل و پی درپی نباشد حکم استحاضه را دارد.

سؤال 125. خون استحاضه چیست؟

پاسخ: در صورتی که خون، علائم و شرایط حیض را (مانند پیوستگی در سه روز اول) نداشته باشد و براثر زایمان و یا زخم و جرح و یا عفونت نباشد در حکم استحاضه است.

سؤال 126. زن مستحاضه چه وظیفه و تکلیفی دارد؟

پاسخ: در استحاضه قلیله زن باید برای هر نماز یک وضو بگیرد

(بنابر احتیاط واجب) و واجب است از سرایت خون به سایر اعضا جلوگیری کند، امّا عوض کردن پنبه و دستمال واجب نیست، هرچند احتیاط است. و در استحاضه کثیره واجب است سه غسل انجام دهد: یک غسل برای نماز صبح و یکی برای نماز ظهر و عصر و یک غسل نیز برای مغرب و عشا و باید میان این نمازها جمع کند و احتیاط مستحب آن است که علاوه بر این، برای هر نماز یک وضو بگیرد، قبل از غسل یا بعد از آن.

سؤال 127. آیا زن و شوهر می توانند در ایام استحاضه زن، نزدیکی داشته باشند؟

پاسخ: نزدیکی در زمان استحاضه قلیله مانعی ندارد اما در زمان استحاضه کثیره تنها در صورتی مجاز است که غسل های روزانه را انجام داده باشد.

احکام نماز

سؤال 128. لطفا درباره اهمیت نماز توضیح دهید؟

پاسخ: نماز رابطه انسان با خداست و مایه صفای روح و پاکی دل و پیدایش روح تقوا و تربیت انسان و پرهیز از گناهان است. نماز مهم ترینِ عبادات است که طبق روایات اگر قبول درگاه خدا شود عبادات دیگر نیز قبول خواهد شد و اگر قبول نگردد اعمال دیگر نیز قبول نخواهد شد. و نیز بر طبق روایات، کسی که نمازهای پنج گانه را به جا می آورد از گناهان پاک می شود همان گونه که اگر شبانه روز پنج

مرتبه در نهر آبی خود را بشوید اثری از آلودگی در بدنش باقی نمی ماند. به همین دلیل، در آیات قرآن مجید و روایات اسلامی و وصایا و سفارش های پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و ائمّه هدی علیهم السلام از مهم ترین کارهایی که روی آن تأکید شده همین نماز است و لذا ترک نماز از بزرگ ترین گناهان کبیره محسوب می شود.

سؤال 129. آیا مواقعی هست که از خواندن نماز معاف بشویم؟

پاسخ: نمازهای واجب تحت هیچ شرایطی از انسان ساقط نمی شود خواه براثر بیماری باشد و یا مستی یا در حال سفر بودن، چه سفرهای زمینی و چه هوایی بلکه در سفرهای فضایی هم باید نماز خوانده شود. اما کسی که در تمام وقت بی هوش بوده، قضا بر او واجب نیست، همچنین کافری که مسلمان شده و زنی که در حال حیض یا نفاس بوده است.

سؤال 130. اگر به دلایلی موفق نشویم نماز بخوانیم تکلیف چیست؟

پاسخ: هرکس نماز واجب را در وقت آن ترک کند باید قضای آن را به جا آورد هرچند در تمام وقت نماز خواب بوده باشد و یا مانند آن.

سؤال 131. آیا هر زمان که خواستیم می توانیم نمازها را بخوانیم؟

پاسخ: از آن جا که هر کدام از نمازهای واجب شبانه روز دارای وقت مشخصی است، هنگامی انسان می تواند مشغول نماز شود که یقین به داخل شدن وقت آن نماز پیدا کند.

سؤال 134. افرادی که با قطار یا کشتی مسافرت می کنند، با توجه به این که در حال حرکت هستند و ممکن است جهت قبله تغییر کند حکم نماز آنان چیست؟

پاسخ: هنگامی که کشتی یا قطار در حال حرکت می باشد و اشخاص اقامه نماز می کنند در صورتی که از قبله منحرف شوند، باید فوراً به سوی قبله تغییر جهت دهند.

سؤال 135. برای جهت یابی قبله چه راه هایی وجود دارد؟

پاسخ: قبله نماهای سالم معمولی برای تعیین قبله خوب است ولی باید با آن آشنا بود و اگر قبله نما نبود از مساجد مسلمین یا قبرستان ها می توان قبله را تشخیص داد و همچنین از شهادت اهل محل و اگر هیچ وسیله ای برای تشخیص قبله نداشت به یکی از چهارطرف نماز می خواند.

سؤال 136. اگر راهی برای یافتن جهت قبله نبود چه کنیم؟

پاسخ: هرگاه راهی برای پیدا کردن قبله وجود نداشته باشد و قبله در میان چهار سمت مختلف مردّد شود یک نماز به یک طرف کافی است، و هرگاه در سه طرف یا دو طرف احتمال وجود قبله را می دهد فقط به سمت آن ها نماز بخواند.

سؤال 137. آیا می توان به گفته افراد درباره جهت قبله اکتفا کرد؟

پاسخ: به گفته صاحب منزل یا مسئول یک مسافرخانه و مانند آن مثل خلبان یا مهماندار هواپیما وامثال آن ها در قطار و کشتی در صورتی که فرد بی مبالاتی نباشد می توان اعتماد کرد.

سؤال 138. جهت قبله در مناطق قطبی چگونه است؟

پاسخ: به سمتی می ایستد که نزدیک ترین فاصله را با مکه داشته باشد و از این جا حکم نماز و روزه در سفرهای فضایی روشن می شود و قبله مسافران فضا آن سمت است که زمین و امتداد آن در آسمان قرار دارد.

سؤال 139. در برخی کشورها اصلاً راهی برای تشخیص دقیق جهت قبله وجود ندارد، تکلیف چیست؟

پاسخ: به همان طرفی که در میان مسلمانان آن جا مشهور به قبله است بایستند اشکالی ندارد.

سؤال 140. نماز خواندن با لباس یا بدن نجس چه حکمی دارد؟

پاسخ: اگر کسی عمداً با لباس یا بدن نجس نماز بخواند نمازش باطل است.

سؤال 141. تکلیف کسی که نجاست بدن یا لباسش را فراموش کرده چیست؟

پاسخ: اگر قبلاً باخبر بوده و فراموش کرده و با آن نماز خوانده باید نماز را اعاده کند، خواه در وسط نماز یادش بیاید، یا بعد از نماز و اگر وقت نماز گذشته باید قضا کند.

سؤال 142. اگر فردی خبر نداشته باشد که بدن یا لباسش نجس است و بعد از نماز بفهمد، آیا نمازش صحیح است؟

پاسخ: آری؛ نمازش صحیح است، خواه در وقت باشد یا بعد از وقت.

سؤال 143. آیا مواردی هست که اجازه داشته باشیم با بدن یا لباس نجس نماز بخوانیم؟

پاسخ: در شش صورت اگر بدن یا لباس نمازگزار نجس باشد نماز او صحیح است:

در جایی که به واسطه زخم یا جراحت و دمل، لباس یا بدن به خون آلوده شده باشد. اگر به گونه ای است که آب کشیدن بدن یا لباس، کار مشکلی است تا وقتی که زخم یا جراحت و دمل خوب نشده می تواند با آن نماز بخواند.

در جایی که خون موجود در لباس کمتر از درهم باشد (درهم تقریباً به اندازه یک «بند انگشت اشاره» است).

هرگاه لباس های کوچک مانند عرقچین و جورابی که نمی توان با آن عورت را پوشانید، نجس باشد نماز با آن ها صحیح است و همچنین انگشتر و عینکی که نجس شده است.

هرگاه دستمال یا لباس نجسی که می توان با آن عورت را پوشانید در جیب نمازگزار باشد نماز او صحیح است و همچنین سایر اشیای نجس.

زنی که پرستار بچّه است و نمی تواند برای نماز به آسانی لباس طاهر تهیّه کند، هرگاه در شبانه روز یک مرتبه لباس خود را بشوید می تواند با آن نماز بخواند، هرچند لباسش با بول بچّه نجس شود، ولی احتیاط آن است که لباس خود را برای اوّلین نمازی که به جا می آورد آب بکشد.

در جایی که ناچار است با بدن یا لباس نجس نماز بخواند.

سؤال 144. آیا با هر لباسی می توان به نماز ایستاد؟

پاسخ: لباس نمازگزار شش شرط دارد: 1. پاک باشد. 2. غصبی نباشد، بنابراحتیاط واجب. 3. از اجزای مردار نباشد. 4. از حیوان حرام گوشت نباشد. 5 و 6. اگر نمازگزار مرد است لباس او از ابریشم خالص یا طلابافت نباشد.

سؤال 145. نمازخواندن با لباسی که آرم صلیب دارد اشکالی دارد؟

پاسخ: جایز نیست و نماز اشکال دارد.

سؤال 146. نماز خواندن با لباس های چرمی صحیح است؟

پاسخ: با لباس های چرمی که از بازار مسلمانان تهیّه می شود می توان نماز خواند هرچند شک داشته باشد که از حیوانی است که ذبح شرعی شده یا نه، امّا اگر یقین داشته باشد که چرم را از ممالک غیر اسلامی آورده اند و فروشنده یک انسان لاابالی است که درباره آن تحقیق نکرده نماز با آن جایز نیست و اگر نداند چرم از بلاد اسلامی است یا غیر بلاد اسلامی، اشکالی ندارد.

سؤال 147. اگر موی گربه به بدن یا لباس چسبیده باشد، آیا برای نماز مشکلی دارد؟

پاسخ: گربه نجس نیست ولی بودن موی آن بر لباس یا بدن موجب بطلان نماز است.

سؤال 148. نماز خواندن با لباسی که از چرم مصنوعی است اشکالی دارد؟

پاسخ: این ایّام چرم های مصنوعی را با مواد پلاستیکی و مانند آن می سازند و نماز خواندن با آن اشکالی ندارد و هرگاه شک کند که چیزی چرم مصنوعی است یا چرم واقعی یا از حیوان حرام گوشت، یا حیوان مرده، آن هم اشکالی ندارد.

سؤال 149. آیا مکانی که در آن نماز می خوانیم باید خصوصیات مشخصی داشته باشد؟

پاسخ: مکان نمازگزار باید دارای شرایط زیر باشد:

مباح بودن؛ بنابراین کسی که در ملک غصبی یا روی فرش یا تخت غصبی نماز می خواند نمازش اشکال دارد، همچنین نماز در ملکی که منفعت آن متعلّق به دیگری است.

استقرار؛ اگر مکان نمازگزار متحرّک باشد به گونه ای که نتواند کارهای نماز را به طور عادی انجام دهد، نماز او باطل است، بنابراین، نماز خواندن در کشتی و قطار و مانند آن اگر بتواند کارهای نماز را صحیح انجام دهد اشکال ندارد و اگر به علت تنگی وقت یا ضرورت دیگری ناچار باشد نماز را در کشتی و اتومبیل و مانند آن بخواند و قبله دائماً در حال تغییر باشد باید تا آن جا که می تواند به طرف قبله برگردد و در حال برگشتن به سوی قبله چیزی نخواند.

توانایی انجام واجبات در آن محل.

تقدم مرد بر زن؛ باید در نماز، زن عقب تر از مرد بایستد و جای سجده او از جای سجده مرد کمی عقب تر باشد و الاّ نماز باطل است.

در این حکم، محرم و غیر محرم تفاوتی ندارند، ولی اگر میان مرد و زن دیوار یا پرده و مانند آن باشد، یا به اندازه ده ذراع (تقریباً 5 متر) فاصله باشد اشکال ندارد.

اگر زن در کنار مرد یا جلوتر بایستد و باهم وارد نماز شوند نماز هر دو باطل است، امّا اگر یکی قبلاً وارد نماز شده، نماز او صحیح و نماز دومی باطل است.

بلندتر نبودن محل پیشانی از جای سجده؛ باید محلّ پیشانی نمازگزار از جای ایستادن او به اندازه ای بلند نباشد که از صورت سجده بیرون رود و احتیاط واجب آن است که بیش از چهار انگشت بسته بلندتر یا پست تر نباشد.

مجلس گناه نبودن؛ مثلاً در آن جا که شراب می نوشند، قمار می کنند یا غیبت می نمایند.

سؤال 150. آیا نماز دارای کیفیت خاصی است؟

پاسخ: نماز از یازده جزء تشکیل شده که در اصطلاح، به آنها واجبات نماز می گویند. این واجبات دو گروه هستند: بعضی رکن است و بعضی غیر رکن، رکن چیزی است که اگر آن را به جا نیاورد یا اضافه کند نماز باطل است، خواه عمداً باشد یا از روی سهو و اشتباه، که عبارت اند از: اوّل: نیّت. دوم: تکبیرة الاحرام. سوم: قیام در موقع گفتن تکبیرة الاحرام و قیام متّصل به رکوع، یعنی ایستادن پیش از رکوع.

چهارم: رکوع. پنجم: دو سجده. ولی در واجبات غیر رکنی هنگامی نماز

باطل می شود که آن را عمداً کم و زیاد کند و اگر از روی سهو و اشتباه کم و زیاد کند نماز صحیح است که عبارت اند از قرائت، ذکر، تشهد، سلام، ترتیب، موالات.

سؤال 151. در نماز چگونه باید نیت کرد؟

پاسخ: لازم نیست نیّت را به زبان آورد و یا در اوّل نماز از قلب بگذراند، همین اندازه که اگر سؤال کنند: چه می کنی؟ بتواند جواب دهد که برای خدا نماز می خوانم کافی است.

سؤال 152. آیا آرام بودن بدن در هنگام نماز و نداشتن حرکت، لازم و ضروری است؟

پاسخ: آری؛ باید هنگام گفتن تکبیرة الاحرام، قیام و گفتن ذکرهای واجب نماز، بدن آرام باشد و اگر در حالی که مثلاً قدم برمی دارد اَللّهُ اَکْبَرُ بگوید باطل است و همچنین در موقع قیام نباید بدن و پاها را حرکت دهد و به طرفی خم شود یا به جایی تکیه کند، ولی اگر از روی ناچاری باشد مانعی ندارد. و لی هرگاه در نماز می خواهد کمی جلو یا عقب رود یا بدن را کمی به طرف راست و چپ حرکت دهد باید چیزی نگوید.

همچنین هنگام گفتن ذکرهای واجب نماز نیز باید بدن آرام باشد و هرگاه در حال حرکت بدن ذکر بگوید مثلاً موقع رفتن به رکوع یا در حال رفتن به سجده تکبیر آن را بگوید، احتیاط آن است که نماز را دوباره بخواند.

سؤال 153. تکلیف کسی که قادر نیست ایستاده نماز بخواند چیست؟

پاسخ: کسی که نمی تواند ایستاده نماز بخواند باید بنشیند، ولی اگر بتواند بایستد و به عصا یا دیوار و مانند آن تکیه کند، یا پاهایش را از هم دور بگذارد باید ایستاده نماز بخواند، مگر این که فوق العاده برای او زحمت داشته باشد، همچنین مادامی که می تواند نشسته نماز بخواند هرچند به چیزی تکیه کند نباید خوابیده نماز بخواند و هرگاه نتواند باید به پهلوی راست بخوابد، به طوری که جلوی بدن او رو به قبله باشد و اگر نتواند، به پهلوی چپ و اگر آن هم ممکن نیست به پشت بخوابد به طوری که کف پاهای او رو به قبله باشد.

در ضمن کسی که می تواند قسمتی از نماز را ایستاده بخواند واجب است آن مقدار را بایستد و بقیّه را بنشیند و اگر نتوانست بخوابد.

سؤال 154. کسی که نماز نشسته می خواند چگونه باید رکوع را به جا آورد؟

پاسخ: برای رکوع باید به قدری خم شود که بگویند رکوع کرده است.

سؤال 155. تکلیف کسی که نمی تواند پیشانی را برای سجده بر زمین بگذارد چیست؟

پاسخ: باید به اندازه ای که می تواند خم شود و مهر یا چیز دیگری را که سجده بر آن صحیح است بر محلّ بلندتری قرار دهد که پیشانی به آن برسد و کف دست ها و زانوها و انگشتان را به طور معمول بر زمین بگذارد. هرگاه نتواند خم شود باید با سر اشاره کند والاّ با چشم ها اشاره می نماید، یعنی آن را به قصد سجده می بندد و به نیّت سر برداشتن باز

می کند و در هر صورت احتیاط واجب آن است که مهر را بلند کند و بر پیشانی بگذارد، اگر هیچ یک از این ها را نتواند احتیاط این است که در قلبش نیّت سجده کند.

سؤال 156. اگر در حال نماز سر از روی مهر بلند شود، تکلیف چیست؟

پاسخ: هرگاه پیشانی بی اختیار از جای سجده بلند شود و برگردد، یک سجده حساب می شود، چه ذکر سجده را گفته باشد چه نگفته باشد، ولی اگر با اختیار آن را بردارد اگر قبل از ذکر و از روی عمد باشد نمازش باطل است والاّ اشکال ندارد.

سؤال 157. برای سجده، پیشانی را باید برروی چه چیزی قرارداد؟

پاسخ: پیشانی باید روی چیزی قرار گیرد که سجده بر آن صحیح است، ازجمله: چوب و برگ درختان، سنگ های معدنی مانند سنگ مرمر و سنگ های سفید و سیاه و حتّی عقیق و همچنین سنگ آهک و سنگ گچ، چه قبل از پخته شدن و چه بعد از آن، و آجر و سفال و سیمان و کاغذی که از چوب ساخته شده باشد. و اگر حائلی در این وسط باشد مانند موی سر یا چرک بودن مهر، به حدّی که پیشانی به خود مهر نرسد سجده باطل است، ولی تغییر رنگ مهر اشکالی ندارد.

سؤال 158. هرگاه چیزی که سجده بر آن صحیح است در اختیار ندارد، یا به دلیل گرمی و سردی زیاد نمی تواند بر آن سجده کند، تکلیف چیست؟

پاسخ: باید بر لباسش اگر از کتان یا پنبه است سجده کند و اگر از چیز دیگر است (مثلاً از پشم است) بر همان یا بر فرش و اگر آن هم ممکن نیست بر فلزّات و اشیای معدنی و اگر مطلقاً چیزی پیدا نمی کند که بتوان بر آن سجده کرد بر پشت دست خود سجده می کند، بنابراین، پشت دست، آخرین چیزی است که می توان بر آن سجده کرد.

سؤال 159. اگر به دلیلی، در بین نماز، مهر از جلوی ما برداشته شود تکلیف چیست؟

پاسخ: هرگاه در اثناء نماز چیزی را که سجده بر آن صحیح است از دست بدهد، مثلاً بچّه ای آن را بردارد، چنانچه وقت نماز باقی است نماز را تمام کرده و بنابر احتیاط دوباره می خواند و اگر وقت تنگ است قضا ندارد، در هر دو صورت به ترتیبی که در دو مسأله قبل گفته شد عمل کند.

سؤال 160. سوره های دارای سجده واجب کدام اند؟ و آیا می توان آن ها را در نماز تلاوت کرد؟

پاسخ: چهار سوره از قرآن مجید آیه سجده دارد (سوره سجده، آیه 15 و فصلت، آیه 38 و نجم، آیه 62 و علق، آیه 19) و هرگاه انسان آیه سجده را بخواند یا گوش کند باید فوراً به سجده رود و اگر فراموش کرد، هر زمان یادش آید سجده واجب است و اگر گوش ندهد بلکه آیه سجده به گوشش بخورد، بنابر احتیاط واجب باید سجده کند. و ذکر خاصی هنگام سجده واجب نیست همین که به سجده برود کافی است.

سؤال 161. وظیفه کسانی که دچار بیماری تکرر ادرار یا باد شکم هستند چیست؟

پاسخ: درمورد وضو و نماز، وظیفه چنین کسی این است که یک وضو بگیرد و فوراً مشغول نماز شود و اگر در وسط نماز چیزی از او خارج شد اعتنا نکند و نمازش را بخواند إن شاءاللّه صحیح است؛ حتّی اگر بین دو نماز فاصله زیادی نیندازد می تواند با همان یک وضو هر دو نمازش را بخواند.

سؤال 162. آیا خنده کردن در هنگام نماز اشکال دارد؟

پاسخ: خنده باصدا نماز را باطل می کند، چه عمدی باشد و چه غیر عمد امّا تبسم و لبخند نماز را باطل نمی کند. اما هرگاه برای جلوگیری از صدای خنده به خود فشار آورد به طوری که حالش تغییر کند و رنگش سرخ شود و بدن تکان بخورد به گونه ای که از شکل نمازگزار بیرون رود نماز او باطل است واگر به این حد نرسد اشکالی ندارد.

سؤال 163. اگر در حال نماز به فردی یا چیزی اشاره کنیم، نماز باطل می شود؟

پاسخ: کارهایی که صورت نماز را به هم نمی زنند مانند اشاره کردن با دست، باعث باطل شدن نماز نیستند.

سؤال 164. اگر در حال نماز ذرّاتی از غذا و مانند آن در دهان باشد اشکالی دارد؟

پاسخ: اگر فرو برد نماز را باطل نمی کند.

سؤال 165. اگر آدامس و مانند آن در دهان باشد و همان طور مشغول نماز باشیم، نماز باطل است؟

پاسخ: درمورد آدامس و امثال آن هرگاه مشغول جویدن باشید برای نماز اشکال دارد ولی اگر در گوشه دهان باشد و جویده نشود نماز صحیح است.

سؤال 166. آیامی توان نمازرا رهاکرد وبه اصطلاح، آن را شکست؟

پاسخ: شکستن نماز واجب عمداً بنابر احتیاط جایز نیست، ولی برای جلوگیری از ضرر قابل توجّه مالی یا بدنی مانعی ندارد، مثلاً اگر جان نمازگزار یا کسی که حفظ جان او واجب است به خطر بیفتد و بدون شکستن نماز رفع خطر ممکن نباشد باید نماز را شکست، همچنین برای حفظ مالی که نگهداری آن لازم است.

سؤال 167. کسانی که زبانشان غیر عربی است تا چه اندازه باید قواعد عربی را در نماز رعایت کنند؟

پاسخ: لازم نیست آنچه را که علمای تجوید برای بهترخوانی قرآن ذکر کرده اند رعایت کند، بلکه کافی است طوری بخواند که بگویند عربی صحیح است هرچند رعایت دستورات تجوید بهتر است.

سؤال 168. چه مسافرتی موجب شکسته شدن نماز می شود؟

پاسخ: کسی که رفتن و برگشتن او هشت فرسخ (حدود 43 کیلومتر) می شود باید نماز را شکسته بخواند، خواه رفتنش چهار فرسخ (تقریباً 21/5 کیلومتر) باشد یا کمتر یا بیشتر، همین اندازه که رفتن

و برگشتن او هشت فرسخ باشد نماز شکسته است، خواه در همان روز و شب برگردد یا فاصله ای بیفتد.

سؤال 169. منظور از شکسته شدن نماز چیست؟

پاسخ: یعنی مسافر با شرایطی باید نمازهای چهار رکعتی خود (ظهر و عصر و عشاء) را در سفر به صورت دو رکعتی بخواند.

سؤال 170. کثیرالسفر به چه کسی گفته می شود؟

پاسخ: چنانچه حداقل یک ماه (هرچند بدون جمعه ها) هر روز مسافر باشد یا حداقل دو ماه و هر ماه سه روز در هفته مسافر باشد (در ماه 12 روز)، نماز این فرد در آن محل و در بین راه کامل است.

سؤال 171. در چه صورتی مکانی که در آن اقامت می کنم، وطن من محسوب می شود؟

پاسخ: چنانچه حداقل یک سال (12 ماه) در آن محل اقامت داشته باشید یا به مدت دو سال، هفته ای سه روز در آن محل اقامت کنید و یا تصمیم به اقامت دائم داشته باشید و (هرچند به صورت پراکنده) حداقل 4 ماه در سال آن جا اقامت کنید.

سؤال 172. چند سالی هست که در خارج از کشور یا دور از وطن خود زندگی می کنم، آیا وطن قبلی من همچنان حکم وطن برایم دارد؟

پاسخ: هرگاه حداقل (هرچند به صورت پراکنده) سالی سه ماه در آن محل اقامت داشته باشید همچنان وطن شما محسوب می گردد.

سؤال 173. در چه صورتی وطن قبلی من دیگر وطن محسوب نمی گردد؟

پاسخ: در صورتی که از آن جا اعراض کرده باشید، و اعراض کردن از وطن به دو شکل محقق می شود: یا در نیت، به این صورت که در مدّت طولانی مثلاً برای 5 سال یا بیشتر، از زمان خروج، تصمیم بازگشت به وطن نداشته باشد، ویا در عمل، به این شکل که تصمیم به بازگشت دارد ولی در عمل، بعد از 5 سال به وطن بازنگشته است.

سؤال 174. لطفاً درمورد نماز آیات توضیح دهید؟

پاسخ: نماز آیات در چهار صورت واجب می شود: اوّل و دوم:

گرفتن خورشید و ماه هرچند مقدار کمی از آن ها بگیرد، خواه کسی بترسد یا نه. سوم: زلزله، خواه کسی بترسد یا نه. چهارم: صاعقه و بادهای سیاه و سرخ و هرگونه حوادث خوفناک آسمانی در صورتی که بیشتر مردم بترسند.

سؤال 175. آیا می توانیم به امام جماعتی که سنی مذهب است اقتدا کنیم؟

پاسخ: طبق روایات متعدّد، می توان از باب «تقیه مداراتی» به آن ها اقتدا کرد و اعاده ندارد. و تفاوتی بین حرمین شریفین و اماکن دیگر نیست؛ ولی اگر این عمل سبب تضعیف شیعیان شود - که در شرایط خاصّی است - اقتدا جایز نیست.

سؤال 176. نماز قضا چیست؟

پاسخ: اگر به سبب عذری نتواند نمازش را در وقت آن بخواند باید قضای آن را به جا آورد.

سؤال 177. اگر ندانم چه مقدار نماز قضا بر گردن من است، تکلیف چیست؟

پاسخ: اگر مقدار و تعداد آن را نمی دانند، باید آن مقداری را که یقین دارید قضا شده به جا آورید، و درباره مقدار مشکوک وظیفه ای ندارید.

سؤال 178. وقتی با هواپیما مسافرت می کنم تا هنگام رسیدن به مقصد، هوا روشن می شود برای نماز صبح چه باید کرد؟

پاسخ: در صورتی که می ترسید آفتاب طلوع کند در همان هواپیما به همان حالت که هستید نماز را بخوانید سپس احتیاطاً آن را قضا کنید.

سؤال 179. اگرشخصی به کره ماه برود به کدام طرف نمازبخواند؟

پاسخ: به سمت کره زمین یا امتداد زمین در آسمان.

سؤال 180. نماز خواندن در فضا و در حالت بی وزنی چه حکمی دارد؟ وضو در این حالت چگونه ممکن است؟

پاسخ: در هر حال به مقدار امکان باید ارکان نماز را به جا آورد و اگر وضو ممکن نیست با تیمم نماز می خواند و اگر تیمم هم ممکن نشد بدون وضو و تیمم نماز می خواند و بعداً احتیاطاً قضا می کند.

سؤال 181. اگر فردی به عنوان مثال، نماز صبح را در وطن بخواند و با هواپیما به کشوری برود که هنوز وقت نماز صبح نشده، وظیفه اش چیست؟

پاسخ: در هر روز تنها 5 نماز واجب است؛ و لازم نیست چنین فردی نماز صبح را اعاده کند.

احکام روزه

سؤال 182. برای گرفتن روزه در ماه رمضان چه زمانی باید نیت کرد؟

پاسخ: کافی است که در هر شب از ماه مبارک رمضان برای روزه فردا نیّت کند، ولی بهتر است که علاوه براین، در شب اوّل ماه، نیّت روزه همه ماه را نیز بنماید.

سؤال 183. زمان دقیق نیت کردن چه وقتی است؟

پاسخ: نیّت، وقت معیّنی ندارد، بلکه هر زمانی تا قبل از اذان صبح نیّت کند کافی است و همین که برای خوردن سحری برمی خیزد و اگر از او سؤال شود: منظورت چیست؟ بگوید: «قصد روزه دارم» کافی است.

سؤال 184. در روزه مستحبی تا چه زمانی فرصت دارم نیت روزه کنم؟

پاسخ: زمان نیّت برای روزه مستحبّی در تمام روز نیز ادامه دارد حتّی اگر مختصری به مغرب باقی مانده باشد و تا آن موقع کارهایی را که روزه را باطل می کند انجام نداده است می تواند نیّت روزه مستحبّی کند و روزه او صحیح است.

سؤال 185. آیا کسی که روزه قضا دارد می تواند روزه مستحبی بگیرد؟

پاسخ: کسی که روزه قضای ماه رمضان یا روزه واجب دیگری بر ذمّه دارد جایز نیست روزه مستحبّی بگیرد و اگر فراموش کند و روزه مستحبّی بگیرد چنانچه قبل از ظهر یادش بیاید می تواند نیّت خود را به روزه واجب برگرداند، ولی اگر بعد از ظهر باشد روزه او باطل است.

سؤال 186. اگر به اشتباه، در طول روز چیزی بخورم، روزه ام باطل شده است؟

پاسخ: خوردن و آشامیدن از روی سهو و فراموشی روزه را باطل نمی کند.

سؤال 187. گاهی در هنگام خوردن سحری متوجه می شویم که در حال گفتن اذان هستند باید چه کنیم؟

پاسخ: باید آنچه را که در دهان است بیرون آورد و اگر عمداً فرو برد روزه اش باطل است و کفّاره نیز دارد.

سؤال 188. آیاتزریق آمپول یا سرم موجب باطل شدن روزه است؟

پاسخ: تمام انواع آمپول های دارویی یا تقویتی که به صورت عضلانی تزریق می شوند و همچنین تزریق واکسن، برای افراد روزه دار اشکالی ندارد ولی تزریق آمپول ها و سرم های وریدی جایز نیست.

سؤال 189. آیا می توان برای برطرف کردن بوی بد دهان، در حال روزه مسواک زد؟

پاسخ: مسواک کردن در حال روزه، مانعی ندارد، ولی اگر رطوبت پیدا کند و مسواک را بیرون آورده و به دهان بازگرداند و رطوبت آن در آب دهان مستهلک نگردد، جایز نیست، و در صورتی که با خمیر دندان مسواک کند، باید دهان را بعد از آن کاملاً بشوید.

سؤال 190. آیا فرو بردن اخلاط روزه را باطل می کند؟

پاسخ: فرو بردن اخلاط سر و سینه تا به فضای دهان نرسیده اشکال ندارد، امّا اگر داخل فضای دهان شود احتیاط واجب آن است که آن را فرو نبرد.

سؤال 191. در مناطقی که طول روز بسیار بلند است وظیفه افراد درمورد روزه چیست؟ لطفاً حکم نماز آن ها را نیز بیان کنید.

پاسخ: درمورد روزه مناطقی که روز یا شب آن ها خارج از وضعیت متعارف است (مثلاً بیش از 18 ساعت) باید روزه خود را مطابق مناطق معتدله در آن زمان به جا بیآورد به عنوان مثال، طول شب و روز تهران یا قاهره را در نظر بگیرد زیرا آن مناطق طلوع و غروب و نصف النهار دارند سپس با افق خود آن را تطبیق کند؛ به تعبیر دیگر، اگر در آن فصل از سال در منطقه معتدله مورد نظر، طول روز 14 ساعت است، او هم 14 ساعت روزه بگیرد به این معنا که از طلوع فجر آن جا شروع کند و 14 ساعت روزه بگیرد و در زمستان که روزهای منطقه معتدله مورد نظر مثلاً 12 ساعت است، باید از طلوع فجر آن جا شروع کند و 12 ساعت روزه بگیرد (مطابق مثال بالا) البته اگر به جا آوردن

روزه کامل برای آن ها مشقت ندارد مقدم است. درمورد نماز نیز، در جاهایی که روز زیاد کوتاه نیست، مطابق طلوع و غروب و ظهر آن محل به جا آورد؛ و اگر طول روز زیاد کوتاه باشد، مطابق آنچه در روزه نوشتیم عمل می کند.

سؤال 192. اگر خدای ناکرده فرد روزه دار استمنا کند روزه اش چه حکمی دارد؟

پاسخ: اگر روزه دار به قصد بیرون آمدن منی استمنا کند روزه اش باطل می شود هرچند منی از او بیرون نیاید.

سؤال 193. اگر فرد روزه دار در خواب جنب شود (منی از او خارج شود) روزه اش باطل است؟

پاسخ: جنابت در خواب، بعد از اذان صبح روزه را باطل نمی کند و فقط برای نماز باید غسل کند.

سؤال 194. اگر فرد روزه دار کاری کند که منی از او خارج شود، روزه اش باطل است؟

پاسخ: اگر روزه دار بدون قصد بیرون آمدن منی مثلاً با همسر خود بازی و شوخی کند در صورتی که عادت نداشته باشد که با این مقدار بازی و شوخی منی از او خارج شود روزه اش صحیح است، ولی اگر اتّفاقاً منی بیرون آید روزه اش اشکال دارد، مگر این که قبلاً مطمئن بوده که منی از او خارج نمی شود.

سؤال 195. اگر روزه دار بی اختیار در آب بیفتد، یا او را در آب

بیندازند و سر او زیر آب رود، یا فراموش کند که روزه است و سر در آب فرو برد، روزه اش باطل می شود؟

پاسخ: در تمام این موارد روزه او باطل نمی شود، ولی اگر فراموش کند که روزه است و سر در آب فرو برد و در همان حال یادش بیاید بنابر احتیاط واجب باید فوراً سر را از آب بیرون آورد.

سؤال 196. فردی که شب جنب شده اگر غسل نکند می تواند روزه بگیرد؟

پاسخ: اگر شخص جنب عمداً تا صبح غسل نکند بنابر احتیاط واجب روزه اش باطل است ولی اگر توانایی غسل ندارد یا وقت تنگ است، تیمّم کند، امّا اگر از روی عمد نباشد روزه اش صحیح است و زنی که از حیض یا نفاس پاک شده و تا اذان صبح غسل نکرده در حکم کسی است که باقی بر جنابت مانده است.

سؤال 197. اگر کارهایی که روزه را باطل می کند از روی فراموشی رخ دهد، چه حکمی دارد؟

پاسخ: اگر روزه دار سهواً یکی از کارهایی را که روزه را باطل می کند انجام دهد و بعد به گمان این که روزه اش باطل شده دوباره یکی از آن ها را عمداً به جا آورد روزه اش باطل نمی شود، ولی احتیاط مستحب قضای آن است.

سؤال 198. اگر فردی کارهایی را که روزه را باطل می کند عمداً و با علم و اطّلاع انجام دهد، چه حکمی دارد؟

پاسخ: علاوه بر این که روزه او باطل می شود و قضا دارد، کفّاره نیز دارد ولی اگر به دلیل ندانستن مسأله باشد کفّاره ندارد، ولی احتیاط واجب آن است که قضا کند. همچنین هرگاه انسان شک دارد که مغرب شده یا نه و سهواً یکی از کارهایی را که روزه را باطل می کند انجام دهد، روزه اش صحیح است.

سؤال 199. کفاره روزه چه چیزهایی است؟

پاسخ: کفّاره روزه یکی از این سه چیز است: آزاد کردن یک بنده، یا دو ماه روزه گرفتن، یا شصت فقیر را سیر کردن (اگر به هر کدام یک «مُد» که تقریباً 750 گرم است گندم یا جو یا مانند آن ها بدهد کافی است). و در زمان ما که بنده آزاد کردن موضوعیت ندارد در میان دو کفاره دیگر مخیّر است و به جای گندم می تواند آن مقداری نان بدهد که گندم آن به اندازه یک «مُد» است.

سؤال 200. هرگاه هیچ یک از این سه کاری را که برای کفاره گفته شده نتوان انجام داد، تکلیف چیست؟

پاسخ: در این صورت، هر چند «مُد» که می تواند به فقرا اطعام کند و اگر نتواند باید 18 روز روزه بگیرد و اگر نتواند، هر چند روز که می تواند، به جا آورد و اگر نتواند، استغفار کند و همین اندازه که در قلب بگوید: «استغفراللّه» کافی است و واجب نیست بعداً که قدرت پیدا کرد کفّاره را بدهد.

سؤال 201. برای ادای کفاره روزه تا چه زمانی وقت داریم؟

پاسخ: به جا آوردن کفّاره واجب فوری نیست ولی نباید طوری باشد که بگویند کوتاهی می کند.

سؤال 202. اگر در ماه رمضان بدون آن که تحقیق کند صبح شده یا نه، کاری که روزه را باطل می کند انجام دهد، بعد معلوم شود صبح بوده، تکلیف چیست؟

پاسخ: باید قضای آن روزه را به جا آورد ولی کفاره ندارد و همچنین اگر بعد از تحقیق شک یا گمان کند که صبح شده است. ولی اگر بعد از تحقیق یقین کند صبح نشده، و چیزی بخورد، بعد معلوم شود که صبح بوده، قضا واجب نیست.

سؤال 203. اگر در این که غروب شده یا نه و یا در این که صبح شده یا نه تردید داشته باشم تکلیف چیست؟

پاسخ: هرگاه انسان شک دارد مغرب شده یا نه نمی تواند افطار کند و اگر افطار کند، هم قضا دارد و هم کفّاره، ولی اگر شک کند که صبح شده یا نه می تواند کارهایی را که روزه را باطل می کند انجام دهد و تحقیق کردن نیز واجب نیست.

سؤال 204. اگر کافری مسلمان شود، آیا باید قضای روزه هایی را که نگرفته به جا آورد؟

پاسخ: اگر کافری مسلمان شود، قضای روزه های گذشته واجب نیست، امّا اگر مسلمانی مرتد شود و دوباره برگردد و مسلمان شود روزه های دوران مرتد بودن را باید قضا نماید.

سؤال 205. اگر فردی به دلایلی روزه نگرفته تکلیفش چیست؟

پاسخ: اگر به دلیل عذری نتواند روزه بگیرد باید قضای آن را به جا آورد ولی اگر مقدار و تعداد آن را نمی داند، بایستی آن مقداری را که یقین دارد قضا شده به جا آورد، و درباره مقدار مشکوک وظیفه ای ندارد.

سؤال 206. در صورتی که شخصی براثر عذر شرعی نتواند روزه بگیرد، تکلیفش چیست؟

پاسخ: اگر همان عذر یا عذر شرعی دیگری که بلافاصله پس از آن عذر ایجاد شده تا ماه رمضان سال بعد ادامه داشته باشد قضا ندارد، ولی باید برای هر روز فقیری را سیر کند. و اگر عذرش برطرف شود فقط قضای آن را به جا آورد، و چنانچه تا ماه رمضان سال بعد قضای آن را به جا نیاورد، هم قضا دارد و هم سیر کردن فقیر لازم است.

سؤال 207. آیا در ماه رمضان می توان به مسافرت رفت؟

پاسخ: مسافرت در ماه رمضان حرام نیست، ولی اگر برای فرار از روزه باشد مکروه است.

سؤال 208. آیا می توانم در سفر روزه خود را بگیرم؟

پاسخ: در سفر نمی توان روزه گرفت، حتی اگر نذر روزه کند ولی روز آن را معیّن نسازد نمی تواند آن را در سفر به جا آورد، حتّی اگر نذر کند که در سفر روزه بگیرد یا فلان روز را روزه بگیرد، خواه در سفر باشد یا در حضر، این نذر هم صحیح نیست.