جلسه 1387/11/09

بسم الله الرحمن الرحیم

اقسام جهاد - دفاع

 موضوع: جهاد

 

 بحث ما در دفاع بود ، نوع دوم از جهاد، دفاع است، امام (رضوان الله عليه) در تحرير الوسيله دفاع را به دو قسمت تقسيم کرده، يکي دفاع مسلمانان در برابر هجوم و تهاجم که صورت مي گيرد، دوم دفاع از شخص، همان گونه که لازم است دفاع کنند در برابر هجوم دشمن، لازم است که شخص هم دفاع کند از خودش، از جان و از مالش و از حريمش از حيثيت خود، اين است که دفاع به دو قسمت فعلاً تقسيم شد. بحث ما فعلاً در همان قسمت اول است آيات قرآن کريم داريم که از آن ها استفاده مي شود که دفاع لازم است «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قَاتِلُوا الَّذِينَ يَلُونَکُمْ مِنَ الْکُفَّارِ» اين در سوره ي توبه است اين آيه، ظاهراً آيه ي 123 سوره ي توبه باشد، کفاري که به آن ها نزديک هستيد و آن ها به شما در فکر خطر هستند و در فکر ضرر با آن ها مقاتله کنيد، در سوره ي بقره «وَ قَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَکُمْ» (بقره، 190) اين آيه بسيار صريح است، پس اين آيه هم ظاهراً آيه ي 109 سوره ي بقره باشد «وَ قَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَکُمْ» کساني که به قتال شما آمده اند به قتال آن ها برخيزيد و بپردازيد. اسلام مي خواهد که مسلمان ها مجهزّ باشند و آماده باشند و دشمن نتواند به آن ها ضربه بزند خضوع و آمادگي خود را هميشه حفظ کنيد يا در سوره ي ظاهراً انفال باشد «وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَ مِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَ عَدُوَّکُمْ» (انفال، 60) هميشه بايد در حالي باشيد که دشمن مرعوب شما باشد و دشمن از شما بترسد.

 آيت الله طباطبايي صاحب تفسير الميزان، در تفسير الميزان در اين آيه ي آخر ايشان نوشته اند به اين که ممکن است کسي فکر کند که اسلام مي خواهد که تجهيز کند مسلمانان را به طوري که هميشه در فکر جنگ باشند، اسلام دين جنگ است اما اين گونه نيست اسلام مي خواهد مسلمان ها را تشويق کند، ترغيب کند، که هميشه مهيّا باشند چون دشمنان آن ها هميشه در کمين هستند، مهيّا هستند بعد پشت سر همين آيه، اين آيه است «وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا» (انفال، 61) دشمنان بدانند که ما نمي خواهيم هميشه با شما بد باشيم اما «إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ» اگر آن ها ميل کردند به سلامتي، «فَاجْنَحْ لَهَا» شما هم ميل به سلامتي کنيد و به آن ها پيمان بستن و اين حرف ها، بالأخره اسلام اين گونه است، مسلمان ها مجهزّ باشند و آماده باشند اگر کسي آمد جواب بدهند «وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَ تَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ » اما در عين حال اگر آن ها از راه سلم و صفا آمدند شما هم قبول کنيد و با منطق و استدلال با آن ها صحبت کنيد، اين آياتي بود که در اين زمينه، اما در وسائل رواياتي هم وجود دارد که به آن روايات هم بايد توجه کنيم.

 باب ششم و هفتم، باب ششم و هفتم از ابواب جهاد عدو است. صفحه ي ظاهراً نوزده و بيست باشد، در باب ششم، (سکوت) در باب ششم خبر دوم و سوم باب از خبر اول مربوط به مرابطه است که بعداً صحبت خواهيم کرد.

 «وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ» خبر قبل «محمد بن حسن شيخ طوسي بإسناده عن محمد بن حسن صفار» عنه به همان صفار بر مي گردد، شيخ طوسي الصفار، صفار طبقه ي هشت است شيخ طوسي طبقه ي دوازده است حديث را از کتاب صفار گرفته و إسناد شيخ طوسي به صفّار هم صحيح است «عن محمد بن عيسي محمد بن عيسي بن عبيد يقطيني» آن هم از جلدهاي طبقه ي هفت است «عن يونس بن عبدالرحمن» است. «قَالَ سَأَلَ أَبَا الْحَسَنِ ع رَجُلٌ» يک شخصي از ابالحسن حضرت موسي بن جعفر (عليهم السلام) سؤال کرده. «جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ رَجُلًا مِنْ مَوَالِيكَ بَلَغَهُ أَنَّ رَجُلًا يُعْطِي سَيْفاً وَ قَوْساً فِي سَبِيلِ اللَّهِ» سؤال مي کند دقت کنيد که زمينه ي حديث چيست؟ مي گويد به اين که يکي از دوستان شما از شيعيان شما به او رسيد که يک شخصي شمشيري و تيري، به کسي که در راه خدا جهاد کند مي دهد، «فَأَتَاهُ فَأَخَذَهُمَا مِنْهُ» آمد و گرفت، «و هو جاهد وجه السبيل» در آن زمان ائمه (عليهم السلام) چون براي اين که براي آن زمان کارگردان جهاد بني اميه و بني العباس بودند، حالا اين بني العباس بودند ائمه (عليهم السلام) در رکاب بني العباس به جنگ رفتن را جايز نمي دانستند قبلاً هم خوانديم، جهاد براي دعوت به اسلام، پيشرفت اسلام بايد امام معصوم باشد يا کسي که قائم مقام امام معصوم باشد، اين ها غاصب خلافت هستند و اين ها، اين شخص رفت شمشير و تير را گرفت ولي نمي دانست «جاهد وجه السبيل ثُمَّ لَقِيَهُ أَصْحَابُهُ» بعد همين شخص که از شيعيان شماست دوستان شما را، اصحابش را ديد «فَأَخْبَرُوهُ أَنَّ السَّبِيلَ مَعَ هَؤُلَاءِ لَا يَجُوزُ» گفتند جهاد با بني العباس در رکاب او جايز نيست «وَ أَمَرُوهُ بِرَدِّهِمَا» گفتند برو نيزه را، شمشير را پس بده، «قَالَ فَلْيَفْعَلْ» بايد اين کار را بکند چون ما جايز نمي دانيم در رکاب آن ها با شمشير آن ها، با نيزه ي آن ها بجنگد «فَلْيَفْعَلْ قَالَ قَدْ طَلَبَ الرَّجُلَ فَلَمْ يَجِدْهُ» گفت رفت و آن شخصي که اين سلاح را داده بود، رفت و پيدايش نکرد گفتند «قَضَى الرَّجُلُ» مرده از دنيا رفته، حضرت فرمودند حالا که سلاح دست شما است «فَلْيُرَابِطْ وَ لَا يُقَاتِلْ» دو چيز داريم يکي رباط بود يکي مرزداري بود، لازم است در هر زماني لازم است افرادي مرزها را حفظ کنند تا کفّار و دشمنان از آن طرف مرز به اين سمت مرز نفوذ نکند، حضرت فرموده بله جنگ رفتن و جهاد رفتن با بني العباس جايز نيست اما حالا که آن شمشير را گرفته است و تير، «فَلْيُرَابِطْ» برود کار خوبي انجام دهد خدمت و ثواب رباط، بعداً مي خوانيم رباط از جهاد هم ثوابش بيشتر است «فَلْيُرَابِطْ وَ لَا يُقَاتِلْ» آن هم مثل قزوين و عسقلان و ديلم، آن طرف اين شهرها کفّار بودند اين طرف مسلمان بودند به مرز بايد برود قزوين مرز بود عسقلان مرز بود و ديلم به همان گيلان مي گفتند ديلم، «وَ مَا أَشْبَهَ هَذِهِ الثُّغُورَ» برود آن جا گفت حالا برود آن جا رباط کند، بعد مي پرسيد مي خوانيد و مطالعه مي کنيد اگر رفت آن جا و دشمن حمله کرد اين بايد چه کار کند؟ اگر دشمن حمله کرد حفظ بيضه ي اسلام لازم است بيضه را صاحب جواهر به مجتمع اسلام معنا کرده است، هر جا که به اجتماع اسلامي کافر حمله کند آن جا بايستي دفاع کرد واجب است بله اگر رفت آن طرف و اين گونه شد آن جا بايستي. «و إن خاف علي بيضة الإسلام مؤتلف»، اگر حمله به گونه اي است که در بيضه ي اسلام يک کسي دشمن از مرز عبور کند و داخل شود به مجتمع اسلام بله قتال کند «فَيَكُونُ قِتَالُهُ لِنَفْسِهِ لَا لِلسُّلْطَانِ» آن جا هم قتال کرد براي خاطر خودش است وظيفه ي خود را انجام دهد نه براي بني العباس، بله چرا؟ «لِأَنَّ فِي دُرُوسِ الْإِسْلَامِ دُرُوسَ ذِكْرِ مُحَمَّدٍ (صلي الله عليه و آله و سلم)» دروس يعني کهنه شدن براي اين خاطر است که مندرس شود، اگر اسلام مندرس شود نام محمد مندرس مي شود آن ها دشمن هستند داخل مي شوند و داخل شدند به اجتماع اسلام که بالأخره از بين بردند، ذکر اسلام مندرس مي شود، «؟؟؟ استفادة هذا الحديث» هرگاه که بيضه ي اسلام در خطر باشد دشمن حمله کند، دفاع لازم و واجب است اين يک حديث است.

 حديث دوم در صفحه ي بيستم جلد يازده وسائل بيست جلدي، حديث بعد از آن و بإستناد « عن محمد بن عيسي، يعني باز إسناد شيخ طوسي، عن محمد بن يحيي عن عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَيْدٍ»، طلحة بن زيد توصيه نشده، « عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (عليه السلام) قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ دَخَلَ أَرْضَ الْحَرْبِ» يک شخص مسلمان داخل شد به أرض حرب، دارالکفر، دار الحرب، جاهايي که براي کفار است و اين ها «بِأَمَانٍ» به او امان دادند داخل شد، وقتي آن جا داخل شد آن جا يک درگيري به وجود آمد «فَغَزَا الْقَوْمَ الَّذِينَ دَخَلَ عَلَيْهِمْ قَوْمٌ آخَرُونَ» اين القوم الذين اول مجعول قضاست، قوم آخرون فاعل آن است آن قومي که اين ها داخل شده بود، «فَغَزَا الْقَوْمَ الَّذِينَ دَخَلَ عَلَيْهِمْ قَوْمٌ آخَرُونَ» يک عده اي حمله کردند آن ها هم کافر بودند ولي يک مسلمان اين جا گير کرده، «قَالَ عَلَى الْمُسْلِمِ أَنْ يَمْنَعَ نَفْسَهُ» مسلمان بايد براي حفظ جان خودش هم باشد بالأخره بايد قتال کند، «عَلَى الْمُسْلِمِ أَنْ يَمْنَعَ نَفْسَهُ وَ يُقَاتِلَ» قتال کند چون آن ها داخل مي شود به اينجا، اين بايد از خودش دفاع کند «عَنْ حُكْمِ اللَّهِ وَ حُكْمِ رَسُولِهِ» ولي با کفّاري که قتال مي کند هدفش اين است که از خدا و رسول دفاع کند «وَ أَمَّا أَنْ يُقَاتِلَ الْكُفَّارَ» اينجا خيلي قصد سؤال جواب را دارد اينجاست، اگر اين شخص بخواهد قتال کند به قصد اينکه از اين قومي که به اين امان داده اند از اين ها دفاع مي کند اين کار بدي مي کند چون اين ها هم کافر هستند و آن ها هم کافر هستند، هر دو کافر هستند اين بايد دفاع کند به حکم اين که با کفار مي جنگد براي سرکوب کفّار، که کفار با باب اسلام مخالف هستند، بله. «وَ أَمَّا أَنْ يُقَاتِلَ الْكُفَّارَ عَلَى حُكْمِ الْجَوْرِ وَ سُنَّتِهِمْ فَلَا يَحِلُّ لَهُ ذَلِكَ» اگر نخير اين قتال کند براي خاطر اين که در اين مملکت است اين ها هم که کافر هستند و حاکم جائر هستند و سنت جائرانه دارند از اين ها بخواهد دفاع کند لا يجوز، به واسطه ي اين ها بخواهد شرکت کند در جنگ لا يجوز، براي حفظ جان خودش و براي حفظ دين خودش اشکال ندارد. خوب اين هم دلالت دارد بر اين که قتال کردن با کفّاري که براي حفظ جان و حفظ دين و اين ها جايز است، اين خبر دوم و سوم اين باب بود در اين باب اين خبري که دوم بود خوانديم بيضه ي اسلام بود، اين که در روايات ما هست در کتاب فقهاء بيضه ي اسلام در اين خبر دوم بود که خوانديم «و إن خاف علي بيضة الإسلام مؤتلف».

 خوب خبر بعد از آن، در باب هفتم از اين باب است بله، اين خبر هم از ابي الحسن الرضا (عليه السلام) «عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْيَرِيُّ فِي قُرْبِ الْإِسْنَادِ» که يکي از کتاب هاي حديثي مهم ما است، عن محمد بن عبيد يقطيني عن الرضا (عليه السلام) «أَنَّ يُونُسَ سَأَلَهُ» از حضرت رضا (عليه السلام) «وَ هُوَ حَاضِرٌ عَنْ رَجُلٍ مِنْ هَؤُلَاءِ مَاتَ وَ أَوْصَى» يک شخصي مرده، و وصيت کرده «أَنْ يُدْفَعَ مِنْ مَالِهِ فَرَسٌ وَ أَلْفُ دِرْهَمٍ وَ سَيْفٌ لِمَنْ يُرَابِطُ عَنْهُ وَ يُقَاتِلُ فِي بَعْضِ هَذِهِ الثُّغُورِ» يکي از نذرهاي مهم اين است نذرها و وقف ها. يک شخصي مرده وصيت کرده که از مالش يک اسب و يک هزار درهم و شمشير بدهند براي کسي که يرابط، کسي در مرزها رباط مي کند، «عَنْهُ» به نيابت از اين شخص اين کار را بکند،« وَ يُقَاتِلُ فِي بَعْضِ هَذِهِ الثُّغُورِ» در بعضي از مرزها قتال کند. «فَعَمَدَ الْوَصِيُّ» وصي، وصيت عمل کرد «فَدَفَعَ ذَلِكَ كُلَّهُ إِلَى رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِنَا» اين پول را داد به يک نفر از اصحاب ما، « فَأَخَذَهُ مِنْهُ وَ هُوَ لَا يَعْلَمُ» گرفت و اينکه نمي دانست حکومت، حکومت بني عباس است در آن زمان آن ها، کسي برود قتال کند جايز نيست اين را قبلاً خوانديم قتال، از طرف مسلمين بايد امام معصوم باشد در رأس آن يا نايب، ولي بني العباس اين گونه نيستند، بعد فهميد که وقت آن نشده، آن وقتي خواهد شد که امام رضا (عليه السلام) ظهور کند اما در حکومت بني العباس که وقت قتال بر کفار نيست، «ثم أَنَّهُ لَمْ يَأْتِ لِذَلِكَ وَقْتٌ بَعْدُ» هنوز وقت نشده که انسان برود قتال کند با دشمن «فَمَا تَقُولُ يَحِلُّ لَهُ أَنْ يُرَابِطَ» چون او گفته بود يا مرابطه کند يا قتال کند، بعد فهميد که قتال جايز نيست در رکاب بني العباس قتال جايز نيست حالا برود رباط بکند يا نه؟ خوب حالا «يَرُدُّ إِلَى الْوَصِيِّ مَا أَخَذَ مِنْهُ وَ لَا يُرَابِطُ» فرمودند حتي رباط را قبول نکردند آن چه را گرفته اي پس بده رباط هم نکن، «فَإِنَّهُ لَمْ يَأْتِ لِذَلِكَ وَقْتٌ بَعْدُ» هنوز وقت رباط نرسيده، خوب، حالا «فَقَالَ يَرُدُّهُ عَلَيْهِ فَقَالَ يُونُسُ فَإِنَّهُ لَا يَعْرِفُ الْوَصِيَّ» گفت حضرت تأکيد کرد برود پس بدهد گفت اين وصي را نمي شناسد برود پس دهد، «قَالَ يَسْأَلُ عَنْهُ» حضرت فرمودند برود بپرسد «فَقَالَ لَهُ يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَقَدْ سَأَلَ عَنْهُ فَلَمْ يَقَعْ عَلَيْهِ» رفت تحقيق کرد آن شخص را پيدا نکرد آن وصي که پول را داده بود پيدا نکرد، بله «كَيْفَ يَصْنَعُ» حضرت فرمودند اگر اين گونه است «فَلْيُرَابِطْ وَ لَا يُقَاتِلْ» برود رباط بکند ولي قتال نکند مرز مسلمان ها و اسلام، «فَإِنَّهُ مُرَابِطٌ» گفت اگر رفت در آن جا به رباط، براي دشمن که حمله کرد مثل خبر قبلي است، دشمن حمله کرد به کشور اسلام «يُقَاتِلُ عَنْ بَيْضَةِ الْإِسْلَامِ» از مجتمع اسلام قتال کند بله «فَإِنَّ فِي ذَهَابِ بَيْضَةِ الْإِسْلَامِ دُرُوسَ ذِكْرِ مُحَمَّدٍ (صلي الله عليه و آله و سلم)» زيرا اگر بيضه ي اسلام اجتماع مسلمان ها از بين برود، ذکر پيغمبر (صلي الله عليه و آله و سلم) هم مندرس مي شود، حدس مي زنم که اين دو خبر يکي باشد، آيت الله العظمي بروجردي (رحمة الله عليه) نظرشان اين بود که خبرهايي که رجالشان يکي بود ـ صحبت هاي متفرقه ـ خلاصه اين است که خبر اين خبر، که الآن خوانديم که خبر عرض کنم که دوم از باب هفتم بود، بله خيلي شباهت دارد به خبر دوم از باب ششم، علي اي الحال، آن ابوالحسن بود ؟؟؟ موسي بن جعفر (عليه السلام) اين حضرت رضا بود، شايد ابوالحسن اين باشد خلاصه، هر دو دلالت دارد به اين که اگر بيضه ي اسلام به مخاطره بيافتد، اطراف دشمن را حمله کند در آن جا لازم است بر مسلمانان که دفاع کنند، اين بحث ما در دفاع قسم اول، هم آيه ي قران دارد دلالت آن را عرض کرديم، هم اين روايات دارد.

 خوب مطلب ديگر اين است که صاحب جواهر در اين جا دارد که اگر يک کشوري، يک شهري، از طرف دشمن مورد هجوم قرار گرفت، واجب است بر اين که هر کس اطلاع پيدا کند برود و دفاع کند در همه ي مسلمان ها چون خطاب به همه ي مسلمان ها، منتها الأقرب فالأقرب، بر همه ي مسلمان ها واجب است که به دفاع بر خيزند و دشمن را دفع کنند منتها الأقرب فالأقرب، سه نوع از کلام ايشان استفاده مي شود، يکي اين که ما بدانيم که آن ها که نزديک هستند توانستند دفاع کنند و دشمن را جواب دهند و از گردن ما ساقط شود، اگر بدانيم اين کار را کرده اند يکي اين که ما ندانيم که آيا مي توانند يا نمي توانند، ندانيم هم واجب است که برويم، چون ايشان مي گويد اشتغال يقيني فراغ يقيني مي خواهد، اينجا که ما اطلاع پيدا کرديم دشمن حمله کرد به يک شهر اسلام و به يک بيضه ي اسلام، براي همه واجب است که بروند اين گردنشان اشتغال به اين تکليف پيدا کرد، اشتغال يقيني فراغ يقيني مي خواهد، اين ها اگر بدانند که آن ها مي توانند يا نمي توانند بايد بروند، علم داشتند که نمي توانند، ندانند بايد بروند. بدانند که نمي توانند هم بايد بروند اما اگر بدانند که مي توانند و توانستن ثابت شود، به سه صورت پيدا مي کند: علم به عدم، علم به وجود، عدم العلم. اگر علم پيدا کرديم به وجود که مي توانند رفتند و کار را انجام دادند از ضمه ي ما ساقط است، اگر علم داريم نمي توانند حتماً لازم است برويم، اگر علم داريم که مي توانند و توانستند از ضمه ي ما ساقط است. اگر اينکه نمي توانند بايد برويم، علم نداريم که مي توانند يا نمي توانند باز هم بايد برويم. مي شود يکي علم به عدم، علم به وجوب و عدم علم. در عدم علم بايد برويم، علم به عدم باز هم بايد برويم ولي اگر علم پيدا کرديم که مي توانند ديگر نه آن جا لازم نيست رفته اند، اين قسمت حکم دفاع بود.

 اما در اين جا حالا به مناسبت فقهاي ما، در باب دفاع از شخص، و دفاع از مال و دفاع از ارث را هم وضع کرده اند. حالا کلام امام (رضوان الله عليه) را بخوانيم تا دليل آن را عرض کنيم. امام در تحرير الوسيله فرموده اند: «قسم في الدفاع و هو علي غصبين أحدهما الدفاع عن بيضة الإسلام و حوزة» يکي دفاع از بيضه ي اسلام و حوزه ي اسلام، از مجتمع اسلام و مرکز اسلام، دوم «عن نفسه» از طرف خودش. خوب اين دو قسم شد. اول رفته سراغ آن اولي که ما خوانديم «لو غشاء بلاد المسلمين أو بلاد المسلمين، او ثغورها عدوا و غشية ممن ما غشيهم لو غشية بلاد المسلمين او ثغورها عدواً يخشا من بيضة الإسلام و مجتمع يجعل عليهم الدفاع بأي وسيلة ممکنة» اگر بدانيم که بلاد مسلمانان و يا مرز مسلمانان مرود حمله قرار گرفته که مي ترسيم بر بيضه ي اسلام و مجتمع اسلام، دفاع واجب است به هر وسيله ي ممکن با بذل مال و جان دفاع کنند. بعد مي فرمايند: «لا يشترط في ذلک حضور الإمام» در دفاع حضور امام شرط نيست، إذن امام شرط نيست، إذن نايب خاصي هم شرط نيست، إذن نايب عام آن هم شرط نيست، إذن فقيه هم شرط نيست هر مکلفي، مرد و زن و پير و جوان به هر وسيله اي به هر قيد و شرطي، لازم است و واجب است که دفاع کنند. خوب اين را خوانديم و عرض کرديم اما دوم، قسم دوم که دفاع از جان و مال و حيثيت و حريم. «لا إشکال الإنسان کأن للإنسان يدافع المحارب و المهاجم و الوث» بر هر انسان لازم است که از محارب دفاع کند از مهاجم دفاع کند و از ؟؟؟ دفاع کند، «عن نفسه و حريمه و ماله مستطاع» از خودش و از مالش و از حريمش. بعداً فرموده: «لو هجم عليه لوث أو غيره» اگر دزدي يا غير دزد، «في داره أو غيرها» در خانه ي شخص به شخص حمله کرده اند يا در بياباني و جايي، فرقي نمي کند «ليقتله ظلماً» تا اين شخص را بکشند «يجب عليه اي الدفاع الممکنة» واجب است به هر وسيله اي دفاع کند «ولو جبراً إلاّ قتل المهاجم» او به شما حمله کرد و شما هم که دفاع کنيد ولو اين که او کشته شود، کشته هم شود عمر او هدر خون او هدر رفته، «و الجزء الإستثناء و للإنضلام» اين عجيب است که هيچ وقت جايز نيست که شخص تسليم شود جايز هم نيست اين که ظلم را بپذيرد هر شخصي هم به توان خودش اگر به يک مسلمان حمله کردند، به اندازه ي توان خودش ولو با دست خالي هم باشد اگر مي بينيد که نخير آن مجهز است فلان و فلان، اين تسليم باشد جايز نيست کار حرامي کرده، إنظلام، يعني تن به ظلم دادن جايز نيست بايد دفاع کند دليل آن را بعداً مي گويم خوب بعد گفته «لو هجم ليقتله أو علي حريمه» اگر هجوم کرد که شخص را بکشد يا حريم او را بکشد، مثلاً خانواده ي او را بکشد، «؟؟؟ مقاتله و لو أن مع قتال لا يفيد» ولو بدانند که قتال او هيچ مؤثر نخواهد بود پس واجب است که دفاع کند يعني بايد ننشيند تماشا کند، بي تفاوت باشد به اندازه اي که مي تواند ولو با مشتش و با هر وسيله اي که بوده، بايد دفاع کند بله استثناء هم جايز نيست تسليم شدن در برابر دشمن، اگر بداند که کاري از پيش نمي برد باز هم استثناء نکند اعم از اين که بداند يا احتمال هم دهد، يا احتمال دهد يا ظن داشته باشد، گمان داشته باشد که نمي تواند کاري کند باز هم بايد دفاع کند احتمال هم دهد بايد دفاع کند، علم هم داشته باشد به اين که نمي تواند کار را انجام دهد باز هم بايد دفاع کند.

 خوب اما مال چطور؟ جان و حريم و مال فرق دارد. دفاع از جان اجب است به هر وسيله اي واجب است نکند گنهکار است دفاع از حريم هم واجب است نکند گنهکار است اما مال چطور؟ مال نه، مال جايز است نکرد از مال خود صرف نظر کند اشکال ندارد، حالا اگر يک وقتي، يک عنوان ديگري به اين منتقل شود عنوان ذلّت و خفّت و اين ها و الا دفاع از مال واجب نيست جايز است دفاع کردن، اما دفاع از نفس و از خودش و از حريمش و اين ها واجب است، کلمه ي محارب که اينجا به کار برده شده بود اين را عرض کنم و بقيه باشد. در قرآن کريم ما آيه اي داريم درباره ي محارب به اين صورت، «إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ» (مائده، 33) اين ها کساني هستند که محارب هستند يعني مفسد في الأرض هستند يعني کساني هستند که اين ها، مردم را مي ترسانند و راهزنان و از اين گونه آدم ها، «وَ يَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَاداً أَنْ يُقَتَّلُوا» يکي از اين چند چيز است يا کشته شوند «أَوْ يُصَلَّبُوا» يا به دار آويخته شوند «أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلاَفٍ» قطع خلاف اين است که اگر دست راست را بريد پاي چپ را ببرد، دست چپ را بريد پاي راست را ببرد، اين گونه. «أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ» يا اينکه تبعيد شوند «ذلِکَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا وَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ » حالا اين چند چيزي که گفته شد .