مشخصات کتاب
سرشناسه:عزتی، عمران، ۱۳۳۹ -
عنوان و نام پدیدآور:اثر گناه در زندگی انسان از منظر آیات و روایات/ مولف عمران عزتی.
مشخصات نشر:قم: دارالنشر اسلام ، ۱۴۰۲.
مشخصات ظاهری: ۶۸۷ ص.
شابک:978-964-475-408-1
وضعیت فهرست نویسی فاپا
یادداشت:کتابنامه: ص. [۶۸۶] - ۶۸۷.
موضوع: گناه (اسلام)
Sin -- Islam
گناه (اسلام) -- احادیث
Sin -- Islam -- Hadiths
گناه (اسلام) -- جنبه های قرآنی
Sin -- Islam -- Qur'anic teaching
رده بندی کنگره: BP۲۲۵/۶
رده بندی دیویی: ۲۹۷/۴۶۴
شماره کتابشناسی ملی:۹۲۳۸۲۶۲
اطلاعات رکورد کتابشناسی:فاپا
ویراستار دیجیتالی:مرتضی قنبری
اشاره
بسم الله الرحمن الرحیم
اثر گناه در زند گی انسان
از منظر آیات و روایات
مولف: عمران عزتی
فهرست
مقدمه 44
باب اول الف. 49
فصل اول - گناهانی که آبروی انسان را می برد 50
بخل. 50
درخواست - سائلی. 50
عدم تدبیراقتصادی
و نیازمندی. 50
نفاق و دورویی. 50
فصل دوم - اثرگناه در رابطه امور مربوط به آخرت انسان. 51
الف) گناهانی که باعث انحراف انسان از آخرت می شود 51
انحراف از مسیرعقل ومنطق. 51
طمع. 51
ب) گناهانی که باعث انکار آخرت (و تکذیب روز رستاخیز) می شود 51
فسق و فجور. 51
نداشتن حرف حق و ثابت. 52
کفر. 52
ج) گناهی که باعث رها کردن و واگذار نمودن آخرت می شود 52
دوست داشتن دنیا 52
د) گناهی که باعث آسیب رسانی به آخرت می شود 53
دنیا دوستی. 53
ه - گناهانی که باعث فراموش کردن آخرت می شود 53
آرزوی طولانی. 53
تفاخروتکاثر. 53
اشتغال به دنیا 53
پیوند خوردن به دنیا 54
دلباختگی بدنیا 54
راضی شدن به زندگی دنیا 54
رغبت به دنیا 54
فریفتگی و مغرورشدن به زندگی دنیا 54
گرفتار شدن در نعمت های دنیا 55
و) گناهانی که باعث فروختن آخرت به دنیا می شود 55
کفر. 55
کافرشدن به احکام الهی. 55
اطاعت ازهوای نفس.. 56
ز) گناهی که باعث ویرانی آخرت انسان می شود 56
آباد کردن دنیا 56
فصل سوم - اثرگناه در رابطه با آرزوهای انسان. 56
الف) گناهی که باعث طولانی شدن آرزوی انسان می شود 56
ثروت دوستی. 56
ب) گناهانی که باعث می شود انسان به آرزوهایش نرسد 56
دنیا پرستی. 56
امید بستن به دنیای فانی و ظواهر دنیا 57
امید بستن به غیر خدا 57
ثروت ومال. 57
دلبستگی به دنیا 57
عمل نکردن برای آخرت. 58
فرمانروایی فرومایگان. 58
دنیا طلبی باعملِ آخرت. 58
پیگیری کردن کاربا نافرمانی خدا 58
بداندیشی. 58
همّت گماشتن به کارغیر خدایی. 59
فصل چهارم - گناهانی که باعث سلب آسایش انسان می شود 59
حِرص... 59
حسد 59
ناآرامی و بی قراری. 59
بدی کردن. 60
کینه توزی. 60
فصل پنجم - گناهانی که باعث آفت وآسیب در زندگی انسان می شود: سررشته آفتها 60
دلباختگی به لذات دنیا 60
شهوترانی. 60
آفت آبادانی(کشور) 61
ستمگری حاکمان. 61
آفت آرزوها 61
مرگ.. 61
آفت اطاعت وفرمان برداری. 61
عصیان و نافرمانی. 61
آفت اقتصاد(میانه روی) 61
بخل. 61
آفت امانتداری. 61
خیانت به امانت. 61
آفت دوراندیشی. 62
به موقع انجام ندادن کار. 62
آفات انفاق. 62
آزار، أذیت، منت. 62
آفت ایمان. 62
شرک.. 62
آفت بخشش.. 62
معطّل کردن. 62
آفت بخشندگی. 63
اسراف.. 63
بیجا خرج کردن. 63
زیاده روی. 63
نداری وفقر. 63
آفت بردباری وحلم 63
خواری. 63
سبک سری وکم عقلی. 64
آفت بزرگی. 64
پیشآمد های قضا وقدر. 64
آفت حاکمان وفرمان روایان. 64
بدرفتاری. 64
آفت پارسایی وپرهیزکاری. 64
کم قناعت کردن. 64
ترس و واهمه 64
آفت توانگری. 65
بخل. 65
آفت جُستجوگری. 65
کامیاب نشدن. 65
آفت حسب و نسب (خانوادگی) 65
خود پسندی. 65
فخرفروشی. 65
آفت دین. 65
حسادت و خودپسندی. 65
سوء ظّن وبد گمانی. 66
فخرفروشی. 66
هوای نفس.. 66
آفت رستگاری. 66
کسالت وتنبلی. 66
آفت رعیت و ملت. 66
نافرمانی کردن. 66
آفت ریاست. 66
فخرفروشی. 66
آفت ریاضت (سختی کشیدن جهت تهذیب) 67
غلبه عادت. 67
آفت زمامداران وپیشوایان. 67
ضعف سیاست. 67
آفت امور زندگی. 67
سوء مدیریت - بداندیشی. 67
آفت زیبایی. 67
غرور. 67
آفت زیرکی وهوشیاری. 67
خودستایی. 67
مکر و حیله 68
آفت سخن گفتن. 68
دروغ. 68
پرگویی. 68
آفت سخاوت. 68
منت گذاردن. 68
آفت شجاعت. 68
ضایع کردن دوراند یشی. 68
آفت شرف وبرتری. 69
کبر و غرور. 69
آفت شرم و حیا 69
ناتوانی وضعف.. 69
آفت انسان عادل. 69
کم پارسایی. 69
آفت عدالت ودادگری. 69
حاکم زورگوی. 69
آفت عبادت. 70
خودنمائی. 70
تنبلی. 70
آفت عقل. 70
اختلاف.. 70
خود بزرگ بینی. 70
عُجب. 70
هواپرستی. 71
آفت علم 71
عمل نکردن به علم 71
فراموشی. 71
آفت علماء و دانشمندان. 71
ریاست طلبی. 71
آفت عمل. 72
نداشتن اخلاص... 72
آفت عهد و پیمان. 72
کم رعایت کردن عهد و پیمان. 72
مکروحیله 72
آفت فقها (دانشمندان دینی) 72
نداشتن صیانت نفس.. 72
آفت قدرت. 72
خودداری از احسان. 72
ستمگری وسرگشی. 73
زشت گفتاری و بدکرداری. 73
ناتوان شمردن دشمن. 73
آفت قضات (قاضی ها وحاکمان شرع) 73
طمع. 73
آفت کارها 73
ناتوانی. 73
آفت کردارنیک وخوب. 74
عمل بد و زشت. 74
آفت کشورداری. 74
سُستی کردن. 74
آفت بازگو کردن و نقل قول نمودن. 74
دروغ نقل کردن. 74
آفت گذشت کردن. 74
منّت گذاردن. 74
آفت لشکریان و سپاهیان. 74
سرپیچی از فرماندهان. 74
آفت (عامه و توده) مردم 75
عالم فاجر. 75
آفت مشورت. 75
درهم شکستن نظرات. 75
آفت نجابت. 75
کبر و غرور. 75
افت نفس.. 75
دل سپردگی به دنیا 75
آفت نعمت. 75
کفران نعمت. 75
آفت نیکی. 76
رفیق و همدم بَد 76
آفت وزیران. 76
بداندیشی. 76
آفت هیبت و شکوه 76
مزاح و شوخی. 76
آفت یقین. 76
شکّ و تردید 76
فصل ششم- گناهانی که باعث آوارگی و سرگردانی انسان می شود 77
مقدم داشتن خواسته حاکم جائر برخواسته خداوند 77
عیب جویی ازمردم 77
سخن گفتن درذات خداوند 77
فصل هفتم - گناهی که باعث آه و زاری- درماندگی- انسان می شود 77
تکیه و اعتماد به دنیا 77
فصل هشتم - گناهی که باعث می شود انسان با حرارت آهن داغ و زندان تنگ عذاب شود 77
افشای اسرار و راز اهل بیت (ع) 77
فصل نهم - گناهانی که باعث می شود انسان آیات الهی را تکذیب و تمسخرنماید 78
اصرار بر باطل و گناه 78
در باطل فرو رفتن و بازی کردن - لهو و لعب. 78
انجام اعمال بد 78
تکبّر. 78
کفر. 79
فصل دهم - گناهی که باعث سلب معرفت ائمّه اطهار(صلوات الله علیهم) از انسان می شود 79
نشستن در مجلس سبّ امامان معصوم -علیهم السلام 79
فصل یازدهم - گناهی که باعث هلاک و گشته شدن ابرار به دست اشرار می شود 79
ترک امربه معروف ونهی ازمنکر. 79
فصل دوازدهم - گناهی که باعث آزار آزاد مردان می شود 79
لئیم وناکس بودن. 79
فصل سیزدهم -گناهانی که باعث تباه شدن احسان و نیکی ها می گردد 80
خودپسندی. 80
دوست ورفیق بد 80
منّت گذاردن. 80
بدی کردن به نفس - به خویشتن. 81
لئیم بودن. 81
فصل چهاردهم - گناهی که باعث اختلاف در بین مردم (خانواده وجامعه) می شود 81
نفوذ شیطان در زندگی انسان. 81
فصل پانزدهم - گناهی که باعث زایل شدن اخلاص انسان می شود 81
وجودهوای نفس درقلب. 81
فصل شانزدهم- گناهانی که باعث فاسد شدن اخلاق می شود 82
حرص وآزمندی. 82
سختگیری در زندگی - عُسر. 82
کفر. 82
نفاق دورئی. 82
فصل هفدهم - گناهانی که باعث بی أدبی و سوء ظن به اخیار و دشمنی با آنان می شود 82
شقاوت. 82
شروربودن. 83
مجالست با اشرار. 83
فصل هجدهم - گناهانی که باعث بی ادبی انسان می شود 83
بد حرف و بدسخن بودن. 83
همنشینی با بی خردان. 83
فصل نوزدهم - گناهی که موجب آزار و أذیت انسان می شود 83
مجادله بیجا 83
فصل بیستم - گناهانی که باعث کم و یا بی ارزش
شدن انسان می شود 84
اهانت به مردم 84
تهی بودن قلب ازیاد خدا 84
دروغ. 84
ستمگری. 85
فصل بیست و یکم - گناهانی که باعث نابودی اسلام و خارج شدن انسان از اسلام محسوب می شود 85
بدعتگذاری. 85
دروغ. 85
ندادن زکات. 85
فحش دادن وفحش شنیدن. 85
قهرکردن بیش ازسه روز. 86
کمک نکردن به ضعیف.. 86
مرجئة و قدریة 86
فصل بیست و دوم - گناهانی که باعث بی اعتبارشدن انسان می شود 86
نسبت ناروا 86
دروغ. 87
فصل بیست و سوم - گناهی که باعث نادیده گرفتن حقّ امام و پیشوای عادل می شود 87
نفاق. 87
فصل بیست و چهارم - گناهانی که باعث خیانت به امانت می شود 87
نداشتن ایمان. 87
خائن بودن نسبت به امانت. 87
دروغ. 87
سخن چینی. 88
مکر وحیله 88
فصل بیست و پنجم - گناهی که باعث قطع شدن امداد و نصرت آسمانی و زمینی می شود 88
ترک امر به معروف و نهی ازمنکر. 88
تمسّک جستن به غیرخداوند 88
شرک.. 89
فصل بیست وششم - گناهانی که باعث از بین رفتن امنیت انسان می شود 89
خود را ایمن دانستن از مکر الهی. 89
بد سیرتی. 89
فصل بیست و هفتم - گناهانی که باعث ناامیدی انسان می شود 89
ناامیدی از رحمت خداوند، اعتماد به غیر خدا و تکذیب وعده های الهی. 89
بدی کردن به خویشاوندان. 90
دل بستگی به دنیا 90
تسلّط شیطان برانسان. 90
عصیان. 91
آلوده کردن نفس.. 91
فصل بیست و هشتم - اثرگناه در رابطه با ارتباط انسان با انبیاء الهی. 91
الف) گناهانی که باعث شریک شدن انسان درقتل، آزار و أذیت انبیاء الهی می شود 91
راضی شدن به قتل وکشته شدن آنها 91
فاش کردن اسرار اهل بیت (صلوات الله علیهم) در نزد دشمنان. 91
ب - گناهانی که باعث دوری انسان از پیامبراسلام(ص) می شود 92
بخل، بدگوئی، تکبر، حسادت، قساوت قلب، فحاشی. 92
خوردن مسکرات وسبک شمردن نماز. 92
روگردانی ازسنّت پیامبر. 92
شرور بودن. 92
فصل بیست و نهم - گناهانی که باعث انحطاط انسان و جامعه می شود 93
امامت فرد ناشایست. 93
ضایع وتباه کردن امورمسلمین. 93
انحراف ازمسیر حق. 93
فصل سی ام - اثرگناه در رابطه انسان با اهل بیت. 93
الف) گناهانی که باعث برائت اهل بیت وأئمه معصوم از انسان می شود 93
دوری کردن دو برادر دینی از یکدیگر. 93
آزردن پدر و مادر. 94
أمین نبودن. 94
مصرف موادفاسد و زیان آور. 94
رعایت نکردن حدود الهی. 94
ب) گناهانی که باعث دشمنی انسان با اهل بیت می شود 95
انعقاد نطفه درعادت ماهانه، نفاق، ولادت نامشروع، زنا 95
گناه ودریده شدن پرده های عصمت. 95
ج) گناهانی که باعث دوری انسان از اهل بیت می شود 96
أسیرشدن بدون جهاد و جراحت. 96
تعظیم وترحم کردن به بزرگسالان و خردسالان اهل بیت(ع) 96
ترک کردن تقیّه 96
اطاعت نکردن ازخداوند 97
جدایی از راه اهلبیت - علیهم السلام 97
احترام کردن به مخالفین اهل بیت-علیهم السلام 97
خوش رفتارنبودن با مردم 97
خیانت به مسلمان. 98
مکر و حیله به مسلمان. 98
سبک شمردن نماز. 98
در به روی فقرای شیعه 98
ضایع کردن حق هم سایه 99
بدرفتاری باهمسایه 99
گناه 99
مُحاسبه نکردن نفس خود 99
د) گناهانی که باعث زیان رساندن اهل بیت می شود 100
افشاکردن سخنان (سرّی) اهل بیت صلوات الله علیهم 100
جهاد در رکاب کسی که حکم خدا را اجرا نمی کند 100
ه) گناهی که باعث می شود انسان به دشمنان اهل بیت یاری نماید 100
یاری نکردن به شیعیان أهل بیت. 100
فصل سی و یکم- اثرگناه بر ایمان انسان. 100
الف) گناهانی که باعث می شود انسان ایمان نداشته باشد 100
افشاکردن اسرار اهل بیت. 101
خیانت به أمانت. 101
تعصب. 101
فریب دنیا 101
شک وتردید 101
مکروحیله 101
ب) گناهانی که باعث می شود انسان مزه ایمان را نچشد 102
دروغ. 102
رغبت به دنیا 102
ج) گناهانی که خارج شدن انسان از ایمان و زمره مؤمنین می شود 102
ندادن زکات 102
سرزنش به خاطر لغزش.. 102
د) گناهانی که باعث فاسد شدن ایمان می شود 102
دنیا دوستی. 102
غضب. 103
ه) گناهی که باعث فراموشی ایمان می شود 103
همنشینی با اهل دنیا 103
و) گناهانی که باعث نابودی ایمان انسان می شود 103
تهمت زدن به برادر دینی. 103
حسادت. 103
شرابخواری. 104
شرک.. 104
عمل نامشروع - زنا 104
أذیت وآزارهمسایه 104
باب دوم ب. 105
فصل اول-گناهانی که باعث قطع باران می شود. 106
گناهانی که باعث غضب پروردگار عالم گردد 107
کم فروشی و گرانفروشی. 107
دروغ گفتن حاکمان 107
عوامل طبیعی نابودی زراعات غیر از گناه 107
مناسب نبودن زمان و مکان کشت و زرع. 107
فصل دوم - گناهی که باعث تباه شدن باطن ودرون انسان می شود. 108
فساد بیرونی وعلنی. 108
فصل سوم - گناهانی که باعث قرارگرفتن انسان در باطل می گردد. 108
عمل کردن به رأی خود 108
نپیوستن به حق. 108
فصل چهارم - گناهانی که باعث نابودی باغات و محصولات باغی می شود. 108
جریان قوم سبأ، داستان دو مرد و سرانجام صاحبان باغ سبز. 108
الف) باغ های بزرگ و آباد، شهرهای پاک و پاکیزه، پروردگار آمورزنده و بخشنده 108
ب) گناهان، باغ های ویران، شهرهای خرابه، پروردگار قهار 109
اعراض و روگردانی از حقیقت و خدا 109
تبعیت ازشیطان. 109
تکبروغرور. 110
تکذیب قیامت. 110
طغیان وسرکشی. 110
ظلم و ستم 110
غفلت وغافل شدن ازخدا 111
فاصله طبقاتی. 112
فراموش کردن خدا 112
کافرشدن به خداوند 112
محروم کردن مستمندان از نعمت ها 112
قساوت قلب نسبت به فقرا ودرماندگان. 113
حکومت وسلطه منافقان. 114
فصل پنجم - گناهان، بَدی ها، پلیدی ها و زشتی ها در زندگی انسان.. 115
الف - گناهانی که باعث، بَدی، بداندیشی، بدنامی و بدگوئی از انسان می شود 115
نیکی کردن به اراذل و فرومایگان. 115
استهزا کردن دیگران. 115
عیب دانستن امربه معروف ونهی ازمنکر. 115
انکار زشتی برای مردم 115
افزودن به اموال با کم کردن ازآبرو. 115
کمک کردن به باطل. 116
بخل. 116
بداخلاقی. 117
بدرفتاری. 117
بد گفتاری. 117
بد گمانی. 117
بَدی کردن به دیگران. 117
حریص شدن. 117
تسلیم کردن ناموس خود بدیگری. 118
سوء ظن داشتن به خداوند متعال. 118
دروغ. 118
دشمنی با مردم 119
دورویی ودوزبانی. 119
دوستی که در راه خدا نباشد 119
شراب ومُسکرات. 119
قطع صله رحم 120
طمع و رغبت ذلّت آور. 120
بد طینتی. 120
ظلم 120
عمل منافی عفت. 120
عفو نکردن. 121
عیبجوئی. 121
غضب. 121
غیبت کردن. 121
بیماری قلب. 121
بد کاری. 121
کبروغرور. 122
گناهان. 122
لئیم وفرومایگی. 122
مکروحیله 122
نادانی. 122
إسائه أدب به نیکان، بدی کردن به همسایه 123
ب) گناهی که باعث نزدیک شدن بدکاران به انسان می شود 123
سخن زشت ومُستهجن. 123
ج) گناهی که باعث بدگویی از انسان می شود 123
دروغ گفتن. 123
د) گناهانی که باعث بد نامی انسان می شود 123
کار زشت وقبیح. 123
فصل ششم - اثرگناه بر برادری انسان.. 123
الف) گناهانی که باعث بهم خوردن برادری انسان می شود 123
آزرده کردن برادر دینی. 124
جفا کاری. 124
خیانت. 124
درویی. 124
غیبت. 124
بد گفتاری. 125
قهر کردن دومسلمان. 125
نفرین به برادر مؤمن. 125
ب) گناهانی که باعث عدم اخوت و برادری با انسان می شود 125
تبهکاری، حماقت، دروغ، پرروئی، فسق وفجور. 125
فصل هفتم - گناهای که باعث برچیده برکت از زندگی انسان می شود. 126
ترک امربه معروف و نهی ازمنکر. 126
اعمال بد وناپسند 126
تکذیب کردن حقایق، حبس کردن حق برادر دینی. 126
خیانت، دزدی. 127
منع زکات. 127
دشنام 127
زنا، شرابخواری. 127
غشّ وخیانت به برادر دینی. 128
گناه 128
نیت فاسد 128
فصل هشتم - گناهی که باعث آزار، أذیت و دوری بزرگان می شود. 128
خیانت - دروغ. 128
سخن زشت ومُستهجن. 128
لئیم وابله بودن. 129
حاکم شدن نااهلان. 129
فصل نهم - گناهانی که باعث بی بصیرت شدن انسان می شود. 129
آرزوی طولانی. 129
فریفته شدن به زرق وبرق دنیا 129
هواپرستی. 129
فصل دهم - گناهانی که باعث نزول بلاء می شود 130
ضایع کردن امربه معروف ونهی ازمنکر، 130
پیشی گرفتن ازاهل بیت. 130
تکذیب آیات وپیامبران الهی. 131
ترک جهاد 131
عمل شنیع قوم لوط، جرم، تبهکاری، فساد 132
نزول بلا (باران سنگ) 132
دین را بهای دنیا قراردادن. 132
طغیان، سرکشی، نافرمانی ازخدا 133
قوم عاد وثمود 133
(وزیدن باد و فرود آمدن صاعقه بلا) 133
خود را ازمؤمن پنهان کردن. 134
مغرورشدن به ملک وقدرت. 134
فاسق وفاجربودن. 134
انجام گناهان رسواکننده 135
گناه جدید، بلای جدید 135
فساد درنیت وبداندیشی. 135
اشتغال به نعمت ها 135
گرفتاری مردم را خواستن. 135
تبعیت ازهوای نفس.. 136
بنقل از امیرالمؤمنین (ع) پانزده گناه سبب نزول بلا می شود 136
فصل یازدهم- گناهانی که باعث بیزاری ونفرت مردم ازانسان می شود. 138
بداخلاقی. 138
ترش رویی. 138
فصل دوازدهم - گناهانی که باعث بیماری ومعلولیت جسمی انسان می شود. 138
حسد 138
ریا و خود نمائی. 139
رابطه نامشروع زن و مرد - زنا 139
شراب ومُسکرات. 139
شک وتردید 139
گناه 140
انعقاد نطفه درحال حیض... 141
عامل خاص بیماری. 141
قطع رحم وآزاروأذیت خویشاوندان. 142
کالا و امکانات دنیوی. 142
کینه توزی. 142
فصل سیزدهم- گناهی که باعث به خاک مالیده شدن بینی انسان می شود. 143
تحصیل علم برای به جهالت کشاندن مردم 143
باب سومپ. 145
فصل اول - گناهی که باعث می شود انسان نتواند پاکدامنی و عفت خود را حفظ نماید. 146
حرص شدید 146
فصل دوم - گناهانی که باعث پراکند گی و پریشانی در زندگی فرد و جامعه می شود. 146
اختلاف.. 146
دنیا پرستی. 146
فصل سوم - گناهانی که باعث دریده شدن وکناررفتن پرده های حرمت، کرامت ومصونیت انسان می شود. 146
الف) گناهان باعث دریده شدن پرده های حرمت ومصونیت انسانی می شود 147
شراب خواری، قماربازی، لغویات برای خنده مردم، عیبجوئی، همنشینی با اهل ریب. 147
ب) گناهان باعث کنار رفتن و برداشته شدن پرده حرمت وکرامت انسانی می شود 147
قرض گرفتن به نیت اداء نکردن، اسراف، بخل، بداخلاقی، کم صبری، دل تنگی، برخورد توهین امیز با اهل دین. 147
برداشتن پرده اسراردیگران. 148
به دنبال اسرار مردم بودن. 148
ارتکاب گناهان کبیره 148
فصل چهارم - گناهانی که باعث پشیمانی انسان می شود 148
الف) گناهان باعث پشیمانی می شود (دریک روایت) 148
ب) گناهانی که باعث پشیمانی می شود 149
آرزو - آرزوی طولانی. 149
آدم کشی. 149
اعتماد کردن به اخبارفاسق. 149
سوارشدن برمرکب باطل. 149
یاری کردن به باطل. 150
کوتاهی درکارخیر. 150
دروغ. 150
مالک نشدن به زبان آن خود 150
نشناختن محل قدم گذاردن ورفت وآمد کردن. 150
درشت خویی وپررویی. 151
دشمنی با مردم 151
حرکت درمسیر باطل - ترک واجبات و انجام محرمات. 151
ظلم 151
غضب. 152
نافرمانی خداوند 152
فصل پنجم - گناهانی که باعث می شود انسان پند نپذیرد و نتواند دیگران را نیز پند دهد. 152
بخل. 152
نداشتن بصیرت. 152
غرور و خود خواهی. 152
مالک نشدن عقل برانسان. 153
خیانت به نفس.. 153
فصل ششم - گناهی که باعث نادیده گرفتن حقّ پیرمردان وپیرزنان می شود. 153
نفاق. 153
فصل هفتم - گناهانی که موجب پیمان شکنی انسان می شود. 153
خیانت. 153
بی دینی. 153
شُبهَ وشک.. 154
فاجربودن. 154
ناکس ولئیم بودن. 154
وفاداری با پیمان شکنان. 154
باب چهارمت. 155
فصل اول - گناهانی که باعث ترس و وحشت انسان می شود. 156
بداخلاقی. 156
نترسیدن وخوف نداشتن ازخدا 156
کفر. 156
کفران نعمت روزی وامنیت. 156
گناه 157
ضعف یقین. 157
فصل دوم - گناهانی که باعث از بین رفتن تقوی انسان می شود. 157
ترجیح دادن خواسته سلطان جائر برخواسته خداوند 157
غلیه شهوت. 158
ترک صله رحم 158
فصل سوم - گناهانی که باعث تنها ماندن انسان می شود 158
درشت خوئی. 158
خود بینی. 158
فصل چهارم- گناهانی که باعث قبول نشدن توبه انسان می شود. 159
بداخلاقی. 159
بدعت گذاری. 159
حق مردم 159
خون ناحق ریختن. 159
عمل شنیع لواط. 160
خوردن مال یتیم 160
وصف زن نامحرم برای مرد نامحرم 160
فصل پنجم- گناهی که باعث سلب توفیق از انسان می شود 161
بخل. 161
فصل ششم- گناهی که باعث تهمت خوردن ومتهم شدن انسان می شود. 161
به جاها و افراد پست ومتهم نزدیک شدن. 161
باب پنجمث. 163
فصل - اثرگناه برثروت و اموال انسان.. 164
الف) از بین رفتن ثروت. 164
اسراف.. 164
ندادن زکات. 164
ظلم کردن بدیگران. 164
محروم کردن نیازمندان. 165
ب) مصرف شدن ثروت درغیر راه حق. 165
بدست آوردن ثروت ازغیرراه حلال. 165
منع کردن حق الله- مانند خمس.. 165
ج) و زر، و وبال شدن اموال. 165
سود نداشتن مال برای انسان. 165
باب ششمج. 167
فصل اول - گناهانی که باعث جنگ و درگیری درزندگی انسان می شود. 168
اختلاف.. 168
حرف ناروا 168
جنگ با خدا 168
دشمنی با مردم، ستمگری با رعیت. 168
فصل دوم - گناهانی که باعث جهل و نادانی انسان می شود. 169
جور و ستم 169
خودبینی. 169
تکبر. 169
کفر. 169
باب هفتمچ. 171
فصل اول - گناهانی که باعث خشکی چشم انسان می شود 172
قساوت قلب. 172
گناه 172
فصل دوم - گناهی که باعث کوری جشم انسان می شود- حقیقت را نبیند. 173
غفلت، نداشتن معرفت. 173
فصل سوم - گناهانی که باعث تشبیه انسان به چهارپایان می گردد. 173
نداشتن ایمان و تقوی. 173
گریزازحق وتذ کّرالهی. 173
ندیدن ونشنیدن حق. 174
ناشکری وناسپاسی. 174
غلبه شهوت، غلبه غضب 175
رفاه طلبی وپرخوری. 175
فکرواند یشه نکردن. 175
فصل چهارم - گناهی که باعث ازبین رفتن چهارپایان می شود. 175
ندادن زکات. 175
باب هشتمح. 177
فصل اول - گناهانی که باعث تسلّط حاکم جائر بر انسان و برجامعه و ترس ازحاکم جائر می شود. 178
کم فروشی. 178
نافرمانی خداوند 178
گناه 178
فصل دوم - گناهانی که باعث حِجاب بین انسان وحقیقت می شود. 179
نداشتن ایمان به آخرت. 179
عمل ضدعفت - زنا 179
فصل سوم - گناهی که باعث قبول نشدن حجّ وعمره انسان می شود. 180
خرید و فروش شراب. 180
کسب حرام 180
فصل چهارم - گناهانی که باعث به حرام افتادن انسان می شود. 180
گرفتن مال وحق ازطریق محاکم طاعوت وظالم 180
واقع شدن درشبهات، دل باختگی به شهوات. 181
فصل پنجم - گناهانی که باعث حریص شدن انسان می شود. 181
ضعف ایمان. 181
نداشتن توکل. 181
شرّ و بدی. 181
غلبه شهوت. 181
میل افراطی. 181
فصل ششم - گناهانی که باعث از بین رفتن حرمت انسان می شود. 182
تهمت. 182
ندادن زکات. 182
فسق. 182
فصل هفتم - گناهانی که باعث حسرت انسان در زندگی می شود. 182
آرامش نداشتن با آرامش الهی. 182
ثروت نا مشروع. 182
حسد 183
انفاق کردن مال برای بازداشتن مردم ازراه خدا 183
عمل نکردن به علم خود 183
از دست دادن فرصت. 183
نگاه ناروا 184
نگاه به نامحرم - چشم چرانی. 184
فصل هشتم - گناهانی که باعث حسادت انسان نسبت به دیگران می شود. 184
لئیم بودن وپستی. 184
نفاق. 184
فصل نهم - گناهانی که باعث از بین رفتن حسنات و اعمال نیک انسان می شود. 184
حسد 184
إظهارنارضایتی پیش مردم 185
آزار، أذیت و ناسازگاری زن وشوهر. 185
غصب کردن مال مؤمن. 185
کینه توزی. 186
فصل دهم - گناهانی که باعث دوری انسان ازحق می شود 186
فراموش کردن آخرت. 186
انحراف از راه عقل ومنطق. 186
أهانت به مسلمان فقیر. 186
هدف بودن باطل. 187
ترک جهاد 187
سستی وتنبلی. 187
شقاوت. 187
قیاس دردین. 187
بزرگ شمردن کار خود 188
تکبّر. 188
کسالت و بی حالی. 188
تبعیت ازهوای نفس.. 188
فصل یازدهم - گناهانی که باعث از بین رفتن حکمت و دانایی انسان می شود. 189
شهوترانی و هوس بازی. 189
غضب. 189
فصل دوازدهم - گناهانی که باعث از دست رفتن حکومت وقدرت می شود. 189
ترک کردن احسان و نیکی. 189
ضایع کردن اصول اساسی حکومت. 189
ترک امربه معروف ونهی ازمنکر. 190
امتیازخواهی وخودکامگی. 190
مانع شدن ازانصاف.. 190
شکستن پیمان با اهل ذمّه 190
تبذیر و هزینه های زیان بار اقتصادی. 190
تبعیت نکردن ازرهبری. 190
تبعیض وناعدالتی. 191
سوء تدبیر و ضعف مدیریت. 191
تعدی به حق مردم 191
تفرقه و اختلاف.. 191
اطاعت ازجوروجائر. 191
جهل ونادانی. 192
حق ستمدیده را از ستمگر نگرفتن. 192
خراج گرفتن بدون آبادانی. 192
ریختن خون ناحق. 192
دین را خادم سلطنت قراردادن. 192
شمشیر دشمنی. 192
ظلم وستمگری دردوران حکومت. 193
عبرت نگرفتن سرگذشت گذ شتگان. 194
ایجاد عداوت و دشمنی با مردم 194
عذرخواهی بی جا 195
غفلت. 195
پرداختن به فرعیات، تاخیرانداختن فرزانگان، مقدم داشتن فرومایگان. 195
فاسد وتباه شدن روزگار و زمانه، فساد درحکومت وجامعه 195
نافرمانی خداوند 196
ناشکری و ناسپاسی. 196
همنشینی با فرومایگان. 196
فصل سیزدهم - گناهانی که باعث بی حیائی انسان می شود 196
دروغ. 196
شرور و بد بودن. 197
لئیم وفرومایه 197
فصل چهاردهم-گناهانی که باعث می شود انسان مورد حیله خداوند قرار گیرد و حیله او به خودش برگردد 197
الف) مورد حیله و مکر قرارگرفتن انسان. 197
حیله کردن به حق. 197
حیله کردن به خدا 198
ب) برگشتن حیله و مکر به خود انسان. 198
حیله کردن به مردم 198
کفر. 198
باب نهمخ. 199
فصل اول - گناهانی که باعث خائن شدن انسان می شود 200
سبک شمردن امانت. 200
کمک کردن به باطل. 200
برآورده نکردن حاجت برادردینی. 200
هدیه گرفتن حاکم ازمردم 200
خیراندیشی نکردن نسبت به برادر دینی. 201
دروغگویی. 201
فاش کردن راز و سر. 201
ندادن زکات. 201
فرومایه بودن. 201
اطمینان به نفس.. 202
فصل دوم - گناهی که باعث به ستوه آمدن اعضای خانواده ازانسان می شود. 202
بداخلاقی. 202
فصل سوم - اثرگناه در رابطه انسان با خدا 202
الف) گناهانی که باعث انکارخداوند عالم می شود 202
پرستش نام بدون ذات خدا 202
شراب و مسکرات. 202
کفر. 203
ب) گناهان باعث در حجاب شدن خداوند از انسان می شود 203
زیادی گناه 203
ت) گناهانی که باعث دوری انسان از خداوند می شود 203
آرزوی طولانی. 203
نافرمانی خدا 204
با وجود آب و خاک خود را در فقر قراردادن. 204
نزدیک شدن به سلطان جائر. 204
اعتماد به غیرخدا 204
حسد 205
ترش رویی و چهره در هم کشیدن. 205
سخن چینی. 205
شکم پرستی، شهوت پرستی. 205
عمل نکردن به علم خود 206
عیب جوئی برای سرزنش.. 206
پیوند دوستی با کافران. 206
تکبّروخود بزرگ بینی. 206
تبعیت ازخواسته های یهود ونصاری. 206
هوای نفس.. 207
ث) گناهی که باعث می شود انسان شیرینی دوستی با خدا را درنیابد 207
دنیا دوستی. 207
ج) گناهی که ردّ کردن خدا درعرش محسوب می شود 207
طعنه زدن به مؤمن و رد کردن آن. 207
ح) گناهانی که باعث روگردانی خداوند از انسان می شود 208
آزار و أذیت زن و شوهر و طلاق با زور. 208
غصب کردن مال مؤمن. 208
خ) گناهی که باعث نبود صلح و صمیمیت بین خدا و انسان می شود 208
سوء ظن نسبت به خدا 208
د) گناهانی که باعث شاکی شدن انسان از خدا می شود 209
شِکوه از گرفتاری در پیش غیرخدا 209
شِکوه از مصیبت وارده 209
ذ) گناهانی که باعث کوچک شمردن خداوند سبحان می شود 209
با علم خدا را نافرمانی کردن. 209
جلوه امور مادی درنظر انسان. 209
تفاخر و مباهات. 210
کبر و غرور. 210
ر) گناهی که باعث بد گمانی (سوء ظن) نسبت به خداوند می شود 210
بخل. 210
ز) گناهی که باعث مجادلة وستیزه درباره خداوند متعال می شود 210
تبعیت ازشیطان. 210
س) گناهانی که مُحاربه انسان با خدا و رسول(ص) محسوب می شود 210
آزردن مؤمن. 210
خوارشمردن مؤمن. 211
قسم دروغ. 211
ش) گناهی که باعث مخالفت انسان با خدا می شود 211
بدون علم فتوی دادن. 211
ص) گناهانی که باعث نافرمانی خداوند (عزوجل) می شود 211
خواب، خوراک، دنیا، استراحت، ریاست، زن. 212
همنشینی با گناه کار. 212
ض) گناهانی که باعث نسبت دروغ به خدا می شود 212
درحکم شرعی با رأی خود نظردادن. 212
اعتقاد به جبر و تفویض... 212
ط) گناهی که باعث می شود انسان به نعمت خداوند، خشم و غضب نماید 213
حسد 213
ظ) گناهی که ناسپاسی انسان از خدا محسوب می شود 213
ناسپاسی از پدر و مادر. 213
ع) گناهی که باعث ناسپاسی ازفضل خدا می شود 213
کفران نعمت. 214
غ) گناهی که باعث خروج از ولایت خدا می شود 214
غیبت برادر دینی. 214
ع) گناهانی که باعث می شود انسان یاد و ذکرخدا را فراموش کند 214
چشم چرانی و بدچشمی. 214
رفاه و ثروت دوستی. 214
تبعیت از هوای نفس - شهوت. 215
فصل چهارم - گناهانی که باعث خرابی و ویرانی خانه ها، آبادی ها و شهرها می شود. 215
انکارآیات الهی. 215
تحقیر مردم فقیر و مؤمنین. 216
ترک امربه معروف نهی ازمنکر. 216
ترک نیکی ونیکوکاری. 216
تکبّر. 216
تکذیب پیامبران الهی. 217
تکذیب قیامت ورستاخیز، تکدیب نزول عذاب الهی دردنیا 218
خَمر، خیانت، دزدی، زنا 219
سرپیچی از فرمان خداوند 219
سنگ بنای غصبی - مال حرام و غصبی 219
طغیانگری وسرکشی. 219
ظلم و ستم 219
عمل شنیع قوم لوط وهمجنس گرایی. 220
غرور و مستی نعمت. 221
ایجاد فساد در روی زمین. 221
فسق وفجور. 221
قسم دروغ ونا حق، قطع رحم 222
کفر. 222
گناه و معاصی. 223
گرفتن مالیات - خراج - بدون آبادانی. 223
نا فرمانی پدرومادر. 223
نشاط وشادی افراطی ومغرورانه 224
فصل پنجم - گناهانی که باعث خُسران و زیان درزندگی انسان می شود. 224
فروختن آخرت به دنیا 224
إرتداد - ازدین برگشتن. 224
یاری کردن به باطل. 224
کافرشدن به حضرت پیامبر - صلّ الله علیه وآله 224
سازش و سستی در راه حق. 224
ترس از غیرخدا 225
ترک طاعت خدا 225
کوتاهی کردن درکارخیر. 225
دنیا پرستی. 225
عمل کردن برای دنیا 225
اطاعت ازکافران. 225
دشمنی با مردم 226
رها کردن نفس.. 226
غفلت از محاسبه نفس.. 226
فصل ششم - گناهی که باعث به خطرافتادن انسان می شود. 226
خود رأی بودن. 226
فصل هفتم - گناهانی که باعث ازبین رفتن خوشنودی انسان می شود. 226
آرزوی زیاد 226
خشم وغضب. 227
فصل هشتم - گناهی که باعث قطع شدن خویشاوندی می شود. 227
بداخلاقی. 227
سرپیچی از دستور دینی پدر. 227
یاری نکردن به خویشاوندان. 227
قطع رحم - قطع رابطه خویشاوندی. 228
فصل نهم - گناهانی که باعث برچیده شدن خیر از زندگی انسان می شود. 228
بی قراری و دلتنگی. 228
شک وتردید درباره خداوند 228
کم سپاسی. 228
شکم پرستی، شهوت پرستی. 228
طعنه زدن. 229
نداشتن مدارا ونرمش درزندگی. 229
بدست نیاوردن مال حلال، کارنکرن. 229
باب دهمد. 231
فصل اول - گناهان و دشمنی ها 232
الف - آشکارترین دشمن انسان. 232
شیطان. 232
ب - بزرگترین دشمن انسان. 232
هوای نفس.. 232
ج دشمن ترین مردم نسبت به مؤمنین. 232
یهود و مشرکین. 232
د - گناهانی که باعث دشمنی می شود 233
واگذارشدن انسان به نفس خود در اثر گناهان مختلف.. 233
خیراندیش نبودن نسبت به برادر دینی. 233
جفا کاری. 233
دشمنی باحق. 233
دفاع نکردن ازخانه وخانواده درمقابل دشمن. 234
شرک.. 234
شقاوت. 234
ظلم 235
تحصیل علم برای دنیا 235
غیبت. 235
فَحش گویی وفحش شنوی. 236
قطع رحم 236
کفر. 236
مردم فریبی. 236
امربه منکرونهی ازمعروف.. 236
ترک نهی ازمنکر. 237
همنشینی با گنهکاران. 237
برآورده نکردن حق و حقوق برادر دینی. 237
خیانت کردن دردین مردم 237
تعطیل کردن حدود الهی. 238
ترک کردن نهی ازمنکر. 238
ظلم 238
تکبّر. 238
دشمنی با حاملان قرآن. 238
بی مبالاتی. 239
نفاق و منافق بودن. 239
شکم پرستی. 239
بخل. 239
بدرفتاری با زیردستان و مردم 240
حسد 240
بی مبالاتی. 240
بخل. 240
بد زبانی. 240
ترشروئی. 241
تعصب وفخرفروشی جاهلی. 241
تعدّی به حقوق دیگران. 241
جفاکاری. 241
ازخود راضی بودن، خودپسندی. 241
دشمنی با مردم 242
دشنام دادن به مردم - سبّ کردن مردم 242
رغبت به دنیا 242
سخن چینی. 242
سرزنش زیاد 243
غضب. 243
تکبّر. 243
مخالفت با مردم 243
مجادلة و ستیز. 243
مزاح وشوخی. 244
غیرت نمائی زن - درمقابل حکم و وظیفه شرعی. 244
ترک امر به معروف و نهی ازمنکر. 244
شکستن پیمان الهی. 244
پرحرفی. 244
جَور در حکم - به ناحق حکم کردن. 245
حکم کردن به غیرحکم خدا 245
خصومت - دشمنی. 245
شراب، شیطان، قمار. 245
همنشین،همسفره شدن با گناهکار. 246
9)گناهانی که باعث قدرت گرفتن ومسلط دشمن می شود 246
ترک امربه معروف ونهی ازمنکر. 246
نافرمانی از اخیار و نیکان، فرمان برداری از اشرار و نا اهلان، حرام را حلال کردن، ظلم و فسق و فجور را عَلَنی کردن» 246
شکستن عهد وپیمان خدا و رسول خدا 247
دروغ. 247
11)گناهانی که باعث یاری کردن انسان به دشمن خود می شود 247
خوارکردن یاران و لشکریان. 247
ظلم کردن به رعیت وملّت. 248
فصل دوم - گناهانی که باعث دشواری در زندگی انسان می شود. 248
بخل ورزیدن. 248
تکذیب کردن نیکی های الهی. 248
فصل سوم - گناهانی که باعث رد شدن دعا وگرفته شدن شیرینی مناجات از انسان می شود. 248
الف) عدم اجابت و رَد شدن دعا 249
ترک امربه معروف ونهی از منکر، ترک تبعیت از اخیار و نیکان اهل بیت. 249
آزردن پدر و مادر. 250
حرام خواری. 250
رفتن بسوی خدا، از غیر راهی که خدا تعیین کرده است. 250
غیر راه انبیاء و اوصیاء 250
آلودگی باطنی، ریا وظاهرسازی. 251
آلودگی زبان، ناپاکی قلب. 251
توجیه کردن ظلم، ظالم 252
داشتن مظلمه وحق دیگران بر گردن. 252
دعا بدون عمل وکار. 252
گناه ومعصیت. 252
ب) گرفته شدن شیرینی مناجات خدا از انسان. 253
فریفته و دلباخته شدن عالِم (دانشمند دینی) به دنیا 253
ج) - چهل و هفت گناه و عملی که باعث عدم اجابت دعای انسان می شود 253
د) هشت خصلت وگناه که باعث عدم إجابت دعا می شود 255
فصل چهارم - گناهانی باعث ترجیح دنیا برآخرت، بنده دنیا شدن، از دست رفتن و دگرگون شدن دنیای می شود 257
الف) ترجیح دنیا برآخرت. 257
نفاق، خارج شدن ازدین. 257
ب) بنده دنیا شدن. 257
دنیا را برخدا مقدم داشتن، دنیا را بزرگ شمردن، بدنیا قطعیت پیدا کردن. 257
ج) از دست رفتن دنیا 257
تلاش وکوشش برای دنیا 257
د) دگرگون شدن و ویرانی دنیا 257
خواسته خود را برخواسته خداوند مقدم داشتن. 257
همجنس گرائی. 258
فصل پنجم - گناهانی که باعث دور شدن مردم از انسان می شود. 258
پاداش دادن به نیکی با بدی. 258
دورشدن ازحق. 258
شراب خواری. 258
عیب جوئی. 259
فاجربودن، فاسق بودن 259
نادانی، ناکسی. 259
فصل ششم - گناهانی که باعث از بین رفتن دوستی می شود. 259
بداخلاقی. 259
بی انصافی. 260
بخل. 260
حرص... 260
حسد 260
حماقت، دروغ، زشتکاری. 260
تایید سخن چین. 261
پیروی از سخن چین. 261
سرزنش زیاد 261
شرور بودن. 261
به دنبال عیوب مردم بودن. 261
تکبّر. 262
کینه توزی. 262
زیاد شدن گناه، دوست. 262
دوستی که در راه خدا نباشد 262
فصل هفتم - گناهانی که باعث از دست رفتن، فاسد و ناقص شدن دین انسان می شود. 262
الف) از دست رفتن دین. 262
اطاعت از عصیان گر، افترا به خدا، انکار یکی از ایات الهی. 262
ترک نهی ازمنکر. 263
دوروئی. 263
صحیح نخواندن نماز. 263
ب) فاسد و ناقص شدن دین. 263
بخل. 263
ثروت دوستی. 264
حرص وآزمندی. 264
حیله، خیانت، زشتکاری. 264
دروغ. 264
دنیا دوستی. 264
نشست و برخاست با اهل دنیا 265
ریاست طلبی. 265
شک وتردید 265
پیروی ازشهوت. 265
طمع. 266
غیبت. 266
فروتنی درپیش سرمایه دار به خاطر سرمایه اش.. 266
سبک شمردن نماز. 266
هوای نفس.. 266
باب یازدهمذ. 267
فصل اول - اثرگناه در رابطه ذرّیه ونسل انسان.. 268
الف) گناهی که باعث دور شدن ذرّیه انسان از رحمت الهی می شود 268
نافرمانی پدر و مادر از خداوند 268
ب) گناهانی که باعث فاجر و کافرشدن ذرّیه می شود 268
فاسق، فاجر و کافر بودن پدر و مادر. 268
ج) گناهانی که باعث گرفتار شدن ذرّیه انسان می شود 268
آسایش و آرامش در دولت باطل. 268
ظلم کردن به دیگران - بویژه یتیمان. 269
کسب حرام 269
د) گناهانی که باعث ننگ و تباهی برای نیاکان و بازماندگان (ذرّیه) می شود 269
پدر، مادر و خانواده بد و نااهل. 269
فرار از جبهه 270
فرزند ناشایسته و نااهل. 270
عمل نامشروع، زنا 270
ه) گناهی که باعث قطع و نابود شدن ذرّیه و نسل انسان می شود 270
دشمنی با پیامبرخدا 270
سلطه وحکومت منافقان. 271
قسم دروغ، قطع رحم 271
کفروالحاد 271
همجنس گرائی. 272
فصل دوم- گناهانی که باعث ذلّت وخواری انسان می شود 272
آبرو و حیثیت خود را دادن. 272
کفر ورزیدن به آیات الهی، کشتن پیامبران الهی، تعدّی ازحدود الهی. 272
زشتی أدب. 273
اسراف وتبذیر. 273
کوچک شمردن وخیانت کردن به أمانت. 273
خوارشمردن امر به معروف ونهی ازمنکر. 273
انحراف از راه حق. 273
بخل. 274
بدرفتاری هنگام قدرت. 274
فرار از جبه 275
ترک جهاد 275
ازحدّ خود تجاوزکردن. 275
حرص... 275
کوتاهی کردن درلوازم آزادگی. 277
حسد 277
دشمنی با حق. 277
اعتماد به غیرخدا 277
دشمنی با خدا و رسول خدا 278
خود بزرگ بینی، خودپسندی. 278
دروغ. 278
دل سپردن به لذات دنیا 279
سلطنت وبلند مرتبگی دنیا 279
خوارکردن دین. 280
ریا وخود نمائی. 280
ریاست طلبی و خود برتربینی. 280
دوست داشتن زندگی. 280
فاش کردن اسرار و راز خویش.. 280
فاش کردن اسرار دین و ولایت. 281
داخل شدن در بین سفیهان و ابلهان. 281
شرک.. 281
شکم پرستی وتنوّع طلبی. 282
شهوت پرستی. 282
شیطان دوستی. 282
طغیان وسرکشی. 283
طمع ورغبت إفراطی. 283
ظلم وستم 285
عزت جستن ناحق. 285
ازدست دادن عقل. 286
غائب و غافل بودن از مجلس و محضرعلماء 286
تحصیل علم برای دنیا 286
فسق وفجور. 286
اظهارفقر. 287
کبر و غرور. 287
کفر. 288
گردن کشی. 289
گناه 289
آشکارکردن گناه 289
آسان گرفتن ارتگاب گناه 289
لذت بردن ازگناه 289
بکارگیری انسان لئیم 289
نشستن درمجلسی که یکی ازامامان(علیهم السلام) درآن سبّ می شود 290
منّت گذاردن. 290
تحقیرکردن وخوارشمردن مؤمن. 290
دشمنی با نیکان. 290
نفاق. 290
اظهارنیازمندی. 291
عاق والدین. 291
هواپرستی. 291
همکاری برای یاری بر باطل. 291
یاری جستن از دشمنان خدا 291
باب دوازدهمر. 293
فصل اول - گناهانی که باعث دور شدن انسان از راه راست می شود. 294
عدم تأنّی وآهستگی. 294
جهل ونادانی. 294
خود پسندی. 294
غضب. 294
نفاق. 294
فصل دوم - گناهی که باعث آلوده شدن انسان به ربا و نزول می شود. 295
ندانستن احکام اسلامی تجارت. 295
فصل سوم - گناهانی باعث می شود انسان به رتبه و درجه بالا تر نائل نیاید 295
پیروی ازعادت های غلط. 295
شهوت وهواپرستی. 295
فصل چهارم - گناهی که باعث می شود به انسان رحم نکنند. 295
رحم نکردن به دیگران. 295
فصل پنجم - گناهانی که باعث دور شدن انسان رحمت الهی می شود. 295
اداء نکردن حق خداوند 295
رحم کردن به بی رحم 296
قطع صله رحم 296
آرام نگرفتن قلب با رحمت الهی. 296
فصل ششم - گناهانی که باعث رسوائی انسان می شود 296
دروغ. 296
سرزنش کردن مسلمان، پی جوئی کردن لغزش مسلمان. 297
شروربودن. 297
تبعیت ازشیطان. 297
عمل نکردن به علم خود 298
عمل شنیع قوم لوط - همجنس گرائی. 298
قدم نهادن به جاهای مورد اتهام 298
سرکشیدن به خانه همسایه و نگاه کردن به شرمگاه و بدن مرد و زن اهل آن خانه 298
عدم تهذیب نفس.. 299
غلبه نفس برعقل. 299
فصل هفتم - گناهانی که باعث رنج و مشقت در زندگی انسان می شود. 299
آرزوهای طولانی. 299
آرزوی زیاد 299
بداخلاقی. 300
بد اندیشی. 300
ترک کردن حج. 300
حرص... 300
حسد 301
اعتماد به غیر خدا 301
دروغ. 302
دشمنی با مردم 302
دل سپردن به زنان. 302
دنیا طلبی. 302
دین را مِهردنیا قراردادن. 302
رغبت بدنیا 303
آشفتگی به دنیا 303
دین داری کردن بدون راهنمایی امام راستگو ومعصوم 303
ریاست طلبی. 303
شهوت - غریزه جنسی. 303
طمع. 304
فریب سازش را خوردن - سازش با دشمن. 304
فتنه انگیزی. 304
قصد ونیت بد - بد خواهی. 304
لغزش وانحراف از راه راست. 304
لئیم وناکس بودن. 305
مال - ثروت. 305
معصیت - گناه 305
إعراض از ولایت امیرالمؤمنین - علیه السلام 305
اصلاح نکردن نفس.. 305
تبعیت از هوای نفس.. 306
دل برگردانی از یاد خدا 306
فصل هشتم - گناهی که باعث عدم رضایت انسان از مقدرات الهی می شود. 306
حرص شدید 306
فصل نهم - گناهی که باعث آوارگی و فرار رعیت می شود 306
رعیت - عامه مردم زیردست و دارای سرپرست. 306
ظلم و ستمگری. 306
فصل دهم - گناهی که باعث گرفتاری روح انسان می شود 307
حسد 307
فصل یازدهم - گناهانی باعث گردش بد روزگار و زمانه برعلیه انسان می شود. 307
انتظارگردش بد روزگار برای مؤمنین. 307
گناهان و معاصی. 307
(هرگاه زمان فاسد شد (در اثرگناه و...) فرومایگان سرکار می آیند و سرور می شوند) 307
فصل دوازدهم - گناهانی که باعث بطلان وقبول نشدن روزه انسان می شود. 308
أذیت مرد به همسر- أذیت زن به شوهر. 308
دروغ بستن به خدا، رسول خدا وائمه اطهار-علیهم السلام 308
چشم چرانی، دروغ، ظلم 308
رعایت نکردن شرائط روزه داری - مانند حفظ نکردن چشم ازحرام 308
خرید و فروش شراب. 309
غیبت. 309
باب سیزدهمز. 311
فصل اول - گناهی که باعث بدزبانی، فحاشی و هرزه گویی انسان می شود. 312
نفاق. 312
فصل دوم - گناهانی که باعث زلزله وزمین لرزه می شود. 312
تکذیب پیامبران الهی، سرپیچی ازفرمانی الهی. 312
رابطه نامشروع - زنا 313
فصل سوم - گناهانی که باعث ایجاد فساد در زمین، ناله ونفرین زمین بر انسان می شود. 313
الف) ایجاد فساد در زمین. 313
کاستن ازحق مردم، عیب گذاردن برروی اجناس واموال مردم، کم فروشی، فساد اقتصادی. 313
ب) ناله و نفرین زمین. 313
ریخته شدن خون ناحق بر زمین، ریخته شدن آب غسل زنا بر زمین، خوابیدن قبل ازطلوع آفتاب بدون نماز صبح 313
فصل چهارم - گناهی که باعث گرفتارشدن انسان در زندان های تنگ وتاریک می شود. 314
افشا کردن راز و اسرار اهل بیت صلوات الله علیهم اجمعین. 314
فصل پنجم - گناهانی که باعث تباه و ناگوار شدن زندگی انسان می شود. 314
اعتماد به رأی خود وبه قیاس در خداشناسی. 314
بداخلاقی. 314
بد گمانی - سوء ظن. 315
از حق تجاوز کردن. 315
حسد 315
غشّ وخیانت به برادر دینی 315
فحاشی ودشنام دادن. 315
کینه توزی. 316
لغزش وانحراف ازراه راست. 316
مدارا نکردن ودرشتخوئی. 316
همجنس گرائی. 316
نزدیک وهمشین شدن با دشمن. 316
فصل ششم- گناهی که مانع زهد و پرهیزکاری انسان می شود. 317
پیروی ازشهوت و هوای نفس.. 317
باب چهاردهمس. 319
فصل اول - گناهی که باعث بی ارزش و غیرالهی شدن سخن انسان می شود. 320
دروغ. 320
فصل دوم - گناهی که باعث زشتی و ناپسندی سخاوت وبخشش انسان می شود. 320
اسراف و زیاده روی درسخاوت و بخشش.. 320
فصل سوم - گناهی که باعث سرافکندگی انسان می شود 320
دروغ. 320
فصل چهارم - گناهانی که باعث سرزنش و نکوهش انسان می شود. 321
سرگرمی به باطل. 321
بخل. 321
بدعتگذاری. 321
حرص... 321
دروغ. 322
بنام دین دنیا را طلب کردن. 322
بد سخن بودن. 322
سبک و خوارشمردن عهد وپیمان. 322
سرزنش کردن دیگران. 322
سرزنش کردن مؤمن. 323
شرک.. 323
ظلم 323
غیبت. 323
لئیم و فرومایه بودن. 324
بدست آوردن رضایت مردم با چیزی که موردغضب پروردگاراست. 324
فصل پنجم - گناهانی که باعث سرنگونی و درهم شکسته شدن انسان می شود. 324
دشمنی با آیات وپیامبران الهی. 324
اسراف.. 324
انحراف از مسیر حق. 324
بدی کردن. 325
سوء تدبیر. 325
درافتادن باحق. 325
دشمنی با خدا 325
مالک شدن دنیا برانسان. 325
نشناختن محل قدم گذاردن و رفت وآمدکردن. 326
سرکشی وطغیان. 326
ظلم 326
غضب. 327
قصد و مقصد بد 327
تکبّر. 327
گردن کشی. 327
بد گمانی 327
اطاعت ازهوای نفس.. 328
فصل ششم - گناهانی که باعث می شود انسان به سروری نائل نیاید. 328
بی ادبی 328
بد اخلاقی. 328
حسد 328
میل به لهو و لعب. 328
فصل هفتم - گناهانی که باعث می شود انسان به سعادت وخوشبختی نرسد. 329
برادری با شقی. 329
بطالت وکاهلی. 329
در غم و اندوه روزی فردا بودن. 329
دلباخته وشفته لهوولعب شدن. 329
فصل هشتم - گناهانی که باعث می شود سلام برانسان جایز نباشد. 329
تار و تنبورنوازی، لذت بردن از دشنام به مادر(نعوذ بالله)، شاعربودن (شاعرسراینده باطل و لهوولعب)، شطرنج بازی، نصرانی بودن، یهودی بودن 329
فصل نهم - گناهی که باعث می شود انسان سنّت و سیره الهی و نبوی را ترک نماید. 330
بدعت. 330
باب پازدهمش. 331
فصل اول-گناهی که باعث اشتباه و شبهه (تمیزندادن حق از باطل) در زندگی انسان می شود 332
عمل کردن به قیاس.. 332
فصل دوم - گناهانی که باعث از بین رفتن شخصیت و هیبت انسان می شود. 332
تهمت زدن و نسبت ناروا دادن به زنان پاکدامن. 332
دروغ. 332
مزاح وشوخی. 333
فصل سوم - گناهانی که باعث شر، تسلط اشرار و همنشینی انسان با اشرار می شود. 333
الف) گناهانی که ریشه و اساس شرّ در زندگی انسان می باشد 333
آزمندی وحرص... 333
اندیشه نکردن. 333
بخل، جَور، جهل، دروغ. 333
ستیزه جوئی. 334
سرکشی وطغیان. 334
عامل شرّبودن. 334
طمع. 334
غضب. 334
کینه توزی. 334
لئیم وناکس بودن. 335
لجاجت. 335
ایمن بودن ازمکر. 335
وقاحت و بی شرمی. 335
ب) گناهانی گه کلید شر در زندگی انسان محسوب می شود 335
دروغ، شراب. 335
ج) گناهانی که باعث می شود انسان جزء اشرار و بدترین ها باشد 336
فروختن آخرت به دنیای خُود و دیگری. 336
بداخلاقی - بدرفتاری و بدگفتاری بامردم 336
بهتان زدن، بی باک بودن، جدائی اندختن بین دوستان،حسادت، خدمت کار را زدن. 336
ریاست طلبی، ساحری و جادوگری، سخن چینی، عیال خود را به دیگری پناه دادن، عیبجویی از انسان های پاکدامن، غذا را تنهاخوردن 337
فرمانروای ستمگر. 337
وسواس وخناس بودن. 337
د) گناهانی که باعث تسلط اشراربرانسان وبرجامعه می شود 338
نافرمانی از دستورالهی. 338
گناهان ومعاصی. 338
ه) گناهی که باعث قرارگرفتن اموال در دست اشراری شود 338
و) گناهانی که باعث می شود شرّ انسان بخودش برگردد 339
ریا و ظاهرسازی. 339
ستمگری، یاغی گری وسرکشی. 339
سوء ظن نسبت به خداوند 339
شرّرساندن به مردم 340
قصد ونیت بد 340
ز) گناهانی که باعث همنشین شدن انسان با اشرار می شود 340
عدم دقّت وامتحان درانتخاب دوست، غرور وفریب خوردن. 340
فصل چهارم - گناهانی که به شرف و به بزرگواری انسان لطمه می زند. 340
اسراف.. 340
خودپسندی. 340
کبر وغرور. 341
فصل پنجم - گناهانی که باعث شرک ومشرک شدن انسان می شود. 341
پرستش نام ومعنی - پرستش نام وذات خدا 341
دین داری کردن بدون راهنمائی امام راستگو- معصوم- (ع) 341
رشوه گرفتن حاکم ازمردم 341
ریا وخودنمایی. 342
ندادن زکات. 342
شک وتردید درایمان. 342
نفاق. 343
فصل ششم - شقاوت، بد بختی.. 343
الف - توضیح مختصر در مورد شقاوت. 343
شقاوت چیست ؟ 343
ایا شقاوت امرجبری وذاتی است؟! 343
ب) گناهانی باعث شقاوت و بدبختی انسان می شود 344
حرص... 344
حسد 345
اعتماد به غیر خدا 345
نا فرمانی خداوند 345
اعتماد به دنیا 346
دوستی دنیا 346
دین را بهای دنیا قراردادن. 346
رغبت بدنیا 347
طمع. 347
فریب غرورخود را خوردن. 347
نشستن درمسند قضاوت - بدون دانشتن صلاحیت. 347
قساوت قلب. 348
زیستن وهمراه بودن باگناه 348
نفاق. 348
تبعیت ازهوای نفس.. 348
فریب هوای نفس را خوردن. 348
ج) اسباب و عوامل اجتماعی، خانوادگی و مادی شقاوت و بدبختی. 349
علامت ونشانه های شقاوت و بدبختی. 349
فصل هفتم - گناهی که باعث شک وتردید - نست به حق در زندگی انسان می شود. 350
نفاق. 350
فصل هشتم - گناهی که باعث شوم و نحس شدن انسان می شود. 350
کافرشدن به آیات الهی. 350
فصل نهم - گناهی که باعث (عامل) شهوت در زند گی انسان می شود. 350
ثروت دوستی وثروت پرستی. 350
فصل دهم - گناهان - نفوذ وتسلّط شیطان برانسان می شود. 351
الف) گناهانی که باعث نفوذ وتسلّط شیطان برانسان می شود 351
آرزوهای طولانی. 351
ارتداد - ازدین برگشتن. 351
اسراف وتبذیر. 351
ناامیدی و یأس، بت پرستی، بخت آزمایی. 351
ادعای دروغین بزرگی و ریاست، تبعیت از بزرگان و رؤسای دروغین. 352
پول دوستی. 352
تفرقة و جداشدن از جماعت حق. 352
ثروتمندی. 352
چُرت زدن - وقت نماز و عبدات. 353
حسد 353
خود پسندی. 353
توجه به غیرخدا 354
دروغ. 354
دنیا طلبی. 354
ربا خواری. 354
زن دوستی. 355
ستایش دوستی. 355
سرکشی، ستمگری. 355
شرابخواری. 356
شرک - به خدا شریک قراردادن. 356
پیروی ازشیطان. 356
شیطان را به سرپرستی خود برگزیدن. 356
شهوت گرائی. 356
عصبیت وفخرفروشی جاهلی. 357
بزرگ و زیاد دیدن عمل. 357
غافل شدن ازیاد خدا 357
غضب. 357
قساوت قلب. 358
قضاوت. 358
قمار. 359
کبروغرور. 359
کفر. 359
گناه 359
کوچک شمردن گناه 360
درمحل های دشمنی خدا (وگناه) قرارگرفتن. 360
مکر و حیله 360
نازپروردگی و اشرافی گری. 361
خلوت کردن با نامحرم 361
نگاه کردن به نامحرم 361
سبک شمردن نماز. 361
نَجوی - حرف درِگوشی. 361
نفاق. 362
إتّکا به نفس.. 362
هم نشینی با اهل دنیا 362
هم نشینی با هوا پرستان. 362
هواپرستی. 362
یاد کردن دشمنان اهل بیت - علیهم السلام 363
ب) دامهای شیطان. 363
وعده های دروغین شیطانی. 363
ج) گامهای شیطان. 363
د) نقشه های شیطان. 364
ه) سوگند شیطان. 364
و) وارد شدن در ولایت وسرپرستی شیطان. 365
غیبت برادردینی. 365
باب شانزدهمص. 367
فصل اول - گناهی که باعث خروج انسان از زمره صالحان می باشد. 368
سرکشی و طغیان. 368
فصل دوم - گناهی که باعث می شود انسان نتواند دیگران را اصلاح و به صلاح درآورد. 368
اصلاح نکردن نفس خود 368
فصل سوم - گناهی که باعث می شود انسان با هیچ کس صلح وسازش نداشته باشد. 369
فاسد بودن رابطه انسان با خدا 369
باب هفدهمض. 371
فصل اول - گناهانی که باعث ضرر و زیان در زندگی انسان می شود. 372
آرزو. 372
حرص... 372
خواب وخوراک زیا د - پرخوابی وپرخوری. 372
از خود راضی بودن. 372
دنیا را عوض آخرت قراردادن. 373
دنیا پرستی. 373
دین گریزی وترک امور دینی. 373
لغزش زبان. 373
طمع. 373
کفر. 373
لئیم وناکس بودن. 374
تبعیت هوای ازنفس.. 374
باب هجدهمط. 375
فصل اول - گناهانی که باعث طغیانگری وسرکشی انسان می شود. 376
توانگری- بی نیازی. 376
اطاعت ازغضب، کبروغرور. 376
فصل دوم - گناهانی که باعث طمع کاری انسان می شود 377
حریص بودن. 377
دنیا دوستی. 377
باب نوزدهمظ. 379
فصل اول - گناهی که باعث می شود انسان مورد ظلم وستم واقع شود. 380
طغیان وستمگری. 380
فصل دوم - گناهی که ظلم به حق محسوب می شود. 380
نصرت و یاری کردن به باطل. 380
فصل سوم - گناهانی که باعث می شود انسان به خودش ظلم نماید. 380
آخرت را با دنیا عوض کردن. 380
نافرمانی خداوند 380
خود را بغیر نعمت بهشتی فروختن. 381
سستی دراطاعت خداوند 381
فصل چهارم - گناهی که باعث برگشت (کیفر) ظلم به خود انسان می شود. 381
ظلم کردن به دیگران. 381
فصل پنجم - گناهانی که باعث تسلط ظالم و ستمگر برانسان می شود. 381
ظلم کردن به دیگران. 381
عذرتراشی برای ظالم 382
قصد و نیت بد - بدخواهی. 382
فصل ششم - گناهانی که یاری وکمک به ظلم وظالم محسوب می شود. 382
جور و ستم درحکم کردن. 382
فرمانروای بد و نااهل بودن. 383
باب بیستمع. 385
فصل اول - گناهان که باعث بدعاقبتی انسان می شود 386
آباد کردن دنیا 386
اطاعت ازآمران به منکر و زشتی. 386
انکارحقایق وآیات الهی. 386
تحقیرعالماء اسلام 386
تکبّر. 386
تکذیب آیات و پیامبران الهی. 387
ثروت اندوزی، ثروت پرستی وثروت دوستی. 388
ثروت نامشروع. 388
جرم واعمال زشت - مانند جرم واعمال شنیع قوم لوط. 389
حسادت. 389
غذای أعیان واشراف.. 389
حق ستیزی. 390
دنیا پرستی. 390
دوستی و همنشینی با افراد بی ایمان و ضد دین، دوستی و همنشینی با افراد ناأهل، لااُبالی. 390
روگردانی ازحق. 390
ریاست طلبی. 390
زیاده خواهی ازحد وحق خود 390
سرپیچی ازفرمان خداوند وپیامبران. 391
سرزنش دیگران. 391
سرکشی و طغیانگری. 392
شرک.. 392
شهوت جنسی. 392
وسوسه شیطان. 392
ظلم وستم 392
ظلم به آیات الهی. 393
ظلم به حیوانات. 393
عاق والدین. 393
فرزند ناصالح و نااهل. 393
ایجاد فساد 394
لقمه حرام و شبهه ناک.. 394
مکروحیله درامرالهی و برعلیه مردان الهی. 394
تبعیت از نفس - وسوسه نفس.. 395
همسرنااهل. 395
فصل دوم - گناهانی که باعث فاسد شدن عالَم و دنیا می شود. 395
فساد وتباهی عالِم - دانشمند دینی. 395
لغزش عالم - دانشمند دینی. 396
فصل سوم - اثرگناه دررابطه باعبادت وپرستش انسان.. 396
الف) گناهی که باعث می شود انسان خداوند را عبادت وپرستش نکند 396
هواپرستی - هوای نفس.. 396
ب) گناهی که باعث می شود انسان طعم و لذت عبادت را نچشد 396
دوری نکردن ازهوای نفس.. 396
ج) گناهانی که باعث فاسد وتباه شدن عبادت انسان می شود 397
ریا وخود نمایی. 397
سوء ظن وبد گمانی. 397
غیبت. 397
د) گناهانی که باعث عد م قبولی عبادت انسان می شود 397
اصرار بر گناه 397
ه) گناهی که باعث ناقص شدن عبادت انسان می شود 397
شک درنبوت حضرت پیامبر(ص) ونزول قرآن. 397
فصل چهارم - گناهانی که باعث می شود انسان از عدالت محروم شود و نتواند آنرا پیاده کند. 398
ترک جهاد 398
ظلم به نفس خود 398
فصل پنجم - گناهان، عذاب الهی و خود عذابی انسان. 398
الف) گناهانی که باعث عذاب و عقوبت الهی در زندگی انسان می شود 398
انکارآیات الهی. 398
ترک امربه معروف و نهی ازمنکر. 399
تکذیب اهل بیت علیهم السلام 400
حرکت درمسیرغیراهل بیت علیهم السلام 400
بد اخلاقی. 400
تکذیب پیامبران الهی. 401
اطاعت از پیشوای ستمگر. 401
پیمان شکنی. 401
توبه واستغفارنکردن. 402
برگشت ازتوبه 402
تهمت ونسبت ناروا 402
جور و ستم 402
ترک جهاد 402
إنکارحق امیرالمؤمنین
علی - علیه السلام 403
نداشتن خوف ازخداوند 403
قطع کردن درختان میوه 403
دشمنی باخداوند و پیامبر- صلّ الله علیه وآله 403
سرپیچی از دستور خداوند 404
دینداری کردن با ولایت و رهبری پیشوای ستمگر. 404
دین را وسیله دنیا قراردادن. 405
روگردانی از حق. 405
ریا و ظاهرسازی. 405
زشتی وبدی. 405
عمل منافی عفت - زنا 405
شرور بودن. 406
طغیان و سرکشی. 406
ظلم و ستم 406
إشاعه فحشا دربین مؤمنین وجامعه اسلامی. 407
ایجاد فساد درجامعه 407
فسق. 407
کبر و غرور. 408
کفر. 408
کم فروشی. 409
بد گمانی - درباره خداوند 409
گناهان ومعاصی. 409
سازش با گناه کاران، غضب نکردن به آنچه موجب غضب پروردگار است. 410
مخالفت با امرحضرت پیامبر(ص) 411
مشرک بودن. 411
نافرمانی پدر و مادر، ناسپاسی از نیکی. 411
تبدیل کردن نعمت های مادی و معنوی خداوند به کفر، نفاق و راه باطل. 412
نفاق. 412
قرارگرفتن نیروی اقتصادی و انسانی در دست انسان های ناصالح ونا اهل. 412
خوردن مال یتیم 412
ب) گناهانی که باعث می شود انسان خود را عذاب کند 413
سرگرمی به باطل. 413
بداخلاقی. 413
جَزَع، فَضَع و بیتابی. 413
حب دنیا - دنیا دوستی. 413
کینه توزی. 414
فصل ششم - گناهانی که باعث از بین رفتن عزّت و ارجمندی انسان می شود. 414
ترک حمد و ستایش پروردگار. 414
دشمنی با مردم 414
مُحتاج کردن برادران دینی به دیگران. 414
فصل هفتم - اثرگناه برعقل و خِرد انسان.. 414
الف) گناهانی که باعث فاسد، ناقص و نابود شدن عقل انسان می شود 414
اختلاف و تفرقه 414
بیهود گری. 415
خود پسندی. 415
دنیا دوستی. 415
شهوت و هوا پرستی. 415
طمع. 416
غضب. 416
لهو و لعب - بازی و سرگرمی. 416
خلوص نداشتن درمشورت دادن به برادران یمانی. 417
هوای نفس.. 417
ب) گناهانی که باعث می شود انسان نتواند از عقل خود سودی ببرد 417
غضب. 417
شهوت وهوسرانی. 418
لهو و لعب - بازیچه گری. 418
نداشتن تهذیب نفس.. 418
ج) گناهانی که باعث محروم شدن عقل انسان از حکمت می گردد 418
پای بندی به شهوت پای بندی به غضب. 418
فصل هشتم اثر گناه در رابطه با علم، دانش، علماء و دانشمندان.. 418
الف) گناهی که باعث ازبین رفتن حق عالم می شود 418
جبّار و متکبّر بودن عالم 418
ب) گناهی که باعث شکایت عالم ازانسان می شود 419
استفاده نکردن ازعلم عالم 419
ج) گناهی که باعث محوشدن نام، نشان وآثارعالم از زمره علماء می شود 419
تحصیل علم برای برتری جستن و فریب دادن مردم 419
د) گناهی که باعث ازبین رفتن علم انسان می شود 420
دروغ. 420
ه) گناهی که باعث می شود علم برعلیه وبه ضررانسان تمام شود 420
عمل نکردن به علم علم خود 420
و) گناهانی که باعث می شود علم انسان فایده و سودی نداشته باشد 420
عمل نکردن به علم خویش.. 420
ز) گناهانی که باعث می شود علم وسیله گمراهی انسان گردد 421
اصلاح ودرست نشدن عالم بوسیله علم خویش.. 421
ح) گناهی که باعث می شود انسان نتواند علم بیاموزد 421
تکبّر. 421
فصل نهم - اثرگناه برعمرانسان.. 421
الف) گناهانی که باعث خسران و هدر رفتن عمر انسان می شود 421
کوتاهی کردن درکارخیر- گناهان ومعاصی. 421
ب) گناهانی که باعث کوتاه و قطع شدن عمر انسان می شود 421
غضب پروردگار (گناهانی که باعث) غضب پرودگار گردد 421
ظلم 422
ادعای- دروغین- ولایت وامامت. 422
فصل دهم - اثرگناه برعمل وکردار انسان.. 422
یک نصیحت علوی در مورد عمل: عمل برای پاداش جاودانه 422
الف) گناهی که باعث می شود عمل انسان اجر و پاداش نداشته باشد 422
کمک نکردن به برادرِمسلمان. 422
ب) گناهی که باعث می شود انسان نتواندعمل (خیر و نیک) را انجام بدهد 423
نداشتن یقین. 423
ج) گناهی که باعث می شود عمل انسان پاکیزه و خالص نگردد 423
تکبّر و گردنکشی. 423
د) گناهی که باعث می شود عمل انسان در نظر مردم جلوه و ظهور نداشته باشد 423
ریا و خودنمایی. 423
ه) گناهانی که باعث حَبط (و تباه شدن) عمل انسان می شود 424
آرزوی طولانی. 424
إرتداد از دین برگشتن. 425
اجتناب نکردن از حرام، انکار حق، انکار فضائل امیرالمؤمنین(ع) 425
ایستادگی برشک وظن. 426
بازداشتن و منع کردن مردم از راه خدا 426
بداخلاقی. 426
بیتابی (جزع وفضع) درمصیبت ها و مشکلات. 427
پیروی نکردن از امام علی و فرزندان (جانشینان) آن حضرت صلوات الله علیهم 427
پیشوای ستمگر، پیروی کردن از پیشویان ستمگر. 427
تبعیت از آنچه سبب خشم وغضب خداوند است. 428
ترجیح دنیا برآخرت. 428
ترک فرائض - واجبات. 428
تکبّر. 428
تکذیب آخرت وآیات الهی. 429
ثروت دوستی. 429
جفاکردن برخویشاوندان. 429
خود پسندی. 429
خصومت وجدل دردین. 430
دشمنی و مخالفت با پیامبرخدا 430
دنیا طلبی. 430
رعایت نکردن آداب اسلامی درمَحضرحضرت نبی اکرم 431
ریا وخودنمایی. 431
سعایت وبد گویی ازمؤمن پیش حاکم جور. 431
شِرک.. 432
شک در حق. 432
ظلم درحق کارگر. 432
عجب -عمل خود را نیکو و بزرگ دانستن. 432
غیبت. 432
کراهت داشتن ازانچه خداوند نازل کرده است. 433
کافرشدن. 433
کشتن پیامبران وآمران عدالت. 434
عمل شنیع وضدانسانی قوم لوط. 434
منّت گذاردن. 435
نسبت نارَوا و تهمت به مرد و یا زن پاکدامن. 435
نفاق. 435
نگاه به نامحرم وخیره شدن زن به مرد نامحرم 436
رها و واگذارکردن نفس.. 436
و) گناهانی که باعث قبول نشدن عمل انسان می شود 436
رفتن بسوی خدا از غیرراهی خدا تعیین کرده است. 437
بخود بالیدن. 437
دینداری وعبادت کردن بدون امام وحجّت الهی. 437
ربا خواری. 438
ریا، شرک.. 438
کراهت درانفاق. 439
کسالت درنماز. 439
کسب حرام 439
نداشتن اخلاص درعمل. 439
نداشتن ایمان. 440
نداشتن دین. 440
نشاختن حق اهل بیت صلوات الله علیهم 440
سبک شمردن وصحیح انجام ندادن نماز. 442
نیّت بدَ نسبت به مؤمن. 442
نشناختن ونداشتن ولایت ولی امرالهی. 443
فصل یازدهم - گناهانی که باعث ظاهرشدن عیب انسان می شود. 443
بخل. 443
حرص وآزمندی. 443
پرحرفی. 444
خودپسندی. 444
دروغ. 444
دشمنی با مردم 444
عیبجوئی از دیگران وغافل شدن ازعیب خود 444
غضب. 445
فحش وناسزا 445
کینه توزی. 445
در محل های دشمنی خدا (و گناه) قرارگرفتن. 445
باب بیست و یکمغ. 447
فصل اول - گناهان، غضب پرورد گار عالم و شعله ور شدن آتش غضب.. 448
الف) گناهانی که باعث غضب و خشم پرورد گارعالم می شود 448
خشمگین شدن برابتلای الهی. 448
أهانت به أولیاء الله.. 448
دشمنی وکینه ورزی با اهل بیت - صلوات الله علیهم 448
بت پرستی. 449
بخل. 449
فرار از جبهه و پشت به دشمن کردن. 449
از خود راضی بودن. 450
شش مورد ازاسباب غضب الهی دریک حدیث. 450
آرزو، کمتر خوف داشتن از خدا، دنیا دوستی، عبادت طاغوت، غفلت، سرگرمی به لهو و لعب. 450
نیّت خیانت به برادر دینی. 451
دروغ. 451
تعظیم کردن اهل دنیا ودوست داشتن آن بخاطردنیا 451
بهم زدن رابطه دو برادرمؤمن و قطع کردن رابطه آنان. 451
بهم زدن رابطه زوجین - زن وشوهر. 452
ایجاد رابطه نامشروع بین زن ومرد 452
عمل نامشروع - زنا 452
ناسازگاری زن باشوهر. 452
مصافحه و دست دادن با زن نا محرم 453
خیره شدن زن به مرد نا محرم 453
شرابخواری. 453
طغیان وسرکشی. 453
یاری کردن به ظالم برعلیه مظلوم 454
دشمنی با امام علی (ع) 454
عمل نکردن به قرآن و مقدم داشتن دنیا برآن. 454
به گفته خود عمل نکردن. 454
گناه ومعصیت. 455
اصرار بر گناه 455
حضور در محل های گناه و فسق فجور. 455
واردکردن نا محرمِ بد چشم به منزل. 456
غصب کردن مال مؤمن. 456
وصف کردن زن نامحرم برای مرد نامحرم 456
خلف وعده - عمل نکردن به وعده 457
اذیت و آزار همسر- اذیت و آزار یتیم 457
صد و بیست و یک مورد از گناهان آخر الزمانی که باعث خشم و غضب پروردگار عالم می شود 457
حرص... 471
به خشم آوردن خداوند 471
تند خویی. 471
ریا وخود نمایی. 471
تکبّر و تجبّر، تحقیرکردن مردم 471
ج) غضب،آتش سوزان زندگی. 472
فصل دوم - گناهی که باعث غفلت انسان می شود. 472
تکاثروتفاخر- زیاده خواهی وفخرفروشی. 472
فصل سوم - گناهانی که باعث غم واندوه درزندگی انسان می شود. 472
بیتابی و بی قراری - جَزع و فَزع. 472
حسد 472
دین را مِهر و بهای دنیا قراردادن. 473
دلبستگی بدنیا 473
رغبت ومیل بدنیا 474
شیرین شمردن لذّت دنیا 474
فریب دنیا را خوردن. 475
چشم داشتن برآنچه در دست مردم است. 475
شکّ وتردید 475
شهوترانی وهوس بازی. 476
هوسرانی و هوسبازی. 476
کوتاهی وقصوردرعمل. 476
کینه توزی. 476
گناه - معصیت. 476
غضب بی جا 477
فتنه انگیزی. 477
ازدست دادن فرصت. 477
هوای نفس.. 477
فصل چهارم - گناهی باعث غیبت کردن ازدیگران می شود 478
نفاق. 478
باب بیست و دومف. 479
فصل اول - گناهان، و وجود فتنه در زندگی انسان.. 480
الف) گناهانی که باعث فتنه در زندگی می شود 480
مخالفت با امر پیامبر(ص) 480
کشتن آمران به عدالت، ترساندن مؤمن، حیله کردن به خدا، جرئت پیدا کردن برخدا 480
ثروت و مال دنیا 481
دنیا پرستی. 481
ایجاد شهوت دردل. 481
شیطان - بوسیله سخنان شیطان پسند 482
نفاق. 482
هوای نفس.. 482
ب) گناهی که باعث می شود انسان درآتش فتنه بسوزد 483
افروختن آتش فتنه 483
ج) موارد فتنه در زندگی اسان. 483
ثروت، فرزند 483
فصل دوم - گناهانِ، فراموش شدن و فراموشی. 483
الف) گناهانی که باعث فراموش شدن انسان می شود 483
فراموش کردن خدا 483
فقط در یاد مردم بودن نه یاد خدا 483
ب) گناهی باعث فراموشی در انسان می شود 484
دروغ. 484
فصل سوم - گناهی که باعث نافرمانی فرزندان ازپدر و مادر می شود. 484
ظلم به یتیم 484
فصل چهارم - گناهانی که باعث ازدست رفتن فرصت درزندگی نسان انسان می شد. 484
تأخیرانداختن عمل امروز و فردا کردن درعمل. 484
پرداختن به اعمال غیرمهم 484
فصل پنجم - گناهانی که باعث فریب خوردن انسان می شد. 485
سروروشادی دنیا 485
گول خورردن به زرق، برق وظاهرد نیا 485
فصل ششم - گناهانی که باعث فساد در زندگی انسان و درجامعه می شود. 485
جهل ونادانی. 485
دروغ. 485
رابطه نامشروع - زنا، لواط. 485
ستیزه جویی و لجاجت. 486
شراب ومُسکرات. 486
لذات و لذت جوئی - عیش و نوش.. 487
فصل هفتم - گناهانی که باعث فاسق وفاجرشدن انسان می شود. 487
ارتکاب محرمات - انجام کارهای حرام 487
پیمان شکنی و روگردانی ازحق. 487
تهمت ونسبت ناروا 487
خلوت کردن با نامحرم 487
خیانت کردن غدر و حیله 488
دروغ گفتن. 488
سبّ کردن مسلمان. 488
مجالست و معاشرت با فاجر. 488
فصل هشتم- گناهانی که باعث ازیبن رفتن فضیلت انسان می شود. 488
اسراف، کبر. 488
فصل نهم - گناهانی که باعث فقر، تنگدستی و دورشدن روزی از زندگی انسان می شود. 489
الف) فقر و تنگدستی در زندگی انسان. 489
اسراف- وِلخرجی. 489
خیانت به امانت. 489
بخل. 489
ترک جهاد 490
حرص... 490
حَبس کردن و ندادن حق دیگران. 490
حکم گردن بغیرحکم الهی. 490
خودپسندی. 491
دنیا طلبی. 491
رابطه نامشروع- زنا 491
ریاست طلبی. 492
ندادن زکات. 492
طمع. 492
عاق والدین. 492
علم دین را وسیله دنیا قراردادن. 492
غِنا،آواز و موسیقی حرام 493
قسم دروغ. 493
کبر و غرور. 493
گناه و معصیت. 493
ب) دور شدن روزی از زندگی انسان می شود 493
ج) شانزده خصلت وعامل فقر در زندگی انسان. 494
فصل دهم - گناهی که باعث فوت شدن و از دست رفتن خواسته انسان می شود. 495
محوّل و مشروط کردن انجام کاری به نافرمانی خداوند 495
باب بیست و سومق. 497
فصل اول - گناهانی که باعث قحطی ونایابی در زندگی انسان می شود. 498
أداء نکردن امانت، خیانت؛ ربا خواری، ندادن زکات، زنا 498
کفران نعمت. 498
کم فروشی. 498
فصل دوم - گناهانی که باعث از بین رفتن قدر و منزلت انسان می شود. 499
بد گفتاری. 499
بی وفایی وعهد شکنی. 499
منازعه و مخالفت. 499
فصل سوم - گناهانی که باعث دور شدن انسان قرآن و اهل قرآن و شکایت قرآن از انسان می شود. 499
تلاوت نکردن و غبار آلودشدن قرآن. 499
خودنمائی در تلاوت قرآن، دنیاطلبی در تلاوت قرآن. 500
کارشیطانی و آدم فریبی در قرائت قرآن. 500
شقاوت. 500
نفاق. 500
فصل چهارم - گناهانی که باعث ناخوشنودی انسان از قضا و قدرالهی می گردد. 501
حسادت. 501
اندوه برای دنیا 501
فصل پنجم - اثرات مختلف و متعدد گناهان برقلب و دل انسان.. 501
آزار و أذیت پیامبران الهی، نافرمانی از دستور پیامبران الهی. 501
نداشتن دین مسقیم وصحیح. 501
عناد ودشمنی باحق، گناهان ومعاصی، لجاجت وستیزباحق، نفاق. 502
بیماری حسد، بیماری جهل، بیماری عناد و دشمنی، بیماری کفر، بیماری گناه 502
مجادله و ستیزه، مخاصمه و دشمنی. 502
ناپاکی، نفاق. 503
نداشتن ایمان به آخرت. 503
إعراض و روگردانی ازآیات الهی، فراموش کردن اعمال و گناهان گذشته 503
گناهان ومعاصی. 504
جهل. 504
شرک.. 504
کفر، نفاق. 504
کبر و غرور. 505
گناه 505
کفر، نفاق. 506
خالی شدن قلب ازتقوی. 506
خواسته خود را برخواسته خداوند مقدم داشتن. 507
خصومت - دشمنی. 507
ثروت زیاد - ثروت دوستی. 507
گناه 508
نگاه به نا محرم 508
آرزوی طولانی. 508
تسلیم نشدن درمقابل آیات، معجزات وأمرالهی. 509
پیمان شکنی - شکستن پیمان الهی. 509
فراموش کردن ذکر و یاد خدا 509
فرومایگی وناکسی. 509
گناهان. 509
همنشینی با فاجر و تبهکار. 510
دنیا دوستی. 510
فراموش کردن خدا 510
شهوت وهوسرانی. 511
غفلت و نداشتن معرفت. 511
گناهان و معاصی. 511
هوای نفس - تبعیت از هوای نفس.. 511
شهوت وهوسرانی. 512
غفلت. 512
هم نشینی با أراذل و اوباش، هم نشینی با اغنیاء و مرفهین، هم سخن بودن با زنان. 512
افراط گری، پیروی ازهوای نفس.. 512
جبّاری - ستمگری. 513
ترک جهاد - تخلّف ازجبه 513
مقدم داشتن دنیا برآخرت. 513
تکبّر- خودبزرگ بینی. 513
کفر. 514
نفاق. 514
ترک نماز جمعه 515
هوا پرستی. 515
پیمان شکنی - شکستن پیمان الهی. 515
ثروت دوستی - رفاه طلبی. 516
دروغ. 516
ترک نماز جمعه 516
شک وتردید 516
باب بیست وچهارمک. 517
فصل اول - گناهانی که باعث کشته ومباح شدن خون انسان می شود. 518
بدعتگذاری. 518
تضعیف کردن وخوارشمردن حق. 518
دشمنی باحق. 518
دزدی وسرقت. 519
گناه- معصیت. 519
شمشیرستم 519
شهوت رانی. 519
طغیان وسرکشی. 520
طمع. 520
اطاعت ازهوای نفس.. 520
فصل دوم - گناهانی که باعث کفروکافرشدن نسان می شود. 520
تفکّر در ذات پروردگار. 520
پرستش نام خدا بدون پرستش ذات خدا، پرستش از روی توهم 520
ترک کردن حج. 521
ترک ورها کردن کتاب خدا وگفتار پیامبر(ص) 521
ثروت و رفاه 521
حرص، حسد 521
حرکت جاهلانه 521
خیانت. 522
ازدست دادن دین. 522
ندادن زکات. 522
عمل نکردن به علم خود 522
برادری با کافر. 522
تکبّر. 523
مکر- حیله 523
قتال وجنگ با مسلمان. 523
نسبت دشمنی دادن به برادر دینی. 523
غیرت نمائی زن. 523
نفاق. 523
فصل سوم - گناهی که باعث می شود خداوند کمرانسان را بشکند. 524
تحصیل علم برای به جهالت کشاندن مردم وستیزه جویی. 524
فصل چهارم - گناهی که باعث کوچک وحقیرشدن انسان می شود. 524
تکبر. 524
فصل پنجم - گناهی باعث از بین رفتن کوشش وتلاش انسان می شود. 524
لهو و لعب. 524
فصل ششم - گناهانی که باعث کینه درزندگی اسان می شود. 525
خصومت ودشمنی. 525
سخن چینی. 525
سخن زشت و مستهجن. 525
باب بیست و پنجمگ. 527
فصل اول- گناهانی که باعث گرفتاری در زندگی انسان می شود. 528
تکذیب آیات الهی. 528
دنیادوستی. 528
شادمانی وشماتت کردن به گرفتاری مؤمن. 529
طمع. 529
ظلم وستم 529
بزرگ شمردن گرفتاری کوچک.. 529
گرفتاری بخاطرگناه- کفاره گناه 529
گناه 530
رها کردن نفس - سازش با خوسته های نفس.. 530
اطاعت ازهوای نفس.. 530
رعایت نکردن حق همسایه 530
فصل دوم - گناهانی که باعث گریه انسان می شود. 531
تخلف ازجنگ وجهاد 531
سرکشی وطغیان. 531
فصل سوم - گناهانی که باعث گمراهی انسان می شود 531
آرزو. 531
استبداد وخود رای بودن. 531
اعتماد به رأی خود درخداشناسی، اعتماد به قیاس درخداشناسی. 531
إعراض و روگردانی ازآیات الهی. 532
افترا بستن به خدا 532
ترک کردن اهل بیت نبی اکرم - صلّ الله علیه وآله 532
باطل. 532
بدعتگذاری. 533
ثروت ومقام 533
نشناختن حجّت خدا و نداشتن ولایت. 534
حرام کردن روزی حلال. 534
حرکت جاهلانه، جهل. 534
حسد 534
روگردانی از ذکر و یاد خدا 535
دنیا- دنیا پرستی. 535
زینت و زرق و برق دنیا 535
از دست دادن دین. 535
دردین به رأی خود عمل کردن، بدون امام معصوم دینداری کردن. 535
ترک کردن سنّت وسیره الهی ونبوی. 536
شرک.. 537
غلبه شک بریقین. 537
شهوت، شیطان را ولی و دوست قراردادن. 537
داشتن ولایت طاغوت. 538
مغرورشدن به عقل خود و مشورت نکردن. 538
عمل کردن بدون بصیرت. 538
غضب. 538
کشتن فرزند- به نا حق. 538
کافرشدن بعد از پیمان الهی. 539
کفر را با ایمان مبادله کردن. 539
وسوسه نفس.. 539
از غیراهل هدایت وگمراه، هدایت و راهنمائی خواستن. 539
هوای نفس، تبعیت ازهوای نفس.. 540
فصل چهارم - گناهان ومعاصی.. 541
الف) اسباب گناه 541
ثروت زیاد 541
شهوت وهوسرانی. 542
ب) گناهانی که باعث می شود انسان نتواند خود را از دیگرگناه ها بازدارد 542
پاکدامن نبودن. 542
نداشتن تقوا 542
اصرارکردن برگناه، اقرارنکردن به گناه 542
همراه و رفیق سلطان ستمگر بودن، انجام فسق و فجور بصورت آشکار، پیروی از هوای نفس.. 542
ج) گناهانی که سزاوارعفو و بخشش نیستند 543
ارتداد- از دین برگشتن. 543
فروختن انسان آزاد-غیرعبد 543
حقّ النّاس- حقوق مردم 543
دشمنی با برادردینی، آوردن دین جدید و بدعت گذاری، ندادن دستمزد کارگر. 543
شرک.. 544
غیبت. 544
گناه از روی عمد وعلم 544
کوچک شمردن گناه 544
د) گناهانی که باعث گناه بیشتر و بزرگتر در زندگی انسان می شود 545
آشکارا گناه کردن. 545
چهار چیز درگناه، بدتر از گناه 545
بَداخلاقی وسوء خلق. 546
تکبّر. 546
ثروت زیادتر- گناه بیشتر. 546
کسب ودرآمد حرام 547
حسد 547
انکارحق امامت توسط سادات. 547
نگرفتن حق مظلوم ازظالم 547
حکم کردن به غیرحکم الهی. 547
بی حیایی وبی شرمی. 548
کم شدن اطاعت ازخداوند 548
عدم اطمینان به خداوند 548
دوروئی. 548
دروغ. 548
دشمنی با مردم 549
دنیا دوستی. 549
ربودن وتصرّف کردن مال دیگران. 549
عمل نامشروع - زنا 549
ستمگری. 550
سخن چینی. 550
سوء ظن وبد گمانی. 550
واقع شدن درشبهات وشهوات. 551
شراب خواری. 551
شروربودن. 551
شک وتردید 551
پیروی ازشیطان. 551
قطع صله رحم 552
طَعنه زدن. 552
عمل نکردن به علم خود 552
غضب. 552
فرمانروای بد وناأهل. 553
فسق و فجور. 553
کارزشت وقبیح. 553
کبر وغرور. 553
کفر. 553
کمک خواستن برای یاری باطل. 553
گناه ومعصیت. 554
راضی شدن به عمل (گناه) دیگران. 554
فکرکردن به گناه 554
گناه کوچک.. 554
پرگویی وپرحرفی. 554
لئیم وفرومایه بودن. 555
فکرکردن به لذات. 555
نافرمانی- نافرمانی ازخداوند 555
نرمش وسازش با نفس وخواسته های نفسانی. 555
نشستن با کسی که به أولیاءالله فحّاشی وبدگوئی می کند 555
افراط درنفرین. 555
بی وفائی وعهد شکنی. 556
تبعیت ازهوای نفس.. 556
ه) گناهانی که باعث شریک شدن انسان درگناه دیگران می شود 556
آشکارکردن عمل زشت وگناه دیگران. 556
توصیف کردن زن نامحرم برای مرد نامحرم 556
خریدن مال دزدیده شده وغصبی. 557
دعوت کردن دیگران به گناه 557
راضی شدن به عمل دیگران. 557
رجوع دادن مؤمن به قاضی و یا حاکم جور. 557
فتوا دادن بدون علم 557
کشتن مؤمن- به ناحق. 558
گوش دادن به غیبت. 558
مصاحبت وهم نشینی با گناهکار. 558
نشرفحشا ومنکر. 559
و) گناهی که باعث فراموش شدن گناهان می شود 559
ثروت زیاد و ثروت دوستی. 559
فصل پنجم- گناهی که باعث کرشدن گوش انسان می شود. 560
غفلت، نداشتن معرفت. 560
باب بیست و ششمل. 561
فصل اول- گناهی که باعث لاغرشدن (ریختن گوشت بدن) انسان می شود. 562
حسد 562
فصل دوم- گناهان ومورد لعن قرارگرفتن انسان.. 562
الف) گناهانی که باعث لعن برانسان می شود 562
دعوت کردن مردم بسوی آتش وگمراهی، انکارآیات الهی. 562
إرتداد و از دین برگشتن. 562
تکذیب پیامبران الهی. 563
نافرمانی از پیامبران الهی، پیروی وتبعیت از جباران وستمگران. 563
إعتناء نکردن به پدرومادر- عاق والدین. 564
امرکننده به معروف که خودآنرا ترک می کند 564
اوباشگری وفرومایگی. 564
ایمان به جِبت و بُت، ایمان به طاغوت. 564
ایمان نیاوردن به کتاب الهی. 565
بستن راه آب و عبورمردم 565
بنده دِرهم ودینارشدن. 566
خود را ازبرادردینی پنهان کردن. 567
پلیدی نَسبی و نَسلی (ریشه ای وشاخه ای) مانند بنی امیّه 567
شکستن پیمان الهی. 567
پناه دادن به قاتل، تازیانه زدن به مردم- بدون حدّ شرعی. 568
ترک کردن امربه معروف ونهی ازمنکر. 568
تهمت زدن به زن مؤمنه وپا کدامن. 568
جادوگری. 568
بهم زدن رابطه زوجین- زن ومرد 569
جدایی انداختن بین مادر و فرزند 569
تکبر. 569
حلال دانستن حق اهل بیت (علیهم السلام) برای خود- مانند حلال دانستن خمس.. 569
تعدی و تجاوز از حق. 570
تازیانه زدن و داغ نهادن برصورت حیوان. 570
مثله کردن حیوان. 570
خالکوبی کردن، به خالکوب رجوع نمودن. 570
بسته دانستن دست(قدرت) خداوند 570
آزار و أذیت خدا و رسول خدا- صلّ الله علیه وآله 571
سوء ظن وبدگمانی نسبت به خداوند متعال. 571
نافرمانی خداوند 572
خروج زن از منزل بدون اذن شوهر. 572
خیانت به زن برادر دینی. 572
دروغ. 573
ذِبح کردن (بریدن سرحیوان) بنام غیرخدا 573
بهم زدن رابطه دو برادر مؤمن و قطع کردن رابطه آنان. 573
ربا گرفتن، ربا دادن، گواه و واسطه ربا شدن، قرارداد ربا را نوشتن. 574
رشوه دادن، رشوه گرفتن، رشوه را واسطه شدن. 574
پرداخت نکردن زکات. 574
آوازه خوانی و رقّاصی زن، إمرارمعاش کردن از درآمد آن و سرپناه دادن به او. 575
زن گریزی. 575
سعایت بین زن وشوهر، بهم زدن زندگی وجداکردن آنان. 575
شایعه سازی و شایعه پراکنی درجامعه 575
شرک.. 576
عمل شنیع قوم لوط وهم جنسگرایی. 576
غیب گویی. 576
فتوا دادن بدون علم 576
ایجاد فساد در روی زمین. 576
قطع کردن درخت سِدر. 577
قطع صله رحم 577
فروش کالای معیوب- بدون ذکرعیب. 577
کشتن مردم- به نا حق. 577
کفر. 578
کتمان دلائل (وآیات) هدایت الهی. 579
دَفع- مَدفوع- درسایه گاه مردم، سایه ای که مردم می نشینند 579
پرداخت نکردن دست مزدکارگر. 579
منحرف کردن نا بینا ازراه 579
مُنجّمی، با علم نجوم از غیب خبردادن. 580
قتل عمدی مؤمن. 580
نسبت دادن خود به غیرپدر و به غیرخاندان خود 580
نفاق. 581
نگاه کردن به عورت وشرمگاه زن نا محرم 581
نهی کننده از منکر که خود آن را انجام می دهد 581
ب) هفت گروه لعنت شده- در دو حدیث- 581
ج) لعنت شد گان درزیارت عاشورا 582
د) گناهانی که باعث ملعون شدن انسان می شود 585
ه) چهارده مورد لعنت شد گان دریک حدیث. 585
نسبت دروغ دادن به خدا وپیامبر- صلّ الله علیه وآله 587
کشف عورت نمودن ونگاه کردن به عورت دیگران. 587
سه پشته سوارشدن برحیوان- اضافه سوارشدن. 587
و) گناهی که باعث برگشت لعن برخود انسان (لعن کننده) می شود 587
بیش از حد و ناحق لعن و نفرین کردن. 587
فصل سوم - گناهانی که باعث لغزش انسان می شود. 588
سوارشدن برباطل- با باطل حرکت کردن. 588
ظلم 588
هوای نفس.. 588
فصل چهارم- گناهی که باعث لهوولعب درزندگی انسان می شود. 588
دلبستگی به زرق و برق دنیا 588
باب بیست و هفتمم. 589
فصل اول - گناهی که باعث متهم شدن انسان می شود. 590
دروغ. 590
فصل دوم - گناهی که باعث خیانت به محارم می شود. 590
شرابخواری. 590
فصل سوم - گناهانی که باعث محرومیت انسان می شود. 590
احتکار. 590
پنهان کردن احسان دیگری. 591
ناسپاسی ازاحسان ونیکی. 591
حریص بودن. 591
جلوگیری کردن ازراه خدا 591
خود پسندی. 591
به خاطردنیا برادری ودوستی کردن. 592
محروم کردن سائل - فقیر. 592
عصیان ونافرمانی. 592
گناه ومعصیت. 592
آلوده کردن نفس.. 592
طعنه زدن. 593
ظلم 593
درخواست از انسان لئیم و فرومایه 593
فصل چهارم- گناهانی که باعث می شود انسان مردم را سبک شمارد و به آنان ضرر رساند. 593
تکبّر. 593
حاکم جائر، عالم فاجر. 594
فصل پنجم- اثرگناه درابطه با مرگ انسان.. 594
ظلم وستم 594
حرکت در مسیرباطل، ترک واجبات و انجام محرمات. 594
کردار بد و زشت. 594
حق ستیزی. 595
شهوت وهوسرانی. 595
بدرفتاری و بدکرداری. 595
نداشتن حیاء وعفت، نداشتن سخاوت و بخشش.. 595
حکومت جائرانه، شهادت دروغ، خوردن مال یتیم 595
طعنه زدن به مؤمن. 596
کفر. 596
گناهان. 596
زینت کردن زن برای غیرشوهرخود 597
شرابخواری واستفاده ازمسکرات. 597
آمیختگی وتعلّق خاطرِ بیشتر به دنیا 598
ثروت نامشروع. 598
جهاد کردن در رکاب کسی که به خدا ایمان ندارد وحکم خدا را اجرا نمی کند 598
خیانت به أمانت. 598
قصد خیانت به برادردینی. 599
سبک شمردن وکامل انجام ندادن اعمال نماز. 599
آرزوی طولانی. 599
قطع رحم، قسم دروغ، حرف دروغ، رابطه نامشروع- زنا، سدّ کردن وبستن راه مسلمانان. 599
ستمگری وسرکشی. 601
بیماری، پلیدی و نفاق در قلب. 601
نداشتن راهنما و رهبرالهی- ولایت. 601
مال را برای آخرت خرج نکردن. 602
غیبت. 602
رابطه نامشروع- زنا 602
نداشتن راهنما ورهبرالهی - ولایت. 603
آرزو. 603
زنگارگرفتن قلب. 603
انکارامامت ائمه معصومین- صلوات الله علیهم اجمعین. 604
ترک کردن حج. 604
پرداخت نکردن زکات. 604
کشتن مؤمن به نا حق. 604
فصل ششم- گناهانی باعث از بین رفتن مروّت و جوانمردی انسان می شود. 605
بخل. 605
حرص... 605
دروغ. 605
دین نداشتن. 605
شراب و مُسکرات. 606
شهوت وهواپرستی. 606
غیبت. 606
قطع صله رحم 606
لئیم وفرومایه بودن. 606
مزاح وشوخی. 607
فصل هفتم- گناهی که باعث شاکی شدن مسجد از انسان می شود. 607
نماز نخواندن در مسجد وتبدیل کردن آن به ویرانی. 607
فصل هشتم- گناهانی که باعث مسخ شدن انسان می شود. 607
ترک کردن امربه معروف.. 607
سرکشی درمقابل فرمان خداوند عالم 608
فصل نهم- گناهی که باعث مغلوب شدن انسان می شود. 608
نیکی را با بدی پاسخ دادن. 608
فصل دهم- گناهانی که باعث دورشدن ملائکه رحمت الهی از انسان می شود. 608
تعدی ازحدود الهی، گناه و معصیت. 608
باب بیست و هشتمن. 609
فصل اول- گناهانی که باعث تغییر، دگرگونی و سلب نعمت ها می شوند. 610
دشمنی با آیات وپیامبران الهی. 610
بدی درمقابل نیکی. 610
تغییرحالت- تغییرحالت ازآنچه خداوند دوست دارد، به آنچه خداوند دوست ندارد 610
حرف ناروا 611
حقوق خداوند را اداء نکردن. 611
خون ناحق ریختن. 611
قطع رحم 612
چهار مورد از گناهان سلب نعمت. 612
ناسپاسی. 613
وسوسه شیطان. 613
طغیان وگردن کشی. 613
ظلم وستم 614
ظلم به کنیزان، ظلم به یتیمان. 614
غرور و منیت. 614
کفران نعمت. 615
گناه ومعصیت. 615
با نعمت خدا، خدا را معصیت کردن. 615
لئیم وفرومایه 615
برآورده نکردن حوائج مردم 616
فصل دوم- گناهانی که باعث نفاق و دورویی انسان می شود. 616
خصومت و دشمنی. 616
خیانت. 616
دروغ. 616
فصل سوم- گناهانی که باعث نفرین بر انسان می شود. 616
استهزاء و مسخره 616
ترک امربه معروف ونهی ازمنکر. 617
کشتن امرکننده به عدالت- آمر به معروف.. 617
امربه به منکرونهی ازمعروف.. 617
اندیشه و نقشه شوم برعلیه آیات وپیامبران الهی. 617
حضوردر هر بدی و زشتی. 618
جمع کردن ثروت بدون رعایت موازین شرعی. 618
درجهل ماندن. 618
خواب غفلت. 618
دروغ. 618
طلب کردن دنیا بوسیله دین. 619
دشمنی با پیامبرالهی. 619
ریا وخودنمائی. 619
ستمگری، بدسیرتی. 620
ناسپاسی وکفران نعمت. 620
اهل شرّ و شرور بودن. 620
شکنجه گری. 620
شرک ومشرک بودن. 620
طغیانگری. 621
ظلم 621
بی هدف توصیف کردن خلقت عالم 621
عیبجوئی. 621
غلبه غفلت برانسان. 621
غیبت. 622
فاش کردن سرّهمسایه 622
سبک شمردن و فراموش کردن نماز. 622
قساوت قلب. 622
کفر و کافرشدن. 622
درگمراهی ماندن و بسوی هدایت نرفتن. 623
گناه 623
گرفتارشدن درگناه 623
مال دنیا، مقام و گمراه کردن مردم 623
فراموش کردن مرگ.. 624
منع کردن مردم از لوازم ضروریات زندگی. 624
درحال ترس و وحشت قراردادن مؤمن. 624
نفاق. 624
آزار و اذیت همسایه 624
فصل چهارم - گناهانی که باعث اصلاح نشدن نفس و فاسد شدن آن می شود. 625
اسراف وتبذیر. 625
خواب وخوراک زیاد- پرخوری وپرخوابی. 625
خودستایی. 626
شهوترانی. 626
طمع. 626
مدیریت نکردن نفس.. 626
فصل پنجم- گناهانی که باعث نزول نِقمت وانتقام الهی می شود. 626
برگشت ازحکم و تعدی از حدود الهی. 627
خون ناحق ریختن. 628
طغیان وسرکشی. 628
ظلم 628
ظلم کردن به کسی که یاوری بجز خدا ندارد 629
ظلم به کنیزان ویتیمان. 629
ظلم به مظلومین. 630
قطع رحم - قطع رابطه خویشاوندی. 630
کفران نعمت. 630
گناه ومعصیت. 631
اصرار وتجرّی برگناه 631
همنشینی با گنهکاران. 631
فصل ششم- گناه باعث نکبت وبیچارگی انسان می شود. 632
فصل هفتم- اثرگناه بر نماز انسان.. 632
الف) گناهانی که باعث بی ارزش و بی فایده شدن نماز می شود 632
حاضرنشدن (بدون عذر) در نمازجماعت. 632
پرداخت نکردن زکات. 632
ب) گناهانی که باعث قبول نشدن نمازمی شود 633
نگاه با چشم دشمنی به صورت پدرومادر. 633
ترک صلوات بررسول خدا (ص) 633
خرید و فروش شراب وشرابخواری. 633
پرداخت نکردن زکات. 634
أذیت زن به شوهر و أذیت مرد به همسر. 634
رعایت نکردن حال مأمومین (اقتدا کنندگان) درنمازجماعت. 634
سبک شمردن نماز. 635
بی ناموسی و بی غیرتی. 635
ج) گناهانی که باعث سلب توفیق نمازشب ازانسان می شود 635
دروغ. 635
گناه ومعصیت. 636
د) گناهانی که باعث بی فایده شدن نمازشب می شود 636
رعایت نکردن شرائط نماز شب، عمل نکردن به وظیفه دینی. 636
ه) هشت مورد ازعدم قبول نماز- دریک حدیث. 636
فصل هشتم - گناهانی که باعث ننگ وعاربرای انسان می شود. 637
بخل. 637
نداشتن لباس تقوی- بی تقوایی. 637
فرارازجبه 637
دروغ. 638
عمل منافی عفت- زنا 638
لئیم بودن و فرومایگی. 638
فصل نهم - گناهانی که باعث از بین رفتن نورانیت انسان می شود. 638
دروغ. 638
عمل نامشروع - زنا 639
شراب ومُسکرات. 639
باب بیست و نهمو. 641
فصل اول- گناهانی که باعث واگذارشدن انسان می شود. 642
الف) واگذارشدن انسان به خداوند 642
تکذیب آیات وپیامبران الهی، طغیان و سرکشی، غرق شدن و فرورفتن درناز و نعمت. 642
ب) واگذار و سپرده شدن انسان به نفس خود 642
غرق شدن وفرورفتن در باطل. 642
نافرمانی ازخداوند 642
ریا وخودنمائی. 643
غشّ وخیانت به برادردینی. 643
فحاشی ودشنام دادن. 643
فصل دوم - گناهانی که باعث می شود انسان وَرع و پارسائی نداشته باشد. 644
حرص... 644
خواسته سلطان جائررا برخواسته خداوند مقدم داشتن. 644
طمع. 644
فصل سوم- گناهانی که باعث وزر، و بال برای انسان می شود. 645
نشناختن وندانستن حقانیت، موقعیت و مظلومیت اهل بیت. 645
بنیانگذاردن بدی وزشتی. 645
بهم زدن رابطه دو برادرمؤمن. 645
أداء نکردن حقوق الهی ومردم 646
طغیان وسرکش، ترک صله رحم، قسم دروغ. 646
ردّ نکردن غیبت و بدگوئی از برادر دینی. 646
شروع کردن گناه 646
منّت گذاردن. 647
رابطه نامشروع با ناموس دیگران. 647
فصل چهارم- گناهی که باعث بطلان (از بین رفتن ثواب) وضوی انسان می شود. 647
غیبت. 647
فصل پنجم- گناهی که باعث می شود انسان به وعده و قرارخود عمل ننماید. 647
لئیم و فرومایه بودن. 647
فصل ششم- گناهی که باعث ناپاکی ولادت انسان می شود. 648
أدا نکردن خمس وحق اهل بیت (ع) 648
فصل هفتم- گناهانی که باعث خروج انسان از ولایت الله، ولایت اهل بیت و ولایت مؤمنین می شود. 648
غیبت برادر دینی. 648
خوردن مال مؤمن به حرام 648
سبّ کردن مؤمن. 648
باب سی أمه. 651
فصل اول - گناهانی که باعث می شود انسان هدایت نشود و نتواند دیگران را نیز هدایت بکند. 652
الف) انسان هدایت نشود 652
ارتداد و از دین برگشتن. 652
انحراف ازحق. 652
سرپیچی ازفرمان پدرومادر. 652
فسق. 653
ب) انسان نتواند دیگران را هدایت بکند 653
غلبه هوای نفس.. 653
گمراهی نفس - خود 653
فصل دوم - گناهان؛ هلاکت و نابودی انسانها، حکومت ها، ملت ها و... 653
الف) گناهانی که باعث هلاکت و نابودی انسان می شوند 653
فروختن آخرت به دنیا 653
آرزو. 653
ترک امربه معروف و نهی ازمنکر. 654
جداشدن از اهل بیت و امام معصوم 654
دشمنی با اهل بیت و امام معصوم 655
نافرمانی ازدستورات اهل بیت وامام معصوم- صلوات الله علیهم اجمعین. 656
ناامیدی. 656
أمین قراردادن خائن. 656
درمسیرباطل حرکت کردن. 656
بدعتگذاری. 656
بهتان زدن. 657
مخالفت با پند ونصیحت. 657
ترک کردن تقیّة 657
تکذیب پیامبران الهی. 657
توبه واستغفارنکردن. 657
ثروت اندوزی ورفاه 658
جزع و فزع- آه و زاری. 658
چشم چرانی و بد چشمی. 658
اطاعت ازجوروجائر. 658
ترک کردن حج. 659
حرام خواری. 659
حرص وآزمندی. 659
تضعیف کردن وخوارشمردن حق. 660
روگردانی ازحق. 660
فروختن حق به باطل. 660
حسد 660
فکرکردن درکیفیت وجود وذات خدا 660
نافرمانی خداوند 661
خود پسندی. 661
خود رأی بودن. 661
ازخود راضی بودن. 661
قدر ومنزلت خود را نشناختن. 661
دروغگویی. 662
دنیا پرستی- دنیا دوستی. 662
حریص دنیا شدن. 662
بدست آوردن دنیا ازغیر حلال. 663
دلباختگی به دنیا 663
دنیا را برای خود محل أمن (و پناهگاه) و دین را بهای دنیا قرار دادن. 663
زیاده خواهی دردنیا 663
متاع وامکانات دنیا 663
رذائل اخلاقی. 664
خود را به رنج انداختن- انجام دادن کار بدون مقدمه و اسباب لازم 664
از راه راست عدول کردن. 664
ظلم به رعیت. 664
ریاست طلبی. 664
بد زبانی. 665
لغزش زبان. 665
ترک زکات. 665
اطاعت از زن. 666
سرپیچی از فرمان امام معصوم (ع) ولی امر مسلمین. 666
سرکشی. 666
سَب مؤمن- دشنام دادن به مؤمن. 666
شرور بودن. 667
اطاعت از شهوت. 667
غلبه شهوت. 667
مقدم داشتن شهوت وهوسرانی بردین. 667
تبعیت ازشیطان. 668
ظلم 668
تکذیب عذاب وعقوبت الهی. 668
دشمنی با امام علی (ع) وغلو درحق آن حضرت. 669
مغرورشدن به غیرخدا 669
غضب. 669
غفلت. 669
بغیرخود مشغول شدن - مشغول شدن به عیبجوئی دیگران. 670
فاش کردن رازواسرارزندگی
خود 670
فتوی دادن بدون علم 670
فخرطلبی. 671
نشناخن قدر و منزلت خویش.. 671
قیاس - باقیاس عمل کردن. 671
کفالت - برذِ مّه گرفتن. 672
گناهان - معاصی. 672
لجاجت وستیزه 673
خود را ایمن دانستن ازمکرخدا- درمقابل خطاها 673
ترک کردن نماز. 673
اطاعت وتبعیت ازهوای نفس.. 673
غلبه هوای نفس برانسان. 674
واگذارکردن ورها کردن نفس وهوای نفسانی. 674
همنشین بد و نااهل. 674
فروختن یقین به شک.. 674
ب) گناهانی که باعث هلاکت ونابودی حکومت ها، ملت ها و...می شود 674
آرزو. 675
اسراف.. 675
ترک امربه معروف ونهی ازمنکر. 675
ترک انفاق. 675
عقب ماندن ازاهل بیت پیامبر (ص) 676
ایمان نیاوردن به خداوند 676
به راه باطل بردن مردم 676
بخل. 676
بدعت ها 677
پایداری روی (چیز) بی پایه و بی اساس.. 677
تکذیب پیامبران الهی. 677
ناتوانی و نداشتن قدرت لازم برای زندگی. 677
جرم وگناه 677
شش مورد از عوامل هلاکت. 678
دِرهَم و دینار- پول وثروت. 678
دنیا طلبی. 679
رشوه دادن و رشوه گرفتن. 679
روایت های بی اساس و دروغین. 679
پرداختن نکردن زکات. 679
ظلم 679
تکذیب نزول عذاب الهی دردنیا 680
غرور و منیّت. 681
فسق. 681
مذهب قدریّة- مذهب انحرافی. 681
نپرداختن حق مردم 681
فراموش کردن مرگ.. 681
بخیل بودن والی (حاکم)، عمل نکردن والی (حاکم) به سنّت پیامبر (ص) 682
خراج (مالیات) طلبیدن والی (حاکم) بدون آبادانی. 682
هم جنس بازی- عمل شنیع قوم لوط. 682
ج) گناهانی که باعث هلاکت و مقهور شدن فضلا و بزرگان می شود 683
حاکمیت اراذل وناکسان. 683
فتنه های بوجود آمده درجامعه 683
فصل سوم- گناهی که باعث بی همّتی انسان می شود. 683
بی مروّتی. 683
فصل چهارم- گناهانی که باعث تیره و تاریک شدن هوا و فضای زندگی انسان می شود. 683
حسد و کینه 683
باب سی و یکمی. 685
فصل یک - گناهانی که باعث فاسد وتباه شدن یقین انسان می شود. 686
ثروت دوستی. 686
حرص... 686
جدل در دین. 686
شک وتردید 686
طمع. 687
هم نشین ومخلوط شدن با اهل دنیا 687
منابع کتاب.. 688
مقدمه
بسم الله الرّحمن الرّحیم
الحمدلله ربّ العالمین وهوخیرناصرومعین وصلّی الله علی محمّد وآله الطّیبین الطّاهرین ولعنة الله علی أعدائهم اجمعین من الآن إلی قیام یوم الدّین.
از منظر آیات و روایات گناه اثرات مختلفی در زندگی دنیوی و اخروی انسان دارد، هرچند که لازم است هم به اثر دنیوی و هم اخروی آن توجه کرد، اما به جهت اینکه انسان اثرات دنیوی آن را خیلی زودتر و ملموس تر می بیند و احساس می کند و برای این که با دیدن این اثرات بلکه از تمام گناهان اجتناب نماید، ما برآن شدیم آثاردنیوی آن را از منظر ایات و روایات بیان کنیم. این موضوع برگرفته از آیات قرآن کریم و روایات اهل بیت (صلوات الله علیهم اجمعین) بخصوص از بیانات مولی الموحّدین أمیرالمؤمنین حضرت علی بن أبی طالب (صلوات الله علیه) در دعای پرفیض کمیل بوده است.
خداوند متعال درقرآن کریم می فرماید:
«ظَهَرَالفَسادُ فِی البَرِّوَالبَحرِبِما کَسَبَت أَیدِی النّاسِ لِیُذِ یقَهُم بَعضَ الَّذِی عَمِلُوا لَعَلَّهُم یَرجِعُونَ»(1).
فساد در خشکی و دریا به خاطرکارها (گناهانی) که مردم انجام داده اند
آشکار شده، خدا می خواهد نتیجه بعضی از اعمال آن ها را به آنان بچشاند شاید(به سوی حق) بازگردند.
«وَمٰا أَصٰابَکُم مِن مُصِیبَةٍ فَبِمٰا کَسَبَت أَیدِ یکُم وَیَعفُواعَن کَثِیرٍ»(2).
وآنچه از رنج ومصیبت به شما می رسد همه از دست اعمال زشت خود شما است در صورتی خدا بسیاری از اعمال بد را عفو می کند
حضرت علی بن أبی طالب (علیه السلام) در فرازی از دعای نورانی کمیل به چند مورد ازگناهان را که اثری در زندگی دنیوی انسان دارد اشاره فرموده است:
«اَللّهُمَ اغفِرلِیَ الذُّنُوبَ الَّتِی تَهتِکُ العِصَمَ؛ بارإلها! گناهانی را که پرده های
عصمت وصیانت را دریده، برایم بیامرز.
اَللّهُمَ اغفِرلِیَ الذُّنُوبَ الَّتِی تُنزِلُ النِّقَمً؛
بارإلها! گناهانی راکه بدبختی ها را برایم فرود آرند، بیامرز
اَللّهُمَ اغفِرلِیَ الذُّنُوبَ الَّتِی تُغَیِّرُالنِّعَمَ؛ بارإلها!
گناهانی را که نعمت ها را برایم تغییر می دهد و دگرگون می کند بیامرز.
«أَللّهُمَ اغفِرلِیَ الذُّنُوبَ الَّتِی تَحبِسُ الدُّعاءَ؛
بارإلها! گناهانی راکه مانع إجابت دعایم می شوند، بیامرز.
اَللّهُمَ اغفِرلِیَ الذُّنُوبَ الَّتِی تُنزِلُ البَلاءَ»
بارإلها! گناهانی را که بلا را برایم نازل می کند بیامرز.
این عبارات أمیرالمؤمنین علی (علیه السلام) نشان گر این است که گناهان گوناگون ومختلف اثرات گوناگون و مختلفی درزند گی انسان دارند.
اگر برای مشکلات انسان عوامل مختلفی در نظر بگیریم؛ تمامی آن ها برمی گردد به تقصیر و یا قصور خود انسان و یا افراد مرتبط با او، همه آن ها در اثرگناه وخطای انسانی (ولو بصورت ترک اولی) می باشد. به قول ضرب المثل معروف می گوید: اگرسنگی به پایت خورد به دستت نگاه کن که چه کرده ای؟!.
امروزه گناه درتمام جامعه بشری رسوخ ورخنه کرده لذا روز به روز، دچارمشکلات و گرفتاری متعدد و مختلف می شوند، با این آلودگی ها نباید انتظارسعادت، خوشبختی، آرامش و آسایش داشته باشند.
کدام جامعه است که آلوده به گناه، خیانت، نفاق ظلم، تنبلی و مانند آن ها بشود وآن جامعه آباد و پربرکت باشد.!
کدام جامعه است که روح تعاون وهمکاری را ازدست دهد، وجنگ نزاع و خونریزی را جانشین آن سازد، و زمین های خرم وسرسبز و وضع اقتصادی مرفهی داشته باشد.
کدام جامعه است که مردمش آلوده انواع هوس ها باشند، و در عین حال نیرومند و پا برجا در مقابل دشمنان ایستادگی کنند.(1)
در این خصوص آیات و روایت معتددی وجود دارد که به بعضی از آیات اشاره شد و به بعضی از روایات نیز اشاره می شود:
«ما مِن نَکبَةِ تُصِیبُ العَبدُ إلا بِذَنبٍ، وَما یَعفُواللهُ عَنهُ أکثَرُ؛».(2)
هیچ نکبتی و بیچارگی به بنده نرسد، (پایش به سنگی نخورد) مگر به سبب گناهِی، (که انجام داده) و آنچه خدا از او میگذرد، بیشتراست.
«أَمٰا إِنَّهُ لَیسَ مِن عِرقٍ یُضرَبُ وَلا صِدٰاعٍ وَلا نَکبَةٍ وَلا مَرَضٍ إلا بِذَنبٍ.وذالک قول الله (عزّوجلّ): فی کتابه: «وَمٰا أَصٰابَکُم مِن مُصِیبَةٍ فَبِمٰا کَسَبَت أَیدِ یکُم وَیَعفُواعَن کَثِیرٍ(1)» ثمّ قال: وما یعفوالله آکثرممّا یؤاخذبه.(2)
آگاه باشید! به راستی هیچ رگی قطع نمی شود، و هیچ دردسری پیش نمی آید، و هیچ مصیبتی وارد نمی شود، وهیچ بیماری مبتلا نخواهد شد مگر بخاطر گناه.
و این (برطبق) فرمایش خداوند (عزوجل) در کتابش: و آنچه از رنج و مصیبت به شما می رسد همه از دست اعمال زشت خود شما است، در صورتی خدا بسیاری از اعمال بد را عفو می کند وبعد فرمود: وآنچه خداوند می بخشد خیلی بیشتر از آن چیزی است با آن مجازات می شود.
«کُلَّما أَحدَثَ العَبدُ مِنَ الذُّنُوبِ ما لَم یَکُونُوا یَعمَلُونَ، آَحدَثَ اللهُ لَهُم مِنَ البَلاءِ مالَم یَکُونُوا یَعرِفُونَ»(3)
هرگاه بندگان گناهان تازه ای را که سابقه نداشته، ایجاد کنند (انجام دهند) خدا برای آنها بلاهائی راکه سابقه نداشته (نمی شناختند) ایجاد کند.
(گناهان جدید مانند آزادی جنسی، همجنس گرایی، ازدواج سفید و...، وبیماری جدید مانند بیماری ایدز، کرونا و... که متأسفانه در زمان ما شیوع پیدا کرده و هزاران نفررا به کام مرگ کشانده است)
علت تألیف، درسال هایی که درحوزه علمیه مبارکه قم بودم، شب جمعه ای مشغول قرائت پرفیض کمیل بودم وقتی به فرازهایی ازدعا که حضرت مولی الموحّدین أمیرالمؤمنین علی (علیه السلام) می فرماید: «اَللّهُمَ اغفِرلِیَ الذُّنُوبَ الَّتِی تَهتِکُ العِصَمَ و....» درذهنم جرقه ای زد که گناهان گوناگون آثارگوناگون در زندگی انسان دارد، لذا ازهمان لحظه تصمیم گرفتم در این خصوص گام بردارم وآیات وروایات دراین موضوع را جمع آوری نمایم.
برای این که اهمیت موضوع برایم بیشتر روشن بشود و اطمینان بیشترحاصل نمایم با چند نفراز بزرگان قم موضوع را مطرح و با آنان مشورت کردم همه به اتفاق فرمودند:موضوع بسیارخوب، جالب و مفید است اقدام نمایید، فلذا از آن زمان، با توکل به خداوند متعال وتوسل به اهلبیت (صلوات الله علیهم اجمعین) شروع کردم آیات و روایات در موضوع اثرات گناه بر زندگی انسان را جمع آوری و فیش برداری نمودم ونام مجموعه را انتخاب کردم (اثرگناه در زندگی انسان ازنظر قرآن وعترت) البته شاید این از الطاف خفیه حضرت مولی الموحّدین أمیرالمؤمنین علی (علیه السلام) به حقیر بوده وعنایت آقا به نوکربوده است.
امتیازت این تألیف:
تمام احادیث و روایات از کتب مشهور و منابع معتبر، جمع آوری گردیده است.
مأخذ هرحدیث، در پاورقی ذ کرشده است.
جهت حفظ امانت داری، هرحدیثی با ترجمه ویا بدون ترجمه، عین آن را آورده، وتوضیح آن درصورت نیاز، دربین این علامت () بیان شده است.
أحادیثی که دارای چند موضوع بوده، بخاطر اهمیت موضوع و قداست کلام معصوم (علیه السلام) در تمام موضوعات همه حدیث و یا قسمت مربوطه را آورده شده، ولی درشماره گذاری فقط در یک موضوع شماره گذاری شده ودرموضعات
دیگر به آن شماره ارجاع داده شده.
هرمطلبی خارج ویا بیش از ترجمه آیات و روایات، دربین علامت نوشته شده است.
هرمطلب فارسی و یا عربی خارج از آیات و روایات از هر منبعی که نقل شده درآخر و یا زیرهمان مطلب نام منبع درج گردیده است.
جهت سهولت قرائت، تمام آیات وروایات، اعراب گذاری گردیده است.
تلاش شده ترجمه آیات وأحادیث، فارسی روان وقابل فهم باشد.
ابواب، فصول و موضوعات بصورت حروف الفبایی تنظیم گردیده است.
برای هرآیه وحدیث، موضوع (خاصِ) بیان شده است.
آیات وروایات با خط درشت نگارش یافته است.
این مجموعه مشتمل: بر31 باب، 220 فصل و حدود 535 آیه و1960 حدیث می باشد،
ابواب و فصول بصورت حروفی تنظیم گردیده است.از همه خوانندگان
عزیز انتظار می رود، ضمن دعای خیر و آرزوی توفیق عمل برای اینجانب، حقیر را از کم و کاستی ها و نواقص مطلع و نقطه نظرات خود را بیان نمایند تا در چاپ های بعدی از نظرات آنان استفاده ونقایص برطرف گردد.
در خاتمه بر خود لازم می دانم، از همه بزرگان، دوستان وعزیزانی که مرا در تألیف این مجموعه تشویق، ترغیب و یاری کردند، بویژه برادر عزیزم جناب آقای مهندس امیرحسین اکبری، صمیمانه تقدیر و تشکر نموده و از خداوند منان برای همه آنان توفیقات روزافزون الهی را مسئلت می نمایم.
خداوندا! تو را سپاس می گویم که توفیق نگارش این مجموعه را برایم عطا کردی.
8 / 6 / 1400
برابر با 21 / محرم الحرام 1443
عمران عزتی
1- باب اول (الف): سی و یک فصل
اشاره
باب اول الف
فصل اول - گناهانی که آبروی انسان را می برد:
«بخل »
بخیل از آبرویش بیشتر می بخشد، تا آنچه که از مالش خودداری می کند، و تباه می کند از دین خود چند
برابرآنچه که از دارایی و وابسته خود نگه داشته
«درخواست - سائلی»
آبروی توچون [یخ] جامد است که درخواست آن را قطره قطره آب می کند، پس بنگرکه آن را نزد چه کسی فرو می ریزی؟
«عدم تدبیر اقتصادی و نیازمندی»
خدایا...و با تنگدستی شخصیت مرا لکّه دار مفرما، که از روزی خواران تو روزی خواهم، و از بدکاران عفو و بخشش طلبم.
«نفاق و دورویی »
علِیٌّ (علیه السلام) : إِیّاکَ وَالنِّفاقَ فَاِنَّ ذَاالوَجهَینِ لایَکُونُ وَجِیهًا عِندَ اللهِ؛(4)
از دورویی بپرهیز، زیرا که شخص دورو در پیشگاه خداوند آبرویی ندارد».
فصل دوم - اثرگناه در رابطه امور مربوط به آخرت انسان:
الف) گناهانی که باعث انحراف انسان ازآخرت می شود:
«انحراف از مسیرعقل و منطق »
قرآن کریم:«یُؤفَکُ عَنهُ مَن اُفِکَ؛»(1)
کسانی از ایمان به آن (روز قیامت) منحرف می شوند که از قبول حق سرباز می زنند.
مجموع آیه چنین معنی می دهد: کسانی از ایمان به معاد منحرف می شوند که از مسیر دلیل عقل و منطق حق طلبی منحرف گشته اند.(2)
«طمع»
الطامِعَةَ عَنِ العُقبَی الفاجِعَةِ؛(3)
خیلی کور است، نفس طمع کار از آخرتی که دردآرنده است
ب) گناهانی که باعث انکار آخرت (و تکذیب روز رستاخیز) می شود:
«فسق و فجور »
قرآن کریم:بلَ یُرِیدُ الإِنسانُ لِیَفجُرَأمامَهُ؛»(4)
(انسان شک در معاد ندارد) بلکه او می خواهد آزاد باشد و هر فسق و فجور انجام دهد و همیشه کند.
«یَسئَلُ اَیّانَ یَومُ القِیامَةِ؛»(5)
لذا می پرسد قیامت کی خواهد بود.
حدیث:
نداشتن حرف حق و ثابت
قرآن کریم: «إِنَّکُم لَفیِ قَولٍ مُختَلِفٍ؛»(1)
شما (که قیامت را انکار می کنید) در گفتار مختلف وگوناگون
هستید، حرف حق و ثابت ندارید.
«کفر»
قرآن کریم: «زَعَمَ الَّذِینَ کَفَرُواأَن لَن یُبعَثُوا قُل بَلی وَرَبِّی لَتُبعَثُنَّ...؛»(2)کافران پنداشتند، هرگز برانگیخته نخواهند شد، بگو آری به پروردگارم سوگند که همه شما (در قامت) مبعوث خواهید شد.
ج) گناهی که باعث رها کردن و واگذار نمودن آخرت می شود:
«دوست داشتن دنیا»
قرآن کریم: «کَلّا بَل تُحِبِّونَ العاجِلَةَ»(3)چنین نیست که شما می پندارید. (و دلایل معاد را مخفی می شمرید) بلکه شما دنیای زودگذر را دوست دارید (و هوسرانی بی قید و شرط را). «وَتَذَرُونَ الآخِرَةَ؛»(4)وآخرت را رها می کنید.
حدیث:
کسی که به زیورهای دنیا دلبستگی پیدا کند، آخرتی که مورد پسند او باشد، از دستش برود.
مردم در دنیا، دو دسته اند: یکی آن کس که در دنیا برای دنیا کار کرد، و دنیا او را از آخرتش
بازداشت.
د) گناهی که باعث آسیب رسانی به آخرت می شود:
«دنیا دوستی»
هرکه دنیایش را دوست داشته، به آخرت خود زیان زده است.
کسی که از دنیا چیزی بخواهد (درصدد بدست آوردن آن برآید) بیش ازآنچه که از دنیا می خواهد از آخرت از دستش می رود.
ه) گناهانی که باعث فراموش کردن آخرت می شود
«آرزوی طولانی»
امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمود: بر شما از دو چیز بیمناکم: تبعیت از هوای نفس، وآرزوی طولانی، تبعیت از هوای نفس (انسان را) ازحق بازمیدارد، و آرزوی طولانی باعث فراموشی آخرت می شود.
«تفاخر و تکاثر»
قرآن کریم: «أَلهٰکُمُ التَّکٰاثُرُ. حتَّی زُرتُمُ المَقابِرَ؛»(4)تفاخر و مباهات بر یکدیگر شما را از خدا و قیامت به خود مشغول داشت؛ تا آنجا که به زیارت قبرها رفتید (و قبور مردگان خود را برای مباهات برشمردید)
«اشتغال به دنیا»
چگونه برای آخرت عمل نماید کسی که به دنیا مشغول است؟!.
امام علی (علیه السلام) : مردم در دنیا سرگرم دوکارند: (دو جور کار می کنند) یکی در دنیا به کار دنیا است، دنیا او را از آخرتش بازداشته (و مشغول کرده) است.
«پیوند خوردن به دنیا»
دروغ گفت کسی که ادعای یقین به قیامت کرد، درحالی که به دنیا پیوند خورده است.
«دلباختگی بدنیا»
امام علی (علیه السلام) : دوری کن از شیفتگی به دنیا، که آن تو را به بدبختی، و گرفتاری می افکند، و تو را بسوی فروختن آخرت به دنیا می کشاند.
«راضی شدن به زندگی دنیا»
کسی که به دنیا راضی وخرسند شد، آخرت را از دست داده است.
«رغبت به دنیا»
با وجود میل و خواهش به دنیا، کار برای آخرت بی فایده است.
«فریفتگی و مغرورشدن به زندگی دنیا»
قرآن کریم: «وَناداأَصحابُ النّارِأَصحابَ الجَنَّةِ آَن أَفِیضُواعَلَینا مِنَ الماءِ أَومِمّا رَزَقَکُمُ اللهُ قالُواإِنَّ اللهَ حَرَّمَهُما عَلَی الکافِرِینَ؛»(6)
اهل دوزخ، بهشتیان را صدا زنند که از آب یا آنچه خدا به شما روزی کرده به ما ببخشید، آنها (در پاسخ) گویند خداوند این ها را بر کافران حرام نموده است.
«أَلَّذِینَ اتَّخَذُوا دِینَهُم لَهوًا وَلَعِبًا وَغَرَّتهُمُ الحَیاةُ الدُّنیا فَالیَومَ نَنساهُم کَما نَسُوالِقاءَ یَومَهُم هذا وَما کانُوابِآیاتِنا یَجحَدُونَ؛»(1)
آن هایی که دین و آئین شان را سرگرمی و بازیچه گرفتند و زندگی دنیا آنها را فریفت، امروز ما آنها را از یاد می بریم همان گونه که آن ها بردند دیدار امروزشان را، وآیات ما را انکار نمودند.
«گرفتار شدن در نعمت های دنیا»
چه بسا کسی که در چنگال نعمت ها گرفتار است (مال و ثروت نمی گذارد به آخرتش
بپردازد).
و) گناهانی که باعث فروختن آخرت به دنیا می شود:
«کفر»
قرآن کریم: ... وَ وَیلٌ لِلکافِرِینَ مِن عَذابٍ شَدِیدٍ؛»(3)
و وای بر کافران از مجازات سخت.«لَّذِینَ یَستَحِبُّونَ الحَیاةَ الدُّنیاعَلَی الآخِرَةِ وَیَصُدُّونَ عَن سَبِیلِ اللهِ وَیَبغُونَها عِوجًا أُولئِکَ فِی ضَلالٍ بَعِیدٍ؛»(4)
آن هایی که زندگی دنیا را بر آخرت ترجیح می دهند، و (مردم) را از راه خدا، بازمی دارند،
و می خواهند راه حق را منحرف سازند آنها در گمراهی دوری هستند.
«کافرشدن به احکام الهی»
قرآن کریم: «أَولئِکَ الَّذِینَ اشَتَرَوُا الحَیاةَ الدُّنیا بِالآخِرَةِ...»(5)
آن ها (کافران) کسانی هستند که زندگی این دنیا را به بهای آخرت خریدند،
... وَلکِن مَن شَرَحَ بِالکُفرِصَدرًا فَعَلَیهِم غَضَبٌ مِنَ اللهِ وَلَهُم عَذابٌ عَظییمٌ؛»(6)
آری آن ها که سینه خود را برای پذیرش کفر گشوده اند غضب خدا بر آن ها است و عذاب عظیمی در انتظارشان؛
«ذالِکَ به آنهُمُ استَحَبُّواالحَیاةَ الدُّنیاعَلَی الآخِرَةِ وَأنَّ اللهَ لایَهدِی القَومَ الکافیرِینَ؛»(1)
این غضب بخاطر آنست که زندگی دنیا آنان را برآخرت ترجیح دادند، و از آن روست که خداوند کافران را هدایت نمی کند.
«اطاعت از هوای نفس»
کسی که از هوای نفس پیروی کند، آخرت خود را، به دنیایش فروخته است.
ز) گناهی که باعث ویرانی آخرت انسان می شود
«آباد کردن دنیا»
کسی که دنیای خویش را آباد سازد، آخرت خود را ویران کرده است، وهرکس آخرت خود را آباد سازد به آرزوهای خود می رسد.
فصل سوم - اثرگناه در رابطه با آرزوهای انسان:
الف) گناهی که باعث طولانی شدن آرزوی انسان می شود:
«ثروت دوستی»
دوست داشتن ثروت آرزو را تقویت و اعمال را فاسد می کند.
ب) گناهانی که باعث می شود انسان به آرزوهایش
اشاره
نرسد:
«دنیا پرستی»
کسی که دنیایش را آباد کند، آینده (و آرزوی) خود را خراب کرده است.
«امید بستن به دنیای فانی و ظواهر دنیا»
کسی که از سراب (دنیای فریبنده) آرزوی سیراب شدن دارد، ناامید از تشنگی بمیرد.
«امید بستن به غیر خدا»
کسی که امید و آرزویش غیرخداوند
سبحان باشد، آرزوهایش دروغ از کار درآید.
خدای بزرگ می فرماید: بی گمان امید هرمؤمنی راکه، به غیر من امید بندد، قطع می کنم.
26 - الإمامُ عَلِیٌّ (علیه السلام) : إنقَطِع إِلَی اللهِ سُبحانَهُ، فَاِنَّهُ یَقُولُ: وَعِزَّتِی وَجَلالِی لأقطَعَنَّ أَمَلَ کُلِّ مَن یُؤَمِّلُ غَیرِی بِالیَأسِ؛(4)
تنها به خداوند سبحان دل ببند، که او می فرماید: به عزت وجلال خودم سوگند، که امید هرکس را که به غیرمن امید ببندد به نوامیدی می کشانم.
«ثروت و مال»
ثروت و مال عاقبت فرد را تباه می سازد و آرزوها را فزون می سازد.
«دلبستگی به دنیا»
ابن أبی یعفور می گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم می فرمود: کسی که دل به دنیا ببندد به سه خصلت (چیز) دل بسته، اندوهی که پایان ندارد، و آرزوی که به دست نیاید، و امیدی بدان نرسد.
«عمل نکردن برای آخرت»
کسی که برای آخرت کار نکرده است، به آرزویش نمی رسید.
«فرمانروایی فرومایگان»
«دنیا طلبی باعملِ آخرت»
هرکس با کار آخرت (و دینی) دنیا را بخواهد، آنچه را خواهان آنست دورتر خواهد بود. (هرگز به آن نمی رسد).
«پیگیری کردن کار با نافرمانی خدا»
مردی به امام حسین (علیه السلام) نوشت: مرا با دو حرف موعظه فرمایید، آن حضرت درجواب نوشت:
هرکس امری را با نافرمانی ازخدا بجوید، آنچه امید دارد زودتر از دستش برود، و از آنچه می گریزد زودتر به سرش آید.
«بداندیشی»
هرکس بدنیت باشد، از رسیدن به آرزوها
بازماند.
«همّت گماشتن به کار غیر خدایی»
کسی که همتش صرف آنچه که نزد خداوند است، نشود به آرزویش نرسد.
فصل چهارم - گناهانی که باعث سلب آسایش انسان می شود:
«حِرص»
انسان حریص از دو خصلت محروم شده، و در نتیجه دوخصلت همراه او شده اند:
از قناعت محروم گردیده، در نتیجه آسایش را از دست داده است، و از رضایت محروم گشته، و در نتیجه یقین را از کف داده است.
«حسد»
«ناآرامی و بی قراری»
علی جان! مواظب باش که ناآرامی و بی قراری، به تو دست ندهد، [ اگر دست بدهد] آسایش از تو دور می شود.
«بدی کردن»
و آن کس که کارهای بد و زشت کند، از بلا های آسوده نیست.
«کینه توزی»
چقدر زندگی شخص کینه توز و بدخواه تنگ است.
فصل پنجم - گناهانی که باعث آفت وآسیب در زندگی انسان می شود: سررشته آفتها:
«دلباختگی به لذات دنیا»
دلباخته شدن به لذات دنیا است.
«شهوت رانی»
الإمامُ عَلیٌّ (علیه السلام) : مَن تَسَرَّعَ إِلَی الشَّهَوٰاتِ تَسَرَّعَت إِلَی الآفٰاتِ؛(5) هرکس بسوی شهوت ها شتاب کرد، آفتها و آسیب ها به سویش شتاب کرد.
الإمامُ عَلِیٌّ (علیه السلام) :أَلشَّهَواتُ آفاتٌ؛(6)
شهوات آفات (زندگی) است.
کسی که همیشه به دنبال شهوت رانی ها است، زودتر دچارآفات گردد.
آفت آبادانی(کشور):
«ستمگری حاکمان»
آفت آبادانی، ستمگری فرمانرواست.
آفت آرزوها:
آفت اطاعت وفرمان برداری:
«عصیان و نافرمانی»
آفت اطاعت، عصیان و نافرمانی است.
آفت اقتصاد(میانه روی):
آفت امانتداری:
«خیانت به امانت»
آفت امانت، خیانت (به امانت) است.
آفت دور اندیشی:
«به موقع انجام ندادن کار»
آفت دوراندیشی، تباه شدن کار است[ به موقع انجام ندادن ].
آفات انفاق:
«آزار، أذیت، منت»
قرآن کریم: یا اَیُّهَا الَّذِینَ أمَنُوا لاتُبطِلُوا صَدقاتِکُم بِالمَنِّ وَالأَذیِ کَالَّذِی یُنفِقُ مالَهُ رِئاءَ النّاسِ وَلایُؤمِنُ بِاللهِ وَالیَومِ الأخِرِ...؛»(3)
ای کسانی که ایمان آورده اید! بخشش ها و انفاقات خود را با منت وآزار، باطل نسازید،
همانند کسی که مال خود را برای نشان دادن به مردم، انفاق می کند، و به خدا و روز رستاخیز ایمان نمی آورد.
آفت ایمان:
آفت بخشش:
«معطّل کردن»
آفت بخشش، معطّل کردن و چشم انتظارگذاردن است.
آفت بخشندگی:
«اسراف»
«بیجا خرج کردن»
آفت بخشندگی، بیجا خرج کردن است.
«زیاده روی»
و آفت بخشندگی، زیاده روی است.
«نداری و فقر»
آفت بخشندگی، نداری و فقر است.
آفت بردباری وحلم:
«خواری»
آفت حلم و بردباری، ذلت وخواری است.
«سبک سری وکم عقلی»
و آفت بردباری و حلم، سبک سری است.
آفت بزرگی:
«پیشامد های قضا وقدر»
آفت بزرگی، موانع و پیش آمدهای قضا و قدر است.
آفت حاکمان وفرمان روایان:
«بدرفتاری»
آفت پادشاهان و فرمانروایان، بدرفتاری (با رعیت) است.
آفت پارسایی وپرهیزکاری
«کم قناعت کردن»
آفت پارسائی و پرهیزکاری، کمی قناعت است.
آفت توانگری:
«بخل»
امام علی (علیه السلام) : آفت توانگری، بخیلی است.آفت جُستجوگری:
«کامیاب نشدن»
آفت جستجو، کامیاب نشدن است.
آفت حسب و نسب (خانوادگی):
«خود پسندی»
آفت حسب ونسب، فخرفروشی وخودپسندی است.
«فخر فروشی»
آفت حسب ونسب (خانوادگی)، فخرفروشی است.
آفت دین:
«حسادت و خودپسندی»
حسادت، خودپسندی و فخرفروشی، آفت دین است.
«سوء ظّن و بدگمانی»
آفت دین، بدگمانی به خداوند است.
«فخر فروشی»
(در موضوع حسادت وخوپسندی حدیث شماره 69)«هوای نفس»
آفت دین، خواهش های نفسانی است.
آفت رستگاری:
«کسالت و تنبلی»
آفت رستگاری، کسالت وتنبلی است.
آفت رعیت و ملت:
«نافرمانی کردن»
آفت رعیت وملت، نافرمانی کردن ازحاکمان است.
آفت ریاست:
«فخر فروشی»
آفت ریاست، فخرفروشی و به خودبالیدن است.
آفت ریاضت (سختی کشیدن جهت تهذیب)
«غلبه عادت»
آفت ریاضت کشید، غلبه عادت است
[مانند این که عادت کرده به خواب بیشتر لذا سحرخیزی ندارد]
آفت زمامداران و پیشوایان:
«ضعف سیاست»
آفت زمامداران و پیشوایان، ضعف سیاست (و مدیریت) است.
آفت امور زندگی:
«سوء مدیریت - بداندیشی»
آفت امور زندگی، سوءمدیریت است.
آفت زیبایی:
آفت زیرکی وهوشیاری:
«خودستایی»
آفت زیرکی، خودستایی است.
«مکر و حیله»
امام علی (علیه السلام) : مکر و حیله آفت زیرکی است.آفت سخن گفتن:
«پرگویی»
آفت سخن گفتن، پرگویی است.
آفت سخاوت:
«منت گذاردن»
آفت سخاوت وبخشش، منت گذاردن است.
آفت شجاعت:
«ضایع کردن دوراند یشی»
آفت شجاعت ودلاوری، ازدست دادن دواندیشی واحتیاط است.
آفت شجاعت، تعدّی و از حدگذشتن است.
آفت شرف وبرتری:
«کبر و غرور»
آفت شرافت و برتر، کبر و غرور است.
آفت شرم و حیا:
«ناتوانی و ضعف»
و آفت شرم و حیا، ناتوانی است.
آفت انسان عادل:
«کم پارسایی»
آفت اشخاص عادل، کمی پارسایی و پرهیزکاری است.
آفت عدالت ودادگری:
«حاکم زورگوی»
آفت عدالت و دادگری، - حاکم – ستمگر و زورگوی است.
آفت عبادت
«خودنمائی»
ریا و خودنمائی آفت، عبادت و بندگی است.
«تنبلی»
آفت عبادت، سُستی است.
آفت عقل
«اختلاف»
اختلاف، نابودکننده اندیشه است.
«خود بزرگ بینی»
بدترین آفات عقل، خود بزرگ بینی است.
«عُجب»
خودپسندی، ضد دُرستی و سبب، تباهی خِردها و عقل هاست.
خودپسندی، آفت عقل است.
«هواپرستی»
آفت عقل و خرد، هواپرستی است.
هوا و هوس، آفت عقل وخرد است.
آفت علم:
«عمل نکردن به علم»
آفت علم، عمل نکردن به آن است.
«فراموشی»
هرچیزی آفتی دارد، و آفت علم فراموشی است.
آفت علم، فراموشی ست.
آفت علماء و دانشمندان:
«ریاست طلبی»
آفت علماء و دانشمندان، ریاست طلبی است.
آفت عمل:
«نداشتن اخلاص»
امام علی (علیه السلام) : آفت عمل، نداشتن اخلاص در آن است.
آفت عهد وپیمان:
«کم رعایت کردن عهد و پیمان»
آفت عهد و پیمان، کم نگهداشتن و رعایت نکردن است.
«مکر و حیله»
آفت وفای به عهد و پیمان، مکر و حیله است.
آفت فقها (دانشمندان دینی):
«نداشتن صیانت نفس»
آفت فقها، نداشتن صیانت نفس است.
آفت قدرت:
«خودداری از احسان»
آفت قدرت، خودداری از نیکوکاری است.
«ستمگری و سرکشی»
آفت قدرت و نیرومندی، ستمگری وسرکشی است.
«زشت گفتاری و بدکرداری»
«ناتوان شمردن دشمن»
آفَةُ القَوِی إِستِضعٰافُ الخَصمِ؛(3)
آفت نیرومندی، دشمن را ناتوان شمردن است.
آفت قضات (قاضی ها وحاکمان شرع):
«طمع»
آفت قاضیان، طمع است «به خاطر طمع رشوه می گیرد و...»
آفت کارها:
«ناتوانی»
آفت کارها، ناتوانی کارگذاران است.
آفت کردارنیک وخوب:
«عمل بد و زشت»
هرکه بدکاره شد، کردارش خوب نخواهد بود.
آفت کشورداری:
«سُستی کردن»
امام علی (علیه السلام) : آفت کشورداری، سستی در نگهداری کردن از آن است.
آفت بازگو کردن و نقل قول نمودن:
«دروغ نقل کردن»
آفت نقل حدیث، دروغ گفتن روایت است.
آفت گذشت کردن:
«منّت گذاردن»
آفت گذشت، منت گذاردن است.
آفت لشکریان و سپاهیان:
«سرپیچی از فرماندهان»
آفت لشکریان و سپاهیان، سرپیچی از فرماندهان است.
آفت (عامه و توده) مردم:
«عالم فاجر»
آفت عموم وتوده مردم، عالم فاجر و بدکردار است.
آفت مشورت:
«درهم شکستن نظرات»
آفت مشورت کردن، درهم شکستن آرا و نظرات است.
آفت نجابت:
«کبر و غرور»
آفت نجابت، کبر و غرور است.
افت نفس
«دل سپردگی به دنیا»
آفت نفس (انسانی)، دل سپردن به دنیا است.
آفت نعمت:
«کفران نعمت»
آفت نعمت، کفران آن است.
آفت نیکی:
«رفیق و همدم بَد»
آفت نیکی، رفیق وهمدم بداست.
آفت وزیران
«بد اندیشی»
آفت وزیریان، بداندیشی (برای ملّت) است.
آفت هیبت و شکوه:
«مزاح و شوخی»
آفت هیبت و شکوه، مزاح و شوخی است.
آفت یقین:
«شکّ و تردید»
شک و تردید، آفت یقین است.
فصل ششم - گناهانی که باعث آوارگی و سرگردانی انسان می شود:
«مقدم داشتن خواسته حاکم جائر برخواسته خداوند»
هرکس سلطانی را بر خداوند(عزوجل) ترجیح دهد. خداوند پارسایی او را ببرد و او را سرگشته وحیران گرداند.
«عیب جویی از مردم»
کسی که خودش را به غیرخودش سرگرم کند (درصدد کنجکاوی از عیوب مردم برآید) همانا در تاریکی ها سرگردان ماند و درهلاکت ها بیفتد.
«سخن گفتن در ذات خداوند»
درباره خلق خدا سخن گوئید، و راجع به خدا «ذات خدا» سخن نگوئید زیرا سخن راجع به خدا جز سرگردانی برای گوینده زیاد نکند.
فصل هفتم - گناهی که باعث آه و زاری- درماندگی- انسان می شود:
«تکیه و اعتماد به دنیا»
چه بسا کسی که به دنیا اعتماد کرد و دنیا او را به زاری (و درماندگی) افکند.
فصل هشتم - گناهی که باعث می شود انسان با حرارت آهن داغ و زندان تنگ عذاب شود:
«افشای اسرار و راز اهل بیت - علیهم السلام»
ص 551، ح 27.
هرکسی روز خود را با افشای سرّ و راز ما (اهل بیت) بگشاید، خداوند حرارت آهن «داغ» و تنگنای زندان ها را بر او مسلط گرداند.
فصل نهم - گناهانی که باعث می شود انسان آیات الهی را تکذیب و تمسخرنماید:
«اصرار بر باطل و گناه»
قرآن کریم: «وَإِنِّی کُلَّما دَعَوتُهُم لِتَغفِرَلَهُم جَعَلَواأَصابِعَهُم فِی آذانِهیم وَاستَغشَواثِیابَهُم وَأصَرُّوا وَاستشکبَرُوا استِکبارًا؛»(2)
و من هر زمان آن ها را دعوت کردم که ایمان بیاورند و تو آن ها را بیامرزی، انگشتان خویش را در گوش ها قرار داده، و لباس هایشان را برخود (پیچیدند)، و در مخالفت اصرار ورزیدند، و شدیدا استکبار کردند.
«در باطل فرو رفتن و بازی کردن - لهو و لعب»
قرآن کریم: «فَوَیلٌ یَومَئِذٍ لِلمُکَذِّبِینَ؛»(3)
وای در آن روز بر تکذیب کنندگان.
«أَلَّذِین هُم فِی خَوضٍ یَلعَبُونَ؛»(4)
آنانی که در سخنان باطل مشغولند (و در باطل فرو رفته اند).
«انجام اعمال بد»
قرآن کریم: «ثُمَّ کانَ عاقِبَةَ الَّذِینَ أَساؤُاالسُّوای أَن کَذَّبُوا بِآیاتِ اللهِ وَکانُوا بِها یَستَهزِؤُنَ؛»(5)
سرانجام کسانی که اعمال بد مرتکب شدند، به جایی رسید که آیات خدا را تکذیب کردند و آن را به سخره گرفتند.
«تکبّر»
«از نظر قرآن کریم، یکی از عوامل تکذیب و تمسخر ایات الهی، توسط کافران، تکبّر و
خودبزرگ بینی آنان است»(1)
«کفر»
قرآن کریم: «بَلِ الَّذِینَ کَفَرُوا یُکَذِّبُونَ؛»(2)
بلکه کافران پیوسته (آیات الهی) را تکذیب می کنند.فصل دهم - گناهی که باعث سلب معرفت ائمّه اطهار(صلوات الله علیهم) از انسان می شود:
«نشستن در مجلس سبّ امامان معصوم -علیهم السلام»
هرکس در مجلسی بنشیند، که در آن یکی از ائمّه اطهار(علیهم السلام) سبّ و بدگوئی می شود، و او می تواند برخیزد ولی برنخیزد، خداوند لباس ذلّت به تن او می پوشاند، و در آخرت او را عذاب کند، و آن چیز نیکی که به وقت دادن آن، بر او منّت نهاده «یعنی معرفت ما» از او می گیرد.
فصل یازدهم - گناهی که باعث هلاک و گشته شدن ابرار به دست اشرار می شود:
«ترک امربه معروف ونهی ازمنکر»
در این جا (در ترک واجبات از جمله امربه معروف ونهی ازمنکر) خشم و غضب خداوند(عزوجل) بر آن ها کامل خواهد شد، پس خداوند همه آن ها را دچار عذاب کرده و ابرار و نیکوکاران درخانه اشرار و بدکاران به هلاکت می رسند.
فصل دوازدهم - گناهی که باعث آزار آزاد مردان می شود:
«لئیم و ناکس بودن»
ناکس و نامرد جامه ننگ را برتن کرده، و آزادمردان را آزار می دهد.
فصل سیزدهم: گناهانی که باعث تباه شدن احسان ونیکی ها می گردد:
«خودپسندی»
خودپسندی بر نیکی، کار نیک را نابود می کند.
«دوست و رفیق بد»
هرچیزی را آفتی است و آفت نیکی، دوست بد است.
«منّت گذاردن»
«از نظر قرآن کریم، منّت گذاردن، أذیت و ریاء، تباه و نابود کننده احسان و نیکی ها هستند»(3)
حدیث: 135. الإمامُ عَلِیٌّ (علیه السلام) : وَإِیّاکَ وَالمَنَّ عَلی رَعِیَّتِکَ بِاِحسانِکَ... فَاِنَّ المَنَّ یُبطِلُ الإِحسانَ...؛»(4)
امام علی (علیه السلام) در فرمان مبارکش به مالک اشتر فرمود: مبادا هرگز با خدمت هایی که انجام دادی، برمردم منت گذاری، زیرا که منت نهادن، پاداش نیکوکاری را ازبین می برد.
ظلم کردن به نیکی، منّت گذاردن است.
مِنت پی درپی، نیکی و بخشش را از بین می برد.
امام علی (علیه السلام) : منّت نهادن، احسان و نیکی را تباه می سازد.
هرکس با نیکی خود، منت گذارد، پاداش نیکی خود را از بین برده است.
منت نهادن، تیره کننده احسان و نیکی است.
منّت نهادن، عمل خوب ونیک را تباه می سازد.
«بدی کردن به نفس - به خویشتن»
هرکس به خودش بدی کند، توقع نیکی از او نباید داشت.
«لئیم بودن»
امام علی (علیه السلام) : لئیم و ناکس، اگر بدهد کینه کند، و اگر داده شود انکار نماید.
فصل چهاردهم - گناهی که باعث اختلاف در بین مردم (خانواده وجامعه) می شود
«نفوذ شیطان در زندگی انسان»
قرآن کریم: «وَقُل لِعِبادِی یَقُولُوا الَّتِی هِیَ أَحسَنُ إِنَّ الشَّیطانَ یَنزَغُ بَینَهُم إِنَّ الشَّیطانَ کانَ لِلإِنسانِ عَدُوًّا مُبِینًا؛»(5)
به بندگانم بگو: سخنی که نیکوتر است بگوئید، زیرا شیطان میان آن ها را بهم می زند، همیشه شیطان دشمن آشکاری برای انسان بوده وهست.
فصل پانزدهم - گناهی که باعث زایل شدن اخلاص انسان می شود:
«وجود هوای نفس درقلب»
چه کسی می تواند اخلاص و پاکی درونی داشته باشد، که در قلبش هوای نفس است ؟!.
فصل شانزدهم - گناهانی که باعث فاسد شدن اخلاق می شود:
«حرص وآزمندی»
با حرص و آزمندی، اخلاق معیوب می شود.
«سختگیری در زندگی - عُسر»
سختگیری، اخلاق را، فاسد می کند.
سختگیری، اخلاق را زشت و دوستان را دور می سازد.
«کفر»
کافر درشت خو، و بدرفتار است
«نفاق – دورئی»
نفاق و درویی، عیب و زشتی اخلاق است.
فصل هفدهم - گناهانی که باعث بی أدبی و سوء ظن به اخیار و دشمنی با آنان می شود:
«شقاوت»
بی أدبی و بدی کردن به أخیار و نیکان، از نشانه شقاوت است.
«شروربودن»
خوی و عادت اشرار، دشمنی کردن با اخیار و خوبان است.
«مجالست با اشرار»
امام علی (علیه السلام) فرمود: همنشینی «أخیار» با اشرار سبب سوء ظن به أخیار می شود.
نشستن با بدان، سبب بد گمانی به نیکان می شود.
فصل هجدهم - گناهانی که باعث بی ادبی انسان می شود:
«بد حرف و بدسخن بودن»
انسان بد سخن، ادب ندارد.
«همنشینی با بی خردان»
همنشین شدن با بی خردان، اخلاق انسان را فاسد می کند.
فصل نوزدهم - گناهی که موجب آزاروأذیت انسان می شود:
«مجادله بیجا»
با شخص حلیم و جاهل مجادله مکن، زیرا حلیم دشمنت دارد وجاهل آزارت رساند.
فصل بیستم - گناهانی که باعث کم و یا بی ارزش شدن انسان می شود:
«اهانت به مردم»
کسی که به مردم اهانت کند، خودش کم ارزش می شود.
«شاید منظور از رجال در حدیث، اهانت به بزرگان باشد»
«تهی بودن قلب ازیاد خدا»
قلبی که از یاد خدا تهی باشد، بزرگی هیکل و بلندی قدی سودی ندارد.
«دروغ»
برای مرد مسلمان شایسته است که از رفاقت با دروغگو بپرهیزد، زیرا، که او دروغ گوید تا بدان جا که اگر راست هم بگوید باور نشود.
دروغگو با مرده برابر است، زیرا فضل زنده بر مرده همان اعتماد بر اوست، وقتی به (سخن) او اعتماد نباشد زندگانیش باطل است.
مَن کَثُرَکِذ بُهُ قَلَّ بَهائُهُ؛(5)هرکس دروغش بیشتر باشد، ارزشش کمترگردد.
«ستمگری»
ستمگری شخص را، به سوی تباهی سُوق می دهد.
فصل بیست و یکم - گناهانی که باعث نابودی اسلام و خارج شدن انسان ازاسلام محسوب می شود:
«بدعتگذاری»
هر کس به سوی بدعت گذار قدم بردارد، و او را احترام کند، بدون تردید به نابودی اسلام اقدام نموده است.
«دروغ»
دروغ از خُلقیات اسلام نیست، (مسلمان نباید دروغ گوید).
«ندادن زکات»
هرکه قیراطی از زکات مال خود را نپردازد، نه مؤمن است و نه مسلمان و، نه او را حرمتی است.
«فحش دادن و فحش شنیدن»
دشنام دادن و ناسزا شنیدن از مسلمانی نیست.
«انسان نبایدکاری کند، که دیگران به او ناسزا بگویند»
«قهرکردن بیش از سه روز»
داود بن کثیرگوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم، از قول پدرش فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه واله) فرمود: هر مسلمانی که از هم قهرکنند و سه روز آتشتی و صلح ننماید، هر دو از اسلام خارج می شوند، و بین آن دو ولایت و دوستی نمی ماند، پس اگر هر کدام ازآن ها سبقت بگیرد به حرف زدن با برادرش (و صلح کند) در روز قیامت به بهشت هم سبقت خواهد گرفت.
«کمک نکردن به ضعیف»
کسی که بشنود مردی را، که صدا می زند، ای مسلمانان به داد من برسید پس جواب ندهد، او مسلمان نیست.
«مرجئة و قدریة»
دو گروه از امت من بهره ای از اسلام نخواهند برد: مرجئة و قدریة.
فصل بیست و دوم - گناهانی که باعث بی اعتبارشدن انسان می شود:
«نسبت ناروا»
قرآن کریم:«وَالَّذِینَ یَرمُونَ المُحصَناتِ ثُمَّ لَم یَأتُوا بِاَ ربَعَةِ شُهَداءَ فَاجلِدُوهُم ثَمانِینَ جَلدَةً وَلا تَقبَلُوا لَهُم شَهادَةً أَبَدًا وَأُولئِکَ هُم الفاسِقُونَ؛»(4)
وکسانی که زنان پاکدامن را متهم می کنند سپس چهارشاهد (بر ادعای خود) نمی آورند آن ها را هشتاد تازیانه بزنید، وشهادتشان را هرگز نپذیرید، وآنها فاسقند.
«دروغ»
کسی که به دروغگوئی معروف شود، راست گفتنش قبول نگردد.
فصل بیست و سوم - گناهی که باعث نادیده گرفتن حقّ امام و پیشوای عادل می شود:
«نفاق»
سه کس هستند که حقّ آن ها را نادیده نمی گیرند، مگر منافق «معروف بنفاق»: کسی که مویش را در اسلام سپید کرده، وآن که قرآن می داند، و پیشوای و رهبرعادل.
فصل بیست و چهارم - گناهانی که باعث خیانت به امانت می شود:
«نداشتن ایمان»
کسی که ایمان ندارد، امانت دارنیست.
«خائن بودن نسبت به امانت»
فساد امانت، خیانت کردن است.
«دروغ»
دروغگو امانت دار، و فاسق نگهدارنده (راز و پیمان) نمی شود.
«سخن چینی»
سخن چینی و امانت داری جمع نگردد.
«مکر و حیله»
مکرکننده، أمانت ندارد و أمانتداری نمی کند.
فصل بیست و پنجم - گناهی که باعث قطع شدن امداد و نصرت آسمانی و زمینی می شود: (امدا دهایی و باطنی)
«ترک امر به معروف و نهی ازمنکر»
تا زمانی که امّت من امر به معروف ونهی از منکر می نمایند، و در کارهای نیک به همدیگر یاری می رسانند، در خیر و برکت هستند؛ و زمانی که این ها را انجام ندادند برکات از آنان برچیده می شود، و بعضی بر بعض دیگر مسلّط می شوند، و برای آن ها از زمین و آسمان یاوری نخواهدبود.
«تمسّک جستن به غیرخداوند»
خداوند (عزوجل) به داود (علیه السلام) وحی فرمود که هیچ بنده ای از بندگانم به من پناهنده نشد «بدون آن که به دیگری پناهنده شود» و من این را از نیت او شناختم، و بعد تمام آسمان،
زمین و هرآنچه در آن ها است، با او مکر و حیله کنند، مگرآن که برای او چاره ای بسازم و او را از آن رها کنم، و هیچ بنده ای از بندگانم به یکی از مخلوقاتم پناهنده نشود ومن این را از نیت او بدانم، مگرآنکه تمام اسباب آسمان و زمین را از او سلب کنم و زمین زیرپایش را فروبرم وبرای من فرق نکند درچه جای هلاک شود.
«شرک»
قرآن کریم:«وَلاتَجعَل مَعَ اللهِ إِلهًا آخَرَفَتَقعُدَ مَذمُومًا مَخذُولًا؛»(1)
و با «خدا» معبود دیگری قرار مده، که ضعیف ومذموم (نکوهش شده) و بی یاور و یاورخواهی شد.
فصل بیست وششم - گناهانی که باعث از بین رفتن امنیت انسان می شود:
«خود را ایمن دانستن از مکر الهی»
هرکس از مکر خدا ایمن نشیند امنیتش از بین برود.
«بد سیرتی»
هرکس بدسیرت (و بداندیش) باشد، هیچ گاه امنیت نداردفصل بیست و هفتم - گناهانی که باعث ناامیدی انسان می شود:
«ناامیدی از رحمت خداوند، اعتماد به غیر خدا و تکذیب وعده های الهی»
وگناهانی که امید را قطع می کند: مأیوس شدن از فَرَجِ و راه نِجات الهی، وناامیدی از رحمت خداوند، واعتماد به غیرخدا، و وعده های خداوند (عزّوجلّ) را دروغ دانستن است.
حسین بن علوان گوید: امام صادق (علیه السلام) در بعضی از کتاب ها «کتابهای آسمان» خوانده بود که همانا خداوند تبارک وتعالی می فرماید:
به عزت، جلال، مجد و بر بلندای عرشم قسم: هرکسی که به غیرمن امید ببندد: آرزوی او را به یأس ونومیدی مبدل خواهم کرد، و در بین مردم لباس ذلّت براو خواهم پوشاند، از قرب و فضل خود او را دور می نمایم، آیا او در شدائد وسختی ها به غیر من امیدوار می شود؟ در صورتی که شدائد در دست «و تحت سیطره قدرت» من است، و به غیرمن امیدوار می شود و با اندیشه خود در غیر مرا می کوبد؟ در صورتیکه کلیدهای دربها در دست من است، درحالی آن درب ها بسته است وتنها در من باز است برای کسی که مرا بخواند.
«بدی کردن به خویشاوندان»
هرکس به فامیل بدی کند، امیدواری به وی نپیوندد.
«دل بستگی به دنیا»
مَن تَعَلَّقَ قَلبُهُ بِالدُّنیا تَعَلَّقَ قَلبُهُ بِثَلاثِ خِصالٍ: هَمُّ لایَفتی، وَأمَلٌ لایُدرَکُ، وَرَجاءٌ لا یَنالُ؛(3)
ابن أبی یعفورگوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم می فرمود:
کسی که بدنیا دل ببندد، به سه خصلت (چیز) دل بسته: اندوهی که پایان ندارد، و آرزویی که به دست نیاید، و امیدی که بدان نرسد.
«تسلّط شیطان برانسان»
ای احمد! از شیطان برحذرباش، مبادا بر تو، راه یابد و تو را «از رحمت خدا» مأیوس سازد.
«عصیان»
رستگارشد کسی که اطاعت کرد، و نومید و محروم گشت، کسی که عصیان نمود.
«آلوده کردن نفس»
قرآن کریم: «وَقَد خابَ مَن دَسّها؛»(2)
وآنکس که نفس خویش را با معصیت وگناه آلوده ساخته، نومید و محروم گشته است.
فصل بیست وهشتم - اثرگناه در رابطه با ارتباط انسان با انبیاء الهی
الف) گناهانی که باعث شریک شدن انسان درقتل، آزار و أذیت انبیاء الهی می شود:
«راضی شدن به قتل وکشته شدن آنها»
امام صادق (علیه السلام) - در مورد سخن خداوندکه فرمود:«ای رسول ما بگوبی شک فرستادگانی پیش از من دلایل روشن وآنچه گفتید برایتان آوردند، پس چرا آن ها را کشتید اگر راستگو هستید؟!»- فرمود: خدا می داند که آن ها مرتکب قتل نشده اند، پس به خاطراین که به چنین فعلی گرایش داشته وبدان راضی بوده اند خدا آنان را قاتلین خوانده است.
«فاش کردن اسرار اهل بیت (صلوات الله علیهم) در نزد دشمنان»
امام صادق (علیه السلام) - در مورد فرمایش خداوند (عزوجل)که می فرماید:«پیامبران را بدون حق کشتند» - فرمود: آگاه! باشید بخدا قسم که آن ها را با شمشیرهایشان نکشتند، بلکه سخنان و اسرار آن ها را (نزد دشمنان) فاش کردند درنتیجه آن ها (به دست دشمنانشان) کشته شدند.
ب) گناهانی که باعث دوری انسان از پیامبراسلام (صلی الله علیه واله) می شود:
«بخل، بدگوئی، تکبر، حسادت، قساوت قلب، فحاشی»
آیا شما را از کم شباهتی ترین تان به خودم آگاه نسازم؟ عرض کردند: آری یارسول خدا!
فرمود: زشت گوی بی آبروی بی شرم، بخیل، کینه توز، حسود، سنگدل که امیدی به خیرش و هیچ امانی از شرش نیست.
«خوردن مسکرات وسبک شمردن نماز»
نمازت را سبک مشمار همانا پیامبر (صلی الله علیه واله) - نزدیک فوتش - فرمود: از من نیست کسی که نمازش را سبک شمارد و از من نیست کسی که مست کننده بنوشد، به خدا قسم درحوض کوثر بر من وارد نخوهد شد.
«روگردانی از سنّت پیامبر»
هرکس از سنت و روش، من روی گرداند، از من نیست.
«شرور بودن»
آگاه باشید که بدترین امت من کسانی هستندکه از ترس شرّشان به آن ها احترام می شود، آگاه باشید کسی که مردم از ترس شرّ او، به او احترام کنند از من نیست.
فصل بیست و نهم - گناهانی که باعث انحطاط «انسان و جامعه» می شود
«امامت فرد ناشایست»
هرکس برجماعتی امامت کند، درحالی که عالم تر و فقیه تر از او در بین آن ها وجود دارد، امور آن ها همواره، تا روز قیامت به پستی و انحطاط خواهدرفت.
«ضایع و تباه کردن امورمسلمین»
هرکس متولی کاری از امور مسلمین شود، سپس آن را تباه نماید(صحیح انجام ندهد) خداوند متعال او را ضایع و تباه خواهد کرد.
«انحراف از مسیر حق»
قرآن کریم: «ثُمَّ رَدَد ناهُ أَسفَلَ سافِلِینَ؛»
سپس او را به پائین ترین مرحله بازگرداندیم.(3)
«انسان بعد از خلقت در بهترین صورت، در اثرانحراف از مسیرحق به پائین ترین مرحله سقوط می کند»
فصل سی ام - اثرگناه در رابطه انسان با اهل بیت:
الف) گناهانی که باعث برائت اهل بیت وأئمه معصوم از انسان می شود:
«دوری کردن دو برادر دینی از یکدیگر»
هیچ مؤمنی بیش از سه روز از هم، دوری نمی گزیند، «و قهرنمی کند» مگر این که در روز سوم من از آن ها برائت و دوری می جویم.
«آزردن پدر و مادر»
پدرم به مردی نگاه کرد که پسرش به همراه او بود، وآن پسربه شانه پدرش تکیه کرده بود، فرمود: پدرم با آن پسراز بدی کارش، سخن نگفت تا از دنیا رفت.
«أمین نبودن»
هرکس مردی را امین خونش قراردهد، سپس به او خیانت کند «خونش را بریزد» من از قاتل دور هستم گرچه مقتول اهل جهنم باشد.
«مصرف مواد فاسد و زیان آور»
کسی که تندرستی او بر بیماریش غلبه کند، درعین حال با چیزی خودش را معالجه نماید، و بمیرد من از او به خدا بیزاری می جویم «مصرف کردن چیز مضرحرام وگناه است».
«رعایت نکردن حدود الهی»
فَزادَهُ فَأَنَا إِلَی اللهِ مِنهُ بَرِیءٌ؛(4)
همانا خدا بر زنا کارغضب کرد، وصد شلاق بر او قرارداد، پس هرکس بر او غضب کند و برآن بیفزاید(شلاق بیشترزند) پس من از او به خداوند برائت می جویم.
ب) گناهانی که باعث دشمنی انسان با اهل بیت می شود:
«انعقاد نطفه درعادت ماهانه، نفاق، ولادت نامشروع، زنا»
قالَ رَسُولُ اللهِ (صلی الله علیه واله) : مَن لَم یُحِبّ عِترَتی فَهُوَلِإِ حدی ثَلاثٍ: إِمّا مُنافِقٌ، وَإِمّا لِزَنِیَّةٍ، وَإِمّا إِمرِءٌ حَمَلَت بِهِ أُمُّهُ فِی غَیرِطُهرٍ؛(1)هرکس عترت مرا دوست نداشته باشد، به خاطر یکی از سه چیز است: یا منافق است و یا به علت زنا «از زنا به دنیا آمده» و یا کسی که مادرش او را درحال عادت ماهانه «حیض» حامله شده است.
الإِمامُ علِیٌّ (علیه السلام) : لَوصَبَبتُ الدُّنیا عَلَی المُنافِقِ بِجُمّلَتِها عَلی أَن یُحِبُّنِی ما أَحبَبَنِی،(2)
اگرتمام دنیا را «دریک لقمه) بکام منافق بریزم که مرا دوست بدارد، هیچ گاه دوستم نخواهدداشت.
برای فرزند نامشروع «ولد زنا» نشانه هایی هست: یکی دشمنی ما اهل بیت است، دومی آن که به همان کار حرامی بر اثرآن آفریده شده است «زنا» علاقه دارد، سومی تحقیردین، و چهارمی حضور بد در بین مردم.
رسول خدا (صلی الله علیه واله) فرمودند: کسی که اهل بیت مرا دوست نداشته باشد، یکی ازسه علت است: یا منافق است و یا زنازاده بوده و یا کسی است که مادرش او را درحال حیض حامله شده است.
«گناه و دریده شدن پرده های عصمت»
بِفِعلِهِ القَبِیحِ، فَیَقُولُ المَلائِکَةُ: یارَبِّ هذا عَبدُکَ ما یَدَعُ شَیئًا إِلا رَکِبَهُ وَإِنّا لَنَستَحیِی مِمّا یَصنَعُ، فَیُوحِی اللهُ عَزَّوَجَلَّ إِلَیهِم أَنِ ارفَعُوا أَجنِحَتَکُم عَنهُ فَاِذا فُعِلَ ذالِکَ آَخَذَ فِی بُغضِنا أَهلَ البَیتِفَعِندَ ذالِکَ یَنتَهِکُ سِترُهُ فِی السَّماءِ وَسِترُهُ فِی الأَرضِ، فَیَقُولُ المَلائِکَةُ: یارَبِّ هذا عَبدُکَ قَد بَقی مَهتُوکُ السُترِفَیُوحَی اللهُ عَزَّوَجَلَّ إِلَیهِم: لَوکانَت فِیهِ للهِ حاجَةٌ ماأَمَرَکُم أَن تَرفَعُوا أَجنِحَتَکُم عَنهُ؛(1)
امیرالمؤمنین (صلوات الله علیه) فرمود: بر هربنده ای چهل پرده کشیده شده تا وقتی چهل گناه کبیره مرتکب شود، چون مرتکب چهل کبیره شد، پرده از او برداشته شود، آنگاه خدا به آن «فرشتهها وحی فرماید: که بنده ام را با بالهای خود بپوشانید، فرشتگان با بالهای خود آن بنده را بپوشانند، سپس آن بنده کار زشتی را نگذارد جزآنکه مرتکب شود تا آنجا که با ارتکاب زشتکاری میان مردم ببالد آنگاه فرشتگان گویند: پروردگارا این بنده تو، هرعملی را مرتکب می شود، وما از کردار او خجالت می کشیم، خداوند عزوجل به آن ها وحی فرماید: بال های خود را از او بردارید، و چون کارش بدین جا کشد آغاز دشمنی با ما خانواده گذارد، وآن گاه است که پرده او درآسمان ونیز پرده او در زمین دریده شود، سپس فرشتگان گویند: پروردگارا این بنده تو پرده دریده مانده است، خدای عزوجل به آن ها وحی فرماید: اگر خدا به او نیاز و توجهی می داشت به شما دستور نمیداد بال های خود را از او بردارید.
ج) گناهانی که باعث دوری انسان از اهل بیت می شود:
«أسیر شدن بدون جهاد و جراحت»
کسی که بدون جراحت قابل توجه، خود را به إسارت دشمن بیاورد. ازما نیست.
«تعظیم وترحم کردن به بزرگسالان و خردسالان اهل بیت - علیهم السلام»
کسی که بزرگان ما را تعظیم، و کوچک های ما را ترحم نکند از ما نیست.
«ترک کردن تقیّه»
«اطاعت نکردن ازخداوند»
روشهای «گوناگون» شما را گول نزند، پس قسم به خداوند «عزوجل» شیعه ما نیست
مگرکسی که خداوند را اطاعت نماید.
«جدایی از راه اهلبیت - علیهم السلام»
امام رضا (علیه السلام) به أبی محمود فرمود: وقتی که مردم «راه» راست و یا چپ را می گیرند شما ملازم راه ما باشید، پس همانا هرکس همراه ما باشد، ما همراه او هستیم و هرکس از ما جدا شود ما نیز از او جدا خواهیم شد.
«احترام کردن به مخالفین اهل بیت - علیهم السلام»
هرکس با کسی که با، ما قطع رابطه کرده، رابطه برقرارکند، و یا با کسی که با ما، رابطه دارد قطع رابطه کند، و یا کسی را که ازما عیب جویی می کند تحسین نماید و یا به مخالفین ما احترام بگذارد از ما نیست وما از اونیستیم.
«خوش رفتار نبودن با مردم»
أبی الرّبیع شامی گوید: وارد شدم برحضرت صادق (علیه السلام) دیدم که اطاق پراز جمعیت است از خراسانی و شامی و سایربلاد، و من جائی که بنشینم نیافتم، وحضرت صادق (علیه السلام) تکیه کرده بود پس روی دو پا نشست وفرمود:
ای شیعه آل محمد آگاه باشید: از ما نیست آن کس که هنگام خشم نتواند خودداری کند، و «از ما نیست» کسی که با همنشین خود خوش رفتاری نکند، و با هم خوی خود خوش خلقی نکند، و با رفیق خود رفاقت نکند، و با همسایه خود خوش همسایگی نکند، و با هم خوراکی خود، مراعات خوراک نکند، ای شیعه آل محمد تا بتوانید از خدا بپرهیزید، وَلا حَولَ وَلا قُوَّةَ اِلا بِاللهِ.
«خیانت به مسلمان»
آگاه باشید هرکس به مسلمانی خیانت کند، از ما نیست واین را سه با تکرارفرمود.
از ما نیست کسی که به مسلمانی خدعه نماید، و از ما نیست هرکس به مسلمانی خیانت کند.
«مکر و حیله به مسلمان»
از ما نیست کسی که به مسلمان حیله کند.
«سبک شمردن نماز»
همانا شفاعت ما شامل حال کسی که نماز را سبک شمارد، نخواهد شد.
«در به روی فقرای شیعه»
الشِّیعَةِ، فَقُلتُ: جُعِلتُ فَداکَ إنِّی خِفتُ الشُّهرَةَ قالَ: أَفَلا خِفتَ البَلیِّةَ...؛(1)
إسحاق بن عمار می گوید: وارد شدم برامام صادق (علیه السلام) ، حضرت با چهره گرفته (وترش روئی) به من نگاه کرد، عرض کردم: چه باعث شده حال شما نسبت به من تغییرکرده؟ فرمود: آنچه حال تو را نسبت به برادران دینی تو تغییرداده، ای اسحاق به من خبررسیده تو دربه آنی درِخانه ات نشانده ای که فقرای شیعه را از تو دور می کند، عرض کردم فدایت شوم من از مشهورشدن می ترسم (می ترسم شناخته شوم و دشمنان اذیت کنند و..) فرمود از بلا نمی ترسی؟
«ضایع کردن حق هم سایه»
آگاه باشید! همانا خداوند از مرد از حق همسایه اش سؤال خواهد کرد، و هرکس حق همسایه اش را ضایع کرده باشد از ما «اهل بیت» نیست.
«بدرفتاری با همسایه»
بدانید همانا از ما نیست، کسی که با همسایه اش خوشرفتاری نکند.
«گناه»
مردی گوید به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: گروهی از دوستان شما مرتکب گناهان می شوند و می گویند: ما امیدواریم امیدواریم [اهل بیت به ما شفعت نمایند]، فرمود: دروغ گویند، دوست ما نیستند.
«مُحاسبه نکردن نفس خود»
ازما نیست کسی که هر روزنفس (عملکرد) خود را، حسابرسی نکند.
د) گناهانی که باعث زیان رساندن اهل بیت می شود:
«افشاکردن سخنان (سرّی) اهل بیت - صلوات الله علیهم»
آن که حدیث «سرّی» ما را فاش کند، ما را به خطا نکشته است، بلکه از روی عمد کشته است.
هرکس سخنان «سرّی» مرا افشا کند، او مانند کسی است که حق مرا بر ما انکارکرده است.
«جهاد در رکاب کسی که حکم خدا را اجرا نمی کند»
مسلمان نباید در رکاب کسی که به فرمان خدا ایمان ندارد و در مورد غنیمت دستورخدا را اجرا نمی کند، به جهاد برود، که اگر در چنین جنگی کشته شود دشمن ما را، در منع حقوق ما و ریختن خون ما، یاری کرده است و مرگ او مرگ دوران جاهلیت است.
ه) گناهی که باعث می شود انسان به دشمنان اهل بیت یاری نماید:
«یاری نکردن به شیعیان أهل بیت»
هرمردی از شیعیان ما که نزد مردی از برادرش برود، و درباره حاجتی از او کمک بخواهد و او با این که قدرت برآن دارد، کمکش نکند، خداوند او را گرفتارکند که حاجت دیگری از دشمنان ما را برآورد، و بدان سبب خداوند او را در روز قیامت عذاب نماید.
فصل سی و یکم - اثرگناه بر ایمان انسان:
الف) گناهانی که باعث می شود انسان ایمان نداشته باشد:
اشاره
«افشاکردن اسرار اهل بیت»
هرکس سخنان «سرّی» مرا افشا کند، خداوند ایمان او را سلب خواهدکرد.
«خیانت به أمانت»
کسی که امانت ندارد، ایمان ندارد.
«تعصب»
هرکس تعصب کند و یا بر او تعصب نمایند، رشته ایمان ازگردن اوخارج می شود.
«فریب دنیا»
«شک وتردید»
شک (به خدا ومعاد)، ایمان را از بین می برد.
«مکروحیله»
انسان مکّار، حلیه گر و بی وفا ایمان ندارد.
حیله و خیانت از ایمان دورند.
ب) گناهانی که باعث می شود انسان مزه ایمان را نچشد:
«دروغ»
بنده مزه ایمان را نمی چشد، تا دروغ را ترک کند، چه شوخی وچه جدّی.
«رغبت به دنیا»
همانا حرام است برشما که مزه ایمان را بچشید، مگرآن که نسبت به دنیا بی رغبت شوید.
ج) گناهانی که خارج شدن انسان از ایمان و زمره مؤمنین می شود:
«ندادن زکات »
«پرداخت نکردن زکات از عواملی است که به اسلام وایمان انسان لطمه می زند وباعث بی ایمانی انسان می شود»(4)
«سرزنش به خاطر لغزش»
کم ترین چیزی که باعث می شود انسان از ایمان خارج شود، این که انسان با انسانی پیمان برادر دینی ببندد برای آن که لغزش ها وخطاهای او را شمارش کند تا روزی او را سرزنش ومذمت نماید.
د) گناهانی که باعث فاسد شدن ایمان می شود:
«دنیا دوستی»
از دنیا بترس زیرا، که آن دام شیطان وتباه کننده ایمان است.
«غضب»
غضب ایمان را تباه می کند، همانطوریکه سرکه عسل را تباه می سازد.
ه) گناهی که باعث فراموشی ایمان می شود:
«همنشینی با اهل دنیا»
همنشینی با أهل دنیا، فراموش کردن ایمان وکشانده شدن بسوی شیطان است.
و) گناهانی که باعث نابودی ایمان انسان می شود:
«تهمت زدن به برادر دینی»
زمانی مؤمن به برادرخود تهمت زد، ایمان درقلب او ذوب مگردد، همانطوریکه نمک در آب ذوب می شود.
«حسادت»
همانا حسد ایمان را نابود می کند، همانطوری که آتش خاشاک را ازبین می برد.
صباح گوید: خدمت امام صادق (علیه السلام) بودم به ایشان عرض شد: آیا «انسان» مؤمن زنا می کند؟ حضرت فرمود: نه، زمانی او برروی شکم آن «زانیه» است ایمان از او سلب می شود.
«شرابخواری»
شراب و ایمان، هرگز در درون یا دل کسی با هم جمع نمی شوند.
«شرک»
«یکی از عوامل نابودکننده اسلام وایمان انسان، به خداوند متعال شریک قراردادن است»(2)
«عمل نامشروع - زنا»
«أذیت وآزارهمسایه»
فَأَمَرَرَسُولُ اللهِ (صلی الله علیه واله) عَلیًّا وَسَلمانَ وَأَباذَرَ- نَسِیتُ آخَرَوَأَظُنُّهُ المِقدادَ - أَن یُنادُوا فِی المَسجِدِ بِأَعلی أَصواتِهِم به آنهُ لا اِیمانَ لِمَن لَم یَأمَن جارُهُ بَوائِقَهُ فَنادَوبِهِ ثَلاثًا؛(3)
همانا مردی از انصار خدمت رسول خدا آمد عرض کرد: من خانه ای درفلان قبیله خریداری کرده ام، و نزدیک ترین همسایه من درآن خانه کسی است که خیری از او به من نرسد و از شرّش آسوده نیستم، پس رسول خدا به علی و به سلمان و اباذر و دیگری را نیز فرمود که من فراموش کردم وگمان دارم که مقداد بود، دستور داد که با بلندترین آوازشان در مسجد فریاد زنند: هرکه همسایه اش از آزار او آسوده نباشد ایمان ندارد.
2- باب دوم «ب» : سیزده فصل
اشاره
باب دوم «ب»
فصل اول - گناهانی که باعث قطع باران می شود:
اشاره
«أداء نکردن امانت، جورحاکم درقضاوت، شهادت دروغ، پنهان کردن شهادت حق، خیانت به یک دیگر، منع زکات، ندادن قرض، ندادن امکانات اولیه زندگی به کسی که نیازدارد، قساوت قلب نسبت به فقرا و درماندگان، ظلم به یتیمان، ظلم به بیوه زنان، قهرکردن به سائل و فقیر، رَد کردن سائل و فقیر در شب»
امت من زمانی که به یکدیگرخیانت نکرده وامانت را «بصاحبش» برگردانده و زکات را آداء نموده اند در خیر هستند، و زمانی که این ها را انجام ندادند به قحطی وخشکسالی گرفتارخواهند شد.
ابی خالد کابلی گوید: از امام زین العابدین (علیه السلام) شنیدم می فرمود: و گناهانی که باران آسمان را به بند می آورد: ظلم حاکم و داوری در قضاوت، و شهادت وگواهی دروغ، و پنهان کردن شهادت وگواهی «حق»، و ندادن زکات و قرض و منع کردن مردم از ضروریات زندگی «مانندآب و...»، وقساوت قلب و سنگدلی نسبت به نیازمندان و درماندگان، و ظلم به یتیم و بیوه زنان بیچاره، و قهرکردن به سائل و نیازمند و ردّکردن آن در شب «شاید به خاطرحفظ آبرو و یا به جهت نیاز بیشترشب سائلی می کند).
«گناهانی که باعث غضب پروردگار عالم گردد»
هرگاه خداوند برامّتی خشم وغضب کرد وعذاب برآن ها نازل نکرد، «لکن آن ها را به چیزهایی مبتلا سازد که در شمار عذاب های دردناک است ازجمله»: نرخ هایشان بالارود، و عمرهایشان کوتاه گردد، و بازرگانان شان سود نبرند، و میوه جات شان پاکیزه نگردد «آفات زَنَد»، و نهرها وچشمه هایشان پرآب نگردند، و باران از آنها قطع شود (و دچارخشک سالی شوند) و ناکسان برسرآنان مسلط گردند.
«کم فروشی و گرانفروشی»
هرگاه میزآن ها کم و کاهش پیدا کند، «و کم فروشی رواج یابد» خداوند آن مردم به خشکسالی وکمبود گرفتارسازد.
«دروغ گفتن حاکمان»
هرگاه والیان دروغ گفتند باران به بند می آید، وقتی که حاکم ستم کرد حکومت سست گردد، و زمانی که زکات اداء نشد چهارپایان (در اثر خشکسالی و...) از بین روند.
عوامل طبیعی نابودی زراعات «غیر از گناه»
«مناسب نبودن زمان و مکان کشت و زرع»
قرآن کریم: «مَثلُ ما یُنفِقُونَ فِی هذِهِ الحَیوة الدُّنیا کَمَثَلِ رِیحٍ فِیها صِرٌّأَصابَت حَرثَ قَومٍ ظَلَمُواأَنفُسَهُم فَأَهلَکَتهُ وَماظَلَمَهُمُ اللهُ وَلکِن اَنفُسَهُم یَظلِمُونَ؛»(4)
آنچه آنها (کافران) در این زند گی پست دنیوی انفاق می کنند، همانند باد سوزانی است که به زراعت قومی که برخود ستم کرده «و در غیرمحل و وقت مناسب کشت نموده اند» بوَزَد وآن
را نابود سازد، خدا به آن ها ستم نکرده، بلکه آن ها خودشان به خویشتن ستم می کنند.
فصل دوم - گناهی که باعث تباه شدن باطن ودرون انسان می شود:
«فساد بیرونی وعلنی»
هنگامی که فساد شخص ظاهر و علنی شد، باطن و درون او نیزفاسد می گردد.
فصل سوم - گناهانی که باعث قرارگرفتن انسان در باطل می گردد:
«عمل کردن به رأی خود»
هرکس خود را بر کرسی قیاس نشاند، همیشه عمرش در اشتباه است، وکسی که برای خود خداپرستی کند همیشه عمرش در باطل فرورفته است.
«نپیوستن به حق»
چگونه از باطل جدا شود، کسی که به حق نپیوسته است.
فصل چهارم - گناهانی که باعث نابودی باغات و محصولات باغی می شود:
اشاره
(جریان قوم سبأ، داستان دو مرد و سرانجام صاحبان باغ سبز)
الف) باغ های بزرگ وآباد، شهرهای پاک وپاکیزه، پروردگارآمورزنده وبخشنده:
قرآن کریم: «لَقَد کٰانَ لِسَبَإٍ فِی مَسکَنِهِم آیَةٌ جَنَّتٰانِ عَن یَمِینٍ وَشِمٰالٍ، کُلُوا مِن رِزقِ رَبِّکُم وَاشکُرُوالَهُ بَلدَةٌ طَیِّبَةٌ وَرَبٌّ غَفُورٌ؛»(4)
برای قوم سبا در محل سکونتشان نشانه ای (ازقدرت الهی) بود، دو باغ (عظیم وگسترده) از راست وچپ (با میوه های فراوان، به آنها گفتیم) از روزی پروردگارتان بخورید وشکر
او را بجا آورید، شهری است پاک وپاکیزه وپروردگار آمورزنده (و مهربه آن).
«وَجَعلنٰا بَینَهم وَبَینَ القُریَ الَّتِی بٰارَکنافِیها قُریً ظٰاهِرَةً وَقَدَّرنٰا فِیهٰا السَّیرَ، سِیرُوا فِیهٰالَیالِیَ وَأَیّٰاماً آمِنِینَ؛»(1)
میان آنها و سرزمین هائی که برکت داده بودیم شهرها و آبادی های آشکار قراردادیم، و فاصله های متناسب ونزدیک مقرر داشتیم (و به آنها گفتیم) شب ها و روزها در این آبادی ها در امنیت کامل مسافرت کنید.
«وَاضرِب لَهُم مَثَلا رَجُلَینِ جَعَلنٰا لأَحَدِهِمٰا جَنَّتَینِ مِن أَعنٰابٍ وَحَفَفنٰاهُمٰا بِنَخلٍ وَجَعَلنٰا بَینَهُمٰا زَرعًا؛»(2)
برای آن ها مثالی بیان کن، داستان آن دو مرد را که برای یکی از آن ها دو باغ از انواع انگورها قراردادیم، و در گرداگرد آن درختان نخل و در میان این دو زراعت پربرکت.
«کِلتَا الجَنَّتَینِ آتَت أُکُلَهٰا وَلَم تَظلِمُ مِنهُ شَیئًا وَفَجَّرنٰا خِلالَهُمٰا نَهرًا؛»(3)
هردو باغ میوه آورده بودند «میوه های فراوان» وچیزی فروگذارنکرده بودند، ومیان آن دو نهر بزرگی از زمین بیرون فرستادیم.
ب) گناهان، باغ های ویران، شهرهای خرابه، پروردگار قهار
اشاره
«اعراض و روگردانی از حقیقت و خدا»قرآن کریم: «فَأَعرضُوا فَأَرسَلنٰاعَلَیهِم سَیلَ العَرِمِ وَبَدَّلنٰاهُم بِجَنَّتِهِم جَنتَینِ ذَوٰاتٰی أُکُلٍ خَمطٍ وأَثلٍ وَشَیئٍ مِن سِدرٍقَلِیلٍ؛»(4)
اما آن ها «از حقیقت وخدا» روی گردان شدند، و ما سیل ویرانگر را برآنها فرستادیم و دو باغ «پربرکت»شان را به دو باغ «بی ارزش» بامیوه های تلخ، و درختان شوره گز، و اندکی درخت سدر مبدل ساختیم.
«تبعیت ازشیطان»
«وَلَقَد صَدَّقَ عَلَیهِم إِبلِیسُ ظَنَّهُ فَاتَّبَعُوهُ إلافَرِیقًا مِنَ المُؤمِنِینَ؛»(5)
به یقین ابلیس گمان خود را درباره آن ها محقق یافت که همگی از او پیروی کردند جز گروه اندکی از مؤمنان.
«تکبر و غرور»
قرآن کریم:«وَکٰانَ لَهُ ثَمَرٌ، فَقٰالَ لِصٰاحِبِهِ وَهُوَیُحٰاوِرُهُ أَنَا أَکثَرُمِنکَ مٰالا وَأَعَزَّنَفَرًا؛»(1)
صاحب این باغ درآمد قابل ملاحظه ای داشت به همین جهت به دوستش درحالی که به گفتگو برخاسته بود چنین گفت من از نظرثروت از تو برترم، و نفراتم نیرومندتراست !.
«وَدَخَلَ جَنَّتَهُ وَهُوَظٰالِمٌ لِنَفسِهِ قٰالَ مٰا أَظُنُّ أَن تَبِیدَهذِهِ أَبَدًا؛»(2)
و درحالی که به خود ستم میکرد در باغش گام نهاد وگفت من گمان نمی کنم هرگز این باغ فانی ونابود شود.
«تکذیب قیامت»
قرآن کریم:76 - وَمٰا أَظُنُّ السّٰاعَةَ قٰائِمَةً وَلَئِن رُدِدتُ إِلی رَبِّی لأَجِدَنَّ خَیرًا مِنهٰا مُنقَلِبَا؛»(3)
و به اورنمی کنم قیامت برپا گردد و اگر به سوی پروردگارم بازگردم (و قیامتی در کار باشد) جایگاهی بهتراز اینجا خواهم یافت.
«طغیان و سرکشی»
قرآن کریم: «قٰالُوا یٰا وَیلَنٰا إِنّٰا کُنّٰا طاغِینَ؛»(4)
(فریادشان بلند شد) گفتند: وای برما که طغیانگر بودیم.
«ظلم و ستم»
قرآن کریم:«قٰالُوا سُبحٰانَ رَبِّنٰا إِنّٰا کُنّٰا ظٰالِمِینَ؛»(5)
گفتند: منزه است پروردگارما، مسلما ما ظالم بودیم «ظالم به خود و ظالم به دیگران».
«مَثلُ مٰا یُنفِقُونَ فِی هذِهِ الحَیٰاةِ الدُّنیٰا کَمَثَلِ رِیحٍ فِیهٰا صِرٌّ أَصٰابَت حَرثَ قَومٍ ظَلَمُوا أَنفُسَهُم فَاَهلَکَتهُ وَمٰا ظَلَهُم اللهُ وَلٰکِن أَنفُسَهُم یَظلِمُونَ؛»(6)
داستان کافران، درمالی که برای پیشرفت مقاصد دنیوی خود صرف کنند، هیچ بهره ای نیابند بدان ماند که باد سرد شدیدی به کشت قوم ستمکاری برسد وهمه را نابود گرداند
وخدا ستمی برآنها نکرده لیکن آنان به خود نفس خود ستم می کنند.
«صِرّ، باد شدید سوزان چه از نظر سرما و چه از نظر گرما. سرمازدگی و گرمازدگی محصولات کشاورزی در اثر باد شدید، سرد و یا گرم»
«غفلت و غافل شدن ازخدا»
قرآن کریم:«وَلَولا إِذ دَخَلتَ جَنَّتَکَ قُلتَ مٰاشٰاءَللهُ لا قُوَّةَ الا بِاللهِ إِن تَرَنِ أَنَا أَقَلَّ مِنکَ مالا وَوَلَدًا؛»(1)
تو چرا هنگامی که وارد باغت شدی، نگفتی این نعمتی است که خداخواسته؟ قوت (و نیروی) جز از ناحیه خدا نیست، اما اگر می بینی من از نظرمال وفرزند از تو کمترم، «مطلب مهمی نیست».
«فَعَسٰی رَبِّی أَن یُؤتِیَنِ خَیرًا مِن جَنَّتِکَ وَیُرسِلَ عَلَیهٰا حُسبانًا مِنَ السَّمٰاءِ فَتُصبِحَ صَعِیدًا زَلَقًا؛»(2)
شاید پروردگارم بهتر از باغ تو به من بدهد، و مجازات حساب شده ای ازآسمان بر باغ توفرستد، آنچنانکه آن را به زمین بی گیاه لغزنده ای تبدیل نماید.«أَویُصبِحَ ما ؤُهاغَورًا فَلَن تَستَطِیعَ لَهُ طَلَبًا؛»(3)
و یا آب آن در اعماق زمین فرو رود، آنچنانکه هرگز قدرت جستجوی آن را نداشته باشی.
«وَأُحِیطَ بِثَمَرِهِ فَأَ صبَحَ یُقَلِّبُ کَفَّیهِ عَلٰی مٰا أَنفَقَ فِیهٰا وَهِیَ خٰاوِیَةٌ عَلٰی عُرُوشِهٰا وَیَقُولُ یٰا لَیتَنِی لَم أُشرِک بِرَبِّی أَحَدًا؛»(4)
«بهرحال عذاب الهی فرارسید»
و تمام میوه های آن نابود شد، او مرتبًا دست های خود را «بخاطر هزینه هائی که در آن صرف کرده بود» بهم می مالید، درحالی تمام باغ بر پایه ها فروریخته بود، و می گفت: ای کاش کسی را شریک پروردگارم قرارنداده بودم.
«وَلَم تَکُن لَهُ فِئَةٌ یِنصُرُونَهُ مِن دُونِ اللهِ وَمٰا کٰانَ مُنتَصِرًا؛»(5)
و گروهی، غیر از خدا، نداشت که او را یاری کند، و نمی توانست از خویشتن یاری گیرد.
«هُنالِکَ الوِلایَةُ للهِ الحَقِّ هُوَخَیرٌ ثَوابًا وَخَیرٌعُقبًا؛»(6)
در این هنگام ثابت شد که ولایت «وقدرت» از آن خداوند حق است، اواست که برترین ثواب و بهترین عاقبت را (برای مُطیعان) دارد.
«فاصله طبقاتی»
قرآن کریم: «فَقٰالُوا رَبَّنٰا بٰاعِد بَینَ أَسفٰارِنٰا وَظَلَمُوا أَنفُسَهُم فَجَعَلنٰاهُم أَحٰادِیثَ وَمَزقنٰاهَم کُلَّ مُمَزَّقٍ، إِنَّ فِی ذٰالِکَ لآیاتٍ لِکُلِّ صَبّٰارٍ شَکُورٍ؛»(1)
ولی گفتند: پروردگارا! میان سفرهای ما دوری بیفکن «تا بینوایان نتوانند دوش به دوش اغنیا سفر کنند و به این طریق» آن ها به خویشتن ستم کردند و ما آنها را اخبار و داستانی «برای دیگران» قرار دادیم و جمعیتشان را متلاشی ساختیم، در این ماجرا آیات و نشانه های عبرتی است برای هرصابر شکرگزار.
«فراموش کردن خدا»
قرآن کریم:«قٰالَ أَوسَطُهُم أَلَم أَقُل لَکُم لَولا تُسَبِّحُونَ؛»(2)
یکی از آن ها که از همه عاقل تر بود گفت: آیا به شما نگفتم چرا تسبیح خدا نمی گوئید؟!.
«کافرشدن به خداوند»
قرآن کریم:«قٰالَ لَهُ صٰاحِبُهُ وَهُوَیُحٰاوِرُهُ أَکَفَرتَ بِالَّذِی خَلَقَکَ مِن تُرٰابٍ ثُمَّ مِن نُطفَةٍ ثُمَّ سُوّٰیکَ رَجُلا؛»(3)
دوست «با ایمان وی» در حالی که با او به گفتگو پرداخته بود گفت: آیا به خدایی که تو را از خاک و سپس از نطفه آفریده، و بعد از آن تو را مرد کاملی قرار داد کافر شدی؟!.
«ذٰالِکَ جَزَینٰاهُم بِمٰا کَفَرُوا وَهَل نُجٰازِی إِلاَ الکَفوُرَ؛»(4)
این را به خاطر کفرشان به آن ها جزا دادیم، و آیا جز کفران کننده را به چنین مجازاتی کیفر می دهیم؟!
«محروم کردن مستمندان از نعمت ها»
قرآن کریم: «إِنّٰابَلَونٰاهُم کَمٰابَلَونٰاأَصحٰابَ الجَنَّةِ إِذأَقسَمُوالَیَصرُمَنَّهٰامُصبِحِینَ؛»(5)
ما آن ها را امتحان کردیم، همان گونه که صاحب آن باغ را آزمایش کردیم، هنگامی که سوگند یاد کردند، که میوه های باغ را صبحگاهان «دور از انظارمستمندان» بچینند.
«وَلایَستَثنُونَ؛»(1)
وهیچ از آن «چیدن میوه های باغ بدور ازچشم مستمندان» استثنا نکنند.
«فَطٰافَ عَلَیهٰا طٰائِفٌ مِن رَبِّکَ وَهُم نٰائِمُونَ؛»(2)
اما عذابی فراگیر«شبه آنه» بر تمام باغ آن ها فرود آمد درحالی که همه در خواب بودند.«فَأَصبَحَت کَالصَّرِیمِ؛»(3)
و آن باغ سرسبز، همچون شب سیاه وظلمانی شد.
«فَتَنٰادَوامُصبِحِینَ؛»(4)
صبح گاهان یک دیگررا صدا زدند.
«أَنِ اغدُواعَلٰی حَرثِکُم إِن کُنتُم صٰارِمِینَ؛»(5)
که به سوی کشت زار و باغ خود حرکت کنید، اگر قصد چیدن میوه ها را دارید.
«فَانطَلَقُوا وَهُم یَتَخٰافَتُونَ؛»(6)
آن ها حرکت کردند درحالی که آهسته باهم می گفتند....
«قساوت قلب نسبت به فقرا و درماندگان»
قرآن کریم: «أَن لایَدخُلَنَّهَا الیَومَ عَلَیکُم مِسکِینٌ؛»(7)
مواظب باشید امروز حتی یک فقیر برشما وارد نشود!.
«وَغَدَواعَلٰی حَردٍ قٰادِرِینَ؛»(8)
آن ها صبح گاهان تصمیم داشتند که با قدرت از مستمندان جلوگیری کنند.
«فَلَمّٰا رَأَوهٰا قالُوا إِنّٰا لَضٰالُّونَ؛»(9)
هنگامی که «وارد باغ شدند و» آن را آن گونه دیدند - نابود شده - گفتند: ما راه را گم کرده ایم!.
«بَل نَحنُ مَحرُومِینَ؛»(1)
بلکه ما محرومیم «همه چیزبه طورکامل، ازدست ما رفته».
«فَأَ قبَلَ بَعضُهُم عَلٰی بَعضٍ یَتَلاوَمُونَ؛»(2)سپس آنها رو به هم کردند وبه ملامت یکدیگر پرداختند.
«قٰالُوا یٰا وَیلَنٰا إِنّٰا کُنّٰا طاغِینَ؛»(3)
(فریادشان بلند شد) گفتند: وای برما که طغیانگربودیم.
«عَسٰی رَبّنُٰا أَن یُبدِ لَنٰا خَیرًا مِنهٰا إِنّٰا إِلٰی رَبِّنٰا رٰاغِبُونَ؛»(4)
امیدواریم پروردگارمان «ما را ببخشد و» بهتر از آن را به جای آن به ما بدهد، چرا که ما به او دلبسته ایم.
«کَذٰالِکَ العَذٰابُ، وَلَعَذٰابُ الآخِرَةِ أَکبَرُلَوکٰانُوا یَعلَمُونَ؛»(5)
این گونه است عذاب خداوند «در دنیا» وعذاب آخرت از آن هم بزرگتر است، اگر می دانستند.
«حکومت و سلطه منافقان»
قرآن کریم: «وَإِذاتَولَّی سَعی فِی الأَرضِ لِیُفسِدَ فِیها وَیُهلِکَ الحَرثَ وَالنّسل وَاللهُ لا یُحِبُّ الفَسادَ؛»(6)
و هنگامی که روی برمی گردانند (و از نزد توخارج می شوند) در راه فساد در زمین گوشش می کنند و زراعت ها و چهارپایان را نابود می سازند (با اینکه می دانند) خدا فساد را دوست نمی دارد.
«بسیاری از مفسران احتمال داده اند که مقصود ازجمله «إذا تولّی» همان مسئله قبول ولایت وحکومت است، یعنی منافقان هنگامی که به مرحله ای ازحکومت وسلطه برسند، دست به فساد و خرابی زده وظلم وستم را در میان بندگان خدا به راه می اندازند و به خاطرظلم وستم آن ها آبادی ها روبه ویرانی می گذارد، دام ها هلاک می شوند و جان و مال مردم برباد می رود.
«حَرث» به معنی زراعت و«نسل» به معنی اولاد است، و بر اولاد انسان و غیرانسان اطلاق می شود، بنابراین هلاک کردن حرث ونسل به معنی از میان بردن هرگونه موجود زنده است، اعم ازموجودات زنده نباتی، حیوانی و انسانی»(7)
فصل پنجم - گناهان، بَدی ها، پلیدی ها و زشتی ها در زندگی انسان
الف) گناهانی که باعث، بَدی، بداندیشی، بدنامی و بدگوئی از انسان می شود:
«نیکی کردن به اراذل و فرومایگان»
سررشته همه زشتی ها، نیکی کردن به اراذل و ناکسان است.
«استهزا کردن دیگران»
بَد بنده ای است بنده وآدم، «همزة ولمزة» یعنی آن که، غیبت، عیب جوئی، استهزا ومسخره می کند، و با چهره ای روبرو می شود و با چهره دیگر پشت می گرداند.
«عیب دانستن امر به معروف و نهی ازمنکر»
چه بد قومی است قومی که، امربه معروف ونهی از منکر را، عیب می دانند.
«انکار زشتی برای مردم»
برای انسان بسی زشت است که زشتی های مردم را زشت شمارد، و آنان را از پستی ها وگناهان منع نماید، لکن وقتی که خودش تنها می شود همان زشتی ها را مرتکب گردد و از کارش دست برندارد.
«افزودن به اموال با کم کردن ازآبرو»
افزودن اموال با کم کردن آبروها، ناکسی و زشتی است.
«کمک کردن به باطل»
همکاری کردن برای یاری باطل، زشتی وخیانت است.
«بخل»
با بخل، ننگ و زشتی بیشترمی شود.
بخل، پست فطرتی و فرومایگی، ضد و دشمن تمام خوبی ها، جامع و مرکز تمام زشتی ها، بدی ها و پستی ها است.
بخل زیاد سبب بدی انسان می شود.
چهار چیزاست که مرد را بزشتی بیالاید: بخل، دروغ، آزمندی وبداخلاقی.
بخل زیاد، سبب بدی وزشتی انسان می شود.
امام علی (علیه السلام) فرمود: بخل ورزیدن کانون تمام عیب ها، ومهاری است که انسان را به سوی هربدی می کشاند.
«بداخلاقی»
زشت خویی بدترین، دوست است.
بدخوئی زشت و بدی کردن با شخص نیکوکار نکوهیده وناکسی است.
«بد گفتاری»
هرکس بدگفتار باشد، بدزندگی است.
«بد گمانی»
کسی که بدگمان باشد، بداندیش می شود.
«بَدی کردن به دیگران»
266.الإمامُ عَلِیٌّ (علیه السلام) : مَن أَسٰاءَ إجتَلَبَ سُوءَ الجَزٰاءِ؛(6)
هرکس بدی کند، پاداش بدی را بخود جلب کرده است.
«حریص شدن»
آزمندی وحریص بودن، شخص را زشت و دین را تباه می کند وجوانمردی را معیوب می سازد.
برتو باد، بدوری ازحرص زدن که آن، سر هر پستی و اساس هر زشتی است.
«تسلیم کردن ناموس خود بدیگری»
از بزرگ ترین زشتی وپلیدی است که شخص خود را نگهدارد، و ناموسش را تسلیم دیگری نماید «بلکه باید در راه نگهداری دین وناموس تا پای جان ایستادگی کرد».
از ناکسی و زشتی انسان است که مالش را نگهدارد و ناموس خود را در اختیار دیگران قرار دهد.
«سوء ظن داشتن به خداوند متعال»
قرآن کریم: «وَیِعَذِّبَ المُنافِقِینَ وَالمُنافِقاتِ وَالمُشرِکِینَ وَالمُشرِکاتِ آَلظّانِّینَ بِاللهِ ظَنَّ السَّوءِ عَلَیهِم دائِرَةُ السَّوءِ وَغَضِبَ اللهُ عَلَیهِم وَلَعَنَهُم وَأَعَدَّ لَهُم جَهنَّمَ وَسائَت مَصِیرَا؛»(4)
وخداوند مردان و زنان منافق و مردان و زنان مشرک را که به خداوند گمان بد می برند عذاب نماید، حوادث سوء و بد «که برای مؤمنان انتظار می کشند» تنها برخودشان نازل می شود، خداوند آن ها را غضب کرده، و آن ها را از رحمت خود دور ساخته، و جهنم را برای آن ها آماده کرده، وچه بَد سرانجامی است.
«دروغ»
هیچ روشی، زشت تر از دروغگویی نیست.
«دشمنی با مردم»
بدترین مردم آن کس است که مردم را دشمن دارد ومردم نیزاو را دشمن دارند.
«دورویی و دوزبانی»
بَد بنده ای است بنده و آدم «همزة ولمزة» یعنی آن که، غیبت، عیب جویی، استحزا و مسخره می کند، و با چهره ای روبرو می شود و با چهره دیگر پشت می گرداند.
چه بَد بنده ای است آن بنده ای که دارای دو چهره باشد، درحضور برادرش او را ستایش نماید و در پشت سر او را بخورد «از او بدگویی وغیبت کند». اگر ثروتی به دست آورد بر او رشک برد، و اگر گرفتار شود دست از یاری او بردارد.
«دوستی که در راه خدا نباشد»
کسی که دوستیش در راه خدا نباشد از او حذرکن، همانا دوستی آن فرومایگی و همنشینی با او شوم و زشت است.
«شراب و مُسکرات»
امام صادق (علیه السلام) - درپاسخ به سؤال مفضل ازعلت تحریم خمر- فرمود: خداوند شراب را به علت تأثیر بد و فسادی که به وجود می آورد حرام کرد، زیرا میگسار دچار رعشه اندام می شود، نورانیت دلش ازبین می رود، مردانگی ومروت را از دست می دهد، در ارتکاب کارهای حرام وخون ریزی و زنا گستاخ و بی پروا می شود، و درحال مستی و نابخردی هیچ بعید نیست که به محارم خود تجاوز کند، شراب بر شرابخوار جز شر و بدی نمی افزاید.
«قطع صله رحم»
امام علی (علیه السلام) : قطع رحم (و رابطه خویشاوندی) بدترین روش ها است.
«طمع و رغبت ذلّت آور»
چه بد بنده ایست آن بنده که دراوطمعی باشد، که او را بکشاند بطرف «خواسته های ذلّت آور» و چه بد بنده ایست آن بنده که در او رغبتی باشد که او را خوار کند.
«بد طینتی»
بدکرداری نشانه، بد نهادی و بد طینتی است.
«ظلم»
«عمل منافی عفت»
قرآن کریم: «وَلا تَقرَبُواالزِّنا إِنَّهُ کانَ فاحِشَةً وَساءَ سَبِیلًا؛»(5)
و نزدیک زنا نشوید، که کار بسیار زشت و بد راهی است.
«عفو نکردن»
هرکس از گناه «دیگری»، خوش و آسان نگذرد، به سختی و زشتی انتقام شود.
«عیب جوئی»
«یکی از اوصاف رذیله که باعث زشتی انسان در پیشگاه خدا و در نزد مردم می شود، عیب جویی و بدگویی از دیگران است»(2)
«غضب»
غضب صاحبش، را نابود می کند و زشتی هایش را آشکار می سازد.
«غیبت کردن»
«غیبت از جمله اوصافی است که در آیات و روایات بسیار تقبیح شده است، و سبب زشتی اسان می گردد»(4)
«بیماری قلب»
قرآن کریم:«وَأَمَّا الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِم مَرَضٌ فَزادَ تهُم رِجسًا إِلی رِجسِهِم وَما تُوا وَهُم کافیرُونَ؛»(5)
و اما آن ها که در دل های شان بیماری است، پلیدی برپلیدی ذاتی آنها افزود و درحال کفرجان دادند.
«کبر و غرور»
نتیجه کبر و غرور، بدگوئی است.
«گناهان»
همنشین گناهان، در گروِ زشتی ها است.
«لئیم و فرومایگی»
فرومایگی زشت است، آن را جامه خود قرارمَده.
انسان فرومایه وقتی توانگرگردد، زشت گوی می شود و هرگاه وعده کند خلاف می نماید.
روش ناکسان، سخن زشت گفتن است.
«مکر و حیله»
مکر و حیله، بدی ها را دوچندان می کند.
«نادانی»
«إسائه أدب به نیکان، بدی کردن به همسایه»
امام علی (علیه السلام) : بدهمسایگی و إسائه أدب (بدی کردن) به نیکان از بزرگترین زشتیهاست.
ب) گناهی که باعث نزدیک شدن بدکاران به انسان می شود:
«سخن زشت ومُستهجن»
3.2. الإمامُ عَلِیٌّ (علیه السلام) : إِیّٰاکَ وَمٰا یَستَهجَنُ مِنَ الکَلامِ فَاِنَّهُ یَحبِسُ عَلَیکَ الِئٰامَ وَیُنَفِّرُعَنکَ الکِرٰامَ؛(2)
ازسخن زشت ومستهجن دوری کن، زیرا که زشت کاران را به تو نزدیک و نیکوکاران از تو دور می سازد.
ج) گناهی که باعث بدگویی از انسان می شود:
«دروغ گفتن»
دروغ بسیار، سبب بدگویی از انسان می شود.
د) گناهانی که باعث بد نامی انسان می شود:
«کار زشت وقبیح»
از زشتی، دوری کن که آن بد نامت سازد، وگناهانت را زیاد کند.
فصل ششم - اثرگناه بر برادری انسان
الف) گناهانی که باعث بهم خوردن برادری انسان می شود:
اشاره
«آزرده کردن برادر دینی»
آزرده نمودن، برادری را فاسد وتباه می کند.
وقتی مؤمن برادرش را به خشم آورد، به یقین از او جدا شده است.
«جفا کاری»
از جفاکاری بپرهیز، زیرا که آن برادری را تباه می کند وخداوند ومردم را با انسان دشمن می سازد.
جفاکاری، برادری را ازبین می برد.
«خیانت»
امام علی (علیه السلام) : خیانت و برادری هرگزجمع نگردد.
«درویی»
هرکس برادر مؤمن خود را، در حضورش ستایش کند، و پشت سر او غیبت او را نماید، پس همانا رشته برادری بین آن دو قطع گردد.
«غیبت»
أَبِیهِ، عَن آبائِهِ، عَن رَسُولِ اللهِ (صلی الله علیه واله) قالَ: مَن إغتابَ مُؤمنَا بِما فِیهِ لَم یَجمَعِ اللهُ بَینَهُما فِی الجَنَّةِ أَبَدًا، وَمَنِ إغتابَ مُؤمنَا بِما لَیسَ فِیهِ فَقَدانقَتَعَتِ العِصمَةُ بَینَهُما؛(1)
امام صادق (علیه السلام) - در گفتار طولانی - فرمود: همانا پدرم از پدرش و او از پدرانش نقل کرد که رسول خدا فرمود: هرکس غیبت مؤمنی را کند درصفتی که در او هست خداوند هیچ گاه آن دو را در بهشت جمع نخواهد کرد، وکسی که غیبت مؤمنی را کند در چیزی در او نیست قطعا حرمت بین آن ها پاره می شود.
«بد گفتاری»
گفتار زشت، رتبه انسان را می کاهد و برادری را تباه می سازد.
«قهر کردن دومسلمان»
«قهرکردن و ازهم دوری نمودن دو برادر دینی، باعث خروج آنان از اسلام و از دوستی و برادری یکدیگرمی گردد»(3)
«نفرین به برادر مؤمن»
أبوحمزه گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم می فرمود: وقتی که مرد به برادرمؤمن خود گفت: أف برتو، از ولایت و دوستی او خارج می گردد، و هرگاه گفت: تو دشمن منی یکی از آن دو کافر می شود، و خداوند از مؤمنی که نیت بد برای برادر دینی خود در سینه داشته هیچ عملی نمی پذیرد.
ب) گناهانی که باعث عدم اخوت و برادری با انسان می شود:
«تبهکاری، حماقت، دروغ، پرروئی، فسق وفجور»
الفاجِرِوَالأَحمَقِ وَالکَذّابِ؛(1)
سزاوار است مرد مسلمان، از برادری با سه گروه اجتناب نماید: پرروی تبهکار، احمق و دروغگو.
«دروغگویی از اوصاف پست و زشتی است در اسلام به شدت از آن نهی شده، و سفارش گردیده که با انسان دروغگو دوستی و برادری نیزننمائید و از آنان دوری کنید»(2)
فصل هفتم - گناهانی که باعث برچیده شدن برکت از زندگی انسان می شود:
«ترک امربه معروف و نهی ازمنکر»
تا زمانی که امّت من امر به معروف ونهی ازمنکر می نمایند و درکارهای نیک به همدیگر یاری می رسانند در خیر و برکت هستند، و وقتی که اینها را انجام ندادند برکات ازآنان برچیده می شود.
«اعمال بد و ناپسند»
خداوند بندگان خود را که گناهکارند، با کمبود میوه ها، و جلوگیری از نزول برکات، و بستن درگنج های خیرات، آزمایش می کند، برای آن که توبه کننده ای بازگردد.
«تکذیب کردن حقایق، حبس کردن حق برادر دینی»
قرآن کریم: «وَلَوأَنَّ اَهلَ القُری آمَنُوا وَاتَّقَوا لَفَتَحنا عَلَیهِم بَرَکاتٍ مِنَ السّماءِ وَالأَرضِ وَلکِن کَذَّ بُوا فَأَ خَذناهُم بِما کانُوایَکسِبُونَ؛»(5)(6)و اگر مردمی که در شهرها و آبادی ها زندگی دارند، ایمان بیاورند و تقوی پیشه کنند، برکات آسمان و زمین را بر آن ها می گشائیم ولی «آنها حقایق را» تکذیب کردند ماهم آنان را به کیفر اعمالشان مجازات کردیم.
«وقتی که قومی و مردمی حقایق (خدا، پیغمبر و...) را تکذیب و انکار کردند و ایمان نیاوردند وتقوی پیشه نکردند، خداوند هم بخاطراعمالشان آنان را مآخذه و مجازات می نماید و برکات آسمان و زمین را برای آنان می بندد».
«خیانت، دزدی»
أَلخِیٰانَةُ، وَالسِّرقَةُ، وَالشَّرٰابُ، وَالزِّنٰا؛(1)
چهار چیز است که اگر یکی از آن ها، به خانه ای درآید، آن را ویران کند «و از برکت» آبادان نشود: خیانت، دزدی، شرابخواری و زنا.
«منع زکات»
درکتاب رسول خدا یافتیم «دیدیم» نوشته بود: هرگاه از دادن زکات دریغ کنند، زمین برکات خود را از زراعت و میوه ها، و معادن، همه آن ها را «همه خیرات و برکات را» از آنان دریغ می نماید.
«دشنام»
هرکس به برادر مسلمان دشنام دهد، و «ناسزا بگوید» خداوند برکت را از روزی او ریشه کن کند.
«زنا، شرابخواری»
چهارچیزاست که اگر یکی از آن ها، به خانه ای درآید، آن را ویران کند «و از برکت» آبادان نشود: ... شرابخواری و زنا.
«غشّ و خیانت به برادر دینی»
هرکس با برادر دینی خود غش، کند خداوند برکت را از روزیش بردارد، و زندگی او را پریشان و فاسد نماید، و او را بخویش واگذارد.
«گناه»
ای مفضّل! از گناهان بپرهیز، و شیعیان ما را از آن برحذردار، پس قسم به خداوند، هیچ چیزسریع تر از آن بر شما اثر نمی گزارد، گاهی بعضی از شما از سلطان می ترسد و این نیست مگر به خاطرگناهان، و بیماری به او می رسد، این نیست، مگر به خاطرگناهانش، و روزیش کم می شود این به جز به علت گناهانش نیست.
«نیت فاسد»
هنگامی که نیت «افراد» فاسد گردد، برکت از میان برداشته می شود.
فصل هشتم - گناهی که باعث آزار، أذیت و دوری بزرگان می شود:
«خیانت - دروغ»
امام علی (علیه السلام) : دروغ وخیانت از اخلاق بزرگان نیسنتند.
«سخن زشت و مُستهجن»
از سخن زشت ومستهجن دوری کن، زیرا که آن نیکوکاران را از تو دور می سازد.
«لئیم و ابله بودن»
عادت وخوی فرومایگان و ابلهان آزار و اذیت کردن بزرگان وجوانمردان است.
«حاکم شدن نااهلان»
هنگامی که فرومایگان والی أمرشوند، (و در مصدر امور قرارگیرند) گرانمایگان بیفتند و مقهور شوند.
فصل نهم - گناهانی که باعث بی بصیرت شدن انسان می شود:
«آرزوی طولانی»
آرزوها، دیده های بینش را کور می سازند.
«فریفته شدن به زرق و برق دنیا»
هرکس آرایش و زیب دنیا دلش را ببرد، بدنبالش دو چشمش را کور سازد «و بصیرت را از او بگیرد»
«هواپرستی»
فصل دهم - گناهانی که باعث نزول بلاء می شود:
اشاره
«اَللّهُمَ اغفِرلِیَ الذُّنُوبَ الَّتِی تُنزِلُ البَلاءَ» (1)
«خداوندا! بیامرز برای من گناهانی راکه، باعث نزول بلا می شوند».
«ضایع کردن امربه معروف ونهی ازمنکر،»
أبی خالد کابلی گوید: از امام زین العابدین (علیه السلام) شنیدم می فرمود: گناهانی که باعث نزول بلاء می شود: به داد بیچاره نرسیدن، و به مظلوم کمک نکردن، وضایع کردن امربه معروف ونهی ازمنکراست.
همانا خداوند دوتا ملک فرستاد به سوی شهری، تا آن را برسراهلش ویران کنند، وقتی به آن شهر رسیدند مردی را یافتند که داشت دعا می کرد وتضرّع می نمود،«… تاحضرت فرمود:» پس یکی از فرشتگان برگشت به سوی خدا و عرض کرد: پروردگارا من رسیدم به آن شهر و بنده تو«فلانی» را دیدم که تو را می خواند و به سوی تو تضرّع می نماید، پس خداوند فرمود: آنچه امر کردم آن را انجام ده، برای این که این مرد هیچ وقت به خاطر من، به عنوان إعراض «در مقابل گنه کاران» غیظ نکرده و رو برنگردانده. «برای تغییر وضع اقدام و نهی از منکرنکرده است».
«پیشی گرفتن از اهل بیت»
فَقالَ: إنّ الفتنة إذا أقبلت شُبِهَت - ثُمَّ ذَ کَرَالفِتَنَمِن بَعدِهِ إلی آن قامَ - فَقامَ رَجُلٌ فَقالَ: یاأمِیرَالمُؤمِنِینَ ما یُصنَعُ فِی ذالِکَ الزَّمانِ ؟ قالَ: أنظُرُواآهلَ بَیتِ نَبِیِّکُم فَاِن لَبَدُوا فَالبُدُوا،
وَإن استَصرَخُوکُم فَانصُرُوهُم تُوجَرُوا، لا تَسبِقُوهُم فَتُصرِعُکُمُ البَلِیَّةُ، ثُمَّ ذَ کَرَحُصُولَ الفَرَجِ بِخُرُوجِ صاحِبِ الأَمرِ (علیه السلام) ؛(1)
زرّبن حبیش گوید: علی (علیه السلام) در نهروان خطبه ای ایراد فرمود، پس مردی بلند شد و عرض کرد: یا امیرالمؤمنین از فتنه ها به ما خبرده، فرمود: زمانی که فتنه ها رو آورد «باحق» مشتبه می شود، سپس فتنه های بعد از خود را بیان کرد، تا ایستاد«سکوت کرد»، بعد مردی از جا برخواست و عرض کرد: یا أمیرالمؤمنین در آن زمان چه باید کرد؟ فرمود: نگاه کنید به اهل بیت پیامبرتان، اگرسکوت کردند، شما هم سکوت کنید، اگر یاری خواستند یاری شان کنید، پاداش داده خواهید شد، به آنان سبقت و پیشی نگیرید که بلاها وگرفتاری ها شما را نابود می کند، بعد از آن حصول فرج با خروج صاحب الأمر(عجلّ الله تعالی فرجه الشریف) را بیان فرمودند.
«تکذیب آیات وپیامبران الهی»
قرآن کریم:«کَدَأب آَلِ فِرعَونَ وَالَّذِینَ مِن قَبلِهِم کَذَّبُوا بِآیاتِ رَبِّهِم فَأَهلَگناهم بِذُنُوبِهِم وَأَغرَقنا آلَ فِرعَونَ وَکُلٌّ کانُوا ظالِمِینَ؛»(2)
این به حال فرعونیان وکسانی که پیش از آن ها بودند می ماند که آیات پروردگارشان را تکذیب کردند و ما هم به خاطر گناهانشان آن ها را هلاک نمودیم، فرعونیان را غرق کردیم وهم این گروه ها ظالم بودند.
«فَکَذَّبُوهُ فَنَجَّیناهُ وَمَن مَعَهُ فِی الفُلکِ وَجَعَلنا هُم خَلائِفَ وَأَغرَقنَا الَّذِین کَذَّبُوا بِآیاتِنا فَانظُرکَیفَ کانَ عاقِبَةُ المُنذَرِینَ؛»(3)
اما آن ها او را تکذیب کردند و ما او را و کسانی که با او در کشتی بودند، نجات دادیم، آن ها را جانشین «و وارث کافران» قراردادیم و کسانی را که آیات ما را تکذیب کردند غرق نمودیم پس ببین عاقبت کار آن ها که انذار شدند «و به انذار الهی اهمیت ندادن» چگونه بود.؟!
«ترک جهاد»
امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) : فرمود: کسی که جهاد را ناخوشایند دانسته وترک کند، خدا لباس ذلّت وخواری بر او می پوشاند، و دچار بلا و مصیبت می شود و کوچک و ذلیل می گردد، دل او در پرده گمراهی مانده وحق از او روی می گرداند، به جهت ترک جهاد به خواری محکوم واز عدالت محروم است.
«عمل شنیع قوم لوط، جرم، تبهکاری، فساد»
نزول بلا (باران سنگ)
قرآن کریم:«قالُواإِنّااُرسِلنا إِلی قَومٍ مُجرِمِینَ؛»(1)
گفتند: ما به سوی قوم مجرمی فرستاده شده ایم.
«لِنُرسِلَ عَلَیهِم حِجارَةً مِن طِینٍ؛»(2)
تا بارانی از «سنگ گل» بر آن ها بفرستیم.
«مُسَوَّمَةً عِندَ رَبِّکَ لیلمُسرِفِینَ؛»(3)
سنگ هایی که از ناحیه پرورد گارت، بر اسراف کاران نشان شده است.
هنگامی که از قوم لوط، آن رفتار زشت صادرشد، زمین به خدای خود نالید چنان که گریه اش به آسمان رسید، وآسمان چنان نالید که گریه اش به عرش پروردگاررسید، پس خداوند آسمان را فرمان داد برایشان سنگ ببار، و زمین را امرفرمود آنان را فروبر.
«دین را بهای دنیا قراردادن»
دین خود را «عروس» دنیا مکن، زیرا که هرکس دنیا را با دینش کابین بست با بدبختی، رنج، اندوه و بلا عروسی خواهد کرد.
«طغیان، سرکشی، نافرمانی ازخدا»
قوم عاد وثمود
(وزیدن باد و فرود آمدن صاعقه بلا)
قرآن کریم:«وَفِی عادٍ إِذ اَرسَلنا عَلَیهِمُ الرِّیحَ العَقِیمَ؛»(1)
همچنین در سرگذشت قوم «عاد» نیز آیتی است، در آن هنگام بادی بی باران برآن ها فرستادیم.
«ما تَذَرُمِن شَیئٍ أَتَت عَلَیهِ إِلا جَعَلَتهُ کَالرَّمِیمِ؛»(2)
که از هر چیزی می گذشت آن را رها نمی کرد، تا هم چون استخوان های پوسیده کند!.
«فَلَمّا رَأَوهُ عارِضًا مُستَقبِلَ أَودِیَتِهِم قالُوا هذا عا رِضٌ مُمطِرُنا بَل هُوَمَا استَعجَلتُم بِهِ رِیحٌ فِیها عَذابٌ اَلِیمٌ؛»(3)
هنگامی که عذاب را به صورت ابرگسترده دیدند، که به سوی دره ها وآبگیرهای آنان درحرکت است «خوشحال شدند» گفتند: این ابری است باران زا «ولی به آن ها گفته شد» این همان چیزی است که برای آمدنش شتاب می کردید، تند بادی است «وحشتناک»که عذاب دردناکی درآن است.
«تُدَمِّرُکُلَّ شَیئٍ بِاَمرِرَبِّها فَاَصبَحُوا لا یُری إِلا مَساکِنُهُم کَذالِکَ نَجزِی القَومَ المُجرِمِینَ؛»(4)
همه چیزرا به فرمان پروردگار درهم می کوبد و نابود می کند، آن ها صبح کردند درحالی که چیزی جزخانه های آن ها به چشم نمی خورد، این گونه مجرمان را کیفرمی دهیم.«وَفِی ثَمُودَ إِذ قِیلَ لَهُم تَمَتَّعُوا حَتّی حَینٍ؛»(5)
و نیز در سرگذشت قوم «ثمود» عبرتی است، درآن هنگام که به آن ها گفته شد مدتی کوتاه متمتع باشید «وسپس منتظرعذاب».
«فَعَتَوا عَن أَمرِرَبِّهِم فَأَخَذَتهُمُ الصّاعِقَةُ وَهُم یَنظُرُونَ؛»(6)
آن ها از فرمان پروردگارشان سرباز زدند «و نافرمانی کردند»، پس صاعقه آن ها را فرو گرفت درحالی که «خیره خیره» نگاه می کردند «بی آن که قدرت دفاع داشته باشند».
«فَمَا استَطاعُوا مِن قِیامٍ وَما کانُوامُنتَصِرِینَ؛»(1)
آن ها چنان بر زمین افتادند که قدرتی برقیام نداشتند، ونتوانستند ازکسی یاری طلبند.
«خود را ازمؤمن پنهان کردن»
محمد بن سنان گوید: درخدمت امام رضا (علیه السلام) بودم حضرت حدیث طولانی بیان کردند که مضمونش این بود: که سه نفر از بنی اسرائیل خود را از مؤمنی پنهان کردند، و به او اجازه ورود «به منزل و محل خود» ندادند بعد که صبح کردند آتشی ازآسمان نازل شد وهمه آن ها را سوزاند ومؤمن زنده ماند.
«مغرورشدن به ملک وقدرت»
(فرعونیان،غرق شدن دردریا)
«فَتَوَلّی بِرُکنِهِ وَقالَ ساحِرٌ اَو مَجنُونٌ. فَأَخَذناهُ وَجُنُودَهُ فَنَبَذناهُم فِی الیَمِّ وَهُوَمُلِیمٌ؛»(3)
اما او«فرعون» باتمام وجودش از وی «موسی» رو برتافت وگفت: این مرد یا ساحراست، یا دیوانه!. ما او و لشکریانش را گرفتیم و در دریا پرتاب کردیم، درحالی که در خود را سرزنش می کرد.
«فاسق و فاجر بودن»
(قوم نوح، جاری شدن سیل ویرانگر)
«وَقَومَ نُوحٍ مِن قَبلُ إِنَّهُم کانُوا قَومًا فاسِقِینَ؛»(4)
هم چنین قوم نوح را قبل از آن ها «با سیل»هلاک کردیم، چرا که قوم فاسقی بودند.
«مِمّا خَطِیئاتِهِم اُغرِقُوا فَاُدخِلُوا نارًا فَلَم یَجِدُوا لَهُم مِن دُونِ اللهِ اَنصارًا؛»(5)
آری سرانجام همگی «قوم نوح» به خاطر، گناهان شان غرق شدند، و در آتش دوزخ وارد گشتند و جز خدا یاورانی برای خود نیافتند!.
«انجام گناهان رسواکننده»
(نزول بلای ناگهانی و شب هنگام)
امیرالمؤمنین (علیه السلام) می فرمود: توکه اعمال رسوا کننده مرتکب شده ای، خنده دندان نما مکن، وکسی که گناهانی را انجام داده، از بلای شبگیرو پیش آمد ناگهانی نباید ایمن باشد.
«گناه جدید، بلای جدید»
عبّاس بن هلال شامی گوید: از امام رضا (علیه السلام) شنیدم که می فرمود: هرگاه بندگان، گناهان تازه ای را که سابقه نداشته، ایجاد کنند «انجام دهند» خدا برای آنها بلاهایی راکه سابقه نداشته «نمی شناختند» ایجاد کند.
«فساد درنیت وبداندیشی»
هرگاه نیت فاسد شد، بلا نازل گردد.
«اشتغال به نعمت ها (دراثر اشتغال به نعمت، دین وآخرت را فراموش کند»
بسا کسی که، به بلای نعمت های خدا گرفتاراست.
«گرفتاری مردم را خواستن»
کسی که بدی و گرفتاری مردم را بخواهد، از گرفتاری در امان نخواهد بود.
«تبعیت از هوای نفس»
اگرنفس تو، مهارت را به دست گیرد آخرت را فاسد می سازد و تو را دربلائی افکند که آن را پایانی نباشد و بدبختی که انتها نداشته باشد.
«بنقل از امیرالمؤنین (علیه السلام) پانزده گناه سبب نزول بلا می شود»:
«غنائم که مال عموم مسلمین است در دست افراد بخصوص قرار گیرد»
«امانت را برای خود، غنیمت بداند وبه صاحبش برنگرداند»
«زکات را به ضررخود بداند و آن را از مال خود نپردازد»
«زن هرچه بگوید ولوخلاف شرع باشد، اطاعت و اجرا نماید»
نافرمانی، آزار و اذیّت مادر.
نیکی به دوست به نیت ناراحت کردن مادر.«از مادرنا فرمانی و به او بدی کند و از دوست اطاعت وبه اونیکی نماید»
جفا، ستم و نامهربانی به پدر.
«با پدرومادر، نامهربان، بی مهر و بی محبت باشد، و با دیگران مهربان و با محبّت باشد»
شرابخواری.
پیشوای قوم، پسترین آنها باشد.
«پست ترین مردم، پیشوای آنان باشد»
11.- بلند شدن صداها از مساجد.
«صداهایی که درشأن مساجد نیستند، از مساجد بلند شود، مانند: اعلان گمشده، مرافعه و...؛ برطبق بعضی از روایات بلند کردن صدا در مسجد حرام و برطبق بعضی مکروه است»
نکته:
1- صدای بلند، غیر از قرآن و أذان
2 - تفاوت در روایات، شاید بخاطرتفاوت مورد باشد.
1) - غرر، ج 1، ص 286، ص 6.
«پوشیدن لباس حریر، برای مرد حرام است»
«توسط مردم و یا دولتمردان»
به کارگرفتن آلات و وسائل لهو، لعب و موسیقی حرام.
لعن کردن آخرین امّت به اوّلین.
«مرحوم شیخ صدوق می فرماید: منظور از اینکه آخر این امّت به اوّل آن لعن کند، خوارج هستند که امیرالمؤمنین (علیه السلام) را لعنت می کردند، درحالی که او از نظر ایمان به خدا و پیامبرش اول این امّت بود»(1).
«التوضیح: شرب الخمرلم یذ کرهنا هوفی نسخة آخر».
یحی بن سعید ازمحمد بن حنفیه و او از علی بن ابی طالب (علیه السلام) نقل می کند که پیامبرخدا (صلی اللّه علیه وآله) فرمود: هرگاه آمّت من پانزده چیزانجام دهند، به آنان بلاء نازل می شود، گفته شد یا رسول اللّه آنها کدامند؟ فرمود: زمانی که غنائم (که مال عموم است) دست اشخاص باشد، و امانت غنیمت شمرده شود، و زکات دادن ضرر شمرده شود، ومرد اززن خود اطاعت کند، و مادر خود را ناراحت سازد، ولی به دوستش إحسان کند، وبه پدرش جفا نماید، و پیشوای قوم پست ترین آن ها باشد، و مردم از بیم شرّش احترام کنند، و صدا از مساجد بلند گردد، و مردان لباس حریر پوشند، و کنیزان آوازه خوان برای خود گزینند، و آلات لهو به کار برند، و آخر این امّت به اوّل آن لعنت کند، در این هنگام باید در انتظار باد سرخ یا فرو رفتن زمین و یا مسخ باشند.
توضیح براینکه: شرب خمر اینجا ذکرنشده است و آن در نسخه دیگراست.
فصل یازدهم: گناهانی که باعث بیزاری و نفرت مردم ازانسان می شود
«بداخلاقی»
کسی که خُلق وخوی بد داشته باشد، اهل بیت واعضای خانواده، از او بیزار می شوند.
«ترش رویی»
ترش رویی و چهره درهم کشیدن موجب بیزاری ونفرت (مردم) و مایه دوری ازخداوند است.
فصل دوازدهم - گناهانی که باعث بیماری و معلولیت جسمی انسان می شود:
«حسد»
حسود، همیشه بیماراست.
عجب دارم از غفلت حسود، از تندرستی ها.
حسد، جسم را از بین می برد.
حسد، بدترین بیماری است.
قلبهایتان را ازحسد پاک کنید، زیرا که حسد، اندوه آورنده ولاغرکننده است.
سلامت تن، در دوری ازحسادت است.
«ریا و خود نمائی»
ریا کار، بیرونش زیبا و درونش بیماراست.
«رابطه نامشروع زن و مرد - زنا»
رسول خدا (صلی الله علیه واله) فرمود: پنج چیزاست که اگر به آن ها برخورد کردید، از آن ها به خدا پناه ببرید: هرگز در مردمی فحشا «زنا و...» پیدا نشود - که آن را آشکار کنند – جز اینکه در ایشان «بیماری» طاعون و دردهائیکه درگذشتگان آن ها سابقه نداشته پدیدار گردد.«مانند ایدز، کرونا و...»
«شراب ومُسکرات»
حَرَّمَ اللهُ الخَمرَلِفِعلِها وَفَسادِها، لِأَنَّ مُد مِنَ الخَمرِتُورِثُهُ الإِرتِعاشَ...(4)
امام صادق (علیه السلام) در پاسخ به سؤال مفضل از علت تحریم خمرفرمود: خداوند شراب را به علت تأثیر بد و فسادی که به وجود می آورد حرام کرد، زیرا میگسار دچار رعشه (اندام) می شود.
«شک وتردید»
ص 60، ص 1613.
3) - اصول کافی، ج 4، ص 80، ح 1.
4) - «موضوع بدی وزشتی - شراب ومسکرات - حدیث شماره 276»
5) - غرر، ج 1، ص 29، ص 889.
شک کننده، همیشه بیماراست.
«گناه»
آگاه باشید! همانا هیچ رگی قطع نمی شود و هیچ دردسری، پیش نمی آید و هیچ مصیبتی وارد نمی شود و به هیچ بیماری مبتلا نخواهد شد مگر بخاطر گناه.
و این مطابق با کلام خداست که در کتابش فرمود: «و آنچه از رنج و مصیبت به شما می رسد همه از دست اعمال زشت خود شما است در صورتی خدا بسیاری ازاعمال بد را عفو می کند» و بعد فرمود: وآنچه خداوند می بخشد خیلی بیشتر از آن چیزی است که به آن مجازات می کند.
ای مفضّل! از گناهان بپرهیز و شیعیان ما را از آن برحذردار، پس قسم به خداوند هیچ چیز سریعتر از آن برشما اثر نمی گزارد، گاهی بعضی از شما از سلطان می ترسد «و به دست او گرفتار می شود» واین نیست مگر به خاطرگناهان، و بیماری به او می رسد، این نیست مگر به خاطرگناهانش.
یا علی! هرخراشی که از چوبی برتن انسان وارد می شود، «صدمه جسمی»، وهرلغزشی قدمی «صدمه روحی»، بر اثرگناهانی است که از او سرزده.
گناهان بیماری است، و دوای آن ها استغفار و توبه کردن است، و شفاء به این است که دیگر به گناه برنگردی.
رسول خدا (صلی الله علیه واله) فرمودند: خدای (عزوجل) فرماید: به عزت وجلالم سوگند من بنده ای که بخواهم رحمش کنم از دنیا بیرون نبرم تا این که هرگناهی کرده است «عوضش را» یا به وسیله بیماری در تنش، یا به تنگی در روزیش، یا با ترس وهراس در دنیایش واگر باز هم چیزی بماند مرگ را بر او سخت کنم.
«انعقاد نطفه درحال حیض»
کسی که با زن خود هم بسترشود، درحالی او درحال حیض بوده، فرزندی که به وجود آید مبتلا به بیماری جذام یا دچاربیماری برص (پیسی) می باشد «دراین خصوص» فقط باید خود را ملامت کند.
صیرفی می گوید: امام صادق (علیه السلام) فرمود: این معلولین «و معیوبین» جسمی را می بینی؟ عرض کردم بلی، فرمود: این ها کسانی هستند که پدرانشان درحال حیض با همسران خود هم بسترشده اند.
«در روایتی توصیه هایی را حضرت پیامبر (صلی الله علیه واله) به أمیرالمؤمنین (علیه السلام) می نماید، در این روایت به عوامل بسیاری ازبیماری های قبل از تولّد وحین انعقاد نطفه اشاره شده و نشان می دهد برای جلوگیری از بیماری باید از قبل از تولّد توجه داشت»
«عامل خاص بیماری»
(بول نکردن بعد ازهم بسترشدن باهمسر)
(در روایتی است اگر«انسان» با همسرخود همبسترشود و قبل از غسل بول نکند تا بقیه منی از اوخارج شود، به دردی مبتلا می شود که درمانی برای اونیست)
«قطع رحم و آزار و أذیت خویشاوندان»
برخی از اصحاب گوید: که به حضرت صادق (علیه السلام) عرض کردم: برادران وعموزادگانم خانه ام را برمن تنگ کرده و ازهمه آن خانه مرا به یک اطاق آن پناهنده کرده اند، ومن چنانچه در این باره اقدام کنم آنچه در دست آن ها است می گیرم، آن حضرت فرمود: صبرکن خداوند برایت گشایشی فراهم کند، گوید من منصرف شدم، وبایی در سال صد و سی و یک بیامد و بخدا سوگند همگی آن ها مردند و یک نفر از آن ها باقی نماند، گوید: من بیرون آمدم «و به نزد آن حضرت رفتم» همین که براو وارد شدم فرمود:
حال اهل خانه ات چطوراست ؟ عرض کردم: بخدا سوگند همه آن ها مردند، و یک نفر از آن ها زنده نماند، فرمود: این برای آن کاری بود که به تو کردند، و برای آن آزاری که به تو رساندن و قطع رحمی که کردند نابود شدند، آیا می خواستی که زنده باشند و بر تو تنگ بگیرند؟ عرض کردم: آری بخدا سوگند.
«کالا و امکانات دنیوی»
ای مردم، کالای دنیای حرام و برگ های خشکیده وَبا خیزاست، پس از چراگاه آن دوری کنید.
«کینه توزی»
(روایاتی درمورد عوامل پیدایش بیماری است، این دسته از روایان که بسیارمتعدد و فراوانند، عوامل مادی ومعنوی گوناگون را که منجربه بیماری در انسان می شود را مشخص می کنند)
فصل سیزدهم - گناهی که باعث به خاک مالیده شدن بینی انسان می شود:
«تحصیل علم برای به جهالت کشاندن مردم»
دانشجویان «طالبان علم» سه دسته اند، ایشان را و صفاتشان را بشناسید: دسته ای دانش را برای نادانی وستیزه، جویند، و دسته ای برای بلندی جستن وفریفتن جویند، و دسته ای برای فهمیدن وخرد ورزیدن، جویند. صاحب نادانی وستیزه «اوّلی» مردم آزاروستیزه گراست و در مجالس مردان سخنرانی می کند، از علم یاد می کند وحلم را می ستاید، بفروتنی تظاهر می کند ولی از پرهیزکاری تهی است، خدا «از این جهت» بینیش را بکوبد «و به زمین بمالد» وکمرش را بشکند.
1) - اصول کافی، ج 1، ص 61، ح 5 .
3- باب سوم «پ» :هفت فصل
اشاره
باب سوم «پ»
فصل اول - گناهی که باعث می شود انسان نتواند پاکدامنی و عفت خود را حفظ نماید:
«حرص شدید»
با حرص زیاد، پاکدامنی پدیدارنگردد.
فصل دوم - گناهانی که باعث پراکند گی و پریشانی در زندگی فرد و جامعه می شود:
«اختلاف»
اختلاف، در بین هرملت، قوم سبب پراکندی می شود.
«دنیا پرستی»
هرک صبح را به شب رساند، درحالی که بزرگ ترین هم واندوه او دنیا باشد، خداوند فقررا جلو دو چشم او قرارمی دهد وکارش را پریشان سازد.
فصل سوم - گناهانی که باعث دریده شدن وکناررفتن پرده های حرمت، کرامت و مصونیت انسان می شود
اشاره
«اَللّهُمَ اغفِرلِیَ الذُّنُوبَ الَّتِی تَهتِکُ العِصَمَ(4)»
«بارإلها! بیا مرز برای من آن گناهانی را که پرده های عصمت وصیانت را پاره می کند».
الف) گناهان باعث دریده شدن پرده های حرمت ومصونیت انسانی می شود:
«شراب خواری، قماربازی، لغویات برای خنده مردم، عیبجوئی، همنشینی با اهل ریب»
وَالذُّنُوبُ الَّتِی تَهتِکُ العِصَمَ، شُربُ الخَمرِ، وَالَّعبُ بِالقِمارِ، وَتَعاطِی مایُضحِکُ النّاسَ مِنَ الغوِ وَالمَزاحِ، وَذِ کرُعُیُوبِ النّاسِ، وَمُجالِسَتُ اَهلِ الرَّیبِ؛(1)
ابی خالد کابلی گوید: ازامام زین العابدین (علیه السلام) شنیدم می فرمود: وگناهانی که پرده های عصمت را پاره می کند: شراب خواری، و قماربازی، وانجام کارهای لَغو ومزاح های بیهوده که باعث مَضحَکه وخنده بی جای مردم می شود، و بیان عیب های مردم، وهم نشینی با افرادی که درعقیده و ایمان انسان شک وتردید ایجاد می کنند.
مجاهد از پدرش و او از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که فرمود: وگناهانی که پرده را بدرند شراب خواری است.
ب) گناهان باعث کنار رفتن و برداشته شدن پرده حرمت وکرامت انسانی می شود
«قرض گرفتن به نیت اداء نکردن، اسراف، بخل، بداخلاقی، کم صبری، دل تنگی، برخورد توهین امیز با اهل دین»
وَالذُّنُوبُ الَّتی تَکشِفُ الغِطاءَ: اَلإستِدانَةُ بِغَیرِ نِیَّتة الأَداءِ، وَالإسرافُ فِی النَّفَقَةِ عَلَی الباطِلِ، وَالبُخلُ عَلَی الأهلِ وَالوُلَدِ وَذَوِی الأرحا مِ، وَسُوءُالخُلقُ، وَقِلَّةُالصَّبرِ، وَإستِعمالُ الضَّجرِ وَالکَسَلِ، وَالإستِهانَةُ بِاَهلِ الدّیِنِ؛(3)
وگناهانی که پرده های حرمت وکرامت انسان را کنار می زنند: وام گرفتن با نیت اداء نکردن، و إسراف وخرج بیهوده در هزینه زندگی، و بَخیل بودن نسبت به خانواده وفرزندان وخویشاوندان، و بداخلاقی، وکم صبری، وپیشه کردن دلتنکی و تنبلی، و تحقیر أهل دین.
«برداشتن پرده اسراردیگران»
هر کس پرده ازاسراردیگری بردارد، خداوند بزرگ، پرده ازاسرارش بردارد.
«به دنبال اسرار مردم بودن»
هرکس به دنبال اسرارمردم افتد، خداوند اسرار او را آشکارکند.
«ارتکاب گناهان کبیره»
امیرالمؤمنین (صلوات الله علیه) فرمود: برهربنده ای چهل پرده کشیده شده تا وقتی چهل گناه کبیره مرتکب شود، چون مرتکب چهل کبیره شد، پرده ازاو برداشته شود.
فصل چهارم - گناهانی که باعث پشیمانی انسان می شود
الف) گناهان باعث پشیمانی می شود (دریک روایت):
کشتن انسان بی گناه
قطع رحم وترک ارتباط با خویشاوندان فقیر و نیازمند
تأخیر انداختن نماز تا وقت آن بگذرد
ترک وصیت و رَد مَظالم *
منع کردن و ندادن زکات تا لحظة مرگ و بسته شدن زبه آن
وَالذُّنُوبُ الِتِی تُوریثُ النِدَمَ، قَتلُ النَّفسِ الّتِی حَرَّمَ اللّهُ، قال اللّهُ تَعالی فی قِصّةِ قابیل حینَ قتل أخاهُهابیل فعجزعن دفنه «فَأَصبَحَ مِنَ النّادِمِینَ»،وَتَرکُ صِلَةِ القَرابَةِ حَتّی یَستَغنِوا، وَتَرکُ الصَّلاةِ حتّی یَخرُجَ وَقتُها، وتَرکَ الوَصیّةِ وَرَدُّ المَظالِمِ، وَمَنعُ الزَّکاةِ حَتّی یَحضُرَ المَوتُ وَیَغلُقَ الّیسانُ؛(4)
وگناهانی که باعث پشیمانی می شود: کشتن انسانی که خداوند، کشتن او را حرام کرده است، خداوند – در قصّه قابیل، وقتی که برادرش هابیل را کُشت و از دفن او عاجز ماند - می فرماید: «صبح کرد درحالی که ازنادمین وپشیمان شدگان بود»، وقطع ارتباط با خویشاوندان فقیر و نیازمند تا وقتی غَنی و بی نیاز شوند، و تأخیرانداختن نمازتا وقت آن بگذرد، وترک وصیت و رَد مظالم، ومنع کردن و ندادن زکات تا لحظه مرگ و بندآمدن زبه آن.
ب) گناهانی که باعث پشیمانی می شود (درآیت واحادیث مختلف):
«آرزو - آرزوی طولانی»
امام علی (علیه السلام) : حاصل آروزها تأسف و پشیمانی است.
«آدم کشی»
وگناهانی که پشیمانی ببارآورند، کشتن «آدم کشی» است.
«اعتماد کردن به اخبارفاسق»
قرآن کریم:«یاأَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواإِن جائَکُم فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُواأَن تُصِیبُوا قَومًا بِجَهالَةٍ فَتُصبِحُوا عَلی ما فَعَلتُم نادِمِینَ؛»(3)ای کسانی که ایمان آورده اید اگرشخص فاسقی خبری برای شما بیاورد درباره آن تحقیق کنید، مبادا به گروهی از روی نادانی آسیب برسانید، و از کرده خود پشیمان شوید.
«سوارشدن برمرکب باطل»
هرکس سواربرمرکب باطل شد، پشیمان گردید.
«یاری کردن به باطل»
کسی که باطل را یاری کند، پشیمان می شود.
«کوتاهی درکارخیر»
هرکس درکارخیرکوتاهی کند، زیان دیده وپشیمان گردد.
حاصل کوتاهی، پشیمانی است.
«دروغ»
پایان دروغگویی، سرزنش وپشیمانی است.
«مالک نشدن به زبان آن خود»
کسی که به زبان خود مالک نباشد، پشیمان می شود.
«نشناختن محل قدم گذاردن ورفت وآمد کردن»
هرکس جای پای خود را نشناسد،«نداند باید به کجا قدم بگذارد» بوسیله عوامل لغزش های پشیمانی، سرنگون شود.
«درشت خویی وپررویی»
هرکس درشتی کند، پشیمان شود.
«دشمنی با مردم»
هرکس بامردم دشمنی کند، پشیمانی وندامت اومستمر و همیشگی خواهد بود.
«حرکت درمسیر باطل - ترگ واجبات ونجام محرمات»
قران کریم: «حَتّی إِذا جاءَ أَحَدَهُمُ المَوتُ قالَ رَبِّ ارجِعُونِ؛»(3)
(آن ها همچنان به راه غلط خود ادامه می دهند) تازمانی که مرگ یکی از آن ها فرا رسد، می گوید: پروردگارمن، مرا بازگردانید!.
«لَعَلِّی أَعمَلُ صالِحًا فِیما تَرَکتُ کَلّا إِنَّها کَلِمَةٌ هُوَقائِلُها وَمِن وَرائِهِم بَرزَخٌ إِلی یَومِ یُبعَثُونَ؛»(4)
شاید درآنچه ترک کردم (کوتاهی نمودم) عمل صالحی انجام دهم «به اومیگویند» چنین نیست، این سخنی است که او به زبه آن می گوید «و اگربازگردد برنامه اش همچون سابق است» و پشت سرآن ها برزخی است تا روزی که برانگیخته می شوند.
«ظلم»
هرکس ظلمش بیشترباشد، پشیمانیش بیشترخواهد بود.
برای ستمگر، انگشت به لب «به دندان» گزیدنی است.
«غضب»
از غضب دوری کن، چرا که اول آن دیوانگی آخرش پشیمانی است.
خشم را فرمان بردن، سبب پشیمانی وسرکشی «برخدا» است.
«نافرمانی خداوند»
کسی که نافرمانی خدا کند، نومید گردد و پشیمان شود.
فصل پنجم - گناهانی که باعث می شود انسان پند نپذیرد و نتواند دیگران را نیز پند دهد:
«بخل»
هرکس به بخل بپیوندد، نصیحت را گم کند.
«نداشتن بصیرت»
کسی که فهم و دریافت خدا دادی را از دست دهد، از پند دهنده سود نگیرد.
«غرور و خود خواهی»
میان شما و پندپذیری، پرده ای ازغروروخود خواهی وجود دارد.
«مالک نشدن عقل برانسان»
کسی که مالک ترین چیز بر او عقلش نباشد، از پند وموعظه سودی نبرد.
«خیانت به نفس»
چگونه دیگران را نصیحت کند کسی که، به خودش خیانت کرده (و آلوده به گناهان گردیده) است.
فصل ششم - گناهی که باعث نادیده گرفتن حقّ پیرمردان وپیرزنان می شود:
«نفاق»
سه کس وگروه هستند که حقّ آن ها را نادیده نمی گیرد مگرمنافق -معروف بنفاق-: کسی که مویش را دراسلام سپید کرده، وآن که قرآن دانست، وپیشوا و رهبرعادل.
فصل هفتم - گناهانی که موجب پیمان شکنی انسان می شود:
«بی دینی»
به کسی که دین ندارد، به پیمانش اعتماد مکن.
«شُبهَ وشک»
هرعهد شکنی را، شبه درکاراست.
«فاجر بودن»
دروغگو، امانت دار و فاجر، نگهدارنده «راز و پیمان» نیست.
«ناکس و لئیم بودن»
نقض کردن پیمان، از نشانه های پلیدی است.
«وفاداری با پیمان شکنان»
با پیمان شکنان وفاداری کردن، نزد خداوند پیمان شکنی است.
4- باب چهارم «ت» :شش فصل
اشاره
باب چهارم «ت»
فصل اول - گناهانی که باعث ترس و وحشت انسان می شود:
«بداخلاقی»
بداخلاقی نفس را به وحشت می افکند ومودت را از بین می برد.
«نترسیدن و خوف نداشتن ازخدا»
هیثم گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم می فرمود: هرکس ازخدا بترسد، خدا همه چیزرا از او بترساند، وهرکس ازخدا نترسد، خدا او را ازهمه چیز بترساند.
«کفر»
قرآن کریم: «سَأُلقِی فِی قُلُوبِ الَّذِینَ کَفَرُوا الرُّعبَ؛»(3)
بزودی در دل های کافران، ترس و وحشت می افکنیم.
«کفران نعمت روزی وامنیت»
قرآن کریم: «ضَرَبَ اللهُ مَثَلًا قَریَةً کانَت امِنَةً مُطمَئِنَّةً یَأتِیها رِزقُها رَغَدًا مِن کُلِّ مَکانٍ فَکَفَرَت به آنعُمِ اللهِ فَأَذاقَهَا اللهُ لِباسَ الجُوعِ وَالخَوفِ بِما کانُوا یَصنَعُونَ؛»(4)
خداوند «برای آن ها که کفران نعمت می کنند» مثالی زده است، منطقه آبادی را که امن وآرام ومطمئن بوده، وهمواره روزیش بطور وافر از هرمکانی فرا می رسیده، اما نعمت خدا را کفران کردند، وخداوند به خاطراعمالی که انجام می دادند لباس گرسنگی وترس را در اندامشان پوشاند.
«گناه»
قالَ أبُوعَبدِ اللهِ (علیه السلام) : قالَ رَسُولُ اللهِ (صلی الله علیه واله) : قالَ اللهُ عزّوجلّ: وَعِزَّتِی وَجَلالِی لا أَخرِجُ عَبدًا مِنَ الدُّنیا وَأَنَا آُرِیدُ أَن أَرحَمَهُ حَتّی آَستَوفِی مِن کُلِّ خَطِیئَةٍ عَمِلَها،... وَإِمّا بِخَوفٍ فِی دُنیاهُ؛(1)
امام صادق (علیه السلام) فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه واله) فرمود: خدای عزوجل فرماید: به عزت وجلالم سوگند من بنده ای که بخواهم رحمش کنم از دنیا بیرون نبرم تا اینکه هرگناهی کرده است «عوضش را»... یا با ترس وهراس دردنیایش، آزاو می ستانم.
«ضعف یقین»
شدت ترس، از ناتوانی مردم وضعف یقین «به خداوند» است.
فصل دوم - گناهانی که باعث ازبین رفتن تقوی انسان می شود:
«ترجیح دادن خواسته سلطان جائر برخواسته خداوند»
برحذرباشید از این که کارگزار و یا کارمند حاکم ستمگرباشید، زیرا هرچه یک نفرازشما به ابواب ستمگر و حاشیه نشینی او نزدیکتر باشد از خدای متعال دورترخواهد بود، وهرکس خواست ستمگر را برخواست خدای (عزوجل) ترجیحدهد و مقدم دارد، پروردگار پارسائی را از دل او ببرد و او را حیران و سرگردان گذارد.
«غلیه شهوت»
امام علی (علیه السلام) : تقوی را فاسد نمی کند و از بین نمی برد مگرغلبه شهوت.
«ترک صله رحم»
وَالزَّکاةِ فَمَن صَلّی وَلَم یُزَکّ لَم تُقبَل مِنهُ صَلاتُهُ، وَأَمَرَبِالشُّکرِلَهُ وَلِلوالدَینِ فَمَن لَم یَشکُروالِدَیهِ لَم یَشکُرِاللهَ، وَآَمَرَبِاتّقاءِ اللهِ وَصیلَةِ الرَّحِمِ فَمَن لَم یَصِل رَحِمَهُ لَم یَتَّقِ اللهَ؛(2)
همانا خداوند به سه چیز امر فرمود وسه چیز درکنارآن ها است: امرکرده به نماز و زکات پس کسی که نماز بخواند و زکات ندهد نمازش قبول نمی شود، و امرکرده به سپاس از خودش و از پدر و مادر پس کسی که از پدر و مادر سپاسگذاری نکند ازخداوند هم سپاس گذاری نکرده است، وامرفرموده به تقوی الهی وصله رحم پس کسی که صله رحم نکرده تقوی الهی راهم رعایت نکرده است.
فصل سوم - گناهانی که باعث تنها ماندن انسان می شود:
«درشت خوئی»
هرکس طبیعتش خشن، خشک و درشت باشد، اطرافش خالی شود «تنها ماند».«خود بینی»
هیچ تنهائی، ترسناکتر از خودبینی نیست.
فصل چهارم: گناهانی که باعث قبول نشدن توبه انسان می شود:
«بداخلاقی»
رسول خدا (صلی الله علیه واله) فرمود: خدای (عزوجل) ازصاحب خوی بد توبه نخواسته، عرض شد: ای رسول خدا این چگونه باشد؟ فرمود: بجهت این که هرگاه ازگناهی توبه کند درگناه بزرگتری افتد.
«بدعت گذاری»
خدا ازقبول توبه بدعت گذارخودداری فرموده، عرض شد، چرا چنین است؟ فرمود: زیرا که دوستی بدعت دل نشینش شده است.«پس توبه کردنش حقیقی نیست»
«حق مردم»
«خون ناحق ریختن»
کسی که صبح کند درحالی که نیت ظلم به احدی را نداشته باشد، خداوند هرگناهی که درآن روز انجام دهد برای او می بخشد بجز ریختن خون ناحق و یا خوردن مال یتیم بحرام.
«عمل شنیع لواط»
کسی که با زن نا محرم و یا، با مرد و یا پسربِچه ازپشت نزدیکی کند (عمل شنیع قوم لواط را انجام دهد) خداوند او را در روز قیامت مشحورکند درحالی که بوی بد او گندیده تراز بوی بد مرداراست،
«درحدّی که» همه مردم از بوی بد او دررنج می باشند، تا وارد جهنم شود، وخداوند از او توبه وفدیه ای «عبادت وعمل نیک» قبول نکند و تمام اعمال او را تباه سازد.
«خوردن مال یتیم»
در دین مبین اسلام ازدست درازی و تصرف مال یتیم به شدت نهی شده، اگرکسی به ناحق در مال تصرف کند، خداوند توبه وهیچ عملی از او قبول نخواهد کرد؛(2)
«وصف زن نا محرم برای مرد نامحرم»
هرکسی زنی را برای مردی وصف کند و زیبائی او را چندان نزد وی بستاند، که آن مرد را فریفته آن زن گرداند تا از او به حرامی کام گیرد، از دنیا نرود تا این که خداوند بر اوخشم گیرد، و هرکس مورد غضب الهی واقع شود آسمان های هفتگانه و زمین های هفتگانه همه براوخشم گیرند، و بزه وگناهش همانند آن کس باشد که از آن زن بحرامی کام گرفته است. پرسیدند یا رسول الله! اگرآن زن ومرد توبه کنند وخود را اصلاح نمایند باز برآن شخص وصف کننده گناهی هست ؟ فرمود: خداوند توبه ان دو را می پذیرد، ولی توبه آن شخص که ایشان را به فتنه انداخته و سبب این ماجرا شده، بوصفی که ازآن زن کرده نخواهد پذیرفت.
فصل پنجم: گناهی که باعث سلب توفیق از انسان می شود:
«بخل»
کسی که مال و خیرش را نسبت به خودش بخل می ورزد «وخرج نمی کند» و به دیگران می گذارد موفق نخواهد شد.
فصل ششم: گناهی که باعث تهمت خوردن ومتهم شدن انسان می شود
«به جاها وافراد پست ومتهم نزدیک شدن»
هرکس به افراد وجاهای سبک و پست نزدیک شود، متهم می گردد.
5- باب پنجم «ث» :یک فصل
اشاره
باب پنجم «ث»
فصل اول - اثرگناه برثروت واموال انسان
الف) از بین رفتن ثروت:
«اسراف»
زیاده روی ثروت ومال را کم می کند.
«ندادن زکات»
قسم یاد می کنم به کسی که، خلق را آفرید و روزی را گستراند، هیچ مالی درخشکی و در دریا نابود نشد مگربه خاطر ترک زکات.
قالَ أبُوعَبدِ اللهِ (علیه السلام) : قالَ رَسُولُ اللهِ (صلی الله علیه واله) : مَلعُونٌ مَلعُونٌ مالٌ لا یُزَکّی؛(3)
رسول خدا (صلی الله علیه واله) فرمود: ملعون و از رحمت خدا دوراست، مالی زکاتش داده نشود.
«ظلم کردن بدیگران»
هرکس به کسی ستمی کند، به همان ستم گرفتار شود، درخودش یا در مالش و یا در فرزندانش.
«محروم کردن نیازمندان»
سبب ازبین رفتن توانگری، نیازمندان را محروم داشتن است.
هرکس احسان همیشگی خود را قطع کند، خدا تمکّن وتوانائی موجود او را قطع فرماید.
ب) مصرف شدن ثروت درغیر راه حق:
«بدست آوردن ثروت ازغیرراه حلال»
هرکه از غیرراه حلال مالی بدست آورد، آن مال را در راه غیرحقّ مصرف خواهد کرد.
«منع کردن حق الله- مانند خمس»
هیچ مردی درهمی را درحقش منع نمی کند، مگرآن که دوبرابرآن را درغیرحقش خرج خواهدنمود.
هرکس حق خداوند (عزوجل) را منع «وحبس» کند، دو برابرآن را در باطل خرج خواهد نمود.
ج) و زر، و وبال شدن اموال:
«سود نداشتن مال برای انسان»
علمی که تو را اصلاح نکند «وسیله» گمراهی است، و مالی که به تو سودی نداشته باشد، مایه وزرو وبال وگرفتاری است.
6- باب ششم «ج» :دوفصل
اشاره
باب ششم «ج»
فصل اول - گناهانی که باعث جنگ و درگیری درزندگی انسان می شود:
«اختلاف»
مخالفت ها، برانگیزنده جنگ ها است.
«حرف ناروا»
بسا جنگی که، از یک لفظ وحرفی برخیزد.
«جنگ با خدا»
آن که با خدا بجنگد، با او بجنگند.
«دشمنی با مردم، ستمگری با رعیت»
هرکس دشمنی مردم را شیرین شمارد، روزگارش را همواره بارنج های جنگ وجدل به سرآورد.
یَعُودُ بِالجَلاءِ، وَالحَیفَ یَدعُوإِلَی السَیفِ؛(1)
امام علی (علیه السلام) - چون زیاد بن أبیه را به جای عبد الله بن عباس به فارس وشهرهای پیرامون آن حکومت داد، اورا در دستورالعمل طولانی ازگرفتن مالیات نابه هنگام نهی کردند - فرمود: عدالت را بگستران، وازخشونت، سخت گیری وستمکاری پرهیزکن، که سخت گیری رعیت را به آوارگی وفرارکشاند، ستمگری به مبارزه وشمشیر(جنگ مساحانه) می انجامد.
فصل دوم - گناهانی که باعث جهل و نادانی انسان می شود:
«جور و ستم»
الإمامُ عَلِیٌّ (علیه السلام) : رَآسُ الجَهلِ اَلجَورُ؛(2)
سررشته جهل، جور و ستم کاری است.
«خودبینی»
خودبینی سر، رشته نادانی است.
«تکبر»
تواضع، سررشته عقل وتکبّرسررشته جهل و نادانی.
7- باب هفتم «چ» چهارفصل
اشاره
باب هفتم «چ»
فصل اول - گناهانی که باعث خشکی چشم انسان می شود:
«قساوت قلب»
ازنشانه های شقاوت، خشکی چشم «قطره اشکی ازچشم انسان نریزد»، و سنگ دلی، و حرص شدید درتحصیل روزی، واصرار برگناه است.
«این امور چهارگانه را که درحدیث فوق آمده است، اموری است اختیاری، که ازاعمال واخلاق اکتسابی انسان سرچشمه می گیرد و به این ترتیب دورکردن این نشانه های شقاوت دراختیار خود انسان ها است».
یا علی! اَربَعَ خِصالٍ مِنَ الشَّقاءِ: جُمُودُ العَینِ، وَقَسوَةُ القَلبِ، وَبُعدُ الأمَلِ، وَحُبُّ البقاءِ؛(2)
یاعلی چهار خصلت ازشقاوت است: جاری نشدن اشک ازچشم، وسنگ دلی، وآرزوی طولانی، و دوست داشتن عمرجاودان، «بخواهد همیشه در دنیا بماند، درواقع خواستن زندگی دنیوی وحب دنیا».
«گناه»
اشک چشم ها خشک نشد مگربه علت قساوت وسنگ دلی قلب ها، و قلب ها قساوت پیدا نکرد مگر بسبب زیادی گناهان.
«اگرانسان گناه نکند به هیچ یک از پیامدهای آن، ازجمله شقاوت مبتلا نخواهدشد».
فصل دوم - گناهی که باعث کوری جشم انسان می شود - حقیقت را نبیند:
«غفلت، نداشتن معرفت»
قرآن کریم: «وَلَقَد ذَرَأنا لِجَهَنَّمَ کَثیرًا مِنَ الجِنِّ وَالإِنسِ، لَهُم قُلُوبٌ لا یَفقَهُونَ بِها وَلَهُم أَعیُنٌ لا یُبصِرُونَ بِها وَلَهُم آذانٌ لا یَسمَعُونَ بِها، أُولائِکَ کَالأَنعامِ بَل هُم أَضَلَّ أُولئِکَهُمُ الغافِلُونَ؛»(1)
و بطورمسلّم گروه بسیاری از جن و إنس را برای دوزخ آفریدیم، آن ها دل ها «عقل هایی» دارند که با آن «اندیشه نمی کنند و» نمی فهمند و چشمایی دارند که با آن نمی بینند وگوشهایی دارند با آن نمی شنوند، آن ها همچون چهارپایانند، بلکه گمراه تر، اینان همانا غافلانند «زیرا با اینکه همه گونه امکانات هدایت دارند باز هم گمراهند».
فصل سوم - گناهانی که باعث تشبیه انسان به چهارپایان می گردد - ارزش انسانی نداشته باشد:
«نداشتن ایمان و تقوی»
دو مرد درنزد امیرالمؤنین (علیه السلام) به یک دیگرافتخار کردند «هرکس از گذشتگان خود تعریف نمود»، پس علی (علیه السلام) فرمود: آیا به بدن های پوسیده و روح های درآتش افتخار می کنید؟! اگر عقل داشته باشی آن برای تو اخلاق و اگرتقوی داشته باشی آن برای تو نیکی است، وإلا دراز گوش از تو بهتراست، و توازهیچ کس بهترنیستی.
«گریز ازحق وتذ کّرالهی»
قرآن کریم:«فَمالَهُم عَنِ التَّذکِرَةِ مُعرِضُونَ؛»(3)
چرا آن ها این همه ازتذکّرگریزانند؟
«کَاَنَّهُم حُمُرٌ مُستَنفِرَةٌ؛»(1)
گویی آن ها کورخرانی هستند رمیده.
«فَرَّت مِن قَسوشرشةٍ؛»(2)
که از شیر فرار کرده اند!
«ندیدن ونشنیدن حق»
قرآن کریم:«أم تَحسَبُ أنّ أکثَرَهُم یَسمَعُونَ أویَعقِلُونَ،إن هُم إلا کَالأنعامِ بَل هُم أضَلَّ سَبِیلاً؛(3)
(ای پیامبر) آیا می پنداری که اکثراین کافران حرفی می شنوند یا فکروتعقلی دارند،اینان در بی عقلی بس مانند چهارپایان بلکه نادان وگمراه تر.
«مَثلُ الَّذِین حُمِّلُوا التَورٰاتَ ثُمَّ لَم یَحمِلُوهٰا کَمَثَلِ الحِمٰارِیَحمِلُ أسفارًا بِئسَ مَثَلُ القَومِ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِٰایٰاتِ اللهِ وَاللهُ لا یَهدِی القَومَ الظّٰالِمِینَ؛(4)
کسانی که مکلّف به تورات شدند، ولی حق آن را ادا ننمودند، مانند درازگوشی هستند که کتابهایی را حمل می کند، قومی که آیات الهی را تکذیب کردند مثال بدی دارند، و خداوند جمعیت ظالمان را هدایت نمی کند.
«برای توضیح بیشتربه تفسیرنمونه، ج 24، ص 113به بعد مراجعه گردد»
حدیث:
کسی که خوبی را از بدی تشخیص ندهد، پس او از چهارپان است.
«ناشکری وناسپاسی»
کسی که نعمت را شکرگذاری نکند، باید از چهارپایان شمرده شود.
«غلبه شهوت، غلبه غضب »
کسی که غضب وشهوتش بر او چیره شود، (او را از راه بیرون کند) پس او در زمره چهارپایان است.
«رفاه طلبی وپرخوری»
چنان حیوان پرواری که تمام همّت او علف، و یا چون حیوان رها شده که شغلش چریدن و پرکردن شکم بوده، و از آینده خود بی خبراست.
«فکرواند یشه نکردن»
قرآن کریم: «إِنَّ شَرَّالدَّ وابِّ عِندَ اللهِ ألصُّمُّ البُکمُ الَّذِین لا یَعقِلُونَ؛»(3)
بدترین جنبندگان نزد خداوند کسانی هستند، که «از شنیدن وگفتن حق» کر و لالند، و اصلا تعقل نمی کنند.
فصل چهارم - گناهی که باعث ازبین رفتن چهارپایان می شود:
«ندادن زکات»
و زمانی که زکات اداء نشد، چهارپایان از بین می روند؛(4)
8- باب هشتم «ح» :چهارده فصل
اشاره
باب هشتم «ح»
فصل اول - گناهانی که باعث تسلّط حاکم جائر بر انسان و برجامعه و ترس ازحاکم جائر می شود:
«کم فروشی»
رسول خدا (صلی الله علیه واله) فرموده: پنج چیزاست که اگر به آنها برخورد کردید، از آن ها به خدا پناه ببرید:... و از ترازو کم نگذارند جزآن که به سختی هزینه زندگی و ستم سلطان گرفتارشوند.
«نافرمانی خداوند»
رسول خدا (صلی الله علیه واله) فرمود: خدای (عزّوجلّ) می فرماید: و هر قومی که نافرمانی مرا نماید، قلب های حاکمان را نسبت برآن ها خشمگین قرارخواهم داد، «تا آن ها را مورد اذیت و آزار قراردهند»
«گناه»
436 - قالَ آبُوعَبدِاللهِ (علیه السلام) : إِنَّ آَحَدَ کُم لَیَکثُرُبِهِ الخَوفُ مِنَ السُّطانِ وَما ذالِکَ إِلا بِالذُّ نُوبِ فَتَوَقُّواها مَا استَطَعتُم وَلا تُمادَوا فِیها؛(3)
گاهی یکی ازشما از سلطان بسیار می ترسد، و این جز برای ارتکاب گناهان نیست، تا می توانید از گناهان بپزهیزید و برآن ها اصرار نورزید.
ای مفضّل! از گناهان بپرهیز و شیعیان ما را از آن برحذر دار، پس قسم به خداوند هیچ چیز سریع تر از آن برآن ها اثر نمی گذارد، گاهی بعضی از شما از سلطان می ترسد و این نیست مگر به خاطر گناهان.
فصل دوم - گناهانی که باعث حِجاب بین انسان وحقیقت می شود:
«نداشتن ایمان به آخرت»
قرآن کریم:«وَإِذٰا قَرَأتَ القُرٰان جَعَلنٰا بَینکَ وَبَینَ الَّذِین لا یُؤمِنُونَ بِالآخِرَةِ حِجابًا مَستورا؛»(2)
و هنگامی که قرآن می خوانی میان تو وآن ها که ایمان به آخرت ندارند حجاب ناپیدائی قرار می دهیم!.
«وَجَعَلنٰا عَلی قُلُوبِهِم أَکِنَّةً أَن یَفقَهُوهُ وَفِی ٰاذٰانِهِم وَقرًا وَإذٰا ذَکَرتَ رَبَّکَ فِی القُرٰانِ وَحدَهُ وَلَّوا عَلٰی أَدبٰارِهِم نُفُوراً؛»(3)
و بر دل های آن ها پوشش هایی قرار می دهیم تا آن «قرآن» را نفهمند، و در گوش هایشان سنگینی، و هنگامی که پروردگارت را در قرآن به یگانگی یاد می کنی پشت می کنند و از تو روی برمی گردانند.
«عمل ضدعفت - زنا»
خداوند به موسی (ع) وحی کرد: زنا مکن، زیرا که نور وجه من از تو پوشیده گردد، و درهای آسمآن ها برای «اجابت» دعای توبسته شود.
فصل سوم - گناهی که باعث قبول نشدن حجّ وعمره انسان می شود:
«خرید و فروش شراب»
آگاه باشید! و کسی که شراب را برای دیگری بفروشد و یا بخرد، خداوند متعال نماز، روزه، حجّ وعمرة او را قبول نخواهد کرد تا زمانی که از آن توبه نماید.
«کسب حرام»
هرکس مالی را از راه حرام بدست آورد، خداوند هیچ گونه عمل خیری، چه حجّ، و چه عمره، از او نپذیرد.
فصل چهارم - گناهانی که باعث به حرام افتادن انسان می شود:
«گرفتن مال وحق ازطریق محاکم طاعوت وظالم»
عمربن حنظله گوید: در مورد دو تن از دوستان ما که در دین (قرض) و یا ارث بینشان اختلاف است، داوری را می برند پیش سلطان (طاغوت) و یا قاضی «آن» آیا این (آنچه از طریق این داوری می گیرند) حلال است ؟ حضرت فرمود: هرکس داوری را پیش آنان ببرد در حق یا باطل، داوری نزد طاغوت برده و آنچه به آن حکم کرده وآن را می گیرد حرام است، گرچه حقش باشد، برای اینکه آن را با حکمطاغوت گرفته درصورتی که مأمور شده اند به آن کافر شوند، خداوند متعال فرموده: «می خواهند داوری را پیش طاغوت ببرند، درحالی مأمورشده اند به آن کافرشوند».
«واقع شدن درشبهات، دل باختگی به شهوات»
دوری کن از وقوع در شبهات و دل باختن در شهوات، که همانا آن ها تو را به سوی افتادن درحرام و مرتکب شدن بسیاری ازگناهان می کشاند.
فصل پنجم - گناهانی که باعث حریص شدن انسان می شود:
«ضعف ایمان»
پرحریص بودن، از میل زیاد داشتن به چیزی، «اموال دنیا و...» و از ضعف دین است.
«نداشتن توکل»
چگونه از حرص رهایی یابد، کسی که توکلش «بخدا» درست نباشد.
«شرّ و بدی»
شر و بدی، مرکب حرص و آزمندی، و هوای نفس مرکب فتنة است.
«غلبه شهوت»
غلبه شهوت وهواپرستی، باعث حرص شدید است.
«میل افراطی»
«میل افراطی وعلاقه شدید به امکانات و زر و برق دیا و امور دنیوی، سبب حریص شدن
انسان به آن ها می شود لذا به شدت از آن منع شده است»(1)
فصل ششم - گناهانی که باعث از بین رفتن حرمت انسان می شود:
«تهمت»
عمربن یزید از پدرش نقل می کند که گفت: امام صادق (علیه السلام) می فرماید: هرکس برادر دینی خود را تهمت زند، حرمت و احترامی بین آن دو نماند.
«ندادن زکات»
هرکس قیراطی [ مقدارخیلی کم] از زکات مال خود را نپردازد، او را حرمتی است.
فصل هفتم - گناهانی که باعث حسرت انسان در زندگی می شود:
«آرامش نداشتن با آرامش الهی»
رسول خدا (صلی الله علیه واله) فرمود: هرکس با تسلای الهی تسلی نجوید (و در مقابل ناملایمات بردباری نکند) نفسش ازحسرت های پی در پی بندآید.
«ثروت نا مشروع»
همانا زیان کارترین مردم در معاملات، و نومیدترین مردم در تلاش، مردی است که تن در گردآوری مال خسته دارد، امّا تقدیرها با خواست های او هماهنگ نباشد، پس با حسرت از دنیا رود، و با بارگناه به آخرت روآورد.
«حسد»
حسود، حسرتش فراوان و گناهانش دو برابراست.
«انفاق کردن مال برای بازداشتن مردم ازراه خدا»
قرآن کریم:«إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا یُنفِقُونَ أَموالَهُم لِیَصُدُّوا عَن سَبِیلِ اللهِ فَسَیُنفِقُونَها ثُمَّ تَکُونُ عَلَیهِم حَسرَةً ثُمَّ یُغلَبُونً؛»(2)
آن ها که کافرشدند اموالشان را برای بازداشتن مردم از راه خدا انفاق می کنند، آن ها این اموال را (که برای بدست آوردن آن زحمت کشیده اند در این راه) انفاق می نمایند اما مایه حسرت و اندوه شان خواهد شد وسپس شکست خواهند خورد.
«عمل نکردن به علم خود»
عالمی که برخلاف علمش عمل کند، چون جاهل سرگردانی است که از نادانی به هوش نیاید، بلکه حجّت بر او تمام تر و حسرت این عالمی که از علم خویش جدا شده بیشتر و همیشگی است.
«از دست دادن فرصت»
فرصت را از دست دادن، موجب حسرت وپشیمانی است.
«نگاه ناروا»
بسا یک نگاهی که، حسرت و اندوه ببار می آورد.
«نگاه به نا محرم - چشم چرانی»
علی بن عقبة ازپدرش نقل می کند که گفت: ازامام صادق (علیه السلام) شنیدم می فرمود:
نظر و نگاه «به نامحرم» یکی ازتیرهای زهرآگین ابلیس است، وچه بسا یک نگاه سبب حسرت و ندامت طولانی می شود
فصل هشتم - گناهانی که باعث حسادت انسان نسبت به دیگران می شود:
«لئیم بودن وپستی»
رشک وحسادت بردن بردیگری، از لئیم بودن وپستی است.
«نفاق»
مؤمن غبطه برد، وحسد نبرد، و منافق حسد برد، و غبطه نبرد.
فصل نهم - گناهانی که باعث از بین رفتن حسنات و اعمال نیک انسان می شود:
«حسد»
حسد خوبی ها را می خورد و از بین می برد، همان طوری که آتش هیزم را می خورد و از بین می برد.
«إظهارنارضایتی پیش مردم»
و کسی که «از جهت تنگی معیشت» از خدا ناراضی باشد و به روزی مقدّر قناعت ننماید، و پیش این و آن شکایت کند و بردباری نداشته باشد، کار نیکی از او به سوی خدا بالا نرود «قبول نشود» و در روز قیامت خداوند را دیدارکند درحالی که خدا از او خشمگین است.
«آزار، أذیت و ناسازگاری زن وشوهر»
کسی زنی داشته باشد که آن زن، وی را بیازارد، خداوند نماز و هیچ عمل نیکی از او را قبول نخواهد کرد، اگرچه تمام روزها را روزه بگیرد و تمام شبها را نماز بخواند و بردگانی را آزاد نماید و ثروت خود را در راه خدا خرج کند، و او اوّلین کسی خواهد بود که وارد جهنم می شود، مگر این که او را راضی کند و یاری نماید. سپس رسول الله (صلی الله علیه واله) فرمود: برمرد نیزچنین گناه وعذابی هست وقتی که زن خود را بیازارد و به او ظلم کند.
و هرکس را زنی باشد که با او موافقت و سازش نداشته باشد، و به آنچه خداوند روزیش کرده صبر ننماید و بر مرد سخت بگیرد، و به چیزی وادار کند که توانائی آن را ندارد - مادامی که آن زن چنین است - خداوند از او هیچ عمل نیکی را که او را از حرارت آتش جهنم مانع شود قبول نخواهد کرد، و همواره خداوند از او خشمگین است.
«غصب کردن مال مؤمن»
لِأعمالِهِ الَّتِی یَعمَلُها مِنَ البِرِّوَالخَیرِ، لایُثبِتُها فِی حَسَناتِه حَتّی یَتُوبَ وَیَرُدَّ مالَ الَّذِی أَخَذَهُ إِلی صاحِبِهِ؛(1)
هرکس سهمی ازمال مؤمنی را بدون رضایش به زور و ستم بستاند پیوسته خدای عزوجل از اوروی گردان باشد وهمه اعمال نیک و خیراتی که انجام میدهد مورد خشم و غضب الهی است وهیچ کدام را در دیوان حسناتش ثبت نفرماید تا آنکه توبه کند و آن مالی که به زور تصرف کرده بصاحبش بازگرداند.
«کینه توزی»
کینه توزی، خوبی ها را از بین می برد.
فصل دهم - گناهانی که باعث دوری انسان ازحق می شود:
«فراموش کردن آخرت»
درباره عمروعاص فرمود: به خدا سوگند، یاد مرگ مرا ازشوخی و بازی، بازمی دارد، و فراموشی آخرت او را از گفتن حق بازمی دارد
«انحراف از راه عقل و منطق»
قرآن کریم: «یُؤفَکُ عَنهُ مَن اُفِکَ؛»(4)
بازگردانده می شوند از آن (حق) آن ها که بازگردانده شده اند «از مسیرعقل و منطق حق طلبی»
«أهانت به مسلمان فقیر»
وهرکس مسلمان فقیری را برای تهی دستیش اهانت کند واو را کوچک شمارد، بی گمان حق خدا را گوچک شمرده است.
«هدف بودن باطل»
هرکس هدفش باطل باشد، هرگزحق را درک نخواهد کرد، گرچه ازخورشید روشن تر باشد.
باطل دشمن، حق است.
هرکس باطلش بسیار، باشد ازحقش پیروی نگردد.
«ترک جهاد»
کسی که جهاد را ناخوشایند دانسته و ترک کند، وحق ازاو روی می گرداند، به جهت ترک جهاد به خواری محکوم و از عدالت محروم است.
«سستی و تنبلی»
هرکس ازسستی پیروی نماید، حقوق را ضایع سازد.«شقاوت»
قرآن کریم: «وَیَتَجَنَّبُهَا الأَشقی؛»(6)
اما بدبخت ترین افراد ازآن «حق» دوری می گزیند.
«قیاس در دین»
بِالمَقائِیسِ فَلَم تَزِدهُمُ المَفائِیسُ مِنَ الحَقِّ إِلا بُعدًا وَإِنَّ دِینَ اللهِ لا یُصابُ بِالمَقائِیسِ؛(1)
أبی شیبه خراسانی می گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم می فرمود: قیاس کنندگان، علم را از راه قیاس جستند وقیاس جز دوری ازحق برآن ها نیفزود، همانا دین خدا باقیاس درست نمی شود.
«بزرگ شمردن کار خود»
امام علی (علیه السلام) - درفرمان مبارکش به مالک اشتر- فرمود: مبادا هرگز با خدمت هایی که انجام دادی، برمردم منت گذاری، یا آنچه را انجام داده ای بزرگ بشماری، زیرا که منت نهادن پاداش نیکوکاری را از بین می برد، و کار را بزرگ شمردن نور حق را «دردل انسان» خاموش گرداند.
«تکبّر»
عبد الأعلی می گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: تکبّرچیست؟ فرمود: بزرگترین تکبّراین است که حق را سبک شماری ومردم را پست داری، گفتم: سبک شمردن حق چیست؟ فرمود: دربرابرحق نادانی کند و به اهل حق طعنه زند.
«کسالت و بی حالی»
یاعلی از دو خصلت دوری کن: آه و زاری، و کسالت وسستی، که همانا اگرآه و زاری کنی، برحق صبر ننمایی، و اگرسستی کنی حق را أدا نخواهی کرد.
«تبعیت از هوای نفس»
عَنِ الحَقِّ، وَطُولُ الأمَلِ فَیُنسِی الآخِرَةَ؛(1)
برشما از دو چیز بیمناکم: تبعیت از هوای نفس، و آرزوی طولانی، تبعیت از هوای نفس انسان را ازحق بازمیدارد، و آرزوی طولانی باعث فراموشی آخرت می شود.
فصل یازدهم - گناهانی که باعث از بین رفتن حکمت و دانایی انسان می شود:
«شهوترانی و هوس بازی»
شهوترانی و حکمت، باهم جمع نمی شود.
«غضب»
غضب دل انسان حکیم را نابود کند، «از این روی به جای حکمت از اوسفاهت بیند» و فرمود: هرکس مالک غضب خود نباشد، مالک عقل خود نخواهد شد.
فصل دوازدهم - گناهانی که باعث از دست رفتن حکومت وقدرت می شود:
«ترک کردن احسان و نیکی»
کسی که دست احسان خویش را بازگیرد و احسان نکند، امکان وتوانائی از او گرفته می شود.
«ضایع کردن اصول اساسی حکومت»
برای سقوط دولت ها وحکومت ها به چهار چیز می توان استناد کرد: ضایع کردن اصول اساسی، چسبیدن به فروع «پرداختن به کارهای کم ارزش»، فرومایگان را مقدم داشتن و فرزانگان را به کنار زدن.
«هرگاه این چهارچیز در ارکان حکومت راه یافت و نفوذ کرد، آن حکومت ساقط خواهد شد»
«ترک امر به معروف و نهی از منکر»
«امربه معروف ونهی از منکر از وظایف مهم هرامت وحکومت است، هرگاه امت وحکومت این دو امرمهم الهی را ترک نمایند، رو به اضمحلال و نابودی خواهند رفت»
«امتیازخواهی وخودکامگی»
ای مالک! از امتیازخواهی درآ ن چه مردم در آن یکسانند، بپرهیز.
«مانع شدن ازانصاف»
هرکس انصاف وعدل را مانع گردد، توامائی او از دست می رود.
«شکستن پیمان با اهل ذمّه»
هرگاه پیمان با کفّاری که در ذمّه اسلام هستند شکسته شود، «و طبق مقررات با آنها رفتارنشود» دولت بدست مشرکین افتد، و بر مسلمین حکومت کنند.
«تبذیر و هزینه های زیان بار اقتصادی»
استدلال واستناد می شود به سقوط دولت ها وحکومت ها به چهار چیز: سوء تدبیر و ضعف مدیریت، و تبذیر و هزینه های زیانباراقتصادی.
«تبعیت نکردن ازرهبری»
علیکم بأحکام الجاهلیّة؛(1)
آگاه! باشید که شما هم اکنون دست از رشته اطاعت کشیدید، و با زنده کردن ارزش های جاهلیت، دژ محکم الهی را درهم شکستید.
«تبعیض و ناعدالتی»
«تبعیض و ناعدالتی مردم را نسبت به حکومت بدبین و از حکومت جدا کرده و روزی در مقابل حکومت قرار خواهد داد».
«سوء تدبیر و ضعف مدیریت»
استناد می شود به سقوط دولت ها وحکومت ها به چهارچیز: سوء تدبیر و ضعف مدیریت، تبذیر و هزینه های زیان باراقتصادی، عبرت نگرفتن از سرگذشت گذشتگان، عذرخواهی بی جا، بجای جبران نواقص.
«تعدی به حق مردم»
هرکس بر مردم تعدی روا دارد، قدرت خود را سلب کند.
«تفرقه و اختلاف»
قرآن کریم: «وَلا تَنٰازَعُوا فَتَفشَلُواوَتَذهَبَ رِیحُکُم؛»(4)
درگیری ونزاع نکنید که سست می شوید، و قدرتتان زائل می شود.
«اطاعت ازجوروجائر»
اطاعت ازستمگر، سبب هلاکت «انسان» وتباه کننده ملک و سلطنت است.
«جهل و نادانی»
«هرحکومتی که جامعه و مردم خود را درجهل و نادانی نگهدارد، مردم قدر نعمت و آن حکومت نخواهند دانست روزی برعلیه آن شورش کرده و از بین خواهند برد».
«حق ستمدیده را از ستمگر نگرفتن»
کسی که داد ستمدیده را از ستمگر نستاند، خداوند متعال قدرتش را بستاند.
«خراج گرفتن بدون آبادانی»
هرکس خراج «مالیات» را بدون آبادانی بطلبد، شهرها را ویران کند وبندگان را به نابودی کشد وحکومتش جزاندکی نپاید.
«ریختن خون ناحق»
ازخون ریزی بپرهیز، وازخون ناحق پروا کن، که هیچ چیزهمانند خون ناحق کیفرالهی را نزدیک، مجازات را بزرگ نمی کند، ونابودی نعمت ها را سرعت نمی بخشد و زوال حکومت را نزدیک نمی گرداند.
«دین را خادم سلطنت قراردادن»
هرکس دینش را خادم ملک و سلطنت خویش قرار دهد، دیگران در ملک و سلطنت او طمع کند.
«شمشیر دشمنی»
هرکس شمشیر دشمنی از نیام برکشد، عزت سلطنت از وی گرفته شود.
«ظلم و ستمگری در دوران حکومت»
هرکس با رعیّتش با ظلم رفتارکند، خداوند سبحان دولتش را از بین برد و به تندی او را به هلاکت رساند.
امام علی (علیه السلام) - وقتی زیاد بن أبیه را به جای عبدالله بن عباس کارگزار فارس کرد- درضمن سخنان مفصل او را از گرفتن خراج اضافی منع کرد وفرمود: عدل و دادرا به کاربند و از سخت گیری و بیداد بپرهیز، زیرا سخت گیری ناروا مردم را آواره می کند وستمگری مایه شورش وخونریزی می شود.
هرکس حکومتش ظالمانه باشد، دولتش زایل گردد.
زوال قدرت و توانائی، درکسب وپیشه گزفتن ظلم وستمکاری است.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: همانا خداوند برای کسی که سلطنت داده، برایش از شب و روزو سال ها و ماه ها وقت و مدتی قرارداده است، پس اگر در بین مردم عدالت را پیاده کرد خداوند به صاحب وگرداننده فلک امر
می فرماید به اراده خودش گردش آن را کند نماید، تا ایام، شب ها و سال های و ماه های «سلطنت» آن ها بطول انجامد، و اگر در بین مردم ستمگری کردند و عدالت را اجرا ننمودند، خداوند به صاحب وگرداننده فلک امر می فرماید در گردش آن تسریع نماید، تا ایام، شب ها و سال های و ماه های «سلطنت» آن ها کوتاه شود.
وقتی که حاکم ستم کرد، حکومت سست گردد.
هرکس به رعیتش ظلم کند، خداوند سبحان دولتش را از بین می برد وهرچه سریع تر او را به هلاکت می رساند.490. الإمامُ عَلِیٌّ (علیه السلام) : مَنِ استَطالَ إِلَی النّاسِ سَلَبَ القُدرَةَ؛(3)
هرکس بر مردم تعدی روا دارد، قدرت از وی سلب گردد.
«عبرت نگرفتن سرگذشت گذ شتگان»
قرآن کریم: «لَقَد کٰانَ فِی قَصَصِهِم عِبرَةٌ لأُولِی الأَ لبٰابِ؛»(4)
همانا در حکایت آنان برای صاحبان عقل عبرت کامل خواهد بود.
حدیث:
استناد می شود به سقوط دولت ها وحکومت ها به چهارچیز: عبرت نگرفتن از سرگذشت گذشتگان.
روزگار همانگونه که بر گذشتگان جریان داشت بر حاضرین نیز جاری است (کارهای روزگار بر گذشتگان و برحاضران شباهت دارد).
«ایجاد عداوت و دشمنی با مردم»
هرکس در دوران حکومت و سلطنتش ستم کند، و دشمنی با مردم را زیاد نماید، خداوند سبحان بنیادش را برکند و ارکانش را بشکند.
هرکس دشمنیش طولانی شود، اقتدارش از بین می رود.
«عذرخواهی بی جا»
استدلال و استناد می شود به سقوط دولت ها وحکومت ها به چهار چیز:... و عذرخواهی بیجا نمودن.
«غفلت»
ای مالک! مبادا از اموری که برهمه روشن است غفلت کنی.
«پرداختن به فرعیات، تاخیرانداختن فرزانگان، مقدم داشتن فرومایگان»
برای سقوط دولت ها وحکومت ها به چهارچیز می توان استناد کرد: و پرداختن به «امور» فرعی وکم ارزش، مقدم داشتن فرومایگان و به تاخیرانداختن فرزانگان.
زوال دولت ها، به سبب برگزیدن و به کارگرفتن فرومایگان است.
«فاسد وتباه شدن روزگار و زمانه، فساد درحکومت وجامعه»
هنگامی که روزگار فاسد و تباه شد «در اثرگناهان و...» فرومایگان سرور شوند و سرکار آیند.
«نافرمانی خداوند»
قرآن کریم: «أَلَم یَرَوا کَم أَهلَکنٰا مِن قَبلِهِم مِن قَرنٍ مَکّنّٰاهُم فِی الأَرضِ مٰالَم نُمَکِّن لَکُم وَأَرسَلنَٰا السَّمٰاءَ عَلَیهِم مِدرٰارًا َجَعَلنَٰا الأَنهٰارَتَجرِی مِن تَحتِهِم فَأَهلَکنٰاهُم بِذُنُوبِهِم وَأَنشَأنٰامِن بَعدِهِم قَرنًا ٰاخَرِینَ؛»(1)آیا مشاهده نکردند چقدر از اقوام پیشین را هلاک کردیم؟! اقوامی که (از شما نیرومندتر بودند و) قدرت هایی به آن ها دادیم که به شما ندادیم، بار آن های پی درپی بر آن ها فرستادیم و نهرها از زیر(آبادی های) آن ها جاری ساختیم (اما هنگامی که سرکشی و طغیان کردند) آن ها را به خاطرگناهان شان نابود ساختیم و جمعیت دیگری بعد از آنان بوجود آوردیم.
«ناشکری و ناسپاسی»
«در کتاب صفّین است، که علی (علیه السلام) هنگام رفتن به صفّین در مسیرش از آثار کسری گذشت» و فرمود: اینان - حاکمان - زمانی وارث تاج و تخت دیگری بودند و سپس دیگران وارث آنان شدند، اینان شکر نعمت بجا نیاوردند و به سبب معصیت، دنیاشان از آنان گرفته شد، ازکفران نعمت بپرهیزد، تا کیفرها دامن شما را نگیرد.
«همنشینی با فرومایگان»
همنشین شدن با فرومایگان، از نشانه های پشت کردن دولت است.
فصل سیزدهم - گناهانی که باعث بی حیائی انسان می شود:
«لئیم وفرومایه»
انسان لئیم و فرومایه حیا نمی کند.
فصل چهاردهم - گناهانی که باعث می شود انسان مورد حیله خداوند قرار گیرد و حیله او به خودش برگردد:
الف) مورد حیله و مکر قرارگرفتن انسان:
«حیله کردن به حق»
قرآن کریم:«وَمَکَرُوا وَمَکَرَاللهُ وَاللهُ خَیرُ الماکِرِینَ؛»(3)
به خدا مکر کردند و خدا هم به آن ها مکر کرد وخدا از همه بهتر تواند مکرکند.
«إِنَّهُم یَکِیدُونَ؛»(4)
آن ها پیوسته حیله می کنند.
«وَأَکِیدُ کَیدًا؛»(5)
و من در مقابل آن ها چاره «حیله» می کنم.
«فَمَهِّلِ الکافِرِینَ أَمهِلهُم رُوَیدًا؛»(6)
حال چنین است کافران را اندک مهلت ده، (تا سزای اعمالشان را ببینند).
«حیله کردن به خدا»
هرکس با خدا خدعه کند، مورد خدعه «حیله» قرار می گیرد.
ب) برگشتن حیله و مکر به خود انسان:
«حیله کردن به مردم»
کسی که به مردم مکر و حیله کند خداوند (سبحان) مکر و حیله او را به گردن خودش برمی گرداند.
«کفر»
قرآن کریم: «ذالِکُم وَأَنَّ اللهَ مُوهِنُ کَیدِ الکافِرِینَ؛»(3)
سرنوشت مؤمنان و کافران همان بود که دید و خداوند نقشه های کافران را سست می کند
9- باب نهم «خ» نُه فصل
اشاره
باب نهم «خ»
فصل اول - گناهانی که باعث خائن شدن انسان می شود
«سبک شمردن امانت»
هرکس امانت را سبک شمارد، در خیانت واقع شود.
«کمک کردن به باطل»
همکاری کردن برای یاری باطل، زشتی وخیانت است.
«برآورده نکردن حاجت برادردینی»
هرکس دنبال انجام حاجت برادر دینی خود رود، ولی خیراندیشی برای او نکند به خدا و رسولش خیانت کرده است.
«هدیه گرفتن حاکم ازمردم»
هرآن والی که خود را هنگام نیازمردم پنهان کند، خداوند نیز در روز قیامت خود رااز او بپوشد و به حاجاتش در آن روزنرسد، وچنانچه برای رسیدن به امورکسی از وی هدیّه ای بستاند، آن هدیه خیانت خواهد بود، و اگر رشوه بگیرد،(شرک به خدا محسوب می شود)
و مشرک خواهد بود.
«خیراندیشی نکردن نسبت به برادر دینی»
هرکس دنبال حاجت برادر(دینی) خود رود و سپس نسبت به اوخیراندیشی نکند مانند کسی است که به خدا و رسولش خیانت کرده، و خدا خصم اواست.
«دروغگویی»
دروغ، خواری وخیانت است.
دروغگویی، خیانت است.
«فاش کردن راز و سر»
فاش کردن راز، خیانت است.
«ندادن زکات»
سوگند به آن کس، که جان محمد در دست اوست، هیچ کس در چیزی از زکات مال خود به خدا خیانت نکرد، مگرآن که مشرک به خداست.
«فرومایه بودن»
نامردی وفرومایگی، خیانت را ببارمی آورد.
«اطمینان به نفس»
هرکس به نفس خود اطمینان کند، نفس به اوخیانت خواهد کرد.
فصل دوم - گناهی که باعث به ستوه آمدن اعضای خانواده ازانسان می شود:
«بداخلاقی»
هرکس اخلاقش بد باشد، اهل و عیالش از او ملول و به ستوه می آیند.
فصل سوم - اثرگناه در رابطه انسان با خدا
الف) گناهانی که باعث انکارخداوند عالم می شود:
«پرستش نام بدون ذات خدا»
کسی که تنها نام خدا را بدون آن که بدان نامیده شده، بپرستد، مشرک وکافرومنکراست وچیزی نپرستیده، بلکه خدای یگانه یکتای بی نیازی را که به این نام ها نامیده شده پرستش کن نه خود نام ها را زیرا نام ها صفاتی هستند که خدا خود را به آن ها ستوده.
«شراب و مسکرات»
خداوند شراب را حرام فرمود، زیرا شراب تباهی می آورد، عقل شراب خوار را دگرگون می کند، و آنان را به انکار خدای (عزوجل) و دروغ وتهمت بستن به او و پیامبرش وا
می دارد و دیگراعمالی که چون تبهکاری و قتل که از شراب خواران سرمی زند.
«کفر»
قرآن کریم: «بَلِ الَّذِینَ کَفَرُوا یُکَذِّبُونَ؛»(1)
بلکه کافران پیوسته خدا را تکذیب و انکار می کنند.
ب) گناهان باعث در حجاب شدن خداوند از انسان می شود:
«زیادی گناه»
محمد بن عبدالله - خادم امام رضا - گوید: زندیقی به ابوالحسن (علیه السلام) گفت: خداوند چرا خود را از خلق در پرده قرارداده است ؟ ابوالحسن فرمود: همانا در پرده بودن از خلق به خاطر بسیاری گناهان آنان است، و اما او(خدا) پس در اوقات شب و روز هیچ چیز مخفی، از او مخفی نمی ماند.
و تو از آفریدگانت هرگز در پرده نیستی، جز اینکه کردارشان آنان را از تو محجوب نماید.
(امام علی (علیه السلام) فرموده: من خدایی را که نبینم عبادت نمی کنم، امّا نه با این چشم ظاهری).ت) گناهانی که باعث دوری انسان از خداوند می شود:
«آرزوی طولانی»
علی بن عیسی درحدیثی (مَرفُوع) روایت کرده: «معصوم (علیه السلام) » فرمود: در آنچه خدای عزوجل با موسی (علیه السلام) مناجات کرد، این بود که: ای موسی در دنیا، آرزوی خود را دراز مکن که دلت سخت می گردد، و سخت دل از من دور است.
«نافرمانی خدا»
خدا را دوست نداشته، کسی که نافرمانی او را کرده است.
«با وجودآب و خاک خود را در فقر قراردان»
کسی که آب وخاک داشته باشد، با این همه خود را در فقر قراردهد، خداوند او را از(رحمت) دور خواهد کرد.
«نزدیک شدن به سلطان جائر»
برحذر باشید، از این که کارگزار و یا کارمند «و نزدیک» حاکم ستمگر باشید، زیرا که نزدیک ترین شما به ابواب و حاشیه آن، دورترین تان از خدای متعال خواهد بود.
هیچ بنده ای به سلطانی نزدیک نشد، مگر آنکه از خدا دورگردید.«اعتماد به غیرخدا»
حسین بن علوان می گوید: امام صادق (علیه السلام) دربعضی از کتابها «کتابهای آسمان» خوانده بود که همانا خداوند تبارک و تعالی می فرماید: به عزت، جلال، مجد و بربلندای عرشم قسم، هرکسی که به غیرمن امید ببندد، آرزوی او را به یأس ونومیدی مبدل خواهم کرد،
و در بین مردم لباس ذلّت بر اوخواهم پوشاند، از قرب و فضل خود او را دور می نمایم، آیا او در شداید وسختی ها به غیرمن امیدوار می شود؟ درصورتی که شداید دردست «وتحت سیطره قدرت» من است؟ و بغیرمن امیدوار می شود؟ و با اندیشه خود در غیر مرا می کوبد درصورتی که کلیدهای درب ها در دست من است، درحالی آن درب ها بسته است وتنها دَرِمن بازاست برای کسی که مرا بخواند؟
«حسد»
خدای عزوجلّ به موسی بن عمران (علیه السلام) فرمود: ای پسرعمران! بر آنچه ازفضل خود به مردم داده ام، حسد مبر و چشمت را دنبال آن دراز مکن و دلت را پی آن مبر، زیرا حسد برنده ازنعمت من ناراحت «و خشمگین» است و از تقسیمی که میان بندگانم کرده ام جلوگیر است، وکسی که چنین باشد، من از او نیستم و او از من نیست «میان من و او ارتباط و آشنائی نباشد»
«ترش رویی وچهره در هم کشیدن»
ترش رویی وچهره درهم کشیدن، موجب بیزاری ونفرت (مردم) و مایه دوری ازخداوند است.
«سخن چینی»
از سخن چینی بپرهیز، زیرا که آن کینه را می کارد و شخص را از خدا و مردم دور می سازد.
«شکم پرستی، شهوت پرستی»
دورترین حالتی که بنده ازخداوند (عزوجل) دارد، زمانی است که هم و غم او غیر از شکم و زیر شکمش نباشد.
«عمل نکردن به علم خود»
در انجیل نوشته است که: تا بدانچه دانسته اید عمل نکرده اید از آنچه نمیدانید نپرسید، همانا علمی که به آن عمل نشود جز کفر «ناسپاسی» داننده و دوری او را از خدا نیفزاید.
«عیب جوئی برای سرزنش»
دورترین بنده ازخدا، آن کس است که با مردی برادری کند و لغزش های او را بر او نگهداری کند که روزی برآنها سرزنشش کند.
«پیوند دوستی با کافران»
قرآن کریم: «لا یَتَّخِذِ المُؤمِنُونَ الکافِرِینَ أَولِیاءَ مِن دُونِ المُؤمِنِینَ وَمَن یَفعَل ذالِکَ فَلَیسَ مِنَ اللهِ فِی شَیءٍ؛»(3)
افراد با ایمان نباید به جای مؤمنان، کافران را دوست وسرپرست خود انتخاب کنند، و هرکس چنین کند، هیچ رابطه ای با خدا ندارد (و پیوند او به کلی ازخدا گسسته می شود).
«تکبّروخود بزرگ بینی»
در آنچه خدای عزوجل به داود (علیه السلام) وحی فرمود، این بود که همان طوری که نزدیک ترین مردم به خداوند متواضعین هستند، هم چنین متکبرین دورترین مردم به خداوند می باشند.
«تبعیت ازخواسته های یهود ونصاری»
قرآن کریم: «... وَلَئِنِ اتَّبَعتَ أَهواءَ هُم بَعدَ الَّذِی جاءَ کَ مِنَ العِلمِ مالَکَ مِنَ اللهِ مِن وَلِیٍّ وَلا نَصِیرٍ؛»(5)
و البته اگر از میل وخاهش آنها پیروی کنی بعد از آنکه طریق حق را به یقین دریافتی دیگر اصلا خدا یار و یاور تو نخواهد بود.
«هوای نفس»
هرکه نفس خویش را در لذت ها رها کند بد بخت می شود و از(خدا) دورمی گردد.
ث) گناهی که باعث می شود انسان شیرینی دوستی با خدا را درنیابد:
«دنیا دوستی»
راوی می گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم می فرمود: چون مؤمن از دنیا کنارکشد، رفعت پیدا کند وشیرینی محبّت خدا را دریابد.
چگونه دعوای خدا دوستی کند، کسی که دوستی دنیا دردلش جای گرفته داست.
همان طوری که روز و شب جمع نمی شوند، همان گونه محبت خدا و محبت دنیا جمع نمی گردد.
ج) گناهی که ردّ کردن خدا درعرش محسوب می شود:
«طعنه زدن به مؤمن و رد کردن آن»
همانا خداوند (عزوجل) مؤمنین را از نور عظمت و جلال کبریاء خود آفریده است، پس هرکس به آنان طعنه زند و آن ها را ردّ نماید، البته که خدا را در عرش خود ردّ کرده است.
ح) گناهانی که باعث روگردانی خداوند از انسان می شود:
«آزار و أذیت زن و شوهر و طلاق با زور»
هشدار! که خداوند متعال و پیامبرش از زنان مختلعة «آن ها که از شوهرخویش بزور طلاق خواسته اند» بیزارند، وهم چنین آگاه باشید که خداوند عزوجل و پیامبرش ازکسی که زوجه خود را تحت فشار قراردهد تا از او طلاق بخواهد متنفر و بیزارخواهند بود.
«غصب کردن مال مؤمن»
هرکس سهمی از مال مؤمنی را بدون رضایش به زور و ستم بستاند پیوسته خدای عزوجل از او روی گردان باشد تا آن که توبه کند و آن مالی که بزور تصرف کرده بصاحبش بازگرداند.
خ) گناهی که باعث نبود صلح و صمیمیت بین خدا و انسان می شود:
«سوء ظن نسبت به خدا»
امام علی (علیه السلام) - در وصیتش به محمد بن حنفیة - فرمود: هیچگاه سوء ظنّ به خداوند (عزوجل) برتوغالب نشود، زیرا که آن هیچ وقت نمی گذارد بین تو و دوست (خداوند) صلح و صمیمت برقرار باشد. «همیشه نسبت به خداوند بدبین خواهی شد».
و اگر ظنّ بد داشته باشد (نتیجه) بد خواهد داشت.
د) گناهانی که باعث شاکی شدن انسان از خدا می شود:
«شِکوه از گرفتاری در پیش غیرخدا»
کسی که گرفتاری خود را با غیرمؤمن درمیان بگذارد، چنان است که شکایت ازخدا برده است.
«شِکوه از مصیبت وارده»
آن کس که ازمصیبت وارد شده شکوه کند، از خدا شکایت کرده است.
ذ) گناهانی که باعث کوچک شمردن خداوند سبحان می شود:
«با علم خدا را نافرمانی کردن»
ای اسحاق! چنان ازخدا بترس که گویا تو را می بیند، و اگر تو او را نمی بینی، او تو را می بیند، و اگر معتقد باشی او تو را نمی بیند کافرشدی، و اگر بدانی او تو را می بیند وسپس نافرمانی او را آشکار کنی «و با گناهکاری به مبارزه او برخیزی» او را کوچک ترین بینندگان خود دانسته ای «زیرا هیچ بنده ای در برابر چشم آقای خویش چنین نافرمانی نمی کند».
«جلوه امور مادی درنظر انسان»
قرآن کریم: «زُیِّنَ لِلنّٰاسِ حُبُّ الشَّهَوٰاتِ مِنَ النِّسٰاءِ وَالبَنِینَ وَالقَنٰاطِیرِالمُقَنطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالفِضَّةِ وَالخَیلِ المُسَوَّمَةِ وَالأَنعامِ وَالحَرثِ ذٰالِکَ مَتٰاعُ الحَیٰاةِ الدُّنیٰا وَاللهُ عِندَهُ حُسنُ المَئٰابِ؛»(4)
برای مردم زینت داده شده است حب شهوات نفسانی که عبارت از میل به زنها و فرزندان و کیسه های زر و سیم و اسب های با نشان نیکو و چهارپایان و مزارع جلوه گرشده لیکن اینها همه متاع زندگی فانی دنیوی است و نزد خداست همان منزل بازگشت نیکو«که
بهشت لقای الهی و نعمت باقی ابدی است»
«تفاخر و مباهات»
قرآن کریم: «أَلهٰکُمُ التَّکٰاثُرُ؛»(1)
تفاخر و مباهات بریکدیگرشما را ازخدا و قیامت به خود مشغول داشت.
«کبر وغرور»
از کبر و غرور بترس که آن، سررشته طغیان و نافرمانی خداوند رحمن است.
ر) گناهی که باعث بد گمانی (سوء ظن) نسبت به خداوند می شود:
«بخل»
بخل ورزی به آن چه موجود است، بد گمانی به خداونداست.
ز) گناهی که باعث مجادلة وستیزه درباره خداوند متعال می شود
«تبعیت ازشیطان»
قرآن کریم: «وَمِنَ النّاسِ مَن یُجا دِ لُ فِی اللهِ بِغَیرِعِلمٍ وَیَتَّبِعُ کُلَّ شَیطانٍ مَرِیدٍ؛»(4)گروهی ازمردم بدون هیچ علم و دانشی به مجادله درباره خدا برمی خیزند و از هر شیطان سرکش پیروی می کنند.
س) گناهانی که مُحاربه انسان با خدا و رسول (صلی الله علیه واله) محسوب می شود:
«آزردن مؤمن»
هشام بن سالم گوید: شنیدم حضرت صادق (علیه السلام) می فرمود: خدای عزوجل فرماید: به من اعلان جنگ می کند، کسی که بنده مؤمن مرا بیازارد.
«خوارشمردن مؤمن»
خدای عزوجل فرموده: آشکارا به جنگ با من برخاسته، آن کس که بنده مؤمن مرا خوار کند.
«قسم دروغ»
کسی که قسمی یاد کند، درحالی که می داند آن دروغ است، همانا با خدا به جنگ برخواسته است.
ش) گناهی که باعث مخالفت انسان با خدا می شود:
«بدون علم فتوی دادن»
مسعدة می گوید: امام صادق از پدرش (علیه السلام) خبرداده که علی (صلوات الله علیه) فرموده است: هرکس خود را بر کرسی قیاس نشاند، همیشه عمرش در اشتباه است، وکسی که برأی و نظرخود ،خداپرستی کند همیشه عمرش درباطل فرورفته، وامام باقر (علیه السلام) فرمود: کسیکه برأی خویش به مردم فتوی دهد، ندانسته خداپرستی کرده است، و آن که ندانسته خداپرستی کند مخالفت خدا نموده، چون که آنجه را ندانسته، حلال وحرام کرده است.
ص) گناهانی که باعث نافرمانی خداوند (عزوجل) می شود:
اشاره
«خواب، خوراک، دنیا، استراحت، ریاست، زن»
سرآغاز نافرمانی خدای(عزوجل) شش چیز است: دوستی دنیا، دوستی ریاست، دوستی خوراک، دوستی خواب، دوستی استراحت و دوستی زنان. «پیداست که، دوست داشتن این شش مورد زمانی مذموم وناپسند است که به حد افراط رسد وموجب معصیت گردد»
«همنشینی با گناه کار»
هرکس نزد دشنام دهنده به اولیاء خدا بنشیند، خدای تعالی را نافرمانی کرده است.
ض) گناهانی که باعث نسبت دروغ به خدا می شود:
«درحکم شرعی با رأی خود نظردادن»
أبی بصیر می گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: مطالبی برای ما پیش می آید که حکمش را در قرآن و در حدیث نمی فهمیم، آیا می توانیم درآن «ازخود» نظردهیم؟ فرمود: نه، زیرا اگر درست رفتی پاداش نداری و اگر خطا کنی برخدا دروغ بسته ای.
«اعتقاد به جبر و تفویض»
هرکس معتقد باشدکه خدا به زشت کاری فرمان می دهد، برخدا دروغ بسته وهرکس معتقد باشد که خیر و شرّ به غیرخواست خداست، خدا را ازسلطنت وقدرتش بیرون کرده، و هرکس اعتقاد داشته باشد که ارتکاب گناه با نیروی خدا نیست برخدا دروغ بسته و هرکس برخدا دروغ بندد خدا او را به دوزخ وارد کند.
ط) گناهی که باعث می شود انسان به نعمت خداوند، خشم و غضب نماید:
«حسد»
خدای عزوجلّ به موسی بن عمران (علیه السلام) فرمود: ای پسرعمران! برآنچه از فضل خود به مردم داده ام حسد مبر و چشمت را دنبال آن دراز مکن و دلت را پی آن مبر، زیرا حسد برنده از نعمت من ناراحت (وخشمگین) است.
ظ) گناهی که ناسپاسی انسان از خدا محسوب می شود:
«ناسپاسی از پدر و مادر»
ع) گناهی که باعث ناسپاسی ازفضل خدا می شود:
اشاره
«کفران نعمت»
کفران کننده نعمت، کفران کننده فضل خداوند سبحان است.
غ) گناهی که باعث خروج از ولایت خدا می شود:
«غیبت برادر دینی»
و من اغتابه بما فیه فهو خارج عن ولایه الله تعالی ذکره داخل فی ولایه الشیطان(2)
کسی که درباره آن چه در برادر مؤمنش هست، غیبت کند، از ولایت و سرپرستی خدا خارج و به حکومت (سرپرستی) شیطان وارد می شود.
ع) گناهانی که باعث می شود انسان یاد و ذکرخدا را فراموش کند:
«چشم چرانی و بد چشمی»
در اعضای انسان، ناسپاس تر از چشم وجود ندارد، خواهشش را روا مسازید که شما را از یاد خدا باز می دارد.
«رفاه و ثروت دوستی»
قرآن کریم:«قالُوا سُبحانکَ ما کانَ یَنبَغِی لَنا أَن نَتَّخِذَ مِن دُونِکَ مِن أَولِیاءَ وَلکِن مَتَّعتَهُم وَآباءَهُم حَتّی نَسُوا الذِّ کرَوَکانُوا قَومًا بُورًا؛»(4)
آن ها (بتها) در پاسخ می گویند منزهی تو، برای ما شایسته نبود که غیر از تو اولیائی برگزینیم، ولی آنان و پدرانشان را ازنعمت ها برخوردار نمودی تا این که آن ها (به جای شکرنعمت) یاد تو را فراموش کردند، و فلاک شدند.
«تبعیت از هوای نفس - شهوت»
درمیان گناهان گناهی سخت تر از پیروی شهوت وخواهش نفس نیست، فرمان نفس را مبرید که شما را از یاد بازمی دارد.
فصل چهارم - گناهانی که باعث خرابی و ویرانی خانه ها، آبادی ها و شهرها می شود:
اشاره
«خراب شدن و ویرانی خانه وشهر: فروریختن، فرورفتن در زمین، زیر و رو شدن، باریدن سنگ، رانش زمین، فروریختن کوه، فرود آمدن وافتادن اشیاء سنگین برروی خانه، زلزله، سیل، شکافته شدن زمین، طوفان، اتش سوزی، انفجار و...همه این ها درطول تاریخ اتّفاق افتاده والآن نیزاتفاق می افتد، اگرگناهان وخطاهای انسان ها نباشد وخداوند نخواهد ومشیت الهی تعلّق نگیرد، چنین اتّفاقاتی پیش نمی آید».
«انکارآیات الهی»
قرآن کریم:«فَأَمّٰاعٰادٌ فَاستَکبَرُوا فِی الأَرضِ بِغَیرِالحَقِّ وَقٰالُوا مَن أَشَدُّ مِنّٰا قُوَّةً أَوَلَم یَرُونَ أَنَّ اللهَ الَّذِی خَلَقهُم هُوَأَشَدُّ مِنهُم قُوَّةً وَکٰانوابِٰایٰاتِنٰا یَجحَدُونَ(2)»
اما قوم عاد به ناحق درزمین تکبّر ورزیدند، و گفتند چه کسی ازما نیرومندتراست؟ آیا آن ها نمی دانستند خداوندی که آن ها را آفریده ازآن ها قوی تراست، آن ها «به خاطراین پندار» پیوسته آیات ما را انکار می کردند.
«فَأَرسَلناعَلَیهِم رِیحًا صَرصَرًا فِی أَیّٰامٍ نَحِسٰاتٍ لِنُذِ یقَهُم عَذٰابَ الخِزیِ فِی الحَیٰاةِ الدُّنیٰا وَلعَذٰابُ الآخِرَةِ أَخزی وَهُم لا یُنصَرُونَ؛»(3)
سرانجام تند بادی شدید و هول انگیز و سرد و سخت در روزهایی شوم و پرغبار بر آن ها فرستادیم، تا عذاب خوار کننده را در زندگی دنیا به آن ها بچشانیم، وعذاب آخرت از آن هم خوارکننده تراست و«ازهیچ سو» یاری نمی شوند.
«این تندباد هفت شب وهشت روز می وزید، و زندگی این قوم جبار خودخواه مغرور را درهم می کوبید و جز ویرانه ای ازآن قصرهای پرشکوه و زندگی مرفه و اموال سرشار باقی نماند»(4)
«تحقیر مردم فقیر و مؤمنین»
قرآن کریم: «فَخَرَجَ عَلٰی قَومِهِ فِی زِینَتِهِ؛»(1)
(قارون) با تمام زینت خود در برابرقومش ظاهرشد.
«برای خودنمایی و تحقیر مردم فقیر و پا برهنه ها به ویژه مؤمنین»
«ترک امربه معروف نهی ازمنکر»
«ترک نیکی ونیکوکاری»
إسحاق بن عمّارمی گوید: ازامام صادق (علیه السلام) شنیدم می فرمود: پدرم همواره می فرمودند: پناه می برم بخدا از گناهانی که در نابودی شتاب کنند ومرگ را نزدیک سازند وخانه ها را بی صاحب و«ویران» نمایند، وآن ها: قطع رحم، وآزردن ونافرمانی پدر و مادر، و واگذاردن وترک احسان ونیکی است.
«تکبّر»
قرآن کریم:«قٰالَ الَّذِینَ استَکبَرُواإِنّٰا بِالَّذِی آمَنتُم بِهِ کٰافِرُونَ؛»(4)متکبران گفتند مابه آن چه شما» ایمان آوردگان» به آن ایمان آورده اید کافریم!.
«فَعَقَرُواالنّٰاقَةَ وَعَتَواعَن أَمرِرَبِّهِم وَقٰالُوا یٰاصٰالِحُ آئتِنٰا بِمٰاتَعِدُ نٰا إِن کُنتَ مِنَ المُرسَلِینَ؛»(5)
سپس «ناقه» را پی کردند و از فرمان پروردگارشان سرپیچیدند وگفتند ای صالح اگر تو از فرستادگان «خدا» هستی آن جه ما را با آن تهدید می کنی بیاور!
«فَأَخَذَتهُمُ الرَّجفَةُ فَأَصبَحُوافِی دٰارِهِم جٰاثِمِینَ؛»(1)
سرانجام زمین لرزه «و زلزله» آن ها را فراگرفت و صبحگاهان «تنها» جسم بی جانشان درخانه هاشان باقی مانده بود.
«قٰالَ إِنَّمٰا اُوتِیتُهُ عَلٰی عِلمٍ عِندِی، أَوَلَم یَعلَم أَنَّ اللهَ قَد أَهلَکَ مِن قَبلِهِ مِنَ القُرُونِ مَن هُوَأَشَدُّ مِنهُ قُوَّةً وَأَکثَرُجَمعًا، وَلا یُسئَلُ عَن ذُنُوبیهِمُ المُجرِمُونَ؛»(2)
(قارون) گفت: این ثروت را به وسیله دانشی که نزد من است بدست آورده ام، آیا او نمی دانست خداوند اقوامی را قبل از او هلاک کرد که از او نیرومندتر و ثروتمندتر بودند؟! «وهنگامی که عذاب الهی فرا رسد» مجرمان از گناهانشان سؤال نمی شوند «و مجالی برای عذرخواهی آنان نیست».
«فَخَسَفنٰا بِهِ وَبِدٰارِهِ الأَرضَ فَمٰا کٰانَ لَهُ مِن فِئَةٍ یَنصُرُونَهُ مِن دُونِ اللهِ وَمٰا کٰانَ مِنَ المُنتَصِرِینَ؛»(3)
سپس ما او و خانه اش را در زمین فرو بردیم، و گروهی نداشت که او را در برابر عذاب الهی یاری کند، و خود نیز نمی توانست خویشتن را یاری دهد.
«تکذیب پیامبران الهی»
قرآن کریم:«کَذَّبَت عادٌ فَکَیفَ کٰانَ عَذٰابِی وَنُذُرِ؛»(4)
قوم عاد (نیز پیامبرخود را) تکذیب کردند اکنون (ببینید) عذاب و انذارهای من چگونه است؟!.«إِنّٰا اَرسَلنٰا عَلَیهِم رِیحًا صَرصَرًا فِی یَومِ نَحسٍ مُستَمِرٍّ؛»(5)
ما تندباد وحشتناک و سردی را در یک روز شوم مستمر برآن ها فرستادیم.
«تَنزِعُ النّٰاسَ کَأَنَّهُم أَعجٰازُ نَخلٍ مُنقَعِرٍ؛»(6)
که مردم را، همچون تنه های نخل ریشه کن شده، از جا برمی کند.
«فَکَیفَ کٰانَ عَذٰابِی وَنُذُرِ؛»(1)
(اکنون ببینید) عذاب وانذارهای من چگونه است؟
«تکذیب قیامت و رستاخیز، تکدیب نزول عذاب الهی دردنیا»
قرآن کریم: «کَذَّبَت ثَمُودُ وَعٰادٌ بِالقٰارِعَةِ؛»(2)
قوم ثمود و عاد عذاب کوبنده الهی «و روز قیامت» را انگارکردند.
«فَاَمّٰا ثَمُودُ فَاُهلِکُوا بِالطّٰاغِیَةِ؛»(3)
اما قوم «ثمود» با عذابی سرکش هلاک شدند.
«وَاَمّا عٰادٌ فَاُهلِکُوا بِرِیحٍ صَرصَرٍعٰاتِیَةٍ؛»(4)
واما قوم «عاد» به وسیله تندبادی طغیانگر و سرد و پرسروصدا به هلاکت رسیدند.
«سَخَّرَهٰا عَلَیهِم سَبعَ لَیٰالٍ وَثَمٰانِیَةَ اَیّٰامٍ حُسُوبًا فَتَرَی القَومَ فِیهٰا صَرعٰی کَاَنَّهُم اَعجٰازِ نَخلٍ خٰاوِیَةٍ؛»(5)
(خداوند) این تندباد را هفت شب وهشت روز پی درپی و بنیان کن برآنها مسلط ساخت و (اگرآن جا بودی) می دیدی که آن قوم هم چون تنه های پوسیده و توخالی درختان نخل در میان تند باد زمین افتاده و هلاک شده اند.
«فَهَل تَری لَهُم مِن بٰاقِیَةٍ؛»(6)
آیا کسی ازآن ها باقی می بینی؟«قابل توجه این که: قرآن عامل نابودی این قوم سرکش را عذابی سرکش می شمرد «الطّاغیة» واین عذاب سرکش در سوره اعراف آیه 78 به عنوان «رجفة» (زلزله) ذکرشده، و در آیه 13 فصلت «صاعقة» و در آیه 67 هود «صیحة» آمده است که درحقیقت همه به یک معنی باز می گردد، زیرا صاعقة همیشه با صدای عظیمی همراه است، و لرزه بر نقطه ای که فرود می آید وارد می کند و عذابی است طغیانگر»(7)
«خَمر، خیانت، دزدی، زنا»
چهار چیز است که اگریکی از آن ها، به خانه ای درآید، آن را ویران کند «و از برکت»آبادان نشود: خیانت، دزدی، شرابخواری و زنا.
«سرپیچی از فرمان خداوند»
قرآن کریم:«فَعَقَرُواالنّٰاقَةَ وَعَتَواعَن أَمرِرَبِّهِم؛(2)
و از فرمان پروردگارشان سرپیچیدند.
«سنگ بنای غصبی - مال حرام و غصبی »
سنگ غصبی در ساختمان و خانه، سبب خرابی و ویرانی آنست.
«طغیانگری وسرکشی»
قرآن کریم: «إِنَّ قٰارُونَ کٰانَ مِن قَومِ مُوسٰی فَبَغٰی عَلَیهِم؛»(4)
قارون از قوم موسی بود اما برآن ها ستم «وطغیان» کرد.
«ظلم و ستم»
قرآن کریم:«فَکَأَیِّن مِن قَریَةٍ أَهلَکنٰاهٰا وَهِیَ ظٰالِمَةٌ فَهِیَ خٰاوِیَةٌ عَلی عُرُوشِهٰا وَبِئرٍمُعَطَّلَةٍ وَقَصرٍمَشِیدٍ؛»(5)
چه بسیار از شهرها وآبادی ها که آن ها را نابود و هلاک کردیم، درحالی که ستمگربودند، به گونه ای که بر سقف های خود فروریختند (نخست سقف ها ویران گشت و بعد دیوارها به روی سقف ها!) و چه بسیار چاه پرآب که بی صاحب ماند و چه بسیار قصرهای محکم ومرتفع!
«فَتِلکَ بُیُوتُهُم خٰاوِیَةً بِمٰا ظَلَمُوا إِنَّ فِی ذٰالِکَ لآیَةً لِقَومٍ یَعلَمُونَ؛»(6)
اینست خانه های بی صاحب ایشان که چون ظلم کردند، همه ویران شد و در این کار برای دانایان نشانهعبرت است.
«وَلَقَدأَرسَلنٰا نُوحًا إِلٰی قَومِهِ فَلَبِثَ فِیهِم أَلفَ سَنَةٍ إلا خَمسِینَ عٰامًا فَأَخَذَهُمُ الطُوفٰانُ وَهُم ظٰالِمُونَ؛»(1)
وهمانا ما نوح را به رسالت سوی قومش فرستادیم، اوهزارسال پنجاه سال کم میان قوم درنگ کرد، (وخلق را دعوت به خدا پرستی نمود واجابت نکردند) وچون همه ستمگر وظالم بودند، غرق طوفان و هلاک شدند.
حدیث:
559.الإمامُ عَلِیٌّ (علیه السلام) : أَلظُّلمُ یُدَمِرُالدِّیٰارَ؛(2)
ظلم وستمکاری، خراب کننده خانه هاست.
«عمل شنیع قوم لوط وهمجنس گرایی»
560.عَن مُحَمَّدِ بنِ سِنانٍ، عَنِ الرِّضا (علیه السلام) فِیما کَتَبَ إِلَیهِ مِن جَوابِ مَسائِلِهِ: وَعِلَّةُ تَحرِیمِ الذَّ کَرانِ لِلذَّ کَرانِ، وَالأُناثِ لِلاُناثِ، لِما رُکِبَ فِی الأُناثِ وَما طُبِعَ عَلَیهِ الذَّ کَرانِ،وَلِما فِی إِتیانِ الذَّکَرانِ لِلذَّ کَرانِ وَالأُناثِ لِلاُناثِ، مِنِ انقِطاعِ النَّسلِ، وَفَسادِ التَّ بِیرِ، وَخَرابِ الدُّنیا؛(3)امام رضا (علیه السلام) در جواب سؤالات محمدبن سنان نوشت: و فلسفه تحریم (همجنس گرایی) و تحریم مردان برمردان و زنان بر زنان این است که این امر برخلاف فطرت وخلقتی است که خداوند برای زن و مرد قرارداده است (که تمایل به جنس مخالف دارند) پس چنانچه مردان و زنان همجنس گرا شوند، نسل بشر قطع می گردد و تدبیر زندگی اجتماعی به فساد می گراید و دنیا به سمت ویرانی کشیده می شود.
قرآن کریم: «وَلُوطًا إِذ قالَ لِقَومِهِ أَتَأتُونَ الفاحِشَةَ ما سَبَقَگُم بِها مِن أَحَدٍ مِنَ العالَمِینَ؛»(4)
و(به خاطر بیاورید) لوط را هنگامی که به قوم خود گفت: آیا عمل شنیعی انجام می دهید که احدی از جهانیان پیش از شما انجام نداده اند.
«إِنَّکُم لَتَأتُونَ الرِّجالَ شَهوَةً مِن دُونِ النِّساءِ بَل اَنتُم قَومٌ مُسرِفُونَ؛«(5)
آیا شما از روی شهوت به سراغ مردان می روید، نه زنان؟ شما جمعیت تجاوزکاری هستید.
«فَلَمّا جاءَ اَمرُنا جَعَلنا عالِیَها سافِلَها وَأَمطَرنا عَلَیها حِجارَةً مِن سِجِّیلِ مَنضُودٍ؛»(1)
چون فرمان قهر ما رسید، دیار آن قوم نابکار را ویران و زیر و زبر ساختیم و بر سرآن ها مرتب از آسمان سنگ هلاکت فرو ریختیم.
«مُسَوَّمَةً عِندَ رَبِّکَ وَماهِیَ مِنَ الظّالِمِین بِبَعِیدٍ؛»(2)
آن سنگ های بلا بر سر ستمگران از امرخدا نشان دار و معین بود، و البته چنین هلاکتی از ظالمان (عالم) دور نخواهدبود.
حدیث:
«غرور و مستی نعمت»
قرآن کریم: «وَکَم أَهلَکنا مِن قَریَةٍ بَطِرَت مَعِیشَتَها فَتِلکَ مَساکِنُهُم لَم یُسکَن مِن بَعدِهِم إِلا قَلِیلًا وَکُنّا نَحنُ وارِثِینَ؛»(4)
بسیاری از شهرها و آبادی ها یی که بر اثر فزونی نعمت مست و مغرورشده بود، هلاک کردیم، این خانه های آن هاست (که ویران شده) و بعد از آن ها جز اندکی کسی در آن سکونت نکرد، و ما وارث آنان بودیم.
«ایجاد فساد در روی زمین»
قرآن کریم: «وَلا تَبغِ الفَسٰادَ فِی الأَرضِ إِنَّ اللهَ لا یُحِبُّ المُفسِدِینَ؛»(5)
(به قارون گفتند) و هرگزفساد در زمین منما، که خدا مفسدان را دوست ندارد.
«فسق و فجور»
قرآن کریم:«وَإِذأأَرَدنا أَن نُهلِکَ قَریَةَ أَمَرنا مُترَفِیها فَفَسَقُوا فِیها فَحَقَّ عَلَیهَاالقَولُ فَدَمَّرنا ها تَد مِیرًا؛»(6)
و چون اهل دیاری را بخواهیم هلاک سازیم، پیشوایان آن شهر را امرکنیم راه فسق، تبهکاری و ظلم پیش گیرند آنگاه همه را هلاک می سازیم.
«قسم دروغ و ناحق، قطع رحم»
و به درستیکه قسم دروغ و قطع رحم خانه ها را ویران وخالی از اهل و خانمان کند. (خانه ها و اهل آن ها را نابود خواهد کرد).
إسحاق بن عمّار می گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم می فرمود: پدرم همیشه می فرمودند: پناه می برم به خدا از گناهانی که در نابودی شتاب کنند و مرگ را نزدیک سازند وخانه ها را بی صاحب و«ویران» نمایند، وآن ها: قطع رحم، و آزردن و نافرمانی پدر و مادر، و واگذاردن وترک إحسان ونیکی است.(2)
«کفر»
قرآن کریم:«قٰالَ الَّذِینَ استَکبَرُواإِنّٰا بِالَّذِی آمَنتُم بِهِ کٰافِرُونَ؛»(3)
متکبران گفتند ما به آنچه شما (ایمان آوردگان) به آن ایمان آورده اید کافریم.
«فَعَقَرُواالنّٰاقَةَ وَعَتَواعَن أَمرِرَبِّهِم وَقٰالُوایٰاصٰالِحُ آئتِنٰابِمٰاتَعِدُنٰاإِن کُنتَ مِنَ المُرسَلِینَ؛»(4)
سپس «ناقه» را پی کردند و از فرمان پروردگارشان سرپیچیدند وگفتند ای صالح اگر تو از فرستدگان (خدا) هستی آنجه ما را با آن تهدید می کنی بیاور.
«فَأَخَذَتهُمُ الرَّجفَةُ فَأَصبَحُوافِی دٰارِهِم جٰاثِمِینَ؛»(5)
سرانجام زمین لرزه(وزلزله) آن ها را فراگرفت وصبح گاهان (تنها) جسم بی جانشان درخانه هاشان باقی مانده بود.
«قَد مَکَرَالَّذِینَ مِن قَبلِهِم فَأتَی اللهُ بُنیانَهُم مِنَ القَواعِدِ فَخَرَّعَلَیهِمُ السَّقفُ مِن فَوقِهِم وَأتیهُمُ العَذابُ مِن حَیثُ لا یَشعُرُونَ؛»(6)
آن کافرانی که پیش ازاینان بودند نیز(مانند این ها) مکرها برای پامال کردن حق اندیشیدند لیکن خدا سقف بنای آن ها را از پایه ویران کرد و برسرشان فروریخت و عذاب خدا ازجایی که نمی فهمیدند، به آن ها فرا رسید.
«گناه و معاصی»
قرآن کریم: «فَکَذَّبُوهُ فَعَقَرُوها فَدَمدَمَ عَلَیهِم رَبُّهُم بِذَنبِهِم فَسَوّیها؛»(1)
ولی قوم رسول را تکذیب وناقه را پی کردند، لذا پروردگارشان آن ها را به خاطر گناهی که مرتکب شده بودند، درهم کوبید وشهرشان را صاف ومسطّح نمود.
حدیث:
«گرفتن مالیات - خراج - بدون آبادانی»
هرکس خراج (مالیات) را بدون آبادانی بطلبد، شهرها را ویران کند و بندگان را به نابودی کشد وحکومتش جزاندکی نپاید.
«نافرمانی پدر و مادر»
-عَن إسحٰاقَ بنِ عَمّارٍقٰالَ: سَمِعتُ أبٰاعَبدِاللهِ (علیه السلام) یَقُولُ: کٰانَ أبِی (علیه السلام) یَقُولُ: نَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الذّنُوبِ الّتِی تُعَجِّلُ الفَنٰاءَ وَتُقَرِّبُ الآجٰالَ وَتُخلِی الدِّیٰارَ،... وَالعُقُوقَ(4)
إسحاق بن عمّارمی گوید: ازامام صادق (علیه السلام) شنیدم می فرمود: پدرم همواره می فرمودند: پناه می برم بخدا از گناهانی که درنابودی شتاب کنند و مرگ را نزدیک سازند وخانه ها را بی صاحب و«ویران» نمایند، وآزردن و نافرمانی پدر و مادراست.
«نشاط و شادی افراطی و مغرورانه»
قرآن کریم: «إِذ قٰالَهُ قَومُهُ لا تَفرَح إِنَّ اللهَ لا یُحِبُّ الفَرِحِینَ؛»(1)
به خاطر بیاور هنگامی را که قومش (قوم قارون) به اوگفتند: این قدر مغرور و شادمان به ثروت خود مباش، که خداوند هرگز مردم پرغرور ونشاط را دوست نمی دارد.
فصل پنجم - گناهانی که باعث خُسران و زیان درزندگی انسان می شود:
«فروختن آخرت به دنیا»
هرکس آخرتش را بدنیایش بفروشد، درهردوزیان کرده.
«إرتداد – از دین برگشتن»
مرتد نشوید، (و از دین به عقب برنگردید) که خسران خواهید دید.
«یاری کردن به باطل»
یاری کننده باطل، زیان می برد.
«کافرشدن به حضرت پیامبر - صلیّ الله علیه وآله»
قرآن کریم: «وَمَن یَکفَربِهِ فَأُولئِکَ هُمُ الخاسِرُونَ؛»(5)
وکسانی که به او (پیامبر) کافرشوند، زیان کارند.
«سازش و سستی در راه حق»
امیرالمؤمنین (علیه السلام) درسخنرانی منبرخویش فرمود: و در راه حق سازش وسستی نکنید، تا خسران و زیان بینید.
«ترس از غیرخدا»
هرکس (ازغیرخدا) بترسد، زیان بیند.
«ترک طاعت خدا»
امام علی (علیه السلام) فرمود: بترس که خداوند تو را به هنگام گناهان بنگرد، و در طاعت خویش نیابد، آن گاه از زیانکارانی.
«کوتاهی کردن درکارخیر»
هرکس درکارخیرکوتاهی کند، زیان دیده وپشیمان گردد.
«عمل کردن برای دنیا»
«اطاعت ازکافران»
قرآن کریم: «یاإَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِن تُطِیعُواالَّذِینَ کَفَرُوا یُرَدُّوکُم عَلی أَعقابِکُم فَتَنقَلیبُوا خاسِرِینَ؛»(6)
ای کسانی که ایمان آورده اید! اگرازکسانی که کافرشده اند، اطاعت کنید، شما را به گذشته هایتان باز می گردانند، وسرانجام، زیانکارخواهید شد.
«دشمنی با مردم»
کسی که تخم دشمنی بکارد، خوشه خسران و زیان دِروکند.
«رها کردن نفس»
هرکس نفس خود را رهاکند، خسران کرده است.
«غفلت از محاسبه نفس»
هرکس نفس خود را محاسبه کرد سود برده، وهرکس از آن غافل شود، زیان کرده است.
فصل ششم - گناهی که باعث به خطرافتادن انسان می شود:
«خود رأی بودن»
وآن کسی که با رأی خود احساس بی نیازی کند، به کام خطرها افتد.
فصل هفتم - گناهانی که باعث ازبین رفتن خوشنودی انسان می شود:
«آرزوی زیاد»
کسی که آرزو زیاد داشته باشد، خوشنودیش کم خواهدبود.
«خشم و غضب»
کسی که خشمش زیاد باشد، خوشنودیش شناخته نشود.
فصل هشتم - گناهی که باعث قطع شدن خویشاوندی می شود:
«بداخلاقی»
بداخلاقی نزدیکان را دور می سازد، و افراد دور و بیگانه را می رنجاند.
«سرپیچی از دستور دینی پدر»
قرآن کریم: «وَنادی نُوحٌ رَبَّهُ فَقالَ رَبِّ إِنَّ أبنِی مِن أَهلِی وَإِنَّ وَعدَ کَ الحَقُّ وَأَنتَ أَحکُمُ الحاکِمِینَ؛»(3)
نوح به پروردگارش عرض کرد، پروردگارا! پسر من از خاندان من است و وعده تو (در مورد نجات خاندانم) حق است و تو از همه حکم کنندگان برتری.
«قالَ یا نُوحُ إِنَّهُ لَیسَ مِن أَهلِکَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَیرُصالِحٍ فَلا تَسئَلنِی ما لَیسَ لَکَ بِهِ عِلمٌ إِنِّی أَعِظُکَ أَن تَکُونَ مِنَ الجاهِلِینَ؛»(4)
فرمود: ای نوح ! او از اهل تو نیست ! او عمل ناشایسته است، بنابراین آن چه را، از آن آگاه نیستی از من مخواه، من به تو اندرز می دهم تا از جاهلان نباشی!.
«یاری نکردن به خویشاوندان»
هرکس دستش را از یاری قوم وخویشانش بازگیرد، او یک دست از یاری آنان بازگرفته است – در برابر- دستهای بسیاری از آنان از یاری وحمایت وی بازگرفته می شود.
«قطع رحم - قطع رابطه خویشاوندی»
برای قطع رحم کننده، خویشی وخویشاوندی نیست.
فصل نهم - گناهانی که باعث برچیده شدن خیر از زندگی انسان می شود:
«بی قراری و دلتنگی»
وَاِیّاکَ وَالکَسَلُ وَالضَجرُ فَاِنَّهُما یَمنَعانَکَ حَظّکَ مِنَ الدّنیا وَالآخِرَةِ؛(2)
امام کاظم (ع) در وصیت خود به بعضی از فرزندانش، فرمود: از دلتنگی و بی قراری اجتناب کن زیرا که آنها تو را از خیر دنیا و اخرت باز می دارند.
«شک و تردید درباره خداوند»
کسی که برفطرت توحید (و از پدر و مادرخداپرست) بدنیا آید، درباره خدا شک کند بخیر باز نگردد.
«کم سپاسی»
هر کس کم سپاس گوید، خیرزائل گردد.
«شکم پرستی، شهوت پرستی»
چقدر دور است خیر از کسی که همّتش، شکم و زیرشکمش باشد.
«طعنه زدن»
هیچ إنسانی درچشم «روبرو» مؤمنی به او طعن نمیزند، مگر این که به بدترین مرگ ها بمیرد، و سزاوار است که بخیر بازنگردد.
«نداشتن مدارا و نرمش درزندگی»
مدارا و نرمش ازاهل هیچ خانه ای، بازداشته نشده، جزاین که آنان ازخیروخوبی محروم گشتند.
«بدست نیاوردن مال حلال، کارنکردن»
خیری نیست درآن کس که گردآوردن مال را ازراه حلال دوست نمی دارد، تا با آن آبروی خویش را حفظ کند، ودینش (قرضش) را ادا نماید، و با خویشاوندانش پیوند داشته باشد.